ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 135 1570166 1553982 2026-03-31T05:04:26Z CommonsDelinker 62 "Saddam_Hussein_in_1951.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Saddam Hussein in 1951.jpg|]]. 1570166 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = سەددام حوسێن | native_name = {{Nobold|{{lang|ar|صَدَّام حُسَيْن}}}} | image = Saddam Hussein in 1998.png | caption = سەددام حوسێن لە ئابی ١٩٩٨ | office = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق|پێنجەمین]] [[سەرۆک کۆماری عێراق]] | term_start = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | term_end = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ | predecessor = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | primeminister = خۆی (١٩٧٩–١٩٩١){{ھن}}[[سەعدوون حەممادی]] (١٩٩١){{ھن}}[[محەممەد حەمزە زوبەیدی]] (١٩٩١–١٩٩٣){{ھن}}[[ئەحمەد حوسێن خوزەیر]] (١٩٩٣–١٩٩٤){{ھن}}خۆی (١٩٩٤–٢٠٠٣) | successor = [[جەی گارنەر|جای گارنر]] {{smaller|(وەک [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|ھاوپەیمانی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق]])}} | office1 = فەرماندەی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە حیزبی بەعس | term_start1 = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | term_end1 = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ | predecessor1 = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | successor1 = پۆستەکە نەما | office2 = [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیرانی عێراق]] | term_start2 = ٢٩ی ئایاری ١٩٩٤ | term_end2 = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ | predecessor2 = [[ئەحمەد حوسێن خوزەیر]] | president2 = خۆی | successor2 = [[محەممەد بەحرولعلوم]] وەک سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران | term_start3 = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | term_end3 = ٢٣ی ئازاری ١٩٩١ | president3 = خۆی | predecessor3 = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | successor3 = [[سەعدوون حەممادی]] | office4 = سکرتێری گشتی و فەرماندە لە [[حیزبی بەعس]] | term_start4 = کانوونی دووەمی ١٩٩٢ | term_end4 = ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ | predecessor4 = [[میشیل عەفلەق]] | successor4 = [[عیزەت دووری]] | office5 = سکرتێری گشتی لە سەرکردایەتی ناوخۆیی حیزبی بەعسی سۆسیالیستی لە عێراق | 1blankname5 = سکرتێری نیشتیمانی | 1namedata5 = [[میشیل عەفلەق]] (تاکوو ١٩٨٩){{ھن}}خۆی (لە ١٩٨٩) | term_start5 = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | term_end5 = ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ | predecessor5 = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | successor5 = [[عیزەت دووری]] | term_start6 = شوباتی ١٩٦٤ | term_end6 = تشرینی یەکەمی ١٩٦٦ | successor6 = ئەحمەد حەسەن بەکرد | predecessor6 = ئەحمەد حەسەن بەکرد | office7 = ئەندامی سەرکردایەتی ناوخۆیی حیزبی بەعسی سۆسیالیستی لە عێراق | term_start7 = شوباتی ١٩٦٤ | term_end7 = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ | office8 = جێگری سەرۆککۆماری عێراق | term_start8 = ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨ | term_end8 = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | president8 = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | birth_name = سەددام حوسێن عەبدولمەجید تکریتی | birth_date = {{Birth date|١٩٣٧|٤|٢٨|df=y}} | birth_place =[[عۆجە]]، [[پارێزگای سەلاحەددین]]، {{flagicon|Kingdom of Iraq}} [[شانشینی عێراق]] | death_date ={{Death date and age|٢٠٠٦|١٢|٣٠|١٩٣٧|٤|٢٨|df=y}} | death_place = [[Camp Justice (Iraq)|Camp Justice]], [[کازمیە]]، [[بەغدا]]، {{ئاڵا|عێراق|٢٠٠٤}} | death_cause = لەسێداردان | party = {{plainlist| * [[حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەب]] (١٩٥٧–١٩٦٦) * [[حیزبی بەعسی عێراق]] (١٩٦٦–٢٠٠٦) * [[بەرەی نیشتمانی پێشکەوتن]]{{ھن}}(١٩٧٤–٢٠٠٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Progressive Front |ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/926874/National-Progressive-Front |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠ |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141108052022/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/926874/National-Progressive-Front |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eur |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4CfBKvsiWeQC&pg=PA494 |سەردێڕ=The Middle East and North Africa 2003 |بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٧٤٣-١٣٢-٢|پەڕە=٤٩٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190520055236/https://books.google.com/books?id=4CfBKvsiWeQC&pg=PA494 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }} | spouse = {{plainlist| * [[ساجیدە تەلفاح]] * [[سەمیرە شابەندەر]] }} | children = {{hlist|[[عودەی سەددام حوسێن|عودەی]] (مردووە)|[[قوسەی سەددام حوسێن|قوسەی]] (مردووە)|[[ڕەغد سەددام حوسێن|ڕەغد]]|[[ڕەنا سەددام حوسێن|ڕەنا]]|[[حەلا سەددام حوسێن|حەلا]]}} | signature = Saddam Hussein Signature.svg | nickname = | allegiance = | branch = [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]] | rank = موشیر | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگی ئێران-ئێراق]]{{ھن}}[[جەنگی کەنداو]]{{ھن}}[[شەڕی کورد-عێراق]]{{ھن}}[[شەڕی عێراق|جەنگی عێراق]]{{ھن}}[[داگیرکردنی کوێت]] }} '''سەددام حوسێن عەبدولمەجید تکریتی''' ({{بە عەرەبی|صَدَّام حُسَيْن المَجِيد التِّكْرِيتِي}}؛ ٢٨ی نیسانی ١٩٣٧{{efn|لە پەڕاوی فەرمی حکوومەتەکەی سەددام ئەم ڕێککەوتە نووسراوە. ڕێککەوتی لەدایکبوونی ڕاستەقینەی سەددام ھەرگیز تۆمار نەکراوە، بەڵام پێدەچێت لەنێوان ساڵانی ١٩٣٥ بۆ ١٩٣٩ بووبێت.<ref>Con Coughlin, ''[[Saddam: The Secret Life]]'' Pan Books, 2003 ({{ISBN|0-330-39310-3}}).</ref>}} – ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦) کەسایەتییەکی سیاسیی عێراقی بوو، لە ماوەی ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ تا ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ پێنجەمین [[سەرۆک کۆماری عێراق]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Online NewsHour Update: Coalition Says Iraqi Regime Has Lost Control of Baghdad&nbsp;— 9 April 2003 |ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/updates/baghdad_04-09-03.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101201163438/http://www.pbs.org/newshour/updates/baghdad_04-09-03.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Pbs.org}}</ref> سەددام ئەندامی سەرکردایەتیی [[حیزبی بەعس]] بوو، کە دواتر لقی عێراقی لێ جیاکرایەوە. بیروباوەڕی ئەو حیزبە تێکەڵەیەک بوو لە [[عەرەبیی قەومی|عەرەبیی نەتەوەیی]] و [[سۆشیالیزم|سۆسیالیزم]]. سەددام ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە [[کودەتای ١٩٦٨ی عێراق]] (دواتر ناوی نا [[شۆڕشی ١٧ی تەممووز]])، کە بەھۆی ئەم کودەتایەوە حیزبی بەعس دەسەڵاتی گرتەدەست، و حکوومەتی [[عەبدولسەلام عارف]]ی لە دەسەڵات ھێنایە خوارەوە. سەددام وەک جێگری سەرۆک کۆماری عێراق و ژەنەڕاڵ [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] کاری دەکرد، لەو کاتەدا چەندین گرووپ وایان دانابوو کە دەست بەسەر حکوومەتدا بگرن، بەڵام سەدام ھێزێکی ئەمنی دروست کرد بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ناکۆکییەکانی نێوان حکوومەت و ھێزەکانی سوپا. لە سەرەتای حەفتاکان، سەددام نەوتی عێراقی بە نیشتمانی کرد و بانکە جیھانییەکان لە عێراق چوونە دەرەوە، ئەمەش دوابەدوای ڕووداوەکانی [[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگی ئێران و عێراق]]، [[شەڕی کەنداو]] و گەمارۆی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بوو لەسەر عێراق.<ref name="economist2004">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.economist.com/node/2792407?story_id=2792407 |سەردێڕ=Banking in Iraq&nbsp;– A tricky operation |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|ئیش=[[The Economist]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012114316/http://www.economist.com/node/2792407?story_id=2792407 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> سەددام لەبارەی کۆنتڕۆڵکردنی سیستمی نەوتی عێراق، ئەو کاتە ئاماژەی بەوە کرد کە ئەو ھەنگاوە دەبێتە ھۆی گەشەکردنی ئابووری عێراق بە ماوەیەکی خێرا. لەم کاتەدا پلە و پۆستەکانی وڵات بە [[سوننە]]ی [[عەرەب]] پڕکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٣٨ ٣٨]|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> دوای ئەوەی چەندین ساڵ بەشێوەی دی فاکتۆ حوکمی عێراقی دەکرد، لە ساڵی ١٩٧٩ بەڕەسمی سەددام بووە سەرۆککۆماری عێراق. ئەو چەندین بزووتنەوەی [[کورد]]ی و [[شیعە]]ی سەرکوت کرد کە ھەوڵی خۆبەڕێوەبردن و سەربەخۆییان دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=U.S. Relations With Anti-Saddam Groups |ناونیشان=https://fpc.state.gov/documents/organization/58276.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Congressional Research Service |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180921115016/https://fpc.state.gov/documents/organization/58276.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەدام عێراقی ڕووبەڕووی [[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگی ئێران و عێراق]] و [[شەڕی کەنداو]] کردەوە، شێوازی بەڕێوەبردنەکەی سەددام [[دیکتاتۆری]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blaydes |یەکەم=Lisa |ناونیشان=http://worldcat.org/oclc/1104855351 |سەردێڕ=State of Repression: Iraq under Saddam Hussein |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٩٠٣٢-٣|oclc=١١٠٤٨٥٥٣٥١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201004140724/https://www.worldcat.org/title/state-of-repression-iraq-under-saddam-hussein/oclc/1104855351 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ژمارەی عێراقییە کوژراوەکان لە ماوەی خزمەتی سەربازی بۆ حکوومەتەکەی سەددام، جینۆسایدەکان و زەبر و زۆردارییەکانی سەددام بە نزیکەی ٢٥٠ ھەزار کەس دادەنرێت.<ref name="250k">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=War in Iraq: Not a Humanitarian Intervention |ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2004/01/25/war-iraq-not-humanitarian-intervention |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=[[Human Rights Watch]] |وتەگێڕانەوە=Having devoted extensive time and effort to documenting [Saddam's] atrocities, we estimate that in the last twenty-five years of Ba'ath Party rule the Iraqi government murdered or 'disappeared' some quarter of a million Iraqis, if not more. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190602091132/https://www.hrw.org/news/2004/01/25/war-iraq-not-humanitarian-intervention |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> داگیرکاریی سەدام حووسێن بۆ سەر [[ئێران]] و [[کووەیت|کوێت]]، بەھەمان شێوە بووە ھۆی مردنی سەدان ھەزار کەس. سەدام لە ١٦ی ئازاری ١٩٨٨، بەھاوکاری [[ھێزە جەنگییەکانی بەڕیتانیا]] لە [[ھەڵەبجە]] بووە ھۆی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە|کۆمەڵکوژییەکی گەورە]] و بە [[بۆمبی کیمیایی]] ٥ ھەزار کوردی بێتاوانی کوشت، جگە لە دەیان و سەدان و ھەزاران برینداری تاوانەکە کە تاوەکو ئێستا بەدەست ئەو دەردەوە دەناڵێنن. لە ساڵی ٢٠٠٣، ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە سەرکردایەتیی [[جۆرج دەبلیوو بوش]]، سەرۆککۆماری ئەمریکا و [[تۆنی بلێر]] سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا پڕۆسەی ڕزگارکردنی عێراقیان ڕاگەیاند، کە لەلایەک قازانج و لەلایەکی تر زیانی ھەبوو، و تۆمەتی ھەبوونی چەکی کۆمەڵکوژ و ھەبوونی ھاوپەیمانییەتی لەنێوان سەددام و چەکدارانی [[ئەلقاعیدە|قاعیدە]] خستە پاڵ سەددام حوسێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Iraq-War |سەردێڕ=Iraq War {{!}} 2003–2011 |زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910115154/http://britannica.com/EBchecked/topic/870845/Iraq-War |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٩|encyclopedia=Encyclopedia Britannica}}</ref> لە ئەنجامدا، دەسەڵاتی سەددام حوسێن ڕووخێندرا و دواتریش یەکەم ھەڵبژاردنی دیموکراسی لە عێراق بەڕێوەچوو. دوای دەستگیرکردنی سەددام، ڕۆژی ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣ یەکەم دادگایی سەددام لەژێر دەسەڵاتی [[حکوومەتی کاتی]]ی عێراقی بەڕێوەچوو. لە ڕۆژی ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، سەددام لەلایەن [[دادگای تاوانەکانی عێراق]] بەھۆی بەشداریکردنی ناوبراو لە کوشتنی ١٤٨ شیعە لە [[کۆمەڵەکوژیی دوجەیل]] بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو بە ھەڵواسین تاکوو مردن. ڕۆژی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، سەددام لە سێدارەدرا.<ref name="BBCexecution">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6218485.stm |سەردێڕ=Saddam Hussein executed in Iraq |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ئیش=BBC News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180720003010/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6218485.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> == ژیان == === دەستپێکی ژیان و لاوی === لە ساڵی ١٩٣٧، سەدام لە گوندی [[عۆجە]] لە شاری [[تکریت]] لەدایک بووە. پێش ئەوەشی لەدایک بێت باوک (حسێن عەبدولمەجید) و براکەی بە نەخۆشی شێرپەنجە مرد بوون. بەپێی ھەندێک سەرچاوە دایکی سەددام (سوبحە تەلفاح) کاتێک کە سەددامی لە سکدا بووە ھەوڵی لەباربردنی داوە لەگەڵ خۆکوشتن، بەڵام دواتر کە سەددامی بوو ھیچی نەبوو تا بۆی بکات، ھەربۆیە سەددام لەلایەن خاڵییەوە ھەڵگیرایەوە.<ref name="ref52">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2004/05/15/books/was-a-tyrant-prefigured-by-baby-saddam.html |سەردێڕ=Was a Tyrant Prefigured by Baby Saddam? |دوایین=Bumiller |یەکەم=Elisabeth |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٤|ئیش=[[The New York Times]] |issn=1553-8095 |oclc=١٦٤٥٥٢٢|بەستەری نووسەر=Elisabeth Bumiller |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160911052637/https://www.nytimes.com/2004/05/15/books/was-a-tyrant-prefigured-by-baby-saddam.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> دایکی سەددام جارێکی دیکە شووی کردەوە و سەددام سێ زڕبرای بۆ پەیدابوو. کاتێک سەددام گەڕاوەتەوە ماڵی دایکی لەلایەن زڕباوکییەوە بە خراپی مامەڵەی لەگەڵ کراوە. دواتر کە سەددام تەمەنی دەبێتە دە ساڵان، لە دەست خێزانەکەی ڕادەکات و جارێکی دیکە دەگەڕێتەوە [[بەغدا]] لای خاڵی ([[خەیروڵڵا تەلفاح]])، کە ناوبراو بۆ سەددام وەک باوکێک وابوو.<ref name="Karsh 13–15">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/١٣ ١٣]–١٥|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> خەیروڵڵا کە دواتر بوو بە خەزووری سەددام، عەرەبێکی سوونی دیندار بوو، ھەروەھا یەکێک بووە لە چەکدارەکانی [[ناسیۆنالیزم]]ی عەرەبی دژ بە ئینگلیزەکان و بەشداری کرد بوو لە شەڕی ئەنگلۆ-عێراقی لە ساڵی ١٩٤١.<ref>Eric Davis, ''Memories of State: Politics, History, and Collective Identity in Modern Iraq'', [[University of California Press]], 2005.</ref> لە سەردەمی دەسەڵاتی سەددام خەیروڵڵا کرایە پارێزگاری بەغدا بەڵام دواتر بەھۆی ئاشکرابوونی گەندەڵییەکانی، سەددام ناچار بوو لە کارەکەی دەری بکات.<ref name="Karsh 13–15"/> دوای بەدەستھێنانی پلە و پایە، خزم و ناسیاوەکانی سەددام بوونە پاڵپشت و ڕاوێژکاری نزیک لە خۆی. لەژێر سەرپەرشتی خاڵی، سەددام چووە خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەیەکی نەتەوەیی. دوای تەواوکردنی قۆناغی ئامادەیی، سەددام بۆ ماوەی سێ ساڵان لە بەشی یاسا خوێندی، بەڵام لە ساڵی ١٩٥٧ وازی لێھێنا و پەیوەندی کرد بە شۆڕشی سەرتاسەری عەرەبی لە حیزبی بەعس، کە خاڵیشی پشتگیری دەکرد. بۆ ماوەیەکیش سەددام بووە مامۆستای قۆناغی ئامادەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Batatu |یەکەم=Hanna |سەردێڕ=The Old Social Classes & The Revolutionary Movement in Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]] |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٦٩١-٠٥٢٤١-٧|بەستەری نووسەر=Hanna Batatu}}</ref> بیروباوەڕی بەعسی لە سووریا سەریھەڵدا و لەوێ حیزبی بەعس خاوەن پێگە و جەماوەرێکی زۆر بوو، لە ساڵی ١٩٥٥ کەمتر لە ٣٠٠ ئەندامی حیزبەکە خەڵکی عێراق بوون، وا بڕوا دەکرێ ئەمە ھۆکاری سەرەکی بێت کە سەددام لەگەڵ کەسە نزیکەکانی لەوانەش [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] چوونەتە پاڵ ئەو حیزبە لە بری حیزبە نەتەوەیییەکانی دیکەی عێراق.<ref name="Karsh 13–15"/> لەو سەردەمە ھەستی شۆڕشگێری لە عێراق و ڕۆژھەڵاتی ناوین سەری ھەڵدا بوو. لە عێراق [[پێشکەوتخوازی|پێشکەوتووخوازەکان]] و [[سۆشیالیزم|سۆسیالیستەکان]] نەریتی سیاسەتی کۆن و خانەدانەکانیان ڕووخاند کە لەلایەن کەسانی بیۆکرات، سەردەمی [[کۆلۆنیالیزم]]، ئاغا و سەرمایەدارەکان بەڕێوە دەبردرا.<ref>R. Stephen Humphreys, ''Between Memory and Desire: The Middle East in a Troubled Age'', University of California Press, 1999, p. 68.</ref> زیاتر لەوەش، کەسایەتی ناسیۆنالیستی عەرەبی [[جەمال عەبدولناسر|جەمال عەبدولناسڕ]]، سەرۆکی میسڕ زۆر کاریگەر بوو بە بەعسییە گەنجەکان و بەتایبەتیش سەددام. لە ساڵانی پەنجا و شەستەکان ڕکێفی جەماوەری ناسڕ بەرزبوویەوە، ناوبراو داوای لە شەپۆڵی شۆڕشگێری عەرەبەکان دەکرد کە دژی دەسەڵاتی شاھانەی ئینگلیز لە [[عێراق]]، [[میسر|میسڕ]] و [[لیبیا]] بجەنگن. جگە لەوانەش ناسڕ ڕۆڵی ھەبوو لەسەر جەنگانی عەرەبە ناسیۆنالیستەکان لە جەنگی سینای ساڵی ١٩٥٦.<ref>Humphreys, 68</ref> لە ساڵی ١٩٥٨، دوای تێپەڕبوونی ساڵێک بەسەر ھاتنی سەددام بۆ ناو حیزبی بەعس، [[عەبدولکەریم قاسم]] کودەتایەکی سەربازی ڕێکخست و دەسەڵاتی شاھانەی [[فەیسەڵی دووەم|مەلیک فەیسەڵی دووەمی]] ھێنایە خوارەوە و ناوی نا [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]]. == گەیشتن بە دەسەڵات == [[پەڕگە:Saddam Hussein in 1956.jpg|alt=|ڕاست|وێنۆک|سەددام لە تەمەنی گەنجیدا.]] لە کۆی ١٦ ئەندام لە کابینەی حکوومەتی [[عەبدولکەریم قاسم]]، ١٢یان ئەندامی حیزبی بەعس بوون؛ سەرباری ئەوەش حیزبەکە لە دژی قاسم بوون، ئەمەش لەبەر ئەوەی قاسم ڕەتیکردەوە عێراق بلکێنێت بە [[کۆماری عەرەبیی یەکگرتوو|کۆماری عەرەبی یەکگرتوو]] کە جەمال عەبدولناسڕ سەرۆکایەتی دەکرد.<ref name="iraqfirst2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/24 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٢٤ ٢٤–٢٥]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> بۆ بەھێزکردنی دەسەڵات و پێگەکەی، قاسم ھەڵسا بە دروستکردنی ھاوپەیمانییەک لەگەڵ [[حیزبی شیووعیی عێراقی|حیزبی شیوعی عێراق]]، کە ئەم حیزبە دژی ھەموو بۆچوونێک بوون لەسەر یەکگرتنی وڵاتەکان لەسەربنەمای نەتەوەی عەرەبی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/25 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٢٥ ٢٥–٢٦]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> دواتر حیزبی بەعس پلانی تیرۆرکردنی قاسمیان داڕشت، سەددام سەرکردایەتی ئەو بەرنامەی دەکرد. لەوکاتەدا حیزبی بەعس زیاتر وەک ئایدلۆژیایەک بوو، لەوەی ببێتە ئامرازێک کە بتوانێت بەبەھێزی جەنگی حکوومەت بکات. زۆربەی ئەندامانی حیزبەکە کەسانی ئەکادیمی و خوێندکاربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/26 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٢٦ ٢٦]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> قسەی ڕۆژنامەنووس کۆن کۆفلین لەسەر ھەڵبژاردنی سەددام و پلانەکە، «ئەوەی جێی سەرسووڕمانە، بیرۆکەی تیرۆرکی قاسم لەلایەن ناسڕەوە دروستبووبێت، و ھەندێک قسە ھەیە کە دەگوترێت بەشێک لەو کەسانەی ڕاسپێدراون بۆ ئەو کارە لە [[دیمەشق]] مەشقیان پێدەکرا لەلایەن دەوڵەتی کۆماری عەرەبی یەکگرتوو، سەرباری ئەوانەش ھیچ بەڵگەیەک نییە کە ڕاستەوخۆی بیسەلمێنێت کە ناسڕ لەم بابەتە تێوەگلابێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/27 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٢٧ ٢٧]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> وابڕواناکرێت کە سەددام لە دەرەوەی عێراق ھیچ مەشقێکی پێکرابێت، ئەمەش جگە لەوەی کە ناوبراو لەکۆتا کەس و کاتەکان ھاتە ناو تیمەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Osgood |یەکەم=Kenneth |سەردێڕ=America and Iraq: Policy-making, Intervention and Regional Politics |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٠٣٦٧٢-١|پەڕە=٢٢|chapter=Eisenhower and regime change in Iraq: the United States and the Iraqi Revolution of 1958}}</ref> پلانی تیرۆرکردنێکی لەناکاو بۆ قاسم دانرا، لە ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩ لە شەقامی ڕەشید پلانی ھێرشکردنەکە دەستیپێکرد، یەکێک لە پیاوە چەکدارەکان توانی ھەموو ئەوانە بکووژێت کە لەدواوەی ئوتومبێلەکەی قاسم دانیشتبوون، ئەوانی تریش توانیان ئەوانە بکووژن کە لەپێشەوەی ئوتومبێلەکە بوون. لەکاتی ھێرشەکە سەددام بەر لەوادەی پلانەکە تەقەی کردبوو، ئەمەش وای کرد کە تەواوی پلانەکە کێشەی بۆ دروست بێت. شوفێرەکەی قاسم کوژرا و قاسمیش لە شان و ئەنیشکی بە گولە بریندارکرا. چەکدارەکان پێیان وابوو کە لە پلانەکەیان سەرکەوتووبوون بۆیە زوو گەڕانەوە بۆ بنکەی سەرەکی خۆیان، بەڵام قاسم ڕزگاری بوو. لەکاتی ئەو ھێرشەدا، حیزبی بەعس کەمتر لە ١٠٠٠ ئەندامی ھەبوو. شکستەکەی سەددام لەم ڕووداوە وای کرد بۆ ماوەی دە ساڵێک کەسایەتی ناوبراو لەبەردەم ڕای گشتی لاوازبێت. دواتر ھەندێک لە پلانگێڕانی ڕووداوەکە لەناویاندا سەددام توانیان دەربازیان ببێت بۆ [[سووریا|سوریا]]، کە شوێنی لەدایکبوونی فیکری بەعس بوو. لەوێ سەددام ئەندامییەتی تەواوی حیزبی بەعسی پێدرا لەلایەن [[میشیل عەفلەق]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/33 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٣٣ ٣٣]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> بەشێکی دیکەش لە پلانگێڕەکان دەستگیرکران و لەلایەن حکوومەتی عێراقی دەستبەسەرکران. لەدوای دادگاییکردنێکی ڕووکەشانە ئەوا شەشیان حوکمی لەسێدارەدانیان بۆ دەرچوو؛ بەڵام دوایی بەھۆکاری نەزانراو ئەو حوکمە بەسەریاندا جێبەجێ نەکرا. لەوکاتەدا عەفلەق چەند ئەندامێکی باڵای حیزبی بەعس لە عێراق دوورخستەوە لە ناویاندا فوئاد ئەل ڕکابی، لەبەرامبەریشدا ئەو کەسانەشی ھێشتەوە کە پشتگیری ئەویان دەکرد وەک سەددام.<ref name="Coughlin, Con 2005 https://archive.org/details/saddam00conc/page/34 34">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/34 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٣٤ ٣٤]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> دواتر لە شوباتی ١٩٦٠، سەددام لە سووریاوە چووە [[میسر]]، سەددام لەوێ مایەوە تاکوو ساڵی ١٩٦٣ لەوێ خوێندنی ئامادەیی لە ساڵی ١٩٦١ تەواوکرد بەڵام نەیتوانی خوێندنی بەشی یاسا تەواوبکات.<ref name="Coughlin, Con 2005 https://archive.org/details/saddam00conc/page/34 34"/>[[پەڕگە:SaddamCairo.jpg|alt=|ڕاست|وێنۆک|سەددام لەگەڵ پۆلێک لە خانەی قوتابییە بەعسییەکان، [[قاھیرە]]، لە ساڵانی ١٩٥٩–١٩٦٣.]]ئەو ئەفسەرە سەربازییانەی کە پەیوەندیان لەگەڵ حیزبی بەعس ھەبوو ئەوا توانیان لە کودەتای [[شۆڕشی ڕەمەزان]] لە شوباتی ١٩٦٣، حکوومەتەکەی قاسم بڕووخێنن، لە ئەنجامدا سەرکردە بەعسییەکان ھاتنە سەر حوکم و عەبدولسەلام عارف کرایە سەرۆکی عێراق. دوایی لە کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣، عەبدولسەلام سەرکردەکانی حیزبی بەعسی دەستگیرکرد و حکوومەتە بەعسییەکەی ھەڵوەشاندەوە و لەبڕی ئەوە حکوومەتێکی نوێی بەسەرکردایەتی خودی خۆی ڕاگەیاند. لەو دەمە سەددام لە میسر بوو و ھیچ شوێن دەستێکی لەو کودەتایانەی ١٩٦٣ نەبوو، دوای گەڕانەوەشی بۆ عێراق، ئەوا لە حیزبی بەعس خۆی لە پۆستێکی بچووکدا دۆزییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٢ ٢٢]–٢٣|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> دواتر سەددام لە تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ دەستگیرکرا و ماوەی دوو ساڵان لە زیندان مایەوە تاکوو لە ساڵی ١٩٦٦ توانی خۆی دەرباز بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٥ ٢٥]–٢٦|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٦، ئەحمەد حەسەن بەکر سەددامی کردە جێگری سکرتێری فەرماندەی سەرکردایەتی ناوخۆیی حیزبی بەعس، لەوێ سەددام لەڕووی جێبەجێکردن و بەڕێوبەریکردنی حیزب سەرکەوتووبوو و تواناکانی خۆی سەلماند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tripp, Charles |سەردێڕ=A History of Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/historyofiraq٠٠٠٠trip/page/١٨٣ ١٨٣]|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofiraq0000trip}}</ref> ھەڵبژاردنی سەددام لە پۆستەکانی فەرماندەی ناوخۆیی حیزب بۆ پەیوەندییەکانی ناوبراو دەگەڕێتەوە لەگەڵ میشیل عەفلەق، کە دامەزرێنەری بیری بەعسی بوو.<ref name="Hanna Batatu">''The Old Social Classes and the Revolutionary Movements of Iraq'' (Princeton 1978).</ref> لە ئەیلوولی ١٩٦٦، سەددام ڕوبووبەڕووی ئالنگارییەکی نوێ بوویەوە لەناوخۆی حیزبەکەی، بەوەی لە سووریا ئەو کەسانەی بیری مارکسیزمیان ھەبوو توانیان زۆربەی جومگەکانی حیزب کۆنتڕۆڵ بکەن، سەددام ناکۆک بووە لەگەڵ ئەو بابەتە، ئەمانەش وای کرد کە حیزبی بەعسی عێراقی جیابێتەوە لە حیزبەکەی سووریا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٦ ٢٦]–٢٧|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> دواتر سەددام دەزگای ئەمنی بەعسی دامەزراند، کە تەنیا خۆی کۆنتڕۆڵی بەسەریدا ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٧ ٢٧]|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> لە تەممووزی ١٩٦٨، سەددام بەشداریکرد لە کودەتایەکی خوێناوی کە لەلایەن [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] سەرکردایەتی دەکرا بۆ ھێنانەخوارەوەی دەسەڵاتی [[عەبدولڕەحمان عارف]]، برای عەبدولسەلام عارف و لە ئەنجامدا سەرکەوتووبوون. دوای کودەتاکە، عەبدولسەلام عارف وەک پەنابەر چووە [[لەندەن]] و پاشان [[ئەستەمبوڵ|ئەستەمبول]]، لە ساڵی ١٩٧٩ دوای ھاتنە دەسەڵاتی سەددام ئەوا عارف ڕێگای پێدرا کە بگەڕێتەوە عێراق. لە ئەنجامی کودەتاکەش، ئەحمەد حەسەن بەکر بوو بە سەرۆکی عێراق و سەددام کرایە جێگری سەرۆکی عێراق و جێگری سەرۆکی سەرکردایەتی شۆڕشی عێراق. ئەحمەد حەسەن بەکر لەوکاتە بەتەمەنتر و ڕێزدارتربوو لە سەددام. لە دوای ساڵی ١٩٦٩، سەددام بووە ھێزێکی ڕوون لەناو حیزبی بەعس. === پەیڕەوی سیاسی === لە کۆتایی شەستەکان و سەرەتای حەفتاکان، وەک جێگری فەرماندەی ئەنجومەنی شۆڕش، سەددام وەک کەسایەتییەکی سیاسی ناوبانگێکی بۆخۆی دروست کرد.<ref>CNN, "Hussein was symbol of autocracy, cruelty in Iraq," 30 December 2003. [http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein.obit/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170614113300/http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein.obit/index.html|date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> لەوکاتەدا، سەددام پلە و دەسەڵاتی لەناو حکوومەت بەرزدەبوویەوە و بەھێزتر دەردەکەوت بەتایبەت لەدوای ھەوڵەکانی بۆ سەرکردایەتیکردنی حیزب، ھەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی کێشە ناوخۆیییەکانی وڵات و بەرزکردنەوەی ئاستی جەماوەری حیزبەکە. لە ساڵی ١٩٦٨، دوای گرتنە دەسەڵاتی عێراق لەلایەن حیزبی بەعس، سەددام ھەوڵەکانی چڕکردەوە بۆ جێگیرکردنی وڵات لەو ململانێیانەی کە ماوەیەکی زۆر بەر لە خودی خۆی عێراقی تەنی بوو. ململانێیەکانی عێراق لە ئاستی کۆمەڵایەتی، نەتەوەیی، ئایینی و ئابووری بوو لەوانەش کێشەکانی سوننە بەرامبەر شیعە و عەرەب بەرامبەر کورد، سەرۆک عەشیرەت بەرامبەر بازرگانێک.<ref name="Humphreys, 78">Humphreys, 78</ref>[[پەڕگە:Baath Party founder Michel Aflaq with Iraqi President Saddam Hussein in 1988.jpg|وێنۆک|سەددام لەگەڵ [[میشیل عەفلەق]]، دامەزرێنەری فیکری بەعس، ساڵی ١٩٨٨.|alt=|ڕاست]]سەددام بە چالاکییەکی زۆرەوە کاری لەسەر بەھاوچەرخکردنی سیستمی ئابووری عێراق کرد لەگەڵ ئەوەش لایەنی ئاسیشی وڵاتی بەھێزترکرد ئەمەش لەوەی ھیچ کودەتایەک لەدژی دەسەڵاتەکانی حیزبی بەعس ئەنجام نەدرێت. ناوەندی ستیراتیژی کارەکانی سەددامیش لە پرسی نەوتی عێراقدا بوو. لە ١ی حوزەیرانی ١٩٧٢، سەددام کەرتی نەوتی بە ناوخۆیی کرد. ساڵی دواتر نرخی نەوت بەرزبوویەوە بەھۆی ڕووداوەکانی [[قەیرانی نەوتی ١٩٧٣|قەیرانی وزەی ١٩٧٣]]، ھەموو ئەوانەش یارمەتیدەربوون کە پلانەکانی سەددام سەربگرن. دوای تێپەڕبوونی چەند ساڵێک ئەوا سەددام چەند خزمەتگوزارییەکی کۆمەڵایەتی ڕاگەیاند کە نموونەی کەمبوو لەناو وڵاتانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. سەددام کەمپەینی نەھێشتنی نەخوێندەواری ڕاگەیاند، ئەمەش جگە لە پێشکەشکردنی خوێندن بە خۆڕایی تا بەرزترین ئاستی خوێندن لە عێراق. دوای تێپەڕبوونی ساڵێک لە کەمپەینی نەھێشتنی نەخوێندەواری ئەوا سەدان ھەزار کەس فێری خوێندنەوە بوون. لەوکاتەدا حکوومەت پشتگیری تایبەتی لە خێزانی سەربازەکان دەکرد، ھەروەھا شوێنی مانەوە بۆ قوتابیان بەخۆڕایی دابین دەکرا. سەددام سیستمێکی ھاوچەرخی تەندروستی ڕاگەیاند کە بووە یەکێک لە ھاوچەرخترین سیستمەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین، ئەمەش وای کرد لەلایەن یوونێسکۆ خەڵاتبکرێت.<ref>[http://www.cbc.ca/news2/indepth/words/saddam_hussein.html Saddam Hussein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140331054013/http://www.cbc.ca/news2/indepth/words/saddam_hussein.html |date=٣١ی ئازاری ٢٠١٤}}, CBC News, 29 December 2006</ref><ref>Jessica Moore, [https://web.archive.org/web/20030625145156/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html The Iraq War player proپەڕگە: Saddam Hussein's Rise to Power], PBS Online Newshour {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115205745/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html|date=15 November 2013}}</ref> دوابەدوای بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، سەددام توانی ئابووری عێراق لەڕێگای پشتبەستن بە نەوت بەرزبکاتەوە. سەددام کەمپەینێکی نەتەوەیی ڕاگەیاند بۆ گەشەپێدانی ژێرخانی وڵات لەڕێگای دروستکردنی ڕێگا و پەرەپێدانی پیشەسازییەکانی دیکە. بەھۆی ئەم کەمپەینەوە توانرا کارەبا بگەیێندرێتە نزیکەی تەواوی عێراق بەتایبەت شوێنە دوورەدەستەکان. پێش ساڵانی حەفتاکاان، زۆربەی خەڵکی عێراق لە گوندەکان دەژیان و نزیکەی دوو لەسەر سێی خەڵکی ھەژاربوون و خەریکی کشتوکاڵ بوون. دواتر ئەو ژمارەیە لەساڵانی حەفتاکان کەم بوویەوە ئەمەش بەھۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت کەوایکرد داھاتی وڵات لە نیو ملیارد دۆلار بەرزبێتەوە بۆ دەیان ملیۆن دۆلار، و وڵات کارەکانی لەبوارە پیشەسازییە جۆراوجۆرەکان چڕکردەوە. بەرزبوونەوەی نرخی نەوت بەتایبەت لە سوودی سەددام شکایەوە.<ref name="economist2007">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.economist.com/node/8492668 |سەردێڕ=Saddam Hussein&nbsp;– The blundering dictator |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=[[ئێکۆنۆمیست]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012114334/http://www.economist.com/node/8492668 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەگوێرەی ''[[ئێکۆنۆمیست]]''[[ئێکۆنۆمیست|،]] سەددام ھاوشێوەی سەرەتاکانی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] توانی ستایشی گەل بەدەست بھێنێت، ھیتلەر پیشەسازی ئەڵمانی بووژاندەوە، چەندین ئۆتۆبانی دروست کرد لەگەڵ ڕەخساندنی دەرفەتی کارکردنی زۆر بە بێکارەکان. سەددام شارەزا و لێزان بووە لەبارەی ئەوەی کە شەقامی عەرەبی چی دەوێت بەتایبەت لەدوای شکانی قەوارەی عەرەبی لە جەنگی شەش ڕۆژە لە بەرامبەر ئیسرائیل، لە ساڵی ١٩٦٧ و مردنی سەرکردەی عەرەبی میسڕ، جەمال عەبدول ناسڕ لە ساڵی ١٩٧٠، کە جێگرەکەی [[ئەنوەر سادات]] ھەوڵی بەئاشتیکردنی پەیوەندییەکانی میسڕ و ئیسرائیلی دا. لەبەرامبەردا سەددام پڕووپاگەندەی خۆی دەکرد کە ئەو لەدژی دەسەڵاتی جوو و [[ئێران|فارسەکانە]]. سەددام لەوکاتەدا لەڕێگای دەزگای ھەوڵگری (موخابەرات) عێراقی نەیارەکانی دەستگیردەکرد بەتایبەتیش سەرنووسەرانی ڕۆژنامە عەرەبییەکان و ھونەرمەندان.<ref name="economist2007"/> [[پەڕگە:1975 Algiers Agreement.jpg|وێنۆک|وێنەی سەددام، [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لەگەڵ ھواری سەرۆکی جەزائیر لە ساڵی ١٩٧٥، کاتی [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێککەوتننامەی جەزائیر]].]] لە ساڵی ١٩٧٢، سەددام ھاوپەیمانییەکی دۆستانەی بۆ ١٥ ساڵ لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت واژوو کرد. بەپێی قسەی مێژوونووس چارڵز تریپ ئەوا دەزگای ئەمنی ئەمریکا لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بەم ھاوپەیمانییە دڵخۆش نەبوون، ئەو دەزگایە لەکاتی [[شەڕی سارد]] دامەزرابوو. ھەربۆیە ھەر دوژمنێکی ڕژێمی بەغدا لەوکاتە وەک دۆستی ئەمریکا تەماشا دەکرا.<ref name="Tripp">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tripp, Charles |سەردێڕ=A History of Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤|پەڕەکان=xii, ٢١١–٢١٤|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofiraq0000trip}}</ref> ھاوکات ئەمریکا لەوکاتەدا پشتگیری دارایی لە کورد دەکرد لەدژی دەسەڵاتی ناوەند کە بەسەرکردایەتی [[مەلا مستەفا بارزانی]] شۆڕشێکیان دەستپێکردبوو، شۆڕشەکەی مەلا مستەفا لە ساڵی ١٩٧٥ شکستی ھێنا، ئەمەش وای کرد سەدان ھەزار کوردی سڤیل ئاوارەبن لە ماڵ و حاڵی خۆیان.<ref name="Tripp2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tripp, Charles |سەردێڕ=A History of Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤|پەڕەکان=xii, ٢١١–٢١٤|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp}}</ref> سەددام کاری بۆ دڵسۆزانی حیزبی بەعس دەکرد لە ناوچە گوندییەکان. لەدوای بە عێراقیکردنی نەوت، سەددام ھەڵسا بە پەرەپێدان و ھاوچەرخکردنی کەرتی کشتووکاڵی لە گوندەکان و دابەشکردنی زەوی بەسەر جووتیارەکان.<ref name="ref6">Khadduri, Majid. ''Socialist Iraq''. The Middle East Institute, Washington, D.C. , 1978.</ref> لەماوەی ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥ بەرھەمە کشتووکاڵییەکان دوو ھێندەی جاران بەرھەم بھێنرێت. لەم ڕێگایەوە سەددام پشتگیری خەڵکی بۆخۆی زیاتر کرد. === گرتنە دەسەڵات === لە ساڵی ١٩٧٦، سەددام پۆستی ژەنەڕالی گشتی لە سوپای عێراقی وەرگرت، بەمەش دەسەڵاتێکی باڵای ھەبوو لە ناو حکوومەت. دوای بەتەمن چوونی ئەحمەد حەسەن بەکر کە نەیدەتوانی کارەکان بەباشی ڕایی بکات، ئەوا بەبەردەوامی دەسەڵاتەکانی سەددام زیادیان دەکرد لە بەڕێوەبردنی حکوومەت لە ئاستی ناوخۆیی و دەرەکی. بەزوویی سەددام بووە ئەندازیاری پەیوەندییەکانی دەرەوەی عێراق لە پرسە دیپلۆماتییەکان. سەددام بەشێوەی نافەرمی و حوکمی زاتی دەسەڵاتی خۆی لە عێراق بەگەڕخستبوو تاکوو ساڵی ١٩٧٩ بەفەرمی بووە سەرۆکی عێراق. سەددام بەھێواشی دەسەڵاتی خۆی ببەسەر حکوومەتی عێڕاقی و حیزبی بەعس پتەوترکرد. لە ساڵی ١٩٧٩، ئەحمەد حەسەن بەکر ھەوڵیدا لەگەڵ بەعسییەکانی سووریا و [[حافز ئەسەد]] ڕێکبکەون بۆ ئەوەی ھەردوو وڵات لەژێر دەسەڵاتی حیزبی بەعس بەڕێوە بببەن. ئەمەش دەسەڵاتەکانی سەددامی دەخستە ژێر پرسیارەوە، ھەربۆیە سەددام لەژێر فشار وای کرد ئەحمەد حەسەن بەکر دەست لە کارەکانی بکێشێتەوە، بەمەش ببەفەرمی لە ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ سەددام شوێنی گرتەوە وەک سەرۆکی عێراق. == وێنەی سەددام لە سیاسەت و کەلتوور == [[پەڕگە:Al-Qadissiya 6.jpg|وێنۆک|وێنەیەک بۆ دەربڕینی خۆشەویستی و ستایشکردنی سەددام، دوای جەنگی ئێران-عێراق.]] وەک نیشانەی بەھێزی دەسەڵاتی سەددام ئەوا وێنە و ناوی سەددام کۆمەڵگای عێراقی تەنی بوو. بە ھەزاران وێنە، پۆستەر، پەیکەر و وێنەی سەر دیوار لە سەرتاسەری عێراق بۆ سەددام دروستکرابوون. وێنەی ڕوخساری لە ئۆفیسەکان، ژووری باڵەخانەکان، قوتابخانەکان، نەخشخانە و دوکانەکان ھەڵواسرا ئەمەو جگە لەوەی وێنەی سەددام خرایە سەر دراوی دیناری عێراقی. کاریگەری وێنەی سەددام لەناو کۆمەڵگا جیاوازەکانی ناوخۆی عێراق ڕەنگدانەوەی ھەبوو، سەددام بە جلووبەرگی کوردی و جلووبەرگی تیرەی بدووەکانیش دەردەکەوت. سەددام زۆرکات بە قات و جلووبەرگی ڕۆژاوایی و جلی ئیسلامیش دەرکەوتووە. لە ساڵانی ١٩٩٥ و ٢٠٠٢، سەددام دوو ھەڵبژاردنی شانۆگەریانەی بەڕێوەبرد، بەوەی سەددام لە ڕێفراندۆمی ١٩٩٥ توانی ٩٩٫٩٦٪ دەنگەکانی بەدەستھێنا. ئەو تەنیا ٣٬٠٥٢ دەنگی نەخێری وەرگرت لە کۆی بەشداری ٨٫٤ ملیۆن کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1995/10/17/world/no-surprise-in-iraqi-vote.html |سەردێڕ=No surprise in Iraqi vote |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥|ئیش=The New York Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904003606/https://www.nytimes.com/1995/10/17/world/no-surprise-in-iraqi-vote.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |سەردێڕ=Iraq – July 22 – Saddam Plans Referendum |بڵاوکەرەوە=FindArticles |ساڵ=٢٠٠٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120715194635/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818082323/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |date=١٨ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی عێراق کە لە ڕۆژی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوو، سەددام ڕێژەی ١٠٠٪ دەنگەکانی بەدەستھێنا، ڕۆژی دوای ھەڵبژاردنەکە ئەوا کۆمسیۆنی ھەڵبژاردنی عێراقی ڕای گەیاند کە ١١٬٤٤٥٬٦٣٨ کەس بە بەڵێ دەنگیان داوەتە سەددام لە ڕێفراندۆمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/2331951.stm |سەردێڕ=Saddam 'wins 100% of vote' |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=BBC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806234516/http://news.bbc.co.uk/2/hi/2331951.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، لەکاتی ڕووخانی ڕژێمی بەعس ئەوا پەیکەری سەددام شکێنرا و وێنەکانی دڕێندران.<ref>[https://time.com/4394274/iraq-kadhim-al-jabbouri-saddam-hussein-statue-toppled-baghdad/ The Iraqi Guy Who Toppled Saddam Hussein's Statue in 2003 Wants Saddam Back] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190519042710/http://time.com/4394274/iraq-kadhim-al-jabbouri-saddam-hussein-statue-toppled-baghdad/ |date=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}، ماڵپەڕی [[تایم (کۆوار)|گۆڤاری تایم]]، ٦ی تەممووزی ٢٠١٦ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[https://www.newyorker.com/news/news-desk/the-fate-of-a-leg-of-a-statue-of-saddam-hussein The Fate of a Leg of a Statue of Saddam Hussein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111001741/https://www.newyorker.com/news/news-desk/the-fate-of-a-leg-of-a-statue-of-saddam-hussein |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}، نیویۆرکەر، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە.</ref> == پەیوەندییەکانی دەرەوە == پەیوەندییەکانی عێراق لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی ھەمەچەشن بوو. عێراق و میسڕ لە ساڵی ١٩٧٧، ئاڵۆزی کەوتە نێوانیان بەتایبەت کاتێک عێراق ڕەخنەی لە ڕێککەوتنی ئاشتی نێوان میسڕ و ئیسرائیل گرت کە بەبەشداری سەرەکی سەرۆکی میسر ئەنوەر سادات ڕێکخرا. لە ساڵی ١٩٧٨، بەغدا میوانداریی [[کۆمکاری عەرەبی|لووتکەی عەرەبی]] ڕێکخرا بۆ ئیدانەکردنی میسڕ لەسەر ڕازیبوونیان بە [[ڕێککەوتننامەی کامپ دەیڤد]]. لەبەرامبەردا دواتر میسر پشتگیرییەکی گەورەی عێراقی کرد لەکاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]]، کە ئەمەش وای کرد گەرمییەک بداتەوە پەیوەندی نێوان ئەو دوو وڵاتە، ئەمەش وێڕای نەبوونی باڵیۆزخانەی یەکتری لە ھەردوو وڵات. دوایی لە ساڵی ١٩٨٣، عێراق داوای ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی کرد لەگەڵ میسڕ. سەددام پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ ھەواڵگری ڕووسی یڤگینی پریماکۆڤ ھەبوو، سەرەتای دیدارەکانیشان بۆ ساڵانی شەستەکان دەگەڕێتەوە. لەوانەیە پریماکۆڤ یەکێکبێت لە پاڵپشتییەکانی مانەوەی سەددام لەسەر دەسەڵات لە ساڵی ١٩٩١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=Saving Saddam&nbsp;– the sequel? |ناونیشان=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=28397&tx_ttnews%5BbackPid%5D=226 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |بڵاوکەرەوە=The Jamestown Foundation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303215036/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=28397&tx_ttnews%5BbackPid%5D=226 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەماوەی دەسەڵاتیدا، سەددام تەنیا سەردانی دوو وڵاتی ڕۆژاوایی کرد. یەکەمیان لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٤، کاتێک [[فرانسیسکۆ فرانکۆ|فرانسیسکۆ فڕانکۆ]] بانگێشتی کرد بۆ [[ئیسپانیا]] و [[مەدرید]]ی پایتەخت، سەددام لەو گەشتەیدا سەردانی شارەکانی [[گرانادا]]، [[کۆردۆبا (ئیسپانیا)|کۆردۆبا]] و تۆلیدۆی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://elpais.com/diario/2003/03/02/domingo/1046580756_850215.html |سەردێڕ=Reportaje &#124; El obsequio de Sadam a Franco |دوایین=País |یەکەم=Ediciones El |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٣|newspaper=El País |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200302172546/https://elpais.com/diario/2003/03/02/domingo/1046580756_850215.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |via=elpais.com}}</ref> لە ئەیلوولی ١٩٧٥، سەددام چاوی کەوت بە سەرۆکوەزیران جاک شیراک لە [[پاریس]]، [[فەڕەنسا]].<ref name="The Chirac Doctrine3">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ناونیشان=http://www.meforum.org/772/the-chirac-doctrine |سەردێڕ=The Chirac Doctrine |journal=The Middle East Quarterly |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠٠٥|دوایین١=Guitta |یەکەم١=Olivier |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200302172559/https://www.meforum.org/772/the-chirac-doctrine |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چەند سەرکردەیەکی عێراق، ھەروەھا بازرگانی [[لوبنانی]] تایبەت بە چەک، سارکیس سۆغانالیان ئەوەیان ڕاگەیاند کە سەددام ھاوکاری دارایی حیزبەکەی جاک شیراکی کردووە. لە ساڵی ١٩٩١، سەددام ھەڕەشەی لەو کەسانەکرد کە یارمەتی دارایی پێدابوون «لە بەڕێز شیراک بۆ بەڕێز چێڤنەمێنت، ھەروەھا سەرکردە سیاسیی و ئابوورییەکان کە لە پێشبڕکێدابوون بۆئەوەی کاتی زیاتر لەگەڵ ئێمە بەسەر بەرن و کاتێکی خۆش بەسەربەرن. ئێمە دەبێت پەردە لەسەر ڕاستییەکانی ئەم باروودۆخە ھەڵبدەینەوە. ئەگەر فێڵکردنە بەردەوامبێت، ئەوا فشار لەسەر ئێمە دروست دەبێت کە ماسکەکانیان لەسەر لابدەین، ھەموویان ئاشکرابکەین لەبەردەم ڕای گشتی فەڕەنسا.»<ref name="The Chirac Doctrine3"/> فەڕەنسا چەکی بە سەددام فرۆشت، فەڕەنسا بووە گەورەترین ھاوکاری دابینکردنی چەک لەسەردەمی حوکمڕانی سەددام. ئەو بەڵگەنامانەی کە سەددام ھەڕەشەی پێدەکردن دەری دەخت کە چۆن جاک شیراک و بازرگانە نزیکەکان لەو لە ناویاندا چارڵز پاسکوا، کە وەزیری پێشووی ناوخۆی فەڕەنسا چەندە لەو مامەڵانە لەگەڵ سەددام سودمەند بوون.<ref name="The Chirac Doctrine3"/> لەبەر ئەوەی سەددام بەدەگمەن گەشتی دەکرد، ئەوا [[تارق عەزیز]] بووە پاڵپشتێکی سەددام و ئەو بەردەوام گەشتی دەکرد و چەندین جار وەک نوێنەری دیپلۆماتی سەددام لە دیدارەکان دەرکەوت.<ref>Healy, Jack. "[https://www.nytimes.com/2010/10/27/world/middleeast/27iraq.html?ref=world Iraq Court Sentences Tariq Aziz to Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200723223307/https://www.nytimes.com/2010/10/27/world/middleeast/27iraq.html?ref=world|date=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠}}." ''[[The New York Times]]''. 26 October 2010. Retrieved on 26 October 2010.</ref> لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان سەدام بەدوای ئەوەدا وێڵ بوو کە عێراق ڕۆڵی سەرەکی ھەبێت لە ناو [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. لە ساڵی ١٩٧٢، عێراق لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ڕێککەوتنێکی ھاریکارییان ئەنجامدا کە تێیدا ھێزی سەربازی و ھەزاران ڕاوێژکاریش بەم ھۆیەوە ھاتنە عێراق؛ بەڵام، دواتر لە ساڵی ١٩٧٨ بەھۆی ناکۆکییەکان لەسەر [[حیزبی شیووعیی عێراقی|حیزبی شیوعی عێراق]]، سەددام ئاراستەی بازرگانییەکانی بەرەو وڵاتانی ڕۆژاوا جووڵاند و پەیوەندییەکانیشی لەگەڵ سۆڤیەت ھەڵپەسارد؛ عێراق تا ساڵی ١٩٩١ لە شەڕی کەنداو پەیوەندییە دیپلۆماتییەکان و بازرگانییەکانی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژاوا بەردەوام بوو.<ref>Helen Chapin Metz (ed) ''[http://memory.loc.gov/frd/cs/iqtoc.html Iraq: A Country Study:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724161326/http://memory.loc.gov/frd/cs/iqtoc.html|date=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}'' "[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+iq0083) The West"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722223234/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field(DOCID+iq0083)|date=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠}}, [[Library of Congress Country Studies]], 1988</ref> لەدوای قەیرانی نەوت لە ساڵی ١٩٧٣، فەڕەنسا ھاوپەیمانییەتی و دۆستایەتی لەگەڵ وڵاتانی عەرەب فراوانتر کرد و لەگەڵ عێراق بوونە دۆستێکی نزیک، ھەر ئەمەش وای کرد کە سەددام لە ساڵی ١٩٧٥ سەردانی پاریس بکات، لەوێ سەددام چاوی کەوت بە کەسایەتییە سیاسیی و بازرگانەکان. لە ساڵی ١٩٧٥، سەددام ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ ئێران بەست کە تێیدا لەسەر کێشەکانی سەر سنوور ڕێککەوتن. لەبەرامبەردا ئێران لە پشتگیرکردن لە کوردەکانی عێراق کشایەوە. سەددام سەرکردایەتی بەرەی دژ بە ڕێککەوتنی میسر و ئیسرائیل بوو لە ساڵی ١٩٧٩. لە ھەشتاکان سەددام پڕۆژەی چەکی ناوەکی ڕاگەیاند بە ھاوکاری فەڕەنسا. یەکەم [[کارتیاکەری ناوکی]] ناوی ئۆسیراکی لێنرا لەلایەن فەڕەنسییەکانەوە. دواتر لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، لە ھێرشێکی ئاسمانیی ھێزەکانی ئیسرائیل تێکشکێنرا.<ref name="Osirak">BBC, [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/7/newsid_3014000/3014623.stm 1981: Israel bombs Baghdad nuclear reactor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907031130/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/7/newsid_3014000/3014623.stm |date= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}, ''BBC On This Day 7 June 1981'' referenced 6 January 2007</ref> ئەم ھێرشەی ئیسرائیل ناونرا ئۆپەراسیۆنی ئۆپێرا یان ئۆپەراسیۆنی بابیلۆن. ھەر لە بیستەکانی سەددەمی بیستەم، کوردەکانی عێراق ھەوڵی جوداخوازیان لە عێراقدا دەدا، ھەربۆیە حکوومەتەکانی عێراق دەبوو لەگەڵ کوردەکان دانووستاندن بکەن.<ref>Humphreys, 120</ref> سەددام لە ساڵی ١٩٧٠، لەگەڵ کورد ڕێککەوت و ڕێککەوتننامەی ١١ی ئازاری واژووکرد کە مافی ئۆتۆنۆمی بە کورد بەخشی، بەڵام دواتر ڕێککەوتناممەکەی ھەڵوەشاندەوە. لە ئەنجامدا پێکدادنی قورس کەوتە نێوان عێراق و کوردەکان. سەددام گوندە کوردییەکانی بۆمباران دەکرد بەوانەی ئێرانیشەوە. ئەمەش وای کرد کە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئێران تێکبچێت، دواتر سەددام لە ساڵی ١٩٧٥ لەگەڵ شای ئێران ڕێککەوت و ئەوانیش لە پشتگیریکردنی کورد وەستان. == شەڕی ئێران و عێراق == [[پەڕگە:Cardoen Saddam.jpg|وێنۆک|سەددام لەکاتی بەخێرھاتنکردنی کارلۆس کاردیۆن، بازرگانی چیلی کە لەکاتی جەنگی ھەشتاکان چەکی بە سەددام دەفرۆشت.]] لە دەستپێکی ١٩٧٩، [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] بەسەر دەسەڵاتی [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی|شا محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] سەرکەوت، لە ئەندامدا ئێران کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتوڵڵا خومەینی]]. دوابەدوای ئەوەش دەنگی شیعەکان لەو وڵاتانەی کە شیعە مەزھەبیان زۆربوو لە ناویاندا عێراق بڵدنتر دەبیسترا. سەددام ترسی لەوە نیشت کە ھزری چەکدار و ڕادیکاڵە شیعەیییەکان دەستبگرێت بەسەر حوکمڕانە سێکولارەکەی خۆی. لە حەفتاکانیش ناکۆکی ھەبوو لەنێوان سەددام و خومەینی، خومەینی لە ساڵی ١٩٦٤ لە ئێران دوورخرابوویەوە و لە شاری نەجەف لە عێراق دەژیا، لە عێراق خومەینی کاریگەرێکی زۆری دروست کردبوو لە ناو خەڵکی شیعەی عێراقی و شیعەی وڵاتانی دیکەش بۆ دژایەتیکردنی حکوومەتی ئەوکاتەی ئێران کە ھاوکات سەددام ڕێگای پێدابوو بۆ ئەو کارە؛ بەڵام دواتر بەھۆی ھاندانی شیعەکانی عێراق لە دژی دەسەڵاتی سەددام ھەروەھا دروستبوونی لێکتێگەیشتن لەنێوان سەددام و دەسەڵاتی شاھانەی ئێران ئەوا سەددام لە ساڵی ١٩٧٨، بەوە ڕازی بوو کە خومەینی دووربخاتەوە بۆ فەڕەنسا. ئەم کارە دواتر بە زیان شکایەوە بەوەی خومەینی گرنگیپێدانی زیاتری میدایی وەرگرت و ھەروەھا توانی ڕابەرایەتی ژمارەیەکی زیاتر لە شیعەکانی جیھان بکات. دوای گرتنە دەسەڵاتی ئێران لەلایەن خومەینی ئەوا ناکۆکی کەوتە نێوان عێراق و کۆماری ئیسلامیی ئێران لەسەر دەسەڵاتگرتن بەسەر [[شەتەلعەرەب]]، کە لەو خاڵەدا سنووری ئێران و عێراق دابەشدەبن. لەوکاتەدا سەددام بۆ ڕای گشتی ڕای گەیاند کە ئەوە عێراقە دەیەوێت ناکۆکی نەکەوێتە نێوان ئەو دوو وڵاتە، و ئاشتی بۆ ھەردوو وڵات گرنگە؛ بەڵام دواتر سەددام کۆبوونەوەیەکی کرد لەگەڵ سەڵاح عومەر عەلی، نوێنەری عێراق لە نەتەوە یەکگرتووەکان، ناوبراو ڕای گەیاند کە سەددام دەیەوێت لە چەند مانگێکدا بەشێکی گەورە لە ئێران داگیربکات.<ref name="PIRRR6">Esposito, John, "Political Islam Revolution, Radicalism, or Reform", ''Political Islam and Gulf Security'', Lynne Rienner Publishers, {{ISBN|1-55587-262-X}}, pp. 56–58</ref> دواتر عێراق توانی ئێران داگیربکات، یەکەم ھێرشی عێراق بۆ سەر فڕۆکاخانەی نێودەوڵەتیی مێھرئاباد بوو لە [[تاران]] و دواتر توانی بچێتە ناو ناوچەی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] کە ناوچەیەکی دەوڵەمەندە بە نەوت ھەروەھا کەمایەتی عەرەب تێیدا دەژین، سەددام لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠ ئەو پارێزگایەکی خستەسەر پارێزگاکانی عێراق. سەددام ئەم جەنگەی بە پاڵپشتییەکی گەورەی وڵاتانی عەرەب، ئەمریکا و ئەورووپا دەستپێکرد، ھەروەھا لەڕووی دارایییەوە وڵاتانی خەلیج پاڵپشتییەکی گەورەیان لە عێراق کرد. سەددام وەک پارێزەری وڵاتانی عەرەب لەدژی شۆڕشی ئێران تەماشا دەکرا. تاکە دژایەتی ئەوا یەکێتیی سۆڤیەت بوون کە ڕەتیانکردەوە پاڵپشتی عێراق بکەن لەو جەنگەدا، سەرکردایەتی سۆڤیەت ھۆکاری ئەوەیان بۆ مامەڵە خراپەکانی سەددام گەڕاندەوە لەگەڵ کۆمۆنیستەکانی عێراق. لەکاتی جەنگەکە، شکاندنی یاسا نێودەوڵەتییەکان پشتگوێ خرا لەسەر سنوور و دەسەڵاتەکان. ھاوکات عێراق لەڕووی ئابووری و سەربازییەوە یارمەتی دەدرا لەلایەن ھاوپەیمانەکانییەوە، کەدواتر بوونە ھۆکارێکیش کە سەددام چەکی کیمیایی لەدژی کورد و ئێرانییەکان بەکاربھێنێت، ھاوکات پاڵپشتی عێراقیش بوون لە دروستکردن و گەشەپێدانی چەکی ئەتۆمی.<ref name="PIRRR6"/> لە ڕۆژانی یەکەمی جەنگەکە، شەڕێکی گەورە لەسەر بەندەرەکان دروست بوو ئەمەش دوای ئەوەی عێراق ھێرشی کردە سەر ناوچەی خووزستان. دوای ئەوەی سەرەتا عێراق توانی چەند ناوچەیەک کۆنتڕۆڵ بکات، بەڵام دواتر تووشی لەدەستدانی چەندەھا سەربازی بوویەوە کاتێک ڕووبەڕووی [[ھێرشی شەپۆلی مرۆڤی|ھێرشی شەپۆلی]] بوویەوە لەلایەن ئێرانییەکانەوە. لە ساڵی ١٩٨٢، عێراق تووشی شکست بوویەوە و لەدوای چەند ڕێگایەک دەگەڕا بۆ ئەوەی کۆتایی بەو جەنگە بھێنێت. لەوکاتەدا، سەددام داوای لە وەزیرەکانی کرد کە بۆچوون و ڕاوێژکارییەکەیان پێشکەش بکەن. وەزیری تەندروستی، دکتۆر ڕیاز ئیبراھیم پێشنیاری بۆ کابینەکەی سەددام کرد کە ئاشتی ڕابگەیەنێت و داوای دانووستاندنێکی ئاشتیانە بکات. لەسەرەتادا وا دەرکەوت کە سەددام ئەو پێشنیارەی قبووڵ کردووە، بەوەی سەددام کابینەکەی خۆی بە دیموکراسی دەزانی. دوای چەند حەفتەیەک، دکتۆر ئیبراھیم لە کارەکەی دوورخرایەوە ئەمەش دوای ئەوەی کە بەرپرسیارێتی خۆی ھەڵگرت لە ڕووداوێکی ھەڵەی پزیشکی لە نەخۆشخانەیەکی عێراقی کە تێیدا نەخۆشێک مرد بەھۆی پێدانی دەرمانی ھەڵەوە. دوای چەند ڕۆژێک دکتۆر ئیبراھیم دەستگیرکرا ئەمەش دوای ئەوەی ناوبراو لە کارەکەی وەک وەزیر دوورخرابوویەوە. بەرلەوەی دەستگیربکرێت ئەوا بۆ ڕای گشتی ڕای گەیاند کە دڵخۆشە بەوەی کە زیندووە. ڕۆژی دوای دەستگیرکردنی ئەوا پارچەیەک لە جەستەی دکتۆر ناردرا بۆ ژنەکەی.<ref name="Woods">Kevin Woods, James Lacey, and Williamson Murray, [http://www.foreignaffairs.com/articles/61701/kevin-woods-james-lacey-and-williamson-murray/saddams-delusions "Saddam's Delusions: The View From the Inside"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428062330/http://www.foreignaffairs.com/articles/61701/kevin-woods-james-lacey-and-williamson-murray/saddams-delusions |date=٢٨ی نیسانی ٢٠١٥}}, ''Foreign Affairs'', May/June 2006.</ref> دواتر عێراق خۆی لە جەنگێکی درێژخایەن دۆزییەوە کە لە سەدەی بیستەم وێنەی نەبوو لەڕووی درێژی ماوەکەی. عێراق لەکاتی جەنگەکە چەکی کیمیایی بەکارھێنا لە دژی ئێران ھەروەھا کوردەکانی عێراق کە دەیانویست ھەرێمی خۆیان لە باکووری عێراق بە یارمەتی ئێران دروست بکەن. بەشێکی زۆر لەو چەکانەی عێراق لەلایەن وڵاتانی ڕۆژاوا بەتایبەتیش کۆمپانیاکانی [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] دابیندەکرا.<ref name="Isa">Dr. Khalil Ibrahim Al Isa, [https://fas.org/nuke/guide/iraq/cw/az120103.html Iraqi Scientist Reports on German, Other Help for Iraq Chemical Weapons Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513085855/https://fas.org/nuke/guide/iraq/cw/az120103.html |date=١٣ی ئایاری ٢٠١٩}}, ''Al Zaman (London)'', 1 December 2003.</ref> دوای ئەوەی حکوومەتەکەی ڕۆناڵد ڕیگان ڕێکارەکانی سنووردارکردنی ھەناردەکردنی ھەڵگرت، ئەوا ئەمریکا ھاریکاری عێراقی کرد لەدابینکردنی وێنەی سەتەلایتی بۆ پشاندانی بنکە سەربازییەکانی ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2002/09/22/how-saddam-happened.html |سەردێڕ=How Saddam Happened |دوایین=Dickey, Christopher |یەکەم=Thomas, Evan |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٢|newspaper=Newsweek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111213041515/http://www.thedailybeast.com/newsweek/2002/09/22/how-saddam-happened.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ ئەوەشی کە پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عێراق فراوانتربن، ئەمریکا ناوی عێراقی لە لیستی ئەو وڵاتانەی پشتگیری لە تیرۆر دەکەن لابرد. دواتر یاریدەدەری سکرتێری وەزارەتی بەرگری ئەمریکا، نۆیل کۆچ وتی «ھیچ کەسێک گومانی نییە کە ئەوان [عێراق] لە ھاوکاریکردنی تیرۆریزم بەردەوامن… ھۆکاری ڕاستەقینەی ئەم کارەی ئەمریکا لەوکارە تەنیا بۆ یارمەتیدانی عێراق بووە بۆئەوەی لە جەنگی ئێران سەرکەوتووبێت.»<ref name="Borer">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Douglas A. Borer |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Inverse Engagement: Lessons from U.S. -Iraq Relations, 1982–1990 |ناونیشان=http://www.army.mil/professionalWriting/volumes/volume1/july_2003/7_03_2v2.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061011195656/http://www.army.mil/professionalwriting/volumes/volume1/july_2003/7_03_2v2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|وێبگە=U.S. Army Professional Writing Collection |بڵاوکەرەوە=U.S. Army}}</ref> یەکێتیی سۆڤیەت، فەڕەنسا و چین بەیەکەوە ڕێژەی ٩٠٪ چەکی عێراقیان دابین دەکرد لەماوەی ١٩٨٠ بۆ ١٩٨٨.<ref>[http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/values.php SIPRI Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151125105813/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/values.php |date=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}} Indicates that of $29,079 million of arms exported to Iraq from 1980 to 1988 the Soviet Union accounted for $16,808 million, France $4,591 million, and China $5,004 million (Info must be entered)</ref> سەددام داوای لە حکوومەت وڵاتانی عەرەبی دەکرد کە بە کاش و پشتگیری سیاسیی لەکاتی جەنگەکە پاڵپشتی بکەن، ئەمەش بەدیاریکراوی دوای ئەوەبوو کە کەرتی نەوتی عێراق تووشی زەرەرێکی گەورە بوویەوە کاتێک کە ھێزی دەریاوانی ئێرانی کۆنتڕۆڵی [[کەنداوی فارس]] کردبوو. عێراق لەڕێگای ھەنگاوە دیپلۆماتیکییەکانی توانی سەرچاوە دارایییەکانی بەھێز بکات بەتایبەت لەلایەن چین، یەکێتیی سۆڤیەت، فەڕەنسا و ئەمریکا کە ترسیان لە گەشەسەندنی ڕەوتی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران ھەبوو کە باڵبکێشێتە تەواوی ناوچەکە. ئێرانییەکان داوایان دەکرد کە عێراق دەبێت باجی زیانەکانی جەنگەکەیان پێبداتەوە، بەڵام ئەو ھەنگاوانە بێسوود بوون بەوەی پشتگیرییە نێودەوڵەتییەکان بۆ عێراق تا ٢٠ی ئابی ١٩٨٨ بەردەوام بوو. لە ١٦ی ئازاری ١٩٨٨، عێراق بە چەکی کیمیایی ھێرشی کردە سەر [[ھەڵەبجە]]، لە ئەنجامدا ٥٠٠٠ ھاووڵاتی سڤیلی بەماوەیەکی کورت کووشت، ئەمەش جگە لەوەی کە کاریگەری گازەکە لەسەر ژیانی دە ھەزار کەس مایەوە.<ref name="Halabja3">[https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/rls/18714.htm Saddam's Chemical Weapons Campaign: Halabja, 16 March 1988] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117022553/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/rls/18714.htm |date=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}&nbsp;– Bureau of Public Affairs</ref> ھێرشکردنە سەر ھەڵەبجە ھاوکات بوو لەگەڵ پڕۆسەی [[شاڵاوی ئەنفال|ئەنفال]] لە کوردستان کە بەمەبەستی لەناوبردنی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردی و پێشمەرگە دەستیپێکردبوو. ئەمریکا ڕای گەیاند کە ھێرشکردنە سەر ھەڵەبجە لەسەر فەرمانی سەددام حوسێن بووە،<ref name="Halabja3"/> بەڵام ڕژێمی سەددام ئێرانی بە بەرپرسیاری ھێرشەکە دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2003/01/31/opinion/a-war-crime-or-an-act-of-war.html |سەردێڕ=A War Crime or an Act of War? |دوایین=Pelletiere |یەکەم=Stephen C. |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|newspaper=New York Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226054527/http://www.nytimes.com/2003/01/31/opinion/a-war-crime-or-an-act-of-war.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> جەنگە ھەشت ساڵییە خوێناوییەکە بەکۆتایی ھات. لەئەنجامی ئەو جەنگە ھەردوو وڵات بە سەددان ھەزار سەربازیان لەدەستدا، ھەروەھا بە نزیکەی ملیۆنێک کەس کوژران. ئێران و عێراق ھیچیان بەو دەستکەوتانە نەگەیشتن کە لە سەرەتای جەنگەکە پلانیان بۆی دانابوو، سنووری ھەردوو وڵاتیش بەنزیکی ھیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەھات. لە باشوور، ناوچەکانی دەوڵەمەند بە نەوت وەک خووزستان و بەسڕە کە ملمانێی سەرەکی و ئابووری لەسەری دا بوون ئەوا بەتەواوی خاپوور بوون و سنووری ھەردوو وڵاتیش گەڕایەوە بۆ سنووری پێش جەنگەکە واتە ساڵی ١٩٧٩، ھاوکات ئێران چەند ناوچەیەکی کۆنتڕۆڵکرد لە باکووری عێراق (کوردستان)، ھەردوو وڵات ئەو ئابوورییە گەورەی کە پێشتر ھەیان بوو تووشی داڕمان ھات. لەماوەی ھەشتاکان سەددام دەیان ملیارد دۆلاری لە وڵاتانی عەرەبی وەرگرت، و چەند ملیاردێکی دیکەش لە شوێنی دیکە، ھەموو ئەمانەش بۆ جەنگان بوو لە دژی ئێران لەپێناو ڕێگریکردن لە فراوانبوونی ڕەوتی تووندڕەوی شیعە لەناوچەکە؛ بەڵام شتەکان بەپێچەوانە ڕوویاندا، خومەینی بەھۆی جەنگەکە بووە پاڵەوان بەھۆی ئەو بەرگرییەی بۆ ئێران کردی لەکاتی جەنگەکە کە لایەنی بەرامبەر پشتگیرییەکی گەورەی جیھانی ھەبوو. خومەینی لەو جەنگە توانی ڕەوتی ڕادیکالیزمی شیعە نەک لە وڵاتانی عەرەبی بەڵکوو لەناو خودی عێراقیش بەرفراوانتر بکات. == ھەڵمەتی ئەنفال == {{Main|کارەساتی ئەنفال}}ئەنفال ھەڵمەتێکی کۆمەڵکووژی بوو لە دژی کورد و ئەو کەمایەتییانەی لە کوردستان دەژین لە نێویاندا [[ئێزیدی|ئیزدی]]، [[تورکمان]] و [[ئاشوورییەکان]].<ref>[https://www.hrw.org/en/reports/2006/08/14/genocide-iraq-anfal-campaign-against-kurds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626135022/http://www.hrw.org/en/reports/2006/08/14/genocide-iraq-anfal-campaign-against-kurds|date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}} The Anfal Campaign Against the Kurds. A Middle East Watch Report: Human Rights Watch 1993.</ref> ئەو ھەڵمەتە بە فەرمانی سەددام حوسێن لەلایەن [[عەلی حەسەن ئەلمەجید|عەلی حەسەن مەجید]] جێبەجێکرا.<ref name=":0">[https://us.gov.krd/ku/بابەتەکان/هەڵمەتەکانى-ئەنفال-و-جینۆساید-بەرامبەر-گەلى-کوردستان/ ھەڵمەتەکانی ئەنفال و جینۆساید بەرامبەر گەلی کوردستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711104203/https://us.gov.krd/ku/بابەتەکان/هەڵمەتەکانى-ئەنفال-و-جینۆساید-بەرامبەر-گەلى-کوردستان/ |date=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠}}، ماڵپەڕی نوێنەرایەتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە ئەمریکا، ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> ناوی ئەو ھەڵمەتە لە سوورەتی [[سوورەتی ئەنفال|ئەنفال]] لە [[قورئان]] وەرگیرا، ھەڵمەتەکە لە دژی پێشمەرگە و کوردەکان جێبەجێکرا لەماوەی ساڵانی ١٩٨٦ بۆ ١٩٨٩. لەماوەی ئەو ھەڵمەتەدا ٥٠ ھەزار بۆ ١٠٠ ھەزار کەس کوژران،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Anfal, Human Rights Watch, 1993 |ناونیشان=https://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Hrw.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200722223330/https://www.hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی سەرچاوە کوردییەکان ئەوا ژمارەکە زیاترە و نزیکەی ١٨٢ ھەزار کەس دەیخەملێنن.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Ethnic Cleansing and the Kurds |ناونیشان=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081202235943/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Jafi.org.il}}</ref> == فشارەکان بۆ سەر کوێت == دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی ئێران-عێراق، ئەوا عێراق چاوی کەوتە سەر کوێتی ھاوسنووری. سەددام داوای لە کوێت کرد کە لە قەرزی جەنگەکە خۆشبێت کە دەیکردە نزیکەی ٣٠ ملیارد دۆلار، بەڵام کوێت ڕەتی کردەوە.<ref name="Humphreys, 1053">Humphreys, 105</ref> سەددام ھەناردەی نەوتی کەمکردەوە بۆ ئەوەی نرخی نەوت بەرزبێتەوە، بەڵام کوێت ڕەتی کردەوە ھەمان کار بکات. سەددام ھەنداردەکردنی نەوتی بۆ وڵاتانی دەرەوە کەمکردەوە لەپێناو بەرزکردنەوەی نرخی نەوت بۆ گەڕاندنەوەی قەرزە کەڵەکەبووەکانی؛ لەبەرامبەردا کوێت داواکاری سەددامی بۆ کەمکردنەوەی ھەناردەکردن ڕەتکردەوە و نەوتێکی زۆری ھەناردەی بازاڕەکانی دەرەوە کرد، بەمەش نرخی نەوت بە نزمی مایەوە. سەددام بەردەوامی جەختی لەوە دەکردەوە کە لەڕوانگەی مێژووەوە کوێت بەشێک بووە لە عێراق، و کوێت بووکەڵەیەکی دەستی ئیمپریالیزمی بەریتانییە؛ ئەم بۆچوونەی سەددام ماوەی ٥٠ ساڵ لەناوخۆی عێراقدا دەبیسترایەوە.<ref name="Humphreys, 1053">Humphreys, 105</ref> ھاوردەکردنی زیاتری کوێت وای کرد چاوی زیاتری لەسەربێت. کوێت و عێراق بەیەکەوە ٢٠٪ نەوتی جیھانیان دابین دەکرد بەراورد بە سعودیە کە ٢٥٪ بوو.<ref name="Humphreys, 1053">Humphreys, 105</ref> عێراق ھێشتا کەرەستەی جەنگی لا مابوویەوە، سەددام فەرمانی ئەوەی کرد کە تۆپھاوێژەکان ببەنە سەر سنووری عێراق-کوێت. لەدوای تێکچوونی پەیوەندییەکانی عێراق و کوێت، ئەوا سەددام حوسێن پەیامی ئەمریکای پێگەیشت کە ئەمریکا چ وەڵامدانەوەیەکی دەبێت ئەگەر باسەکە ببێتە سەر داگیرکردنی کوێت. لەوکاتەدا ئەمریکا بۆ ماوەی دەیەک (دە ساڵ) پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ عێراقدا ھەبوو، حکوومەتەکەی ڕۆناڵد ڕیگان بڕی ٤ ملیارد دۆلاری بەخشیبووە عێراق لەپێناو بووژاندانەوەی کەرتی کشتووکاڵی وڵاتەکە لەبەرامبەر شکاندنی کەرتی کشتووکاڵی ئێران.<ref>A free-access on-line archive relating to U.S. –Iraq relations in the 1980s is offered by ''The National Security Archive'' of the [[George Washington University]]. It can be read on line at [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB82/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412082411/https://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB82/|date=١٢ی نیسانی ٢٠١٦}}. The Mount Holyoke International Relations Program also provides a free-access document briefing on U.S. –Iraq relations (1904–present); this can be accessed on line at [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/iraq.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208105755/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/iraq.htm|date=٨ی شوباتی ٢٠١٩}}.</ref> عێراق سێیەم سودمەندترین وڵاتی دەست ئەمریکا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/08/31/the_true_iraq_appeasers/ |سەردێڕ=The true Iraq appeasers |دوایین=Peter W. Galbraith |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٦|ئیش=The Boston Globe |دوایین٢=2006 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304065216/http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/08/31/the_true_iraq_appeasers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> [[پەڕگە:April Glaspie, Sadoun al-Zubaydi and Saddam Hussein.jpg|وێنۆک|سەددام لەکاتی دیدارێکی بەپەلەی باڵیۆزی ئەمریکا لە عێراق، تەممووزی ١٩٩٠.]] لە نیسانی ١٩٩٠، لەبەرامبەر کاردانەوە نەرێنییەکان لەدژی ئەودا، سەددام ھەڕەشەی ڕووخاندنی نیوەی ئیسرائیلی کرد بە چەکی ئەتۆمی ئەگەر شتێک لەدژی عێراق بکرێت.<ref>Alan Cowell, [https://www.nytimes.com/1990/04/03/world/iraq-chief-boasting-of-poison-gas-warns-of-disaster-if-israelis-strike.html? "Iraq Chief, Boasting of Poison Gas, Warns of Disaster if Israelis Strike"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200904022729/https://www.nytimes.com/1990/04/03/world/iraq-chief-boasting-of-poison-gas-warns-of-disaster-if-israelis-strike.html |date= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}, ''New York Times'', 3 April 1990</ref> لە ئایاری ١٩٩٠، سەددام ڕەخنەی لە پشتگیرییەکانی ئەمریکا بۆ ئیسرائیل گرت، ڕای گەیاند ئەمریکا ناتوانێت بەمشێوەیە پەیوەندی دۆستایەتی لەگەڵ عەرەب پەرەپێبدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1990/05/29/world/iraqi-takes-harsh-line-at-meeting.html |سەردێڕ=Iraqi Takes Harsh Line at Meeting |دوایین=Alan Cowell |ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ١٩٩٠|ئیش=The New York Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904053220/https://www.nytimes.com/1990/05/29/world/iraqi-takes-harsh-line-at-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> لە تەممووزی ١٩٩٠، سەددام ھەڕەشەی سەربازی لەدژی کوێت و ئیمارات ڕاگەیاند و ئاماژەی بەوەکرد کە سیاسەتی ھەندێ وڵاتی عەرەبی لەلایەن ئەمریکاوە بەڕێوەدەبردرێت، ئەوان بەھۆی ئەمریکاوە ئامانج و ئاسایشی وڵاتانی عەرەبی دەخەنە ژێر مەترسییەوە.<ref>Youssef M. Ibrahim, [https://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html? "Iraq Threatens Emirates And Kuwait on Oil Glut"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630060909/http://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}, ''New York Times'', 18 July 1990</ref> لەکاردانەوەی ئەم ھەڕەشانە، ئەمریکا کەشتی و فڕۆکەی جەنگی بردە [[کەنداوی فارس]].<ref>Michael R. Gordon, [https://www.nytimes.com/1990/07/25/world/us-deploys-air-and-sea-forces-after-iraq-threatens-2-neighbors.html? "U.S. Deploys Air and Sea Forces After Iraq Threatens 2 Neighbors"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630054533/http://www.nytimes.com/1990/07/25/world/us-deploys-air-and-sea-forces-after-iraq-threatens-2-neighbors.html |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}, ''The New York Times'', 25 July 1990</ref> سەددام بانگێشتی باڵیۆزی ئەمریکای لە عێراق کرد بۆ کۆبوونەوەیەکی بەپەلە لەسەر بابەتی کوەیت. دواتر سەددام ڕای گەیاند کە دوایین ھەل بە کوەیت دەدات بۆ دانووستاندن لەگەڵ کوەیتییەکان، ھەروەھا ئەوەشی ڕاگەیاند کە عێراق مردن ھەڵنابژێرێت.<ref name="nytimes1990">[https://www.nytimes.com/1990/09/23/world/confrontation-in-the-gulf-excerpts-from-iraqi-document-on-meeting-with-us-envoy.html? "CONFRONTATION IN THE GULF; Excerpts From Iraqi Document on Meeting With U.S. Envoy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111062914/http://www.nytimes.com/1990/09/23/world/confrontation-in-the-gulf-excerpts-from-iraqi-document-on-meeting-with-us-envoy.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}, ''New York Times'', 23 September 1990</ref> دوای ئەوەی دوایین کۆبوونەوەی عێراق-کوەیت بەڕێوەچوو، دانووستاندنی ئەم کۆبوونەوەیە شکستی ھێنا ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی سەددام ھێزەکانی ڕەوانەی کوەیت بکات بۆ داگیرکردنی ئەو وڵاتە. لەوکاتەدا ناکۆکەی لەنێوان سەددام و ئەمریکا پەرەی سەند، ئەمەش بەتایبەت دوای ئەوەی سەددام پەیوەندییەکانی لەگەڵ سۆڤیەت پتەوکرد ھەروەھا میخایل گۆرباچۆڤ ڕای گەیاند کە ئەوان وەک لایەنی ڕاوژێکاری سەربازیی و پێویستییەکانی ئەوا ھاوکاری عێراق دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="Bush to Gorbachev: Choose Between Saddam and the West," by Jay P. Kosminsky and Michael Johns, Heritage Foundation Executive Memorandum #280, 30 August 1990. |ناونیشان=http://www.heritage.org/dataconvert/pdf/em0280.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130923224607/http://www.heritage.org/dataconvert/pdf/em0280.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> == شەڕی کەنداو == لە ٢ی ئابی ١٩٩٠، سەددام کوەیتی داگیرکرد، سەرەتا سەددام وا خۆی دەرخست کە یارمەتی لایەنی شۆڕشگێڕی کوەیتی دەدات. لە ٨ی ئاب، 'حکوومەتی کاتیی کوەیتی ئازاد'ی ڕاگەیاند بەڵام ئەم حکوومەتە بێ پشتگیری و پاڵپشت بوو. دواتر لە ٢٨ی ئاب، بەفەرمی عێراق کوەیتی وەک ١٩ەمین پارێزگای عێراق ناساند. ھەموو ئەوانەش دوای تەنیا دوو ساڵ لە جەنگی ئێران و عێراق ڕوویاند، کە سەددام ئەوکاتە داوای ھاوکاری لەوڵاتانی کەنداو دەکرد تاکوو عێراق ڕێگری بکات لە داگیرکردنیان، بەڵام خۆی ھەمان شتی کردەوە لە داگیرکردنی کوەیت.<ref name="PIRRR6"/> دواتر لە سەددامیان پرسی کە بۆچی کوەیتی داگیرکرد، سەددام لە وەڵامدا وتوویەتی کە کوەیت وەک ١٩ەمین پارێزگا مافی عێراق بووە، ھەروەھا ھەرکاتێک شتێک بێتە [[مێشک]]مەوە ئەوا دەیکەم.<ref name="economist20072">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.economist.com/node/8492668 |سەردێڕ=Saddam Hussein&nbsp;– The blundering dictator |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=[[The Economist]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012114334/http://www.economist.com/node/8492668 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> لە شوباتی ١٩٩١، ھاوپەیمانییەکی نەتەوەیەکگرتووەکان بەسەرۆکایەتی ئەمریکا، کوەیتی لە سەربازە عێراقییەکان ڕاماڵی. بەھێزیی ئەوکاتەی عێراق بەھۆی ھاوکاریییە دەیان ملیارد دۆلارییەکانی پێشووی کوەیت و وڵاتانی کەنداو بوو ھەروەھا کڕینی چەک و ئامێری قورس لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، [[فەڕەنسا]] و [[ئەڵمانیا]].<ref name="PIRRR6"/> بەماوەیەکی کورت پێش داگیرکردنی کوەیت، سەددام ١٠٠ ئوتومبێلی [[مێرسێدس-بێنز|مارسیدێس]]ی نوێی لە زنجیرەی ٢٠٠ گەیاندە میسر و ئەردەن وەک دیارییەک بۆ دیارترین سەرنووسەرەکانی ئەو وڵاتانە. دوو ڕۆژ پێش ھێرشەکەش، ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە سەددام ٥٠ ملیۆن دۆلاری بەکاش بەدیاری داوەتە [[حوسنی موبارەک]]، سەرۆکی [[میسر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stephen F. Hayes |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=Saddam's Cash |ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/002/605fgcob.asp |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |وێبگە=The Weekly Standard |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150905200745/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/002/605fgcob.asp |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرەتای حەفتەی یەکەمدا، جۆرج دەبیلیوو بۆش لەدوورەوە قسەی لەسەر جەنگی کەنداو کرد. بۆ ئەمریکا لەلایەک کوەیت دوژمنێکی سەرسەختی ئیسرائیل بوو ھەروەھا لەپەیوەندییەکی باشدا بوون لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت،<ref>Walter LaFeber, ''Russia, America, and the Cold War'', McGraw-Hill, 2002, p. 358.</ref> لەلایەکی دیکەشەوە ئاسایشی ناوچەکە بۆ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] گرنگ بوو لەبەرئەوەی وەبەرھەمھێنانی زۆریان لەو ناوچەیەدا ھەبوو.<ref>For a statement asserting the overriding importance of oil to U.S. national security and the U.S. economy, see, e.g. , the declassified document, "Responding to Iraqi Aggression in the Gulf," The White House, National Security Directive (NSD 54), top secret, 15 January 1991. This document can be read on line in [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB21/ George Washington University's National Security Archive Electronic Briefing Book No. 21] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317171846/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB21/|date=١٧ی ئازاری ٢٠١٥}} at [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB21/06-01.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718030734/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB21/06-01.htm|date=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤}}.</ref> داگیرکردنی کوەیت لەلایەن عێراقەوە، زەنگی مەترسییەکانی بەرزبوونەوەی نرخی نەوتی لێدا. بەریتانیا لەوکاتەدا ملیاران دۆلاری لەڕێگای وەبەرھەمھێنان و کەرتی بانقی کوەیت قازانج کردبوو. لەوکاتەدا ھاریکارییەک لەنێوان ئەمریکا و یەکێتیی سۆڤیەت دروست بوو بۆ ئەوەی لە [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] دەرفەتی کۆتایی بدەن بە عێراق تاکوو لە کوەیت بکشێتەوە، ھەروەھا ئەگەر سەددام بەر لەو وادەیە نەکشێتەوە ئەوا ڕەزامەندی بەکارھێنانی ھێز دەرکرا. ئەمریکییەکان ترسیان لە سعودیە بوو ھەبوو کە بکەوێتە بەر دژایەتی عێراق، ئەمەش لەبەر ئەوەی سعودیە وڵاتێکی دەوڵەمەندە بە نەوت، لە ساڵانی چلەکانەوە بەردەوام بوو بەیەکێک لە ھاوپەیمانەکانی ئەمریکا ھەروەھا لەبەرئەوەشی کە سعودیە دژی داگیرکاری عێراق بۆ سەر کوەیت ھەڵوێستی دەرکردبوو. ئەمریکا لەگەڵ گرووپێک لە ھاوپەیمانەکانی لە نێویاندا میسڕ، سووریا و چیکۆسلۆڤاکیا، بەیەکەوە ژمارەیەکی زۆر لە چەک و ھێزیان گەیاندە سەر سنووری سعودیە بەرامبەر بە سنووری عێراق و کوەیت، ئەمەش بۆ دەورەدانی سوپای عێراقی بوو. لەماوەی دانووستاندنەکاندا، سەددام دۆزی [[فەلەستین|فەڵەستینی]] زیندوو کردەوە بە بەڵێندان بەوەی کە ھێزەکانی لە کوەیت دەکشێنێتەوە، بەو مەرجەی [[ئیسرائیل]] واز لە [[کەناری ڕۆژاوا]]، [[بەرزایییەکانی جۆلان]] و [[کەرتی غەززە]] بھێنێت. داواکارییەکەی سەددام وڵاتانی عەرەبی لەگەڵ ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی لەسەر دۆسیەی فەلەستین دابەشکرد. پاشان، سەددام دواکات و دەرفەتی ئەنجومەنی ئاساییشی نەتەوە یەکگرتووەکانی پشتگوێ خست. ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی دەستیان کرد بە ھێرشکردنە سەر عێراق لەڕێگای ڕۆکێت و فڕۆکەوە. وێڕای ئەوەی ئیسرائیل لەلایەن عێراقەوە بە ئامانج گیرابوون، بەڵام لەم شەڕەدا بێدەنگیان نواند ئەمەش بۆ ئەوەی وڵاتە عەرەبییەکان لە ھاوپەیمانیکردن لەگەڵ ئەمریکا نەکشێنەوە. لە شوباتی ١٩٩١، ئەمریکا و بەریتانیا توانیان کوەیت تاکوو ڕووباری [[فورات]] لە ھێزە عێراقییەکان پاک بکەنەوە.<ref>http://milmag.com/2011/02/battle-at-rumaila/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224094412/http://milmag.com/2011/02/battle-at-rumaila/ |date=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} Retrieved 9 January 2017</ref> لە کۆتایی جەنگەکە ھێزە عێراقییەکان نەیانتوانی بەرگەی ھێرشەکانی ئەو ھاوپەیمانییە بگرن کە لەدژیان پێکھاتبوو، لە ئەنجامدا ١٧٥ ھەزار عێراقی دەستگیرکران و ٨٥ ھەزاریش بوونە قوربانی جەنگەکە. دواتر لەکاتی پڕۆسەی ئاگربەستدا، سەددام ڕازی بوو بەوەی کە چەکە بایلۆژییەکانی پارچە بکات ھەروەھا ڕێگەی بەنوێنەرانی نەتەوە یەکگرتووەکاندا کە لێکۆڵینەوە لەو ناوچانە بکەن کە چەکی لێبووە. گەمارۆی بازرگانی لەسەر عێراق وەک خۆی مایەوە، لەدوای تەواوبوونی جەنگەکە، سەددام سەرکەوتنی خۆی ڕاگەیاند لەو جەنگە لەبەردەمی گەلی عێراق. == دوای شەڕی کەنداو == لەدوای جەنگەکە، ڕێگە بۆ گرووپە نەتەوەیی و ئایینییەکانی عێراق کرایەوە کە لەژێر ئەو کۆت و بەندەی دەسەڵاتی سەددام جووڵە بکەن. کورد و شیعەکانی عێراق بوونە ھەڕەشە لەسەر جێگیریی دەسەڵاتی حکوومەتەکی سەددام حوسێن. ڕاپەڕینی کوردەکان لە باکووری عێراق و شیعەکانیش لە باشوور و ناوەڕاستی عێراق دەستیپێکرد. ڕاپەڕینەکانی بەھاری ١٩٩١، وای کرد ١٠٠ ھەزار بۆ ١٨٠ ھەزار کەس ببنە قوربانی، کە زۆربەیان کەسانی سڤیل بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://articles.latimes.com/2006/jun/05/world/fg-graves5 |سەردێڕ=2 Mass Graves in Iraq Unearthed |دوایین=Moore |یەکەم=Solomon |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ئیش=Los Angeles Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011223705/http://articles.latimes.com/2006/jun/05/world/fg-graves5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> وێڕای ئەوەی ئەمریکا ھانی ڕاپەڕینی دژی سەددامی دەکرد، بەڵام ھیچ یارمەتییەکی گرووپە یاخییەکانی نەدەدا. ئێران کە ھاوسۆزی گرووپە یاخیبووە شیعەیییەکان بوو، بەڵام لە ھەمان کاتدا حەزی بە ھەڵگیرساندنی جەنگێکی دیکە نەبوو لەگەڵ عێراق. [[تورکیا]] دژایەتی خۆی بۆ ھەر سەربەخۆبوونێکی کورد دەربڕی، سعودیە و وڵاتانی دیکەی عەرەبی لە شۆڕشێکی دیکەی شیعەکان دەترسان. دواتر سەددام لە سەرکوتکردنی گرووپە یاخییبوەکان سەرکەوتنی بەدەستھێنا، بەڵام نەیتوانی وڵات بگەڕێنێتەوە دۆخی خۆی لە بواری ئابووری و سەربازی لە قۆناغی دوای جەنگی کەنداو.<ref name="PIRRR6"/> سەددام ئەو سەرکەوتنەی بەبردنەوە دانا لەبەرامبەر ھێزەکانی ئەمریکا، ئەمەش وای کرد وێنەی سەددام خۆشەویست بێت لەناو جیھانیی عەرەبی، بەتایبەت ئەوانەی نەیاری ئەمریکا بوون.<ref name="PIRRR6"/> سەددام لەوکاتەدا وەک کەسێکی ئیسلامیی و دڵسۆزی ئایینیش دەرکەوت. دوابەدوای ئەوە، بەشێک لە یاساکانی شەریعە لەناو وڵاتدا کاریان پێکرا ھەروەھا درووشمی خودا گەورەیە (اللە اکبر)، بە دەستنووسی سەددامەوە خرایە سەر ئاڵای عێراق. سەددام [[قورئان]]ێکیشی بە خوێنی خۆیەوە دروست کرد، قورئانەکە بە ٢٧ لیتر لە خوێنی سەددام نووسرا، سەددام ئەوکارەی بۆ سوپاسکردنی خودا کرد لە بەرامبەر پاراستنی لە چەند ڕووداو و پلانێکی مەترسیدار.<ref name="BBC-2000">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/monitoring/media_reports/941490.stm "Iraqi leader's Koran 'written in blood'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810135941/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/monitoring/media_reports/941490.stm |date=١٠ی ئابی ٢٠١٧}}. BBC News, 25 September 2000</ref> === پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و گەمارۆ لەسەر عێراق === [[پەڕگە:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|وێنۆک|سەددام لە کانوونی دووەمی ٢٠٠١، لەکاتی پێشکەشکردنی پەیامێکی تەلەڤیزیۆنی.]] لەگەڵ دەستپێکی داگیرکردنی کوەیت لەلایەن عێراقەوە ئەوا گەمارۆ خرایە سەر عێراق و لەسەری لانەبردرا، ھاوردەکردنی نەوتی عێراق بلۆککرا. لە نەوەدەکان، [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سزا و گەمارۆکانی سووککرد بەبەرچاوگرتنی دۆخی خراپیی ھاووڵاتیانی عێراق. ژمارەیەک لە خەڵکی ناوەڕاست و باشووری عێراق بەھۆی گەمارۆکانەوە بوونە قوربانی و مردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ١٩٩٩|سەردێڕ=Iraq surveys show 'humanitarian emergency' |ناونیشان=http://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170924111346/https://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Spagat">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ناونیشان=http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf |سەردێڕ=Truth and death in Iraq under sanctions |یەکەم=Michael |دوایین=Spagat |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٠|journal=[[Significance (journal)|Significance]] |بەرگ=٧|issue=3 |پەڕەکان=١١٦–١٢٠|doi=10.1111/j.1740-9713.2010.00437.x |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180711190050/http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Rubin |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Sanctions on Iraq: A Valid Anti-American Grievance? |journal=[[Middle East Review of International Affairs]] |بەرگ=٥|issue=4 |ناونیشان=http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm |پەڕەکان=١٠٠–١١٥|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|authorlink=Michael Rubin |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121028003924/http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028003924/http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm |date=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> لە ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦، حکوومەتەکەی سەددام بە پێشنیاریی ١٩٩٢ی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕازی بوون لەسەر [[پڕۆگرامی نەوت بەرامبەر خۆراک]]، کە بەپێی ئەم پڕۆگرامە ڕێگا بە عێراق دەدرا لەبەرامبەر ناردنی نەوت [[خۆراک]] و پێداویستییە تایبەتیی و پزیشکییەکان وەربگرێت. پەیوەندی عێراق و ئەمریکا لەدوای جەنگی کەنداو ھەر بە ھەستیاری مایەوە. ئەمریکا لە ڕۆژی ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٣، [[مووشەک]]ێکی ئاراستەی عێراق کرد بۆ بەئامانج گرتنی بنکەی سەرەکی دەزگای ھەواڵگریی عێراق لە بەغدا. ئەمریکا بەردەوام عێراقی تۆمەتباردەکرد بە شکاندنی ئاگربەستەکەی جەنگی کەنداو ئەمەش بەبەردەوامی پێدان بۆ دروستکردنی چەکی گەورەی لەناوبەر و ئەو چەکانەی کە قەدەغەکراون. لە ساڵی ١٩٩٨، بیل کلینتۆن سەرۆککۆماری ئەمریکا فرمانی دا بەبەردەوامیپێدانی گەمارۆ ئابوورییەکان و ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر ناوچەی دژەفڕینی عێراق، ئەم ئۆپەراسیۆنە ناوی نرا ئۆپەراسیۆنی ڕیوی بیابان، ئەمەش بۆئەوەبوو کە لەناوخۆی عێراق لایەنەکان ھەوڵی لەقکردن و ھاتنە شوێنی سەددام بدەن. ئەفسەری پێشووی دەزگای سی ئای ئەی، ڕۆبێرت بایر لە ڕاپۆرتێکی ئاماژەی بەوەدا کە ئەو ھەوڵیداوە بۆ تیرۆرکردنی سەددام حوسێن لە ساڵی ١٩٩٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Not My Job: Former CIA Officer Robert Baer Gets Quizzed On Bears |ناونیشان=https://www.npr.org/2015/01/10/376096789/not-my-job-former-cia-officer-robert-baer-gets-quizzed-on-bears |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807100531/https://www.npr.org/2015/01/10/376096789/not-my-job-former-cia-officer-robert-baer-gets-quizzed-on-bears |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھەوڵێکی زۆریدا بۆ ئەوەی کودەتای سەربازیی لە عێراق ڕووبدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=The CIA And the Coup That Wasn't |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/2003/05/16/the-cia-and-the-coup-that-wasnt/0abfb8fa-61e9-4159-a885-89b8c476b188/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160312144241/https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/2003/05/16/the-cia-and-the-coup-that-wasnt/0abfb8fa-61e9-4159-a885-89b8c476b188/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٢، دادناسانی نەمسا لێکۆڵینەوەیەکیان دەستپێکرد لەسەر گواستنەوەی پارە لەلایەن حکوومەتی سەددام لەگەڵ ڕودۆلف ئدلینگەر، کەسایەتی سیاسیی ناو حیزبی پارتی سۆسیال دیموکراتی نەمسا لەمەڕ سپیکردنەوەی پارە و گواستنەوەی پارە بەڕێگایەکی نایاسایی دژ بە یاساکانی نەمسا.<ref name="format">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.news.at/articles/0243/10/43765/format-staatsanwalt-fritz-edlinger |سەردێڕ=FORMAT: Staatsanwalt ermittelt gegen Fritz Edlinger |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131003041356/http://www.news.at/articles/0243/10/43765/format-staatsanwalt-fritz-edlinger |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٥، ڕۆژنامەنووسێکی نەمسایی ئەوەی ڕاگەیاند کە ڕودۆلف ئدلینگەر بڕی ١٠٠ ھەزار دۆلاری لە کۆمپانیاکەی سەددام وەرگرتووە وەکو بەخشیش بۆئەوەی کۆمپانیا نەمسایییەکان وەبەرھەمھێنان بکەن لە عێراق.<ref name="pfeifer">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.z-word.com/uploads/assets/documents/KP%20WEB%20UPLOAD_d4e6FprY.pdf |سەردێڕ=Victim Competition: Antisemitism and the Austrian Left |دوایین=Karl Pfeifer |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511164716/http://www.z-word.com/uploads/assets/documents/KP%20WEB%20UPLOAD_d4e6FprY.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511164716/http://www.z-word.com/uploads/assets/documents/KP%20WEB%20UPLOAD_d4e6FprY.pdf |date=١١ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٢، یەکێتیی ئەورووپا ڕێگەچارەیەکی پێشنیارکرد کە لەلایەن کۆمسیۆنی مافەکانی مرۆڤی یەکێتییەکە ئامادەکرابوو و ئاماژەی بەوەدەکرد کە لە عێراق ھیچ بەرەوپێشچوونێک نییە لە چارەسەرکردنی قەیرانی [[مافەکانی مرۆڤ]]. حکوومەتەکەی سەددام تەواوی ڕاپۆرت و چارەسەرییەکەی بەتووندی ڕەتکردەوە کە ئاماژەشی بەوەدەکرد کە دەستدرێژی سێکسی وەک ئامرازێکی توندووتیژی لەکاتی جەنگ لە عێراق بەکارھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1940050.stm |سەردێڕ=UN condemns Iraq on human rights |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٠٢|ئیش=BBC News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806223334/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1940050.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == داگیرکردنی ٢٠٠٣ی عێراق == [[پەڕگە:SaddamStatue.jpg|ڕاست|وێنۆک|ھێنانە خوارەوەی پەیکەری سەددام لەکاتی کەوتنی بەغدا، ٢٠٠٣.]] چەند ئەندامێکی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی، بەتایبەت ئەمریکا بەردەوام چاویان لە سەددام بوو وەک ھەڕەشەیەک لەسەر جێگیریی ناوچەکە. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٢، [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج دەبلیوو بۆش]] لە وتارێکیدا لە کۆنگرێسی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد کە میحوەری وڵاتانی شەڕ لە [[عێراق]]، [[ئێران]] و [[کۆریای باکوور]] پێکدێت. زیاتر لەوەش بۆش ئەوەی ڕاگەیاند کە ئەگەری ھەیە ھێرشی سەربازیی بکەنە سەر عێراق، چونکە حکوومەتی عێراق ھەڕەشە بەوەی خەریکی دروستکردنی چەکی لەناوبەر و کیمایین بۆ زیاتر لە دە ساڵ.<ref>{{cite speech|first=George W.|last=Bush|date=29 January 2002|location=Washington, D.C.|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/stateoftheunion/2002/index.html|title=State of the Union|accessdate=31 December 2006}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1790537.stm |سەردێڕ=Full text: State of the Union address |دوایین=George W. Bush |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|ئیش=BBC News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090525115853/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1790537.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> لەدوای تێپەڕاندنی [[بڕیارنامەی ١٤٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش]]، کە داوای دەکرد عێراق ھاوکاری چالاکانە، بەخێرایی و بێمەرج پێشکەش بە نەتەوەیەکگرتووەکان بکات کە پشکنینەکانی دەستپێبکات لە بوونی چەکی لەناوبەر لەناوخۆی عێراق،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2003/US/01/27/sprj.irq.transcript.blix/ |سەردێڕ=CNN Transcript of Blix's remarks |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Cnn.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915005627/http://www.cnn.com/2003/US/01/27/sprj.irq.transcript.blix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> سەددام ڕێگای بە نەتەوە یەکگرتووەکان دا کە پشکنینەکانی بە ڕابەرایەتی پشکنەر ھانز بلیکس ئەنجام بدات. لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٢، نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕاپۆرتی پشکنەرەکان ئاماژەی پێدرا کە ھیچ چەکێک نەدۆزراوەتەوە، لە ڕاپۆرتەکە ئەوەش نووسرا کە عێراق ھاوکارێکی چالاک بوون لە گەڕانەکان بەڵام خێرانەبوون وەک لە بڕیارنامەکەی ئەنجومەنی ئاسایش داواکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=UN news briefing |ناونیشان=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=6383&Cr=iraq&Cr1=inspect |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Un.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703085026/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=6383&Cr=iraq&Cr1=inspect |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٠٣، سەددام چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ کەناڵی سی بی ئێس نیووز لەگەڵ پەیامنێر دان ڕاتەر ڕێکخست. چاوپێکەوتنەکە سێ کاتژمێری خایاند، سەددام ڕەتی کردەوە کە خەریکی دروستکردنی ھیچ چەکێکی کۆمەڵکووژ بووبێت دژ بە ڕێنمایییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بووبێت. سەددام ئەوەشی ڕاگەیاند کە حەزی دەکرد دیبەیتێکی تەلەڤیزیۆنیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ جۆرج دەبلیوو بۆش ئەنجام بدات، کە پێشتر ئەم دیبەیتە ڕەتکرابوویەوە. ئەم چاوپێکەوتنەی سەددام یەکەم دیداری ناوبراوبوو لەدوای تێپەڕبوونی زیاتر لە دە ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/stories/2003/02/24/eveningnews/main541817.shtml |سەردێڕ=Behind The Scenes With Saddam |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=CBS News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130924112935/http://www.cbsnews.com/stories/2003/02/24/eveningnews/main541817.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> دواتر سەددام حوسێن لە چاوپێکەوتنێکی دیکەدا ئاماژەی بەوەدا کە ئەوان وەک عێراق ڕەنگە باسی دروستکردنی چەکی لەناوبەریان کردبێت تەنیا بۆئەوەی لەبەردەم ئێران بەھێز دەربکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/2009/07/02/us-iran-saddam-idUSTRE56113O20090702 |سەردێڕ=FBI says Saddam's weapons bluff aimed at Iran |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ئیش=Reuters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924142415/http://www.reuters.com/article/2009/07/02/us-iran-saddam-idUSTRE56113O20090702 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> حکوومەتی عێراقی ھەڵوەشایەوە لەگەڵ سێ حەفتە لە سەرەتای داگیرکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکا، کە لە ڕۆژی ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٣ دەستیپێکرد. لە سەرەتادا ھێزەکانی ئەمریکا ئەو شوێنانەیان داگیرکرد کە ھێزە عێراقییەکانی حکوومەت لێی لاواز بوون. دواتر نەمانی دەسەڵاتی سەددام بە عێراقەوە دیاربوو، بەتایبەت دوای بڵاوبوونەوەی ڤیدیۆیەکی سەددام کە وای پشان دەدا کە لە بەغدایەوە و لەگەڵ پشتیوانەکانی دەردەکەوێت. لە ٩ی نیسان، بەغدا کەوتە ژێردەستی ھێزەکانی ئەمریکا، بەدیاریکراویش بە شکاندنی پەیکەری سەددام پشاندرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=7107 |سەردێڕ=Smashing statues through the ages |newspaper=[[Socialist Worker]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100326211523/http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=7107 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەوکاتە سەددام لە ھیچ شوێنێک نەدەدۆزرایەوە. == گرتن و دادگایی == === گرتن و دەستبەسەرکردن === [[پەڕگە:SaddamSpiderHole.jpg|وێنۆک|ساتەوەختی دۆزینەوە و دەستگیرکردنی سەددام حوسێن لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکا.]] لە نیسانی ٢٠٠٣، لەحەفتەی کەوتنی بەغدا شوێنی خۆحەشاردانی سەددام ھێشتا لەژێر پرسیاردا مابوویەوە. چەندین شایەتحاڵی بینینی سەددام بڵاوکرایەوە بەڵام ھیچیان جێگای دڵنیایی و ڕاستیی نەبوون. چەندجارێکیش تۆماری دەنگی سەددام بڵاودەکرایەوە کە بانگەشەی دەسەڵات و ھێزی جەماوەری دەکرد. [[پەڕگە:Saddamcapture.jpg|alt=|ڕاست|وێنۆک|سەددام، دوای ماوەیەکی کورت لە گیرانی.]] ناوی سەددام خرایە سەرەوەی [[پێرستی داواکراوترین عێراقییەکان لەلایەن ئەمریکا]]وە. لە تەممووزی ٢٠٠٣، کوڕەکانی عودەی و قوسەی لەگەڵ نەوەکەی مستەفا کووژران لە شەڕە تەقەیەک لەگەڵ ھێزەکانی ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/Iraq/Story/0,,1004168,00.html |سەردێڕ=Dead: the sons of Saddam |دوایین=Julian Borger and Gary Younge |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٣|ئیش=The Guardian |شوێن=UK |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201004140717/https://www.theguardian.com/world/2003/jul/23/iraq.garyyounge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣، لە ئۆپەراسیۆنی بەرەبەیانی سوور، سەددام حوسێن لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکا گیرا ئەمەش لەدوای دۆزینەوەی لەناو چاڵێکی نزیک کێڵگەیەک بوو لە نزیک [[تکریت]]. دوای دەستگیرکردنی، سەددام گواسترایەوە بۆ بنکەی ئەمریکییەکان لە نزیک تکریت، دواتریش برایە بنکەی ئەمریکییەکان لەنزیک بەغدا. بەڵگەنامە و چاوپێکەوتنەکانی سەددام لەکاتی دەستبەسەربوونی لە بنکە ئەمریکییەکان لەلایەن ئەرشیڤی دەزگای ئێف بی ئایەوە بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٩|editor-last=Joyce Battle |سەردێڕ=Saddam Hussein Talks to the FBI: Twenty Interviews and Five Conversations with "High Value Detainee # 1" in 2004 |ناونیشان=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB279/index.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[National Security Archive]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200716144734/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB279/index.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕۆژی ١٤ی کانوونی یەکەم، لەلایەن [[پۆل برێمەر]] حاکمی مەدەنی عێراق، دەستگیرکردنی سەددام لە ناو کێڵگەیەکی نزیک تکریت بەفەرمی ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/14/sprj.irq.saddam.operation/ |سەردێڕ=Saddam 'caught like a rat' in a hole |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=CNN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200817215345/https://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/14/sprj.irq.saddam.operation/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> بریمەر گرتەیەکی ڤیدیۆیی لەکاتی دەستبەسەرکردنی سەددام پشاندا. لە ڤیدیۆیەکە، سەددام بە ڕیشێکی زۆرەوە و جیاواز لە دەرکەوتنە دیارەکانی دەرکەوت. لەلایەن ئەمریکاوە ئەوە پشتڕاستکرایەوە کە تەندروستی سەددام باشە. برێمەر ئەوەشی ئاشکراکرد کە نیازیان ھەیە سەددام بخەنە ناو دادگایییەکەوە، بەڵام ھێشتا بڕیاردان لەسەر چۆنییەتی و وردەکارییەکانی دەرنەچووە. ئەو عێراقی و ئەمریکییانەی کە لەوکاتە قسەیان لەگەڵ سەددام کردبوو، ئەوەیان درکاند کە سەددام ھێشتا متمانەی بەخۆیەوە و خۆی بە سەرکردە دەزانێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/12/30/world/middleeast/30saddam.html?pagewanted=all |سەردێڕ=Saddam Hussein, Defiant Dictator Who Ruled Iraq With Violence and Fear, Dies |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ئیش=New York Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191228093014/https://www.nytimes.com/2006/12/30/world/middleeast/30saddam.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> [[پەڕگە:Saddam Hussein at trial, July 2004.JPEG|وێنۆک|سەددام حوسێن لەکاتی قسەکردن بۆ دادگا.]] ڕۆژنامەی [[تابلۆید]]ی «دە سەنی» بەریتانی وێنەیەکی سەددامی لەسەر ڕووپەری یەکەمی ڕۆژنامەکەی بڵاوکردەوە کە بە شۆرتێکی سپی دەردەکەوتبوو. لە وێنەکانی دیکەی دیوی ناوەوەی ڕۆژنامەکە، وێنەی سەددام دانرابوو کە خەریکی شووشتنی بێجامە و شوێنی پێخەفەکەی بوو. حکوومەتی ئەمریکا بڵاوکردنەوەی ئەو وێنانەی بە سەرپێچی ڕێککەوتننامەی ژنێف دانا، و بڕیاریاندا کە لێکۆڵینەوە لە دەرچوونی ئەو وێنانە بکەن.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4565505.stm Saddam underwear photo angers U.S.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807060811/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4565505.stm |date= ٧ی ئابی ٢٠٢٠}} BBC May 2005</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2005/WORLD/meast/05/20/saddam.photos/ |سەردێڕ=Pentagon vows to probe Saddam photos |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=CNN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191227144741/http://www.cnn.com/2005/WORLD/meast/05/20/saddam.photos/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> لەوکاتەدا سەددام لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا دەکرا لەلایەن جۆرج پیرۆ، نوێنەری دەزگای ئێف بی ئای.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/stories/2008/01/24/60minutes/main3749494.shtml |سەردێڕ=Interrogator Shares Saddam's Confessions |دوایین=Pelley |یەکەم=Scott |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[CBS News]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130924094030/http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/24/60minutes/main3749494.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> ئەو زیندانەی کە سەددامی لێ بوو لە جۆری ڤی ئای سی بوو «واتە تاوانباری زۆر گرنگ»، لە زیندانەکە ڕێگە بە سەددام درا کە باخچەیەکی بچووک بۆخۆی بڕووێنێت. سەددام لە دوا ڕۆژەکانی خەریکی نووسینی شیعر بوو، ھەروەھا لە کۆتا ڕۆژەکانی پێش لەسێدارەدانی ئەوا لە بارەی میراتی خۆی و چۆنییەتی نووسینەوەی مێژوو قسەی کردووە.<ref name="VIC">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/meast/03/27/hussein.journal/index.html |سەردێڕ=Tour of prison reveals the last days of Saddam Hussein |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=CNN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191223143714/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/meast/03/27/hussein.journal/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> === دادگایی === لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٤، سەددام و یانزدە لە گەورە سەرکردەکانی حیزبی بەعس ڕادەستی حکوومەتی عێراق کران بۆ ئامادەبوونیان لە دادگایەک لەبارەی تاوانەکانیان لەدژی مرۆڤایەتی. دوای چەند حەفتەیەک، سەددام حوکمی لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو بەھۆی تاوانی کۆمەڵکووژی دوجەیل لە ساڵی ١٩٨٢، ھەروەھا بە تۆمەتی کوشتنی ١٤٨ کەس، لەپاڵ دەستدرێژی و توندوتیژی لەسەر ژنان و منداڵان.<ref name="HRW1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Judging Dujail |ناونیشان=https://www.hrw.org/en/node/11112/section/1 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|وێبگە=[[Human Rights Watch]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150101065520/http://www.hrw.org/en/node/11112/section/1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}393 members of the pro Iranian Dawa Party (a banned organisation) were arrested as suspects of which 148, including ten children, confessed to taking part in the plot. It is believed more than 40 suspects died during interrogation or while in detention. Those arrested who were found not guilty were either exiled if relatives of the convicted or released and returned to Dujail. Only 96 of the 148 condemned were actually executed, two of the condemned were accidentally released while a third was mistakenly transferred to another prison and survived. The 96 executed included four men mistakenly executed after having been found not guilty and ordered released. The ten children were originally believed to have been among the 96 executed, but they had in fact been imprisoned near the city of Samawah.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.softpedia.com/news/Saddam-Formally-Charged-23683.shtml |سەردێڕ=Saddam Formally Charged |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Softpedia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070830040133/http://news.softpedia.com/news/Saddam-Formally-Charged-23683.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەکاتی دادگایییەکە، سەددام و پارێزەرەکەی داوایان دەکرد کە ھێشتا سەددام بە سەرۆکی شەرعی عێراق بانگبکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,187923,00.html |سەردێڕ=Judge Closes Trial During Saddam Testimony |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Fox News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110202053302/http://www.foxnews.com/story/0,2933,187923,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> بەشێک لە پارێزەرەکانی سەددام ھەوڵی تیرۆرکردنیان درا، چەندجارێک سەرۆکی دادگا گۆڕدرا. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، سەددام حوسێن تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی بەسەردا ساغ بوویەوە، [[سزای مەرگ|حوکمی لەسێدارەدانی تاکوو مردنی]] بۆ دەرچوو. ھەریەکە لە بەرزان ئیبراھیم تکریتی و عەواد بەندەر، کە سەرۆکی دادگای شۆڕش بوو لە ساڵی ١٩٨٢، بەھەمان سزا و تۆمەتی سەددامیان بەسەردا جێبەجێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/26/AR2006122600297_pf.html |سەردێڕ=Iraq court upholds Saddam death sentence |دوایین=Mariam Karouny and Ibon Villelabeitia |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ئیش=The Washington Post |agency=Reuters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011162119/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/26/AR2006122600297_pf.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> بەرزان و عەواد لە ڕۆژی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ لەسێدارەدران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |سەردێڕ=Report: Hussein's half-brother, other co-defendant hanged |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=CNN.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070116061937/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == لەسێدارەدان == سەددام لەیەکەم ڕۆژی [[جێژنی قوربان|جەژنی قوربان]]، لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ بە پەتێک سێدارە درا، ئەمەش وێڕای ئەوەی ناوبراو داوای کردبوو بە گولە بکوژرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.sky.com/skynews/article/0,,30000-1228824,00.html |سەردێڕ="I Want a Firing Squad", Web |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Sky News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071011232542/http://news.sky.com/skynews/article/0%2C%2C30000-1228824%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەددام لە کامپی داد لە کازمییە، باکووری ڕۆژھەڵاتی بەغدا لە سێدارە درا. لە کۆتا ساتەکانی لە سێدارەدانی، سەددام جار و نیوێک شەھادەی موسڵمانەنی خوێندووە، لە جاری دووەمیدا لە نیوەی شەھادەکەی بووە کاتێک لە سێدارە دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=How Saddam died on the gallows |ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2007/jan/01/iraq.iraqtimeline |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |وێبگە=the Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200920022138/https://www.theguardian.com/world/2007/jan/01/iraq.iraqtimeline |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سعودیە ئیدانەی ئەنجامدانی لە سێدارەدانی سەددامی کرد لە ڕۆژێکی پیرۆزدا. ڕۆژ، شێواز و جێبەجێکردنی لە سێدارەدانی سەددام لە جیھانی ئیسلامیدا وەک ڕووداوێکی شۆک و سوپرایز دەرکەوت، بەشێک لە سەرکردەکانی جیھانی ئیسلامی ڕێزیان بۆ سەددام نواند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2006/dec/31/iraq.peterbeaumont |سەردێڕ=Frame by frame: last moments of a tyrant |دوایین=Temko |یەکەم=Ned |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ئیش=The Observer |دوایین٢=Beaumont |یەکەم٢=Peter |زمان=en-GB |issn=0029-7712 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807071038/https://www.theguardian.com/world/2006/dec/31/iraq.peterbeaumont |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> گرتەی کاتی لە سێدارە دانی سەددام بە مۆبایلێک گیرا، لە گرتەکە ئەوە بینرا کە ئەو کەسانەی سەددامیان برد بۆ پەتی سێدارە ئەوا سووکایەتیان بەناوبراو کرد. ڤیدیۆیەکە لەماوەیەکی کورتدا لەسەر ئینتەرنێت لە سەرتاسەری جیھان بڵاوبوویەوە و بووە باس و خواسێکی جیھانیی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ibtimes.com/articles/20070102/saddam-web-tv.htm |سەردێڕ=Saddam Execution Images Shown on TV, Web |دوایین=Bauder, David |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=International Business Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080205073754/http://www.ibtimes.com/articles/20070102/saddam-web-tv.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی شوباتی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر باسی ئەوەشکرا کە لەدوای لە سێدارە درانی ئەوا شەش چەقۆ لە لاشەی سەددام دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/iraq/article5058550.ece |سەردێڕ=Saddam Hussein's body was stabbed in the back, says guard |دوایین=Haynes, Deborah |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=The Times |شوێن=London |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/60qeUGWsc?url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/iraq/article5058550.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> سەددام لە ڕۆژی ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، لە شوێنی لەدایکبوونی لە تکریت نێژرا، سەددام ٣ کیلۆمەتر دوورتر لە کوڕەکانی نێژرا.<ref name="burial">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/11669236 |سەردێڕ=Tribal chief: Saddam buried in native village |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|agency=Reuters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200912033029/http://www.nbcnews.com/id/11669236 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> لە ئابی ٢٠١٥، لەکاتی شەڕی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لە عێراق ئەوا مەزاری سەددام ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Iraq conflict: Saddam's tomb destroyed in Tikrit fighting – BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-31901568 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Bbc.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180701192257/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-31901568 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە لە ڕووخانی مەزارەکەی، سەرچاوەکانی ھەواڵ لە ساڵی ٢٠١٤ ئەوەیان ڕاگەیاند کە گۆڕی سەددام بۆ شوێنێکی شاراوە لەلایەن چەند تیرە و عەشیرەتێکی ناوچەکە بۆ شوێنێکی نھێنی گواستراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-saddam-idUSKBN0G61GM20140806 |سەردێڕ=Saddam's allies moved his corpse, fearful Shi'ite militias would harm it: tribal leader |دوایین=Rasheed |یەکەم=Ahmed |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٤|ئیش=Reuters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011070926/https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-saddam-idUSKBN0G61GM20140806 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> == ھاوسەرگیری و پەیوەندی خێزانییەکان == [[پەڕگە:Saddam-family-Pre1995.jpg|وێنۆک|وێنەی خێزانی سەددام، ناوەڕاستی ساڵانی ھەشتاکان.]] * سەددام لە ساڵی ١٩٦٣، ھاوسەرگیری لەگەڵ [[ساجیدە تەلفاح]] کرد.<ref name="Sheri & Bob Stritof2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://marriage.about.com/od/infamous/p/saddamhussein.htm |سەردێڕ=Marriages of Saddam Hussein |دوایین=Sheri & Bob Stritof |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=About.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/60qYFVSYJ?url=http://marriage.about.com/od/infamous/p/saddamhussein.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref> ساجیدە کچە خاڵی سەددام، واتە [[خەیروڵڵا تەلفاح]]ە، کە ھەر خاڵی سەددامی گەورەکرد. ھاوسەرگیرییەکەیان ھەر لەمنداڵییەوە ڕێکخرا، ئەوکاتە سەددام تەمەنی پێنج ساڵان ھەروەھا ساجیدەش حەوت ساڵان بوو. سەددام و ساجیدە لە میسر لەیەکتری مارەبڕان ئەمەش لەوکاتەی لە عێراق دوورخرابوویەوە، دواتر لە ساڵی ١٩٦٣ کە گەڕانەوە ئەوا ھاوسەرگیرییەکەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٠ ٢٠]|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> ** [[عودەی سەددام حوسێن|عودەی حوسێن]] (١٩٦٤–٢٠٠٣)، کوڕە گەورەی سەددام و ساجیدە بوو، ئەو ھەریەکە لە [[یەکێتیی تۆپی پێی عێراق]]ی، کۆمەڵەی فیداییانی سەددام حوسێن، لەگەڵ چەند دەزگایەکی میدیایی لە ناویاندا [[تەلەڤیزیۆنی عێراق]] و [[بابل (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی بابلی]] بەڕێوەدەبرد. عودەی کوڕە دڵخوازەکەی سەددام بوو، وادانرابوو کە ببێتە شوێنگرەوەی ئەو، بەڵام بەھۆی ڕەفتارەکانییەوە ئەوا ئەو ھەستەی سەددام بۆ عودەی نەما. عودەی بەرپرسیاربوو لە تەقینەوەی چەندین ئوتومبێل و [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسی]] لە [[بەغدا]]، ھەروەھا ئەوەی لە ئاھەنگێکی خانمی یەکەمی میسر [[سوزان موبارەک]]، ھەڵسا بە کووشتنی خزمەتکارە نزیککەیەی سەددام و تامکەری خواردن، [[کەمال حەننا جیجۆ]]. عودەی لە جیھانی ڕۆژاوا ناوبانگی دەرکرد، کاتێک لە [[شەڕی کەنداو]] تاڵانی و دزییەکی گەورەی لە [[کووەیت|کوەیت]] ئەنجامدا، لەوێ بەبەھای ملیۆنان دۆلار زێڕ، ئوتومبێل و پێداویستی پزیشکی دزی بۆ خۆی و لایەنگرانی. عودەی بەوەش ناسراوبوو کە دڵڕەقانە ڕەفتاری دەکرد لەگەڵ ئەو کەسانەی بێدڵی ئەویان دەکرد لە ناویشاندا کچە خۆشەویستەکەی، ھاوڕێکانی ئەگەر بێدڵی ئەویان کردبایە، ھەروەھا بەخراپی لەگەڵ وەرزشوانەکان دەجووڵایەوە کاتێک ئەنجامی خراپیان تۆماردەکرد، لەنموونەش دوای دەرکرانی ھەڵبژاردەی عێراق لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦ ئەوا سەری یاریزانەکانی سفر کرد. عودەی لەگەڵ کچی عیزەت دووری ھاوسەرگیری کرد بەڵام دوای ماوەیەکی کورت لەیەکتری جیابوونەوە، عودەی ھیچ منداڵێکی نەبوو لەو ژنە. ** [[قوسەی سەددام حوسێن|قوسەی حوسێن]] (١٩٦٦–٢٠٠٣) دووەم کوڕی سەددام بوو، لە دوای ناوەڕاستی نەوەدەکان ئەوا بووە کوڕی دڵخوازی سەددام، بەگوێرەی سەرچاوەکان لەوە نزیکبوو ببێتە شوێنگرەوەی سەددام بەوەی دڵی باوکی بەدەستھێنابوو و ھەڵەی کەمتری دەکرد بەراورد بە برا گەورەکەی. قوسەی گاردی کۆماری عێراقی و ھێزەکانی ئەمن خاسی [[پەڕگە:Defense.gov News Photo 030722-A-0000W-001.jpg|وێنۆک|ڕۆژی ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣، لە شەڕەتەقەیەک عودەی و قوسەی لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە کوژران.]]بەڕێوەدەبرد. وابڕوا دەکرێت کە بەفرمانەکانی ئەو ھەزاران کەس لە شیعە یاخیبووەکانی کوشتبێت. قوسەی جارێک ھاوسەرگیری کرد و سێ منداڵیشی ھەبوو. ** [[ڕەغد سەددام حوسێن|ڕەغد حوسێن]] (لەدایکبووی ١٩٦٨) کچە گەورەی سەددام حوسێنە، لەدوای ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]]، [[عێراق]]ی بەرەو [[ئوردن|ئەردەن]] جێھێشت، ئەمەش دوای ئەوەبوو لەلایەن بنەماڵەی شا لە ئەردەن پارێزبەندی بۆ مسۆگەرکرا، ھاوکات چەند جارێک لەلایەن حکوومەتی عێراقی داواکراوە لەبەرامبەر چالاکییەکانی لە حیزبی بەعسی قەدەغەکراو.<ref>[http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/07/02/iraq.main/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071205152841/http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/07/02/iraq.main/|date=5 December 2007}}</ref><ref>[http://euronews.net/create_html.php?page=detail_info&article=366962&lng=1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930185345/http://euronews.net/create_html.php?page=detail_info&article=366962&lng=1|date=30 September 2007}}</ref> خێزانی شاھانەی ئەردەن ڕەتیان کردووەتەوە کە ڕەغد ڕادەستی عێراق بکەنەوە. ** [[ڕەنا سەددام حوسێن|ڕەنا حوسێن]] (لەدایکبووی ١٩٦٩) دووەم کچی سەددامە، وەک خوشکەکەی ڕەغد لە ئەردەن دەژی. ڕەنا لەگەڵ [[سەددام کامل|سە]][[سەددام کامل|ددام کامل]] ھاوسەرگیری کرد و چوار منداڵی ھەیە. ** [[حەلا سەددام حوسێن|حەلا حوسێن]] (لەدایکبووی ١٩٧٢) سێیەم و بچووکترین کچی سەددامە. زانیاریی لەبارەی حەلا زۆر کەمە، لە ساڵی ١٩٩٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ ژەنەڕال کەمال مستەفا عەبدوڵڵا سوڵتان تکریتی کرد. لەدوای ٢٠٠٣، لەگەڵ منداڵ و خوشکەکانی ڕوویانکردە ئەردەن. * [[سەمیرە شابەندەر]] (لەدایکبووی ١٩٤٦) دووەم ژنی سەددامە و لە ساڵی ١٩٨٦ ھاوسەرگیریان کرد، بەر لەوەش سەمیرە ژنی بەڕێوبەری ئەوکاتی [[ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق]] بوو، بەڵام دواتر بووە ھاوسەری سەددام، ھاوکات سەددام بە زۆر سەمیرە و ھاوسەرەکەی لەیەکتری جیاکردەوە.<ref name="Sheri & Bob Stritof2"/> دوای ساڵی ٢٠٠٣، سەمیرە چووە لوبنان، ھەندێک سەرچاوە ئاماژەیان بەوەدەکرد کە شەشەمین منداڵی سەددامی لە سەمیرە بووە، بەڵام دواتر ئەوە لەلایەن ئەندامانی خێزانی سەددام ڕەتکرایەوە.<ref name="Sheri & Bob Stritof2"/> دەگوترا سەددام لەگەڵ ھەریەکە لە نیزال حەمدانی و ئیمان حویش ھاوسەرگیری کردووە، بەتایبەت ئەوەی دووەمیان لە ساڵی ٢٠٠٢ بەنھێنی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://cdn.deseretnews.com/media/photos/a041303bil.pdf |سەردێڕ=Saddam's billions |دوایین=Michael Harvey |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=The Herald Sun |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170811144128/http://cdn.deseretnews.com/media/photos/a041303bil.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811144128/http://cdn.deseretnews.com/media/photos/a041303bil.pdf |date=١١ی ئابی ٢٠١٧}}</ref><ref>[https://elaph.com/Web/Archive/1060862043510887800.html شقراء تدعى "منسية" في الخامسة عشر تروي لـ CNN حكاية الزوجة السرية لصدام من المدرسة إلى الاستخبارات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001184120/https://elaph.com/Web/Archive/1060862043510887800.html |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}، ماڵپەڕی ئیلاف، ١٤ی ئابی ٢٠٠٣ بڵاوکراوەتەوە.</ref> لە ئابی ١٩٩٥. ڕەغد و ھاوسەرەکەی حوسێن کامل مەجید و ڕەنا و ھاوسەرەکەی، سەددام کامل مەجید لەگەڵ منداڵەکانیان چوونە ئەردەن، ئەمەش بەھۆی چالاکی ھاوسەرەکانیان لەدژی سەددام و یارمەتیدانی ھێزەکانی ھاوپەیمانان، دواتر گەڕانەوە عێراق ئەمەش کاتێک سەددام لێخۆشبوونی بۆ دەکردن، دوای سێ ڕۆژ لە گەڕانەوەیان ئەوا ھاوسەری دوو کچەکەی سەددام بەتۆمەتی [[خیانەت]] بە گولە کوژران. لە ئابی ٢٠٠٣ و دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس، ئەردەن مافی پەنابەرێتی و پارێزبەندی بە ڕەغد و ڕەنا بەخشی، تاکوو ئەمڕۆش دوو کچەکەی سەددام لەگەڵ منداڵەکانیان لەوێ دەژین. ھەر لەو مانگەدا، چاوپێکەوتنێکیان لەگەڵ تۆڕی [[سی ئێن ئێن]] و کەناڵی عەرەبییە ئەنجامدا، ڕەغد لەبارەی باوکییەوە وتی، «ئەو باوکێکی زۆر باشبوو، ئەو دڵێکی گەورەی ھەبوو.» و داوای لێکرا ئەگەر پەیامێکی بۆ باوکی ھەبێت ئەوا بیڵێت، ڕەغد وتی «خۆشم دەوێی و بیرت دەکەم.»<ref name="daughtersinterview">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2003-08-01-saddams-daughters_x.htm |سەردێڕ=Saddam's daughters express love for dad |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٠٣|ئیش=USA Today |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110629050808/http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2003-08-01-saddams-daughters_x.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> بەر لەوەی لە ٢٠٠٣ ھێرشبکەنە سەر عێراق، بەمەبەستی جیاکردنەوەی سەددام لە لایەنگرانی ئەوا [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|سی ئای ئە]][[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|ی]] ڤیدیۆیەکی دروستکراوی بڵاوکردەوە کە سەددام سێکس لەگەڵ کوڕی ھەرزەکار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stein |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=SpyTalk – CIA unit's wacky idea: Depict Saddam as gay |ناونیشان=http://voices.washingtonpost.com/spy-talk/2010/05/cia_group_had_wacky_ideas_to_d.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Voices.washingtonpost.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024506/http://voices.washingtonpost.com/spy-talk/2010/05/cia_group_had_wacky_ideas_to_d.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2010/may/26/cia-saddam-hussein-gay-sex-smear-plot CIA's secret Iraq weapon revealed: a Saddam gay sex tape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608110816/https://www.theguardian.com/world/2010/may/26/cia-saddam-hussein-gay-sex-smear-plot |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}، ماڵپەڕی گاردیان، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> == پێرستی پۆستە حیزبی و حکوومییەکان == * سەرۆکی جیھازی موخابەراتی عێراقی (١٩٦٣) * جێگری سەرۆکی عێراق (١٩٦٨–١٩٧٩) * سەرۆککۆماری عێراق (١٩٧٩–٢٠٠٣) * سەرۆکوەزیرانی کۆماری عێراق (١٩٧٩–١٩٩١ و ١٩٩٤–٢٠٠٣) * فەرماندەی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە حیزبی بەعس (١٩٧٩–٢٠٠٣) * سکرتێری گشتی [[حیزبی بەعسی عێراق]] (١٩٧٩–٢٠٠٦) * سکرتێری گشتی فەرماندەی حیزبی بەعس (١٩٨٩–٢٠٠٦) * یاریدەدەری سکرتێری گشتی حیزبی بەعسی عێراق (١٩٦٦–١٩٧٩) == ئەمانەش ببینە == * [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا]] (پێشتر فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەددام) * [[ماڵی سەددام (فیلم)]] * [[کەناری سەددام]]، گوندێکە لە [[ھیندستان]] بەناوی سەددام کراوە بۆ ھاوسۆزی ناوبراو لە شەڕی کەنداوی ١٩٩١. * [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن]]. * [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن]]. * [[سەددام حوسێن لە زیندانی ئەمریکیدا: ئەمە ڕوویدا!]]. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sisterlinks|c=پۆل: سەددام حوسێن|d=yes|q=yes|n=yes|s=yes|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20000930170810/http://www.uruklink.net/iraq/ |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٠ |title=حکوومەتی عێراق}} (٢٠٠٠–٢٠٠٣) * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/1100529.stm پڕۆفایلی سەددام حوسێن] لە [[بی بی سی نیووز]] * [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/special/iraq/index.htm سەرچاوەنامەی سەددام حوسێن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513202524/http://www.gwu.edu/~nsarchiv/special/iraq/index.htm |date=١٣ی ئابی ٢٠٠٨}} * [https://vault.fbi.gov/Saddam%20Hussein تۆمارەکانی ئاژانسی لێکۆڵینەوەی فێدراڵی: سەددام حوسێن] (٢٢٦ پەڕە) * {{C-SPAN|15928}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|rows=2|before=[[ئەحمەد حەسەن بەکر]]}} {{s-ttl|title=[[سەرۆک کۆماری عێراق]]|years=١٦ی تەممووزی ١٩٧٩–٩ی نیسانی ٢٠٠٣}} {{s-aft|after=[[جەی گارنەر]]|as=[[دەسەڵاتی کاتیی ھاوپەیمانان|بەڕێوەبەری نووسینگەی بنیادنانەوە و ھاوکاریی مرۆیی عێراق]]}} |- {{s-ttl|title=[[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|years=١٦ی تەممووزی ١٩٧٩–٢٣ی ئازاری ١٩٩١}} {{s-aft|after=[[سەعدوون حەممادی]]}} |- {{s-bef|before=[[ئەحمەد حوسێن خوزەیر]]}} {{s-ttl|title=[[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|years=٢٩ی ئایاری ١٩٩٤–٩ی نیسانی ٢٠٠٣}} {{s-aft|after=[[محەممەد بەحرولعلوم]]|as=سەرۆکی کاتیی [[ئەنجومەنی حوکمی عێراق]]}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[ئەحمەد حەسەن بەکر]]}} {{s-ttl|title=سکرتێری [[حیزبی بەعسی عێراق]]|years=١٦ی تەممووزی ١٩٧٩–٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}} {{s-aft|after=[[عیزەت دووری]]}} {{s-end}} {{سەددام حوسێن}} {{سەرۆک وەزیرەکانی عێراق}} {{سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٧٢٧٩٥٢|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|سیاسەت|مێژوو|سۆشیالیزم|شەڕ|میسر}} [[پۆل:سەددام حوسێن| ]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] [[پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی عەرەب]] [[پۆل:سەرکردەکانی حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] [[پۆل:شێوەزاری وتارەکانی ویکیپیدیا]] [[پۆل:کێشەی لایەنگری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی عێراقی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:نووسەرانی عێراقی]] [[پۆل:زیندانی سیاسی]] 6uq7q8jka0s06psjmz8u96pkd5f0awi 0 381 1570123 1563100 2026-03-30T21:14:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570123 wikitext text/x-wiki {{ئیسلام |texts}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Opened Qur'an.jpg|وێنۆک|قورئان]] '''قورئان''' ({{بە عەرەبی|القرآن}}) لە ئاینی [[ئیسلام]]دا بریتییە لە وتە و ڕاسپاردەی [[خوا لە ئیسلامدا|خوا]] [[ ﷲ ﷻ ]] کە نێردراوە بۆ پێغەمبەری ئیسلام [[محەممەد]] [[ﷴ ﷺ]] قورئان لە [[زمانی عەرەبی|عەرەبیدا]] لە وشەی ( إقرء) وەرگیراوە کە بەمانای خوێندنەوە دێت، و بنچینەی ئەویش لە وشەی (القرء) وەرگیراوە کە بە مانای کۆکردنەوە و لە خۆگرتن دێت، و قورئان ئەو ناوەی لێنراوە بەھۆی ئەوەی کۆمەڵێک ئایەت و سوورەتی زۆر لەخۆدەگرێت و کۆیان دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خزانة الكتب {{!}} الكتب ألفبائيًّا{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.com/الكتب/p1#s1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100203103942/http://al-eman.com/Islamlib/viewchp.asp?BID=142&CID=554#s1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێشەکی == موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە قورئان کتێبی خوایە کە نێردراوە بۆ پێغەمبەری ئیسلام [[محەممەد]]. لەبەرئەوە لەو باوەڕەدان کە خوێندنەوە و گوێگرتن لێی و کارکردن پێی ھەمووی خواپەرستییە و موسڵمان لە خوا نزیک دەبێتەوە پێی و دڵنیا دەبێت؛ و زۆربەیان لەو باوەڕەدان کە بناغەی شارستانی و ڕۆشنبیرییەکەیانە. قورئان ئەدوێت لەبارەی بابەتی جۆراوجۆرەوە کە ژیانی مرۆڤ دەگرێتەوە لە دنیا و ڕۆژی دواییدا، دنیا و ئایین لە ئیسلامدا بەیەکەوە بەستراون، قورئان بناغەی بیروباوەڕی [[موسڵمان]] دادەنێت و بانگی خەڵک دەکات بۆ پەرستنی خوا و گوێڕایەڵبوون و ملکەچبوون بۆی و بیرکردنەوە لە دروستکراوانی، و دەدوێت لە بارەی [[مافەکانی مرۆڤ]] و ئەرکەکانی بەرامبەر پەروەردگاری خۆی و کۆمەڵگە و ئایینەکەی و ھەموو گەردوون. قورئان سیستەمێکی کۆمەڵایەتی دیاری دەکات بۆ موسڵمانان، و ڕەوشت و ئاکاری موسڵمان لەخۆدەگرێت و زۆر ئامۆژگاری و پەند لە ژیانی پێشینەکان باس دەکات، خەڵک ئاگادار دەکاتەوە لە سزای ئاگر لە ڕۆژی دواییدا، لەگەڵ زۆر بابەت و لێدوانی تر. [[پەڕگە:AndalusQuran.JPG|وێنۆک|300px|وەشانێکی ئەندەلووسی قورئان، دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٢ی زایینی]] قورئان دابەش دەبێت بۆ ١١٤ بەش، بە ھەر بەشێک ئەوترێت [[سوورەت]]، و ھەر سوورەتێک دابەش دەبێت بۆ ژمارەیەک ڕستە و وتە کە ناو دەبرێت بە ئایەت. ھەموو سوورەتێک بە دەربڕینی (بسم اللە الرحمن الرحیم) دەست پێدەکات، جگە لە سوورەتی [[تەوبە (سوورەت)|تەوبە]] کە بەبێ ئەو دەربڕینە دابەزی، واتای ئەو دەربڕینەش «بە ناوی خوای گەورە و میھرەبان»ە. یەکەمین ئایەت کە دابەزی ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١}}بوو و دوا ئایەت کە دابەزی ئایەتی{{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=٢٨١}} بوو. == دابەزینی قورئان و کۆکردنەوەی لە یەک بەرگدا == زانایانی موسڵمان کۆکن لەسەر ئەوەی قورئان بە یەک جار دانەبەزیوە، و لە کاتی جیاوازدا ھاتووەتە خوارەوە لە ماوەی زیاد لە بیست ساڵ. کۆکردنەوەی قورئان لە سەردەمی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکری سدیقدا]] کرا بۆ یەکەم جار. کۆکردنەوە بە مانای نووسین وتۆمارکردنی قورئان دێت، کە بە چوار قۆناغدا تێپەڕیوە: # قۆناغی [[سەردەمی پێغەمبەرایەتی]] # قۆناغی [[ئەبووبەکری سدیق|سەردەمی ئەبوبەکر]] # قۆناغی [[عوسمان کوڕی عەفان|سەردەمی عوسمان]] # قۆناغی سەردەمەکانی دوای عوسمان === قۆناغی سەردەمی پێغەمبەرایەتی === نزیکەی ٦٠ کەسێک ھەبوون کە پێغەمبەر [[محەممەد]] لە ژیانی خۆیدا دای نابوون بۆ نووسینەوەی قورئان، و دوای ئەوەی ئایەتەکانی بۆ دەخوێندنەوە و پێی دەوتن کە لە چ شوێنێک دای نێن (لای چ ئایەت و لە چ سوورەتێکدا)، لە سەردەمی پێغەمبەردا بە سێ شێوە قورئان دەپارێزرا: بە لەبەرکردن، یان بە نووسینەوەی لەلایەن نووسەرانی وەحییەوە یان بە نووسینەوەی لەلایەن خەڵکی ترەوە جگە لە نووسەرانی وەحی، بەڵام لە ژیانی پێغەمبەردا قورئان لە یەک بەرگدا بە کۆیی نەنوسرایەوە. === قۆناغی سەردەمی ئەبوبەکر === لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر [[محەممەد]] زۆرێک لە عەرەبەکان لە ئایین پاشگەز بوونەوە، کە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]] بەرەنگاری ھەموویان بوویەوە لەوانەی کە بە تەواوی لە ئایین پاشگەز بووبونەوە، و ئەوانەی کە وازیان لە ھەندێک دین ھێنابوو وەک زەکەتدان، و ئەوانەش کە بانگەوازی پێغەمبەرایەتیان دەکرد. بەم شێوەیە شەڕێکی گەورە ڕوویدا و لەو شەڕانەدا ژمارەیەکی زۆر [[موسڵمان]] بوونە قوربانی کە بەپێی گێڕانەوەیەک ٧٠ کەس لەوانەی ھەموو قورئانیان لەبەر بوو کوژران. ھەر لەبەر ئەوە [[عومەر (ڕوونکردنەوە)|عومەری کوڕی خەتاب]] پێشنیاری بۆ ئەبوبەکری سدیق کرد کە ھەموو قورئان لە یەک بەرگدا (مصحف) بنوسرێتەوە، بەم شێوەیە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]] لیژنەیەکی دروست کرد بۆکۆکردنەوەی قورئان کە لە عومەری کوڕی خەتاب و زەیدی کوڕی سابت پێک ھاتبوون بۆ کۆکردنەوەی قورئان؛ و ژمارەیەک لە ھاوەڵان دەست نیشان کران بۆ نووسینەوە. نزیکەی دوو ساڵ خەریکی کۆکردنەوەی ھەموو ئەو بەرگانەی قورئان بوون. === قۆناغی سەردەمی عوسمان === [[پەڕگە:Uthman Koran-RZ.jpg|وێنۆک|300px|قورئانی [[عوسمان کوڕی عەفان]] لە کۆنترین بەرگەکان]] قورئان بەو شێوەیەی خۆی مایەوە وەک سەردەمی ئەبوبەکر، بەڵام دوای ئەوەی لە سەردەمی [[عومەر (ڕوونکردنەوە)|عومەری کوڕی خەتابدا]] فتوحاتی ئیسلامی فراوان بوو و بەردەوام لە زیادکردندا بوو، خەڵکی [[عێراق]] و [[شام]] و ھەندێک ناوچەی تر، جیاوازی کەوتە نێوانیان لەسەر خوێندنەوەی ڕاستی قورئان بەم شێوەیە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] لیژنەیەکی دروست کرد لە نووسەرەکانی وەحی سەردەمی پێغەمبەر، بۆ لەبەر گرتنەوەی ئەو نوسخەیەی قورئان کە لە سەردەمی ئەبوبەکردا ئامادە کرابوو. عوسمان ھەر قورئانێکی دەنارد بۆ وڵاتێک کەسێکی شارەزای لەگەڵ دەنارد بۆ ئەوەی خەڵک فێری چۆنییەتی خوێندنەوەی بکات و بۆیان ڕوون بکاتەوە. === قۆناغەکانی سەردەمی دوای عوسمان === ئەو قورئانانەی لە سەردەمی عوسماندا و پێشتریش نوسرابوونەوە، سەر و بۆریان نەبوو، بۆیە ئەو کەسانەی کە عەرەب نەبوون دەکەوتنە ھەڵەوە لە کاتی خوێندنەوەی، ئەبو ئەسوەدی دوئەلی یەکەم کەس بووە کە دەستی کرد بە خاڵبەندی قورئان، بەم شێوەیە نووسینەوەی قورئان سەردەم دوای سەردەم جوانکاری و ئاسانکاری زیاتری بە خۆیەوە بینی. == زانستی قورئان == [[زانستی قورئان]] زۆر و ھەمەجۆرە، و زانایان بە شێوازی جیاواز بابەتەکانی قورئانیان دابەش کردووە، و گرنگترین پۆڵێنکردنی قورئان کە ھەموو ئەو باس و خواسانە لە خۆ دەگرێت ئەمەی خوارەوەیە: قورئان بە شێوەیەکی گشتی دوو جۆر باس دەگرێتە خۆی: # چەند باسێک وەک یاسا و ئەحکام داڕیژراون و کراونەتە ئەرک بە سەرشانی تاک و کۆمەڵەوە بۆ ئەوەی جێبەجێ بکرێن. وەک باسە بیروباوەڕییەکان کە پەیوەندیان بە بیر و ھۆشەوە ھەیە، وباسە ڕەوشتییەکان کە پەیوەندیان بە ھەست و نەستی دڵەوە ھەیە، و باسە کردارییەکان کە پەیوەندی بە ھەڵسو کەوتەوە ھەیە. # چەند بابەت و باسێک کە ئەو یاسایانەی وەرنەگرتووە کە ئەمانیش چیرۆک و پەند ھێنانەوە و سوێندەکانی قورئان و لێدوان و وتووێژ لە قورئاندا و ئیعجاز و پەیمان و ئاگادارکردنەوە و [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگە]]گانی دەروون و [[گەردوون]] دەگرێتەوە. == سوورەتەکانی قورئان == ژمارەی سوورەتەکانی قورئان ١١٤ سوورەتە، ئەمانەی خوارەوەن: {| border="1" cellspacing="6" |[[فاتیحە]] (١) |[[بەقەرە]] (٢) |[[ئالی عیمران]] (٣) |[[نیسا]] (٤) |[[مائیدە]] (٥) |[[ئەنعام]] (٦) |[[ئەعراف]] (٧) |[[سوورەتی ئەنفال|ئەنفال]] (٨) |[[تەوبە (سوورەت)|تەوبە]] (٩) |- |[[یوونوس (سوورەت)|یوونوس]] (١٠) |[[ھوود (سوورەت)|ھوود]] (١١) |[[یووسوف (سوورەت)|یووسوف]] (١٢) |[[ڕەعد]] (١٣) |[[ئیبراھیم (سوورەت)|ئیبراھیم]] (١٤) |[[حیجر]] (١٥) |[[نەحل]] (١٦) |[[ئیسرا]] (١٧) |[[کەھف]] (١٨) |[[مریەم (سوورەت)|مریەم]] (١٩) |- |[[تاھا (سوورەت)|تاھا]] (٢٠) |[[ئەنبیا]] (٢١) |[[حەج (سوورەت)|حەج]] (٢٢) |[[موئمنوون]] (٢٣) |[[نوور (سوورەت)|نوور]] (٢٤) |[[فورقان]] (٢٥) |[[شەعەرا]] (٢٦) |[[نەمل]] (٢٧) |[[قەسەس]] (٢٨) |[[عەنکەبووت]] (٢٩) |- |[[ڕووم (سوورەت)|ڕووم]] (٣٠) |[[لوقمان (سوورەت)|لوقمان]] (٣١) |[[سەجدە]] (٣٢) |[[ئەحزاب]] (٣٣) |[[سەبا (سوورەت)|سەبەء]] (٣٤) |[[فاتر]] (٣٥) |[[یاسین (سوورەت)|یاسین]] (٣٦) |[[سافات]] (٣٧) |[[ساد]] (٣٨) |[[زومەر]] (٣٩) |- |[[موئمن]] (٤٠) |[[فوسلەت]] (٤١) |[[شوورا]] (٤٢) |[[زوخروف]] (٤٣) |[[دوخان]] (٤٤) |[[جاسیە]] (٤٥) |[[ئەحقاف]] (٤٦) |[[محەممەد (سوورەت)|محەممەد]] (٤٧) |[[فەتح]] (٤٨) |[[حوجورات]] (٤٩) |- |[[قاف (سوورەت)|قاف]] (٥٠) |[[زاریات]] (٥١) |[[توور]] (٥٢) |[[نەجم]] (٥٣) |[[قەمەر]] (٥٤) |[[ڕەحمان (سوورەت)|ڕەحمان]] (٥٥) |[[واقیعە]] (٥٦) |[[حەدید]] (٥٧) |[[موجادەلە]] (٥٨) |[[حەشر]] (٥٩) |- |[[مومتەحنە]] (٦٠) |[[سەف]] (٦١) |[[جومعە (سوورەت)|جومعە]] (٦٢) |[[مونافقوون]] (٦٣) |[[تەغابون]] (٦٤) |[[تەڵاق (سوورەت)|تەڵاق]] (٦٥) |[[تەحریم]] (٦٦) |[[مولک]] (٦٧) |[[قەڵەم (سوورەت)|قەڵەم]] (٦٨) |[[حاقە]] (٦٩) |- |[[مەعارج]] (٧٠) |[[نووح (سوورەت)|نووح]] (٧١) |[[جن (سوورەت)|جن]] (٧٢) |[[موزەمل]] (٧٣) |[[مودەسر]] (٧٤) |[[قیامەت (سوورەت)|قیامەت]] (٧٥) |[[ئینسان (سوورەت)|ئینسان]] (٧٦) |[[مورسەلات]] (٧٧) |[[نەبەء]] (٧٨) |[[نازیعات|نازعات]] (٧٩) |- |[[عەبەس]] (٨٠) |[[تەکویر]] (٨١) |[[ئینفتار]] (٨٢) |[[موتەفیفین|موتەففین]] (٨٣) |[[ئینشقاق]] (٨٤) |[[بورووج]] (٨٥) |[[تارق (سوورەت)|تارق]] (٨٦) |[[ئەعلا]] (٨٧) |[[غاشیە]] (٨٨) |[[فەجر]] (٨٩) |- |[[بەلەد]] (٩٠) |[[شەمس]] (٩١) |[[لەیل]] (٩٢) |[[دۆحا|زوحا]] (٩٣) |[[ئینشراح]] (٩٤) |[[تین]] (٩٥) |[[عەلەق]] (٩٦) |[[قەدر (سوورەت)|قەدر]] (٩٧) |[[بەیینە (سوورەت)|بەیینە]] (٩٨) |[[زەلزەلە (سوورەت)|زەلزەلە]] (٩٩) |- |[[عادیات]] (١٠٠) |[[قارعە]] (١٠١) |[[تەکاسور]] (١٠٢) |[[عەسر]] (١٠٣) |[[ھومەزە]] (١٠٤) |[[فیل (سوورەت)|فیل]] (١٠٥) |[[قورەیش (سوورەت)|قورەیش]] (١٠٦) |[[ماعوون]] (١٠٧) |[[کەوسەر]] (١٠٨) |[[کافیروون|کافروون]] (١٠٩) |- |[[نەسر (سوورەت)|نەسر]] (١١٠) |[[مەسەد]] (١١١) |[[ئیخلاس]] (١١٢) |[[فەلەق]] (١١٣) |[[ناس]] (١١٤) |} * درێژترین سوورەتی قورئان سوورەتی [[بەقەرە]]یە، و کورتترین سوورەتی [[کەوسەر]]ە. * ھەندێک لە سوورەتەکان زیاد لە ناوێکیان ھەیە، بەڵام ئەوانەی کە لە سەرەوە ناویان ھێنراوە ناسراوترین ناویانن. * ھەندێک لە سوورەتەکان پێغەمبەر [[محەممەد]] خۆی ناوی ناون، و ھەندێکی ھاوەڵەکانی ناویان ناون. [[پەڕگە:Quran cover.jpg|وێنۆک|300px|بەرگی قورئان]] == دابەشکردنی قورئان == قورئان دابەش دەبێت بەسەر ٣٠ [[جزم|بەشدا]] و بۆیە لە ناو [[کورد|کوردەکان]] بە '''سیپارە'''یش ناسراوە. سوورەتەکانی قورئان دابەش دەبن بۆ [[سوورەتی مەککەیی|سوورەتی مەککی]] و [[سوورەتی مەدینەیی|مەدەنی]]، سوورەتە مەککییەکان ئەو سوورەتانەن کە پێش کۆچکردن بۆ [[مەدینە]] دابەزیون وزیاتر باس لە بیروباوەڕ دەکەن، و ژمارەیان ٨٦ سوورەتە، و سوورەتە [[سوورەتی مەدینەیی|مەدەنییەکان]] ئەوانەن کە لەدوای کۆچکردن دابەزیون و زیاتر باس لە شەریعەت و یاساکانی [[حەرام]] و [[حەڵاڵ]] دەکەن و ژمارەیان ٢٨ سوورەتە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * دەروازەیەک بۆ زانستەکانی قورئان، نوسینی/ ئیکرام کەریم * وێکپیدیای عەرەبی * وێکپیدیای ئینگلیزی === کتێبنامە === * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Jallad |یەکەم=Ahmad |ناونیشان=https://brill.com/display/title/61413 |سەردێڕ=The Religion and Rituals of the Nomads of Pre-Islamic Arabia: A Reconstruction Based on the Safaitic Inscriptions |ڕێکەوت=٢٠٢٢ |بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٥٠٤٢٧-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen|یەکەم=Roger|سەردێڕ=An Introduction to Arabic literature|ناونیشان=https://archive.org/details/introductiontoar0000alle|ساڵ=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٦٥٧-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bentlage |یەکەم١=Björn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZtY6DQAAQBAJ |سەردێڕ=Religious Dynamics under the Impact of Imperialism and Colonialism: A Sourcebook |دوایین٢=Eggert |یەکەم٢=Marion |دوایین٣=Krämer |یەکەم٣=Hans-Martin |دوایین٤=Reichmuth |یەکەم٤=Stefan |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤٣٢٩٠٠٣|بەستەری نووسەر٤=Stefan Reichmuth (academic)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Berlin|یەکەم١= Adele| سەردێڕ = The Oxford Dictionary of the Jewish Religion| chapter = Cosmology and creation| editor1-last = Berlin| editor1-first = Adele| editor2-last = Grossman| editor2-first = Maxine| ساڵ = ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = Oxford University Press| ژپنک =٩٧٨-٠-١٩-٩٧٣٠٠٤-٩| chapter-url = https://books.google.com/books?id=hKAaJXvUaUoC&q=Bible+Cosmology&pg=PA189}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Clogg |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٩٧٩ |سەردێڕ=An Attempt to Revive Turkish Printing in Istanbul in 1779 |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_1979-02_10_1/page/n68 |journal=International Journal of Middle East Studies |بەرگ=١٠|ژمارە=١|پەڕەکان=٦٧–٧٠|doi=10.1017/s0020743800053320 |s2cid=١٥٩٨٣٥٦٤١}} * {{cite encyclopedia|last1=Cook|first1=David B.|author1-link=David Cook (historian)|date=2013|title=Gog and Magog|editor1-last=Fleet|editor1-first=Kate|editor2-last=Krämer|editor2-first=Gudrun|editor2-link=Gudrun Krämer|editor3-last=Matringe|editor3-first=Denis|editor4-last=Nawas|editor4-first=John|editor5-last=Rowson|editor5-first=Everett|editor5-link=Everett K. Rowson|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Three|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_27495}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cook |یەکەم١=Michael |بەستەری نووسەر=Michael Cook (historian) |سەردێڕ=The Koran; A Very Short Introduction |ڕێکەوت=٢٠٠٠ |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٥٣٤٤-٨|ناونیشان=https://archive.org/details/koranveryshorti00cook |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corbin|یەکەم=Henry|بەستەری نووسەر=Henry Corbin|سەردێڕ=History of Islamic Philosophy |translator-first1=Liadain |translator-last1=Sherrard |translator-first2=Philip |translator-last2=Sherrard |translator-link2=Philip Sherrard |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=Kegan Paul International in association with [[The Institute of Ismaili Studies|Islamic Publications for The Institute of Ismaili Studies]]|ساڵ=١٩٩٣|orig-date=1964 (in French)|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٣-٠٤١٦-٢}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dost |یەکەم=Suleyman |ڕێکەوت=٢٠٢٣ |سەردێڕ=Pilgrimage in Pre-Islamic Arabia: Continuity and Rupture from Epigraphic Texts to the Qur'an |ناونیشان=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/mill-2023-0003/html |journal=Millennium |بەرگ=٢٠|issue=١ |پەڕەکان=١٥–٣٢|doi=10.1515/mill-2023-0003}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Nidhal |دوایین=Guessoum|سەردێڕ=Islam's Quantum Question: Reconciling Muslim Tradition and Modern Science|ناونیشان=https://archive.org/details/islamsquantu_gues_2011_000_10566528 |پەڕە=[https://archive.org/details/islamsquantu_gues_٢٠١١_٠٠٠_١٠٥٦٦٥٢٨/page/n٢٠١ ١٧٤]|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٨٥-٥١٧-٥|ڕێکەوت=٢٠١١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Levenson |یەکەم=Jon Douglas | بەستەری نووسەر= Jon D. Levenson |سەردێڕ=Inheriting Abraham: The Legacy of the Patriarch in Judaism, Christianity, and Islam |ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=EUO2Mhd-drcC&q=Inheriting+Abraham |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٥٥٦٩-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lings|یەکەم=Martin |سەردێڕ=Mecca: From Before Genesis Until Now|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1JAwAAAAYAAJ|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Archetype|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠١٣٨٣-٠٧-٢}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Miroslav |دوایین=Krek |ڕێکەوت=١٩٧٩ |سەردێڕ=The Enigma of the First Arabic Book Printed from Movable Type |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٨|ژمارە=٣|پەڕەکان=٢٠٣–٢١٢|doi=10.1086/372742|s2cid=١٦٢٣٧٤١٨٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr|یەکەم=Seyyed Hossein|بەستەری نووسەر=Seyyed Hossein Nasr|سەردێڕ=Islam: Religion, History and Civilization|شوێن=San Francisco|بڵاوکەرەوە=Harper|ڕێکەوت=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٥٠٧١٤-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/islamreligionhis00nasr_0}} * {{Cite encyclopedia |last=Nasr |first=Seyyed Hossein |author-link=Seyyed Hossein Nasr |title=Qurʾān |year=2007 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online |url=http://www.britannica.com/eb/article-68890/Quran |access-date=4 November 2007}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Peters|یەکەم=Francis E.|بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters|سەردێڕ=The Quest of the Historical Muhammad|journal=[[International Journal of Middle East Studies]]|بەرگ=٢٣|issue=٣|پەڕەکان=٢٩١–٣١٥|ڕێکەوت=ئابی ١٩٩١|doi=10.1017/S0020743800056312|s2cid=١٦٢٤٣٣٨٢٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Rippin |editor-first1=Andrew |editor-link1=Andrew Rippin |display-editors=etal |سەردێڕ=The Blackwell companion to the Qur'an |ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Blackwell |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥١-١٧٥٢-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/blackwellcompani00ripp_0}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tabatabae|یەکەم=Mohammad Hosayn|بەستەری نووسەر=Muhammad Husayn Tabatabai|سەردێڕ=The Qur'an in Islam: Its Impact and Influence on the Life of Muslims|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=١٩٨٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٣-٠٢٦٦-٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ناونیشان=https://archive.org/details/quraninislamitsi0000taba}} * {{cite encyclopedia|last1=Watt|first1=W. Montgomery|author1-link=W. Montgomery Watt|date=1960–2007|title=al-Iskandar|editor1-last=Bearman|editor1-first=P.|editor1-link=Peri Bearman|editor2-last=Bianquis|editor2-first=Th.|editor2-link=Thierry Bianquis|editor3-last=Bosworth|editor3-first=C.E.|editor3-link=Clifford Edmund Bosworth|editor4-last=van Donzel|editor4-first=E.|editor4-link=Emeri Johannes van Donzel|editor5-last=Heinrichs|editor5-first=W.P.|editor5-link=Wolfhart Heinrichs|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3630}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Watson |یەکەم=William J. |ڕێکەوت=١٩٦٨ |سەردێڕ=İbrāhīm Müteferriḳa and Turkish Incunabula |journal=Journal of the American Oriental Society |بەرگ=٨٨|ژمارە=٣|پەڕەکان=٤٣٥–٤٤١|doi=10.2307/596868 |jstor=٥٩٦٨٦٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ziolkowski|یەکەم=Jan M.|ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=Fairy Tales from Before Fairy Tales: The Medieval Latin Past of Wonderful Lies|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mJ12yPfBL4IC&q=Lucian%27s+True+Story+and+the+Book+of+Jonah&pg=PA80|شوێن=Ann Arbor, Michigan|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٣٣٧٩-٩}} == ئەمانەش ببینە == {{refbegin|30em}} === نووسینە پێناسەیییەکان === * {{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٠٥٩٧-٢|دوایین١=Bell|یەکەم١=Richard|یەکەم٢=William Montgomery |دوایین٢=Watt|سەردێڕ=Bell's introduction to the Qurʼān|ساڵ=١٩٧٠|بەستەری نووسەر١=Richard Bell (Arabist)}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hawting|یەکەم=G.R.|سەردێڕ=Approaches to the Qur'ān|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٠٥٧٥٥-٤|edition=١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hixon|یەکەم=Lex|سەردێڕ=The heart of the Qurʼan: an introduction to Islamic spirituality|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Quest|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٣٥٦-٠٨٢٢-٠|edition=٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|edition=Second|بڵاوکەرەوە=University Of Chicago Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٠٢٨٦-٥|دوایین=Rahman|یەکەم=Fazlur|بەستەری نووسەر=Fazlur Rahman Malik|سەردێڕ=Major Themes of the Qur'an|ناونیشان=https://archive.org/details/majorthemesofqur0000rahm_c0y9|ساڵ=٢٠٠٩|orig-date=١٩٨٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson |یەکەم=Neal |ڕێکەوت=٢٠٠٢ |سەردێڕ=Discovering the Qur'an |بڵاوکەرەوە=Georgetown University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٩٠١-٠٢٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|بەستەری نووسەر=Michael Sells |دوایین=Sells |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩|سەردێڕ=Approaching the Qur'ān: The Early Revelations |ناونیشان=https://archive.org/details/approachingquran0000sell |edition=Book & CD |بڵاوکەرەوە=White Cloud Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٨٣٩٩١-٢٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wild|یەکەم=Stefan|سەردێڕ=The Quʼran as Text|شوێن=Leiden|بڵاوکەرەوە=Brill|ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩٣٠٠-٣}} === تەفسیرەکان === {{Main|List of tafsir works}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Al-Tabari |بەستەری نووسەر=Al-Tabari |chapter=Jāmiʻ al-bayān ʻan taʼwīl al-qurʼān |orig-date=Cairo 1955–69 |ئەوانی تر=transl. J. Cooper (ed.) |سەردێڕ=The Commentary on the Qurʼān |ناونیشان=https://archive.org/details/commentaryonqura0000taba |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ڕێکەوت=١٩٨٧ |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢٠١٤٢-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tabatabae|یەکەم=Sayyid Mohammad Hosayn|بەستەری نووسەر=Muhammad Husayn Tabatabai|سەردێڕ=Tafsir al-Mizan|title-link=Tafsir al-Mizan}} === لێکۆڵینەوەی بابەتی === * {{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٦٤٧٠-٦|دوایین=McAuliffe|یەکەم=Jane Dammen|سەردێڕ=Qurʼānic Christians: an analysis of classical and modern exegesis|ناونیشان=https://archive.org/details/quranicchristian0000mcau|شوێن=New York|ساڵ=١٩٩١|بەستەری نووسەر=Jane Dammen McAuliffe}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Siljander|یەکەم١=Mark D.|یەکەم٢=John David|دوایین٢=Mann|سەردێڕ=A Deadly Misunderstanding: a Congressman's Quest to Bridge the Muslim-Christian Divide|ناونیشان=https://archive.org/details/deadlymisunderst0000silj|شوێن=New York|بڵاوکەرەوە=Harper One|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١٤٣٨٢٨-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stowasser |یەکەم=Barbara Freyer |سەردێڕ=Women in the Qur'an, Traditions and Interpretation |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |edition=Reprint |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١١٤٨-٤}} === ڕەخنەی ئەدەبی === * {{بیرخستنەوەی کتێب|edition=First|بڵاوکەرەوە=UK Islamic Academy|ژپنک=٩٧٨-١-٨٧٢٥٣١-٦٥-٦|نووسەر=M.M. Al-Azami|سەردێڕ=The History of The Qur'anic Text: From Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments|ساڵ=٢٠٠٣|بەستەری نووسەر=M. M. Al-Azami}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-link=Issa J. Boullata |editor-last=Boullata |editor-first=Issa J |ڕێکەوت=٢٠٠٠ |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SdgaD-7C6TkC |سەردێڕ=Literary Structures of Religious Meaning in the Qur'ān |بڵاوکەرەوە=Curzon Press |ژپنک=٠-٧٠٠٧-١٢٥٦-٩}}. * {{بیرخستنەوەی کتێب|بەستەری نووسەر=Gunter Luling |دوایین=Luling |یەکەم=Gunter |ڕێکەوت=٢٠٠٣ |سەردێڕ=A challenge to Islam for reformation: the rediscovery and reliable reconstruction of a comprehensive pre-Islamic Christian hymnal hidden in the Koran under earliest Islamic reinterpretations |شوێن=New Delhi |بڵاوکەرەوە=Motilal Banarsidass |ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٠٨-١٩٥٢-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|بەستەری نووسەر=Christoph Luxenberg |دوایین=Luxenberg |یەکەم=Christoph |orig-date=2004 |title-link=The Syro-Aramaic Reading of the Koran |سەردێڕ=The Syro-Aramaic Reading of the Koran: a contribution to the decoding of the language of the Koran |شوێن=Berlin |بڵاوکەرەوە=Verlag Hans Schiler |ڕێکەوت=٢٠٠٧ |ژپنک=٩٧٨-٣-٨٩٩٣٠-٠٨٨-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|بەستەری نووسەر=Gerd R. Puin |دوایین=Puin |یەکەم=Gerd R. |chapter=Observations on Early Quran Manuscripts in Sana'a |سەردێڕ=The Qurʾan as Text |editor-first=Stefan |editor-last=Wild |شوێن=Leiden|بڵاوکەرەوە=E.J. Brill |ڕێکەوت=١٩٩٦ |پەڕەکان=١٠٧–١١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|بەستەری نووسەر=John Wansbrough |دوایین=Wansbrough |یەکەم=John |سەردێڕ=Quranic Studies |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ڕێکەوت=١٩٧٧}} === ئینسایکلۆپیدیاکان === * {{بیرخستنەوەی کتێب|edition=First|بڵاوکەرەوە=Brill Academic Publishers|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١١٤٦٥-٤|veditors=McAuliffe JD, etal |editor-link1=Jane Dammen McAuliffe |سەردێڕ=Encyclopaedia of the Qur'an|ڕێکەوت=٢٠٠١ <!--2001-2006-->|title-link=Encyclopaedia of the Qur'an}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|edition=First|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٧٧٥٢٩-٨|veditors=Leaman O, etal |editor-link1=Oliver Leaman |سەردێڕ=The Qur'an: An Encyclopedia|ڕێکەوت=٢٠٠٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|edition=First|بڵاوکەرەوە=Center for Islamic Sciences|ژپنک=٩٧٨-١-٩٢٦٦٢٠-٠٠-٨|veditors=Iqbal M, etal <!-- Muzaffar Iqbal --> |سەردێڕ=The Integrated Encyclopedia of the Qur'an|ڕێکەوت=٢٠١٣|ناونیشان=http://www.iequran.com}} === گۆڤارە زانستییەکان === * ''[[Journal of Qur'anic Studies]]'' ({{ISSN|1465-3591}}), published by the [[School of Oriental and African Studies]] * ''[http://jqrs.qurancomplex.gov.sa/en/ Journal of Qur'anic Research and Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602045602/https://jqrs.qurancomplex.gov.sa/en/ |date= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}'', published by King Fahd Qur'an Printing Complex {{refend}} === سەرچاوەکانی تر === * [https://www.bl.uk/sacred-texts/themes/islam The British Library: Discovering Sacred Texts – Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220317225853/https://www.bl.uk/sacred-texts/themes/islam |date=17 March 2022}} === نوسخەکانی قورئان === * [http://cudl.lib.cam.ac.uk/collections/islamic Several digitised Qurans in the Cambridge University Digital Library] * [http://openn.library.upenn.edu/Data/0031/html/2017_232_1.html 2017-232-1 al-Qurʼān. / القرآن at OPenn] === لێکۆڵینەوە و وەرگێڕانەکانی قورئان === * [http://quranmajeedpdf.com/ Quran Pdf] * [http://al-quran.info/ Al-Quran.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129090725/http://al-quran.info/ |date=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} * [https://quran-archive.org/ Quran Archive – Texts and Studies on the Quran]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a2002.02.0006 Quran text and translation] at [[Tufts University]] * [http://tanzil.net/ Tanzil – Online Quran Navigator] * [http://quran.com/ Quran.com] * [http://www.yabiladi.com/coran/ Multilingual Quran (Arabic, English, French, German, Dutch, Spanish, Italian)] * [https://www.uni-frankfurt.de/44967176/Koran-Transliteration.pdf Latin script transliterated Qur'an. Hans Zirker. University of Frankfurt.] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://al-quran.info/ Al-Quran (قورئان)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129090725/http://al-quran.info/ |date=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|کتێب|قورئان|محەممەد|فەلسەفە|چاند}} {{پۆلی کۆمنز|Qur'an}} [[پۆل:وێژەی سەدەکانی ناوین]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:دەقە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:دەقە ئایینییەکان]] [[پۆل:قورئان|قورئان]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:خواناسی ئیسلامی]] [[پۆل:موعجیزەکانی محەممەد]] [[پۆل:دەقە دینییەکان]] [[پۆل:کتێبەکانی سەدەی ٧ەم]] hy86pk5nypa8a6a3xnjvjenuqs8iubp 0 421 1570064 1514788 2026-03-30T18:06:34Z 1silent scientist 51740 1570064 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ماننا‌کان''' ناوی نەتەوەیەک بووە وا کەمێک پێش ھاتنی [[ئارییەکان]] بۆ [[ئاسیا]] لە دەور و پشتی [[زرێچەی ورمێ]] ژیان دەبردە سەر. لە نێوان ٨٠٠ تا ٦٠٠ ساڵ [[پێش زایین]] دەوڵەتیان پێکھێنا و لە شەڕی نێوان ھێزەکانی دەوور و پشتیان وەک [[ماد]] و [[ئاشوور]] کەڵکیان وەرگرت بۆ ھێز گرتن و مانەوە. لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین حوکمڕانی '''ماننا''' لەبەر ھاوپەیمان بوونی [[ئاشووریەکان]] لە ھێرش بۆ سەر ماد، بە دەست مادەکان ڕووخێندرا. == مێژوو == لە سەردەمی ھاتنی [[ئاریاییەکان]] بۆ [[ئاسیا]]، ھەرکام لەو قەومانەی وا توانایان بوو دەوڵەت و حۆکمەتێکان ڕێ خست . ناوی زۆرینەیان لە نووسراوەکانی [[ئاشووریەکان]]‌دا ھەیە. یەکێک لەوانە وا زۆر ناوی ھاتووە مانناکانن. لەو سەردەمەی قەومی ماننا لاواز بوو، بەشێک لە حۆکمڕانی ماد بوو بەڵام دواتر ئاشووریەکان ھێرشیان کردە سەر ئەو وڵاتە و مانناکان لە ترسی تێدا چوون بوونە ھاوپەیمانی ئاشووریەکان دژ بە ماد. ئاشوور بە یارمەتی مانناکان شەڕی دژ بە مادەکانی بردەوە و وەک پێشکەشی، وڵاتە داگیرکراوەکانی رۆژئاوای ماننای پێیان بەخشی. مانناکان لە دەوروپشتی [[زرێچە ورمێ]] دەژیان و پایەتەختەکەیان و ناوەندی حوکمرانیەکەیان [[قەڵای زێویە]]‌ بووە. کەڤنینەکانی دۆزراوە کە بە کەل و پەلی مانناکانی ئەزانن لە [[کوردستان]] و لە تەواو دەور و بەری دەریای ورمێ دۆزرانەتەوە <ref>[http://noorportal.net/90/152/32941/54499.aspx آثار به جا مانده از تمدن مانا، سارا پورمظاهری،بوکان و سه قز،ایزیرتو] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622024448/http://noorportal.net/90/152/32941/54499.aspx |date=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢ }}</ref> ، [[سەقز]] و [[قەڵای زێویە]]‌ و [[بەرزایی حەسەنلوو]] و [[بۆکان]] == سەرچاوەکان == {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070930190129/http://irantarikh.com/tarikh/iran04.pdf چۆنیەتیی درووس بوونی ماد] {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Mannaeans}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:حوورییەکان]] pflry0j7a2vy8i8a79mrpwaatvpxirg 1570074 1570064 2026-03-30T18:38:38Z 1silent scientist 51740 1570074 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماننا''' [[شانشین]]ێکی کۆن بوو کە لە باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]دا گەشەی کرد، بە پلەی یەکەم لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]]، لە ماوەی سەرەتای هەزارەی یەکەمی [[پێش زایین]]، بە نزیکەیی لە سەدەی ١٠ تا ٧ی پێش زایین. ئەم شانشینە بوو بە هێزێکی ناوچەیی دیار لە سنووری باکووری ڕۆژهەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە لە نێوان دراوسێ گەورەکانی وەک ئۆرارتو و کۆمەڵێک دەوڵەتی بچووکی وەک [[زیکیرتا]] و [[موساسیر]] هەڵکەوتبوو. پایتەختی ماننا پێدەچێت «ئیزیرتو» بووبێت، کە دەکەوێتە نزیک شاری [[سەقز]]ی ئێستا. ماننا ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە گۆڕانی هاوپەیمانییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتەکانی ئاشووری و [[ئورارتوو]]، و بە نۆرە وەک هاوپەیمان یان نەیار کاری دەکرد. بەڵگە شوێنەواری و دەقییەکان ئاماژە بە کۆمەڵگەیەکی ئاڵۆز دەکەن کە خاوەنی شارە قەڵابەندەکان، پارێزگارە ناوچەییەکان و ئابوورییەکی باجگیر بووە. هەرچەندە ناسنامەی وردی نەتەوەیی-زمانییان بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام سەرچاوە [[ئاشوورییەکان]] باس لەوە دەکەن کە مانناییەکان بە زمانێکی نەناسراو دواون. هەندێک لە زانایان بە خێزانی زمانی «هۆرۆ-ئورارتی» دەیبەستنەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر، لەسەر بنەمای بەڵگە جێنەتیکییە نوێیەکانی «حەسەنلو»، پێشنیازی پەیوەندی بە [[ئەرمەنی]] یان زمانێکی جیاوازی نائەندۆ-ئێرانی دەکەن. ئەم شانشینە لە کۆتاییدا لەژێر فشاری فراوانبوونی هەژموونی ئاشووری و [[مادەکان]] بەرەو لاوازی چوو، و تا کۆتایی سەدەی ٧ی پێش زایین، لەلایەن شانشینی مادەوە هەڵلووشرا. ناوی ماننا جاروبار لە سەرچاوە کلاسیکی و [[پەرتووکی پیرۆز]]دا بە ناوی «مینی» ئاماژەی پێکراوە. == ڕەگناسی == ناوی ماننا و یەکەم فەرمانڕەوای تۆمارکراوی بە ناوی «ئوداکی»، بۆ یەکەمجار لە نەخشراوێکی ساڵی ٣٠یەمی حوکمڕانی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] (٨٢٨ پێش زایین) ئاماژەی پێکراوە. ئاشوورییەکان بەزۆری بە ماننایان دەگوت «وڵاتی مانایتییەکان» یان «ماناش»، لە کاتێکدا [[ئورارتوو|ئورارتییەکان]] بە «وڵاتی ماننا» ناویان دەبرد. لە وەسفی هێرشێکی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] لە ساڵی ١٦یەمی حوکمڕانیدا (٨٤٣ پێش زایین)، هاتووە کە پاشا گەیشتووەتە وڵاتی «مونا» کە ناوەوەی ناوچەی «زاموا»ی داگیرکردبوو. بەڵام مێژووەکە باس لە هیچ هێرشێک یان [[باج]] وەرگرتنێک لە دەوڵەتی ماننا ناکات. ئەگەری هەیە [[ئاشوورییەکان]] یان نەیانتوانیبێت ماننا داگیر بکەن، یان تەنها تا سنووری ماننا پێشڕەوییان کردبێت و پاشان ئاراستەیان گۆڕیبێت بەرەو وڵاتی دراوسێی «ئالارابیا». لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا (یەرەمیا ٥١:٢٧)، ماننا بە «مینی» ناوبراوە، و لەگەڵ ئارارات و ئەشکەناز وەک یەکێک لە وێرانکەرانی داهاتووی بابل ناوی هێنراوە. [[ئینسایکڵۆپیدیا|زانستامەی]]ی [[جوولەکە]] (١٩٠٦)، مینی بە [[ئەرمەنستان]] دەناسێنێت. هەروەها دەکرێت پەیوەندی بە یەکێک لە ناوچەکانی [[ئەرمەنستانی کۆن]]ەوە هەبێت وەک «ماناڤاسیان». زاراوەی «ئەرمەنستان» لەلایەن هەندێک زانایەوە [[بیردۆز]]ی ئەوەی بۆ دانراوە کە لە «ḪAR Minni» وەرگیرابێت، کە بە واتای «چیاکانی مینی» دێت. == شوێن == شانشینەکەیان لە ڕۆژهەڵات و باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] هەڵکەوتبوو. هەڵکۆڵینەکان کە لە ساڵی ١٩٥٦ دەستیان پێکرد، توانییان شوێنەواری «[[زێویە]]» و شارە قەڵابەندەکەی «[[حەسەنلو]]» بدۆزنەوە، کە سەردەمانێک پێیان وابوو شوێنێکی ماننایی بێت. شوێنەواری «[[قەڵایچی]]» لە نزیک شاری «[[بۆکان]]» لە پارێزگای [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بە مانناییەکانەوە بەستراوەتەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای بەردەنووسێک کە ناوی ئەم شوێنەی تێدا دۆزراوەتەوە. دوای چەندین شکستی یەک لە دوای یەک لەسەر دەستی [[سکیسییەکان]] و [[ئاشوورییەکان]]، پاشماوەی دانیشتووانی ماننا لەلایەن «ماتییەنییەکان»ەوە هەڵلوشران و ناوچەکە بە «ماتیین» ناسرا. پاشان لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لەلایەن [[مادەکان]]ەوە لکێنرا بە خاکەکەیانەوە. == مێژوو == شانشینی ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٠ پێش زایین دەستی بە گەشەکردن کرد. مانناییەکان بەزۆری گەلێکی نیشتەجێ بوون، خەریکی [[ئاودێری]] و بەخێوکردنی مەڕوماڵات و [[ئەسپ]] بوون. پایتەختەکەیان شارێکی [[قەڵابەند]] بوو بە ناوی «ئیزیرتو» (زیرتا). تا ساڵانی ٨٢٠ پێش زایین، ماننا فراوان بووبوو بۆ دەوڵەتێکی گەورە. لەو کاتەدا خاوەنی چینێکی باڵای دەسەڵاتدار بوون کە تا ڕادەیەک دەسەڵاتی پاشایان سنووردار دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠ پێش زایین، ناوچەکە بوو بە مەیدانی ململانێ لە نێوان [[ئورارتوو]] (کە چەندین [[قەڵا]]ی لەسەر خاکی ماننا دروستکرد) و ئاشوور. لە ناوەڕاستی سەدەی هەشتەمی پێش زایین، لە کاتی ململانێی کراوەی نێوان [[ئاشوورییەکان]] و ئورارتییەکان، ماننا دەرفەتی وەرگرت بۆ فراوانکردنی خاکەکەی. شانشینی ماننا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی «ئێرانزو» (نزیکەی ٧٢٥-٧٢٠ [[پێش زایین]]) گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی. لە ساڵی ٧١٦ پێش زایین، پاشا [[سارگۆنی دووەم]]ی ئاشوور هێرشی کردە سەر ماننا، کە تێیدا فەرمانڕەوای ماننا «ئازا» کوڕی ئێرانزو، لەلایەن «ئولوسونو» و بە یارمەتی ئورارتییەکان لەسەر کار لادرابوو. سارگۆن «ئیزیرتو»ی گرت و سوپای لە ناوچەی «[[پارسوا]]» جێگیر کرد. دواتر [[ئاشوورییەکان]] ئەو ناوچەیەیان بۆ بەخێوکردن، ڕاهێنان و بازرگانی ئەسپ بەکارهێنا. بەپێی یەکێک لە بەردەنووسە ئاشوورییەکان، «[[کیمیرییەکان]]» لەو کاتەدا لە نیشتمانی خۆیانەوە بەرەو ناو جەرگەی خاکی ماننا هاتن. کیمیرییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٧١٤ پێش زایین لە مێژوودا دەردەکەون، کاتێک دیارە یارمەتی ئاشوورییەکانیان داوە بۆ شکستپێهێنانی [[ئورارتوو]]. کیمیرییەکان دیسان لە ساڵی ٧٠٥ پێش زایین دژی سارگۆن ڕاپەڕینەوە و سارگۆن لەکاتی دەرکردنی ئەواندا کوژرا. مانناییەکان لە ساڵی ٦٧٦ پێش زایین وەک ڕاپەڕیو دژی «[[ئەسەرحەدۆن]]»ی پاشای [[ئاشوور]] تۆمارکراون، کاتێک هەوڵیان دا بازرگانی ئەسپ لە نێوان ئاشوور و داگیرگەکەیان لە [[پارسوا]] بپچڕێنن. پاشای ماننا «ئەهشێری»، کە تا ساڵانی ٦٥٠ پێش زایین حوکمڕانی کرد، بەردەوام بوو لە فراوانکردنی خاکی ماننا، هەرچەندە باجی بە ئاشوور دەدا. بەڵام ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٦٦٠ پێش زایین تووشی شکستێکی سەخت بوو لەسەر دەستی ئاشوورییەکان، و دواتر ڕاپەڕینێکی ناوخۆیی دروستبوو کە تا مردنی [[ئەهشێری]] بەردەوام بوو. هەروەها لە سەدەی ٧ی پێش زایین، ماننا لەلایەن «سکیسییەکان»ەوە شکستی پێهێنرا، کە پێشتر هێرشیان کردبووە سەر ئورارتوو. ئەم شکستە بووە هۆی هەڵوەشانەوەی زیاتری شانشینی ماننا. جێگرەوەی ئەهشێری، «وائاللی»، وەک هاوپەیمانێکی ئاشوور، لایەنی [[ئاشوورییەکان]]ی گرت دژی [[مادەکان]] کە لەو کاتەدا لە ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی قەزوین]] بوون و دژی دەسەڵاتی ئاشوور ڕاپەڕیبوون. بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە سێ سەد ساڵ زاڵ بوو بەسەر ناوچەکەدا، دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] لە ساڵی ٦٢٧ پێش زایین دەستی بە هەڵوەشانەوە کرد. ئاڵۆزییەکانی ئاشوور ڕێگەی بە مادەکان دا کە خۆیان لە ژێردەستەیی ئاشوور ڕزگار بکەن و خۆیان بکەنە هێزی سەرەکی لە [[ئێران]]دا. لە شەڕی «قابین» لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین، هێزەکانی ئاشوور و ماننا لەلایەن سوپای «[[نەبوپلاسەر]]»ەوە تێکشکێنران. ئەم شکستە سنوورەکانی ماننای واڵا کرد، کە لە نێوان ساڵانی ٦١٥ بۆ ٦١١ پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[ماد]]. == مێژوو == لە سەردەمی ھاتنی [[ئاریاییەکان]] بۆ [[ئاسیا]]، ھەرکام لەو قەومانەی وا توانایان بوو دەوڵەت و حۆکمەتێکان ڕێ خست . ناوی زۆرینەیان لە نووسراوەکانی [[ئاشووریەکان]]‌دا ھەیە. یەکێک لەوانە وا زۆر ناوی ھاتووە مانناکانن. لەو سەردەمەی قەومی ماننا لاواز بوو، بەشێک لە حۆکمڕانی ماد بوو بەڵام دواتر ئاشووریەکان ھێرشیان کردە سەر ئەو وڵاتە و مانناکان لە ترسی تێدا چوون بوونە ھاوپەیمانی ئاشووریەکان دژ بە ماد. ئاشوور بە یارمەتی مانناکان شەڕی دژ بە مادەکانی بردەوە و وەک پێشکەشی، وڵاتە داگیرکراوەکانی رۆژئاوای ماننای پێیان بەخشی. مانناکان لە دەوروپشتی [[زرێچە ورمێ]] دەژیان و پایەتەختەکەیان و ناوەندی حوکمرانیەکەیان [[قەڵای زێویە]]‌ بووە. کەڤنینەکانی دۆزراوە کە بە کەل و پەلی مانناکانی ئەزانن لە [[کوردستان]] و لە تەواو دەور و بەری دەریای ورمێ دۆزرانەتەوە <ref>[http://noorportal.net/90/152/32941/54499.aspx آثار به جا مانده از تمدن مانا، سارا پورمظاهری،بوکان و سه قز،ایزیرتو] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622024448/http://noorportal.net/90/152/32941/54499.aspx |date=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢ }}</ref> ، [[سەقز]] و [[قەڵای زێویە]]‌ و [[بەرزایی حەسەنلوو]] و [[بۆکان]] == سەرچاوەکان == {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070930190129/http://irantarikh.com/tarikh/iran04.pdf چۆنیەتیی درووس بوونی ماد] {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Mannaeans}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:حوورییەکان]] 0emr42idvrizd6tcsyrqrzrltg2b2cq 1570075 1570074 2026-03-30T18:38:59Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو 2 */ 1570075 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماننا''' [[شانشین]]ێکی کۆن بوو کە لە باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]دا گەشەی کرد، بە پلەی یەکەم لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]]، لە ماوەی سەرەتای هەزارەی یەکەمی [[پێش زایین]]، بە نزیکەیی لە سەدەی ١٠ تا ٧ی پێش زایین. ئەم شانشینە بوو بە هێزێکی ناوچەیی دیار لە سنووری باکووری ڕۆژهەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە لە نێوان دراوسێ گەورەکانی وەک ئۆرارتو و کۆمەڵێک دەوڵەتی بچووکی وەک [[زیکیرتا]] و [[موساسیر]] هەڵکەوتبوو. پایتەختی ماننا پێدەچێت «ئیزیرتو» بووبێت، کە دەکەوێتە نزیک شاری [[سەقز]]ی ئێستا. ماننا ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە گۆڕانی هاوپەیمانییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتەکانی ئاشووری و [[ئورارتوو]]، و بە نۆرە وەک هاوپەیمان یان نەیار کاری دەکرد. بەڵگە شوێنەواری و دەقییەکان ئاماژە بە کۆمەڵگەیەکی ئاڵۆز دەکەن کە خاوەنی شارە قەڵابەندەکان، پارێزگارە ناوچەییەکان و ئابوورییەکی باجگیر بووە. هەرچەندە ناسنامەی وردی نەتەوەیی-زمانییان بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام سەرچاوە [[ئاشوورییەکان]] باس لەوە دەکەن کە مانناییەکان بە زمانێکی نەناسراو دواون. هەندێک لە زانایان بە خێزانی زمانی «هۆرۆ-ئورارتی» دەیبەستنەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر، لەسەر بنەمای بەڵگە جێنەتیکییە نوێیەکانی «حەسەنلو»، پێشنیازی پەیوەندی بە [[ئەرمەنی]] یان زمانێکی جیاوازی نائەندۆ-ئێرانی دەکەن. ئەم شانشینە لە کۆتاییدا لەژێر فشاری فراوانبوونی هەژموونی ئاشووری و [[مادەکان]] بەرەو لاوازی چوو، و تا کۆتایی سەدەی ٧ی پێش زایین، لەلایەن شانشینی مادەوە هەڵلووشرا. ناوی ماننا جاروبار لە سەرچاوە کلاسیکی و [[پەرتووکی پیرۆز]]دا بە ناوی «مینی» ئاماژەی پێکراوە. == ڕەگناسی == ناوی ماننا و یەکەم فەرمانڕەوای تۆمارکراوی بە ناوی «ئوداکی»، بۆ یەکەمجار لە نەخشراوێکی ساڵی ٣٠یەمی حوکمڕانی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] (٨٢٨ پێش زایین) ئاماژەی پێکراوە. ئاشوورییەکان بەزۆری بە ماننایان دەگوت «وڵاتی مانایتییەکان» یان «ماناش»، لە کاتێکدا [[ئورارتوو|ئورارتییەکان]] بە «وڵاتی ماننا» ناویان دەبرد. لە وەسفی هێرشێکی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] لە ساڵی ١٦یەمی حوکمڕانیدا (٨٤٣ پێش زایین)، هاتووە کە پاشا گەیشتووەتە وڵاتی «مونا» کە ناوەوەی ناوچەی «زاموا»ی داگیرکردبوو. بەڵام مێژووەکە باس لە هیچ هێرشێک یان [[باج]] وەرگرتنێک لە دەوڵەتی ماننا ناکات. ئەگەری هەیە [[ئاشوورییەکان]] یان نەیانتوانیبێت ماننا داگیر بکەن، یان تەنها تا سنووری ماننا پێشڕەوییان کردبێت و پاشان ئاراستەیان گۆڕیبێت بەرەو وڵاتی دراوسێی «ئالارابیا». لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا (یەرەمیا ٥١:٢٧)، ماننا بە «مینی» ناوبراوە، و لەگەڵ ئارارات و ئەشکەناز وەک یەکێک لە وێرانکەرانی داهاتووی بابل ناوی هێنراوە. [[ئینسایکڵۆپیدیا|زانستامەی]]ی [[جوولەکە]] (١٩٠٦)، مینی بە [[ئەرمەنستان]] دەناسێنێت. هەروەها دەکرێت پەیوەندی بە یەکێک لە ناوچەکانی [[ئەرمەنستانی کۆن]]ەوە هەبێت وەک «ماناڤاسیان». زاراوەی «ئەرمەنستان» لەلایەن هەندێک زانایەوە [[بیردۆز]]ی ئەوەی بۆ دانراوە کە لە «ḪAR Minni» وەرگیرابێت، کە بە واتای «چیاکانی مینی» دێت. == شوێن == شانشینەکەیان لە ڕۆژهەڵات و باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] هەڵکەوتبوو. هەڵکۆڵینەکان کە لە ساڵی ١٩٥٦ دەستیان پێکرد، توانییان شوێنەواری «[[زێویە]]» و شارە قەڵابەندەکەی «[[حەسەنلو]]» بدۆزنەوە، کە سەردەمانێک پێیان وابوو شوێنێکی ماننایی بێت. شوێنەواری «[[قەڵایچی]]» لە نزیک شاری «[[بۆکان]]» لە پارێزگای [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بە مانناییەکانەوە بەستراوەتەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای بەردەنووسێک کە ناوی ئەم شوێنەی تێدا دۆزراوەتەوە. دوای چەندین شکستی یەک لە دوای یەک لەسەر دەستی [[سکیسییەکان]] و [[ئاشوورییەکان]]، پاشماوەی دانیشتووانی ماننا لەلایەن «ماتییەنییەکان»ەوە هەڵلوشران و ناوچەکە بە «ماتیین» ناسرا. پاشان لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لەلایەن [[مادەکان]]ەوە لکێنرا بە خاکەکەیانەوە. == مێژوو == شانشینی ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٠ پێش زایین دەستی بە گەشەکردن کرد. مانناییەکان بەزۆری گەلێکی نیشتەجێ بوون، خەریکی [[ئاودێری]] و بەخێوکردنی مەڕوماڵات و [[ئەسپ]] بوون. پایتەختەکەیان شارێکی [[قەڵابەند]] بوو بە ناوی «ئیزیرتو» (زیرتا). تا ساڵانی ٨٢٠ پێش زایین، ماننا فراوان بووبوو بۆ دەوڵەتێکی گەورە. لەو کاتەدا خاوەنی چینێکی باڵای دەسەڵاتدار بوون کە تا ڕادەیەک دەسەڵاتی پاشایان سنووردار دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠ پێش زایین، ناوچەکە بوو بە مەیدانی ململانێ لە نێوان [[ئورارتوو]] (کە چەندین [[قەڵا]]ی لەسەر خاکی ماننا دروستکرد) و ئاشوور. لە ناوەڕاستی سەدەی هەشتەمی پێش زایین، لە کاتی ململانێی کراوەی نێوان [[ئاشوورییەکان]] و ئورارتییەکان، ماننا دەرفەتی وەرگرت بۆ فراوانکردنی خاکەکەی. شانشینی ماننا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی «ئێرانزو» (نزیکەی ٧٢٥-٧٢٠ [[پێش زایین]]) گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی. لە ساڵی ٧١٦ پێش زایین، پاشا [[سارگۆنی دووەم]]ی ئاشوور هێرشی کردە سەر ماننا، کە تێیدا فەرمانڕەوای ماننا «ئازا» کوڕی ئێرانزو، لەلایەن «ئولوسونو» و بە یارمەتی ئورارتییەکان لەسەر کار لادرابوو. سارگۆن «ئیزیرتو»ی گرت و سوپای لە ناوچەی «[[پارسوا]]» جێگیر کرد. دواتر [[ئاشوورییەکان]] ئەو ناوچەیەیان بۆ بەخێوکردن، ڕاهێنان و بازرگانی ئەسپ بەکارهێنا. بەپێی یەکێک لە بەردەنووسە ئاشوورییەکان، «[[کیمیرییەکان]]» لەو کاتەدا لە نیشتمانی خۆیانەوە بەرەو ناو جەرگەی خاکی ماننا هاتن. کیمیرییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٧١٤ پێش زایین لە مێژوودا دەردەکەون، کاتێک دیارە یارمەتی ئاشوورییەکانیان داوە بۆ شکستپێهێنانی [[ئورارتوو]]. کیمیرییەکان دیسان لە ساڵی ٧٠٥ پێش زایین دژی سارگۆن ڕاپەڕینەوە و سارگۆن لەکاتی دەرکردنی ئەواندا کوژرا. مانناییەکان لە ساڵی ٦٧٦ پێش زایین وەک ڕاپەڕیو دژی «[[ئەسەرحەدۆن]]»ی پاشای [[ئاشوور]] تۆمارکراون، کاتێک هەوڵیان دا بازرگانی ئەسپ لە نێوان ئاشوور و داگیرگەکەیان لە [[پارسوا]] بپچڕێنن. پاشای ماننا «ئەهشێری»، کە تا ساڵانی ٦٥٠ پێش زایین حوکمڕانی کرد، بەردەوام بوو لە فراوانکردنی خاکی ماننا، هەرچەندە باجی بە ئاشوور دەدا. بەڵام ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٦٦٠ پێش زایین تووشی شکستێکی سەخت بوو لەسەر دەستی ئاشوورییەکان، و دواتر ڕاپەڕینێکی ناوخۆیی دروستبوو کە تا مردنی [[ئەهشێری]] بەردەوام بوو. هەروەها لە سەدەی ٧ی پێش زایین، ماننا لەلایەن «سکیسییەکان»ەوە شکستی پێهێنرا، کە پێشتر هێرشیان کردبووە سەر ئورارتوو. ئەم شکستە بووە هۆی هەڵوەشانەوەی زیاتری شانشینی ماننا. جێگرەوەی ئەهشێری، «وائاللی»، وەک هاوپەیمانێکی ئاشوور، لایەنی [[ئاشوورییەکان]]ی گرت دژی [[مادەکان]] کە لەو کاتەدا لە ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی قەزوین]] بوون و دژی دەسەڵاتی ئاشوور ڕاپەڕیبوون. بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە سێ سەد ساڵ زاڵ بوو بەسەر ناوچەکەدا، دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] لە ساڵی ٦٢٧ پێش زایین دەستی بە هەڵوەشانەوە کرد. ئاڵۆزییەکانی ئاشوور ڕێگەی بە مادەکان دا کە خۆیان لە ژێردەستەیی ئاشوور ڕزگار بکەن و خۆیان بکەنە هێزی سەرەکی لە [[ئێران]]دا. لە شەڕی «قابین» لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین، هێزەکانی ئاشوور و ماننا لەلایەن سوپای «[[نەبوپلاسەر]]»ەوە تێکشکێنران. ئەم شکستە سنوورەکانی ماننای واڵا کرد، کە لە نێوان ساڵانی ٦١٥ بۆ ٦١١ پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[ماد]]. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070930190129/http://irantarikh.com/tarikh/iran04.pdf چۆنیەتیی درووس بوونی ماد] {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Mannaeans}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:حوورییەکان]] 8jmek4r2cpag67mhjq9pprp499isj1t 1570076 1570075 2026-03-30T18:41:38Z 1silent scientist 51740 /* ڕەگناسی */ 1570076 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماننا''' [[شانشین]]ێکی کۆن بوو کە لە باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]دا گەشەی کرد، بە پلەی یەکەم لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]]، لە ماوەی سەرەتای هەزارەی یەکەمی [[پێش زایین]]، بە نزیکەیی لە سەدەی ١٠ تا ٧ی پێش زایین. ئەم شانشینە بوو بە هێزێکی ناوچەیی دیار لە سنووری باکووری ڕۆژهەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە لە نێوان دراوسێ گەورەکانی وەک ئۆرارتو و کۆمەڵێک دەوڵەتی بچووکی وەک [[زیکیرتا]] و [[موساسیر]] هەڵکەوتبوو. پایتەختی ماننا پێدەچێت «ئیزیرتو» بووبێت، کە دەکەوێتە نزیک شاری [[سەقز]]ی ئێستا. ماننا ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە گۆڕانی هاوپەیمانییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتەکانی ئاشووری و [[ئورارتوو]]، و بە نۆرە وەک هاوپەیمان یان نەیار کاری دەکرد. بەڵگە شوێنەواری و دەقییەکان ئاماژە بە کۆمەڵگەیەکی ئاڵۆز دەکەن کە خاوەنی شارە قەڵابەندەکان، پارێزگارە ناوچەییەکان و ئابوورییەکی باجگیر بووە. هەرچەندە ناسنامەی وردی نەتەوەیی-زمانییان بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام سەرچاوە [[ئاشوورییەکان]] باس لەوە دەکەن کە مانناییەکان بە زمانێکی نەناسراو دواون. هەندێک لە زانایان بە خێزانی زمانی «هۆرۆ-ئورارتی» دەیبەستنەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر، لەسەر بنەمای بەڵگە جێنەتیکییە نوێیەکانی «حەسەنلو»، پێشنیازی پەیوەندی بە [[ئەرمەنی]] یان زمانێکی جیاوازی نائەندۆ-ئێرانی دەکەن. ئەم شانشینە لە کۆتاییدا لەژێر فشاری فراوانبوونی هەژموونی ئاشووری و [[مادەکان]] بەرەو لاوازی چوو، و تا کۆتایی سەدەی ٧ی پێش زایین، لەلایەن شانشینی مادەوە هەڵلووشرا. ناوی ماننا جاروبار لە سەرچاوە کلاسیکی و [[پەرتووکی پیرۆز]]دا بە ناوی «مینی» ئاماژەی پێکراوە. == ڕەگناسی == ناوی ماننا و یەکەم فەرمانڕەوای تۆمارکراوی بە ناوی «ئوداکی»، بۆ یەکەمجار لە نەخشراوێکی ساڵی ٣٠یەمی حوکمڕانی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] (٨٢٨ پێش زایین) ئاماژەی پێکراوە. ئاشوورییەکان بەزۆری بە ماننایان دەگوت «وڵاتی مانایتییەکان» یان «ماناش»، لە کاتێکدا [[ئورارتوو|ئورارتییەکان]] بە «وڵاتی ماننا» ناویان دەبرد.<ref>Hassanzadeh and Mollasalehi. "New Evidence for Mannean Art: An Assessment of Three Glazed Tiles from Qalaichi (Izirtu)." Elam and Persia. Eisenbrauns. 2011. p. 408.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=kMLKgzj5afMC</ref> لە وەسفی هێرشێکی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] لە ساڵی ١٦یەمی حوکمڕانیدا (٨٤٣ پێش زایین)، هاتووە کە پاشا گەیشتووەتە وڵاتی «مونا» کە ناوەوەی ناوچەی «زاموا»ی داگیرکردبوو. بەڵام مێژووەکە باس لە هیچ هێرشێک یان [[باج]] وەرگرتنێک لە دەوڵەتی ماننا ناکات. ئەگەری هەیە [[ئاشوورییەکان]] یان نەیانتوانیبێت ماننا داگیر بکەن، یان تەنها تا سنووری ماننا پێشڕەوییان کردبێت و پاشان ئاراستەیان گۆڕیبێت بەرەو وڵاتی دراوسێی «ئالارابیا».<ref>ARAB, I, 637, 739</ref> لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا (یەرەمیا ٥١:٢٧)، ماننا بە «مینی» ناوبراوە، و لەگەڵ ئارارات و ئەشکەناز وەک یەکێک لە وێرانکەرانی داهاتووی بابل ناوی هێنراوە. [[ئینسایکڵۆپیدیا|زانستامەی]]ی [[جوولەکە]] (١٩٠٦)، مینی بە [[ئەرمەنستان]] دەناسێنێت. هەروەها دەکرێت پەیوەندی بە یەکێک لە ناوچەکانی [[ئەرمەنستانی کۆن]]ەوە هەبێت وەک «ماناڤاسیان». زاراوەی «ئەرمەنستان» لەلایەن هەندێک زانایەوە [[بیردۆز]]ی ئەوەی بۆ دانراوە کە لە «ḪAR Minni» وەرگیرابێت، کە بە واتای «چیاکانی مینی» دێت.<ref>https://www.jewishencyclopedia.com/articles/1787-Armenia</ref><ref>The Biblical Geography off Central Asia: With a General Introduction to the Study of Sacred Geography, including the Antediluvian Period, Volume 2, Ernst Friedrich Carl Rosenmüller, 2011, Nabu Press, ISBN 978-1245629010</ref> == شوێن == شانشینەکەیان لە ڕۆژهەڵات و باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] هەڵکەوتبوو. هەڵکۆڵینەکان کە لە ساڵی ١٩٥٦ دەستیان پێکرد، توانییان شوێنەواری «[[زێویە]]» و شارە قەڵابەندەکەی «[[حەسەنلو]]» بدۆزنەوە، کە سەردەمانێک پێیان وابوو شوێنێکی ماننایی بێت. شوێنەواری «[[قەڵایچی]]» لە نزیک شاری «[[بۆکان]]» لە پارێزگای [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بە مانناییەکانەوە بەستراوەتەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای بەردەنووسێک کە ناوی ئەم شوێنەی تێدا دۆزراوەتەوە. دوای چەندین شکستی یەک لە دوای یەک لەسەر دەستی [[سکیسییەکان]] و [[ئاشوورییەکان]]، پاشماوەی دانیشتووانی ماننا لەلایەن «ماتییەنییەکان»ەوە هەڵلوشران و ناوچەکە بە «ماتیین» ناسرا. پاشان لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لەلایەن [[مادەکان]]ەوە لکێنرا بە خاکەکەیانەوە. == مێژوو == شانشینی ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٠ پێش زایین دەستی بە گەشەکردن کرد. مانناییەکان بەزۆری گەلێکی نیشتەجێ بوون، خەریکی [[ئاودێری]] و بەخێوکردنی مەڕوماڵات و [[ئەسپ]] بوون. پایتەختەکەیان شارێکی [[قەڵابەند]] بوو بە ناوی «ئیزیرتو» (زیرتا). تا ساڵانی ٨٢٠ پێش زایین، ماننا فراوان بووبوو بۆ دەوڵەتێکی گەورە. لەو کاتەدا خاوەنی چینێکی باڵای دەسەڵاتدار بوون کە تا ڕادەیەک دەسەڵاتی پاشایان سنووردار دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠ پێش زایین، ناوچەکە بوو بە مەیدانی ململانێ لە نێوان [[ئورارتوو]] (کە چەندین [[قەڵا]]ی لەسەر خاکی ماننا دروستکرد) و ئاشوور. لە ناوەڕاستی سەدەی هەشتەمی پێش زایین، لە کاتی ململانێی کراوەی نێوان [[ئاشوورییەکان]] و ئورارتییەکان، ماننا دەرفەتی وەرگرت بۆ فراوانکردنی خاکەکەی. شانشینی ماننا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی «ئێرانزو» (نزیکەی ٧٢٥-٧٢٠ [[پێش زایین]]) گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی. لە ساڵی ٧١٦ پێش زایین، پاشا [[سارگۆنی دووەم]]ی ئاشوور هێرشی کردە سەر ماننا، کە تێیدا فەرمانڕەوای ماننا «ئازا» کوڕی ئێرانزو، لەلایەن «ئولوسونو» و بە یارمەتی ئورارتییەکان لەسەر کار لادرابوو. سارگۆن «ئیزیرتو»ی گرت و سوپای لە ناوچەی «[[پارسوا]]» جێگیر کرد. دواتر [[ئاشوورییەکان]] ئەو ناوچەیەیان بۆ بەخێوکردن، ڕاهێنان و بازرگانی ئەسپ بەکارهێنا. بەپێی یەکێک لە بەردەنووسە ئاشوورییەکان، «[[کیمیرییەکان]]» لەو کاتەدا لە نیشتمانی خۆیانەوە بەرەو ناو جەرگەی خاکی ماننا هاتن. کیمیرییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٧١٤ پێش زایین لە مێژوودا دەردەکەون، کاتێک دیارە یارمەتی ئاشوورییەکانیان داوە بۆ شکستپێهێنانی [[ئورارتوو]]. کیمیرییەکان دیسان لە ساڵی ٧٠٥ پێش زایین دژی سارگۆن ڕاپەڕینەوە و سارگۆن لەکاتی دەرکردنی ئەواندا کوژرا. مانناییەکان لە ساڵی ٦٧٦ پێش زایین وەک ڕاپەڕیو دژی «[[ئەسەرحەدۆن]]»ی پاشای [[ئاشوور]] تۆمارکراون، کاتێک هەوڵیان دا بازرگانی ئەسپ لە نێوان ئاشوور و داگیرگەکەیان لە [[پارسوا]] بپچڕێنن. پاشای ماننا «ئەهشێری»، کە تا ساڵانی ٦٥٠ پێش زایین حوکمڕانی کرد، بەردەوام بوو لە فراوانکردنی خاکی ماننا، هەرچەندە باجی بە ئاشوور دەدا. بەڵام ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٦٦٠ پێش زایین تووشی شکستێکی سەخت بوو لەسەر دەستی ئاشوورییەکان، و دواتر ڕاپەڕینێکی ناوخۆیی دروستبوو کە تا مردنی [[ئەهشێری]] بەردەوام بوو. هەروەها لە سەدەی ٧ی پێش زایین، ماننا لەلایەن «سکیسییەکان»ەوە شکستی پێهێنرا، کە پێشتر هێرشیان کردبووە سەر ئورارتوو. ئەم شکستە بووە هۆی هەڵوەشانەوەی زیاتری شانشینی ماننا. جێگرەوەی ئەهشێری، «وائاللی»، وەک هاوپەیمانێکی ئاشوور، لایەنی [[ئاشوورییەکان]]ی گرت دژی [[مادەکان]] کە لەو کاتەدا لە ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی قەزوین]] بوون و دژی دەسەڵاتی ئاشوور ڕاپەڕیبوون. بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە سێ سەد ساڵ زاڵ بوو بەسەر ناوچەکەدا، دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] لە ساڵی ٦٢٧ پێش زایین دەستی بە هەڵوەشانەوە کرد. ئاڵۆزییەکانی ئاشوور ڕێگەی بە مادەکان دا کە خۆیان لە ژێردەستەیی ئاشوور ڕزگار بکەن و خۆیان بکەنە هێزی سەرەکی لە [[ئێران]]دا. لە شەڕی «قابین» لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین، هێزەکانی ئاشوور و ماننا لەلایەن سوپای «[[نەبوپلاسەر]]»ەوە تێکشکێنران. ئەم شکستە سنوورەکانی ماننای واڵا کرد، کە لە نێوان ساڵانی ٦١٥ بۆ ٦١١ پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[ماد]]. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070930190129/http://irantarikh.com/tarikh/iran04.pdf چۆنیەتیی درووس بوونی ماد] {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Mannaeans}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:حوورییەکان]] 9ejipb95nrji7ze3781vab5m3pg48db 1570077 1570076 2026-03-30T18:42:59Z 1silent scientist 51740 /* شوێن */ 1570077 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماننا''' [[شانشین]]ێکی کۆن بوو کە لە باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]دا گەشەی کرد، بە پلەی یەکەم لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]]، لە ماوەی سەرەتای هەزارەی یەکەمی [[پێش زایین]]، بە نزیکەیی لە سەدەی ١٠ تا ٧ی پێش زایین. ئەم شانشینە بوو بە هێزێکی ناوچەیی دیار لە سنووری باکووری ڕۆژهەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە لە نێوان دراوسێ گەورەکانی وەک ئۆرارتو و کۆمەڵێک دەوڵەتی بچووکی وەک [[زیکیرتا]] و [[موساسیر]] هەڵکەوتبوو. پایتەختی ماننا پێدەچێت «ئیزیرتو» بووبێت، کە دەکەوێتە نزیک شاری [[سەقز]]ی ئێستا. ماننا ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە گۆڕانی هاوپەیمانییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتەکانی ئاشووری و [[ئورارتوو]]، و بە نۆرە وەک هاوپەیمان یان نەیار کاری دەکرد. بەڵگە شوێنەواری و دەقییەکان ئاماژە بە کۆمەڵگەیەکی ئاڵۆز دەکەن کە خاوەنی شارە قەڵابەندەکان، پارێزگارە ناوچەییەکان و ئابوورییەکی باجگیر بووە. هەرچەندە ناسنامەی وردی نەتەوەیی-زمانییان بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام سەرچاوە [[ئاشوورییەکان]] باس لەوە دەکەن کە مانناییەکان بە زمانێکی نەناسراو دواون. هەندێک لە زانایان بە خێزانی زمانی «هۆرۆ-ئورارتی» دەیبەستنەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر، لەسەر بنەمای بەڵگە جێنەتیکییە نوێیەکانی «حەسەنلو»، پێشنیازی پەیوەندی بە [[ئەرمەنی]] یان زمانێکی جیاوازی نائەندۆ-ئێرانی دەکەن. ئەم شانشینە لە کۆتاییدا لەژێر فشاری فراوانبوونی هەژموونی ئاشووری و [[مادەکان]] بەرەو لاوازی چوو، و تا کۆتایی سەدەی ٧ی پێش زایین، لەلایەن شانشینی مادەوە هەڵلووشرا. ناوی ماننا جاروبار لە سەرچاوە کلاسیکی و [[پەرتووکی پیرۆز]]دا بە ناوی «مینی» ئاماژەی پێکراوە. == ڕەگناسی == ناوی ماننا و یەکەم فەرمانڕەوای تۆمارکراوی بە ناوی «ئوداکی»، بۆ یەکەمجار لە نەخشراوێکی ساڵی ٣٠یەمی حوکمڕانی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] (٨٢٨ پێش زایین) ئاماژەی پێکراوە. ئاشوورییەکان بەزۆری بە ماننایان دەگوت «وڵاتی مانایتییەکان» یان «ماناش»، لە کاتێکدا [[ئورارتوو|ئورارتییەکان]] بە «وڵاتی ماننا» ناویان دەبرد.<ref>Hassanzadeh and Mollasalehi. "New Evidence for Mannean Art: An Assessment of Three Glazed Tiles from Qalaichi (Izirtu)." Elam and Persia. Eisenbrauns. 2011. p. 408.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=kMLKgzj5afMC</ref> لە وەسفی هێرشێکی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] لە ساڵی ١٦یەمی حوکمڕانیدا (٨٤٣ پێش زایین)، هاتووە کە پاشا گەیشتووەتە وڵاتی «مونا» کە ناوەوەی ناوچەی «زاموا»ی داگیرکردبوو. بەڵام مێژووەکە باس لە هیچ هێرشێک یان [[باج]] وەرگرتنێک لە دەوڵەتی ماننا ناکات. ئەگەری هەیە [[ئاشوورییەکان]] یان نەیانتوانیبێت ماننا داگیر بکەن، یان تەنها تا سنووری ماننا پێشڕەوییان کردبێت و پاشان ئاراستەیان گۆڕیبێت بەرەو وڵاتی دراوسێی «ئالارابیا».<ref>ARAB, I, 637, 739</ref> لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا (یەرەمیا ٥١:٢٧)، ماننا بە «مینی» ناوبراوە، و لەگەڵ ئارارات و ئەشکەناز وەک یەکێک لە وێرانکەرانی داهاتووی بابل ناوی هێنراوە. [[ئینسایکڵۆپیدیا|زانستامەی]]ی [[جوولەکە]] (١٩٠٦)، مینی بە [[ئەرمەنستان]] دەناسێنێت. هەروەها دەکرێت پەیوەندی بە یەکێک لە ناوچەکانی [[ئەرمەنستانی کۆن]]ەوە هەبێت وەک «ماناڤاسیان». زاراوەی «ئەرمەنستان» لەلایەن هەندێک زانایەوە [[بیردۆز]]ی ئەوەی بۆ دانراوە کە لە «ḪAR Minni» وەرگیرابێت، کە بە واتای «چیاکانی مینی» دێت.<ref>https://www.jewishencyclopedia.com/articles/1787-Armenia</ref><ref>The Biblical Geography off Central Asia: With a General Introduction to the Study of Sacred Geography, including the Antediluvian Period, Volume 2, Ernst Friedrich Carl Rosenmüller, 2011, Nabu Press, ISBN 978-1245629010</ref> == شوێن == شانشینەکەیان لە ڕۆژهەڵات و باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] هەڵکەوتبوو. هەڵکۆڵینەکان کە لە ساڵی ١٩٥٦ دەستیان پێکرد، توانییان شوێنەواری «[[زێویە]]» و شارە قەڵابەندەکەی «[[حەسەنلو]]» بدۆزنەوە، کە سەردەمانێک پێیان وابوو شوێنێکی ماننایی بێت. شوێنەواری «[[قەڵایچی]]» لە نزیک شاری «[[بۆکان]]» لە پارێزگای [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بە مانناییەکانەوە بەستراوەتەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای بەردەنووسێک کە ناوی ئەم شوێنەی تێدا دۆزراوەتەوە.<ref>Encyclopædia Britannica. Mahābād. Retrieved Oct 3, 2011. There are a number of unexcavated tells, or mounds, on the plain of Mahābād in this part of the Azerbaijan region. The region was the centre of the Mannaeans, who flourished in the early 1st millennium BC.</ref><ref>M. A. Lemaire, L'inscription araméenne de Bukân et son intérêt historique, in Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, Année, vol.142,1998: 293-300; E. Yaghmaei, Discovery of a three thousand years old temple at Bukan, Keyhan Newspaper, Thursday, 11 March 1985, 9 (in Persian).</ref> دوای چەندین شکستی یەک لە دوای یەک لەسەر دەستی [[سکیسییەکان]] و [[ئاشوورییەکان]]، پاشماوەی دانیشتووانی ماننا لەلایەن «ماتییەنییەکان»ەوە هەڵلوشران و ناوچەکە بە «ماتیین» ناسرا. پاشان لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لەلایەن [[مادەکان]]ەوە لکێنرا بە خاکەکەیانەوە.<ref>The Cambridge history of Iran, Volume 2 by William Bayne Fisher, Ilya Gershevitch, Ehsan Yar-Shater, Peter Avery, pages 256-257</ref><ref>Archaeology at the north-east Anatolian frontier, I.: an historical geography and a field survey of the Bayburt Province by A. G. Sagona, Claudia Sagona, pages 41-48,</ref> == مێژوو == شانشینی ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٠ پێش زایین دەستی بە گەشەکردن کرد. مانناییەکان بەزۆری گەلێکی نیشتەجێ بوون، خەریکی [[ئاودێری]] و بەخێوکردنی مەڕوماڵات و [[ئەسپ]] بوون. پایتەختەکەیان شارێکی [[قەڵابەند]] بوو بە ناوی «ئیزیرتو» (زیرتا). تا ساڵانی ٨٢٠ پێش زایین، ماننا فراوان بووبوو بۆ دەوڵەتێکی گەورە. لەو کاتەدا خاوەنی چینێکی باڵای دەسەڵاتدار بوون کە تا ڕادەیەک دەسەڵاتی پاشایان سنووردار دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠ پێش زایین، ناوچەکە بوو بە مەیدانی ململانێ لە نێوان [[ئورارتوو]] (کە چەندین [[قەڵا]]ی لەسەر خاکی ماننا دروستکرد) و ئاشوور. لە ناوەڕاستی سەدەی هەشتەمی پێش زایین، لە کاتی ململانێی کراوەی نێوان [[ئاشوورییەکان]] و ئورارتییەکان، ماننا دەرفەتی وەرگرت بۆ فراوانکردنی خاکەکەی. شانشینی ماننا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی «ئێرانزو» (نزیکەی ٧٢٥-٧٢٠ [[پێش زایین]]) گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی. لە ساڵی ٧١٦ پێش زایین، پاشا [[سارگۆنی دووەم]]ی ئاشوور هێرشی کردە سەر ماننا، کە تێیدا فەرمانڕەوای ماننا «ئازا» کوڕی ئێرانزو، لەلایەن «ئولوسونو» و بە یارمەتی ئورارتییەکان لەسەر کار لادرابوو. سارگۆن «ئیزیرتو»ی گرت و سوپای لە ناوچەی «[[پارسوا]]» جێگیر کرد. دواتر [[ئاشوورییەکان]] ئەو ناوچەیەیان بۆ بەخێوکردن، ڕاهێنان و بازرگانی ئەسپ بەکارهێنا. بەپێی یەکێک لە بەردەنووسە ئاشوورییەکان، «[[کیمیرییەکان]]» لەو کاتەدا لە نیشتمانی خۆیانەوە بەرەو ناو جەرگەی خاکی ماننا هاتن. کیمیرییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٧١٤ پێش زایین لە مێژوودا دەردەکەون، کاتێک دیارە یارمەتی ئاشوورییەکانیان داوە بۆ شکستپێهێنانی [[ئورارتوو]]. کیمیرییەکان دیسان لە ساڵی ٧٠٥ پێش زایین دژی سارگۆن ڕاپەڕینەوە و سارگۆن لەکاتی دەرکردنی ئەواندا کوژرا. مانناییەکان لە ساڵی ٦٧٦ پێش زایین وەک ڕاپەڕیو دژی «[[ئەسەرحەدۆن]]»ی پاشای [[ئاشوور]] تۆمارکراون، کاتێک هەوڵیان دا بازرگانی ئەسپ لە نێوان ئاشوور و داگیرگەکەیان لە [[پارسوا]] بپچڕێنن. پاشای ماننا «ئەهشێری»، کە تا ساڵانی ٦٥٠ پێش زایین حوکمڕانی کرد، بەردەوام بوو لە فراوانکردنی خاکی ماننا، هەرچەندە باجی بە ئاشوور دەدا. بەڵام ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٦٦٠ پێش زایین تووشی شکستێکی سەخت بوو لەسەر دەستی ئاشوورییەکان، و دواتر ڕاپەڕینێکی ناوخۆیی دروستبوو کە تا مردنی [[ئەهشێری]] بەردەوام بوو. هەروەها لە سەدەی ٧ی پێش زایین، ماننا لەلایەن «سکیسییەکان»ەوە شکستی پێهێنرا، کە پێشتر هێرشیان کردبووە سەر ئورارتوو. ئەم شکستە بووە هۆی هەڵوەشانەوەی زیاتری شانشینی ماننا. جێگرەوەی ئەهشێری، «وائاللی»، وەک هاوپەیمانێکی ئاشوور، لایەنی [[ئاشوورییەکان]]ی گرت دژی [[مادەکان]] کە لەو کاتەدا لە ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی قەزوین]] بوون و دژی دەسەڵاتی ئاشوور ڕاپەڕیبوون. بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە سێ سەد ساڵ زاڵ بوو بەسەر ناوچەکەدا، دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] لە ساڵی ٦٢٧ پێش زایین دەستی بە هەڵوەشانەوە کرد. ئاڵۆزییەکانی ئاشوور ڕێگەی بە مادەکان دا کە خۆیان لە ژێردەستەیی ئاشوور ڕزگار بکەن و خۆیان بکەنە هێزی سەرەکی لە [[ئێران]]دا. لە شەڕی «قابین» لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین، هێزەکانی ئاشوور و ماننا لەلایەن سوپای «[[نەبوپلاسەر]]»ەوە تێکشکێنران. ئەم شکستە سنوورەکانی ماننای واڵا کرد، کە لە نێوان ساڵانی ٦١٥ بۆ ٦١١ پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[ماد]]. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20070930190129/http://irantarikh.com/tarikh/iran04.pdf چۆنیەتیی درووس بوونی ماد] {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Mannaeans}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:حوورییەکان]] hlhifb5hhh1cqkn2rj0gliq76l0ocf9 1570078 1570077 2026-03-30T18:44:27Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1570078 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماننا''' [[شانشین]]ێکی کۆن بوو کە لە باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]دا گەشەی کرد، بە پلەی یەکەم لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]]، لە ماوەی سەرەتای هەزارەی یەکەمی [[پێش زایین]]، بە نزیکەیی لە سەدەی ١٠ تا ٧ی پێش زایین. ئەم شانشینە بوو بە هێزێکی ناوچەیی دیار لە سنووری باکووری ڕۆژهەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە لە نێوان دراوسێ گەورەکانی وەک ئۆرارتو و کۆمەڵێک دەوڵەتی بچووکی وەک [[زیکیرتا]] و [[موساسیر]] هەڵکەوتبوو. پایتەختی ماننا پێدەچێت «ئیزیرتو» بووبێت، کە دەکەوێتە نزیک شاری [[سەقز]]ی ئێستا. ماننا ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە گۆڕانی هاوپەیمانییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتەکانی ئاشووری و [[ئورارتوو]]، و بە نۆرە وەک هاوپەیمان یان نەیار کاری دەکرد. بەڵگە شوێنەواری و دەقییەکان ئاماژە بە کۆمەڵگەیەکی ئاڵۆز دەکەن کە خاوەنی شارە قەڵابەندەکان، پارێزگارە ناوچەییەکان و ئابوورییەکی باجگیر بووە. هەرچەندە ناسنامەی وردی نەتەوەیی-زمانییان بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام سەرچاوە [[ئاشوورییەکان]] باس لەوە دەکەن کە مانناییەکان بە زمانێکی نەناسراو دواون. هەندێک لە زانایان بە خێزانی زمانی «هۆرۆ-ئورارتی» دەیبەستنەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر، لەسەر بنەمای بەڵگە جێنەتیکییە نوێیەکانی «حەسەنلو»، پێشنیازی پەیوەندی بە [[ئەرمەنی]] یان زمانێکی جیاوازی نائەندۆ-ئێرانی دەکەن. ئەم شانشینە لە کۆتاییدا لەژێر فشاری فراوانبوونی هەژموونی ئاشووری و [[مادەکان]] بەرەو لاوازی چوو، و تا کۆتایی سەدەی ٧ی پێش زایین، لەلایەن شانشینی مادەوە هەڵلووشرا. ناوی ماننا جاروبار لە سەرچاوە کلاسیکی و [[پەرتووکی پیرۆز]]دا بە ناوی «مینی» ئاماژەی پێکراوە. == ڕەگناسی == ناوی ماننا و یەکەم فەرمانڕەوای تۆمارکراوی بە ناوی «ئوداکی»، بۆ یەکەمجار لە نەخشراوێکی ساڵی ٣٠یەمی حوکمڕانی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] (٨٢٨ پێش زایین) ئاماژەی پێکراوە. ئاشوورییەکان بەزۆری بە ماننایان دەگوت «وڵاتی مانایتییەکان» یان «ماناش»، لە کاتێکدا [[ئورارتوو|ئورارتییەکان]] بە «وڵاتی ماننا» ناویان دەبرد.<ref>Hassanzadeh and Mollasalehi. "New Evidence for Mannean Art: An Assessment of Three Glazed Tiles from Qalaichi (Izirtu)." Elam and Persia. Eisenbrauns. 2011. p. 408.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=kMLKgzj5afMC</ref> لە وەسفی هێرشێکی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] لە ساڵی ١٦یەمی حوکمڕانیدا (٨٤٣ پێش زایین)، هاتووە کە پاشا گەیشتووەتە وڵاتی «مونا» کە ناوەوەی ناوچەی «زاموا»ی داگیرکردبوو. بەڵام مێژووەکە باس لە هیچ هێرشێک یان [[باج]] وەرگرتنێک لە دەوڵەتی ماننا ناکات. ئەگەری هەیە [[ئاشوورییەکان]] یان نەیانتوانیبێت ماننا داگیر بکەن، یان تەنها تا سنووری ماننا پێشڕەوییان کردبێت و پاشان ئاراستەیان گۆڕیبێت بەرەو وڵاتی دراوسێی «ئالارابیا».<ref>ARAB, I, 637, 739</ref> لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا (یەرەمیا ٥١:٢٧)، ماننا بە «مینی» ناوبراوە، و لەگەڵ ئارارات و ئەشکەناز وەک یەکێک لە وێرانکەرانی داهاتووی بابل ناوی هێنراوە. [[ئینسایکڵۆپیدیا|زانستامەی]]ی [[جوولەکە]] (١٩٠٦)، مینی بە [[ئەرمەنستان]] دەناسێنێت. هەروەها دەکرێت پەیوەندی بە یەکێک لە ناوچەکانی [[ئەرمەنستانی کۆن]]ەوە هەبێت وەک «ماناڤاسیان». زاراوەی «ئەرمەنستان» لەلایەن هەندێک زانایەوە [[بیردۆز]]ی ئەوەی بۆ دانراوە کە لە «ḪAR Minni» وەرگیرابێت، کە بە واتای «چیاکانی مینی» دێت.<ref>https://www.jewishencyclopedia.com/articles/1787-Armenia</ref><ref>The Biblical Geography off Central Asia: With a General Introduction to the Study of Sacred Geography, including the Antediluvian Period, Volume 2, Ernst Friedrich Carl Rosenmüller, 2011, Nabu Press, ISBN 978-1245629010</ref> == شوێن == شانشینەکەیان لە ڕۆژهەڵات و باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] هەڵکەوتبوو. هەڵکۆڵینەکان کە لە ساڵی ١٩٥٦ دەستیان پێکرد، توانییان شوێنەواری «[[زێویە]]» و شارە قەڵابەندەکەی «[[حەسەنلو]]» بدۆزنەوە، کە سەردەمانێک پێیان وابوو شوێنێکی ماننایی بێت. شوێنەواری «[[قەڵایچی]]» لە نزیک شاری «[[بۆکان]]» لە پارێزگای [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بە مانناییەکانەوە بەستراوەتەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای بەردەنووسێک کە ناوی ئەم شوێنەی تێدا دۆزراوەتەوە.<ref>Encyclopædia Britannica. Mahābād. Retrieved Oct 3, 2011. There are a number of unexcavated tells, or mounds, on the plain of Mahābād in this part of the Azerbaijan region. The region was the centre of the Mannaeans, who flourished in the early 1st millennium BC.</ref><ref>M. A. Lemaire, L'inscription araméenne de Bukân et son intérêt historique, in Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, Année, vol.142,1998: 293-300; E. Yaghmaei, Discovery of a three thousand years old temple at Bukan, Keyhan Newspaper, Thursday, 11 March 1985, 9 (in Persian).</ref> دوای چەندین شکستی یەک لە دوای یەک لەسەر دەستی [[سکیسییەکان]] و [[ئاشوورییەکان]]، پاشماوەی دانیشتووانی ماننا لەلایەن «ماتییەنییەکان»ەوە هەڵلوشران و ناوچەکە بە «ماتیین» ناسرا. پاشان لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لەلایەن [[مادەکان]]ەوە لکێنرا بە خاکەکەیانەوە.<ref>The Cambridge history of Iran, Volume 2 by William Bayne Fisher, Ilya Gershevitch, Ehsan Yar-Shater, Peter Avery, pages 256-257</ref><ref>Archaeology at the north-east Anatolian frontier, I.: an historical geography and a field survey of the Bayburt Province by A. G. Sagona, Claudia Sagona, pages 41-48,</ref> == مێژوو == شانشینی ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٠ پێش زایین دەستی بە گەشەکردن کرد. مانناییەکان بەزۆری گەلێکی نیشتەجێ بوون، خەریکی [[ئاودێری]] و بەخێوکردنی مەڕوماڵات و [[ئەسپ]] بوون. پایتەختەکەیان شارێکی [[قەڵابەند]] بوو بە ناوی «ئیزیرتو» (زیرتا). تا ساڵانی ٨٢٠ پێش زایین، ماننا فراوان بووبوو بۆ دەوڵەتێکی گەورە. لەو کاتەدا خاوەنی چینێکی باڵای دەسەڵاتدار بوون کە تا ڕادەیەک دەسەڵاتی پاشایان سنووردار دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠ پێش زایین، ناوچەکە بوو بە مەیدانی ململانێ لە نێوان [[ئورارتوو]] (کە چەندین [[قەڵا]]ی لەسەر خاکی ماننا دروستکرد) و ئاشوور. لە ناوەڕاستی سەدەی هەشتەمی پێش زایین، لە کاتی ململانێی کراوەی نێوان [[ئاشوورییەکان]] و ئورارتییەکان، ماننا دەرفەتی وەرگرت بۆ فراوانکردنی خاکەکەی. شانشینی ماننا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی «ئێرانزو» (نزیکەی ٧٢٥-٧٢٠ [[پێش زایین]]) گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی. لە ساڵی ٧١٦ پێش زایین، پاشا [[سارگۆنی دووەم]]ی ئاشوور هێرشی کردە سەر ماننا، کە تێیدا فەرمانڕەوای ماننا «ئازا» کوڕی ئێرانزو، لەلایەن «ئولوسونو» و بە یارمەتی ئورارتییەکان لەسەر کار لادرابوو. سارگۆن «ئیزیرتو»ی گرت و سوپای لە ناوچەی «[[پارسوا]]» جێگیر کرد. دواتر [[ئاشوورییەکان]] ئەو ناوچەیەیان بۆ بەخێوکردن، ڕاهێنان و بازرگانی ئەسپ بەکارهێنا. بەپێی یەکێک لە بەردەنووسە ئاشوورییەکان، «[[کیمیرییەکان]]» لەو کاتەدا لە نیشتمانی خۆیانەوە بەرەو ناو جەرگەی خاکی ماننا هاتن. کیمیرییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٧١٤ پێش زایین لە مێژوودا دەردەکەون، کاتێک دیارە یارمەتی ئاشوورییەکانیان داوە بۆ شکستپێهێنانی [[ئورارتوو]]. کیمیرییەکان دیسان لە ساڵی ٧٠٥ پێش زایین دژی سارگۆن ڕاپەڕینەوە و سارگۆن لەکاتی دەرکردنی ئەواندا کوژرا. مانناییەکان لە ساڵی ٦٧٦ پێش زایین وەک ڕاپەڕیو دژی «[[ئەسەرحەدۆن]]»ی پاشای [[ئاشوور]] تۆمارکراون، کاتێک هەوڵیان دا بازرگانی ئەسپ لە نێوان ئاشوور و داگیرگەکەیان لە [[پارسوا]] بپچڕێنن. پاشای ماننا «ئەهشێری»، کە تا ساڵانی ٦٥٠ پێش زایین حوکمڕانی کرد، بەردەوام بوو لە فراوانکردنی خاکی ماننا، هەرچەندە باجی بە ئاشوور دەدا. بەڵام ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٦٦٠ پێش زایین تووشی شکستێکی سەخت بوو لەسەر دەستی ئاشوورییەکان، و دواتر ڕاپەڕینێکی ناوخۆیی دروستبوو کە تا مردنی [[ئەهشێری]] بەردەوام بوو. هەروەها لە سەدەی ٧ی پێش زایین، ماننا لەلایەن «سکیسییەکان»ەوە شکستی پێهێنرا، کە پێشتر هێرشیان کردبووە سەر ئورارتوو. ئەم شکستە بووە هۆی هەڵوەشانەوەی زیاتری شانشینی ماننا. جێگرەوەی ئەهشێری، «وائاللی»، وەک هاوپەیمانێکی ئاشوور، لایەنی [[ئاشوورییەکان]]ی گرت دژی [[مادەکان]] کە لەو کاتەدا لە ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی قەزوین]] بوون و دژی دەسەڵاتی ئاشوور ڕاپەڕیبوون. بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە سێ سەد ساڵ زاڵ بوو بەسەر ناوچەکەدا، دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] لە ساڵی ٦٢٧ پێش زایین دەستی بە هەڵوەشانەوە کرد. ئاڵۆزییەکانی ئاشوور ڕێگەی بە مادەکان دا کە خۆیان لە ژێردەستەیی ئاشوور ڕزگار بکەن و خۆیان بکەنە هێزی سەرەکی لە [[ئێران]]دا. لە شەڕی «قابین» لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین، هێزەکانی ئاشوور و ماننا لەلایەن سوپای «[[نەبوپلاسەر]]»ەوە تێکشکێنران. ئەم شکستە سنوورەکانی ماننای واڵا کرد، کە لە نێوان ساڵانی ٦١٥ بۆ ٦١١ پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[ماد]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mannaeans}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:حوورییەکان]] dd3t5ow5gfpawgtcnzrap30hb7qlwst 1570080 1570078 2026-03-30T18:46:32Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1570080 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماننا''' [[شانشین]]ێکی کۆن بوو کە لە باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]دا گەشەی کرد، بە پلەی یەکەم لە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]]، لە ماوەی سەرەتای هەزارەی یەکەمی [[پێش زایین]]، بە نزیکەیی لە سەدەی ١٠ تا ٧ی پێش زایین. ئەم شانشینە بوو بە هێزێکی ناوچەیی دیار لە سنووری باکووری ڕۆژهەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە لە نێوان دراوسێ گەورەکانی وەک ئۆرارتو و کۆمەڵێک دەوڵەتی بچووکی وەک [[زیکیرتا]] و [[موساسیر]] هەڵکەوتبوو. پایتەختی ماننا پێدەچێت «ئیزیرتو» بووبێت، کە دەکەوێتە نزیک شاری [[سەقز]]ی ئێستا. ماننا ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو لە گۆڕانی هاوپەیمانییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتەکانی ئاشووری و [[ئورارتوو]]، و بە نۆرە وەک هاوپەیمان یان نەیار کاری دەکرد. بەڵگە شوێنەواری و دەقییەکان ئاماژە بە کۆمەڵگەیەکی ئاڵۆز دەکەن کە خاوەنی شارە قەڵابەندەکان، پارێزگارە ناوچەییەکان و ئابوورییەکی باجگیر بووە. هەرچەندە ناسنامەی وردی نەتەوەیی-زمانییان بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام سەرچاوە [[ئاشوورییەکان]] باس لەوە دەکەن کە مانناییەکان بە زمانێکی نەناسراو دواون. هەندێک لە زانایان بە خێزانی زمانی «هۆرۆ-ئورارتی» دەیبەستنەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر، لەسەر بنەمای بەڵگە جێنەتیکییە نوێیەکانی «حەسەنلو»، پێشنیازی پەیوەندی بە [[ئەرمەنی]] یان زمانێکی جیاوازی نائەندۆ-ئێرانی دەکەن. ئەم شانشینە لە کۆتاییدا لەژێر فشاری فراوانبوونی هەژموونی ئاشووری و [[مادەکان]] بەرەو لاوازی چوو، و تا کۆتایی سەدەی ٧ی پێش زایین، لەلایەن شانشینی مادەوە هەڵلووشرا. ناوی ماننا جاروبار لە سەرچاوە کلاسیکی و [[پەرتووکی پیرۆز]]دا بە ناوی «مینی» ئاماژەی پێکراوە. == ڕەگناسی == ناوی ماننا و یەکەم فەرمانڕەوای تۆمارکراوی بە ناوی «ئوداکی»، بۆ یەکەمجار لە نەخشراوێکی ساڵی ٣٠یەمی حوکمڕانی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] (٨٢٨ پێش زایین) ئاماژەی پێکراوە. ئاشوورییەکان بەزۆری بە ماننایان دەگوت «وڵاتی مانایتییەکان» یان «ماناش»، لە کاتێکدا [[ئورارتوو|ئورارتییەکان]] بە «وڵاتی ماننا» ناویان دەبرد.<ref>Hassanzadeh and Mollasalehi. "New Evidence for Mannean Art: An Assessment of Three Glazed Tiles from Qalaichi (Izirtu)." Elam and Persia. Eisenbrauns. 2011. p. 408.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=kMLKgzj5afMC</ref> لە وەسفی هێرشێکی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] لە ساڵی ١٦یەمی حوکمڕانیدا (٨٤٣ پێش زایین)، هاتووە کە پاشا گەیشتووەتە وڵاتی «مونا» کە ناوەوەی ناوچەی «زاموا»ی داگیرکردبوو. بەڵام مێژووەکە باس لە هیچ هێرشێک یان [[باج]] وەرگرتنێک لە دەوڵەتی ماننا ناکات. ئەگەری هەیە [[ئاشوورییەکان]] یان نەیانتوانیبێت ماننا داگیر بکەن، یان تەنها تا سنووری ماننا پێشڕەوییان کردبێت و پاشان ئاراستەیان گۆڕیبێت بەرەو وڵاتی دراوسێی «ئالارابیا».<ref>ARAB, I, 637, 739</ref> لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا (یەرەمیا ٥١:٢٧)، ماننا بە «مینی» ناوبراوە، و لەگەڵ ئارارات و ئەشکەناز وەک یەکێک لە وێرانکەرانی داهاتووی بابل ناوی هێنراوە. [[ئینسایکڵۆپیدیا|زانستامەی]]ی [[جوولەکە]] (١٩٠٦)، مینی بە [[ئەرمەنستان]] دەناسێنێت. هەروەها دەکرێت پەیوەندی بە یەکێک لە ناوچەکانی [[ئەرمەنستانی کۆن]]ەوە هەبێت وەک «ماناڤاسیان». زاراوەی «ئەرمەنستان» لەلایەن هەندێک زانایەوە [[بیردۆز]]ی ئەوەی بۆ دانراوە کە لە «ḪAR Minni» وەرگیرابێت، کە بە واتای «چیاکانی مینی» دێت.<ref>https://www.jewishencyclopedia.com/articles/1787-Armenia</ref><ref>The Biblical Geography off Central Asia: With a General Introduction to the Study of Sacred Geography, including the Antediluvian Period, Volume 2, Ernst Friedrich Carl Rosenmüller, 2011, Nabu Press, ISBN 978-1245629010</ref> == شوێن == شانشینەکەیان لە ڕۆژهەڵات و باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] هەڵکەوتبوو. هەڵکۆڵینەکان کە لە ساڵی ١٩٥٦ دەستیان پێکرد، توانییان شوێنەواری «[[زێویە]]» و شارە قەڵابەندەکەی «[[حەسەنلو]]» بدۆزنەوە، کە سەردەمانێک پێیان وابوو شوێنێکی ماننایی بێت. شوێنەواری «[[قەڵایچی]]» لە نزیک شاری «[[بۆکان]]» لە پارێزگای [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بە مانناییەکانەوە بەستراوەتەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای بەردەنووسێک کە ناوی ئەم شوێنەی تێدا دۆزراوەتەوە.<ref>Encyclopædia Britannica. Mahābād. Retrieved Oct 3, 2011. There are a number of unexcavated tells, or mounds, on the plain of Mahābād in this part of the Azerbaijan region. The region was the centre of the Mannaeans, who flourished in the early 1st millennium BC.</ref><ref>M. A. Lemaire, L'inscription araméenne de Bukân et son intérêt historique, in Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, Année, vol.142,1998: 293-300; E. Yaghmaei, Discovery of a three thousand years old temple at Bukan, Keyhan Newspaper, Thursday, 11 March 1985, 9 (in Persian).</ref> دوای چەندین شکستی یەک لە دوای یەک لەسەر دەستی [[سکیسییەکان]] و [[ئاشوورییەکان]]، پاشماوەی دانیشتووانی ماننا لەلایەن «ماتییەنییەکان»ەوە هەڵلوشران و ناوچەکە بە «ماتیین» ناسرا. پاشان لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لەلایەن [[مادەکان]]ەوە لکێنرا بە خاکەکەیانەوە.<ref>The Cambridge history of Iran, Volume 2 by William Bayne Fisher, Ilya Gershevitch, Ehsan Yar-Shater, Peter Avery, pages 256-257</ref><ref>Archaeology at the north-east Anatolian frontier, I.: an historical geography and a field survey of the Bayburt Province by A. G. Sagona, Claudia Sagona, pages 41-48,</ref> == مێژوو == شانشینی ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٠ پێش زایین دەستی بە گەشەکردن کرد. مانناییەکان بەزۆری گەلێکی نیشتەجێ بوون، خەریکی [[ئاودێری]] و بەخێوکردنی مەڕوماڵات و [[ئەسپ]] بوون. پایتەختەکەیان شارێکی [[قەڵابەند]] بوو بە ناوی «ئیزیرتو» (زیرتا). تا ساڵانی ٨٢٠ پێش زایین، ماننا فراوان بووبوو بۆ دەوڵەتێکی گەورە. لەو کاتەدا خاوەنی چینێکی باڵای دەسەڵاتدار بوون کە تا ڕادەیەک دەسەڵاتی پاشایان سنووردار دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠ پێش زایین، ناوچەکە بوو بە مەیدانی ململانێ لە نێوان [[ئورارتوو]] (کە چەندین [[قەڵا]]ی لەسەر خاکی ماننا دروستکرد) و ئاشوور. لە ناوەڕاستی سەدەی هەشتەمی پێش زایین، لە کاتی ململانێی کراوەی نێوان [[ئاشوورییەکان]] و ئورارتییەکان، ماننا دەرفەتی وەرگرت بۆ فراوانکردنی خاکەکەی. شانشینی ماننا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی «ئێرانزو» (نزیکەی ٧٢٥-٧٢٠ [[پێش زایین]]) گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی. لە ساڵی ٧١٦ پێش زایین، پاشا [[سارگۆنی دووەم]]ی ئاشوور هێرشی کردە سەر ماننا، کە تێیدا فەرمانڕەوای ماننا «ئازا» کوڕی ئێرانزو، لەلایەن «ئولوسونو» و بە یارمەتی ئورارتییەکان لەسەر کار لادرابوو. سارگۆن «ئیزیرتو»ی گرت و سوپای لە ناوچەی «[[پارسوا]]» جێگیر کرد. دواتر [[ئاشوورییەکان]] ئەو ناوچەیەیان بۆ بەخێوکردن، ڕاهێنان و بازرگانی ئەسپ بەکارهێنا. بەپێی یەکێک لە بەردەنووسە ئاشوورییەکان، «[[کیمیرییەکان]]» لەو کاتەدا لە نیشتمانی خۆیانەوە بەرەو ناو جەرگەی خاکی ماننا هاتن. کیمیرییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٧١٤ پێش زایین لە مێژوودا دەردەکەون، کاتێک دیارە یارمەتی ئاشوورییەکانیان داوە بۆ شکستپێهێنانی [[ئورارتوو]]. کیمیرییەکان دیسان لە ساڵی ٧٠٥ پێش زایین دژی سارگۆن ڕاپەڕینەوە و سارگۆن لەکاتی دەرکردنی ئەواندا کوژرا. مانناییەکان لە ساڵی ٦٧٦ پێش زایین وەک ڕاپەڕیو دژی «[[ئەسەرحەدۆن]]»ی پاشای [[ئاشوور]] تۆمارکراون، کاتێک هەوڵیان دا بازرگانی ئەسپ لە نێوان ئاشوور و داگیرگەکەیان لە [[پارسوا]] بپچڕێنن. پاشای ماننا «ئەهشێری»، کە تا ساڵانی ٦٥٠ پێش زایین حوکمڕانی کرد، بەردەوام بوو لە فراوانکردنی خاکی ماننا، هەرچەندە باجی بە ئاشوور دەدا. بەڵام ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٦٦٠ پێش زایین تووشی شکستێکی سەخت بوو لەسەر دەستی ئاشوورییەکان، و دواتر ڕاپەڕینێکی ناوخۆیی دروستبوو کە تا مردنی [[ئەهشێری]] بەردەوام بوو. هەروەها لە سەدەی ٧ی پێش زایین، ماننا لەلایەن «سکیسییەکان»ەوە شکستی پێهێنرا، کە پێشتر هێرشیان کردبووە سەر ئورارتوو. ئەم شکستە بووە هۆی هەڵوەشانەوەی زیاتری شانشینی ماننا. جێگرەوەی ئەهشێری، «وائاللی»، وەک هاوپەیمانێکی ئاشوور، لایەنی [[ئاشوورییەکان]]ی گرت دژی [[مادەکان]] کە لەو کاتەدا لە ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی قەزوین]] بوون و دژی دەسەڵاتی ئاشوور ڕاپەڕیبوون. بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە سێ سەد ساڵ زاڵ بوو بەسەر ناوچەکەدا، دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] لە ساڵی ٦٢٧ پێش زایین دەستی بە هەڵوەشانەوە کرد. ئاڵۆزییەکانی ئاشوور ڕێگەی بە مادەکان دا کە خۆیان لە ژێردەستەیی ئاشوور ڕزگار بکەن و خۆیان بکەنە هێزی سەرەکی لە [[ئێران]]دا. لە شەڕی «قابین» لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین، هێزەکانی ئاشوور و ماننا لەلایەن سوپای «[[نەبوپلاسەر]]»ەوە تێکشکێنران. ئەم شکستە سنوورەکانی ماننای واڵا کرد، کە لە نێوان ساڵانی ٦١٥ بۆ ٦١١ پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[ماد]].<ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=BBbyr932QdYC#v=snippet&q=mannaeans%20history%2F&f=false</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mannaeans}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:حوورییەکان]] 48vskhjxvfigffe6qryze11y25rdhms 1570081 1570080 2026-03-30T18:47:57Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1570081 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماننا''' [[شانشین]]ێکی کۆن بوو کە لە باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]دا گەشەی کرد، بە پلەی یەکەم لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]]، لە ماوەی سەرەتای ھەزارەی یەکەمی [[پێش زایین]]، بە نزیکەیی لە سەدەی ١٠ تا ٧ی پێش زایین. ئەم شانشینە بوو بە ھێزێکی ناوچەیی دیار لە سنووری باکووری ڕۆژھەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە لە نێوان دراوسێ گەورەکانی وەک ئۆرارتو و کۆمەڵێک دەوڵەتی بچووکی وەک [[زیکیرتا]] و [[موساسیر]] ھەڵکەوتبوو. پایتەختی ماننا پێدەچێت «ئیزیرتو» بووبێت، کە دەکەوێتە نزیک شاری [[سەقز]]ی ئێستا. ماننا ڕۆڵێکی سەرەکی ھەبوو لە گۆڕانی ھاوپەیمانییەکانی نێوان ئیمپراتۆرییەتەکانی ئاشووری و [[ئورارتوو]]، و بە نۆرە وەک ھاوپەیمان یان نەیار کاری دەکرد. بەڵگە شوێنەواری و دەقییەکان ئاماژە بە کۆمەڵگەیەکی ئاڵۆز دەکەن کە خاوەنی شارە قەڵابەندەکان، پارێزگارە ناوچەیییەکان و ئابوورییەکی باجگیر بووە. ھەرچەندە ناسنامەی وردی نەتەوەیی-زمانییان بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام سەرچاوە [[ئاشوورییەکان]] باس لەوە دەکەن کە ماننایییەکان بە زمانێکی نەناسراو دواون. ھەندێک لە زانایان بە خێزانی زمانی «ھۆرۆ-ئورارتی» دەیبەستنەوە، لەکاتێکدا ھەندێکی تر، لەسەر بنەمای بەڵگە جێنەتیکییە نوێیەکانی «حەسەنلو»، پێشنیازی پەیوەندی بە [[ئەرمەنی]] یان زمانێکی جیاوازی نائەندۆ-ئێرانی دەکەن. ئەم شانشینە لە کۆتاییدا لەژێر فشاری فراوانبوونی ھەژموونی ئاشووری و [[مادەکان]] بەرەو لاوازی چوو، و تا کۆتایی سەدەی ٧ی پێش زایین، لەلایەن شانشینی مادەوە ھەڵلووشرا. ناوی ماننا جاروبار لە سەرچاوە کلاسیکی و [[پەرتووکی پیرۆز]]دا بە ناوی «مینی» ئاماژەی پێکراوە. == ڕەگناسی == ناوی ماننا و یەکەم فەرمانڕەوای تۆمارکراوی بە ناوی «ئوداکی»، بۆ یەکەمجار لە نەخشراوێکی ساڵی ٣٠یەمی حوکمڕانی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] (٨٢٨ پێش زایین) ئاماژەی پێکراوە. ئاشوورییەکان بەزۆری بە ماننایان دەگوت «وڵاتی مانایتییەکان»یان «ماناش»، لەکاتێکدا [[ئورارتوو|ئورارتییەکان]] بە «وڵاتی ماننا» ناویان دەبرد.<ref>Hassanzadeh and Mollasalehi. "New Evidence for Mannean Art: An Assessment of Three Glazed Tiles from Qalaichi (Izirtu)." Elam and Persia. Eisenbrauns. 2011. p. 408.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=kMLKgzj5afMC</ref> لە وەسفی ھێرشێکی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] لە ساڵی ١٦یەمی حوکمڕانیدا (٨٤٣ پێش زایین)، ھاتووە کە پاشا گەیشتووەتە وڵاتی «مونا» کە ناوەوەی ناوچەی «زاموا»ی داگیرکردبوو؛ بەڵام مێژووەکە باس لە ھیچ ھێرشێک یان [[باج]] وەرگرتنێک لە دەوڵەتی ماننا ناکات. ئەگەری ھەیە [[ئاشوورییەکان]] یان نەیانتوانیبێت ماننا داگیر بکەن، یان تەنھا تا سنووری ماننا پێشڕەوییان کردبێت و پاشان ئاراستەیان گۆڕیبێت بەرەو وڵاتی دراوسێی «ئالارابیا».<ref>ARAB, I, 637, 739</ref> لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا (یەرەمیا ٥١:٢٧)، ماننا بە «مینی» ناوبراوە، و لەگەڵ ئارارات و ئەشکەناز وەک یەکێک لە وێرانکەرانی داھاتووی بابل ناوی ھێنراوە. [[ئینسایکڵۆپیدیا|زانستامەی]]ی [[جوولەکە]] (١٩٠٦)، مینی بە [[ئەرمەنستان]] دەناسێنێت. ھەروەھا دەکرێت پەیوەندی بە یەکێک لە ناوچەکانی [[ئەرمەنستانی کۆن]]ەوە ھەبێت وەک «ماناڤاسیان». زاراوەی «ئەرمەنستان» لەلایەن ھەندێک زانایەوە [[بیردۆز]]ی ئەوەی بۆ دانراوە کە لە «ḪAR Minni» وەرگیرابێت، کە بە واتای «چیاکانی مینی» دێت.<ref>https://www.jewishencyclopedia.com/articles/1787-Armenia</ref><ref>The Biblical Geography off Central Asia: With a General Introduction to the Study of Sacred Geography, including the Antediluvian Period, Volume 2, Ernst Friedrich Carl Rosenmüller, 2011, Nabu Press, ISBN 978-1-245-62901-0</ref> == شوێن == شانشینەکەیان لە ڕۆژھەڵات و باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] ھەڵکەوتبوو. ھەڵکۆڵینەکان کە لە ساڵی ١٩٥٦ دەستیان پێکرد، توانییان شوێنەواری «[[زێویە]]» و شارە قەڵابەندەکەی «[[حەسەنلو]]» بدۆزنەوە، کە سەردەمانێک پێیان وابوو شوێنێکی ماننایی بێت. شوێنەواری «[[قەڵایچی]]» لە نزیک شاری «[[بۆکان]]» لە پارێزگای [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بە ماننایییەکانەوە بەستراوەتەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای بەردەنووسێک کە ناوی ئەم شوێنەی تێدا دۆزراوەتەوە.<ref>Encyclopædia Britannica. Mahābād. Retrieved Oct 3, 2011. There are a number of unexcavated tells, or mounds, on the plain of Mahābād in this part of the Azerbaijan region. The region was the centre of the Mannaeans, who flourished in the early 1st millennium BC.</ref><ref>M. A. Lemaire, L'inscription araméenne de Bukân et son intérêt historique, in Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, Année, vol.142,1998: 293-300; E. Yaghmaei, Discovery of a three thousand years old temple at Bukan, Keyhan Newspaper, Thursday, 11 March 1985, 9 (in Persian).</ref> دوای چەندین شکستی یەک لە دوای یەک لەسەر دەستی [[سکیسییەکان]] و [[ئاشوورییەکان]]، پاشماوەی دانیشتووانی ماننا لەلایەن «ماتییەنییەکان»ەوە ھەڵلوشران و ناوچەکە بە «ماتیین» ناسرا. پاشان لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لەلایەن [[مادەکان]]ەوە لکێنرا بە خاکەکەیانەوە.<ref>The Cambridge history of Iran, Volume 2 by William Bayne Fisher, Ilya Gershevitch, Ehsan Yar-Shater, Peter Avery, pages 256-257</ref><ref>Archaeology at the north-east Anatolian frontier, I. : an historical geography and a field survey of the Bayburt Province by A. G. Sagona, Claudia Sagona, pages 41-48,</ref> == مێژوو == شانشینی ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٠ پێش زایین دەستی بە گەشەکردن کرد. ماننایییەکان بەزۆری گەلێکی نیشتەجێ بوون، خەریکی [[ئاودێری]] و بەخێوکردنی مەڕوماڵات و [[ئەسپ]] بوون. پایتەختەکەیان شارێکی [[قەڵابەند]] بوو بە ناوی «ئیزیرتو» (زیرتا). تا ساڵانی ٨٢٠ پێش زایین، ماننا فراوان بووبوو بۆ دەوڵەتێکی گەورە. لەو کاتەدا خاوەنی چینێکی باڵای دەسەڵاتدار بوون کە تا ڕادەیەک دەسەڵاتی پاشایان سنووردار دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠ پێش زایین، ناوچەکە بوو بە مەیدانی ململانێ لە نێوان [[ئورارتوو]] (کە چەندین [[قەڵا]]ی لەسەر خاکی ماننا دروست کرد) و ئاشوور. لە ناوەڕاستی سەدەی ھەشتەمی پێش زایین، لە کاتی ململانێی کراوەی نێوان [[ئاشوورییەکان]] و ئورارتییەکان، ماننا دەرفەتی وەرگرت بۆ فراوانکردنی خاکەکەی. شانشینی ماننا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی «ئێرانزو» (نزیکەی ٧٢٥–٧٢٠ [[پێش زایین]]) گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی. لە ساڵی ٧١٦ پێش زایین، پاشا [[سارگۆنی دووەم]]ی ئاشوور ھێرشی کردە سەر ماننا، کە تێیدا فەرمانڕەوای ماننا «ئازا» کوڕی ئێرانزو، لەلایەن «ئولوسونو» و بە یارمەتی ئورارتییەکان لەسەر کار لادرابوو. سارگۆن «ئیزیرتو»ی گرت و سوپای لە ناوچەی «[[پارسوا]]» جێگیر کرد. دواتر [[ئاشوورییەکان]] ئەو ناوچەیەیان بۆ بەخێوکردن، ڕاھێنان و بازرگانی ئەسپ بەکارھێنا. بەپێی یەکێک لە بەردەنووسە ئاشوورییەکان، «[[کیمیرییەکان]]» لەو کاتەدا لە نیشتمانی خۆیانەوە بەرەو ناو جەرگەی خاکی ماننا ھاتن. کیمیرییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٧١٤ پێش زایین لە مێژوودا دەردەکەون، کاتێک دیارە یارمەتی ئاشوورییەکانیان داوە بۆ شکستپێھێنانی [[ئورارتوو]]. کیمیرییەکان دیسان لە ساڵی ٧٠٥ پێش زایین دژی سارگۆن ڕاپەڕینەوە و سارگۆن لەکاتی دەرکردنی ئەواندا کوژرا. ماننایییەکان لە ساڵی ٦٧٦ پێش زایین وەک ڕاپەڕیو دژی «[[ئەسەرحەدۆن]]»ی پاشای [[ئاشوور]] تۆمارکراون، کاتێک ھەوڵیان دا بازرگانی ئەسپ لە نێوان ئاشوور و داگیرگەکەیان لە [[پارسوا]] بپچڕێنن. پاشای ماننا «ئەھشێری»، کە تا ساڵانی ٦٥٠ پێش زایین حوکمڕانی کرد، بەردەوام بوو لە فراوانکردنی خاکی ماننا، ھەرچەندە باجی بە ئاشوور دەدا؛ بەڵام ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٦٦٠ پێش زایین تووشی شکستێکی سەخت بوو لەسەر دەستی ئاشوورییەکان، و دواتر ڕاپەڕینێکی ناوخۆیی دروست بوو کە تا مردنی [[ئەھشێری]] بەردەوام بوو. ھەروەھا لە سەدەی ٧ی پێش زایین، ماننا لەلایەن «سکیسییەکان»ەوە شکستی پێھێنرا، کە پێشتر ھێرشیان کردبووە سەر ئورارتوو. ئەم شکستە بووە ھۆی ھەڵوەشانەوەی زیاتری شانشینی ماننا. جێگرەوەی ئەھشێری، «وائاللی»، وەک ھاوپەیمانێکی ئاشوور، لایەنی [[ئاشوورییەکان]]ی گرت دژی [[مادەکان]] کە لەو کاتەدا لە ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی قەزوین]] بوون و دژی دەسەڵاتی ئاشوور ڕاپەڕیبوون؛ بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە سێ سەد ساڵ زاڵ بوو بەسەر ناوچەکەدا، دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] لە ساڵی ٦٢٧ پێش زایین دەستی بە ھەڵوەشانەوە کرد. ئاڵۆزییەکانی ئاشوور ڕێگەی بە مادەکان دا کە خۆیان لە ژێردەستەیی ئاشوور ڕزگار بکەن و خۆیان بکەنە ھێزی سەرەکی لە [[ئێران]]دا. لە شەڕی «قابین» لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین، ھێزەکانی ئاشوور و ماننا لەلایەن سوپای «[[نەبوپلاسەر]]»ەوە تێکشکێنران. ئەم شکستە سنوورەکانی ماننای واڵا کرد، کە لە نێوان ساڵانی ٦١٥ بۆ ٦١١ پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[ماد]].<ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=BBbyr932QdYC#v=snippet&q=mannaeans%20history%2F&f=false</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Mannaeans}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:حوورییەکان]] 5g7tzekde4a3ee8cz0o11rpkybi62ww 1570082 1570081 2026-03-30T18:49:07Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1570082 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماننا''' [[شانشین]]ێکی کۆن بوو کە لە باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]دا گەشەی کرد، بە پلەی یەکەم لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]]، لە ماوەی سەرەتای ھەزارەی یەکەمی [[پێش زایین]]، بە نزیکەیی لە سەدەی ١٠ تا ٧ی پێش زایین. ئەم شانشینە بوو بە ھێزێکی ناوچەیی دیار لە سنووری باکووری ڕۆژھەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە لە نێوان دراوسێ گەورەکانی وەک ئۆرارتو و کۆمەڵێک دەوڵەتی بچووکی وەک [[زیکیرتا]] و [[موساسیر]] ھەڵکەوتبوو. پایتەختی ماننا پێدەچێت «ئیزیرتو» بووبێت، کە دەکەوێتە نزیک شاری [[سەقز]]ی ئێستا. ماننا ڕۆڵێکی سەرەکی ھەبوو لە گۆڕانی ھاوپەیمانییەکانی نێوان ئیمپراتۆرییەتەکانی ئاشووری و [[ئورارتوو]]، و بە نۆرە وەک ھاوپەیمان یان نەیار کاری دەکرد. بەڵگە شوێنەواری و دەقییەکان ئاماژە بە کۆمەڵگەیەکی ئاڵۆز دەکەن کە خاوەنی شارە قەڵابەندەکان، پارێزگارە ناوچەیییەکان و ئابوورییەکی باجگیر بووە. ھەرچەندە ناسنامەی وردی نەتەوەیی-زمانییان بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام سەرچاوە [[ئاشوورییەکان]] باس لەوە دەکەن کە ماننایییەکان بە زمانێکی نەناسراو دواون. ھەندێک لە زانایان بە خێزانی زمانی «ھۆرۆ-ئورارتی» دەیبەستنەوە، لەکاتێکدا ھەندێکی تر، لەسەر بنەمای بەڵگە جێنەتیکییە نوێیەکانی «حەسەنلو»، پێشنیازی پەیوەندی بە [[ئەرمەنی]] یان زمانێکی جیاوازی نائەندۆ-ئێرانی دەکەن. ئەم شانشینە لە کۆتاییدا لەژێر فشاری فراوانبوونی ھەژموونی ئاشووری و [[مادەکان]] بەرەو لاوازی چوو، و تا کۆتایی سەدەی ٧ی پێش زایین، لەلایەن شانشینی مادەوە ھەڵلووشرا. ناوی ماننا جاروبار لە سەرچاوە کلاسیکی و [[پەرتووکی پیرۆز]]دا بە ناوی «مینی» ئاماژەی پێکراوە. == ڕەگناسی == ناوی ماننا و یەکەم فەرمانڕەوای تۆمارکراوی بە ناوی «ئوداکی»، بۆ یەکەمجار لە نەخشراوێکی ساڵی ٣٠یەمی حوکمڕانی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] (٨٢٨ پێش زایین) ئاماژەی پێکراوە. ئاشوورییەکان بەزۆری بە ماننایان دەگوت «وڵاتی مانایتییەکان»یان «ماناش»، لەکاتێکدا [[ئورارتوو|ئورارتییەکان]] بە «وڵاتی ماننا» ناویان دەبرد.<ref>Hassanzadeh and Mollasalehi. "New Evidence for Mannean Art: An Assessment of Three Glazed Tiles from Qalaichi (Izirtu)." Elam and Persia. Eisenbrauns. 2011. p. 408.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=kMLKgzj5afMC</ref> لە وەسفی ھێرشێکی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] لە ساڵی ١٦یەمی حوکمڕانیدا (٨٤٣ پێش زایین)، ھاتووە کە پاشا گەیشتووەتە وڵاتی «مونا» کە ناوەوەی ناوچەی «زاموا»ی داگیرکردبوو؛ بەڵام مێژووەکە باس لە ھیچ ھێرشێک یان [[باج]] وەرگرتنێک لە دەوڵەتی ماننا ناکات. ئەگەری ھەیە [[ئاشوورییەکان]] یان نەیانتوانیبێت ماننا داگیر بکەن، یان تەنھا تا سنووری ماننا پێشڕەوییان کردبێت و پاشان ئاراستەیان گۆڕیبێت بەرەو وڵاتی دراوسێی «ئالارابیا».<ref>ARAB, I, 637, 739</ref> لە [[پەرتووکی پیرۆز]]دا (یەرەمیا ٥١:٢٧)، ماننا بە «مینی» ناوبراوە، و لەگەڵ ئارارات و ئەشکەناز وەک یەکێک لە وێرانکەرانی داھاتووی بابل ناوی ھێنراوە. [[ئینسایکڵۆپیدیا|زانستامەی]]ی [[جوولەکە]] (١٩٠٦)، مینی بە [[ئەرمەنستان]] دەناسێنێت. ھەروەھا دەکرێت پەیوەندی بە یەکێک لە ناوچەکانی [[ئەرمەنستانی کۆن]]ەوە ھەبێت وەک «ماناڤاسیان». زاراوەی «ئەرمەنستان» لەلایەن ھەندێک زانایەوە [[بیردۆز]]ی ئەوەی بۆ دانراوە کە لە «ḪAR Minni» وەرگیرابێت، کە بە واتای «چیاکانی مینی» دێت.<ref>https://www.jewishencyclopedia.com/articles/1787-Armenia</ref><ref>The Biblical Geography off Central Asia: With a General Introduction to the Study of Sacred Geography, including the Antediluvian Period, Volume 2, Ernst Friedrich Carl Rosenmüller, 2011, Nabu Press, ISBN 978-1-245-62901-0</ref> == شوێن == شانشینەکەیان لە ڕۆژھەڵات و باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] ھەڵکەوتبوو. ھەڵکۆڵینەکان کە لە ساڵی ١٩٥٦ دەستیان پێکرد، توانییان شوێنەواری «[[زێویە]]» و شارە قەڵابەندەکەی «[[حەسەنلو]]» بدۆزنەوە، کە سەردەمانێک پێیان وابوو شوێنێکی ماننایی بێت. شوێنەواری «[[قەڵایچی]]» لە نزیک شاری «[[بۆکان]]» لە پارێزگای [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بە ماننایییەکانەوە بەستراوەتەوە، ئەمەش لەسەر بنەمای بەردەنووسێک کە ناوی ئەم شوێنەی تێدا دۆزراوەتەوە.<ref>Encyclopædia Britannica. Mahābād. Retrieved Oct 3, 2011. There are a number of unexcavated tells, or mounds, on the plain of Mahābād in this part of the Azerbaijan region. The region was the centre of the Mannaeans, who flourished in the early 1st millennium BC.</ref><ref>M. A. Lemaire, L'inscription araméenne de Bukân et son intérêt historique, in Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, Année, vol.142,1998: 293-300; E. Yaghmaei, Discovery of a three thousand years old temple at Bukan, Keyhan Newspaper, Thursday, 11 March 1985, 9 (in Persian).</ref> دوای چەندین شکستی یەک لە دوای یەک لەسەر دەستی [[سکیسییەکان]] و [[ئاشوورییەکان]]، پاشماوەی دانیشتووانی ماننا لەلایەن «ماتییەنییەکان»ەوە ھەڵلوشران و ناوچەکە بە «ماتیین» ناسرا. پاشان لە دەوروبەری ساڵی ٦٠٩ پێش زایین لەلایەن [[مادەکان]]ەوە لکێنرا بە خاکەکەیانەوە.<ref>The Cambridge history of Iran, Volume 2 by William Bayne Fisher, Ilya Gershevitch, Ehsan Yar-Shater, Peter Avery, pages 256-257</ref><ref>Archaeology at the north-east Anatolian frontier, I. : an historical geography and a field survey of the Bayburt Province by A. G. Sagona, Claudia Sagona, pages 41-48,</ref> == مێژوو == شانشینی ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٨٥٠ پێش زایین دەستی بە گەشەکردن کرد. ماننایییەکان بەزۆری گەلێکی نیشتەجێ بوون، خەریکی [[ئاودێری]] و بەخێوکردنی مەڕوماڵات و [[ئەسپ]] بوون. پایتەختەکەیان شارێکی [[قەڵابەند]] بوو بە ناوی «ئیزیرتو» (زیرتا). تا ساڵانی ٨٢٠ پێش زایین، ماننا فراوان بووبوو بۆ دەوڵەتێکی گەورە. لەو کاتەدا خاوەنی چینێکی باڵای دەسەڵاتدار بوون کە تا ڕادەیەک دەسەڵاتی پاشایان سنووردار دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠ پێش زایین، ناوچەکە بوو بە مەیدانی ململانێ لە نێوان [[ئورارتوو]] (کە چەندین [[قەڵا]]ی لەسەر خاکی ماننا دروست کرد) و ئاشوور. لە ناوەڕاستی سەدەی ھەشتەمی پێش زایین، لە کاتی ململانێی کراوەی نێوان [[ئاشوورییەکان]] و ئورارتییەکان، ماننا دەرفەتی وەرگرت بۆ فراوانکردنی خاکەکەی. شانشینی ماننا لە سەردەمی فەرمانڕەوایی «ئێرانزو» (نزیکەی ٧٢٥–٧٢٠ [[پێش زایین]]) گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی. لە ساڵی ٧١٦ پێش زایین، پاشا [[سارگۆنی دووەم]]ی ئاشوور ھێرشی کردە سەر ماننا، کە تێیدا فەرمانڕەوای ماننا «ئازا» کوڕی ئێرانزو، لەلایەن «ئولوسونو» و بە یارمەتی ئورارتییەکان لەسەر کار لادرابوو. سارگۆن «ئیزیرتو»ی گرت و سوپای لە ناوچەی «[[پارسوا]]» جێگیر کرد. دواتر [[ئاشوورییەکان]] ئەو ناوچەیەیان بۆ بەخێوکردن، ڕاھێنان و بازرگانی ئەسپ بەکارھێنا. بەپێی یەکێک لە بەردەنووسە ئاشوورییەکان، «[[کیمیرییەکان]]» لەو کاتەدا لە نیشتمانی خۆیانەوە بەرەو ناو جەرگەی خاکی ماننا ھاتن. کیمیرییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٧١٤ پێش زایین لە مێژوودا دەردەکەون، کاتێک دیارە یارمەتی ئاشوورییەکانیان داوە بۆ شکستپێھێنانی [[ئورارتوو]]. کیمیرییەکان دیسان لە ساڵی ٧٠٥ پێش زایین دژی سارگۆن ڕاپەڕینەوە و سارگۆن لەکاتی دەرکردنی ئەواندا کوژرا. ماننایییەکان لە ساڵی ٦٧٦ پێش زایین وەک ڕاپەڕیو دژی «[[ئەسەرحەدۆن]]»ی پاشای [[ئاشوور]] تۆمارکراون، کاتێک ھەوڵیان دا بازرگانی ئەسپ لە نێوان ئاشوور و داگیرگەکەیان لە [[پارسوا]] بپچڕێنن. پاشای ماننا «ئەھشێری»، کە تا ساڵانی ٦٥٠ پێش زایین حوکمڕانی کرد، بەردەوام بوو لە فراوانکردنی خاکی ماننا، ھەرچەندە باجی بە ئاشوور دەدا؛ بەڵام ماننا لە دەوروبەری ساڵی ٦٦٠ پێش زایین تووشی شکستێکی سەخت بوو لەسەر دەستی ئاشوورییەکان، و دواتر ڕاپەڕینێکی ناوخۆیی دروست بوو کە تا مردنی [[ئەھشێری]] بەردەوام بوو. ھەروەھا لە سەدەی ٧ی پێش زایین، ماننا لەلایەن «سکیسییەکان»ەوە شکستی پێھێنرا، کە پێشتر ھێرشیان کردبووە سەر ئورارتوو. ئەم شکستە بووە ھۆی ھەڵوەشانەوەی زیاتری شانشینی ماننا. جێگرەوەی ئەھشێری، «وائاللی»، وەک ھاوپەیمانێکی ئاشوور، لایەنی [[ئاشوورییەکان]]ی گرت دژی [[مادەکان]] کە لەو کاتەدا لە ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی قەزوین]] بوون و دژی دەسەڵاتی ئاشوور ڕاپەڕیبوون؛ بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، کە سێ سەد ساڵ زاڵ بوو بەسەر ناوچەکەدا، دوای مردنی [[ئاشووربانیپاڵ]] لە ساڵی ٦٢٧ پێش زایین دەستی بە ھەڵوەشانەوە کرد. ئاڵۆزییەکانی ئاشوور ڕێگەی بە مادەکان دا کە خۆیان لە ژێردەستەیی ئاشوور ڕزگار بکەن و خۆیان بکەنە ھێزی سەرەکی لە [[ئێران]]دا. لە شەڕی «قابین» لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین، ھێزەکانی ئاشوور و ماننا لەلایەن سوپای «[[نەبوپلاسەر]]»ەوە تێکشکێنران. ئەم شکستە سنوورەکانی ماننای واڵا کرد، کە لە نێوان ساڵانی ٦١٥ بۆ ٦١١ پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی [[ماد]].<ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=BBbyr932QdYC#v=snippet&q=mannaeans%20history%2F&f=false</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Mannaeans}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وڵاتەکان|ئێران|مێژوو|کوردستان}} [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:حوورییەکان]] mhdj6yy22ul9nr2kesnx91884vhiedf 0 552 1570206 1567985 2026-03-31T08:39:06Z 1silent scientist 51740 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1559350|1559350]] لە لایەن [[Special:Contributions/~2026-36616-8|~2026-36616-8]] ([[User talk:~2026-36616-8|لێدوان]]) 1570206 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = قازی محه‌ممه‌د | وێنە = Qazi Muhammad.jpg | قەبارەی وێنە = 180px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}} | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}} | شوێنی مردن = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]] | ھۆکاری مردن = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]] | شوێنی گۆڕ = [[مەھاباد]] | نیشتەجێ =[[کوردستان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = پێشەوا | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[دادوەر]] | ساڵانی چالاکی = | شار = [[مەھاباد]] | ناسراو بە = پێشەوا | سەرناو = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]] | وادە = ١١ مانگ | حیزب = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] | بەرامبەرەکان = [[شانشینی پەھلەوی]] | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]] | منداڵەکان = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوهەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}</ref> و [[مریەم قازی|مریەم]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}</ref> | باوان = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک) }} قازی محمد/ سیاسەتوان، دادوەرێکی کورد و سەرۆکی [[کۆماری مەهاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە ده‌وڵه‌تی کۆماری مەهاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی مەھاباد لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران. == سەرەتای ژیان == [[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]] قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون. قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە. قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە. قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە. قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە. == دەستپێکی فەرھەنگی == دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]] ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و بردنە سەرەوەی زانیاری خەڵک، لە ساڵەکانی بەر لە ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسایەتی دایەرەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی بە ئەستۆوە گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردوە و لە کاتی بەرپرسایەتیی ئەودا، یەکەم قوتابخانەی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە. لە چەند ساڵ ماوەی نابەسامانی دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی١٩٤١ تا١٩٤٦ کە [[کۆماری مەهاباد]] پێکھاتووە، بەڕێوبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکاندا و بەتایبەتی لە چارەسەریی کێشە عەشیرەیییەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاو بووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەوت، چارەسەر بووە. قازی محەممەد ڕێزی تایبەتی بۆ دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆر لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵ کردووە و زۆریان خۆش ویستوە و گەلێک ھەوڵیان لەگەڵ داوە تا ببێتە ئەندامی ئەو کۆمەڵەیە. قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دا دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەس چاوی بە ئەو بکەوێت. بانگ کرانی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکۆیان]] کردووە. == کەسایەتی قازی == [[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|{{چینی ناوەند}}قازی محەممەد و مستەفا بارزانی{{کۆتایی}}]] قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە|ئەدەب]] و [[ھونەر]] دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتگەرێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەر دەگرت. وەک ئەوەی لە وەسیەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە ڕۆژنامەی کوردستان، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دوژمنانیدا زانیوە. ھەرچەند دەیزانی دوژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد حەز دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگا، بەڵام ئەگەر وا نەبێ ئەوەی بۆی بکرێ دەیکات. لە پێش کۆماردا جاربەجارە لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی '''''پێشەوا''''' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشراو و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە. == ژیانی ڕامیاری و کۆمار == [[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]] [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی کۆماری مەھاباد لە ساڵی ١٩٤٦.]] قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]] ئەو و بە قەناعەت گەیشتنی بەرپرسانی کۆمەڵەدا بوو کە ''ژێ. کاف ب''وو بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]] و وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ڕێزی تایبەتی کە بۆ ژێ. کاف ھەبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر بە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. کاف دانا و ھەر بۆیەش سەرنجی زۆربەی نزیک بە تەواوی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو پارتی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن حیسابی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ|عەشیرەت]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا. لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ( سەیفی قازی ، مەلا مستەفا بارزانی ، حەمە رەشید خانی بانە ، عەمەرخانی شکاک ، زێڕۆبەگی هەرکی ) بوون ، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگه‌ی ئه‌وان بەرامبەر بە نه‌ته‌وه‌ی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون ناتانەوێ پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن. قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەهاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] بە زۆری سیقەیان بە ئەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ ڕووسە ''بێ خواکان'' پەیوەندیەکی باشی هەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}</ref> جگە لەمە، ڕووسەکان دوژمنێکی سەرسەختی کوردن لە مێژووی کورد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Kurdistan_Times/EcgMAQAAMAAJ?hl=en|سەردێڕ=Kurdistan Times|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Mustafa al Karadaghi|پەڕەکان=١٣٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamson|یەکەم=David|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/The_Kurdish_War/79iSEAAAQBAJ?hl=en|سەردێڕ=The Kurdish War|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٧٢٦٠٩-١|زمان=en}}</ref> == ڕووخانی کۆمار == دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا . [[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]] ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.» ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن. ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو. == دادگاییکردنی قازی == ٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}} تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون: * گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]] * ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان * بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی * سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]] * ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]]) * دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] * لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]] قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی. یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو. دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو. پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە. لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون. لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە: <blockquote>ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.</blockquote> ھەروەھا گوتبوویان: <blockquote>کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.</blockquote> ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین. پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''. ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''. دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. '' ''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: "من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی: <blockquote> تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.</blockquote> لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە: <blockquote>ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.</blockquote> کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}} دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات. == پەتی سێدارە == لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]](٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران. ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسیەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیاریەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت: <blockquote>حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.</blockquote> ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێ: ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی کوردستان دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەکەن. بژی کورد و کوردستان. تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە. === دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان === لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئێعدامەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.<ref>جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].</ref> لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی ده‌وڵه‌تی ئێران بەرەو مەھاباد چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری مۆکریان (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچکەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}</ref> == وەسیەتنامەی قازی محەممەد == قازی محەممەد لە وەسیەتنامەکەی لە گەلی کورد داوا دەکات متمانە بە غەیری خۆی نەکات و ھەر بە تەنیا پشت بە یەکتر ببەستێن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانیی بەرژەوەندیی تاکەکەسی. ئەو دەڵێت من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم میننەتێک لەسەر کەسێک ناکەم. ھەروەھا لە کوردەکان داوا دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە خۆیندەواریدایە . .<ref name="ڕووداو ۱">[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == لە وێژە و ھونەردا == لە کارە ھونەرییەکانێکی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و ژیان و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی کورد لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا لە ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.<ref name="ڕۆژپڕێس ۱">[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.</ref> [[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی کرماشان لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی ڕۆمانێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار'' بوو کە بەھۆی ئەوەی کۆچی دواییی کرد، ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[شێخ سەعید]] * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] * [[عەبدولسەلام بارزانی]] * [[شێخ مەحموودی حەفید]] * [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]] * [[سەید ڕەزا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبناسی == * ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١. == بەستەری دەرەکی == * [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI] * [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد] {{ltr}} * [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad] {{ltr/end}} {{کۆماری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}} [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:بنەماڵەی قازی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کۆماری کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] qtw4cdxtgas4wxhuhxr2jwgbqaxyitv 1570207 1570206 2026-03-31T08:39:32Z 1silent scientist 51740 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1567985|1567985]] لە لایەن [[Special:Contributions/~2026-18333-27|~2026-18333-27]] ([[User talk:~2026-18333-27|لێدوان]]) 1570207 wikitext text/x-wiki عبدلرحمان ارکان{{کەسایەتی | ناو = قازی محه‌ممه‌د | وێنە = Qazi Muhammad.jpg | قەبارەی وێنە = 180px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}} | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}} | شوێنی مردن = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]] | ھۆکاری مردن = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]] | شوێنی گۆڕ = [[مەھاباد]] | نیشتەجێ =[[کوردستان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = پێشەوا | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[دادوەر]] | ساڵانی چالاکی = | شار = [[مەھاباد]] | ناسراو بە = پێشەوا | سەرناو = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]] | وادە = ١١ مانگ | حیزب = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] | بەرامبەرەکان = [[شانشینی پەھلەوی]] | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]] | منداڵەکان = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوهەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}</ref> و [[مریەم قازی|مریەم]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}</ref> | باوان = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک) }} عبدلرحمان ارکان داودیــــــی ٢+٢=١ قازی محمد/ سیاسەتوان، دادوەرێکی کورد و سەرۆکی [[کۆماری مەهاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە ده‌وڵه‌تی کۆماری مەهاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی مەھاباد لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران. == سەرەتای ژیان == [[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]] قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون. قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە. قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە. قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە. قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە. == دەستپێکی فەرھەنگی == دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]] ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و بردنە سەرەوەی زانیاری خەڵک، لە ساڵەکانی بەر لە ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسایەتی دایەرەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی بە ئەستۆوە گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردوە و لە کاتی بەرپرسایەتیی ئەودا، یەکەم قوتابخانەی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە. لە چەند ساڵ ماوەی نابەسامانی دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی١٩٤١ تا١٩٤٦ کە [[کۆماری مەهاباد]] پێکھاتووە، بەڕێوبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکاندا و بەتایبەتی لە چارەسەریی کێشە عەشیرەیییەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاو بووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەوت، چارەسەر بووە. قازی محەممەد ڕێزی تایبەتی بۆ دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆر لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵ کردووە و زۆریان خۆش ویستوە و گەلێک ھەوڵیان لەگەڵ داوە تا ببێتە ئەندامی ئەو کۆمەڵەیە. قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دا دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەس چاوی بە ئەو بکەوێت. بانگ کرانی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکۆیان]] کردووە. == کەسایەتی قازی == [[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|{{چینی ناوەند}}قازی محەممەد و مستەفا بارزانی{{کۆتایی}}]] قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە|ئەدەب]] و [[ھونەر]] دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتگەرێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەر دەگرت. وەک ئەوەی لە وەسیەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە ڕۆژنامەی کوردستان، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دوژمنانیدا زانیوە. ھەرچەند دەیزانی دوژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد حەز دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگا، بەڵام ئەگەر وا نەبێ ئەوەی بۆی بکرێ دەیکات. لە پێش کۆماردا جاربەجارە لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی '''''پێشەوا''''' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشراو و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە. == ژیانی ڕامیاری و کۆمار == [[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]] [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی کۆماری مەھاباد لە ساڵی ١٩٤٦.]] قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]] ئەو و بە قەناعەت گەیشتنی بەرپرسانی کۆمەڵەدا بوو کە ''ژێ. کاف ب''وو بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]] و وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ڕێزی تایبەتی کە بۆ ژێ. کاف ھەبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر بە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. کاف دانا و ھەر بۆیەش سەرنجی زۆربەی نزیک بە تەواوی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو پارتی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن حیسابی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ|عەشیرەت]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا. لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ( سەیفی قازی ، مەلا مستەفا بارزانی ، حەمە رەشید خانی بانە ، عەمەرخانی شکاک ، زێڕۆبەگی هەرکی ) بوون ، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگه‌ی ئه‌وان بەرامبەر بە نه‌ته‌وه‌ی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون ناتانەوێ پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن. قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەهاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] بە زۆری سیقەیان بە ئەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ ڕووسە ''بێ خواکان'' پەیوەندیەکی باشی هەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}</ref> جگە لەمە، ڕووسەکان دوژمنێکی سەرسەختی کوردن لە مێژووی کورد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Kurdistan_Times/EcgMAQAAMAAJ?hl=en|سەردێڕ=Kurdistan Times|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Mustafa al Karadaghi|پەڕەکان=١٣٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamson|یەکەم=David|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/The_Kurdish_War/79iSEAAAQBAJ?hl=en|سەردێڕ=The Kurdish War|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٧٢٦٠٩-١|زمان=en}}</ref> == ڕووخانی کۆمار == دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا . [[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]] ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.» ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن. ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو. == دادگاییکردنی قازی == ٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}} تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون: * گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]] * ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان * بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی * سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]] * ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]]) * دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] * لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]] قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی. یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو. دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو. پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە. لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون. لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە: <blockquote>ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.</blockquote> ھەروەھا گوتبوویان: <blockquote>کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.</blockquote> ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین. پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''. ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''. دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. '' ''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: "من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی: <blockquote> تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.</blockquote> لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە: <blockquote>ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.</blockquote> کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}} دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات. == پەتی سێدارە == لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]](٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران. ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسیەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیاریەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت: <blockquote>حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.</blockquote> ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێ: ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی کوردستان دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەکەن. بژی کورد و کوردستان. تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە. === دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان === لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئێعدامەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.<ref>جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].</ref> لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی ده‌وڵه‌تی ئێران بەرەو مەھاباد چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری مۆکریان (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچکەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}</ref> == وەسیەتنامەی قازی محەممەد == قازی محەممەد لە وەسیەتنامەکەی لە گەلی کورد داوا دەکات متمانە بە غەیری خۆی نەکات و ھەر بە تەنیا پشت بە یەکتر ببەستێن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانیی بەرژەوەندیی تاکەکەسی. ئەو دەڵێت من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم میننەتێک لەسەر کەسێک ناکەم. ھەروەھا لە کوردەکان داوا دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە خۆیندەواریدایە . .<ref name="ڕووداو ۱">[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == لە وێژە و ھونەردا == لە کارە ھونەرییەکانێکی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و ژیان و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی کورد لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا لە ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.<ref name="ڕۆژپڕێس ۱">[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.</ref> [[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی کرماشان لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی ڕۆمانێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار'' بوو کە بەھۆی ئەوەی کۆچی دواییی کرد، ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[شێخ سەعید]] * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] * [[عەبدولسەلام بارزانی]] * [[شێخ مەحموودی حەفید]] * [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]] * [[سەید ڕەزا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبناسی == * ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١. == بەستەری دەرەکی == * [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI] * [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد] {{ltr}} * [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad] {{ltr/end}} {{کۆماری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}} [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:بنەماڵەی قازی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کۆماری کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] 30ofb0a48grc6hp81j8mm3pg1go5kq2 1570208 1570207 2026-03-31T08:41:03Z 1silent scientist 51740 1570208 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = قازی محه‌ممه‌د | وێنە = Qazi Muhammad.jpg | قەبارەی وێنە = 180px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}} | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}} | شوێنی مردن = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]] | ھۆکاری مردن = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]] | شوێنی گۆڕ = [[مەھاباد]] | نیشتەجێ =[[کوردستان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = پێشەوا | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[دادوەر]] | ساڵانی چالاکی = | شار = [[مەھاباد]] | ناسراو بە = پێشەوا | سەرناو = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]] | وادە = ١١ مانگ | حیزب = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] | بەرامبەرەکان = [[شانشینی پەھلەوی]] | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]] | منداڵەکان = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوهەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}</ref> و [[مریەم قازی|مریەم]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}</ref> | باوان = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک) }} '''قازی محەممەد''' [[سیاسەتوان]]، [[دادوەر]]ێکی [[کورد]] و سەرۆکی [[کۆماری مەهاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە ده‌وڵه‌تی کۆماری مەهاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی [[مەھاباد]] لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران. == سەرەتای ژیان == [[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]] قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون. قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە. قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە. قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە. قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە. == دەستپێکی فەرھەنگی == دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]] ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و بردنە سەرەوەی زانیاری خەڵک، لە ساڵەکانی بەر لە ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسایەتی دایەرەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی بە ئەستۆوە گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردوە و لە کاتی بەرپرسایەتیی ئەودا، یەکەم قوتابخانەی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە. لە چەند ساڵ ماوەی نابەسامانی دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی١٩٤١ تا١٩٤٦ کە [[کۆماری مەهاباد]] پێکھاتووە، بەڕێوبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکاندا و بەتایبەتی لە چارەسەریی کێشە عەشیرەیییەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاو بووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەوت، چارەسەر بووە. قازی محەممەد ڕێزی تایبەتی بۆ دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆر لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵ کردووە و زۆریان خۆش ویستوە و گەلێک ھەوڵیان لەگەڵ داوە تا ببێتە ئەندامی ئەو کۆمەڵەیە. قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دا دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەس چاوی بە ئەو بکەوێت. بانگ کرانی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکۆیان]] کردووە. == کەسایەتی قازی == [[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|{{چینی ناوەند}}قازی محەممەد و مستەفا بارزانی{{کۆتایی}}]] قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە|ئەدەب]] و [[ھونەر]] دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتگەرێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەر دەگرت. وەک ئەوەی لە وەسیەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە ڕۆژنامەی کوردستان، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دوژمنانیدا زانیوە. ھەرچەند دەیزانی دوژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد حەز دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگا، بەڵام ئەگەر وا نەبێ ئەوەی بۆی بکرێ دەیکات. لە پێش کۆماردا جاربەجارە لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی '''''پێشەوا''''' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشراو و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە. == ژیانی ڕامیاری و کۆمار == [[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]] [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی کۆماری مەھاباد لە ساڵی ١٩٤٦.]] قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]] ئەو و بە قەناعەت گەیشتنی بەرپرسانی کۆمەڵەدا بوو کە ''ژێ. کاف ب''وو بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]] و وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ڕێزی تایبەتی کە بۆ ژێ. کاف ھەبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر بە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. کاف دانا و ھەر بۆیەش سەرنجی زۆربەی نزیک بە تەواوی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو پارتی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن حیسابی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ|عەشیرەت]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا. لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ( سەیفی قازی ، مەلا مستەفا بارزانی ، حەمە رەشید خانی بانە ، عەمەرخانی شکاک ، زێڕۆبەگی هەرکی ) بوون ، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگه‌ی ئه‌وان بەرامبەر بە نه‌ته‌وه‌ی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون ناتانەوێ پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن. قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەهاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] بە زۆری سیقەیان بە ئەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ ڕووسە ''بێ خواکان'' پەیوەندیەکی باشی هەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}</ref> جگە لەمە، ڕووسەکان دوژمنێکی سەرسەختی کوردن لە مێژووی کورد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Kurdistan_Times/EcgMAQAAMAAJ?hl=en|سەردێڕ=Kurdistan Times|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Mustafa al Karadaghi|پەڕەکان=١٣٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamson|یەکەم=David|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/The_Kurdish_War/79iSEAAAQBAJ?hl=en|سەردێڕ=The Kurdish War|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٧٢٦٠٩-١|زمان=en}}</ref> == ڕووخانی کۆمار == دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا . [[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]] ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.» ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن. ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو. == دادگاییکردنی قازی == ٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}} تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون: * گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]] * ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان * بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی * سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]] * ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]]) * دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] * لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]] قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی. یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو. دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو. پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە. لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون. لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە: <blockquote>ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.</blockquote> ھەروەھا گوتبوویان: <blockquote>کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.</blockquote> ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین. پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''. ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''. دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. '' ''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: "من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی: <blockquote> تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.</blockquote> لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە: <blockquote>ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.</blockquote> کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}} دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات. == پەتی سێدارە == لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]](٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران. ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسیەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیاریەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت: <blockquote>حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.</blockquote> ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێ: ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی کوردستان دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەکەن. بژی کورد و کوردستان. تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە. === دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان === لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئێعدامەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.<ref>جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].</ref> لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی ده‌وڵه‌تی ئێران بەرەو مەھاباد چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری مۆکریان (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچکەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}</ref> == وەسیەتنامەی قازی محەممەد == قازی محەممەد لە وەسیەتنامەکەی لە گەلی کورد داوا دەکات متمانە بە غەیری خۆی نەکات و ھەر بە تەنیا پشت بە یەکتر ببەستێن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانیی بەرژەوەندیی تاکەکەسی. ئەو دەڵێت من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم میننەتێک لەسەر کەسێک ناکەم. ھەروەھا لە کوردەکان داوا دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە خۆیندەواریدایە . .<ref name="ڕووداو ۱">[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == لە وێژە و ھونەردا == لە کارە ھونەرییەکانێکی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و ژیان و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی کورد لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا لە ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.<ref name="ڕۆژپڕێس ۱">[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.</ref> [[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی کرماشان لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی ڕۆمانێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار'' بوو کە بەھۆی ئەوەی کۆچی دواییی کرد، ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[شێخ سەعید]] * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] * [[عەبدولسەلام بارزانی]] * [[شێخ مەحموودی حەفید]] * [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]] * [[سەید ڕەزا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبناسی == * ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١. == بەستەری دەرەکی == * [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI] * [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد] {{ltr}} * [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad] {{ltr/end}} {{کۆماری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}} [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:بنەماڵەی قازی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کۆماری کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] riczit6ubgi4c3g4q854q6wsymx2ras 1570223 1570208 2026-03-31T10:10:59Z Tessla 41338 «[[قازی محەممەد]]»ی پاراست: پەڕەکەی بەپێی پێویست گەورە و فراوانە، نەکا ئێمە ڕۆژێک لە ویکی نەمێنین و خەڵکی دەستکاری بکەن ([دەستکاری=تەنیا بە بەکارھێنەرانی پەسندکراوی خۆگەڕ ڕێگە بدە] (بێسنوور) [گواستنەوە=تەنیا بە بەکارھێنەرانی پەسندکراوی خۆگەڕ ڕێگە بدە] (بێسنوور)) 1570208 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = قازی محه‌ممه‌د | وێنە = Qazi Muhammad.jpg | قەبارەی وێنە = 180px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}} | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}} | شوێنی مردن = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]] | ھۆکاری مردن = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]] | شوێنی گۆڕ = [[مەھاباد]] | نیشتەجێ =[[کوردستان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = پێشەوا | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[دادوەر]] | ساڵانی چالاکی = | شار = [[مەھاباد]] | ناسراو بە = پێشەوا | سەرناو = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]] | وادە = ١١ مانگ | حیزب = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی ڕۆژهەڵاتی کوردستان|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] | بەرامبەرەکان = [[شانشینی پەھلەوی]] | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]] | منداڵەکان = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوهەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}</ref> و [[مریەم قازی|مریەم]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}</ref> | باوان = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک) }} '''قازی محەممەد''' [[سیاسەتوان]]، [[دادوەر]]ێکی [[کورد]] و سەرۆکی [[کۆماری مەهاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە ده‌وڵه‌تی کۆماری مەهاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی [[مەھاباد]] لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران. == سەرەتای ژیان == [[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]] قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون. قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە. قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە. قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە. قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە. == دەستپێکی فەرھەنگی == دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]] ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و بردنە سەرەوەی زانیاری خەڵک، لە ساڵەکانی بەر لە ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسایەتی دایەرەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی بە ئەستۆوە گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردوە و لە کاتی بەرپرسایەتیی ئەودا، یەکەم قوتابخانەی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە. لە چەند ساڵ ماوەی نابەسامانی دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی١٩٤١ تا١٩٤٦ کە [[کۆماری مەهاباد]] پێکھاتووە، بەڕێوبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکاندا و بەتایبەتی لە چارەسەریی کێشە عەشیرەیییەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاو بووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەوت، چارەسەر بووە. قازی محەممەد ڕێزی تایبەتی بۆ دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆر لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵ کردووە و زۆریان خۆش ویستوە و گەلێک ھەوڵیان لەگەڵ داوە تا ببێتە ئەندامی ئەو کۆمەڵەیە. قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دا دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەس چاوی بە ئەو بکەوێت. بانگ کرانی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکۆیان]] کردووە. == کەسایەتی قازی == [[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|{{چینی ناوەند}}قازی محەممەد و مستەفا بارزانی{{کۆتایی}}]] قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە|ئەدەب]] و [[ھونەر]] دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتگەرێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەر دەگرت. وەک ئەوەی لە وەسیەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە ڕۆژنامەی کوردستان، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دوژمنانیدا زانیوە. ھەرچەند دەیزانی دوژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد حەز دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگا، بەڵام ئەگەر وا نەبێ ئەوەی بۆی بکرێ دەیکات. لە پێش کۆماردا جاربەجارە لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی '''''پێشەوا''''' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشراو و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە. == ژیانی ڕامیاری و کۆمار == [[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]] [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی کۆماری مەھاباد لە ساڵی ١٩٤٦.]] قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]] ئەو و بە قەناعەت گەیشتنی بەرپرسانی کۆمەڵەدا بوو کە ''ژێ. کاف ب''وو بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]] و وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ڕێزی تایبەتی کە بۆ ژێ. کاف ھەبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر بە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. کاف دانا و ھەر بۆیەش سەرنجی زۆربەی نزیک بە تەواوی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو پارتی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن حیسابی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ|عەشیرەت]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا. لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ( سەیفی قازی ، مەلا مستەفا بارزانی ، حەمە رەشید خانی بانە ، عەمەرخانی شکاک ، زێڕۆبەگی هەرکی ) بوون ، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگه‌ی ئه‌وان بەرامبەر بە نه‌ته‌وه‌ی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون ناتانەوێ پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن. قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەهاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] بە زۆری سیقەیان بە ئەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ ڕووسە ''بێ خواکان'' پەیوەندیەکی باشی هەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}</ref> جگە لەمە، ڕووسەکان دوژمنێکی سەرسەختی کوردن لە مێژووی کورد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Kurdistan_Times/EcgMAQAAMAAJ?hl=en|سەردێڕ=Kurdistan Times|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Mustafa al Karadaghi|پەڕەکان=١٣٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamson|یەکەم=David|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/The_Kurdish_War/79iSEAAAQBAJ?hl=en|سەردێڕ=The Kurdish War|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٧٢٦٠٩-١|زمان=en}}</ref> == ڕووخانی کۆمار == دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا . [[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]] ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.» ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن. ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو. == دادگاییکردنی قازی == ٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}} تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون: * گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]] * ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان * بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی * سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]] * ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]]) * دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] * لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]] قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی. یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو. دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو. پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە. لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون. لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە: <blockquote>ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.</blockquote> ھەروەھا گوتبوویان: <blockquote>کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.</blockquote> ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین. پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''. ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''. دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. '' ''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: "من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی: <blockquote> تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.</blockquote> لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە: <blockquote>ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.</blockquote> کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}} دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات. == پەتی سێدارە == لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]](٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران. ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسیەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیاریەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت: <blockquote>حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.</blockquote> ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێ: ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی کوردستان دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەکەن. بژی کورد و کوردستان. تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە. === دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان === لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئێعدامەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.<ref>جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].</ref> لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی ده‌وڵه‌تی ئێران بەرەو مەھاباد چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری مۆکریان (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچکەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}</ref> == وەسیەتنامەی قازی محەممەد == قازی محەممەد لە وەسیەتنامەکەی لە گەلی کورد داوا دەکات متمانە بە غەیری خۆی نەکات و ھەر بە تەنیا پشت بە یەکتر ببەستێن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانیی بەرژەوەندیی تاکەکەسی. ئەو دەڵێت من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم میننەتێک لەسەر کەسێک ناکەم. ھەروەھا لە کوردەکان داوا دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە خۆیندەواریدایە . .<ref name="ڕووداو ۱">[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == لە وێژە و ھونەردا == لە کارە ھونەرییەکانێکی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و ژیان و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی کورد لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا لە ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.<ref name="ڕۆژپڕێس ۱">[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.</ref> [[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی کرماشان لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی ڕۆمانێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار'' بوو کە بەھۆی ئەوەی کۆچی دواییی کرد، ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[شێخ سەعید]] * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] * [[عەبدولسەلام بارزانی]] * [[شێخ مەحموودی حەفید]] * [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]] * [[سەید ڕەزا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبناسی == * ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١. == بەستەری دەرەکی == * [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI] * [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد] {{ltr}} * [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad] {{ltr/end}} {{کۆماری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}} [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:بنەماڵەی قازی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کۆماری کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] riczit6ubgi4c3g4q854q6wsymx2ras 1570246 1570223 2026-03-31T11:19:47Z 1silent scientist 51740 1570246 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = قازی محەممەد | وێنە = Qazi Muhammad.jpg | قەبارەی وێنە = 180px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}} | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}} | شوێنی مردن = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]] | ھۆکاری مردن = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]] | شوێنی گۆڕ = [[مەھاباد]] | نیشتەجێ =[[کوردستان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = پێشەوا | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[دادوەر]] | ساڵانی چالاکی = | شار = [[مەھاباد]] | ناسراو بە = پێشەوا | سەرناو = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]] | وادە = ١١ مانگ | حیزب = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] | بەرامبەرەکان = [[شانشینی پەھلەوی]] | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]] | منداڵەکان = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوھەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}</ref> و [[مریەم قازی|مریەم]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}</ref> | باوان = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک) }} '''قازی محەممەد''' (١ی ئایاری ١٨٩٣، [[مەھاباد]] – ٣١ی ئازاری ١٩٤٧، [[مەھاباد]]) [[سیاسەتوان]]، [[دادوەر]]ێکی [[کورد]] و سەرۆکی [[کۆماری مەھاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە دەوڵەتی کۆماری مەھاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی [[مەھاباد]] لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران. == سەرەتای ژیان == [[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]] قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون. قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە. قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە. قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە. قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە. == دەستپێکی فەرھەنگی == دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]] ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و بردنە سەرەوەی زانیاری خەڵک، لە ساڵەکانی بەر لە ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسایەتی دایەرەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی بە ئەستۆوە گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردوە و لە کاتی بەرپرسایەتیی ئەودا، یەکەم قوتابخانەی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە. لە چەند ساڵ ماوەی نابەسامانی دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی١٩٤١ تا١٩٤٦ کە [[کۆماری مەهاباد]] پێکھاتووە، بەڕێوبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکاندا و بەتایبەتی لە چارەسەریی کێشە عەشیرەیییەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاو بووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەوت، چارەسەر بووە. قازی محەممەد ڕێزی تایبەتی بۆ دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆر لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵ کردووە و زۆریان خۆش ویستوە و گەلێک ھەوڵیان لەگەڵ داوە تا ببێتە ئەندامی ئەو کۆمەڵەیە. قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دا دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەس چاوی بە ئەو بکەوێت. بانگ کرانی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکۆیان]] کردووە. == کەسایەتی قازی == [[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|{{چینی ناوەند}}قازی محەممەد و مستەفا بارزانی{{کۆتایی}}]] قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە|ئەدەب]] و [[ھونەر]] دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتگەرێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەر دەگرت. وەک ئەوەی لە وەسیەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە ڕۆژنامەی کوردستان، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دوژمنانیدا زانیوە. ھەرچەند دەیزانی دوژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد حەز دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگا، بەڵام ئەگەر وا نەبێ ئەوەی بۆی بکرێ دەیکات. لە پێش کۆماردا جاربەجارە لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی '''''پێشەوا''''' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشراو و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە. == ژیانی ڕامیاری و کۆمار == [[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]] [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی کۆماری مەھاباد لە ساڵی ١٩٤٦.]] قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]] ئەو و بە قەناعەت گەیشتنی بەرپرسانی کۆمەڵەدا بوو کە ''ژێ. کاف ب''وو بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]] و وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ڕێزی تایبەتی کە بۆ ژێ. کاف ھەبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر بە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. کاف دانا و ھەر بۆیەش سەرنجی زۆربەی نزیک بە تەواوی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو پارتی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن حیسابی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ|عەشیرەت]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا. لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ( سەیفی قازی ، مەلا مستەفا بارزانی ، حەمە رەشید خانی بانە ، عەمەرخانی شکاک ، زێڕۆبەگی هەرکی ) بوون ، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگه‌ی ئه‌وان بەرامبەر بە نه‌ته‌وه‌ی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون ناتانەوێ پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن. قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەهاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] بە زۆری سیقەیان بە ئەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ ڕووسە ''بێ خواکان'' پەیوەندیەکی باشی هەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}</ref> جگە لەمە، ڕووسەکان دوژمنێکی سەرسەختی کوردن لە مێژووی کورد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Kurdistan_Times/EcgMAQAAMAAJ?hl=en|سەردێڕ=Kurdistan Times|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Mustafa al Karadaghi|پەڕەکان=١٣٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamson|یەکەم=David|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/The_Kurdish_War/79iSEAAAQBAJ?hl=en|سەردێڕ=The Kurdish War|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٧٢٦٠٩-١|زمان=en}}</ref> == ڕووخانی کۆمار == دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا . [[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]] ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.» ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن. ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو. == دادگاییکردنی قازی == ٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}} تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون: * گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]] * ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان * بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی * سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]] * ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]]) * دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] * لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]] قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی. یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو. دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو. پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە. لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون. لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە: <blockquote>ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.</blockquote> ھەروەھا گوتبوویان: <blockquote>کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.</blockquote> ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین. پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''. ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''. دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. '' ''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: "من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی: <blockquote> تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.</blockquote> لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە: <blockquote>ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.</blockquote> کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}} دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات. == پەتی سێدارە == لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]](٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران. ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسیەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیاریەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت: <blockquote>حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.</blockquote> ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێ: ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی کوردستان دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەکەن. بژی کورد و کوردستان. تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە. === دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان === لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئێعدامەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.<ref>جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].</ref> لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی ده‌وڵه‌تی ئێران بەرەو مەھاباد چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری مۆکریان (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچکەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}</ref> == وەسیەتنامەی قازی محەممەد == قازی محەممەد لە وەسیەتنامەکەی لە گەلی کورد داوا دەکات متمانە بە غەیری خۆی نەکات و ھەر بە تەنیا پشت بە یەکتر ببەستێن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانیی بەرژەوەندیی تاکەکەسی. ئەو دەڵێت من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم میننەتێک لەسەر کەسێک ناکەم. ھەروەھا لە کوردەکان داوا دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە خۆیندەواریدایە . .<ref name="ڕووداو ۱">[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == لە وێژە و ھونەردا == لە کارە ھونەرییەکانێکی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و ژیان و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی کورد لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا لە ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.<ref name="ڕۆژپڕێس ۱">[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.</ref> [[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی کرماشان لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی ڕۆمانێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار'' بوو کە بەھۆی ئەوەی کۆچی دواییی کرد، ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[شێخ سەعید]] * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] * [[عەبدولسەلام بارزانی]] * [[شێخ مەحموودی حەفید]] * [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]] * [[سەید ڕەزا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبناسی == * ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١. == بەستەری دەرەکی == * [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI] * [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد] {{ltr}} * [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad] {{ltr/end}} {{کۆماری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}} [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:بنەماڵەی قازی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کۆماری کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] q80pnsrktfd3p2xxttrl4e0lbd7giwv 1570249 1570246 2026-03-31T11:39:01Z 1silent scientist 51740 /* دەستپێکی فەرھەنگی */ 1570249 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = قازی محەممەد | وێنە = Qazi Muhammad.jpg | قەبارەی وێنە = 180px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٨٩٣|٥|١}} | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٤٧|٠٣|٣١|١٨٩٣|٠٥|٠١}} | شوێنی مردن = [[مەیدانی چوارچرا]]، [[مەھاباد]] | ھۆکاری مردن = [[سزای مەرگ|لەسێدارەدان]] | شوێنی گۆڕ = [[مەھاباد]] | نیشتەجێ =[[کوردستان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = پێشەوا | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[دادوەر]] | ساڵانی چالاکی = | شار = [[مەھاباد]] | ناسراو بە = پێشەوا | سەرناو = سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]] | وادە = ١١ مانگ | حیزب = [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژێکاف]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] | بەرامبەرەکان = [[شانشینی پەھلەوی]] | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]] | منداڵەکان = عیفەت، [[عەلی قازی|عەلی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پەروین، فەوزیە، مونیر، سوھەیلا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= سوھەیلا قازی محەمەد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان= https://jinhaagency1.com/so/zhan/fdg-35433|بڵاوکەرەوە= jinhaagency}}</ref> و [[مریەم قازی|مریەم]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0104202018|سەردێڕ=تەرمی مریەم قازی کچی پێشەوا قازی محەممەد لە کەلار بەخاکسپێردرا|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=rudaw}}</ref> | باوان = [[قازی عەلی]] (باوک){{ھن}}[[گەوھەرتاج خانم]] (دایک) }} '''قازی محەممەد''' (١ی ئایاری ١٨٩٣، [[مەھاباد]] – ٣١ی ئازاری ١٩٤٧، [[مەھاباد]]) [[سیاسەتوان]]، [[دادوەر]]ێکی [[کورد]] و سەرۆکی [[کۆماری مەھاباد]] بوو. ئەو یەکێک لە کەسایەتییە بەناوبانگەکانی ناوچەی [[موکریان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦، بە ھاوکاری چەند کەسێکی دیکە دەوڵەتی کۆماری مەھاباد لە شاری [[مەھاباد]] دامەزراند. دوای ڕووخانی کۆمار لە ساڵی ١٩٤٧، قازی لەگەڵ برا و ئامۆزاکەی لەلایەن [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]یەوە لە [[مەیدانی چوارچرا]]ی [[مەھاباد]] لە [[سزای مەرگ|سێدارە]] دران. == سەرەتای ژیان == [[پەڕگە:Qazi Muhammed wearing Kurdish clothes.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد بە گەنجی و بە جلوبەرگی کوردییەوە.]] قازی محەممەد، کوڕی [[قازی عەلی]]، لە بنەماڵەیەک لەدایکبووە کە ناوبانگی لە شاری [[مەھاباد]] بۆ چوار سەدە پێشتر دەگەڕێتەوە. ئەوان نەک تەنیا لەلای خەڵک بەڵکو لەلایەن دەسەڵاتداران و بەرپرسانی حکوومەتیش جێگەی ڕێز و پێزانین بوون. ھەر بە بنەماڵە زانا و {{قت|ئازادیخواز}} و نیشتمانپەروەر بوون. لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانیدا]] پیاوی وەک [[میرزا فەتاحی]] قازییان لە بەرەنگاریی ڕاستەوخۆ لەگەڵ [[ڕووسەکان]] لێ شەھید بوو، کوڕە لاوەکانیشی (سالار و محەممەد) بە دیل گیران و بۆ شوێنە دوورەکانی [[ڕووسیا]]ی ئەو کات بەڕێ کران و تا [[شۆڕشی تشرینی یەکەم]] ھەر لە دیلیدا بوون. قازی عەلی باوکی، لە ١٩٣٠ لە مەھاباد ڕێکخراوێکی کوردی بە ناوی ''بزووتنەوەی محەممەد'' پێک ھێنا. ناوبراو لەگەڵ [[جووڵانەوەی شێخ محەممەد خیابانی]] لە [[تەورێز]] پەیوەندی ھەبوو، تا ساڵی ١٩٣٤یش کە مرد لەسەر ئەو کارە بەردەوام بووە. قازی عەلی، دوو کوڕی ھەبووە، یەکێکیان [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبوالقاسم قازی]] (ناسراو بە سەدری قازی) بووە کە دوو دەورە لەلایەن خەڵکەوە کراوەتە نوێنەری [[پەرلەمان]] و جێی بڕوا و کاریگەرێتی تایبەتی ھەبووە. دوای تەواوبوونی کاری [[پەرلەمان]] لەسەر ڕاسپاردەی باوکی، بۆ ڕاپەڕاندنی کارە سیاسییەکان و یاریدانی خەڵک ھەر لە [[تاران]] مابووەوە. قازی محەممەدیش کە ساڵی ١٨٩٣ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لەو بنەماڵەدا لەدایکبووە. قازی محەممەد لە منداڵی و لاویدا زۆر خولیای زانست و فێربوونی زمانە بیانییەکان بووە و جگە لە [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]]، لەگەڵ زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[ئێسپێرانتۆ]] و تا ڕادەیەکیش [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] ئاشنایەتی کردووە. قازی محەممەد زۆری حەز بە تێکەڵاوی لەگەڵ کەسایەتییە گەورەکان، کوردانی نیشتمانپەروەر و سەرۆک عەشیرەتەکان ھەبووە. == دەستپێکی فەرھەنگی == دوای مردنی باوکی، بوو بە [[دادوەر]]ی شار. لەبەر ئارەزووی خۆی بۆ کاری فەرھەنگی و پەرەپێدانی ئاستی ڕۆشنبیریی خەڵک، لە ساڵەکانی پێش ١٩٤١ و دوای ئەوەش بەرپرسیارێتی فەرمانگەی فەرھەنگ و ئەوقافی شاری مەھابادی لە ئەستۆ گرتووە و خزمەتی بەرچاوی فەرھەنگی کردووە و لەکاتی بەرپرسیارێتی ئەودا، یەکەم [[خوێندنگە]]ی کچان لە [[مەھاباد]] کراوەتەوە. ھەر لەبەر ئەوە لەگەڵ زۆرێک لە خوێندکاران، ڕۆشنبیران و مامۆستایان پەیوەندی نزیکی بووە. لە ماوەی ناجێگیری دەوڵەتی ئێران، واتە لە ساڵانی ١٩٤١–١٩٤٦، بەڕێوەبەرایەتی ئەو لە پێشبردنی کاروبارەکان و بەتایبەتی لە چارەسەرکردنی کێشەی [[ھۆز]]ەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە. زۆر لە گرفتەکانی کاری ڕۆژانەی خەڵک لە دیوانی ئەودا کە ''مەحکەمە''یان [[دادگا]]یان پێدەگوت، چارەسەر دەبوو. قازی محەممەد ڕێزێکی تایبەتی لای دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ.ک) ھەبووە. زۆرێک لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ.ک]] ڕاوێژیان لەگەڵدا کردووە و زۆریان خۆش ویستووە و زۆر ھەوڵیان داوە تا ببێتە ئەندامیان. قازی لە ڕوانگەی نوێنەرانی بیانیشەوە کە ئەوکات ئێرانیان لەنێو خۆیان دابەش کردبوو، ڕێزی تایبەتی ھەبووە. ھەر کەس چووەتە [[مەھاباد]] و تێکۆشاوە بەر لە ھەموو کەسێک چاوی بەو کەوتووە. بانگکردنی بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر لەم پەیوەندییەدا بووە، کە لەگەڵ شاندێکی گەورە سەردانی [[باکوو|باکوویان]] کردووە. == کەسایەتی قازی == [[پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|وێنۆک|200px|{{چینی ناوەند}}قازی محەممەد و مستەفا بارزانی{{کۆتایی}}]] قازی محەممەد مرۆڤێکی فەرھەنگ دۆست، خۆش بەیان، [[وێژە|ئەدەب]] و [[ھونەر]] دۆست، ئەھلی ڕاوێژ و لە ھەمان کاتدا خەباتگەرێکی نیشتمانپەروەر و گەل خۆشەویست بوو. لەگەڵ ھەموو چین و توێژێک ھەڵسوکەوتی ھەبوو و لە کاتی پێویستدا لە ھەست و ھێزیان کەڵکی وەر دەگرت. وەک ئەوەی لە وەسیەتەکەیدا ھاتوو، قازی محەممەد برایەتی و یەکگرتوویی کوردی پێ گەورەترین ھۆی سەرکەوتن بوو. ھەر بۆیە لە زۆربەی وتارەکانی کە لە ڕۆژنامەی کوردستان، ئەوکات چاپ کراون لەسەر بابەتی یەکێتی و برایەتی دواوە و مەرجی سەرکەوتن و کۆڵەکەی ڕاگرتنی کۆمار و ھۆی سەرکەوتن بەسەر دوژمنانیدا زانیوە. ھەرچەند دەیزانی دوژمنەکانی [[کورد]] ڕاست ناکەن بەڵام لە وتووێژدا زۆر بە ڕاشکاوی ڕای دەگەیاند کورد حەز دەکات لە ڕێگای ئاشتییەوە بە مافی خۆی بگا، بەڵام ئەگەر وا نەبێ ئەوەی بۆی بکرێ دەیکات. لە پێش کۆماردا جاربەجارە لە [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]] بە ناوی '''''پێشەوا''''' باسی لێوە دەکرا، لە دوای دامەزرانی کۆمار بە شێوەی فەرمی نازناوی پێشەوای پێبەخشراو و ئەو ناوە تا ئێستاش لەنێو کۆڕ و کۆمەڵی خەڵکیدا ھەر باوە. == ژیانی ڕامیاری و کۆمار == [[پەڕگە:Qazi Muhammed with military leaders.jpg|250px|وێنۆک|قازی محەممەد لەگەڵ چەند سەرکردەیەکی سەربازی.]] [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad Kurdish Republic.jpg|300px|وێنۆک|قازی محەممەد لە کاتی دامەزراندنی کۆماری مەھاباد لە ساڵی ١٩٤٦.]] قازی محەممەد کە بوو بە ئەندامی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ. ک]] و ناوی نھێنی ''بینایی'' بۆ دانرا، ھیوایەکی زیاتری بۆ بەرپرسان و خەڵک پێک ھێنا. لە ئاکامی تێگەیشتنی بە وەخت و ئازایەتی [[سیاسەت|ڕامیاری]] ئەو و بە قەناعەت گەیشتنی بەرپرسانی کۆمەڵەدا بوو کە ''ژێ. کاف ب''وو بە [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (ڕوونکردنەوە)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]] و وەک پارتێکی [[دیموکراسی|دیموکرات]] و پێشکەوتوو دەستی کرد بە تێکۆشان و خەباتی ڕامیاری. قازی لەبەر ڕێزی تایبەتی کە بۆ ژێ. کاف ھەبوو، بناغەی دامەزرانی پارتی دیموکراتیشی ھەر بە ٢٥ی [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، ڕۆژی دامەزرانی ژ. کاف دانا و ھەر بۆیەش سەرنجی زۆربەی نزیک بە تەواوی بەرپرسانی بۆ تێکۆشان لە نێو پارتی دیموکراتی کوردستاندا ڕاکێشا. پارتەکە زۆر بە خێرایی پەلوپۆی سەند و تێکۆشانی لە ھەموو ناوچەی ئازادی کوردستان دا پەرەی سەند. قەیرانی بە زۆر لکاندنی [[کوردستان]] بە [[ئازەربایجان]]ەوە چارەسەر کرد و ناچاری کردن حیسابی جیاواز بۆ کوردستان بکەن. لە یەکەم کۆنگرەدا، لە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی ١٩٤٦ (٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچیی ھەتاوی]]) بە بەشداریی نوێنەرانی پارچەکانی دیکەی [[کوردستان]] و [[مەلا مستەفا بارزانی]] و سەرۆکی [[ئێڵ|عەشیرەت]] و نوێنەرانی ھەموو چین و توێژەکانی کوردستان پێکھاتنی یەکەم [[کۆماری کوردستان]] ڕاگەیەندرا. لە کۆماری کورستان دا پێنچ کەس پلەی ژەنەراڵیان پێبەخشرا ئەوانیش ( سەیفی قازی ، مەلا مستەفا بارزانی ، حەمە رەشید خانی بانە ، عەمەرخانی شکاک ، زێڕۆبەگی هەرکی ) بوون ، لە ماوەی دەسەڵاتداری کۆماری کوردستان ئەوەی پێویست بوو زۆر بە ڕاشکاوی بە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] و [[ئەحمەد قەوام]] ([[سەرۆک وەزیران]]ی کاتی [[ئێران]]) ڕاگەیاندووە، قامکی لەسەر پێگه‌ی ئه‌وان بەرامبەر بە نه‌ته‌وه‌ی [[کورد]] داناوە. بە ئاشکرا پێی گوتوون ناتانەوێ پرسی [[کوردستان]] چارەسەر بکەن. قازی محەممەد لە کاتی حکومڕانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەهاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردانی ڕۆژهەڵات]] بە زۆری سیقەیان بە ئەو نەدەکرد چونکە ئەو لەگەڵ ڕووسە ''بێ خواکان'' پەیوەندیەکی باشی هەبوو. کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیای قەیسەری]] شارەکەیان تاڵانکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=E.|سەردێڕ=The Kurdish Struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|edition=١٩٩٦|شوێن=[[لەندەن]]|پەڕەکان=٢٩}}</ref> جگە لەمە، ڕووسەکان دوژمنێکی سەرسەختی کوردن لە مێژووی کورد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Kurdistan_Times/EcgMAQAAMAAJ?hl=en|سەردێڕ=Kurdistan Times|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Mustafa al Karadaghi|پەڕەکان=١٣٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamson|یەکەم=David|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/The_Kurdish_War/79iSEAAAQBAJ?hl=en|سەردێڕ=The Kurdish War|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٧٢٦٠٩-١|زمان=en}}</ref> == ڕووخانی کۆمار == دوای وتووێژی زۆر، تاران و کۆماری کوردستان بە خاڵێکی ھاوبەش نەگەشتن و گرفتەکان چارەسەر نەکران. ھەر بۆیە بەشوێن ماوەیەک ھەڕەشە، و بە دوای وەر گرتنی ھێندێ بەڵێن بۆ یارمەتیدان لە ڕووخاندنی کۆماری كوردستان لەلایەن بڕێک سەرۆک عەشیرەتەکان، تەنانەت چەن کەس لەوانەی دەگەڵ قازی سەفەری باکۆیان کردبوو، تاران لە پێشدا ھێرش دەکاتە تەورێز بۆ ڕووخاندنی کۆماری ئازەربایجان و پاشان ھێرش دەکاتە سەر کوردستان. ئەو سەرۆک عەشیرەتانی بەرگرییان لە کۆمار کرد ( مەلا مستەفا بارزانی و زێڕۆبەگ هەرکی و تەها بەگ هەرکی ) بوون و تا روخانی کۆمار خۆیان بە دەستەوە نەدا . [[پەڕگە:Kurdish Mahabad Republic Was Established in 1947 - The President Ghazi Muhammad In The Middle.jpg|350px|وێنۆک|وێنەی قازی محەممەد لەگەڵ چەند وەزیر و کاربەدەستێکی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧.]] ئەرتەشی ئێران کە قورسترین ئامێری شەریان چەن تانکی کۆن و قۆڕازە بوو، ڕۆژی ٢٠ سەرماوەزی ساڵی ١٣٢٥ی ھەتاوی (١٩٤٦ی زایینی) گەیشتە دەرۆی شاری تەورێز و ڕۆژی ٢١بە ھەڵاتنی سەرۆکانی کۆمار بۆ سۆڤیەت [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] ڕووخا و ئەرتەش شاری تەورێزی داگیر کرد. دوای ئەوە ئەرتەش لەوێڕا بەرەو مەھاباد ڕێ کەوت. لەو ئەو ناوچانەی دیکە لە باشووری مەھاباددا کە خۆیان بە بەشی کۆمار دەزانی و دەسەڵاتی تارانیان بە [[حکوومەتی ناوەندی]] نادەزانی، واتە لە شارەکانی [[سنە]]، [[دیواندەرە]]، [[مەریوان]] ھەتا نزیکی [[سەقز]]، لە چەن مانگ پێش ئەوە، ھێزیان ئامادە کردبوو؛ بەڵام دوای [[تەورێز]] ئەرتەش ھێزی نوێی لە ڕێگای [[قەزوین]] بۆ سەقز نارد کە لە ٢٠ی سەرماوەز گەیشتنە سەقز و لە ڕێگەی [[بۆکان]] بە یارمەتی ھێندێ لە کوردەکانی سەربە حکوومەتی شا، ڕێگەی مەھابادیان گرتە بەر. قازی وەک سەرۆک کۆمار دەستوور دەدات ھەتا دەکرێ لە شەڕ خۆ بپارێزن چون ماڵوێرانی پێوەیە. ئەگەرچی لە پێناوی وڵات ھەمووان تێدەکۆشن بەڵام بەھۆی جووڵانەوەی سەرنجڕاکێشی ھێزەکانی سۆڤیەت، زۆر بە خێرایی، لە ماوەی چەن ڕۆژ کوردستان داگیر دەکرێ. ئەگەر چی ئەو ڕەخنە لە قازی، وەک سەرۆک کۆمار و جێی متمانەی جەماوەر دەگیرێت کە بۆ ئەوندە پشتی بە یارمەتی سۆڤیەت بەستبوو کە بە دەستکێشانی لە پاڵپشتی کۆمار ئاوەھا بە خێرایی کۆمار تێدا چوو؛ بەڵام لەوەدەچێ گەورەترین ھۆی ڕووخانی کۆمار یەکنەبوونی ھەوموو دەستەکان ببێت، تا ئەو ڕادەیە کە ھێندێ ھەتا سۆڤیەت کوردستانی چۆڵ کرد، نامەیان نارد بۆ تاران کە وەرن، ئێستە کاتی ھێرشە. بە ئاگادار بوون لە داھاتووی کۆمار مەلا مستەفا ھەوڵی دا کە قازی دەگەڵ خۆی بباتە دەرەوە، بۆ پاراستنی گیانی، بەڵام قازی بەوە ڕازی نەبوو، پێی وا بوو دەبێ لەسەر بەڵێنی خۆی بمێنێتەوە. قازی دەزانێ کە بە زوویی کۆمار دەڕووخێت؛ لە نێوان شەر یان خۆبەدەستەوە دان، وەک بەرپرسیارێکی گیانی خەڵک، بۆ بەرگری لە کوشتن و وێرانکردن، وەک قارەمانێکی نەتەوەیی خۆ بەدەستەوە دەدات. ھەڵبەت سەبارەت بەوە، ڕەخنەدەگرن کە ئایا ئەگەر قازی دەگەڵ مەلا مستەفا بڕۆشتایە، دواتر نەیدەتوانی قازانجی زیاتر بێت بۆ گەلەکەی؟ بەڵام لە کاتی ماڵاوایی لەگەڵ مەلا مستەفا، قازی ئاڵای کوردستان دەسپێرێ بە مەلا مستەفا و وەک جوابی ئەو پرسیارە دەڵێ: «من خۆم فیدای خەڵکی دەکەم و ھیچ کات وەک پیشەوەری و سەرانی ئازەربایجان ناکەم تا وڵاتەکەم لە خوێن دا شەڵاڵ بێو ھەزاران کەس بە کوشت بچن.» ئەرتەش ڕۆژی ٢٩ی سەرماوەز دەگاتە مەھاباد وەک پایەتەختی كوردستان و وەک ئەو شارەی ده‌وڵه‌تی كوردستانی تێدایە، کاتێ زیاتری بۆ دادەنێن. ئەگەرچی ھەر لە پێشدا ھەم قازی بۆخۆی و ھەمووان دەیانزانی سزای قازی و ھەڵسووکەوتی حکوومەت دەگەڵ وی چۆن دەبێ، بەڵام دادگایەک ڕێ دەخرێت و تێیدا قازی و ئەندامانی کۆمار بە چەن تاوانی سەرەکی دادگایی دەکرێن. ئەگەرچی ھەردوو ده‌وڵه‌تی کوردستان و ئازەربایجان لەسەر پاڵپشتی سۆڤیەت دامەزرێندران، بەڵام کۆماری کوردستان ڕاسته‌قینە ئارەزووی جەماوەری کورد بوو. سۆڤیەت بۆ سوودی خۆی دەستی لە پاڵپشتی کێشاوە و دەسەڵاتی تاران ھەردوو ده‌وڵه‌تی تازه‌دامه‌زراوی كوردستان و ئازەربایجانی ڕووخاند. درێژەی کۆماری كوردستان ١١ مانگ بوو. == دادگاییکردنی قازی == ٦ی ڕێبەندانی ھەمان ساڵ (١٣٢٥ھەتاوی- ١٩٤٧زایینی) لێژنەی تایبەت کە لە [[تاران]]ەوە ھاتبوون بە سەرۆکایەتی ''سەرھەنگ ڕەزا'' دەگەنە [[مەھاباد]] و دادگا ڕێدەخەن. پرسیارەکانی دادگا ڕوون نەبوون. لەلایەن قازییەکانەوە (قازی محەممەد، [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]]، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|سەیف قازی]]) ھەموو تاوانەکان ڕەد کرایەوە و داوای بەڵگەیان دەکرد. ئاشکرا بوو کە ئەو دادگا ھیچ بەڵگەیەکی بە دەستەوە نەبوو.{{ھن}} تاوانەکانی قازی ئەمانە بوون: * گۆڕین و دەستکاری کردنی نەخشەی [[ئێران]] * ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و داگیرکردنی بەشێک لە خاکی ئێران بە ناوی کوردستان * بازرگانیکردنی [[نەوت]] لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بە بێ ئاگاداری و ڕەزامەندی دەوڵەتی ناوەندی * سازکردنی نەخشەی [[کوردستان|کوردستانی گەورە]] بە لکاندنی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستانی ئێران]]، [[باشووری کوردستان|عێراق]]، [[باکووری کوردستان|تورکیا]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|سووریا]] * ھێنانە ناوەی بێگانە و بەشێک لە خاکی ئێران خستنە ژێر دەستی (مەبەست [[مەلا مستەفا بارزانی]]) * دانانی ئاڵای جیاواز بۆ کوردستان بە نیشانی [[چەکوچ و داس]] بە شێوەی [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت]] * لێدانی [[سککە]] بۆ کوردستان بە وێنەی [[ڕەبڵی ڕووسی|ڕووپیەی ڕووسی]] قازی ھەموو ڕەد دەکاتەوە و لە وەڵام دا دەڵێ ئاڵایەکم داناوە بەڵام نە وەک ئەوەی ئەوان دەڵێن وەک ئاڵای سۆڤیەت. سەبارەت بە [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، ئەو بۆ خۆی ھاتووەتە مەھاباد و کەس نەیھێناوە، ئەو کوردە و کوردستان ماڵی ھەموو کوردێکە و ھەر کوردێک بە ئارەزووی خۆی لەسەر ھەر بستە خاکی کوردستاندا دەتوانێ بژی. یەکێک لە تاوانەکانی سەرەکی [[ئەبوولقاسم قازی|سەدر قازی]] جێگری سەرۆک کۆمار و برای قازی محەممەد نووسینی شێعرێکی گەرم بۆ بەخێرھاتن وتن بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو. دادگاکە بە دانی بڕیار لە سێدارە دانی ھەر سێ تاوانبارەکە کۆتایی ھات؛ بەڵام ئەمە کۆتایی کارەکە نەبوو. قازییەکان لە [[بەندیخانە]] کران بۆ ماوەی سێ مانگ. دیسان بە ھەمان شێوە دادگای پێداچوونەوە بەڕێوە چوو، ئەگەر چی ھەمووان لەسەر ئەو بڕوا بوون کە بە تاوانبار ناسینی قازی ھەر لە پێشدا وەک ئامانجی دادگاکان لە تارانەوە نیشان کرابوو. پێشەوا و ھاوڕێیانی ئەوەندەی لە ماوەی یازدە مانگی کۆماردا ھەوڵیاندا، ھەر ئەوەندەش لەو دادگا بوو، لە خۆبردوویی و ئازایەتییان لە خۆیان نیشان داوە. لەگەڵ ھەموو ئازاری دەروونی و ئەو ژیانە تاڵەی کە لە بەندیخانەی پادگانی مەھاباددا بۆیان پێک ھاتبوو، نە تەنیا بڕوایان بە ئامانجەکانیان، لاواز نەببوو بەڵکو زۆر ئەرخەیانتر و بە ورەتر ببوون. لە چاوپێکەوتنێکی نھێنیدا کە لەگەڵ یەک دوو مرۆڤی جێی باوەڕی خۆیان بوویانە، گوتوویانە: <blockquote>ئێمەیان فریودا، با نەتەوەی کورد فریو نەخوا و خەباتی خۆی بۆ ڕزگاری و سەربەستی درێژە بدات و چەک دانەنێ.</blockquote> ھەروەھا گوتبوویان: <blockquote>کە زۆریان زەخت خستووینەتە سەر تا نامەیەک بۆ مەلا مستەفا بنووسین کە دەست ھەڵبگرێ. بەڵام ئێمە نەتەنیا شتی وا نانووسین بەڵکوو پێمانوایە ئەوەی بۆی دەکرێ دەبێ دەگەڵ ئەو ناپیاوانە بیکا.</blockquote> ئازایەتییان لە دادگاکاندا بە ڕادەیەک بووە کە ئەفسەرەکان سەریان سووڕماوە. لە ڕاستیدا ئەو دادگایە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزیشی]] لە پشت بوو. ھەرچەند جگە لە کاربەدەستانی خۆیان کەسی نامۆی لێ نەبووە، بەڵام ھەر لە ڕێگای ئەوانەوە زۆر شت بڵاو بووەتەوە کە پێویستە بیزانین. پێشەوا ھەر جارێک لەو دوو جارە کە بە ناو دادگایی کراوە زیاتر لە چوار [[کاتژمێر]] قسەی کردوە و بە وتەی ''سەروان شەریفی'' کە [[پارێزەر]]ی بووە: ''ئەوە قازی محەممەد بووە کە حکوومەتی دادگایی کردوە و لە ھەموو بوارێکەوە ھێناوییەتە ژێر پرسیار''. ڕۆژنامەی ئازادی کە لەو سەردەمدا لە [[بەغدا]] بە [[زمانی کوردی]] دەردەچوو، سەبارەت بە پشتگیریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] لەو دادگایییە نوسیبووی: ''ئیستێعماری ئینگلیس و ئەمریکا لە وجوودی قازی محەممەد و ھاوڕێکانیدا دوژمنی ھەرە سەرسەختی خۆیان دەدی. ھیوایان ھەبوو بتوانن بە چۆکیان دابێنن و لە بەندیخانەش نوێنەرەکانیان چوون دەگەڵیان دوان تا بتوانن بۆ لای خۆیانیان ڕابکێشن، بەڵام ھیچ کات سەرکەوتوو نەبوون''. دواتر ڕۆژنامەی ئازەربایجان لە [[باکوو|باکۆ]] نوسیبووی قازی محەممەد بە نوێنەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] (جورج ئالێن)ی گوتبوو: ''گەلی کورد چاوەڕوانی ھیچ چاکەیەکی لە وڵاتانی ئیستێعماری نییە. '' ''نەجەفقولی پسیان'' وتەکانی پێشەوا لە دادگادا لە چەند ڕستەدا کورت دەکاتەوە و دەنووسێ: لە کاتی دادگاییدا قازی محەممەد پەلاماری دەبردە سەر [[سیاسەت]] و ئاکاری دەوڵەتی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێڕان]] و دەیگوت: "من لە قوژبنی گرتووخانەوە دەنگی خۆم بەرز دەکەمەوە لە دژی دەوڵەتی تاران و سەرۆکەکانی و دەڵێم تاوانبار ئێوەن نەک ئێمە. ئێوە وڵاتتان لێ داگیرکردووین ڕۆژنامەنووسێکی دیکە بە نێوی ''سلیمان. خ'' لە نووسراوەکانیدا دەڵێ، قازی گوتی: <blockquote> تەواوی ئەم بەسەرھات و ڕووداوانە ئاکامی سیاسەتی داگیرکەرانەی دەوڵەتە. ئەگەر دەوڵەت تەواوی کوردان بە خائین دەزانێ با دەست لەو مەڵبەندە ھەڵبگرێ، ئەگەر بە نیشتمانپەروەریشیان دەزانێ با لێ بگەڕێ خۆیان کاروباری خۆیان بگرنە دەست.</blockquote> لە بەڵگە و ڕۆژنامەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] زۆر شت لەم بابەتانە نووسراون. لە زمان ئەفسەرە ئێرانییکانەوە دەگێڕنەوە کە قازی لە جوابی ئەوەی کە کۆماری مەھاباد دەستنیشانی یەکێتیی سۆڤیەت بووە گوتویە: <blockquote>ئەو ڕووداوانە لە ئاکامی ئەوەی دابوون کە ئێوە خۆتان قانوونی بنەڕەتیتان لەژێر پێ ناوە. ئێستاش من تەنیا خۆم دامەزرێنەری دێمۆکراسی لە کوردستانم و ھیچ ھێزێکی بێگانە منی ھان نەداوە. بێبەشی کورد منی بۆ بەڕێوەبردنی ئەو کارانە ھان داوە.</blockquote> کاتێک سەرۆکی دادگا بە خەیانەت تاوانباریان دەکا لە وەڵام دا دەڵێ: ''ئێرە ماڵی منە، خاکی کوردستان خاکی باب و باپیر و ئەجدادی منە چۆن دەتوانم دەستی لێ ھەڵگرم. ''{{ھن}} دادگایی یەکەم لە ١٩ی مانگی [[کانوونی دووەم]] دەستی پێکرد و چەند ڕۆژی خایاند و [[سزای مەرگ|حوکمی ئیعدام]]ی قازییەکانی دا. دادگایی دووھەم لە ٢٨ی [[ئازار]]ی ١٩٤٧ (واتە ٧ی [[خاکەلێوە]]) دەستی پێکرد و ڕۆژی ٣٠ی [[ئازار (مانگ)|مارس]] کۆتایی پێھات. == پەتی سێدارە == لە بەرەبەیانی ١٠ی [[خاکەلێوە]]ی ساڵی ١٣٢٦ی [[ڕۆژژمێری کۆچیی ھەتاوی|ھەتاوی]](٣١ی [[ئێش|ئازاری]] ١٩٤٧) پێشەوا قازی، [[محەممەد حوسێن سەیفی قازی|حەمەحوسێن خانی سەیف قازی]] (ئامۆزای پێشەوا) و [[ئەبوولقاسم قازی|ئەبولقاسم سەدر قازی]] (برای پێشەوا) بە دوای حوکم دران لە دوو دادگای نایاسایی و فەرمایشیدا بەدەستی دووژمنانی گەلی [[کورد]] لە [[چوارچرا]]ی شاری [[مەھاباد]]، واتە ھەر لەو شوێنەی کە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ١٣٢٤ھەتاوی (٢٢ مانگی [[کانوونی دووەم|کانوونى دووەم]]ی ١٩٤٦) [[کۆماری کوردستان]] لێی ڕاگەیەندرابوو، لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] و شەھیدکران. ھەڵسوکەوتی قازی کاتی لە [[سزای مەرگ|سێدارەدران]] کە [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] دەرباری شا دەیانگێڕێتەوە وەک [[چیرۆک]] و [[ئەفسانە]]ی لێھاتووە. قازی لە پێشدا داوا دەکات کە تیربارانی بکەن چونکە لە [[سزای مەرگ|سێدارەدان]] [[ئایین|ئایینی]] نییە، بەڵام ڕێگەی پێنادەن. پاشان [[وەسیەتنامە]]یەک دەنووسێت کە جێگەی سەرنجە لە باری کۆمەڵایەتیەوە و لە باری [[سیاسەت|ڕامیاریەوە]]. قازی ئەو مردنەی بە سەرکەوتن دەزانی و ھەر بۆیە بە ٧ ھەنگاو ڕێگەی بۆلای [[سزای مەرگ|سێدارەکە]] پێوا. لە پای [[سزای مەرگ|سێدارە]] ڕێگەی نەدا چاوی ببەستن و دەڵێت: <blockquote>حەز دەکەم لە ئاخرین چرکەی ژیانیشم دا بە سەربەرزی و چاوی کراوەوە لە نیشتمانی خۆشەویستم بڕوانم.</blockquote> ڕوو لە خوێنمژانی گەل دەڵێ: ئێوە قازی محەممەدێک دەکوژن، بەڵام بزانن لە ھەر تنوکە خوێنێکی من، قازی محەممەدێکی دیکە شین دەبێتەوە. داوا لە گەلی کورد دەکەم خەباتی خۆی لەپێناو ڕزگاریی کوردستان دا پەک نەخات، باوەڕ بە دەوڵەتی خۆفرۆشی تاران مەکەن. بژی کورد و کوردستان. تەرمی ئەو شەھیدانە ھەر ئەو ڕۆژە لەسەر شان و پیلی خەڵکی بە شرەفی [[مەھاباد]] لە گۆڕستانی مەلا جامی بە خاکی نیشتمانەکەیان سپێردران. شوێنی گۆڕەکەیان ئێستاش لەژێر چاودێریدایە. === دەرئەنجامەکانی لەسێدارەدان === لە ١١ی ئایاری ١٩٤٧ (١٠ی خاکەلێوەی ١٣٢٦)، خۆپیشاندانێکی توندوتیژانە لە [[خوڕەماوە]]، ناوەندی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئێعدامەکانی شاری مەھاباد بەڕێوەچوو.<ref>جویدە، وادی. ۱۳۹۰[=٢٠١١]. ''جمھوری مھاباد''، لە ''سیاست کردھا در خاورمیانە''، نووسینی [[نادر_ئینتسار]]، وەرگێڕانی [[عیرفان_قانعیفەرد]]، تاران: علم، چاپی یەکەم: ۱۳۹۰[=٢٠١١]، پ ۳٥۸؛ و ھەروەھا لە کۆواری ''گفتگو''، ژمارەی ٥٣، گەلاوێژی ۱۳۸۸[=٢٠٠٩].</ref> لەو ڕۆژە کە محەممەد ڕەزا شای پەھلەوی لەگەڵ حوسێن فەردووست فەرماندەی ھێزی زەمینیی ده‌وڵه‌تی ئێران بەرەو مەھاباد چوون، ئەوان ئاگاداریان کردبووەوە کە خەڵکی دەڤەری مۆکریان (مەھاباد و ناوچەکان) لێی ناڕەحەتن. لە مەھاباد و دەوروبەری، ھیچکەس و تەنانەت فەرمانداری تایبەتی مەھابادیش نەھات بۆ پێشوازی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=١٣٦٩|سەردێڕ=خاطرات ارتشبد حسین فردوست |بڵاوکەرەوە=انتشارات اطلاعات |پەڕە= ١٥٢}}</ref> == وەسیەتنامەی قازی محەممەد == قازی محەممەد لە وەسیەتنامەکەی لە گەلی کورد داوا دەکات متمانە بە غەیری خۆی نەکات و ھەر بە تەنیا پشت بە یەکتر ببەستێن و بەرژەوەندیی گشتی نەکەنە قوربانیی بەرژەوەندیی تاکەکەسی. ئەو دەڵێت من بەرپرسیاریەتییەکی گەورەم قەبوول کردبوو و بۆ ئەوەیە کە لە ژێری حوکمی سێدارەدام و بە خاتری لەسێدارەدرانم میننەتێک لەسەر کەسێک ناکەم. ھەروەھا لە کوردەکان داوا دەکات ڕێگری لە خوێندنی منداڵانیان نەکەن و دەڵێت ڕەمزی پێگەیشتوویی و سەرکەوتنی کورد لە خۆیندەواریدایە . .<ref name="ڕووداو ۱">[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/3003201815 ڕووداو: ''وەسیەتنامەی قازی محەممەد بۆ گەلی کورد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٨؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == لە وێژە و ھونەردا == لە کارە ھونەرییەکانێکی جۆراوجۆر ناوی قازی محەممەد و ژیان و چالاکییەکانی ھاتووە. [[ناسر ڕەزازی]] گۆرانیبێژی کورد لە گۆرانییەک بە ناوی ''ئافەرین قازی محەممەد ئافەرین'' خوێندووە کە لە نێویدا لە ئەو وەکوو پێشەوای کورد ناو دەبات کە ناوی کوردی لە جیھان زیندوو کردووەتەوە.<ref name="ڕۆژپڕێس ۱">[https://rojpress.wordpress.com/2012/01/21/afarin-qazi-muhammad-afarin/ ڕۆژپڕێس: ''ئافەرین قازی موحەممەد ئافەرین/ ناسر ڕەزازی'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۱.</ref> [[لاری کرماشانی]]، نووسەری کوردی خەڵکی کرماشان لە کۆتایییەکانی ژیانیدا خەریکی نووسینی ڕۆمانێک بە ناوی ''تەنیاییی سەرۆک کۆمار'' بوو کە بەھۆی ئەوەی کۆچی دواییی کرد، ڕۆمانەکە ناتەواو مایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[شێخ سەعید]] * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] * [[عەبدولسەلام بارزانی]] * [[شێخ مەحموودی حەفید]] * [[سمکۆ|ئیسماعیل ئاغای شکاک]] * [[سەید ڕەزا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبناسی == * ''دەقی دادگاییکردنی پێشەوا قازی محەممەد و سەدر و سەیفی قازی''، ئامادەکردنی بەدرەدین ساڵح، وەرگێڕاوی بەڵگەکانی نووسراوە سەروان کەیومەرس ساڵح، ھەولێر، ٢٠٠١. == بەستەری دەرەکی == * [https://web.archive.org/web/20090619012303/http://www.kurdistanmedia.com/kurdi/rbrn/1/index.php لاپەڕەی تایبەت بە پێشەوا قازی لە ماڵپەری PDKI] * [https://w.wiki/8RLG وەسیەتنامە قازی محەممەد] {{ltr}} * [http://7buruk.blogspot.com/2010/02/kurdish-republic-of-mahabad.html?m=1 The Kurdish republic of mahabad] {{ltr/end}} {{کۆماری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|موکریان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Qazi Muhammad}} [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:بنەماڵەی قازی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کۆماری کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:ئەندامانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] fiaf3176z5u9vheo032sirombbgkicb 0 591 1570161 1565039 2026-03-31T04:15:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570161 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{نیشانی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{کەسایەتی ئایینی | ناو = محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەليب | وێنە =The Prophet Muhammad.png | قەبارەی وێنە =300px | alt = | لێدوان = نووسراوەی محەممەد بە عەرەبی | نازناو = «ئەحمەد، ئەبووقاسم، ئەبووتەییب، پێغەمبەری گەڕانەوە، پێغەمبەری بەزەیی، پێشەوای بەنی ئادەم، خۆشەویستی ڕەحمان، موختار، مستەفا، موجتەبا، سادق، مەسدووق، ئەمین، خاوەن شەفاعەت و پێگەی بەرز، خاوەن چاکە و پلەی بەرز، خاوەن تاج و میعراج، پێشەوای لە خواترسان، پێشەوای نێردراوان، پێغەمبەری نەخوێندەوار، پێغەمبەری خوا، [[کۆتا پێغەمبەر|دوایین پێغەمبەر]]، پێغەمبەری مەزن، چرایەکی ڕووناک، نوور، میھرەبان و ھتد» | مێژووی لەدایکبوون = ١٢ی ڕەبیعولئەوەل ٥٢ی پێش کۆچی ([[نیسان (مانگ)|نیسان]]ی [[٥٧١]] زایینی) | شوێنی لەدایکبوون = [[مەککە]] | مێژووی کۆچی دوایی = ڕەبیعولئەوەل [[١١]]ی کۆچی / [[حوزەیران]]ی [[٦٣٢]]ز | شوێنی کۆچی دوایی = [[مەدینە]] | ڕێزلێنراوە بە = [[ئیسلام]] | مێژووی ناردن = [[ڕەمەزان (مانگ)|ڕەمەزان]] ١٢ پ. ک / [[ئاب]]ی [[٦١١]]ز | شوێنی ناردن = ئەشکەوتی حەراء لە [[مەککە]] | شوێنگەی سەرەکی = حوجرەی عائیشە لە [[مزگەوتی پێغەمبەر]] لە [[مەدینە]] | مێژووی یادەوەری = ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ھەموو ساڵێکی کۆچیی | ھێماکان = [[قورئان]] | شەفیعە بۆ =بەگشتی بۆ ھەموو خەڵکی بەتایبەتیش بۆ ئیمانداران | نەژاد = لە [[عەرەب]]ە لە [[قوڕەیش]] لە نەوەی [[ئیسماعیل]] کوڕی [[ئیبراھیم]]{{ھن}}'''دایکی''' [[ئامینە کچی وەھب]]{{ھن}}'''باوکی''' [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدول موتەلیب]]{{ھن}}'''دایکی بە شیری''' حەلیمە سەعدی، و سۆیبە{{ھن}}'''باوکی بە شیری''' حارس کوڕی عەبدول عیز{{ھن}}{{ھن}}'''[[خوشک و برا]]کانی بە شیری''' [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] (مامی)، و ئەبووسەلەمە کوڕی عەبدئەسەد، و ئەبووسوفیان کوڕی حارس (کوڕی مامی)، و عەبدوڵڵا کوڕی حارس، و شەیما کچی حارس، و ئەنیسە کچی حارس{{ھن}}'''خێزانەکانی''' [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، و سوودە کچی زمعە، و [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]]، و حەفسە کچی عومەر، و زەینەب کچی خزیمە، و ئوم سەلەمە، وزەینەب کچی جەحش، و جوبریە کچی حارس، و ماریە قبتی، و ئوم حەبیبە، و سەفییە کچی حەیی، و مەیموونە کچی حارس{{ھن}}'''کوڕەکانی''' قاسم، و عەبدوڵڵا، وئیبراھیم{{ھن}}'''کچەکانی''' زەینەب، و ڕوقەیە، و ئوم کەلسوم، و فاتیمە | مۆر =Muhammad Seal.svg }} '''محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەڵیب''' ({{بە عەرەبی|أَبُو الْقَاسِم ﷴ بْن عَبْدﷲ بْن عَبْد المُطَّلِب بْن ھَاشِم}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ٥۷١ – ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢) پێغەمبەرێکی عەرەبی (مستعرب)ە مستعرب واتە عەرەب کراو<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of al-tabari vol 2|پەڕەکان=١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=صحيح مسلم|پەڕەکان=٢٩٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/22460657/What_Ethnicity_Was_Muhammad|سەردێڕ=?What ethnicity was Muhammad}}</ref>،پێغەمبەری [[ئیسلام|ئیسلامە]] و کەسایەتییەکە کە [[موسڵمانان]] بە پێغەمبەری خوای دادەنێن کە بۆ ھەموو مرۆڤەکان ھاتووە ھەتا خەڵک بگەڕێنێتەوە بۆ [[یەکتاپەرستی]] و [[خواپەرستی]] لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]]. شوێنکەوتووانی لەو باوەڕەدان کە باشترین دروستکراوەی خوایە و پێشەوای مرۆڤە و لەگەڵ ناوھێنانیدا دەڵێن «صلی اللە علیە وسلم» واتە «دروودی خوای لێبێت». ئەم سڵاوناردنە لە [[قورئان]] و سوننەتدا ھاتووە و وایان لێدەکات سڵاواتی لەسەر بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكم الصلاة على النبي عليە الصلاة والسلام عند ذكرە|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/7645/حكم-الصلاة-على-النبي-عليە-الصلاة-والسلام-عند-ذكرە|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref> موسڵمانان وتە و کردار و سیفەتەکانیان پاراستووە لە پەڕتووکەکانی [[ژیننامەی پێغەمبەر|ژیننامە]] و [[فەرموودە]]، و یادی لەدایکبوونی دەکەنەوە لەمانگی [[ڕەبیعەلئەووەڵ|ڕەبیعول ئەوەل]] لە ھەموو ساڵێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=متى ولد النبي بالميلادي والھجري ؟ .. تعرف على آراء العلماء|ناونیشان=https://www.elbalad.news/4787299|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> لە [[مەککە]] لە مانگی ڕەبیعولئەولی [[ساڵی فیل]]، بەرامبەر ساڵی ٥٧٠ یان ٥٧١ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لە دایکبووە،<ref>ژیاننامەی پێغەمبەر، ئەکرەم زیاء عەمری.</ref> پێش ئەوەی لەدایک بێت باوکی کۆچی دواییی کردووە و ھەر لە مناڵیشدا دایکی لەدەست دەدات، پەروەردە دەبێت لای [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم]] باپیرەی پاشان لای [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب]] مامی، لەو ماوەیەدا خەریکی شوانی دەبێت، پاشان [[بازرگانی]] دەکات، لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا ژیانی ھاوسەری پێک ھێناوە لەگەڵ [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، کە دایکی ھەموو مناڵەکانی بووە بێجگە لە ئیبراھیم. سەرچاوەی سەربەخۆ دەربارەی سەرەتای ژیانی محەممەد و پێش پێغەمبەری زۆر کەمن و ئەوەی لەبەر دەستدایە نووسراوەی موسڵمانانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Serjeant |یەکەم=R. B. |ڕێکەوت=١٩٩٠|editor-last=Crone |editor-first=Patricia |سەردێڕ=Meccan Trade and the Rise of Islam: Misconceptions and Flawed Polemics |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/603188?origin=crossref |journal=Journal of the American Oriental Society |بەرگ=١١٠|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٢–٤٨٦|doi=10.2307/603188 |issn=0003-0279}}</ref> دوای کۆچ بۆ [[مەدینە]] چەند سەرچاوەیەکی نائیسلامی بە کورتی باسیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bishop |یەکەم=James |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Non-Muslim Seventh Century Sources for the Prophet Muhammad |ناونیشان=https://jamesbishopblog.com/2020/10/15/the-non-muslim-seventh-century-sources-for-the-prophet-muhammad/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Bishop's Encyclopedia of Religion, Society, and Philosophy |زمان=en}}</ref> بەپێی سەرچاوە ئیسلامییەکان، محەممەد لە پێش [[ئیسلام]]دا حەنیفی بووە و خوای پەرستووە لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]] و پەرستنی بتی ڕەتکردووەتەوە کە لەو کاتانەدا بەربڵاوبووە لە [[مەککە]]دا، [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە نیگای خوای پێ گەیشتووە کاتێک لە تەمەنی چل ساڵیدا بووە، سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(6) الدعوة في مرحلتھا السرية - السيرة النبوية|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79171|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پاشان دە ساڵی تری لە مەککە بەسەر برد بە بانگکردنی خەڵکەکەی و بازرگانەکان و سەردانکەرانی کەعبە کە دەھاتنە مەککە، لە ساڵی ٦٢٢ز کۆچی کرد بۆ شاری [[مەدینە]] کە ناودەبرا بە یەسرب، دوای ئەوەی گەورەکانی [[قوڕەیش]] کەوتنە پیلان گێڕان لێی و بانگەوازەکەیان ڕەت دەکردەوە، دە ساڵی کۆتایی ژیانی لە مەدینە بەسەر برد بە بانگەوازی ئیسلامی، و بناغەی دەوڵەتی ئیسلامیی دانا، کە دواتر فراوان بوو و مەککە و ھەموو شار و ھۆزە عەرەبییەکانی گرتەوە، و بۆ یەکەم جار عەرەبی یەکخست لەسەر یەک ئایینی یەکتاپەرستی و لە دەوڵەتێکی یەکگرتوودا،<ref>"Muhmmad," Encyclopedia of Islam and the Muslim world</ref><ref name="Lapidus 2002 pp 0">سەیری سەرچاوەکان بکە: * Holt (1977a), p.57 * Lapidus (2002), pp 0.31 and 32</ref> بانگەشەی بۆ دورکەوتنەوە لە ڕەگەزپەرستی و وەلانانی دەمارگیری ھۆزایەتی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حبايبە|یەکەم=صمود|سەردێڕ=مناھضة التمييز العنصري ما بين الحقيقة والوھم|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/3/31/مناھضة-التمييز-العنصري-ما-بين-الحقيقة|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الإسلام و نبذ العنصرية|ناونیشان=https://islamonline.net/الإسلام-و-نبذ-العنصرية/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=لا عنصرية في الإسلام|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/97456/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=العنصرية في الاسلام {{!}} سيدنا محمد|ناونیشان=https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083939/https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقف|ناونیشان=https://www.seo7u.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Seo7u|زمان=En}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.seo7u.com/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکانی ژیاننامەی == لەبەر ئەوەی کەسایەتییەکی کاریگەرە لە مێژوودا، بۆیە ژیان و کاروبار و بیروباوەڕی بە شێوەیەکی بەرفراوان لێدوانی لەسەر کراوە لەلایەن لایەنگران و نەیارەکانی بە درێژایی سەدەکان. [[ئیسلام|موسڵمانان]] لە کۆن و نوێدا گرنگییان داوە بە ژیاننامەکەی بەوەی بە پەیڕەوێکی کرداری دادەنرێت بۆ [[ئیسلام]]، زانایانی ئیسلام دانراوی زۆریان لەسەر داناوە و ھەموو شتێکی پەیوەندیداریان پێوەی نوسیوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أهم مصادر السيرة النبوية - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14184/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Opened Qur'an.jpg|وێنۆک|قورئان بە گرنگترین سەرچاوە دادەنرێت بۆ زانینی ژیاننامەی محەممەد]] [[قورئان]] بە سەرچاوەیەکی سەرەکیی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد،<ref name="محمد أنور-القرآن">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص1-31، مجمع الملك فهد.</ref> دێرینترن و باوەڕپێکراوترین سەرچاوەی ژیاننامەی پێغەمبەرە، لەبەرئەوەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی محەممەد خۆی و ھەموو موسڵمانان یەک نوسخەی قورئان کۆیان دەکاتەوە لەگەڵ جیاوازی کۆمەڵە ئیسلامییەکاندا،<ref name="السباعي1">السيرة النبوية دروس وعبر، مصطفى السباعي، ص22-29، المكتب الإسلامي.</ref><ref name="دراسة مصادر السيرة">[http://www.albadri.info/books/madkhal/index.htm دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170304062422/http://albadri.info/books/madkhal/index.htm |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> لەگەڵ ئەوەی قورئان ھەموو ژیاننامەی محەممەد لە خۆناگرێت، بەڵام چەند ئاماژەدانێکی تیایە بۆ ژیانی بە دەربڕینی ئاشکرا بێت یان بە ئاماژەدان. ھەندێک لە سیفەتەکانی باسکراوە لەگەڵ [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگەکانی]] پێغەمبەرێتی، ڕەوشت و تایبەتمەندییەکانی، و باری دەروونی، و ھەندێک شت لە بارەی غەزاکانییەوە باسکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=منزلة الرسول ﷺ في القرآن الكريم|ناونیشان=https://islamonline.net/منزلة-الرسول-في-القرآن-الكريم/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القرآن في حياة الرسول صلى الله عليه وسلم - خالد سعد النجار|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/12603|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رسول الله صلى الله عليه وسلم في القرآن الكريم {{!}} موقع نبي الرحمة|ناونیشان=http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=mercyprophet.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185256/http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەقورئاندا ٢٨٠ ئایەت باسی غەزاکان دەکات کە دەکاتە ڕێژەی (٪٤،٦٥) ی قورئان، ھەندێکیان بە ئاماژە باسیان کردووە و ھەندێکیان ڕاستەوخۆ، وەک [[شەڕی بەدر|غەزای بەدر]]، [[جەنگی ئوحود|غەزای ئوحود]]، [[غەزای خەندەق]]، [[سوڵحی حودەیبییە]]، [[غەزای خەیبەر]] و [[فەتحی مەککە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات المذكورة في القرآن - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/fatwa/79914/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B0%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات الواردة في القرآن|ناونیشان=http://www.iid-quran.com/Statistics/NumQu20.php|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.iid-quran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما هى الغزوات التى ذكر اسمها فى القران الكريم - إسألنا|ناونیشان=https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.isalna.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083941/https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=konouz.com|سەردێڕ=الغزوات التي ذكرت في القرآن الكريم - من كنوز القرآن الكريم : -|ناونیشان=http://konouz.com//ar/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%83%D9%86%D9%88%D8%B2/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85.s.8.12800/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=konouz.com|زمان=ar}}</ref> بۆ نموونە [[ئەحزاب|سوورەتی ئەحزاب]] باسی ژیانی پێغەمبەر دەکات لەگەڵ خێزان و ھاوەڵەکانی، و وردەکاری زۆری تێدایە دەربارەی غەزای خەندەق.<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی ئەحزاب</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - أسباب النزول - سورة الأحزاب- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=351&idto=363&bk_no=63&ID=378|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|سەردێڕ=سبب نزول سورة الممتحنة إسلام ويب {{!}} كنج كونج|ناونیشان=https://wikiarticle.xyz/?s=%D8%B3%D8%A8%D8%A8+%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84+%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D8%AA%D8%AD%D9%86%D8%A9+%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85+%D9%88%D9%8A%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> === کتێبی فەرموودە === {{سەرەکی|فەرموودە}} ژیاننامەی پێغەمبەر بەشێکی فراوانی گرتووە لە کتێبەکانی [[فەرموودە]]دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات في الحديث النبوي وتاريخ تدوينه - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=https://waqfeya.net/book.php?bid=2582|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=waqfeya.net}}</ref> ھەموو ئەوانەی کتێبیان لە فەرموودەدا داناوە، بەش و دەروازەی تایبەتیان داناوە لەسەر ژیانی پێغەمبەر محەممەد، و بانگەوازەکەی، و ھاوەڵەکانی، لەگەڵ ئەوەی ئەو ڕووداوانە بەپێی کات ڕیزبەند نەکراوان، لەبەرئەوەی ئەوان مەبەستیان کۆکردنەوەی وتەکانی محەممەد و کردار و فەرمان و حوکمەکانی بووە.<ref>فقه السيرة، محمد سعيد رمضان البوطي، ص21، دار الفكر، ط1978.</ref> بەشێک لە ژیاننامەکەی لەو کێبانەدا ھاتووە بەمەبەستی بەڵگە ھێنانەوە بۆ حوکمی شەرعی، بەم ھۆیەوە زۆر بەوردی باس نەکراوە و تەنیا گێرانەوەی ھەندێک ھەواڵ بووە بەپێی ڕێبازی فەرموودەناسان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول من كتب في السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أول_من_كتب_في_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19538|سەردێڕ=مصادر تلقي السيرة النبوية والعناية بها عبر القرون الثلاثة الأولى|زمان=ar}}</ref> زانایانی موسڵمان کۆکن لەسەرئەوەی کە ناودارترین و دێرینترین کتێب لەبارەی ھەواڵی ژیاننامەی پێغەمبەرەوە [[موەتتەئی مالیک|موەتتەئی مالیکە]]، کە کۆمەڵێک فەرموودەی دەربارەی ژیاننامە و سیفاتەکانی پێغەمبەر ھێناوە و باسێکی تایبەتی جیھادی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=نظرة سريعة للموطأ|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130861/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة كتاب.. موطأ الإمام مالك مَن السبب فى تأليفه|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2021/5/3/سيرة-كتاب-موطأ-الإمام-مالك-مَن-السبب-فى-تأليفه/5302198|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> پاشان [[سەحیحی بوخاری]] باسی چەند لایەنێکی کردووە پێش پێغەمبەرایەتی و دوای دابەزینی سروش، کتێبێکی تایبەت کردووە بە غەزاکانی و جیھاد، بەشێکی زۆر لەسیفاتەکانی و بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی باسکردووە، کەدەکاتە دەیەکی کتێبەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صحيح البخاري - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16729/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> و دواتر [[سەحیحی موسلیم]] کە بەشێکی زۆریان لە ژیانی محەممەد باسکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=صحيح مسلم (ط. طيبة) - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170720183400/http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ھەروەھا ھەریەکە لە [[ئەبووداوود]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أبو داود السجستاني - طريق الإسلام|ناونیشان=https://ar.islamway.net/scholar/802/أبو-داود-السجستاني|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net}}</ref> [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الإمام أحمد بن حنبل|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210916104531/https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>[[ئیبن ماجە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=تعرف على ابن ماجه القزويني صاحب كتاب "السنن"|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/culture-and-art/2017/05/29/تعرف-على-ابن-ماجه-القزويني-صاحب-كتاب-السنن-|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=العربية|زمان=ar}}</ref> و [[ترمزی]]، بەھەمان شێوە بەشێکی کتێبەکانیان تەرخان کردووە بۆ ژیانامەی پێغەمبەر بەڵام بە جیاوازی لە شێوەی ڕێکخستن و ڕیزبەندیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب فقه السيرة النبوية مع موجز لتاريخ الخلافة الراشدة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/23657|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> === کتێبەکانی ژیاننامە (سیرە) === کتێبەکانی ژیننامەییەکان لە قۆناغێکی دواتر لە نوسیەوەی [[فەرموودە]] نوسراون، ھاوەڵەکان گرنگییان دەدا بە گێڕانەوەی ژیاننامەکەی بە زارەکی، یەکەم کەس کە گرنگی دا بە نووسینەوەی ژیاننامەکەیدا [[عوروە کوڕی زوبەیر]] بوو. پاشان ئەبان کوڕی عوسمان (مردن ١٠٥کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Chapter 2: Saqifa, The First Manifestations|ناونیشان=https://www.al-islam.org/origins-and-early-development-shia-islam-sayyid-husayn-muhammad-jafari/chapter-2-saqifa-first|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Islam.org|زمان=en}}</ref> پاشان وەھاب کوری مونەبی (مردن ١١٠ کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=موقع قصة الإسلام {{!}} إشراف الدكتور راغب السرجاني|ناونیشان=http://www.islamstory.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509023916/http://www.islamstory.com/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> پاشان شوڕەحەبیل کوری سەعید (مردن ١٢٣کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص339 - كتاب الجرح والتعديل لابن أبي حاتم - شرحبيل - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/2170/1924|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> و لە دواتریش ئیبن شیھابی زوھری (مردن ١٢٤کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=ابن شهاب الزهري معلومات عن الفقيه المؤرخ أول من دون العلم|ناونیشان=https://www.i7lm.com/ابن-شهاب-الزهري/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موقع احلم|زمان=ar}}</ref> بەڵام بەشی زۆری نووسینەکانیان لە ناوچوون، نەگەیشتوون بە ئێمە، جگە لە چەند پاشماوەیەکی پەرتەوازە کە لەلایەن محەممەد کوڕی جەریری تەبەرییە گێردراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101216172028/http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=‮سعيد‬‎ ‮الجوماني‬‎|ناونیشان=https://brill.com/view/book/9789004462922/back-1.xml|سەردێڕ=‮قائمة المصادر والمراجع‬‎|دوایین٢=‮كونراد‬‎ ‮ھيرشلر‬‎|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٦٢٩٢-٢}}</ref> لە دواتردا محەممەد کوڕی ئیسحاق دێت لە نووسینەوەی ژیاننامەی محەممەددا بە تەواوی و شارەزایان بە ڕاسترین کتێبی ژیننامەی دادەنێن لەو سەردەمەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=كتب الدلائل والشمائل والخصائص|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/85074/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=مصنفات ومناهج للتعريف بحياة الرسول ﷺ|ناونیشان=https://islamonline.net/مصنفات-ومناهج-للتعريف-بحياة-الرسول/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref> کتێبەکەی بە ئێمە نەگەیشتووە بەڵام [[ئیبن ھیشام]] (مردن ٢١٨ کۆچی) ھەستاوە بە گێرانەوەی کتێبەکەی بە پوختکراوەیی کە ناسراوە بە [[ژیننامەی ئیبن ھیشام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ابن هشام السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ابن_هشام_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=نبذة عن السيرة النبوية لابن هشام|ناونیشان=https://mqaall.com/prophetic-biography-ibn-hisham/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مقال|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19487|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن هشام|زمان=ar}}</ref> [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] (مردووی ٣١٠ی کؤچی) لە مێژووەکەیدا بەشێوەیەکەی سەرەکی پشتی بە گێڕانەوەکانی ئیبن ئیسحاق بەستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المدخل إلى دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي ـ الباب الثالث : تعريف بالموسوعات التاريخية وأصولها ومصنفيها ـ الفصل الثاني: تراجم أصحاب الموسوعات التاريخية التي اعتمد عليها ابن أبي الحديد ـ أبو جعفر محمد بن جرير الطبري (ت310هـ)|ناونیشان=https://www.albadri.info/books/madkhal/madkhal48.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.albadri.info}}</ref><ref>موارد السيرة النبوية في تاريخ الطبري : من المولد حتى الهجرة للحبشة,[https://search.emarefa.net/ar/search?append=PERSON_FILTER_AR_NAME_ss%3A%22%D8%B7%D9%87+%D8%AC%D9%85%D9%8A%D9%84+%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF%22 طه جميل أحمد],[https://search.emarefa.net/ar/search?append=SOURCE_s%3A%22%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9+%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8%22 مجلة كلية الآداب].</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=تأريخ الرسل والملوك لمحمد جرير الطبري|ناونیشان=https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نفحات من علوم المسلم|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010114437/https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کتێبەکانی شەمائل و دەلائل === {{سەرەکی|زانستی شەمائیل}} بە سەرچاوەیەکی بنەڕەتی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەددا،<ref name="محمد أنور-الشمائل">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص31-39، مجمع الملك فهد.</ref> ئەمانەش ئەو کتێبانەن کە دانەرەکانیان گرنگییان داوە بە باسی محەممەد و خوو ڕەوشت و سیفەتەکانی، و ھەڵسوکەوتی لە شەو و ڕۆژدا.<ref name="ReferenceE">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> زانستی شەمائیل جێگای گرینگی پێدانی زانایانی موسڵمان بووە، و یەکێک بووە لە بابەتەکانی کتێبەکان فەرموودە، دواتر زانایان کتێبی تایبەتیان لەسەر نوسیووە، ئەبول بەختەری (مردووی ٢٠٠ی کۆچی) یەکەم کەسە کتێبی لەسەر شەمائیل نوسیووە بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر ئەبول حەسەن مەدائینی (مردووی ٢٢٤ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر کتێبی شەمائیلە محەممەدیەکان ی [[ترمزی]]، دواتر [[داوود کوڕی عەلی زاھیری|داوود کوڕی عەلی ئەسفەھانی]] (مردووی ٢٧٠ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الشمائل المحمدية}}،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە21-52، مكتبة العلوم والحكم</ref> دواتر قازی ئیسماعیل مالیکی (مردووی ٢٨٢ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الأخلاق النبوية}}، دواتر ئیبن فارس (مردووی ٢٩٥ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|أخلاق النبي}}، و چەندانی تر لەسەردەمەکانی دواتردا.<ref>مصادر السيرة النبوية وتقويمها، فاروق حمادة، لاپەڕە ٣٦-٤٤، دار الثقافة،١٩٨٠</ref> ھەروەھا '''کتێبەکانی دەلائل''' بە یەکێکی تر لە سەرچاوە بنەڕەتییەکانی ژیاننامەکەی دادەنرێن،<ref name="ReferenceE"/><ref>منتهى السول على وسائل الوصول إلى شمائل الرسول، عبد الله بن سعيد محمد عبادي اللحجي، ج1، ص31-32، دار طوق النجاة، ط1998.</ref> ئەمەش ئەو کتێبانە دەگرێتەوە کە بەڵگە و نیشانەکانی پێغەمبەرایەتیی محەممەد دەسەلمێنێت بەپێی بیروباوەڕی [[ئیسلام|موسڵمانان]]. زۆر کتێب لەم بوارەدا دانراون و ناودارترینییان بەڵگەکانی پێغەمبەرێتی بەیھقییە. هەروەها بوخاری و موسلیم بەشێک لە کتێبەکەیان تایبەت کردووە بە بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی. === سەرچاوەکانی تر === ھەروەھا چەندین جۆری تر سەرچاوە ھەیە، وەک کتێبەکانی تەفسیری [[قورئان]] و ھۆکانی ھاتنە خوارەوە.<ref name=":1">السيرة من موقع المجلس الأعلى للشؤون الإسلامية التابع لوزارة الأوقاف المصريةنسخة محفوظة 08 يناير 2009 على موقع واي باك مشين.</ref> بەھۆی ئەوەی بەشێکی زۆری زانایانی ئیسلامی پشت بە ڕاڤە و لێکدانەوەکانی سەدەکانی سەرەتایی سەرھەڵدانی ئایینی ئیسلام دەبەستن، لە ناویشیان ئەو ئایەتانەی پەیوەندی بە ژیانی پێغەمبەری ئیسلامەوە ھەیە. لە نموونەی ئەو کتێبانەش تفسیری [[ئیبن کەسیر]]، [[تەفسیری تەبەری]]، و ھەروەھا تەفسیری قورتوبی.<ref name=":1" /> جگە لەو کتێبە مێژوویانەی بە شێوەیەکی گشتی گرینگی بە ڕووداوە مێژووییەکان داوە وەک تاری تەبەری و تاریخی [[ئیبن خەلدوون]]، ھەروەھا ئەو سەرچاوانەی جیا لە زمانی عەرەبی نوسراونەتەوە.<ref>Philip K. Hitti, History of the Arabs, 10th edition (1970), p.112.</ref><ref>Seeing Islam as others saw it: a survey and evaluation of Christian, Jewish, Robert G. Hoyland p.22 '''^'''</ref> == کورتەیەکی مێژوویی == {{ئیسلام}} [[پەڕگە:Map of Arabia 600 AD-ar.svg|ڕاست|وێنۆک|گرینگترین ھۆزە عەرەبیەکان لە نیمچە دورگەی عەرەب]] لە ڕووی سیاسییەوە، [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] لێک ھەڵوەشابوو، نە دەوڵەتێک یەکی دەخست و نە حکوومەتێک بەڕێوەی دەبرد، دەوڵەتە دێرینەکانی کە لە [[یەمەن]] و [[نەجد]] و دەورووبەری [[عێراق]] و [[شام]] بوون لێک ھەڵوەشابوون، و ژیانی کۆچەری دەستی بەسەر شارەکانی [[حیجاز|حیجازدا]] گرتبوو، و ھۆزەکان یەکەی سەرەکیی سیاسی و کۆمەڵایەتی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كيف كانت الأوضاع السياسية في شبه جزيرة العرب قبل الإسلام|ناونیشان=https://mawdoo3.com/كيف_كانت_الأوضاع_السياسية_في_شبه_جزيرة_العرب_قبل_الإسلام|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=المحرر|سەردێڕ=موجز الحالة السياسية عند العرب قبل الإسلام {{!}} سجل التاريخ|ناونیشان=https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185229/https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و کاروبارەکانی مەککە لە ڕێگای [[دارول نەدوە]] بەڕێوەدەبرا. لە شاری مەدینە بە شێوەیەکی گشتیی بەردەوام کێشە و ناکۆکی لە نێوان [[ئەوس]] و [[خەزرەج]] ھەبوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> دەوڵەتی مەنازرە لە [[حارەبشا|حیرە]] و دەوڵەتی غەساسینە لە [[شام]] لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|فارس]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمەکان]] ڕێگە بەگەشەیان درابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕێگر لەبەردەم فراوانخوازی عەرەبەکان. فارسەکان دەوڵەتی مەنازیرەیان ھەشت ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی ڕوخاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> لە ڕووی ئابوورییەوە، دەشتەکییە عەرەبەکان پشتیان بە شوانکارەیی و کۆچکردن دەبەست بۆ ئەو ناوچانەی ئاویان لێیە، ئەمەش ببووە ھۆی [[شەڕ]] بۆ دەستکەوتنی پێداویستییەکان، بەڵام لە شارەکاندا چالاکی [[بازرگانی]] و [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] و [[پیشەسازی]] ھەبوو، [[مەککە]] چالاکی بازرگانی تێیدا باڵادەست بوو و ڕێگەی بازرگانی نێوان [[شام]] و [[یەمەن]]ی بەڕێوە دەبرد، و سوودی لە پایە ئاینییەکەی وەردەگرت بۆ پاراستنی کاروانە بازرگانیەکان.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكة المكرمة قبل البعثة النبوية|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٧-٨٢، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> بەڵام [[مەدینە]] کشتوکاڵ تێیدا لەبرەودا بوو بەھۆی باخی [[میوە]] و [[خورما]] و [[ترێ|ترێوە]].<ref name=":2"/><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص77-82، مكتبة العبيكان، ط2005</ref> عەرەب دیناری [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]] و درھەمی فارسییان بەکاردەھێنا لە ئاڵوگۆڕی بازرگانیدا، بەڵام لە ڕووی پیشەسازییەوە [[مەدینە]] ناسرابوو بە داڕشتنی جوانکاریی [[زێڕ]] و [[زێو|زیو]]، لەگەڵ دروستکردنی شمشێر و تیر و ڕم و زرێپۆش، ھەروەھا لە شارە عەرەبییەکاندا ئاسەنگەری و زەڕەنگەری و پێست خۆشکردن و چنین پەرەی سەند، ھەروەھا عەرەب چەند جۆرێک مامەڵەی دارایییان دەزانی وەک قەرز و ڕەھن و باج. لە ڕووی ئایینییەوە، [[بتپەرستی|بت پەرستی]] [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] گرتبوویەوە بە شێوەیەکی گشتی،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص20-25.</ref> کۆمەڵە خواوەندێکیان دەپەرست دروست کرابوون لە بەرد و تەختە، ژمارەیان دەگەیشتە ٣٦٠ بت لە دەوری [[کەعبە]]، ئەو ھۆزانە دەیانپەرستن کە دەھاتن بۆ [[حەج]] و [[قوربانی]] و نەزریان بۆ دەکردن،<ref name=":2"/> گەورەترینیان کۆنترینیان بتی ([[ھوبەل]]) بوو کە قوڕەیش و کینانە دەیانپەرست ھەروەھا بتی (عووزا) شیان دەپەرست، و بتی (مەنات) ھوزەیل و خوزاعە دەیانپەرست، ھۆزی سەقیف بتی (لات) یان دەپەرست.<ref>المفصل في تاريخ العرب قبل الإسلام، بەرگی ١١، لاپەڕە ٢٥٣</ref> لەگەڵ ئەمانەشدا چەند دروشمێکیان لە پاشماوەی ئایینی [[ئیبراھیم]] بۆ مابوویەوە وەک بەرز ڕاگرتنی کەعبە، و سەردان کردنی، و [[حەج]] و [[عەمرە|عومرە]]، لە ھەمان کاتدا چەند تاکێک ھەبوون کە لەسەر ڕێبازی [[ئیبراھیم]] و [[ئیسماعیل]] بوون بە تەنھا و ناسرابوون بە حەنەفییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تجلّيات «الحنيفية» في مكة قبل الإسلام|ناونیشان=https://www.makkawi.com/Article/497/%D8%AA%D8%AC%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.makkawi.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا چەند ئایینێکی تر ھەبوو بە شێوەیکی دیاریکراو وەک [[جوو|جوولەکە]] لە [[یەمەن]] و [[مەدینە]]، و [[مەسیحییەت]] لە نەجران و حیرە و دەوروبەری [[شام]]، و ھەروەھا بڵاوبونەوەیەکی دیاریکراوی [[ئایینی زەردەشتی|ئاگرپەرستی]] ھەبوو کە لە [[ئێران|ئێرانەوە]] ھاتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة الدينية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16539/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> == نەژادی == {{سەیری ئەمەش بکە|داڕێژە:درەختی نەژادی محەممەد}} {{محەممەد}} [[پەڕگە:آباء وأمهات النبي.png|ڕاست|وێنۆک|ڕەچەڵکی پێغەمبەر]] ئەبوول قاسم محەممەدی کوڕی عەبدولڵای کوڕی [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەڵیب]] کوڕی [[عەبدولمەنناف کوڕی قوسەی|عەبدولمەنناف]] کوڕی قوسەیی کوڕی کیلابی کوڕی موڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالیبی کوڕی فیھری کوڕی مالیکی کوڕی نەزڕی کوڕی کینانەی کوڕی خوزیمەی کوڕی مودرکەی کوڕی ئیلیاسی کوڕی مزەڕی کوڕی نزاری کوڕی مەعدی کوڕی عەدنانە (تائێرە زانایان کۆدەنگن)، لەگەڵ ئەوەی سەلمێنراوە دەچێتەوە سەر نەسەبی ئیسماعیلی کوڕی [[ئیبراھیم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=نَسبُ الحبيب المصطفى ﷺ ويوم ميلاده|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/11/10/نسب-الحبيب-المصطفى-ويوم-ميلاده|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النسب النبوي الشريف|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/ملحق/النسب-النبوي-الشريف|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ھیچ لقێک نییە لە [[قوڕەیش]]دا کە نزیکایەتی لەگەڵ محەممەددا نەبێت،<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە لە سەحیحی بوخارییدا</ref> و [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە خوا ھەڵیبژاردووە لە باشترین ھۆز و پشت و نەسەبدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص69-102، دار الفكر المعاصر، ط1991</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|خرجتُ من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم إلى أن ولدني أبي وأمّي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث ( خرجت من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم ... ) من الشريعة للآجري|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_443985|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141124/https://islamarchive.cc/H_443985|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (من لەئادەمەوە تاوەکوو [[دایک و باوک]]م لە ھاوسەرگیریەوە لەدایکبووم، لە داوێنپیسی لەدایک نەبووم). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل، واصطفى قريشًا من كنانة، واصطفى من قريش بني هاشم، واصطفاني من بني هاشم}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل ، واصطفى قريشا من كنانة ... ) من صحيح مسلم|ناونیشان=https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141125/https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (خوای گەورە کینانەی لە منداڵەکانی ئیسماعلدا ھەڵبژاردووە، و قوڕەیشی لە کینانەدا ھەڵبژاردووە، و بەنی ھاشمی لە قوڕەیشدا ھەڵبژاردووە، منیشی لە بەنی ھاشمدا ھەڵبژاردووە). گوتووشیەتی ({{عەرەبی|نحن بنو النضر بن كنانة لا نقفو أمنا ولا ننتفي من أبينا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/79916|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> واتا (ئێمەی بەنوو نەزر تۆمەتی داوێن پیسی نادەینە پاڵ دایکمان، و خۆمان لە بابمان بێبەری ناکەین). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله كلمة تعالى خلق الخلق، فجعلني في خير فِرَقِهم، وخير الفرقتين، ثم تخيَّر القبائل فجعلني في خير قبيلة، ثم تخيَّر البيوت فجعلني في خير بيوتهم، فأنا خيرُهم نفسًا، وخيرُهم بيتًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث العباس بن عبدالمطلب - سنن الترمذي|ناونیشان=https://dorar.net/h/0774d1e09b668fd24ff7cb1f3ef3096a|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-اقتضاء الصراط المستقيم-12b-4|ناونیشان=https://www.alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=153367|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alathar.net}}</ref> واتا: (خوای گەورە دروستکراوەکانی دروستکردووە منی لە باشترین کۆمەڵەیان داناوە، دواتر لەتیرەکان منی لە باشترین تیرە داناوە، و دواتر لەماڵەکان منی لە باشترین ماڵدا داناوە). * '''باوکی'''؛ عەبدولڵای کوڕی عەبدولموتەڵیب بووە، دایکی فاتیمەی کچی عەمری کوڕی عائیزی کوڕی عیمران کوڕی مەخزوومی کوڕی یەقەزەی کوڕی موڕڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالب بووە.<ref>جامع الأحاديث، السيوطي، فەرموودەی ژمارە ٤٤٤٣٢.</ref><ref>لروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٢-٣٤.</ref> عەبدوڵڵا چاکترین کوڕەکانی باوکی بووە و لێبوردەترین و نزیکترینیان بووە لێوەی، و بچووکترینیان بووە،<ref name=":3">جامع الأحاديث، السيوطي، رقم:44432.</ref><ref>جمهرة أنساب أمهات النبي صلى الله عليه وآله وسلم، الحسين بن حيدر الهاشمي، ص1-58.</ref> نازناوی سەربڕدراوە بەھۆی ئەوەی باوکی سەد حوشتری بۆ سەربڕی لەجیاتی ئەو نەزرەی کە کردبووی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح والد النبي صلى الله عليه وسلم - موقع مثال|ناونیشان=http://www.methaal.com/articles/index?id=2054|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.methaal.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح أبو النبي :: قصص السيرة النبوية مصورة للاطفال ⋆ تطبيق حكايات بالعربي|ناونیشان=https://www.belarabyapps.com/BelarabyStories/قصة-عبدالله-الذبيح/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بالعربي نتعلم|زمان=ar}}</ref> * '''دایکی'''؛ ئامینەی کچی وەھب کوڕی عەبد مەناف کوڕی زوھرە کوڕی کیلاب بووە، لەو سەردەمەدا باشترین ژنی قوڕەیش بووە لە نەسەب و شوێندا، و باوکی پێشەوای بەنی زەھرە بووە لە نەسەب و شەرەفدا،<ref name=":3" /> و باوکی سەرۆک و باشترینی بەنوو زوھرە بووە لەو کاتەدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە ١-٤٨</ref> *'''مام و پورەکانی:''' [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب|عەبباس]]، [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزە]]، زوبەیر، حارس، غەیداق، قوسەم، عەبدول کەعبە، موقەوەم، جەحل، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوو لەھەب،]] [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبوو تاڵیب]] و زیرار.<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، لاپەڕە ١٣٠-١٣٩، دار المنهاج، ٢٠٠٥</ref> پوورەکانی عاتیکە، ئومیمە، ئەروا، ئوم حەکیم، بەڕڕە و سەفییە. حەمزە و عەباس و سەفییە موسڵمان بوون.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، لاپەڕە ١-٦٣</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، لاپەڕە ١٥٩-١٦٣، المطبعة الأدبية، بيروت، ١٨٩٢</ref> == ژیانی لە پێش بانگەواز == === لەدایکبوونی === [[پەڕگە:Mecca from Jabal Nur.JPG|ڕاست|وێنۆک|250px|دیمەنێکی مەککە لەسەر شاخی نوورەوە]] کاتێک عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەلیب گەیشتە تەمەنی ھەژدە ساڵی باوکی خوازبێنی ئامینەی کچی وەھبی بۆ کرد لەمامی وھەیب کوڕی عەبدول مەناف کەلەلای ئەوان دەژیا.<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، بەرگی ١ ، لاپەڕە ١٠٣-١١٠، المطبعة العلمية، ١٩٩٥</ref> عەبدوڵڵا لەمەککە گواستیەوە و ئامینە بە پێغەمبەر دووگیان بوو. ئامینە دەیگووت کاتێک پێغەمبەر لەزگیدا بووە پێی گوتراوە ({{عەرەبی|إنّك قد حملت بسيّد هذه الأمّة، فإذا وقعَ على الأرض فقولي "أعيذه بالواحد من شرِّ كل حاسد"، ثم سمّيه "محمدًا}})<ref>لطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ١، لاپەڕە ٩٤-١٠٨، دار صادر،بيروت.</ref> واتا (تۆ گەورەی ئەم ئوممەتەت لە زگدایە، کاتێک لەدایکبوو بڵێ بە خوای تاک و تەنیا دەیپارێزم لە خراپەی ھەموو چاوپیسێک، و دواتر ناوی بنێ محەممەد). عەبدوڵڵا بەمەبەستی بازرگانی بەرەو شام بەڕێکەوت مانگێک بەنەخۆشی لە مەدینە مایەوە و دواتر مرد.<ref>أعلام النبوة، أبو الحسن علي بن محمد بن حبيب الماوردي، لاپەڕە ٢٤٠، دار الكتاب العربي، ١٩٨٧</ref> لەو کاتەدا تەمەنی پێغەمبەر دوو مانگ لە زگی ئامینەدا(بەپێی بۆچوونی زۆربەی زانایان)، لەدوای خۆی پێنج حوشتر ڕانە مەڕێک و بەندەیەکی بەناوی بەرەکە کە [[کونیە|کونیەکەی]] ئوم ئەیمەن بوو بەجێھێشت.<ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، بەرگی ١، لاپەڕە ٣٢٧-٣٢٨</ref><ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٨، دار المعرفة.</ref> [[پەڕگە:مكتبة مكة المكرمة.jpg|وێنۆک|شوێنی لەدایکبوونی '''پێغەمبەر محەممەد''' لەدۆڵی ئەبوو تاڵیب.]] پێغەمبەری ئیسلام محەممەد لە ماڵی باوکی لە شاری مەککە لە دایکبووە (بەپێی گێڕانەوەکانی سوننە لە ڕۆژی دووشەممە، ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ساڵی فیل، بەرامبەر ٢٠ یان ٢٢ی نیسانی ساڵی ٥٧١ یان ٥٧٠ی زایینی لە دایکبووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أين ومتى ولد الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أين_ومتى_ولد_الرسول_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> سەرچاوە مێژووییەکان سەبارەت بە ڕەووشی کاتی لە دایکبوونی ناکۆکیان ھەیە، بەشی زۆریان ئاماژە بەوەدەکەن محەممەد لە سکی دایکیدا بووە باوکی کۆچی دوایکردووە،<ref>تاتات</ref> بەڵام بەشێکی دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن باوکی لە ژیاندا بووە کاتێک لە دایکبووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یحیی الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای راشدین|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکراوەی ڕۆژھەڵات|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=٣٩٨}}</ref> بەشێکی دیکە دەڵین تەمەنی سێ ساڵ بوو کاتێک باوکی کۆچی دوایکردووە، و بەشێکی دیکە دیکە دەڵێن دووساڵ بووە. سەرچاوەیەکی دیکە دەلێت تەمەنی ٧ مانگ بووە، بەشێکی دیکە دەلێن تەمەنی یەک مانگ بووە کاتێک باوکی کۆچی دوایی کردووە. بەڵام ئەم سەرچاوە و قسانە بە شێوەیەکی گشتی ڕەتکراونەتەوە، بەشی زۆری مێژوو نوسان کۆکن لەسەر ئەوەی پێغەمبەر بەبێ باوکی لەدایکبووە.<ref name=":0" /> کاتێک عەبدولموتەڵیب باپیری پێغەمبەر ھەواڵەکەی پێدەگات زۆری پێ خۆش دەبێت و دەچێتە کەعبەوە سوپاسی خوا دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نور|یەکەم=مكتبة|سەردێڕ=تحميل كتاب الرحيق المختوم pdf|ناونیشان=https://www.noor-book.com/كتاب-الرحيق-المختوم-pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.noor-book.com|زمان=ar}}</ref> و ناوی محەممەدی بۆ ھەڵدەبژێرێت کە لەو کاتەدا ئەو ناوە لە ناو عەرەب باو نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الروض الأنف،|یەکەم=السهيلي، ج1|پەڕەکان=٢٧٨-٢٩٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=جعفر|یەکەم=مرتضى العاملي|سەردێڕ=الصحيح من سيرة النبي الأعظم ج2|بڵاوکەرەوە=دار السيرة،|ساڵ=بيروت، ١٩٩٥|پەڕەکان=٦٣-٦٨}}</ref> تەنھا سێ کەس ھەڵگری ئەو ناوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سبب تسميته صلى الله عليه وسلم باسم محمد - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/38609/سبب-تسميته-صلى-الله-عليه-وسلم-باسم-محمد|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە بە خەتەنکراویی لەدایکبووە،<ref>الاستيعاب في معرفة الأصحاب،ابن عبد البر، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠-١٧</ref> بەڵام گێڕانەوەی ڕاست ئەوەیە عەبدول موتەلیب لەڕۆژی حەوتەمدا خەتەنەی کردووە و خوانێکی بۆ ڕێکخستووە.<ref>الروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٧٨-٢٩٦</ref> دایکی گوتبووی ئەو ناخۆشی و لاوازی و قورساییانەی بەسەردا نەھاتووە کە بەسەر ژنانی دووگیاندا دێن،<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، بەرگی ١، لاپەڕە ١٦٧-١٦٨، دار الفكر،بيروت، ١٩٨٨</ref> و کاتێک لەدایکبووە ڕوەوە قیبلە لەدایکبووە سەری بەرزکردبوەوە بەرەو ئاسمان، پەنجەکانی قوچاندبوون وەک ئەوەی تەحیات بخوێنێ.<ref>مستدرك الحاكم ، بەرگی ٣، لاپەڕە ٣٢٧</ref><ref>دلائل النبوة، البيهقي، بەرگی ٥، لاپەڕە ٣٥٤</ref> ھەروەھا لەکاتی لەدایکبوونیدا وەک ئەوە وابووە نورێک لێوەی دەرچوبێت کە کۆشکەکانی شامی ڕوناک کردۆتەوە.<ref>رواه ابن تيمية في الردّ على البكري، عن العرباض بن سارية، فەرموودەی ژمارە ٦١</ref> ئوم عوسمان کچی ئەبول عاس دەڵێت: ({{عەرەبی|حضرتُ ولادة رسول الله صلى الله عليه وسلم، فرأيت البيتَ حين وضع قد امتلأ نورًا، ورأيت النجوم تدنو حتى ظننتُ أنها ستقعَ عليّ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=في الذكرى العطرة.. معجزات رافقت مولد النبي (ص) - المصريون|ناونیشان=https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=almesryoon.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183724/https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المعجزة المنتظرة فى ذكرى المولد النبوى!|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/News/131762/59/461090/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%AD%D8%B1%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%89.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=الأهرام اليومي|زمان=ar}}</ref> واتا (لە کاتی لەدایکبوونی پێغەمبەردا مزگەوتی حەڕامم بینی پڕبوبوو لە نوور و ڕوناکی، و ئەستێرەکانم دیتن نیزیک دەبونەوە وامزانی بەسەرمدا دەکەون). کاتێک لەدایکبووە مژدەیان بە عەبدول موتەلیب داو زۆر پێی خۆشحاڵ بوو، و بردیە ناو کەعبە و سوپاسی خوای کرد و گووتی: ({{عەرەبی|ليكوننّ لابني هذا شأن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة الحديث|ناونیشان=http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadith.islam-db.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183725/http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا (ئەم کوڕەم پلە و پایەیەکی گەورەی دەبێت). جوولەکە زانی کە محەممەد لەدایکبووە، [[حەسان کوڕی سابت]] دەڵێت: ({{عەرەبی|والله إني لغلام يفعة، ابن سبع سنين أو ثمان، أعقل كل ما سمعت، إذ سمعت يهوديًا يصرخ بأعلى صوته على أطمة بيثرب: يا معشر يهود، حتى إذا اجتمعوا إليه، قالوا له: ويلك ما لك؟ قال: طلع الليلة نجم أحمد الذي ولد به}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية - ط دار المعرفة - ابن هشام الحميري - کتابخانە مدرسە فقاھت|ناونیشان=http://lib.eshia.ir/44821/1/159|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=lib.eshia.ir|زمان=fa}}</ref> واتا (من منداڵ بووم، حەوت یان ھەشت ساڵ دەبووم، دەمزانی چ دەگوزەرێ، گوێم لە جوولەکەیەک بوو لەسەر بەرزایەکی مەدینە دەیگووت: ھۆ کۆمەڵی جوولەکە، ئەوانیش کۆبونەوە و گووتیان چی ڕویداوە؟ گووتی: ئەمشەو ئەستێرەی لەدایکبوونی ئەحمەد دەرکەوتووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(رِوَايَةُ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ مَوْلِدِهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b1%d9%90%d9%88%d9%8e%d8%a7%d9%8a%d9%8e%d8%a9%d9%8f-%d8%ad%d9%8e%d8%b3%d9%91%d9%8e%d8%a7%d9%86%d9%8e-%d8%a8%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%ab%d9%8e%d8%a7%d8%a8%d9%90%d8%aa%d9%8d%d8%8c-%d8%b9%d9%8e%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref> === پەروەردە بوونی === دوای دایکی یەکەم کەس [[سوەیبە]] بەندەی [[ئەبوو لەھەب]] شیری پێدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من هم مرضعات النبي الثلاثة ؟|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2016/12/10/998224.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=دنيا الوطن|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من الذي ربى الرسول|ناونیشان=https://mawdoo3.com/من_الذي_ربى_الرسول|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48.</ref> کە بە ھۆی مژدەی لەدایکبوونی پێغەمبەر ئازادی کردبوو، بوخاری دەگێڕێتەوە لە عوڕوەی کوڕی زوبەیرەوە ({{عەرەبی|لما مات أبو لهب رآه بعض أهله بمنامه، قال له: ماذا لقيت؟ قال أبو لهب: لم ألقَ بعدكم (أي لم ألقَ بعدكم خيرًا) غير أني سُقيت في هذه بعتاقتي ثويبة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/4227|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لمن يتمشدق ويتجرأ على صحيح البخاري|ناونیشان=https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نسيم الشام|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183726/https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (کاتێک [[ئەبوو لەھەب]] مرد، کەسوکارەکەی لەخەودا دیتیان، پێیان گووت توشی چ بووی؟ گووتی توشی ھیچ شتێکی باش نەبووم، تەنیا ئەوە نەبێت ئاوم پێدراوە بە ھۆی ئازادکردنی سوەیبە). ئوم ئەیمەن لەباوەشی دەگرت تاوەکوو گەورەبوو،<ref>السيرة النبوية عرض وقائع وتحليل أحداث، علي الصلابي، لاپەڕە ١٤-٩٦</ref> پێغەمبەر پێی دەگووت دایە، و کاتێک تەماشای دەکرد دەیگووت ئەوە پاشماوەی بنەماڵەکەمە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ٨، لاپەڕە ٢٢٤، دار صادر، بيروت.</ref> دوای لەدایکبوونی پێغەمبەری ئیسلام تەنھا بۆ ماوەیەکی کەم لای دایکی مایەوە تا ئەو کاتەی دایەنێکیان بۆ دۆزییەوە، ئەمەش بەھۆی ئەوەبوو یەکێک لە خوونەریتی خێزانە دەوڵەمەندەکانی قورەیش ناردنە دەرەوەی منداڵەکانیان بوو بۆ بیابان نشینیی، بەمەبەستی ئەوەی دووربن لە نەخۆشی و لە ئاوھەوایەکی تەندروست گەشە بکەن.<ref>هاشم یحی الملاح، کتێبی مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین، لا١٠٤–١٠٥</ref> سوەیبە لەھەمانکاتدا شیری خۆیداوەتە کوڕەکەی خۆی بەناوی مەسروح و ھەروەھا ئەبوو سەلەمەی مەخزوومی، ھەمزەی کوڕی عبدولموتەڵیب کە دواتر ئەم سێ کەسە بوونە برای شیری پێغەمبەر،<ref>ابن قيم الجوزية:زاد العماد، ج1، لا36</ref><ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، ج1، ص327-328.</ref><ref>ابن سعد :الطبقات، ج1، لا108</ref> پاشان بردیانە لای [[حەلیمەی سەعدیە]] و ئەو گرتییە خۆی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=من هي مرضعة النبي محمد|ناونیشان=https://e3arabi.com/%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/%d9%85%d9%86-%d9%87%d9%8a-%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%b9%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=e3arabi - إي عربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112856/https://e3arabi.com/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، بەرگی ٢، لاپەڕە ٢٩٥-٢٩٨، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ١٩٩٠</ref> و لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی شیری پێدەدا لە بیابانی بەنی سەعد، مێردەکەی ناوی حارس کوڕی عەبدول عوزا بوو، دوو کچی ھەبوو بەناوی ئەنیسە و حوزافە کەپێشی دەگوترا شەیما، لەگەڵ دایکی ئەویش بەشداری دەکرد لەبەخێوکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قصة حليمة السعدية مرضعة الرسول.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/8/15/قصة-حليمة-السعدية-مرضعة-الرسول-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4929734|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> زانایانی ژیننامە کۆکن لەسەر ئەوەی لەو ساڵەدا بیابانی بەنی سەعد بە ھۆی وشکەساڵیەوە دەیناڵاند، بەڵام کاتێک پێغەمبەر ھات زەویەکانی حەلیمە سەوز بوون و گوانی ماڵاتەکەی پڕبوون لەشیر.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە ٦٩-١٠٢، دار الفكر المعاصر، ١١٩٩١</ref> دوو ساڵ لەلای حەلیمە ماوەیەوە تاوەکوو لەشیر چۆوە، و چەند مانگ جارێک دەیھێنایەوە بۆ لای دایکی. پاش ئەوەی جارێکی دیکە حەلیمە دایکی پێغەمبەر ڕازی دەکات بۆ ئەوەی بۆ ماوەیەکی دیکەش لەلایان بمێنێتەوە، بە ھۆی ترس لەپەتایەک لەمەککەدا بڵاوبوەتەوە، و بە ھۆی بەرەکەتی پێغەمبەر بۆیە ئامینە ڕازیبوو.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48</ref> ھەندێک دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە چوار ساڵ لەلای حەلیمە ماوەتەوە،<ref name="ReferenceF">السيرة النبوية سير وعبر، مصطفى السباعي، ص13-29، المكتب الإسلامي.</ref> بەڵام ئەوەی زیاتر زانایان و مێژوونوسان لەسەری کۆکن ئەوەیە کە ماوەی پێنج ساڵ پێغەمبەر لەلای حەلیمەی سەعدی ماوەتەوە ئەویش بەھۆی ئەو فەرموودەیەی کە پێغەمبەر باس لە شانازیکردن بە وەرگرتنی شێوازی ئاخاوتنی لە خێڵی بەنی سەعد و کاری شوانی لەگەڵ برا شیرییەکەی دا دەکات.لەتەمەنی چوار یان پێنج ساڵی سنگی لەتکرا، کەچەند جارێکی تریش دووبارە بۆتەوە، بەم ھۆیەوە حەلیمە گێڕایەوە بۆ لای دایکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما فعلت حليمة السعدية بعد حادثة شق الصدر - موقع المختصر|ناونیشان=https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.almukhtsir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112857/https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حادثة شق صدر النبي صلى الله علية وسلم|ناونیشان=https://moga5.yoo7.com/t1701-topic|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=moga5.yoo7.com|زمان=ar}}</ref> موسلیم ئەو ڕوداوەی گێڕاوەتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان، فأخذه فصرعه فشق عن قلبه فاستخرج القلب، فاستخرج منه علقة، فقال: هذا حظ الشيطان منك. ثم غسله في طست من ذهب بماء زمزم، ثم لأمه (جمعه وضم بعضه إلى بعض) ثم أعاده في مكانه، وجاء الغلمان يسعون إلى أمه (مرضعته) فقالوا: إن محمدًا قد قُتل، فاستقبلوه وهو منتقع اللون. قال أنس: وقد كنت أرى أثر ذلك المخيط في صدره.}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(حَدِيثُ الْمَلَكَيْنِ اللَّذَيْنِ شَقَّا بَطْنَهُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%ad%d9%8e%d8%af%d9%90%d9%8a%d8%ab%d9%8f-%d8%a7%d9%84%d9%92%d9%85%d9%8e%d9%84%d9%8e%d9%83%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%91%d9%8e%d8%b0%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%b4/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref><ref>رواه مسلم في صحيحه، عن أنس بن مالك، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠١،</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112854/https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=شرح حديث: أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/111770/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> واتا:<blockquote>کاتێک محەممەد لەگەڵ منداڵان یاری دەکرد جوبرەئیل ھات بۆلای، و خستیە سەر زەوی و سینگی لەت کرد و دڵی دەرھێنا، پارچەیەکی لەدڵی دەرھێنا و گووتی ئەمە بەشی شەیتانە، دواتر لەتەشتێکی زێڕدا بەئاوی [[زەمزەم]] شوشتی، دواتر بۆیەکی ھێنایەوە و دڵی خستەوە جێگای خۆی، منداڵەکان ڕایانکردە لای دایەنەکەی و گووتیان محەممەد کوژراوە، و بەڕەنگی چڕژاوی گەڕایەوە، ئەنەس دەڵێت: شوێنەواری ئەو ھێڵەم لەسەر سینگی دەدیت.</blockquote>لە تەمەنی شەش ساڵیدا بوو کاتێک دایکی کۆچی دوایی کرد،<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، لاپەڕە ١-٣</ref><ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، بەرگێ ٢، لاپەڕە ٨٣-٩٨ دار السيرة، بيروت، ١٩٩٥</ref> لەکاتی گەڕانەوەیان لەسەردان کردنی خاڵوانیان لە بەنی نەجار، و گۆڕەکەی لەشوێنێکە پێیدەگوترێت ئەبوا.<ref>نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، لاپەڕە ٧-٢١، دار المعرفة، ٢٠٠٤</ref> پاشان عەبدول موتەلیبی باپیرەی بردیە لای خۆی تا لەگەڵ منداڵەکانیدا بژی، و کاتێک لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بوو عەبدول موتەلیب کۆچی دوایی کرد لە مەککە،<ref name="ReferenceG">نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص7-21، دار المعرفة، ط2004.</ref><ref>السيرة النبوية، أبو فارس، ص101.</ref> و پێش مردنی ئەبو تالیبی کوڕی ڕاسپارد بە پەروەردەی محەممەد.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص83-98، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> === لاویەتی === مامی ئەبوتاڵیب داھاتێکی زۆری نەبوو، لەبەرئەوە محەممەد سەرەتا شوانی دەکرد لە بەنی سەعد لەسەر چەند قیڕاتیک بۆ خەڵکی مەککە (قیڕات بەشێکە لە درھەم یان دینار) بۆ یارمەتیدانی مامی<ref>السيرة النبوية سير وعبر،مصطفى السباعي، لاپەڕە ١٣-٢٩، المكتب الإسلامي.</ref>، دەڵێت ({{عەرەبی|ما بعث الله نبيًا إلا رعى الغنم. فقال أصحابه: وأنت؟ فقال: نعم، كنت أرعاها على قراريط (أجزاء من الدراهم والدنانير) لأهل مكة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/118739|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=»الإجابة على الأسئلة العقائدية »مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: خوای گەورە ھیچ پێغەمبەرێکی نەناردووە شوانی نەکردبێت، ھاوەڵەکانی گووتیان تۆش کردووتە؟ گووتی بەڵێ منیش شوانیم بۆ خەڵکی مەککە کردووە بەرامبەر چەند قیڕاتێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - فتح الباري شرح صحيح البخاري - كتاب الإجارة - باب رعي الغنم على قراريط- الجزء رقم2|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=4118&idto=4119&bk_no=52&ID=1422|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> «لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] ھەواڵی شوانییەکەی ڕەت دەکەنەوە»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل رسول الله يعمل راعي أغنام عند قريش يا سفهاء !!|ناونیشان=https://www.yahosein.com/vb/node/153358|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=منتديات يا حسين|زمان=ar}}</ref> کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٢ ساڵی لەگەڵ مامی ڕۆیشت بۆ [[شام]] بۆ بازرگانی، کاتێک گەیشتنە بوسڕا چوون بۆلای ڕاهیبێک بەناوی بەحیرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=علامات نبوة "محمد".. هكذا عرفها راهب.. وحذر من أن يعرف بها اليهود|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە زانا بوو لەئینجیلدا سەیری محەممەدی دەکرد و تێیڕادەما، دواتر بە ئەبوو تاڵیبی گووت ({{عەرەبی|ارجع بابن أخيك إلى بلدك واحذر عليه اليهود فوالله إن رأوه أو عرفوا منه الذي أعرف ليبغنه عنتًا، فإنه كائن لابن أخيك شأن عظيم نجده في كتبنا وما ورثنا من آبائنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل كان بحيرا الراهب موحدًا وهل كان إنجيله الذي وجد فيه صفة خاتم النبوة محرفًا - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/249691/%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%85%D9%88%D8%AD%D8%AF%D9%8B%D8%A7-%D9%88%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A5%D9%86%D8%AC%D9%8A%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%AF-%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%8B%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (هذا سيد العالمين هذا رسول رب العالمين هذا يبعثه الله رحمة ... ) من دلائل النبوة لأبي نعيم الأصبهاني|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_556401|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011115858/https://islamarchive.cc/H_556401|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: برازایەکەت بگەڕێنەوە بۆ شارەکەت ئاگات لەجوولەکە بێت ھیچی لێنەکەن، سوێند بەخوا ئەگەر ئەوەی من دەربارەی محەممەد دەیزانم ئەوان بیزانن ئەوا دەیکوژن ئێمە لەکتێبەکانمان و قسەی باب باپیرانمان پلە و پایەکەی دەزانیین. لەمەککە ناونرا بە ئەمین و ڕاستگۆ و خەڵک ئەمانەتیان لە لا دادەنا،<ref name="ReferenceG"/> بەوە ناسراوە ھەرگیز کڕنووشی بۆ بتەکان نەبردووە سەرەڕای بڵاویان لەناو قوڕەیشدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=في ذكرى مولد النبي العطرة.. الرسول محمد أعظم الشخصيات في تاريخ الإنسانية.. ومفكر يهودي: دعا لنبذ العنصرية والعصبية القبلية|ناونیشان=https://www.elbalad.news/3579496|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> و بەشداری گاڵتەو گەپی گەنجەکانی نەکردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الأسوة الحسنة - الأهرام اليومي|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/NewsPrint/680733.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=gate.ahram.org.eg}}</ref> بەڵکوو لەگەڵ گەورەکان بەشداری جەنگەکانی کردووە و یارمەتی داون،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣١٩-٣٣٢</ref> لەتەمەنی چواردە ساڵیدا جەنگی فیجار لەنێوان کینانە و قەیسی عەیلان ڕویدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=حروب الفجار الأربعة فى الجاهلية|ناونیشان=https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=شبكة الأبحاث العربية|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003631/https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=http://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرجع الالكتروني للمعلوماتية|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023212818/https://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێغەمبەر لەگەڵ قوڕەیش کە بەشێک بوون لە کینانە بەشداری کردووە، بەرامبەرەکانیان بریتی بوون لە تیرەکانی هەوازن، غەتەفان، سولەیم، عەدوان، فەھم و چەندانی تر لە تیرە قەیسییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفِجَار وشهود النبيﷺ لها - وِلادةُ خيرِ الأَنام ﷺ إلى بَيْعةُ العَقبةِ الأولى.|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79865|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پێغەمبەر دەربارەی ئەو جەنگە دەڵێت ({{عەرەبی|قد حضرته مع عمومتي، ورميت فيه بأسهم، وما أحب أني لم أكن فعلت}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: ذكر حضور رسول الله حرب الفجار{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023192906/http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص16 - كتاب ما شاع ولم يثبت في السيرة النبوية - اشتراكه صلى الله عليه وسلم في حرب الفجار - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/33458/16|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم بەشداریم لەو جەنگەدا کردووە و تیرم ھاویشتووە، پێشم خۆشنییە بەشداریم نەکردبا. ھەروەھا دەڵێت ({{عەرەبی|كنت أنبل على أعمامي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعريب سيد المرسلين - جعفر الهادي - مکتبة مدرسة الفقاهة|ناونیشان=http://ar.lib.eshia.ir/86688/1/244|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.lib.eshia.ir|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=8 - فترة الشَباب في حياة النبيّ الاكرم|ناونیشان=http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211022222320/http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم تیرم دەھاویشت. وەدەشڵێت ({{عەرەبی| ما سرني أني لم أشهده إنهم تعدوا على قومي عرضوا عليهم أن يدفعوا إليهم البراض صاحبهم فأبوا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم - حياته و سيرته - Page 7 - Wattpad|ناونیشان=https://www.wattpad.com/465698131-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%A2%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.wattpad.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=https://areq.net/m/%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=areq.net}}</ref> واتا: پێم خۆشنییە بەشدار نەبوبام ئەوان دەستدرێژیان کردە سەر گەلەکەم، سەرەڕای ئەوەی گەلکەم پێشنیازی ڕادەستکردنەوە بەڕڕاز_کەسێک بوو لەکینانە پیاوێکی کوشتبوو بەھۆی ئەوەوە جەنگی فیجار ھەڵگیرسا_ یان کردبووە. بەشداری کردووە لە ھاوپەیمانیەتی فزول،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ما هو حلف الفضول ؟|ناونیشان=https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موسوعة المحيط|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027221525/https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕێککەوتننامەیەک بوو قوڕەیش لەماڵی عەبدوڵڵا کوڕی جودعان لەمەککە بەستبوویان، ڕێککەوتبوون لەسەر پاراستنی کەسانی لاواز و ستەملێکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=حلف الفضول - حروف عربي|ناونیشان=https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حروف عربي موسوعة المحتوي العربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف الفضول - منار الإسلام|ناونیشان=https://www.islamanar.com/%d8%ad%d9%84%d9%81-%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%b6%d9%88%d9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}</ref> دەربارەی دەڵێت: ({{عەرەبی|لقد شهدتُ في دار عبد الله بن جدعان حِلفًا، لو دُعيت به في الإسلام لأجبتُ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لقد شهدتُ مع عمومتي حلفاً !|ناونیشان=https://www.al-watan.com/news-details/id/265817/لقد-شهدتُ-مع-عمومتي-حلفاً-|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Watan|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف المطيبين وحلف الفضول .. ودروس في العمل الجماعي|ناونیشان=http://www.saaid.net/Minute/266.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref> واتا: لەماڵی عەبدوڵڵای کوڕی جودعان بەشداریم لە ھاوپەیمانیەتیەک کرد، ئەگەر لەئیسلامدا داوای بەشداریم لێبکەن بەشدار دەبم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/149778|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/134245|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> ماوەیەک بەر لە دابەزینی سروش بۆ پێغەمبەر، بەهۆی لافاوەوە دیوارەکانی کەعبە داڕوخان، بۆیە خەڵکی مەککە بڕیاریاندا دوبارە کەعبە نوێبکەنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الكعبة المشرفة.. بيت الله الحرام|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/9/6/الكعبة-المشرفة|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=النبي (ص) وإعادة بناء الكعبة المشرفة (9)|ناونیشان=http://www.hajij.com/ar/articles/religious-articles-viewpoints/item/1416-------9|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.hajij.com|زمان=ar-aa}}</ref> لە کاتی بنیادنانەوەی کەعبە کێشە و ناکۆکییەکی زۆر کەوتە نێوان ھۆزەکانی مەککە، بەھۆی ئەوەی ھەریەکەیان ھەوڵی دەدا ھۆزەکەی ئەوان [[بەردە ڕەشەکە]] بخەنەوە جێگای خۆی، ئەم ناکۆیییەکە چەند ڕۆژێکی خایەند، دواتر بەمەبەستی چارەسەرکردنی ئەم کێشە لە [[مزگەوتی حەرام]] کۆبوونەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكتبة الحرم- ومكان ولادة الرسول صلى الله عليه وسلم - مكة المكرمة|ناونیشان=http://wikimapia.org/7578409/ar/مكتبة-الحرم-ومكان-ولادة-الرسول-صلى-الله-عليه-وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=wikimapia.org|زمان=ar}}</ref> دواجار گەیشتنە ڕێکەوتنێک ھەرکەسێک یەکەم کەس لە دەرگای مزگەوتەوە بێتە ژوورەوە ئەو دەکەن بە ناوبژیوانی خۆیان و بەردەکە لە جێگای خۆی دابنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم حمل الحجر الأسود|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ئەوەبوو پێغەمبەر محەممەد ھاتە ژوورەوە، بەھۆی ناوبانگی لە ڕووی ڕاستگۆی و دەستپاکییەوە، ھەموویان ڕازی بوون لەسەر بڕیار و قسەکانی،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=حسن|یەکەم=مجدي عز الدين|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=تأملات في تأملات ديكارت: قراءة تأويلية في سيرة ديكارت الفكرية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.33914/1312-002-003-003|journal=مجلة آداب النيلين|پەڕەکان=٥٠|doi=10.33914/1312-002-003-003}}</ref> و گووتیان: ({{عەرەبی|هذا الأمينُ، قد رَضينا بما يقضي بيننا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سيرة ابن إسحاق - محمد بن إسحاق بن يسار - ج ٢ - الصفحة ٨٧|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211127175321/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ئەوە ئەمینە ھات ڕازین ببێ بەناوبژیوان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النبي هو الذی وضع الحجر الاسود في موضعه|ناونیشان=https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=arabic.tebyan.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی پێغەمبەر لە کێشەکە گەیشت، داوای پۆشاکێکی کرد و بەردەکەی خستە سەری و ھەموو تیرە و ھۆزەکانی شاری مەککەی بانگکرد و ھەر یەکەی چەمکێکیان گرت و ھەڵیان گرت، پاشان بە دەستی خۆی بەردەکەی خستەوە شوێنی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} شبابه صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/65/شبابه_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول عليه الصلاة والسلام شاباَ ووصيته للشباب|ناونیشان=https://adlat.net/showthread.php?t=22285|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=عدلات|زمان=ar}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی چارەسەرکردنی کێشەکە، زانایان و شوێنکەوتوانی ئایینی ئیسلام ئەم ڕووداوەیان وەک دانایی و لێھاتوویی پێغەمبەر لە چارەسەرکردنی خێرای کێشەکان داناوە.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ابن كثير|یەکەم=إسماعيل بن عمر|دوایین٢=صالح|یەکەم٢=فارس علي|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=رسالة في تجويد القرآن الإمام أبو الفداء إسماعيل بن عمر بن كثير القرشي الدمشقي الشافعي ت. 774 ھ., دراسة وتحقيق|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.51990/2228-008-024-015|journal=مجلة آداب الفراهيدي|پەڕەکان=١٠١|doi=10.51990/2228-008-024-015}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=الرشد في التفكير والتصرف وأثره في الحياة|ناونیشان=https://www.alshareyah.com/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A9-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/21-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%88%D9%82%D9%81%D8%A7%D8%AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alshareyah.com|زمان=ar-aa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165520/https://www.alshareyah.com/%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A9-%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25A9/21-%25D8%25A2%25D9%258A%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D9%2588%25D9%2588%25D9%2582%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرَّسول صلى الله عليه وسلم القدوة في الأمَانَة|ناونیشان=https://dorar.net/akhlaq/124|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> === ھاوسەرگیری لەگەڵ خەدیجە === {{سەرەکی|خەدیجە کچی خووەیلید}} [[پەڕگە:Khadija tomb.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەو گومەزەی لەسەر گۆڕی خەدیجە دروستکرابوو]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، ژنێکی بازرگانی شاری [[مەککە]] بوو،<ref name="ReferenceG"/> ڕێزلێگیراو و خاوەنی پارە و سامان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خدیجة بنت خویلد|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحیفة الخلیج|زمان=ar}}</ref> کچی خوەیلدی کوڕی ئەسەدی کوری عبدالعزی کوڕی قصی بوو. دایکی فاتیمەی کچی زائدە کوڕی ئەسام کوڕی عامری کوڕی لوئەی بوو، خەدیجە پێش ئەوەی شوو بە پێغەمبەر بکات دوو شووی دیکەی کردبوو.<ref>الصحیح من سیرة النبی الأعظم، جعفر مرتضی العاملی، ج2، ص105-125، دار السیرة، بیروت، ط1995</ref> سەرچاوە مێژووییەکان ئاماژە بەوەدەکەن لە ناو خانەوادەکەی شکۆمەند و خاوەن پلە و پایە بووە سەروەت و سامانی خۆی ھەبوو لەگەڵ ئەوەشدا سەرچاوە مێژووییەکان بە شێوەیەکی گشتی ئەوەیان ڕووننەکردووەتەوە خەدیجە چۆن ئەو ماڵ و سامانەی دەستکەوتووە بەڵام بەشێک لە سەرچاوەکان دەلێن بەھۆی بارزگانییەوە توانیویەتی گەشە بە سەروەت و سامانەکەی بکات.<ref name=":0" /> کاتیک ھەواڵی دەست پاکی محەممەد گەیشت پێی، ناردی بە شوێن محەممەدا و پێشنیاری خستە بەردەمی کە بەشداری بکات لە بازرگانییەکەیدا بۆ [[شام]]،<ref>أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ابن الأثیر الجزری، ج1، ص1337-1338.</ref> محەممەد ڕازی بوو و دەرچوو بۆ شام و شتومەکی کڕی، لە گەشتەکەیدا خزمەتکارێکی لەگەڵ بوو بەناوی مەیسەرە، کاتێک گەشتنە شام لە بازاڕی بوسڕا لەژێر سێبەری دارێک دانیشت کە لە نزیک [[سەومەعە|سەومەعەی]] ڕاھیبێک بوو بەناوی نەستوڕا،<ref>عیون الأثر فی فنون المغازی والشمائل والسیر، ابن سید الناس، بەرگی ١،لاپەڕە ٧١، مؤسسة عز الدین، بیروت، ١٩٨٦</ref> ڕاھیبەکە بە مەیسەرەی گووت ({{عەرەبی|ما نزل تحت ھذە الشجرة قطّ إلا نبیّ}})<ref>ثقات ابن حبان، ابن حبان، بەرگی ١، لاپەڕە ٤٧</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ketabonline.com/ar/books/1311/read?part=1&page=123&index=819046/819081|سەردێڕ=الموسوعة فی صحیح السیرة النبویة - العھد المکی {{!}} مجلد 1 {{!}} صفحة 118 {{!}} مولد رسول اللە الرحمة المھداة صل|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عظیمات|ناونیشان=http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alfaseeh.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063559/http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: تەنیا پێغەمبەران لەژێر سێبەری ئەم دارەدا دانیشتوون، مەیسەرە کاتێک گەرما بەتین دەبوو دەیبینی دوو فریشتە سێبەر بۆ پێغەمبەر و حوشترەکەی دەکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة ام المؤمنین خدیجە رضی اللە عنھا مع الرسول الکریم|ناونیشان=https://tamimi.own0.com/t6163-topic|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tamimi.own0.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتابات فی المیزان / لنعرف خدیجة علیھا السلام!!|ناونیشان=http://www.kitabat.info/print.php?id=154581|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kitabat.info}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص81 - کتاب سیرة ابن اسحاق السیر والمغازی - حدیث خدیجة ابنة خویلد - المکتبة الشاملة الحدیثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/9862/84|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> کاتێک گەڕایەوە بۆ مەککە قازانجێکی زۆری کردبوو دوو ئەوەندەی جارانی پێشوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاجر النبی فی مال خدیجة.. فحقق أرباحًا ما لم یحققھا غیرە فی 40 سنة|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%AF%DB%8C%D8%AC%D8%A9-%D9%81%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D9%85-%DB%8C%D8%AD%D9%82%D9%82%DA%BE%D8%A7-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%DA%BE-%D9%81%DB%8C-40-%D8%B3%D9%86%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165541/https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A-%25D9%2581%25D9%258A-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AE%25D8%25AF%25D9%258A%25D8%25AC%25D8%25A9-%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582-%25D8%25A3%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25AD%25D9%258B%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25A7-%25D9%2584%25D9%2585-%25D9%258A%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25BA%25D9%258A%25D8%25B1%25D9%2587-%25D9%2581%25D9%258A-40-%25D8%25B3%25D9%2586%25D8%25A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەیسەرەی خزمەتکاریش ئەو شتانەی بۆ خەدیجە گێڕایەوە کە بەسەریان ھاتووە، بۆیە لە دوای گەڕانەوەکەی لە شام خەدیجە پێشنیاری ھاوسەرگیری خستە بەردەمی لەڕێی نەفیسە کچی مەنییە،<ref>الاکتفاء بما تضمنە من مغازی رسول اللە والثلاثة الخلفاء، سلیمان بن موسی الکلاعی الأندلسی، ج1، ص114، عالم الکتب، بیروت، ط1996.</ref> محەممەدیش ڕازی بوو و داواکەی خستە بەردەم مامەکانی، ئەبوو تاڵیبی مامی لەگەڵی چوو خوازبێنی بۆ کرد لە عەمری کوڕی ئەسەدی مامی و مارەییەیەکەی بیست حوشتر بوو،<ref>البدایة والنھایة، ابن کثیر، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣٦١</ref> خەدیجەی خواست کاتێک لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بوو خەدیجە لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا یان ھەندێک دەڵێن ئەویش لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیف تزوج النبی صلی اللە علیە وسلم من خدیجة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/34550/کیف-تزوج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-من-خدیجة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زواج النبی صلی اللە علیە وسلم بخدیجة رضی اللە عنھا - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/156056/زواج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-بخدیجة--رضی-اللھ-عنھا-|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> خەدیجە یەکەم ژنی محەممەدە و تاوەکوو لەژیاندا مابوو ژنی تری نەھێناوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول امرأة تزوجھا رسول اللە صلی اللە علیە وسلم بعد خدیجة|ناونیشان=http://www.sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.sahaba.rasoolona.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927003447/http://sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی بیست و پێنج ساڵ لەلای مایەوە پازدە ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی و دە ساڵ دوای پێغەمبەرایەتی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھی أول امرأة تزوجھا النبی صلی اللە علیە وسلم ؟|ناونیشان=https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ejaaba.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063555/https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دایکی ھەموو منداڵەکانی بوو بێجگە لە ئیبراھیم کە دایکی ئەو ماریە قیبتی بوو، مناڵەکانی تری قاسم و عەبدوڵڵا و زەینەب و ئوم کەلسوم و فاتمە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=سعید|یەکەم=مریم|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=اسماء ابناء الرسول صلی اللە علیە وسلم|ناونیشان=https://www.fekera.com/94104/اسماء-ابناء-الرسول-صلی-اللھ-علیھ-وسلم/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موقع فکرة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fekera.com/94104/%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%DA%BE-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> قاسم و عەبدولڵا لە سەردەمی نەفامیدا مردن بەڵام ھەموو کچەکانی موسڵمان بوون و لە گەڵیدا کۆچیان کرد بۆ مەدینە، بەڵام ھەموویان ھێشتا پێغەمبەر لە ژیاندا بوو مردن بێجگە لە فاتیمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الحکمة من موت أبناء الرسول الذکور|ناونیشان=https://www.almrsal.com/post/924895|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرسال|زمان=ar}}</ref> === مژدەکان لە نزیکبوونەوەی ناردنی === [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو بڕوایەدان کە خوا ھەر پێغەمبەرێکی ناردبێت بەڵێنی لێوەرگرتووە کە بە نەتەوەکەی بڵێت باوەڕ بە دوایین پێغەمبەر بھێنن کە محەممەدە و سەری بخەن،<ref>[http://www.islamweb.net/newlibrary/display_book.php?flag=1&bk_no=49&ID=265 لە تەفسیری ئیبن کەسیر، سورەتی ئەنعام]</ref> و محەممەد خۆی فەرموویەتی: ({{عەرەبی|أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم}}) واتا: من بانگەوازی ئیبڕاھیمی باوکمم، مژدەکەی عیسام،<ref>دەقی فەرموودەکە؛ «أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم»</ref> ھەروەھا لە کتێبەکانی ژیننامەدا ھاتووە کەوا حاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] و قەشە مەسیحییەکانی ناو [[عەرەب]] باسیان لە ھاتنی پێغەمبەر محەممەد کردووە پێش ناردنی کاتێک کاتەکەی نزیک بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=كيف أخبرت الكتب السماوية عن النبي (ص) وشريعته؟|ناونیشان=https://ar.hawzahnews.com/news/352732/كيف-أخبرت-الكتب-السماوية-عن-النبي-ص-وشريعته|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=وكالة أنباء الحوزة|زمان=ar}}</ref> فاڵگرەوە عەرەبەکان لە جنۆکە شەیتانەکانەوە زانیایان کە بەدزیەوە گوێیان دەگرت و ھەواڵەکانیان لەئاسمانەوە دەھێنا پێش ئەوەی ڕێگریان لێبکیرێت. قەشە مەسیحییەکان و حاخامە جوولەکەکان لە کتێبەکانیان سیفەتی خۆی سیفەتی کاتی ھاتنیان دەزانی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بعض صفات النبي الموعود {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/11307/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> و پێغەمبەرەکانیان بەڵێنیان لێوەرگرتبوون کاتێک هات باوەڕی پێبێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من أوصاف الرسول في التوراة والإنجيل -2-|ناونیشان=https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamsyria.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027175444/https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صفات النبي (صلى الله عليه وآله) في التوراة - مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=https://www.aqaed.com/faq/1666/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aqaed.com}}</ref> ئیبن عەبباس دەڵێت : جوولەکەکانی خەیبەر جەنگیان لەگەڵ غەتەفان دەکرد کاتێک بەیەک گەیشتن جوولەکەکانی خەیبەر دۆڕان، و جوولەکەکان ئەم دوعایەیان کرد؛ خوایە ئێمە داوات لێدەکەین بەحەقی پێغەمبەر محەممەدی ڕاستگۆ کە بەڵێنت داوە بۆمانی بنێری سەرمان بخەی بەسەریاندا، بۆیە کاتێک گەیشتن بەغەتەفان ئەو دوعایەیان کرد و لێیان بردنەوە، کاتێک پێغەمبەر وەحی بۆ ھات باوەڕیان پێنەکرد، خوای گەورە ئایەتی دابەزاند (ئەوان لەپێشدا بە پێغەمبەر ھەڕەشەیان لە بێباوەڕان دەکرد بەڵام کاتێک ھات باوەڕیان پێنەھێنا).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بكر/السيوطي|یەکەم=جلال الدين عبد الرحمن بن أبي|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=jzdMDwAAQBAJ&pg=PT169&lpg=PT169&dq%253D%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A7%25D8%25AA%25D9%2584%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D9%2591%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%2582%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D9%2587%25D9%258F%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D9%2581%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25B0%25D8%25AA%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%252B%25C2%25AB%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%25D9%2585%252B%25D8%25A5%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25A3%25D9%2584%25D9%2583%252B%25D8%25A8%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2591%252B%25D9%2585%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25AF%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A3%25D9%2585%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B0%25D9%258A%252B%25D9%2588%25D8%25B9%25D8%25AF%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25A3%25D9%2586%252B%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25B1%25D8%25AC%25D9%2587%252B%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2581%25D9%258A%252B%25D8%25A2%25D8%25AE%25D8%25B1%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D8%25A5%25D9%2584%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B5%25D8%25B1%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2585%25C2%25BB%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2583%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A5%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2582%25D9%258E%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%258C%252B%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2587%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%258F%25D8%25B9%25D8%25AB%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%252B%25D8%25B5%25D9%2584%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%252B%25D9%2588%25D8%25B3%25D9%2584%25D9%2585%252B%25D9%2583%25D9%2581%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%252B%25D9%2581%25D8%25A3%25D9%2586%25D8%25B2%25D9%2584%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25EF%25B4%25BF%25D9%2588%25D9%258E%25D9%2583%25D9%258E%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%258F%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2592%252B%25D9%2585%25D9%2590%25D9%2586%252B%25D9%2582%25D9%258E%25D8%25A8%25D9%2592%25D9%2584%25D9%258F%252B%25D9%258A%25D9%258E%25D8%25B3%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2581%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%2590%25D8%25AD%25D9%258F%25D9%2588%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D8%25B9%25D9%258E%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2591%25D8%25B0%25D9%2590%25D9%258A%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D9%2583%25D9|سەردێڕ=تفسير السيوطي (الدر المنثور في التفسير بالمأثور) 1-7 ج1|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٣٠٠١-٣|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص5 - شرح كتاب قاعدة جليلة في التوسل والوسيلة - الكلام على حديث ابن عباس في معنى استفتاح اليهود على الذين كفروا - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32403/296|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> لەباسی موسڵمان بوونی [[سەلمانی فارسی]] دەڵێت یەکێک لەڕاھیبەکان پێیگووتوە: سەردەمی پێغەمبەرێک نیزیک بۆتەوە، بەدینی ئیبراھیم نێردراوە لەوڵاتی عەرەب دەردەکەوێت، کۆچدەکات بۆ زەوییەک لەنێوان دوو چیا دایە و خورمای لێدەچێندرێت، چەند نیشانەیەکی ھەیە؛ دیاری وەردەگرێت بەڵام خێر وەرناگرێت، لەنێوان شانەکانی مۆری پێغەمبەرایەتی ھەیە، ئەگەر بتوانی بگەی بەو وڵاتە ئەو پێی بگە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=iMR9DwAAQBAJ&pg=PT726&lpg=PT726&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=JFDqO8C8LS&sig=ACfU3U0b7_r4XN8EyZYXaVMZ0AtDNkB_SQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgLEAM|سەردێڕ=البداية والنهاية 1-8 مع الفهارس ج1: البداية والنهاية 1/8 - لونان|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٢٧٨١-٥|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - هداية الحيارى في أجوبة اليهود والنصارى - القسم الأول في أجوبة المسائل - المسألة الثانية فيما لو اختاروا الكفر - قصة إسلام سلمان الفارسي - سلمان يلحق بقس عمورية- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=115&ID=20|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عويص|یەکەم=د إيهاب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5go0EAAAQBAJ&pg=PT522&lpg=PT522&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=yvBiBZtnkj&sig=ACfU3U1CKp3m8DCTd5EtjLjM0lFiXWA6aw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgNEAM|سەردێڕ=كهولة قبل البلوغ|بڵاوکەرەوە=ٌرواية|ژپنک=٩٧٨-٦٠٣-٩٠٤٣٧-٥-١|زمان=ar}}</ref> عامر کوڕی ڕەبیعە دەڵێت: ({{عەرەبی|سمعت زيد بن عمرو بن نفيل يقول أنا أنتظر نبيًا من ولد إسماعيل ثم من بني عبد المطلب بن هاشم ولا أراني أدركه، وأنا أؤمن به وأصدّقه وأشهد أنه نبيّ، فإن طالت بك مدة فرأيته فأقرئه مني السّلام، وسأخبرك ما نعته حتى لا يخفى عليك. قلت: هلمّ. قال: هو رجل ليس بالقصير ولا بالطويل ولا بكثير الشعر ولا بقليله وليست تفارق عينيه حمرة وخاتم النبوة بين كتفيه، واسمه أحمد، وهذا البلد مولده ومبعثه، ثم يخرجه قومه منها، ويكرهون ما جاء به حتى يهاجر إلى يثرب فيظهر أمره، فإيّاك أن تخدع عنه فإني طفت البلاد كلها أطلب دين إبراهيم، فكل من أسأل من اليهود والنصارى والمجوس يقولون "هذا الدين وراءك" وينعتونه مثل ما نعته لك ويقولون "لم يبق نبي غيره}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ مدينة دمشق - ابن عساكر - ج ١٩ - الصفحة ٥٠٤|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504 |date=ئابی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المجمع العالمي للتقريب بين المذاهب الاسلامية : أعـلام النبوة|ناونیشان=https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=taghrib.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://w11a.weebly.com/157516041585158716081604-158916041609-1575160416041607-1593160416101607-1608158716041605.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=عظماء في التاريخ الاسلامي}}</ref> واتا: گوێم لە عەمر کوڕی نوفەیل بوو دەیگووت چاوەڕێی پێغەمبەرێک دەکەم لەنەوەی ئیسماعیل، دواتر لەنەوەی عەبدول موتەڵیب کوڕی ھاشم و وانازانم پێیبگەم، من باوەڕم پێی ھێناوە و بەڕاستی دادەنێم و شایەتی دەدەم پێغەمبەرە، ئەگەر تەمەنت درێژ بوو و پێی گەیشتی لەمنەوە سەلامی لێبکە، و سیفاتەکانیت پێدەڵێم تاوەکوو لێت تێکنەچێ. گووتم: پێم بڵێ. گووتی: پیاوێکە نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، پرچی نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، سورایی ھەمیشە لەچاوەکانیدا ھەیە و مۆری پێغەمبەرایەتی لەنێوان شانەکانیەتی، ناوی ئەحمەدە و ئەو وڵاتەی ئێرە شوێنی لەدایکبوون و ناردنیەتی، دواتر گەلەکەی لە وڵات دەریدەکەن و ڕقیان لە بەرنامەکەیەتی، ئینجا کۆچدەکات بۆ مەدینە و سەردەکەوێت، ئاگات لێبێت لێت تێکنەچێت من ھەموو وڵاتان گەڕاوم بەدوای دینی ئیبراھیم، پرسیارم لە ھەر جوولەکە و مەسیحی و ئاگرپەرستێک کردبێت گووتویانە: بگەڕێوە لەوەڵاتی تۆ سەرھەڵدەدا، بەو شێوەیەی بۆم وەسف کردی ئاوا بۆیان وەسف کردووم و دەیانگووت تەنیا ئەو پێغەمبەرە ماوە بنێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زيد بن عمرو بن نفيل العدوي - The Hadith Transmitters Encyclopedia|ناونیشان=http://hadithtransmitters.hawramani.com/%D8%B2%D9%8A%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%86-%D9%86%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadithtransmitters.hawramani.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباب السابع عشر فيما هجست به النفوس من إلهام العقول بنبوته عليه السلام، الباب الثامن عشر في مبادىء نسبه وطهارة مولده صلى الله عليه وسلم - أعلام النبوة للماوردي|ناونیشان=http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> محەممەد پێش پێغەمبەرایەتی چەند شتێکی دەبینی لەوانە ({{عەرەبی|إني لأعرف حجرًا بمكة كان يسلّم علي قبل أن أُبعث، إني لأعرفه الآن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=تسليم الحجر عليه صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://jeridety.com/ar/170292|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=جريدتي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171119/http://jeridety.com/ar/170292|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المطلب الحادي عشر: تسليم الحجر|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/2067|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> واتا: من بەردێک دەزانم لەمەککە پێش پێغەمبەرایەتی سەلامی لێدەکردم، ئێستا دەیناسمەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب فضل نسب النبي ﷺ ، وتسليم الحجر عليه قبل النبوة|ناونیشان=https://muslim.lna.io/2267/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ عبد المحسن العباد-صحيح مسلم-254-5|ناونیشان=http://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=243110|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=alathar.net}}</ref> ئەگەر ویستبای دەست بەئاو بگەیەنێت دوور دەکەوەتەوە تاوەکوو ماڵەکانی مەککە وندەبوون و دەچوو بۆ شیو و دۆڵەکانی دەوری مەککە، بەلای ھەر دار یان بەردێکدا تێپەڕیبا دەیگووت «سەلامت لێبێت ئەی پێغەمبەری خوا»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حجرُ يسلم على رسول الله - شبكة الشفاء العالمية|ناونیشان=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حجرُ يسلم على رسول الله|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلام الحجر على النبي - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/202255/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> سەیری لای ڕاست و چەپی خۆیدەکرد تەنیا بەرد و داری دەبینی، ئەو بارودۆخە بەردەوام بوو تاوەکوو جبرەئیل ھات بۆلای لە [[ئەشکەوتی حیڕا|ئەشکەوتی حیرا]].<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٣، لاپەڕە ٥-٣٣</ref> == ژیانی دوای ناردنی تا پێش کۆچ == === دابەزینی سرووش === [[پەڕگە:Cave Hira.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەشکەوتی حیرا]] کاتێک گەیشتە تەمەنی چل ساڵی بە زۆری دەردەچوو بۆ [[ئەشکەوتی حیڕا]] <ref name="ReferenceF" /> دەمایەوە لە «[[چیای نوور]] لە دووری دوو میل لە مەککەوە»،<ref>[[:ar:الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> ئەمەش لە ھەموو ساڵێکدا بوو،<ref name=":4">البداية والنهاية ،[[ئیبن کەسیر]]، ج3، لا5-33</ref> ئاو و خواردنی لەگەڵ خۆی دەبرد و مانگێک تیایدا دەمایەوە و پەرستن و تێڕامانی دەکرد.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص109-120، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> موسڵمانان لەو بڕوایەدان کە بۆ یەکەم جار سروشی بۆ دابەزی لە ١٧ی ڕەمەزان<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص190-198، دار صادر، بيروت.</ref> یان ٢٤ی ڕەمەزان <ref name=":4" /><ref>في مسند أحمد، ج4، ص107، والجامع الصغير، للسيوطي، رقم:2734، وحسّنه: «أن رسول الله  قال: "أُنزل القرآن لأربع وعشرين خلت من رمضان"».</ref> یان ٢١ی ڕەمەزان <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> بەرامبەر ١٠ی ئابی ٦١٠ز، (٢٧ی ڕەجەب دانراوە لای [[شیعە]]).<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص243-252، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> [[عائیشە]] بەسەرھاتی دابەزینی سروش دەگێڕێتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أول ما بدأ به رسول الله صلى الله عليه وسلم من الوحي الرؤيا الصالحة في النوم، فكان لا يرى رؤيا إلا جاءت مثل فلق الصبح، ثم حُبب إليه الخلاء، وكان يخلو بغار حراء، فيتحنّث فيه الليالي ذوات العدد قبل أن ينزع إلى أهله، ويتزوّد لذلك، ثم يرجع إلى خديجة فيتزود لمثلها، حتى جاءه الحقّ وهو في غار حراء، فجاءه المَلك فقال: اقرأ، قال: ما أنا بقاريء. قال: فأخذني فغطّني حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، قلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثانية حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، فقلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثالثة، ثم أرسلني فقال:{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤}} فرجع بها رسول الله صلى الله عليه وسلم يرجف فؤاده، فدخل على خديجة بنت خويلد رضي الله عنها فقال: زمّلوني زملّوني، فزمّلوه حتى ذهب عنه الروع، فقال لخديجة وأخبرها الخبر: لقد خشيت على نفسي. فقالت خديجة: كلا والله ما يخزيك الله أبدًا، إنك لتصل الرّحم، وتحمل الكلّ، وتكسب المعدوم، وتُقرِي الضيف، وتُعين على نوائب الحقّ. فانطلقت به خديجة حتى أتت به ورقة بن نوفل بن أسد بن عبد العزى، ابن عم خديجة، وكان امرءًا تنصّر في الجاهلية، وكان يكتب الكتاب العبراني، فيكتب من الإنجيل بالعبرانية ما شاء الله أن يكتب، وكان شيخًا كبيرًا قد عمي، فقالت له خديجة: يا ابن عمّ، اسمع من ابن أخيك. فقال له ورقة: يا ابن أخي ماذا ترى؟ فأخبره رسول الله صلى الله عليه وسلم خبر ما رأى، فقاله له ورقة: هذا الناموس الذي نزل الله به على موسى، يا ليتني فيها جذع، ليتني أكون حيًا إذ يُخرجك قومك، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: أوَمخرجيّ هم؟ قال: نعم، لم يأتِ رجل قطّ بمثل ما جئتَ به إلا عُودِي، وإن يدركني يومك أنصرك نصرًا مؤزرًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بدء الوحي إِلى رسول الله صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/binbulihed/271.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=بدء الوحي|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/35963/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://muslim.lna.io/195/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إنكار أحاديث بدء الوحي|ناونیشان=http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.bayanelislam.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075717/http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: [[پەڕگە:Siyer-i Nebi 158b.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سەردەمی عوسمانی لەلایەن سیەر نەبی، کە پێغەمبەر محەممەد نیشاندەدات (بێ ڕووخسار) لەسەر کێوی نوور (حیراء)]] <blockquote>پێغەمبەر سەرەتا خەونی ڕاستی دەبینی، ھەر خەونێکی دیتبا وەک بەری بەیان دەھاتە دی، دواتر خەڵوەتی لەلا خۆشەویستکرا و خەڵوەتی دەکرد لە ئەشکەوتی حیڕا، و چەند شەوێک تێیدا دەماوە بەندایەتی دەکرد پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ لای خێزانەکەی، بۆ ئەوەی کەلوپەلی پێویست لەگەڵ خۆی ببات، لەسەر ئەو کارە بەردەوامبوو تا وەکوو وەحی بۆ ھات لە ئەشکەوتی حیڕادا، جوبرەئیل ھات بۆ لای و پێیگووت: بخوێنە، ئەویش گووتی: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: بە توندی باوەشی پێداکردم تا وەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: بخوێنە، گووتم: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: جاری سێیەم بە توندی باوەشی پێداکردم تاوەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: {{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی=بخوێنە بەناوی ئەو خوایەی دروستی کردووی، مرۆڤی لە خوێنپارەیەک دروستکردووە، بخوێنە خوای تۆ بەخشندەترینە، ئەو خوایەی بەھۆی پێنووس مرۆڤی فێرکردووە، فێری ئەو شتانەی کردووە کە نەیزانیوە}}. پێغەمبەر بە ترسێکی زۆرەوە گەڕایەوە ماڵەوە و بە خەدیجەی گووت: دامبپۆشن دامبپۆشن، دایانپۆشی تاوەکوو ترسەکەی نەما، بەخەدیجەی گووت ج ڕویداوە و پێی گووت لەژیانی خۆم ترسام، خەدیجە گووتی: سوێند بەخوای گەورە ھەرگیز خوا سەرشۆڕت ناکات، تۆ خزمایەتی بەجێدەھێنی، یارمەتی بێتوانایان دەدەی، ھاوکاری کەسانی ھەژار دەکەی، ماف بۆ خەڵکی دەگێڕیەوە. خەدیجە لەگەڵ خۆی بردی بۆلای [[وەرەقە کوڕی نەوفەل]] کە ئامۆزای خەدیجە بوو، لەنەفامیدا ببوو بە مەسیحی، ئەوەندەی خوا ویستی لەسەربێت ئینجیلی بەعیبری دەنووسی، پیاوێکی پیربوو بینایی لەدەستدابوو. خەدیجە گووتی: ئەی ئامۆزاکەم گوێ لەبرازاکەت بگرە بزانە دەڵێ چی، وەرەقە گووتی کوڕە برا دەڵێی چی؟ پێغەمبەر ئەوەی دیتبووی بۆی گێڕایەوە، وەرەقە پێیگووت: ئەوە ھەر ئەو شتەیە کەبۆ مووسا دابەزیوە، خۆزگە گەنج و بەتوانا دەبووم کاتێکک گەلەکەت دەرتدەکەن، پێغەمبەر گووتی: ئەوان دەرمدەکەن؟ وەرەقە گووتی: بەڵێ، ھەر کەسێک شتێکی وەک ئەوەی تۆی ھێنابێت دوژمنایەتی کراوە، خۆئەگەر لەکاتەدا زیندووبم زۆر چاک سەرتدەخەم).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص193 - كتاب التعريف بالإسلام - بدأ الوحي - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/144/198|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث عن بدء الوحى من صحيح البخاري (7 أحاديث)|ناونیشان=https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-hamdoulillah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171109/https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. علي محمّد الصلابيّ - الحلقة التاسعة (9): نزول الوحي على سيِّد الخلق محمد صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://resalapost.com/2019/10/30/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-9-%d9%86%d8%b2%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b3%d9%8a%d9%91%d9%90%d8%af-%d8%a7/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=رسالة بوست|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171111/https://resalapost.com/2019/10/30/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-9-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%91%D9%90%D8%AF-%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب بدء الوحي (028) {{!}} الموقع الرسمي لمعالي الشيخ عبد الكريم بن عبد الله الخضير - حفظه الله تعالى -|ناونیشان=https://shkhudheir.com/scientific-lesson/258618227|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shkhudheir.com}}</ref></blockquote>[[پەڕگە:Jabal Nur.JPG|وێنۆک|250px|شاخی نوور]] ئبن ئیسحاق دەڵێت: یەکەم جار جوبرائیل لە خەودا ھاتووەتە لای پێغەمبەر ،{{تێبینی|بەشێک لە سەرچاوەکان بە پێچەوانەی ئەو گێرانەوەی ئێستا ھەیە ڕەتی دەکەنەوە لە کاتی دابەزینی نیگا (وەحی) پێغەمبەر لە باری خەوودابووبێت بە ئاگا بووە بەڵام ئەمە جێگای بایەخی نەبووە زۆرینە لە سەر ئەوە کۆکن کە پێغەمبەر لە باری خەودا بووە ، بەھۆی ئەوەی خەوبینینی پێغەمبرە خەوی ساڵح بووە و دەھاتە دی.|group=تێبینیی}} دەگێڕێتەوە پێغەمبەر وتی لە کاتی خەودا ھات بۆلام ، پێی وتم بخوێنە ، وتم خوێندەواریم نیە جارێکی دیکە گەڕایەوە و ھەمان شتی دووبارە کردەوە ، ووتی بخوێنە ، منیش وتم خوێندەواریم نیە پاشان ئەم ئایەتەی گووت .{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی= بخوێنە بەناوی ئەو پەروەردگارەتەوە کە ھەموو شتێکی دروستکردووە ، ئادەمیزادی لە چەند خانەیەکی ھەڵواسراوا (لەناومنداڵدان) درووستکردووە ، بخوێنە لە کاتێکدا کە ھەر پەروەردگاری تۆ بەخشندەیە ، ئەو زاتەی کە بەھۆی قەڵەمەوە زانست و زانیاری فێرکردووە و ئادەمیزادی فێری ئەو شتانەکردووە کە نەیزانیوون}}.<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە</ref> ئەمەش یەکەم ئایەتی [[قورئان]] بوو کە دابەزی بۆی .<ref name=":0" /> لە دوای ئەو ڕووداوە ماوەیەک سروشی بۆ نەھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: مطلب أول سورة نزلت وفترة الوحي وسببها:{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075715/http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> گوتراوە چل ڕۆژ یان کەمتر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9%D9%87-_20124|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|زمان=ar}}</ref> گوتراوە شەش مانگ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي عن النبي صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://midad.com/article/203243|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مداد|زمان=ar}}</ref> گوتراوە نزیکەی سێ ساڵ یان کەمتر بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية (9)..عودة الوحي بعد إنقطاعه والدروس المستفادة - وضوح الاخبارى|ناونیشان=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> تا کۆتایی ھات بە دابەزینی ئایەتەکانی سەرەتای سورەتی مودەسیر ، پاشان سروش دابەزی و بەردەوام بوو بۆ ماوەی بیست و سێ ساڵ تا کۆچی دوایی کرد. دەربارەی چۆنیەتی دابەزینی وەحی پێغەمبەر دەڵێت: ({{عەرەبی|أحيانًا في مثل صلصلة الجرس، فهو أشده عليّ فيفصم عني وقد وعيت ما قال، وأحيانًا يتمثل لي الملك رجلاً فيكلمني فأعي ما يقول}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/72226|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموقع الرسمي لسماحة الشيخ عبدالله بن عبدالرحمن الجبرين - رحمه الله -|ناونیشان=https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.ibn-jebreen.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075716/https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ھەندێک جار وەک زرینگانەوەی زەنگێک ھەستی پێدەکەم کە لە ھەموو شێوەکان لەلام گرانترە، دەنگەکە نامێنێت و من ئەوەم لەبەرکردووە کە گووتویەتی، ھەندێکجار فریشتەیەک لەشێوەی مرۆڤێک دێت بۆلام و قسەم لەگەڵ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/ibn-katheer/42/2|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tafsir.app}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شرح حديث أحْيانًا يَأْتِيني مِثْلَ صَلْصَلَة الجَرَس|ناونیشان=https://islamic-content.com/hadeeth/1826|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamic-content.com|زمان=ar-SA}}</ref> عائیشە دەڵێت: ({{عەرەبی|ولقد رأيتُه ينزل عليه الوحي في اليوم الشديد البرد، فيفصِم عنه، وإنَّ جبينه ليتفصَّد عرقًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=كيف كان بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://bukhari.lna.io/37/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح البخاري|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إبتداء الوحي|ناونیشان=https://ibadhiyah.tripod.com/hadith/chapter2.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ibadhiyah.tripod.com}}</ref> واتا: لەڕۆژی زۆر ساردی زستاندا بینیومە وەحی بۆ دادەبەزێت، کاتێک تەواو دەبێت ڕومەتەکانی عارەقیان لێدەچۆڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=في كيفية إتيان الوحي إلى النبيِّ صلَّى الله عليه وسلَّم وشِدَّته عليه {{!}} الموقع الرسمي لفضيلة الشيخ أبي عبد المعز محمد علي فركوس حفظه الله|ناونیشان=https://ferkous.com/home/?q=nabawiya-1-15|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ferkous.com}}</ref> ھەر لەو ماوەیەدا بۆدووەم جار سینگی لەتکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=العالم الخفى.. النبى محمد والملائكة.. كم مرة شق الملائكة صدر النبى؟.. فقهاء: 3 مرات آخرها قبل رحلة الإسراء والمعراج.. شق الصدر عملية بسيطة لقدرات جبريل التى منحها له الله|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2019/6/2/العالم-الخفى-النبى-محمد-والملائكة-كم-مرة-شق-الملائكة-صدر/4269219|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%B3%D9%86%D8%A9-4-%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> === سەرەتای بانگەواز === [[پەڕگە:Grigory Gagarin. This Russian painting from 1840-1850 shows prophet Muhammad preaching.jpg|وێنۆک|تابلۆیەکی ڕووسی لەلایەن گریگۆری گاگارین لە ساڵانی ١٨٤٠-١٨٥٠ کە پێغەمبەر محەممەد نیشان دەدات لە کاتی بانگەوازدا (وێنەکە بە تەواوەتی ڕاست نییە و خەیاڵییە)]] موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە محەممەد نێردراوە بۆ ھەموو مرۆڤایەتی<ref>رواه السيوطي، في الجامع الصغير، عن الحسن البصري، رقم: 2697، وقال عنه: مرسل حسن.</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|أنا رسولُ من أدركتُ حيًا، ومن يولد بعدي}}) واتا: من پێغەمبەر ھەموو زیندووانم و پێغەمبەری ئەوانەشم دوای من لەدایک دەبن، و لەدوای ھاتنە خوارەوەی ئایەتەکانی [[مودەسر|سورەتی مودەسیر]]<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص55-58.</ref>، دەستیکرد بە بانگ کردنی خەڵک بۆ [[ئیسلام]] لە گەورە و بچوک، و سەربەست و بەندە و پیاوان و ژنان و یەکەم کەس کە باوەڕی پێ ھێنا بەپێی گێڕانەوەکانی [[سوننە]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]ی خێزانی <ref>في عيون الأثر، لابن سيد الناس، ج1، ص123: «قال ابن إسحق: "كانت خديجة أول من آمنت بالله ورسوله وصدّقت ما جاء من عند الله عز وجل وآزرته على أمره، فخفف الله بذلك عن رسوله"».</ref> و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیبی]] ئامۆزای بوو کە تەمەنی دە ساڵ بوو<ref>في تهذيب التهذيب، لابن حجر العسقلاني، ج7، ص195: «قال ابن إسحاق: أول من آمن بالله ورسوله من الرجال علي بن أبي طالب، وهو قول ابن شهاب، إلا أنه قال: من الرجال بعد خديجة، وهو قول الجميع في خديجة وهو قول عبد الله بن محمد بن عقيل وقتادة ومحمد بن كعب القرظى وروى أبو عوانة عن أبي بلج عن عمرو بن ميمون عن ابن عباس قال "كان عليّ أول من آمن بالله من الناس بعد خديجة"».</ref>(بەپێی گێڕانەوەکانی [[شیعە]] عەلی یەکەم کەس بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە، ئەو کاتە مناڵ بووە لە تەمەنی دە ساڵی یان ھەشت ساڵیدا بووە و دەژیا لە ژێر چاودێری محەممەدا)، و [[زەید کوڕی حاریسە|زەیدی کوڕی حاریسە]] یەکەم پیاو بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە و پاشان ھاوڕێی نزیکی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] باوەری پێ ھێنا (لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە کە ئەبووبەکر پێش عەلی باوەڕی ھێناوە و یەکەم پیاو بووە کە موسڵمان بووە) [[ئەبووحەنیفە|ئەبوو حەنیفە]] دەڵێت: ئەبووبەکر یەکەم پیاو بوو باوەڕی پێھێنا، وعەلی یەکەم منداڵ بوو باوەڕی پێھێنا، و بە موسڵمان بوونی ئەبووبەکر [[ئیسلام]] دەرکەوت لە [[مەککە]]، یەکەم کەس بوو کەموسڵمان بوونی خۆی دەرخست، و دەستی کرد بە بانگ کردنی ھۆز و نزیکەکانی بۆ ئیسلام و ئەوانەی بە بانگەوازی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] موسڵمانبوون، [[عوسمان کوڕی عەفان]] و [[عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف]] و [[تەلحە کوڕی عوبەیدوڵڵا|تەڵحە کوڕی عوبەیدوڵڵا]] و [[زوبەیر کوڕی عەوام|زوبێر کوڕی عەوام]] و [[سەعدی کوڕی ئەبوو وەققاس|سەعد کوڕی ئەبی وەقاس]] بوون.<ref>في تاريخ الأمم والملوك، للطبري، ج1، ص541: «قال الواقدي: اجتمع أصحابنا على أن أول أهل القبلة استجاب لرسول الله ﷺ خديجة بنت خويلد ثم اختلف عندنا في ثلاثة نفر في أبي بكر وعلي وزيد بن حارثة أيّهم أسلم أوّل».</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب الرحيق المختوم - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/9820|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref>[[پەڕگە:Arabic Plaque, Great Mosque, Xian.jpg|وێنۆک|220px|شایەتمان «لا إله إلا الله محمد رسول الله» کە پێغەمبەر محەممەد بانگەوازی بۆ ئەکرد]] محەممەد لە سەرەتادا سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد<ref name="ReferenceH">فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref>، و لە یەکەمینی ئەو حوکمانەی ھاتنە خوارەوە فەرمان کردن بوو بە [[نوێژ]]کردن ئەنجامدانی دوو ڕکات بەیانیان و دوو ڕکات لەشەواندا، موسڵمانان سەرەتا بە نھێنی کۆدەبوونەوە بۆ نوێژکردن <ref>الروض الأنف، السهيلي، ج1، ص414-437.</ref> و بە دیداری پێغەمبەر محەممەد دەگەیشتن. کاتێک ژمارەیان گەیشتە سی ژن و پیاو، محەممەد ماڵی [[ماڵی ئەڕقەم|ئەڕقەمی کوڕی ئەبو ئەڕقەمی]] بۆ ھەڵبژاردن تا تیایدا کۆببنەوە بە مەبەستی ڕێنمایی و فێربوون، و کاتێک ژمارەیان گەیشتە چل کەس، فەرمان کرا بە محەممەد بە ئاشکرا بانگەواز ڕابگەیەنێت.<ref name="ReferenceH" /><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199، دار صادر، بيروت.</ref> === بانگەواز بە ئاشکرا === دوای سێ ساڵ بانگەوازی نھێنی، محەممەد دەستی کرد بە ئاشکراکردنی بانگەواز دوای ئەوەی لەلایەن خواوە فەرمانی پێکرا، عەلی کوڕی ئەبوتاڵیب دەڵێت: ({{عەرەبی|لما نزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» جمع رسول الله ﷺ قرابته، فاجتمع له ثلاثون رجلاً، فأكلوا وشربوا، فقال لهم: من يضمن عني ديني ومواعيدي ويكون معي في الجنة ويكون خليفتي في أهلي؟ فقال علي: أنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مسند الإمام أحمد - مسند العشرة المبشرين بالجنة - مسند الخلفاء الراشدين - ومن مسند علي بن أبي طالب رضي الله عنه- الجزء رقم1|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=6&ID=841|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.quran7m.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211125122443/http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: کاتێک ئایەتی ''خزمە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە دابەزی، پێغەمبەر کەسە نزیکەکانی کۆکردەوە، سی کەس کۆبونەوە نان و ئاویان خوارد، پێغەمبەر گووتی کێ زەمانەتی دینەکەم دەکات لەگەڵ منە لەبەهەشت و دەبێتە جێگرەوەی من لەناو خێزانەکەمدا: عەلی کوڕی ئەبو تاڵیب گووتی من.''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الجهر بالدعوة .. وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/3406641/cat-%D8%B1%D8%AC%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> <blockquote>[[ئیبن عەبباس]] دەڵێت {{عەرەبی|لمّا أنزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» صعد رسول الله ﷺ على الصّفا فقال: يا معشر قريش! فقالت قريش: مالك يا محمد؟ قال: أرأيتم لو أخبرتكم أن خيلاً بسفح هذا الجبل أكنتم تصدقونني؟ قالوا: نعم، أنت عندنا غير متَّهم، وما جربنا عليك كذبًا قطّ. قال: فإنّي نذيرٌ لكم بين يدي عذابٍ شديدٍ، يا بني عبد المطلب! يا بني عبد مناف! يا بني زهرة! إنّ الله أمرني أن أُنذر عشيرتي الأقربين، وإنّي لا أملك لكم من الدنيا منفعة ولا من الآخرة نصيبًا، إلا أن تقولوا لا إله إلا الله. فقال أبو لهب: تبًا لك سائر اليوم، ألهذا جمعتنا؟ فأنزل الله تبارك وتعالى «تبت يدا أبي لهب وتب»}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ="وأنذر عشيرتك الأقربين" النبى يصدح بالرسالة.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/9/9/وأنذر-عشيرتك-الأقربين-النبى-يصدح-بالرسالة-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4967884|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> واتا: کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٢٦|ئایەت=٢١٤|کوردی=خزم و کەسە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە}}دابەزی پێغەمبەر چووە سەر چیای سەفا و گووتی: ئەی قوڕەیش، قوڕەیش گوتتیان چیبووە ئەی محەممەد؟ ەویش گووتی ئەگەر پێتان بڵێم لەپشت ئەو شاخەوە سوپایەک ھەیە و دەیەوێت بەسەرتاندا بدات بڕوام پێدەکەن؟ گوتییان بەڵێ، تۆ لەلای ئێمە کەسێکی پاکی و ھەرگیز درۆمان لێنەبیستووی. پێغەمبەر گووتی کەواتە من نێردراوم بۆ لاتان تاوەکوو لەسزایەکی بە ئازار ڕزگارتان بکەم. ئەی بەنو عەبدولموتەلیب، ئەی بەنوو عەبدمەناف، ئەی بەنوو زوھرە خوا فەرمانی پێکردووم خزمە نزیکەکانم ئاگادار بکەمەوە، من لەلای خوا ھیچ سودێکتان پێناگەیەنم، ئەگەر شایەتی نەدەن کە ھیچ خوایەک شایەنی پەرستن نییە جگە لە ئەڵڵا، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوولەھەب]] گووتی دەستت بە بڕین چێ ھەر بۆ ئەوە کۆت کردووینەوە؟ خوای گەورە ئایەتی {{قورئان|سوورەت=١١١|ئایەت=١|کوردی=لەناوچێ ھەردوو دەستی ئەبوولەھەب، وە لەناویشچوو}} دابەزاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير وأنذر عشيرتك الأقربين [ الشعراء: 214]|ناونیشان=https://surahquran.com/aya-tafsir-214-26.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=surahquran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=في قوله تعالى: وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/113765/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القران الكريم {{!}}وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ|ناونیشان=https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alro7.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220216191310/https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> </blockquote>بەپێی ڕیوایەتێکی زوھری ئیبن عەباس دەڵێت؛ [[قوڕەیش]] لە دژی بانگەوازی محەممەد نەوەستان تا ئایەتەکان لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] ھاتنە خوارەوە<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199-206، دار صادر، بيروت.</ref>،بەڵام زۆربەی موفەسیر و نوسەرانی ژیننامە دەڵێن دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانی ھەر لەسەرەتای باگەوازی ئیسلامەوە دەستی پێکرد.<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی2، لاپەڕە92-163.</ref> لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی ئەو کەسانەی کە دەچوونە ئیسلامەوە مەترسی دروستبوو بۆ شێوازی ژیانی ئاینی لە مەککە [[و]] بە خراپی کار دەکردە لەسەر ھێزی ئابووری قوڕەیش، بۆیە قوڕەیش دژی بانگەوازەکەی وەستان و داوایان لیدەکرد واز بھێنیت بەڵام محەممەد ڕازی نەبوو لە بەرامبەر ھیچ شتێک دەست لە بانگەواز ھەڵگرێت. ھەر لەبەر ئەوە قورەیش گوتیان: محەممەد توشی جۆرێک لە شێتی بووە، و گوتیان [[جنۆکە]] و شەیتان تێکیان داوە و ھەروەھا پێیان گوت ساحیر و شاعیرە. کاتێک زانیان بەمە ناتوانن ڕێگە لە بڵاوبوونەوەی بانگەوازەکە بگرن بۆیە بڕیاری ئازاردانی موسڵمانانیان دا، و ھەر سەرۆک ھۆزێک ئازاری ئەو کەسانەی دەدا لە ھۆزەکەی کە موسڵمانبوون، و بڕیاری ئازاردان و لێدانیان دا بۆ ھەر یەکێک موسڵمان بێت. ھەتا گەیاندیانە ئەوەی کە ئازاری پێغەمبەر خۆشیان دەدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> [[عەبدوڵڵای کوڕی مەسعوود|ئیبن مەسعوود]] دەڵێت: حەوت کەس لە مەککەدا موسڵمان بوونی خۆیان ئاشکرا کرد: ئەوانیش پێغەمبەر، ئەبووبەکر، [[بیلالی حەبەشی]]، خەبابی کوڕی ئەرەت، سوھەیبی ڕۆمی، عەماری کوڕی یاسر و سومەیە کچی خەیات، ھەرچی پێغەمبەر و ئەبووبەکرن ئەوا ھۆزەکانیان دەیان پاراستن، بەڵام ئەوانی تر بەرگی ئاسنیان لەبەردەکرا و لەبەر خۆری بیابان دادەندران، و [[ئەبوو جەھل]] ھات و سومەیەی بە ڕمێک کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة رسول الله صل الله عليه وسلم|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b5%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref><ref>الإصابة في تمييز الصحابة، ابن حجر العسقلاني، بەرگی٤، لاپەڕە ٣٣٥.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص13 - كتاب شرح سنن ابن ماجة الراجحي - شرح حديث كان أول من أظهر إسلامه سبعة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32167/138|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> هەتاوەکوو پێغەمبەریش پارێزراو نەبوو لە دژایەتی قوڕەیش،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مقاطعة بني هاشم|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D9%8A-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=البداية والنهاية/الجزء الثالث/فصل اجتراء قريش على رسول الله بعد وفاة عمه أبي طالب - ويكي مصدر|ناونیشان=https://ar.wikisource.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB/%D9%81%D8%B5%D9%84_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4_%D8%B9%D9%84%D9%89_%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B9%D8%AF_%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9_%D8%B9%D9%85%D9%87_%D8%A3%D8%A8%D9%8A_%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=ar.wikisource.org|زمان=ar}}</ref> عەبدوڵڵای کوڕی عەمری کوڕی عاس دەگێڕێتەوە دەڵێت: لەو کاتەی پێغەمبەر نوێژی لە نزیک کەعبە دەکرد عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت ھات و شانی پێغەمبەری گرت و جلەکەی لەملی ھاڵاند و ویستی بیخنکێنێت، لەو کاتەدا ئەبووبەکر ھات و لەپێغەمبەری دورخستەوە و گووتی: ئایا کەسێک دەکوژن کە دەڵێت خوای من تەنیا ئەڵڵایە و ئایەت و نیشانەی لەلای خواوە بۆ ھێناون.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن عمرو بن العاص، ژمارە: 4815.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=الذي دافع عن النبي صلى الله عليه وسلم عندما خنقه عقبة بن أبي معيط وهو يصلي هو|ناونیشان=https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.wizviral.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عقبة بن أبي معيط|ناونیشان=https://www.alanba.com.kw/130049|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=https://www.alanba.com.kw|زمان=ar-kw}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> زۆرترین ئەو کەسانەی دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانیان دەکرد بریتیبوون لە: ئەبوو جەھل، ئەبوو لەھەب، ئەسوەد کوڕی عەبد یەغوس، حارس کوڕی قەیس کوڕی عەدی، وەلید کوڕی موغەیڕە، ئومەییە کوڕی خەلەف و عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> تا کار گەیشتە ئەوەی پێغەمبەر دووعایان لێبکات و بڵێ: ئەی خوای گەورە تۆڵە لە ئەبوو جەھل، و عوتەبەی کوڕی ڕەبیعە، و شەیبەی کوڕی ڕەبیعە، و وەلیدی کوڕی عوتبە،و ئومەیەی کوڕی خەلەف،و عوقبەی کوڕی ئەبوو موعەیت و عیمارەی کوڕی وەلید بکەیتەوە.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن مسعود، ژمارە: 520.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة الحلبية - الحلبي - ج ١ - الصفحة ٤٧٠|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220319123048/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-صحيح مسلم-06b-4|ناونیشان=https://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=112965|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alathar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qaala Rasul Allah (saw) - Comprehensive Hadith Database - قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=qaalarasulallah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قوڕەیش ھەوڵیاندا لەڕێگەی گفتوگۆوە محەممەد لەئیسلام پاشگەز بکەنەوە، عوتبەی کوڕی ڕەبیعەیان بۆ ئەو مەبەستە نارد کەیەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش، کاتێک گوێی لەقورئان بوو گەڕایەوە و بەقوڕەیشی گوت: بەقسەم بکەن واز لەو پیاوە بێنن ھەرچی دەڵێت، سوێند بەخوا ئەوەی کەدەیڵێت داھاتوویەکی گەورەی دەبێت، خۆئەگەر عەرەب بەسەریدا سەرکەوتن ئەوا کەسانی تر کارەکەیان بۆ کردوون، بەڵام خۆئەگەر سەرکەوت بەسەر عەرەبدا ئەوا دەسەڵات و سەربەرزی ئەو دەسەڵات و سەربەری ئێوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوار عتبه بن ربيعه مع رسول الله صلى الله عليه وسلم - ملة إبراهيم|ناونیشان=http://www.melatibrahim.com/all/hwar|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.melatibrahim.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.melatibrahim.com/all/hwar |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقع هدى القرآن الإلكتروني|ناونیشان=https://www.hodaalquran.com/details.php?id=1814|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.hodaalquran.com}}</ref> دواتر زۆر ھەوڵیان لەگەڵدا سامان و سەرکردایەتییان خستە بەردەست بەڵام ھەموو جارێک ڕەتیدەکردەوە.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە 62-85، دار الفكر المعاصر، 2006.</ref> لەو کاتەدا محەممەد لەژێر پارێزراوی ئەبوو تالیبی مامیدا بوو، بۆیە قوڕەیش چەندین وەفدیان دەنارد بۆ لای و زۆر گلەییان لێدەکرد،<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی 2، لاپەڕە 92-163</ref> تاوەکوو دژایەتی کردنی زیاتری قەومەکەی قورسبوو بەلایەوە و بەمحەممەدی گوت: برازای خۆم ئەوە خزمان ھاتوون و ئەوە و ئەوەیان گوتووە، خۆم و خۆشت بپارێزە و داوای شتێک مەکە کە نەخۆم نەخۆت نەتوانین ھەڵبگرین، ئەوەی کە خزمەکانت پێیان ناخۆشە مەیڵێ. پێغەمبەر وایزانی کە مامی چیتر پاڵپشتی ناکات و دەیداتە دەست قوڕەیش، و چیتر توانای پاراستنی نەماوە، لەو کاتەدا پێغەمبەر قسە بەناوبانگەکەی کرد و گوتی:'''ئەی مامە ئەگەر خۆر لەسەر شانی ڕاستم دانێن، مانگیش لەسەر شانی چەپم دانێن، واز لەو ئیسلامە ناھێنم تاوەکوو خوای گەورە سەریدەخات یان لەپێناویدا دەمرم'''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bC5tDwAAQBAJ&pg=PT117&lpg=PT117&dq=%D9%8A%D8%A7+%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%8C+%D9%84%D9%88+%D9%88%D9%8F%D8%B6%D8%B9%D8%AA+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A7+%D8%AA%D8%B1%D9%83%D8%AA%D9%8F+%D9%87%D8%B0%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D8%B1+%D8%AD%D8%AA%D9%89+%D9%8A%D8%B8%D9%87%D8%B1%D9%87+%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87+%D8%A3%D9%88+%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%83+%D9%81%D9%8A+%D8%B7%D9%84%D8%A8%D9%87&source=bl&ots=jcY0pnbsBU&sig=ACfU3U3MjZYYPsPHuimIBbgaaPVAkAUcJw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi37Lj3otL2AhWIQ_EDHe1eDEkQ6AF6BAgtEAM|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن كثير|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٤٤٤٥-٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية|ناونیشان=https://dorar.net/h/e4072577709e235f592188b95489d5c7|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://alwatan.kuwait.tt/articledetails.aspx?id=490117&yearquarter=20163|سەردێڕ=(يا عَمِّ لو وَضعوا الشَّمسَ في يَمينيً والقَمَرَ في يَساري على أن أترُكَ هذا الأمر حتى يُظهِره اللهُ أو أهلك دونه ما تَركتُهُ)|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alwatan.kuwait.tt}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} لو وضعوا الشمس في يميني والقمر في يساري|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/20879/%D9%84%D9%88-%D9%88%D8%B6%D8%B9%D9%88%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D9%81%D9%89-%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%89|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> دواتر محەممەد گریا، ئەبوو تاڵیب گوتی: برازای خۆم بەردەوام بە و ئەوەی پێت خۆشە بیکە، سوێند بەخوا ھەرگیز ناتدەم بەدەستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=غشي|یەکەم=يحيى بن محمد|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=دلائل النبوة:, القرآن الكريم: انشقاق القمر|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.54246/1548-008-002-003|journal=مجلة الواحات للبحوث والدراسات|پەڕەکان=٨٧٩|doi=10.54246/1548-008-002-003}}</ref><ref>الاكتفاء بما تضمنه من مغازي رسول الله والثلاثة الخلفاء، سليمان بن موسى الكلاعي الأندلسي، بەرگی 1، لاپەڕە 163، عالم الكتب، بيروت، 1996.</ref> === کۆچکردن بۆ حەبەشە=== [[پەڕگە:LocationAksumiteEmpire-ar.png|وێنۆک|259x259پیکسڵ|شوێنی شانشینی حەبەشە کە موسڵمانان کۆچیان بۆ کرد لە دوای ئازاردانیان.]] کاتێک نەھامەتی زیادی کرد لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]] پێغەمبەر محەممەد ڕێگەی پێدان کە کۆچ بکەن بۆ حەبەشە لە ساڵی ٦١٥ز بۆ لای پاشا [[نەجاشی|ئەسحەمەی نەجاشی]] لەبەرئەوەی ستەمی لە کەس نەدەکرد، پێغەمبەر گوتی: زەوی حەبەشە پاشایەکی لێیە لەلای ئەو کەس ستەمی لێناکرێت تاوەکوو ئەو کاتەی خوای گەورە دەروتان لێدەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/13256/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بها ملك لا يُظلَم عنده أحد - موقع تيار الإصلاح|ناونیشان=https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.noslih.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220613201800/https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەتا ١١ پیاو و ٤ ژن کۆچیان کرد<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، بەرگی 7، لاپەڕە 188-189.</ref> لەسەرویانەوە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] و خێزانەکەی،<ref>سيرة ابن هشام، بەرگی 1، لاپەڕە 321-340.</ref> لەمانگی رەجەبی ساڵی پێنجی پێغەمبەرایەتی.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە 168-181، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> ڕۆشتنی ئەوانە لەشەودا بوو بە نھێنی چوونە سەر دەریا بۆ بەندەری شعێبە، لەو کاتەدا دوو کەشتی دەڕۆشتن بۆ حەبەشە و ئەوانیش لەگەڵ ئەو دوو کەشتییە ڕۆشتن، کە ئەمە یەکەم کۆچککردنە لەئیسلامدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> دواتر نزیکەی ٨٠ پیاو و ژنی تر کۆچیان کرد بۆ حەبەشە، کە بەکۆچی دووەمی حەبەشە ناسراوە. لەدوای کۆکردن بۆ حەبەشە و بەدیاریکراوی لەرەمەزاندا، پێغەمبەر چووە حەرەم و دەستی بەنوێژ کرد، لەنوێژەکەدا [[نەجم|سوورەتی نەجمی]] خوێند، پێشتر ئەوانە گوێیان لەقورئان نەبوبوو و بەردەوام بوون لەدروستکردنی ژاوەژاو لەکاتی قورئان خوێندندا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٥٣|ئایەت=٦٢|کوردی=کڕنوش ببەن بۆ خوای گەورە و ھەر ئەو بپەرستن}}<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی نەجم، ئایەتی ٦٢</ref> خوێند و سوجدەی برد، ھەموو ئەو قوڕەیشیانەی ئامادەبوون لە نزیک کەعبە سوجدەیان برد،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، ژمارە : 1070.</ref> تەنیا کەسێکی پیر نەبیت کە مشتە خۆڵێکی ھەڵگرت و گوتی ئەوەندە بەسە،<ref>رواه أحمد بن حنبل في مسنده، عن عبد الله بن مسعود، بەرگی 5، لاپەڕە307، وصححه أحمد شاكر.</ref> بەم ھۆیەوە بڵاوبۆوە کەوا قورەیش موسڵمانبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=قصة الهجرة الى الحبشة|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d9%82%d8%b5%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%87%d8%ac%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%a8%d8%b4%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref> کاتێک دەنگۆی موسڵمانبوونی قورەیش بڵاوبۆوە بەشێک لەوانەی کۆچیان کردبوو گەڕانەوە بۆ مەککە، بەڵام دەرکەوت و ھەواڵەکە ڕاست نییە، بۆیە بەشاراوەیی چوونە ناو مەککە و ھەندێکیان لەژێر پارێزراوی کەسێکدا چوونە ناو مەککە دواتر گەڕانەوە بۆ حەبەشە و بەشێکی تری موسڵمانانیان لەگەڵ دەرچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=باب هجرة أصحاب رسول الله، من مكة إلى أرض الحبشة - البداية والنهاية، ط. دار إحياء التراث العربي|ناونیشان=http://www.islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200127003516/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمەش کۆچکردنی دووەمە بۆ حەبەشە، بەم شێوەیە ھەموو ئەو پیاوانەی کۆچیان کردبوو بۆ حەبەشە ٨٣ پیاوبوون. کاتێک قورەیش بینی ھاوەڵانی محەممەد لە حەبەشە پارێزراون عەبدوڵڵای کوڕی رەبیعە و عەمری کوڕی عاسیان بە چەند دیاریەکەوە نارد بۆلای [[نەجاشی]] بەو مەبەستەی موسڵمانان دەربکات لەوڵاتەکەی، نەجاشی موسڵمانەکانی بانگکرد و جەعفەری کوڕی ئەبوو تالیب بەرگری لە موسڵمانان دەکرد، و بەشێک لە [[مریەم (سوورەت)| سوورەتی مەریەمی]] بۆ خوێندنەوە، نەجاشی و پیاوە ئاینییەکان گریان دوای گوێگرتن لەقورئان، دواتر نەجاشی گوتی: '''ئەو قورئانە و ئەوەی پێغەمبەر عیسا ھێناویەتی لەیەک شوێنەوە هاتوون، بڕۆن سویند بەخوا هەرگیز موسڵمانەکانتان نادەم بەدەستەوە'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة التاريخ الإسلامي - محمد هادي اليوسفي - ج ١ - الصفحة ٥٨٣|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220321085546/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة دروس وعبر|ناونیشان=https://www.djazairess.com/djazairnews/44393|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=جزايرس}}</ref> دواتر زۆربەی ئەوانەی کۆچیانکردبوو بۆ حەبەشە ڕۆیشتن بۆ مەدینە دوای ئەوەی [[ئیسلام]] لە مەدینەدا جێگیر بوو، ھەندێکیان مانەوە تا دوای فەتحی خەیبەر ساڵی ٧ی کۆجی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات وبحوث / هجرة الرسول(صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله ‏و سلم) وبناء الدَّولة والمجتمع الإسلاميِّين قراءة تحليليَّة نقديَّة في شبهات المستشرقين|ناونیشان=http://iicss.iq/?id=11&sid=838|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=المركز الاسلامي للدراسات الاستراتيجية}}</ref> === گەمارۆدانی بەنی ھاشم === کاتێک قوڕەیش زانییان موسڵمانان پارێزراون لای نەجاشی حەبەشە، و دوای ئەوەی [[عومەر کوڕی خەتتاب]] و [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] ئیسلام بوون، و [[ئیسلام]] بڵاوئەبوویەوە لە نێو ھۆزەکاندا <ref name="ابن هشام-الحصار2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، ئەمە زۆربوو بەلایانەوە، کۆبوونەوە بۆ کوشتنی پیغەمبەر، قسەیان لەگەڵ بەنی ھاشم کرد و داوایان کرد بیدەن بە دەستەوە، ئەوانیش ڕازی نەبوون، و کاتێک قوڕەیش ئەمەیان زانی گەمارۆی بەنی ھاشمیان دا بەوەی کەس تێکەڵیان نەبێت و لەگەڵیان دانەنیشێت و ھیچ مامەڵەیەکیان لەگەڵ نەکات تا محەممەد ئەدەن بە دەستەوە. بۆ ئەمەش نوسراوێکیان نوسی و بە کەعبەدا ھەڵیان واسی.<ref name="الأنوار-الحصار">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref><ref name="ابن هشام-الحصار">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>البداية والنهاية ص 660</ref> دواتر پێنج لە سەرکردەکانی [[قوڕەیش]] ھەوڵیاندا کۆتایی بەو گەمارۆیە بھێنن <ref name="الروض-الحصار">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج2، ص159-167.</ref>، پاشان ئەبوتاڵیب کۆچی دوایی کرد لە ڕەمەزان یان شەوالی دەیەم ساڵی پێغەمبەرایەتی (٣ ساڵ پێش کۆچی)،[[شیعە|شیعەکان]] بە کۆی دەنگ ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە ئەو وەک موسڵمانێکی باوەڕدار مردووە، <ref>الغدير في الكتاب والسنّة والأدب، عبد الحسين الأميني، ج7، ص384.</ref> ئەمەش لە ڕیوایەتێکدا ھاتووە [[ئیبن ئیسحاق]] ڕایگەیاندبوو کە لە کاتی مردنیدا باوەڕی بە ئاینی [[ئیسلام]] ھێناوە،<ref name="ابن هشام-الحزن">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام [[سوننە|سوننەکان]] بۆچوونیان وایە کە مردووە موسڵمان نەبووە.<ref name="سميرة-الإسراء">مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995.</ref>قوڕەیش نەیانتوانی ئازاری پێغەمبەر بدەن تا ئەوکاتەی ئەبوتاڵیب لە ژیاندا بوو<ref name="ابن هشام-الحزن2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، مانگێک و پێنج ڕۆژ دوای مردنی [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تالیب]], <ref name="البوطي-الحصار">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص86-99، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و لە دوو مانگدا گوترا، و لە سێ ڕۆژدا گوترا،<ref name="الألفية-الحبشة والحصار والحزن">[[ألفية السيرة النبوية]]، [[عبد الرحيم العراقي]]، ص60-63، دار المنهاج، ط2005.</ref> پاشان خەدیجەی خێزانی لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە [[مەککە]] بە خاک سپێردرا، پێغەمبەر زۆر خەمبار بوو بۆ لە دەستدانی مامی و ھاوسەرەکەی لەبەر ئەوە ئەو ساڵ ناونرا ساڵی دڵتەنگی .<ref name="الأنوار-الحصار2">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> === دەرچوون بۆ تائیف === {{سەرەکی|چوونی محەممەد بۆ تایف}} [[پەڕگە:Taifroad.jpg|وێنۆک|250px|شاخی شاری تائیف]] کاتێک قوڕەیش ئازاریان توند کرد لەسەر محەممەد و ھاوەڵەکانی دوای وەفاتی ئەبوتالیب مامی، محەممەد دەرچوو بۆ [[تایف|تائیف]] و داوای لێکردن بێنە ناو ئیسلامەوە،<ref name="ابن هشام-الطائف">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام ئەوان زۆر بە توندی ڕەتیان دایەوە و ڕازی نەبوون، <ref name="البوطي-الطائف">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص100-101، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و پاشان محەممەد تائیفی بە جێ ھێشت و بە خەمباری گەڕایەوە بۆ مەککە لەبەرئەوەی کەس لە خەڵکی تائیف نەھاتن بە دەم بانگەوازەکەیەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص210-212، دار صادر، بيروت.</ref> === ئیسرا و میعراج === {{سەرەکی|ئیسرا و میعراج}} [[پەڕگە:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 1.JPG|وێنۆک|250px|مزگەوتی ئەقسا]] لە دوای گەشتەکەی تائیف،<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995. ↑ تعدى إلى الأعلى ل:^'''''أ''''' ^'''''ب''''' ^'''''ت'''''</ref> ڕووداوی ئیسرا و میعراج یان شەوڕەو ڕوویدا بەپێی [[بیروباوەڕی ئیسلامی]]، [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە [[سوننە]] و [[شیعە]]وە لەو باوەڕەدان، ئەم گەشتە لە [[مزگەوتی حەرام]]ەوە بۆ [[مزگەوتی ئەقسا]] <ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص51، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref>واتە شاری بیت المقدس بە سواری بوراق و بە ھاوەڵی [[جبرەییل|جوبرەیل]]، لەوێ دابەزیوە و نوێژی کردووە، پاشان ئەو شەوە لە بیت المقدسەوە ڕۆیشتووە بۆ ئاسمانی دنیا،<ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> و لەوێ [[ئادەم]]ی بینیوە وسڵاوی لێکردوە و ئەویش وەڵامی داوەتەوە، ھەر لە ئاسمان بەدیداری [[یەحیا]] و [[عیسا]] و [[یووسف|یوسف]] و [[ئیدریس]] و [[ھاروون]] و [[مووسا|موسا]] و [[ئیبراھیم]] گەیشتووە،<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، ج7، ص196-218.</ref> پاشان بوراقەکە بەرزی کردۆتەوە بۆ لای [[خوا لە ئیسلامدا|خوا]]، و [[نوێژ]]ەکان لەو شەوەدا فەڕز کراون.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص213-215، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> بەپێی ڕای [[ئیبن ئیسحاق]] خوا تەنھا ئیسرای بە ڕۆحی پێغەمبەر کردووە، یان گەشتێکی ڕۆحی بووە، لە ھەمان کاتدا ھەندێ لە مێژوو ناسان وایدەبینن کە محەممەد بە ڕۆح و جەستەشی سەفەری کردووە. ھەر لەو ڕۆژەدا محەممەد بە ھۆزەکەی ڕاگەیاند بەڵام بە درۆیان خستەوە، باوەڕیان پێ نەکرد تەنھا ئەوان نەبێت کە باوەڕیان بە بانگەوازەکەی کردبوو وەک [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]].<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص303-306، دار الكتب العلمية، ط1985.</ref> === بەیعەتی عەقەبەی یەکەم و دووەم === {{سەرەکی|بەیعەتی عەقەبە}} محەممەد لە وەرزی حەجدا بانگی دەکرد بۆ لای خودا و داوای لێکردن پشتیوانی لێبکەن و تا [[ئیسلام]] دەگاتە خەڵک. <ref name="ابن هشام-قبل الهجرة">السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص270-313، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ساڵی ١١ی پێغەمبەرایەتیدا بوو شەش لاوی [[یەسریب]] ([[مەدینە]]) ھاتن بۆ مەککە لە وەرزی حەجدا، بانگی کرد بۆ [[ئیسلام]] و ئەو لاوانە بەڵێنیان بە پێغەمبەردا کە پەیامەکەی بگەیەننە ھۆزەکانیان لە کاتێکدا لای عەقەبە بوون،<ref>[[البداية والنهاية]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج3، ص179-206.</ref> خەڵکەکەیان بانگێشت کرد بۆ ئاینی ئیسلام , بە شێوەیەک پەیامەکەیان بڵاوکردەوە ھیچ ماڵێک لە ماڵەکانی ئەنسار (پشتیوانان)نەمابوو کە ئەم باسەی تێدانەکرێت.لە وەرزی داھاتووی حەجدا، دوانزە پیاو ھاتن، پێغەمبەريان بینینی و ئەوانیش بەیعەتییان داپێی ئەمەش بە بەیعەتی عەقەبەی یەکەم ناسراوە؛ و کاتێک خەڵکەکە گەڕانەوە، موسعەبی کوڕی عومەیری لەلایەن پێغەمبەری ئیسلامەوە نێردرا بۆ ئەوەی خەڵکەکە فێری نوێژ و بنەماکانی ئاینی ئیسلامیان بکات بۆیە پێی دەگوترا خوێنەر، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص179-206.</ref>پێش وەرزی حەجی داھاتوو، موسعەبی کوڕی عومەر گەڕایەوە مەککە.لە وەرزی سێیەمی حەجدا لە ساڵی ١٣ی پێغەمبەرایەتی،(حوزەیرانی ٦٢٢ی زایینی) نزیکەی حەفتا کەسێک لە موسڵمانانی یەسرب (مەدینە) ھاتن بۆ حەج،<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref> و کە گەیشتنە مەککە پەیوەندی نھێنیان بە محەممەدەوە کرد و ڕێکەوتن لەسەر ئەوەی محەممەد و ھاوڕێکانی کۆچ بکەن بۆ مەدینە ئەمەش بە '''بەیعەتی عەقەبەی دووەم''' ناسراوە.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref>سێ مانگ پێش کۆچکردن بۆ [[مەدینە]] . <ref>السيرة النبوية، [[ابن حبان]]، ص118.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص118.</ref> === کۆچکردن بۆ مەدینە === لە دوای بەیعەتی عەقەبەی دووەم، بارودۆخەکە توند بوو لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]]، پێغەمبەر ڕێگەی بە موسڵمانان دا کە کۆچ بکەن بۆ [[مەدینە]]، یەکەم کەس کە ھاتە [[مەدینە]] [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبد ئەلئەسەد]] بوو. لە [[مەککە]] تەنیا پێغەمبەر و [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] مانەوە لەگەڵ ئەو کەسانەی لاواز بوون و توانای کۆچکردنیان نەبوو.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>کاتێک [[قوڕەیش]] دەرچوونی موسڵمانانیان بینی، ترسان محەممەدیش دەربچێت، لە [[دارول نەدوە|دارولنەدوە]] کۆ بوونەوە، و بڕیاری کوشتنی محەممەدیان دا،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref> و ڕێککەوتن لە ھەر ھۆزێکی قورەیش لاوێک بۆ ئەوکارە ڕاسپێرن، و محەمەد بکوژن، ئەمەش لە پێناو ئەوەی خوێنەکەی لە نێوان ھۆزەکان ون بێت. <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>[[جبرەییل|جوبڕەئیل]] ئەم ھەواڵەی گەیاند بە پێغەمبەر و پێی ڕاگەیاند لە شوێنەکەی نەخەوێت، محەممەد فەرمانی بە عەلی کرد بخەوێت لە جێگەکەی تا ئەمانەتەکانی لایەتی بیگەڕێنێتەوە پاشان بڕوات بە دوایاندا،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص312-332.</ref> پاش ئەوە پێغەمبەر چووە لای [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و بەیەکەوە کۆچیان کرد و لە ڕۆژی [[دووشەممە]] دەی ڕەبیعولئەووەڵی ٦٢٢ز محەممەد خۆی چووە مەدینەوە لەگەڵ ئەبووبەکری ھاوەڵی، و پشتیوانان پێشوازییەکی گەرمیان لێ کرد.خەلیفە [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] ئەم بۆنەیەی کرد بە سەرەتای مێژووی ئیسلامی، بەڵام موحەڕڕەمی کرد بە سەرەتای [[ڕۆژژمێری ئیسلامی|ڕۆژژمێری کۆچیی]] لە جیاتی ڕەبیعولئەووەڵ لەبەر ئەوەی ویستی کۆچەکە لە موحەڕڕەمدا دەستی پێ کرد،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> بەڵام [[شیعە]] لەو بڕوایەدان کە ڕۆژژمێری کۆچی ھەر لە سەردەمی محەممەددا دانراوە.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج4، ص178، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> == ژیانی لە مەدینە == === دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی === [[پەڕگە:Mescidi nebevi.JPG|وێنۆک|مزگەوتی پێغەمبەر]] یەکەم ھەنگاوی محەممەد لە [[مەدینە]] فەرمانی پێکردن دروستکردنی مزگەوت بوو کە ناسراوە بە [[مزگەوتی پێغەمبەر]]،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەو شوێنەی بۆ ھەڵبژارد کە وشترەکەی لێی وەستابوو و دەستیان کرد بە بنیاتنانی مزگەوتەکە. سەرەکەی بە گەڵای خورما دروستکرابوو، ستوونەکانی لە دارخورما دروستکرابوون، زەویەکەی بە خۆڵ و داپۆشرابوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref> محمد خشتی دەگواستەوە لە بیناکەیدا، سێ دەرگای بۆ دروستکرا، و [[قیبلە|قیبلەکەی]] ڕووی لە [[مزگەوتی ئەقسا]] دروستکرا تا کاتێک فەرمانێک ھاتە خوارەوە بۆ گۆڕینی قیبلە بۆ [[کەعبە]] دوای شانزە مانگ لە کۆچکردن ( ٢ کۆچی ).<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص238-257، دار صادر، بيروت.</ref>مەدینە لە پێش گەیشتنی پێغەمبەر بەدەست ناکۆکی سەد ساڵەوە دەیناڵاند لە نێوان ھۆزە جیاوازەکانیدا، سەرکردەکانی مەدینە ھەستیان ئەکرد پێویستیان بە سەرکردەیەکی یەکگرتوو ھەیە کە پەیوەندیەکانیان ڕێک بخات و ناکۆکی نێوانیان نەھێڵێت، ئەمەش وای لێکردن محەممەد قبوڵ بکەن وەک سەرکردەی مەدینە و پاڵپشتی و پارێزگاری لە خۆی و کۆچکردووە موسڵمانەکان بکەن؛ و محەممەد برایەتی خستە نێوان کۆچکردووان و پشتیوانان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ھەر پشتیوانێک کۆچکردوویەکی ھەڵبژارد تا برای بێت و لەماڵەیدا بمێنێتەوە <ref>أنساب الأشراف، البلاذري، ج1، ص270.</ref>ئەمەش لە ھەنگاوێکدا بوو بۆ دروستکردنی پەیوەندی بەھێزی کۆمەڵایەتی لە نێوانیاندا و بۆ سڕینەوە ئەو دەمارگیریەی لە نێویاندا بوو. بەم شیوەیە پشتیوانان ماڵ و سەروەتیان بەش کرد لەگەڵ کۆچکردووەکانی برایاندا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref>ھەروەھا محەممەد بەڵگەنامەیەکی نوسیوە کە ناسرا بە دەستوری مەدینە، ئامانجی دەستوورەکە پابەندبوونی ھەموو لایەنەکانی ناو مەدینە بوو لە کۆچبەران و لایەنگران و [[جوو|جولەکەکان]], سەبارەت بە ئەرک و مافەکانیان<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> دەستوورەکە ٥٢ بەندی لە خۆگرتبوو، بیست و پێنج بەندیان تایبەت بوو بە کاروبارە تایبەتەکانی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بیست و حەوتیان پەیوەست بوون بە پەیوەندی نێوان موسڵمانان و خاوەن [[ئایین]] و دیانەتەکانی تر،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج3، ص31-39، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و ئەم دەستورە ڕێگەی دەدا بە خاوەن ئاینەکانی تر لەگەڵ موسڵمانان بژین بە سەربەستی، ھەروەھا باس لە ھاوپەیمانی ھۆزە جیاوازەکان کرا بوو کاتێک مەدینە بکەوێتە بەر ھێرش، و دڵنیای سەربەخۆیی دارایی ھەر ھۆزێکی تیا دووپات کرابوویەوە. زۆربەی بت پەرستەکانی مەدینە [[ئیسلام]] بوون، تەنانەت سەرکردە گەورەکانیان وەک سەعدی کوڕی موعاز، تەنھا کەمایەتییەک مانەوە لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] کە ئەوانیش کاریگەریان دیار نەبوو.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> === سەرەتای ناکۆکیی سەربازی === [[پەڕگە:Gabal Uhud.jpg|وێنۆک|ئەو شوێنەی چیای ئوحود، کە محمد و بەشێک لە ھاوەڵەکانی پەنایان بردووە دوای ئەوەی لە شەڕی ئوحود برینداربوون.]] لەگەڵ سەرەتای بوونی موسڵمانان لە مەدینە، خاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] لە [[بەنی قورەیزە]] و [[بەنی قەینوقاع]] و [[بەنی نەزیر]]<nowiki/>ر دەستیان کرد بە دوژمنایەتی محەممەد، و ھەندێک لە پیاوەکانی ئەوس و خەزرەج چوونە پاڵیان ئەوانەی لە سەرەوە خۆیان بە [[ئیسلام]] دەردەخست و لە لایەکی دیکە دژی ئیسلام بوون، ئەمانا ناونران بە دوو ڕووەکان، لە دوای ئەوە خوا فەرمانی جەنگی بە پێغەمبەر محەممەد کرد کە ڕووبەڕوویان ببێتەوە،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص338-369.</ref><ref>ئەحمەد کوڕی حەنبەل ڕیوایەتی کردووە لە موسنەدەکەیدا.</ref> دەستی کرد بە ناردنی نوێنەر و سریە، چووە غەزاوە و شەڕی کرد خۆی و ھاوەڵەکانی، ژمارەی ئەو غەزایانەی خۆی بۆی دەرچوو ٢٧ غەزا بوو،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> لە ٩ غەزایاندا خۆی جەنگاوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> و ژمارەی سریەکانی ٤٧ سریەیە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و لە ھەموو ئەو غەزایانەیە محەممەد بە دەستی خۆی کەسی نەکووشتوە تەنھا ئەبی کوڕی خەلەف نەبێت.<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص413، دار المعرفة.</ref> یەکەمی سریەکان [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] بوو،<ref>السرايا والبعوث النبوية حول المدينة ومكة، بريك بن محمد العمري، ص78-191، دار ابن الجوزي، ط1996.</ref> لە مانگی ڕەمەزان لە سەری حەوتەم مانگی کۆچییدا، سی پیاو لە کۆچگردووان دەرچوون، ڕێگەیان لە کاروانێکی [[قوڕەیش]] گرت،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص286-308.</ref> بەڵام شەڕ ڕووی نەدا لە نێوانیان، پاشان سریەی عوبەیدەی کوڕی حاریس، و سریەی سەعد کوڕی ئەبی وەقاس ڕوویاندا،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان لە مانگی سەفەری سەری دوانزەیەم مانگی کۆچییدا، پێغەمبەر محەممەد دەرچوو بۆ یەکەم غەزا کە ئەویش غەزای ودان بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان غەزاکانی بوات و عەشیرە و بەدری یەکەم ڕوویاندا. لە ١٧ی ڕەمەزانی ساڵی ٢ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٤ز، غەزای [[شەڕی بەدر|بەدری گەورە]] ڕوویدا، بڕیاریان دا کە کاروانێکی بازرگانی ١٠٠٠ وشتری سەر بە قوڕەیش، بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبو سوفیان]] ڕابگرن،کە بەرەو شام دەچوو<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref>لە ٨ یان ١٢ی ڕەمەزان ، محەمەد لەگەڵ ٣٠٥ پیاودا <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص19-172، عالم الكتب، بيروت.</ref><ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>بۆ ئەو مەبەستە بەبێ ئامادەکاری بۆ شەڕ چوونە دەرەوە،<ref name=":4">الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref><ref name=":4" /> تەنھا [[ئەسپ|ئەسپێک]] یان دوو ئەسپ لەگەڵیان بوو، لەگەڵ حەفتا [[وشتر|وشتریش]] .<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>کاتێک ئەبو سوفیان ئاگادارکرایەوە لە جووڵەی موسڵمانەکان ڕێگەی خۆی گۆڕی بۆ کەناراوەکان و سەرکردەکانی مەککەی ئاگادارکردەوە، بۆیە ١٠٠٠ چەکدار بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو جەھل|ئەبوو جەهل]] هاتنە دەرەوە، بە بەکارھێنانی ١٠٠ [[ئەسپ]] و چەندین [[وشتر]] .<ref>شرح النووي على صحيح مسلم، ج12، ص443.</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref> شەڕەکە لەنزیک بیری بەدر ڕوویدا. بە سەرکەوتنی موسڵمانان شەڕەکە کۆتایی پێ ھات،قورئان بەشداری فریشتەکان لە شەڕ بە سوودی موسڵمانان لە ئایەتێکدا پشتڕاست دەکاتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير سورة الأنفال الآية 9 تفسير البغوي - القران للجميع|ناونیشان=https://quran4all.net/ar/tafsir/4/8/9|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=quran4all.net|زمان=ar}}</ref> و لە ئەنجامی شەڕەکەدا ١٤ کەس لە موسڵمانان کوژران، و ٧٠ کەس لە بێ باوەڕەکان کوژران کە ئەبو جەھلیان لە نێودا بوو، و ٧٠ی تریان بە دیل گیران،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن خويا|یەکەم=إدريس|ڕێکەوت=2016-06|سەردێڕ=مبدأ الشورى في سيرة الرسول سيدنا محمد صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0032004|journal=مجلة الحقيقة|issue=37|پەڕەکان=٩٤–١١٢|doi=10.12816/0032004|issn=1112-4210}}</ref> ١٦ کەسیان لێ موسڵمان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن شعلال|یەکەم=سامي رياض|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=منهج النقد التاريخي عند الحافظ ابن سيد الناس، ت. 734 ھ. من خلال كتابه "عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير"|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.37138/1425-035-002-006|journal=مجلة جامعة الأمير عبد القادر للعلوم الإسلامية|پەڕەکان=١٦٧|doi=10.37138/1425-035-002-006}}</ref> لە دواتردا محەممەد یەھوودەکانی بەنی قینقاعی کردە دەرەوە لە غەزای بەنی قینقاع، بەھۆی شکاندنی پەیماننامەکە کە بە [[دەستووری مەدینە]] ناسراوە، دوای ئەوەی دەمەقاڵەیەک لە نێوانیاندا دروست بوو لەبەر ئەوەی لە بازاڕێکدا ژنێکیان دووچاری [[سێکس|سێکسی]] کرابۆوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=أحمد|یەکەم=حسنين السعيد حسنين|ڕێکەوت=2018-01|سەردێڕ=جهود ابن هشام الحميري البصري (ت 218 ھ) في تفسير القرآن وعلومه من خلال كتابه السيرة النبوية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0046165|journal=الاستواء|بەرگ=N.A.|issue=8|پەڕەکان=١٧–٥٧|doi=10.12816/0046165|issn=2356-9808}}</ref>ھۆزەکە دوای پازدە ڕۆژ لە گەمارۆدان پێغەمبەر کە خەریک بوو بڕیارێک بدات دواجار [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول|عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی]] خۆی تەسلیم کرد و بڕیاری دەرکردنی بەنی [[بەنی قەینوقاع]] دا.<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص176-180، عالم الكتب، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Mount Uhud.JPG|وێنۆک|چیای ئوحود، ئەو شوێنەی شەڕی ئوحود لە ساڵی ٣ی کۆچیدا ڕوویدا.]] قوڕەیش ھەوڵیاندا تۆڵەی غەزای بەدر بکەنەوە، دەرچوون لەگەڵ ژمارەیەک ھۆزەکاندا بە ٣٠٠٠ جەنگاوەر و ٢٠٠ سوارچاک و ٣٠٠٠ ووشترەوە، و لەو کاتانە [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبووسوفیان کوڕی حەرب]] سەرکردایەتی ئەکردن، و کاتێک ھەواڵەکە گەیشت بە محەممەد خۆیان ئامادەکرد و لەگەڵ ١٠٠٠ ھاوەڵەکانیدا بەڕێکەوت، پاشان لە ڕێگادا [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول]] لەگەڵ یەک لەسەر سێی سوپاکە کشایەوە (لەو کەسانەن کە پێیان دەوترێت “ دووڕووەکان”).پێش شەڕەکە پێغەمبەر ٥٠ تیرھەڵگری لەسەر چیای عەینین دانا، لە ژێر سەرکردایەتی [[عەبدوڵڵا کوڕی جوبەیر|عەبدوڵڵا بن جوبەیر]]، ئامۆژگاری کردن ″لە جێگای خۆتان بمێننەوە و پشتەوەمان بپارێزن، ئەگەر بینیتان سەرکەوتین لە جێگای خۆتان مەجوڵێن، وە ئەگەر بینیتان دەکوژرێین سەرمان مەخەن″.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=تعرف على موقف أمير الرماة في معركة أحد|ناونیشان=https://www.elbalad.news/1612825|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> '''[[شەڕی ئوحود]]''' لە ڕۆژی شەممە ٧ شەوال لە ساڵی ٣ی کۆچی دەستی پێکرد، <ref name="ابن سعد-أحد">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> <ref name="الرحيق-أحد">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص208-263.</ref> ، سەرەتا شەڕەکە لە بەرژەوەندی موسڵمانان بوو، تیرھاوێژەکان وایانزانی شەڕەکە کۆتای پێ ھاتووە، بێ فەرمانی پێغەمبەریان کرد و شوێنەکەیان چۆڵ کرد، [[خالید کوڕی وەلید]] ئەوەی قۆستەوە و ھاوسەنگی جەنگەکە گۆڕا بە بەرژەوەندی قوڕەیش، و ئازارێکی زۆریان بە موسڵمانان گەیاند و<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> لەم شەڕەدا [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] لەلایەن وەحشی بن حەربەوە کوژرا، ھیند کچی عوتبە بەشەکانی جەستەی بڕی، بۆیە گەدەی لە جگەری بڕدرا و لووت و گوێچکەکانی بڕا، بۆیە دواتر بانگکرا شێری خودا و شێری پێغەمبەرەکەی. <ref name="ابن هشام-أحد">السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص5-120، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>لە ٨ی شەوال محەممەد دەرچوو بۆ غەزای حەمڕا لئەسەد بەڵام بێ ڕوودانی جەنگ گەڕایەوە بۆ مەدینە، لە کاتێکی دواتردا غەزای بەنی نەزیڕ ڕوویدا لەگەڵ یەھوودەکانی بەنی نەزیر <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref>دوای ئەوەی غەدریان کرد بە شکاندنی پەیماننامەکە و ھەوڵی کوشتنی پێغەمبەریان دا. بۆیە محەممەد ١٠ی ڕۆژێکی پێدان بۆ ئەوەی شارەکە بەجێبھێڵن،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ئەوان ڕەتیان کردەوە و خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی محەممەد ئامادەکرد، بەم ھۆیەوە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ گەمارۆیان لەسەردانرا لەلایەن موسڵمانانەوە ،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ھەندێک ئەلێن ٦ شەوبوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص269-270.</ref> دواتر مەدینە چۆڵیان کرد بە ژن و منداڵەوە .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص57-58، دار صادر، بيروت.</ref> === گەمارۆدانی مەدینە === [[پەڕگە:Al-Ahzab Battle map.jpg|ڕاست|وێنۆک|نەخشەیەک کە [[غەزای خەندەق]] ڕووندەکاتەوە]] دوای ئەوەی [[بەنی نەزیر]] کرانە دەرەوە لە مەدینە و ڕۆیشتن بەرەو [[خەییر|خەیبەر]]، خەڵکیان نارد بۆ لای قوڕەیش و ھانیان دان بۆ شەڕکردن لەگەڵ محەممەد،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج3، ص415-458.</ref> ڕێکەوتن لەگەڵیان، [[قوڕەیش]] ٤٠٠٠ کەس و ٣٠٠ سوارچاکیان کۆکردەوە، کۆمەڵێکی تریش لە ھۆزەکان چوونە پاڵیان لەوانە بەنی سلێم و بەنی ئەسعەد و فەزارا و بەنی غەتافان و ھەروەھا بەنی مورا ھەموویان نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس بوون و ناونران بە ئەحزاب، و سەرکردەکەیان [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] بوو، شەڕەکە لە شەوالی ساڵی ٥ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٧ی زایینی ئەنجامدرا<ref name=":5">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> لە میژوودا بە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەق]] یان [[غەزای خەندەق|شەڕی حزبەکان]] ناسرا، <ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref><ref name="تاريخ الإسلام-الأحزاب">تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> کاتێک محەممەد بە ھەواڵەکەی زانی لەگەڵ سێ ھەزار موسڵمان لە دامێنی چیای سێلا کەمپیان دانا <ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>فەرمانیكرد ژن و منداڵەکان لە ناو قەڵاکانی مەدینە بمێننەوە تاکوو دەستی ھێرشبەرەکانیان پێ نەگات.دواتر بە ڕاوێژکردن بە [[سەلمانی فارسی]] ھەستان بە ھەڵکەندنی خەندەق یاخود چاڵ لە بەشی باکووری خۆرئاوای شارەکەدا ئەمەش بەھۆی ئەوەی تەنیا شوێنێک بوو کە تەخت و دەشتایی بوو ، شوێنەکانی دیکە بە شاخ و شیو و بەردەڵان و دارخورما دەورە درابوو. خۆی بەشدار و چاودێری کارەکە بوو، دوای ٦ ڕۆژ خەندەقەکەیان تەواوکرد. <ref name=":5" />کاتێک خەندەقەکەیان تەواو کرد، [[قوڕەیش|قوڕەیشەکان]] و ئەوانەی لەگەڵیان بوون لە حزبەکان ھاتن و بە گەمارۆیەکی توندی شارەکەیان دا،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لەو ماوەیەدا ھەوڵیاندا کە دەرچەیەک بدۆزنەوە بۆ ئەوەی بچنە ناو شارەکە لەو نێوەندەدا [[جوو|جوولەکەکانی]] [[بەنی قورەیزە]] ڕازی بوون کە ڕێگە بدەن حزبەکان بچنە ناو شارەکەوە لەدوای ئەوەی دانوستانیان لەگەڵ حیای کوڕی ئەختاب کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی بەنی قورەیزە كرد ، بەڵام ئەوە نەکرا، پاش ئەوەی پێغەمبەر توانی لە رێگای “نەعیم کوڕی مەسعوود ”سەر بە ھۆزی غەفتان بێ متمانەی لە نێوان بەنی قورەیزە و ئەحزابەکان دروستکرد.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> موسڵمانان و حزبەکان ٢٤ شەو مانەوە، جگە لە تیر و گەمارۆ ھیچ شەڕێک لە نێوانیاندا نەبوو. <ref name="ابن سعد-الأحزاب2">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص65-77، دار صادر، بيروت.</ref> تا ڕەشەبایەکی توند ھات بە سەر سەربازگەکانی ئەحزابدا و چۆڵیان کرد. لە ئەنجامی ئەم گەمارۆدا ٨ لە موسڵمانان و ٤ لە حیزبەکان کوژران. <ref name="الصحيحة-الأحزاب2">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> وە کاتێک حزبەکان [[مەدینە|مەدینەیان]] بەجێھێشت، محەممەد بە ھاوەڵەکانی گوت « لەم ساڵە بەدواوە قوڕەیش ناتوانێت ھێرشبکاتە سەرتان ، بەڵکو ئێوە ھێرش دەکەن».<ref>[[تفسير ابن كثير|تفسير القرآن العظيم]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج6، ص396.</ref>  قووریشیەکان لە دوای ئەم ھێرشە و دۆرانیان نەیانتوانی جارێکی دیکە ھێرشێکی لەو شێوەیە بکەنەوە سەر مەدینە.  <ref name="الروض-الأحزاب2">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج3، ص415-458.</ref> دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە، [[بەنی قورەیزە]] گەڕانەوە و خۆیان بە قەڵاکانیان بەھێز کرد. بەھۆی شکاندی پەیمانەکەیان محەممەد نەیتوانی ئەم کارەیان پشتگوێ بخات بەتایبەتی کاتێک خەریک بوو ببنە ھۆکاری شکستی موسڵمانان لە گەمارۆکە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص279-281.</ref><ref>المغازي، الواقدي، ج2، ص496-521، عالم الكتب، بيروت.</ref> لەدوای دەرچوونی قورەیشییەکان و ھاوپەیمانەکانی فەرمانی دا بەرەو شوێنی [[بەنی قورەیزە]] بچن. بۆماوەی ٢٥ شەو گەمارۆدران بێ ئەوەی ھیچ جمووجۆلێک بکەن کە واتای شەرکردن بێت ، داوای لێکردن بە بێ ھیچ مەرجێک خۆیان بەدەستەوە بدەن.بۆیە بەنی قورەیزە تەسلیم بوونی خۆیان ڕاگەیاند، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە سەعدی کوڕی مەعاز بڕیار لە چارەنوسیان بدات، ھەرچەند ویستیان کە ھەمان مامەڵەی ھۆزی بەنی قیناعیان لەگەڵ بکرێت بەڵام داواکەیان ڕەتکرایەوە سەعد بڕیاریدا بە کوشتنی پیاوەکان و ژن و منداڵەکانیش بکاتە کۆیلە و دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵ و سامانیان بگیرێت.سەرئەنجام بەپێی سەرچاوەکان لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٠٠ کەس کوژراون، لە کاتێکدا بە گوتەی [[ئیبن ئیسحاق]] ، لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٩٠٠ کەس لە کوژراون . <ref>الأموال لابن زنجويه رقم الحديث 359 وإسناده صحيح</ref> <ref>صحيح الترمذي رقم الحديث 1582 ، و صححه الألباني و ابن حجر العسقلاني</ref> <ref>السيرة النبوية لابن هشام ، طبعة دار الصحابة للتراث ، الجزء 3 صـــ230</ref>.سەرچاوە مێژووییە کۆنەکان کۆکن لە سەر ئەوەی کە پێغەمبەر بە بڕیارەکە ڕازیبووە، ئەمەش وەک سزایەک لە بەرامبەر پەیمان شکێنی و ناپاکیان .لەگەڵ ئەوەش ھەندێک لە توێژەرانی ھاوچەرخ گومانیان ھەیە لە جێبەجێکردنی ئەم بڕیارە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یەحیا الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر|ساڵ=٢٠١١|پەڕەکان=٣٦٩ -٣٧٣}}</ref> === ڕێکەوتنی حودەیبیە === {{سەرەکی|سوڵحی حودەیبییە}} لە مانگی [[زولقەعدە|زیلقەعدەی]] ساڵی ٦کۆچی بەرامبەر [[٦٢٨|٦٢٨زاینی]]، محەممەد فەرمانی کرد بە شوێنکەوتووەکانی ئامادەکاری بکەن بۆ ڕێوڕەسمەکانی [[عەمرە|عومرە]] لە [[مەککە]]، دوای ئەوەی لە خەونیدا بینی خۆی و ھاوەڵەکانی چوونە [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتی حەرامەوە]]،[[تەواف]]ە و عەمرەی ئەنجامداوە عەرەب و خەڵکی دەوروبەری بیابانەکەیان کۆکردەوە بۆ ئەوەی لەگەڵیدا بچنە دەرەوە، ڕۆژی دووشەممە سەرەتای مانگی [[زولقەعدە]] لە ساڵی ٦ی کۆچی ، لە ساڵی ١٤٠٠ یان ١٥٠٠، <ref name="ابن سعد-الحديبية">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> دەرچوون بە بێ چەک تەنھا چەکی گەشتیار نەبێت،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و کاتێک قوڕەیش بەوەیان زانی، بڕیاریان دا نەھێڵن بچێتە [[کەعبە|کەعبەوە]]، ٢٠٠ سوارچاکیان بە سەرکردایەتی [[خالید کوڕی وەلید|خالیدی کوڕی وەلید]] نارد بۆ ڕێگەی سەرەکی [[مەککە]]، بەڵام محەممەد ڕێگەیەکی سەختتری ھەڵبژاردبوو بۆ ئەوەی ڕووبەڕوویان نەبێتەوە، <ref name="ابن حزم-الحديبية">جوامع السيرة، [[ابن حزم (توضيح)|ابن حزم]]، ص207-211، دار المعارف، [[مصر]]، ط1900.</ref> تا گەیشتە حودەیبیە لە دووری ٩ میل لە مەککەوە،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref> کۆمەڵێک کەس ھاتنە لای محەممەد ئەویش پێی وتن:« ئێمە بۆ شەڕ نەھاتووین، بەڵکو ھاتووین عەمرە بکەین ، شەڕ و کوشتار قوڕەیشی ماندوو کردووە،چی دەبێت ئەگەر ئەوان دەستبەرداری نێوان من و سەرجەم عەرەبەکانی تر ببن، ئەگەر ئەوان سەرکەوتن بەسەرمدا ئەوا ئاواتی ئەوان دێتەدی،ئەگەر خوا منیشی سەرخست ئەوا بە لێشاو دێنە ناو ئاینی ئیسلامەوە،با ئەوانش بە خواستی خۆیان پەیمان لەگەڵ ھەرکەس دەبەستن ئازادن ،ئیتر قوڕەیش نیازی چی یە؟ سوێند بە خودا بەردەوام تێدەکۆشم لە پێناو ئەو ئاینەی خودا بەمن ئەسەردە کردووە،تا خودا سەری دەخات یان من لە پێناویدا لە ناو دەچم»<ref>صحيح البخاري، البخاري، عن المسور بن مخرمة، رقم: 2731.</ref> .پێغەمبەر خەداشی کوری ئەمییە خەزاعی ناردە لای قورەیش بۆ ئەوەی پەیامەکەی بگەیەنێتە سەرکردەکانی قورەیش کە بۆ شەڕ نەھاتوون، ھەندێک کەس ویستیان نێردراوەکە بکوژن بەڵام حەبەشەکان ڕێگەیان نەدا بیکوژن و ئازادیان کرد، ئەویش گەڕایەوە لای پێغەمبەر. ھەڵوێست و نیازەکانی پێغەمبەر بووە جێی سەرنجی ھاوپەیمانەکانی قوڕەیش ، قوڕەیشیەکانیش لە ترسی لە دەستدانی ھاوپەیمانەکانی دەستیان کرد بە وتوێژ لەگەل محەممەد. ئەوەبوو کاتێک حەلیسی کوڕی عەلقەمە گەورەی حەبەشیەکان لەلای موسڵمانەکان گەڕایەوە و بینی ئەوان بەرگی ئیحرامیان پۆشیوە و قوربانیان ئامادەکردووە، وتی ( ئەی سەرکردەکانی قوڕەیش ، سوێد بەخوا ئێمە لەسەر ئەوە ھاوپەیمانیمان لەگەڵ ئێوە نەبەستووە ،کە ڕێگە لە کەسانێک بگرن مەبەستیان مەزن ڕاگرتنی ماڵی خودایە ،بە کەسەی گیانی حەسیلی بەدەستە ،واز لە محەممەد دێنن عەمرەکەی بکات باشە ، ئەگەینا ھەموو حەبەشییەکان وەک ھەڵمەتی یەک پیاو) وتیان (بەسە ئەی (حەلیس)ماوەیەک وازمان لێبێنە تا لەناو خۆماندا لەسەر بڕیارێک ڕێکدەکەوین)<ref>السيرة النبوية لابن هشام ص 313</ref> پاشان ووتوێژ کەوتەوە لە نێوان موسڵمانان و قوڕەیشدا.پێغەمبەر [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفانی]] وەک نێردراوی خۆی ناردە لای قوڕەیشیەکان بۆ ئەوەی لەگەڵیان وتووێژبکات .عوسمان و چەند کەسێکی دیکە بەرەو شاری مەککە ڕێکەوتن بۆ ماوەی سێ رۆژ لە [[مەککە]] مانەوە .پێغەمبەر وا گومانی کرد کە کوژرابن <ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>بۆیە ھاوەڵاکانی بانگ کرد و بەیعەتی لێوەرگرتن کە لە دوژمن ڕانەکەن ، هەندێکیشیان بەیعەتی مردنیاندا بە پێغەمبەر، ئەم بەیعەتدانە بە بەیعەتی ڕەزوان لە مێژوودا ناسراوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> کاتێک موسڵمانەکان خۆیان ئامادە دەکرد بۆ ئەگەری بەرپا بوونی شەڕ، قوڕەیش سوھێلی کوری عومەریان ناردە لای پێغەمبەر بۆ ئەوەی ڕێککەوتنێکی ئاشتەوایی واژۆ بکات کە بە [[سوڵحی حودەیبییە]] ناسراوە,ئەو ڕایگەیاند ھەر ڕێکەوتنێک بکەین پێویستە ئەو بەندەی لە خۆ گرتبێت کە ئەم ساڵ بگەڕێنەوە و ساڵێکی دیکە بێنەوە بۆ ناو مەککە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Muhammad letter muqawqis.jpg|وێنۆک|شوێنەوارێکی پەیامی پێغەمبەر محەممەد بۆ ئەلموقاوقیس، فەرمانڕەوای [[میسر]]، بانگھێشتکردنی بۆ ئیسلام، وەک یەکێک لە دەرئەنجامەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]. لە مۆزەخانەی [[کۆشکی تۆپقاپی]] لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] پارێزراوە.]] سەرئەنجام ھەردوولا ڕازی بوون، ھەر لە ڕێکەوتنەکەدا ھاتبوو جەنگ و شەڕ لە نێوانیان بۆ ماوەی دە ساڵ ڕابوەستێت تاوەکو سەر و ماڵی خەڵکی پارێزراو بێت و کەس دەستدرێژی نەکاتە سەر کەسی تر، ھەروەھا ھەرکەسێک بەبێ پرسی خاوەنەکەی ھەڵبێت و بڕواتە لای (محەممەد)دەبێت (محەممەد)بیداتەوە قوڕەیش، بەڵام ھەرکەسێک لەلای (محەممەد)ەوە ڕابکاتە لای قوڕەیش ئەوە نادرێتەوە (محەممەد). ھەروەھا ھەرکەس و لایەنێک دەیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ محەممەد ببەستێت ئازادە وە ھەرکەس و لایەنێک بیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ قوڕەیش بکات ئازادە، محەممەد و ھاوەڵەکانی ئەم ساڵ دەگەرێنەوە و ناڕۆنە مەککەوە،ساڵی داھاتوو دێنەوە و دەڕۆنە ناو مەککەوە و بۆ ماوەی سێ ڕۆژ دەمێننەوە تەنیا چەکی سواریان پێ بێت و نابێت قوڕەیش ڕگەیان لێ بگرێت) بەم شێوەیە پەیمانەکە بەستراو لە دوو پەڕدا نوسرایەوە دانەیەکیان درایە دەست پێغەمبەر و دانەیەکی دیکەیان دا بە سوھەیل کوری عومەر.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان بە ھۆی مەرجەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]، و ئەنجامنەدانی عەمرە ھەست کردن بەوەی کە قورەیش باڵەدەستی بەسەریاندا زیاتر بووە ،دڵتەنگی کردن بە شێوەیەک دوای ئەوەی کە نێدراوەکانی قوریش ڕۆیشتن محەممەد سێ جار پێی گوتن: «ھەستن قوربانی بکەن و سەرتان چاک بکەن) ، بەڵام ھیچیان ھەڵنەستا و بەقسەیان نەکرد تا ئەو کاتەی چووە دەرەوە و قوربانییەکەی خۆی سەربڕی و سەری خۆشی چاککرد<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>، کاتێک موسڵمانەکان ئەوەیان بینی بەخێرای ھەستان و قوربانییەکانیان کرد.<ref>[[صحيح البخاري]]، [[محمد بن إسماعيل البخاري|البخاري]]، عن [[المسور بن مخرمة]]، رقم: 2731.</ref>دە ڕۆژێک لە حودەیبیە مانەوە و ھەندێک دەلێن بیست ڕۆژ، دواتر ڕۆشتنەوە بۆ مەدینە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بوك|یەکەم=FoulaBook-مكتبة فولة|ناونیشان=https://foulabook.com/ar/book/%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A9-pdf|سەردێڕ=تحميل كتاب صلح الحديبية تأليف عبد الحميد جودة السحار pdf|زمان=ar}}</ref> .لە ئەنجامی ئەم ڕێکەوتنەدا، محەممەد ھەستا بە ناردنی نوێنەر بۆلای پاشاکانی جیھان، و بانگی کردن بۆ ئیسلام بوون، یەکەم پەیامبەری نارد بۆلای نەجاشی پاشای حەبەشە، عومەری کوری ئومەییەی بوو .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - سير أعلام النبلاء - الصحابة رضوان الله عليهم - عمرو بن أمية- الجزء رقم3|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=310&bk_no=60&flag=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref>کاتێک نوسراوەکەی پێ گەیشت، خستیە سەر چاوی و ھاتە سەر زەوی بۆی، [[موسڵمان]] بوو، <ref>تاريخ مدينة دمشق وذكر فضلها وتسمية من حلها من الأماثل، أبو القاسم علي بن الحسن ابن هبة الله بن عبد الله، ج45، ص45، دار الفكر، بيروت، ط1995.</ref>و دەحیەت کەلبی نارد بۆ لای قەیسەر ھەرقلی پاشای ڕۆم،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بابتي ،الدكتورة|یەکەم=عزيزة فوال|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=riBLDwAAQBAJ&pg=PT190&lpg=PT190#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=موسوعة الأعلام (العرب والمسلمين والعالميين) 1-4 ج2|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|زمان=ar}}</ref> و عەبدوڵڵا کوڕی حەزفە سەھمی نارد بۆ لای کیسرای پاشای فارس، کە نووسراوەکەی دڕاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الصحابي عبد الله بن حذافة السهمي - الصحابة والتابعين|ناونیشان=https://hawlalrasool.com/o/الصحابي-عبد-الله-بن-حذافة-السهمي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=hawlalrasool.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا حاتیب کوری ئەبووبەڵتاعی نارد بۆ لای مقوقسی پاشای [[میسر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prophet Muhammad's Letters to Kings (628 CE)|ناونیشان=https://www.cyberistan.org/islamic/letters.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.cyberistan.org}}</ref> ھەروەھا چەندین نوێنەری تری نارد.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص258-290، دار صادر، بيروت.</ref> === غەزای خەیبەر و مۆتە === {{سەرەکی|غەزای خەیبەر}} {{سەرەکی|غەزای موئتە}} دوای ئەوەی محەممەد گەرەنتی قوڕەیشی مسۆگەر کرد لە دوای حودەیبیە، دەرفەتی بۆ ڕەخسا  لێپرسینەوە لە جولەکەکانی خەیبەر بکات بەھۆی ھاندانی ھۆزەکان لە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەقدا]] دژی موسڵمانان  ،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> بۆیە لە مانگی موحەڕەمی ٧ی کۆچیدا<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص300.</ref> بۆ ئەو مەبەستە بە نھێنی لەگەڵ ١٥٠٠ (ھەندێک سەرچاوە دەلێن ١٤٠٠) لە سوپای موسڵمانان کە خاوەنی بەیعەتی ڕەدوان بوون، ڕووی کردە [[غەزای خەیبەر|خەیبەر]] ،  ئاڵاکەشی دا بە عەلی بن ئەبی تالیب،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص211-218، دار المعارف، ط1900.</ref> و دروشمی ئەوانیش لەو ڕۆژەدا (ئەی مەنسور بمرە، بمرە).<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> سوپای موسڵمانان بە شەو گەیشتنە ئەوێ، بێ ئەوەی ئاشکرابن، کاتێک ڕۆژ بووەوە جوولەکەکانی خەیبەر موسڵمانانیان بینی، ترسان و ڕایانکردە قەڵاکانیان.لەگەڵ ئەوەی پێشتر زانیبوویان سوپای موسڵمانان ھێرشدەکاتە سەریان، ھەروەھا داوای یارمەتیان لە ھۆزی غەفتان کردبوو بەڵام ئەوان لە نیوەی ڕێگا گەڕانەوە پاش ئەوەی وا بڵاوکرایەوە کە موسڵمانان ھێرشیان کردووەتە سەر ناوچەکانیان.<ref>هاشم, یەحیا الملاح (٢٠١١). مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین. چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر. pp. ٣٨٦.</ref>بەمەش لە یارمەتیەکانی ھۆزی غەفتان بێ بەش بوون.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> کاتێک محەممەد شپرزەیی و ترسی خەیبەری بینی فەرمانی ھێرشی کرد. توانیان سەرکەوتووبن لە دەستبەسەرداگرتنی قەڵاکان و دیلی لێ گرتن لە ناویان [[سەفییە کچی حوییەی]] کە دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ محەممەد کرد.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A9-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1-7-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> دوا قەڵا کە داگیرکرا بریتی بوون لە ئەلوەتیح و ئەلسەلام و موسڵمانان بۆ چەند شەوێک گەمارۆیان دا، تا سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. محەممەد ئەیویست جولەکەکان دەربکات لە خەیبەر بەڵام لەگەڵیان ڕێکەوت لەسەر ئەوەی ساڵانە نیوەی بەروبوومەکەیان بدەن بە موسڵمانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة فتح خيبر 7 ھ القصة الكاملة للغزوة والفتح|ناونیشان=https://suwaidan.com/the-story-of-the-conquest-of-khaybar/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=suwaidan.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - البداية والنهاية - سنة سبع من الهجرة النبوية - غزوة خيبر- الجزء رقم6|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=366&idto=378&bk_no=59&ID=406|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} غزوة خيبر|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070251/https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>پاشان دوای ٨ مانگ، محەممەد لە زولقەعدەی ساڵی ٧کۆچی دەرچوو بۆ عومرە بەو پێیەی لە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنی حودەیبیەدا]] لەگەڵ قوڕەیش لەسەری ڕێککەوتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمرة القضاء.. سبب التسمية بهذا الاسم - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/136407/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} ما هي عمرة القضاء ؟ ومتى كانت ؟|ناونیشان=http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070252/http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=عمرة القضاء أي ويقال لها عمرة القضية|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d8%a7%d8%a1-%d8%a3%d9%8a-%d9%88%d9%8a%d9%82%d8%a7%d9%84-%d9%84%d9%87%d8%a7-%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d9%8a%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref>لە جەمادی یەکەمی ساڵی ٨کۆچی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ غزوة مؤتة|ناونیشان=https://mawdoo3.com/تاريخ_غزوة_مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> [[غەزای موئتە]] ڕوویدا لە باشووری [[ئوردن]]، کە ھۆکەی کوژرانی پەیامبەرەکەی پێغەمبەر بوو کە ناردبووی بۆ پاشای بوسڕا تا بانگی بکات بۆ ئیسلام، کە حارس عومەیرئەزدی بوو،<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، ج3، ص455-480.</ref> محەممەد سوپایەکی ٣٠٠٠ کەسی نارد و لە بەرامبەریاندا سوپای ڕۆم ھەبوو بە سەرکردایەتی ھەرقل و ١٠٠٬٠٠٠ جەنگاوەرەوە، شەڕی موئتە یەکەم شەڕە کە [[موسڵمان|موسڵمانان]] لە دەرەوەی سنوورەکانی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]] ئەنجامیانداوە، سێ ھەزار چەکداری موسڵمان بۆ ماوەی شەش ڕۆژ بەرگەی دوو سەد ھەزار سوپای ڕۆم و عەشیرەتە عەرەبەکانی ھاوپەیمانان گرت، لە حەوتەمین ڕۆژی دوای ئەوەی ئەو سێ سەکردەی ([[زەید کوڕی حاریسە]]، جەعفەر کوڕی ئەبووتاڵیب، عبداللە کوڕی ڕەواحە) موسڵمانان کە پێغەمبەر دیاریکردبوون کوژران ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الدرر السنیة - الموسوعة الحدیثیة|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210101171815/https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دواتر خالید [[خالید کوڕی وەلید]] سەرکردایەتییەکەی گرتە ئەستۆ لە ڕێگای تەکنیکی سەربازی خۆی، توانى سوپای موسڵمانان بکشێنێتەوە بۆ [[مەدینە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة مؤتة - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16663/غزوة-مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة وعبقریة خالد بن الولید العسکریة فی الانسحاب التکتیکی|ناونیشان=http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180125214941/http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص11 - كتاب سلسلة مصابيح الهدى - خالد بن الوليد في غزوة مؤتة - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/7700/25|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة (1)|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130407/غزوة-مؤتة-1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> شەڕەکە بە شکستی موسڵمانان کۆتایی ھات. خەڵکی مەدینە کاتێک سوپاکە گەڕایەوە سەرزەنشتیان کردن و ھاواریان کرد بەسەریاندا و دەیان وت (ھەڵھاتووەکان، ئێوە لە جیھاد کردن لە پێناو خوا ھەڵھاتوون )، محەممەد کاتێک ئەوەی بیست جوابی دانەوە و وتی (ئەمانە ھەڵھاتوو نین، بەڵکو ئەمانە کۆڵنەدەرن و راکەرەن ان شادەستیان کرد بە فڕێدانی خۆڵ بەسەر ڕووخساریان و دەیانگوت: ئەی ئاواران، ئایا ئێوە لە پێناو خودا ھەڵاتوون؟ محمد دەفەرموێت (ئەوان ھەڵنەھاتوون، ئەوانە ڕاکەرن إن شاء الله). <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص128-130، دار صادر، بيروت.</ref> === فەتحی مەککە === {{سەرەکی|فەتحی مەککە}} [[پەڕگە:Bilal.jpg|وێنۆک|وێنەکێشانێکی فارسی [[بیلالی حەبەشی|'''بیلالی کوڕی ڕەباح''']] لە کاتێکدا کە لە سەربانی [[کەعبە]] بانگی [[نوێژ لە ئیسلام|نوێژی]] دەکرد دوای [[فەتحی مەککە]] لە ساڵی ٨ی کۆچیدا.]] لە ئەنجامەکانی ڕێکەوتنی [[سوڵحی حودەیبییە|حودەیبیە]]، ھۆزی خزاعە ھاتنە ھاوپەیمانییەکەی محەممەدەوە، و بەنوبەکر چوونە ھاوپەیمانییەکەی قوڕەیشەوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> و بەنی بەکر و خزاعە شەڕ و کوشتاری سەردەمی نەزانی لە نێوانیاندا بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%B3%D9%86%D8%A9-8-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> ماوەیەک بە ئیسلامەوە سەرگەرم بووبوون و پاشان شەڕ لەنێوانیان دەستی پێکردەوە، و [[قوڕەیش]] یارمەتی بەنوبەکریان دا،چەندین کەسیان لەیەکتری کوشت. بەمەش کۆتایی بە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] لەگەڵ [[ئیسلام|موسڵمانان]] ھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نبذة عن فتح مكة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/261634/%D9%86%D8%A8%D8%B0%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] لە [[مەککە|مەککەوە]] ھات و ویستوی [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] نوێ بکاتەوە, بەڵام ڕەتکرایەوە. پاشان محەممەد فەرمانی ئامادەکردنی سوپا و جوڵەی بەرەو [[مەککە]] دەرکرد، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ جەنگاوەر لە ١٠ی ڕەمەزانی ساڵی ٩ک، بەرەو مەککە کەوتنە جووڵە بە شێوەی نھێنی <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=علي|سەردێڕ=فتح مكة.. فتح من الله ونصر مبين|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/5/30/%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%83%d8%a9-%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d9%88%d9%86%d8%b5%d8%b1-%d9%85%d8%a8%d9%8a%d9%86|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> وە خەڵک لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوو دەبن.تاکوو شەو گەیشتنە مر زەھران لە دەورووبەری مەککە، بەھەڵکردنی ١٠ ھەزار مەشخەڵ ھەواڵی گەیشتنی سوپای چاوەروانەکراوی موسڵمانان گەیشتە سەرکردەکانی مەککە.پاشان ئەبوو سەفیان و حەکیم کوڕی حزام بۆ پشتراستکردنەوەی ھەواڵەکە لە مەککە چوونەدەر،لە ڕێگە بەدیلی کوڕی وەرقایان پێ گەیشت، بە بینی ئەو سوپایە زۆرە توشی سەرسوڕمان بوون و زانییان کە توانایی ڕووبەڕووبوونەوەیان نییە. لەو کاتەدا [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب]] کە پێشتر بۆ بینینی محەممەد بەڕێکەوتبوو گەیشتە لایان، داوای لێکردن باوەڕ بە ئیسلام بھێنن و ببنە موسڵمان گەرەنتی پاراستنی گیانان دەدا تا دەگەنە لای پێغەمبەر، ئەوانیش ڕازی بوون و دواتر چوونە لای محەممەد موسڵمان بوونیان ڕاگەیاند.<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص140-203.</ref>ڕۆژی سێشەممە، ١٧ی ڕەمەزان لە ساڵی ٨ی کۆچی، سوپا بەردەوام بوو لە ڕێپێوانەکەی بۆ شاری مەککە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref><ref>سعد بن عبادة قائل عبارة نسخة محفوظة 16 أغسطس 2016 على موقع واي باك مشين.</ref>موسڵمان بوونی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبوو سفیان]] کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش کاریگەری زیاتر ھەبوو بۆ ئەوەی موسڵمانان بەبێ شەڕ بچنە ناو مەککە، محەممەد لەگەڵ ئەبوو سفیان ڕێکەوت خەڵکی مەککە ڕازی بکات لەکاتی چوونە ناوەی سوپای ئیسلام خەڵک ڕووبەروویان نەبێتەوە، پاشان گەڕایەوە مەککە بۆ ئەوەی قسەکانی محەممەدیان پێ بلێت واتە: ھەرکەسێک بچێتە ناو ماڵی ئەبووسفیان پارێزراودەبێت ! وە ھەرکەسێک دەرگاکەی ماڵەکەی دابخات ونەیەتەدەرەوە پارێزراو دەبێت! وە ھەرکەسێک بچێتە ناو مزگەوتەوە (بیت الحرام-کەعبە) پارێزراو دەبێت”.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص315.</ref>ئەمەش تا ڕادەیەکی زۆرلەلایەن خەڵکی مەککەوە پێشوازی لێ کرا. [[پەڕگە:Kaaba (1910)-2.jpg|ڕاست|وێنۆک|[[کەعبە]] ساڵی [[١٩١٠]]]] دواتر محەممەد فەرمانی بە یەکە سەربازییەکانی دا لە چەند شوێنێکەوە بچنە ناو مەککە بەبێ ئەوەی ڕووبەڕووی کەس بنەوە تەنھا ئەوانە نەبێت کە شەڕیان لەگەڵ دەکەن.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> ئەوەبوو [[خالید کوڕی وەلید]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لە لە خوارەوە، وە [[زوبەیر کوڕی عەوام]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لەسەرەوە و [[ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح]] لە دۆڵەکەوە ھاتە ناوەوە مەککە <ref name="الرحيق-فتح مكة2">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص372-394.</ref> <ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref>لەکاتی چوونە ناو مەککە تەنھا لەلای [[خالید کوڕی وەلید|خالید کوڕی وەلیدەوە]] تووشی ڕووبەڕووبوونەوە بوون،ھەندێک لە قوڕەیشەکان بە سەرۆکایەتی عیکریمە کوڕی [[ئەبوو جەھل]] ھەوڵیان دەدا ڕووبەڕووی موسڵمانان ببنەوە،خالید شەڕی لەگەڵیان کردو دوازدە کەسیانی کوشت، ئەوانی دیکە ھەڵھاتن و دوو لە موسڵمانان کوژران.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref> سوپاکە گەیشتە [[کەعبە]], و چوونە ناو [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتەکە]], محەممەد لە [[بەردە ڕەشەکە|بەردی ڕەش]] نزیک بووەوە, دەستی لێدا, پاشان سووڕی ماڵەکەی کرد, پاشان ٣٦٠بتی شکان کە لە دەورووبەری کەعبە بوون <ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4720.</ref>و فەرمانی کرد بت و وێنەی ناو کەعبە دەری بھێنن و بیانشکێن.<ref name=":0" /> === ناکۆکی لەگەڵ ھۆزە عەرەبییەکان === ماوەیەکی کەم دوای فەتحی مەککە، ھۆزەکانی ھوزان و سەقیف و لەگەڵ ھەندێکی بەنی ھیلال ڕێکەوتن لەسەر شەڕکردن لەگەڵ موسڵمانان،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> کاتێک محەممەد ئەوەی بیست دەرچوو لە [[مەککە]] لە '''[[شەڕی حونەین|غەزای حونەین]]''' دا لە ڕۆژی شەممە ٦ی شەوالی ساڵی ٨کۆچی،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> و ١٢٬٠٠٠ جەنگاوەر لەگەڵی دەرچوون،کە زۆربەیان لەوانە پێکھاتبوون تازەببوونەوە موسڵمان. و موسڵمانان لە ئەنجامدا سەرکەوتن و زۆربەی ھۆزی ھوزان ھەڵھاتن بۆ تائیف.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص397-407.</ref>دوای غەزای حونەین و لە ھەمان کاتدا، محەممەد بەرەو تائیف ڕۆیشت بۆ دەرکردنی ھوزان و سەقیف،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص248-276.</ref> و غەزای تائیف ڕوویدا لە نێوانیان، سوپای ئیسلامی گەمارۆیان دان ماوەی ٤٠ ڕۆژ، پاشان وازیان لێ ھێنان.<ref>رواه مسلم، في صحيحه، عن أنس بن مالك، رقم: 1059.</ref><ref>الفصول في سيرة الرسول ﷺ، ابن كثير، ص84-85.</ref>لە ڕەجەبی ساڵی ٩کۆچی، غەزای تەبوک ڕوویدا کە دوایین غەزای پیغەمبەر محەممەد بوو،<ref>دلائل النبوة، البيهقي، ج5، ص362، رقم: 2028.</ref> دوای ئەوەی ھەواڵیان پێ گەیشت لە وڵاتی ڕۆمەوە کە پاشای ڕۆم و ھاوپەیمانە عەررەبەکانی، سوپایەکیان پێک ھێناوە بۆ ھێرش بردنە سەر دەوڵەتی ئیسلامی،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان سوپایەکیان پێک ھێنا لە ٣٠٬٠٠٠ جەنگاوەر <ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، ص46، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref>بە ھاوڕێیەتی ١٠٬٠٠٠ سوارچاک،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> بەڵام لەبەر دووری ڕێگەکاکە و توندی گەرماکە تووشی سەختی بوون و کە گەیشتنە تەبووک، ٢٠ شەو تیایا مانەوە،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص195-221، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>غزوات الرسول وسراياه، ابن سعد، ص80-82.</ref> و کاتێک ڕۆمان و ھاوپەیمانەکانیان ھەواڵی کشانی سوپای ئیسلامییان بیست ترسان و جیابوونەوە لە ناو سنووری وڵاتەکەیان،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref> و پاشان سوپای موسڵمانان بەبێ شەڕ لە تەبوکەوە ڕۆیشتن، لە مانگی ڕەمەزاندا لە ساڵی ٩ی کۆچیدا گەڕانەوە مەدینە،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص989-1075، عالم الكتب، بيروت.</ref> موسڵمانانیش دەستیان کرد بە فرۆشتنی کەل و پەلە سەربازییەکانیان کرد بەبیانووی تەواو بوونی جیھاد بەڵام بەڵام محەممەد ڕێگای لێگرتن و نەیھێشت ئەو کارە بکەن . .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref>زۆرێک لە مێژوونووسان ڕوودانی ئەم شەڕە دەخەنە ژێر پرسیارەوە، بە پشت بەستن بە نەبوونی ھیچ ئاماژەیەک بەو شەڕە لە ھیچ سەرچاوەیەکی دیکە جیا لە سەرچاوە ئیسلامییەکان.<ref>See, for example, Bowersock, Glen Warren, Peter Robert Lamont Brown and Oleg Grabar Late Antiquity: A Guide to the Postclassical World (1999, Harvard University Press) p. 597, which notes that many of the details surrounding Muhammad's life as given in the biographies, are "problematic in certain respects, the most important of which is that they represent a tradition of living narrative that is likely to have developed orally for a considerable period before it was given even a relatively fixed written form. Ideally, one would like to be able to check such accounts against contemporary evidence... however, there is no relevant archaeological, epigraphic, or numismatic evidence dating from the time of Muhammad, nor are there any references to him in non-Muslim sources dating from the period before 632." Also cf. El-Cheikh, Nadia Maria Byzantium Viewed by the Arabs (2004, Harvard University Press) p. 5, "One major challenge to examining initial contacts between Byzantium and the early Muslim umma arises from the controversy surrounding the traditional Islamic account......sources are not contemporaneous with the events they purport to relate and sometimes were written many centuries later. These sources contain internal complexities, anachronisms, discrepancies, and contradictions. Moreover, many of them provide evidence of embellishment and invention that were introduced to serve the purposes of political or religious apologetic."</ref> لە دوای ئەوە، وەفدێکی سەقیف ھاتن بۆ مەدینە و موسڵمان بوون،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص222-228، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ھەروەھا چەندین وەفد لە ھۆزە عەرەبیەکانەوە ئەھاتن بۆ مەدینە و ئیسلام بوونی خۆیان ڕائەگەیاند <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref>و لە نێوان ساڵەکانی ٩ک و ١٠ک دا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص436-452.</ref> بە شێوەیەک کە ساڵی ٩ک ناونرا بە ساڵی وەفدەکان.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص248، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> === حەجی ماڵاوایی === [[پەڕگە:Petrograd, № 923-Dorn 312, fol 313 The Last Sermon of the Prophet Muhammad.jpg|وێنۆک|290x290پیکسڵ|وێنەیەکی فارسیی کۆتا وتاری پێغەمبەر محەممەد، کە لەلایەن عەلی قاسمەوە وێنا کراوە لە دەستنووسێکی ئەحسەن ئەل-کیبار لە ساڵی ١٥٢٦]] لە زولقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی، پێغەمبەر محەممەد ویستی ڕێوڕەسمەکانی [[حەج]] ئەنجام بدات، دوای ئەوەی ٩ ساڵی لە مەدینە بەسەربرد بێ ئەوەی حەج بکات،<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص384.</ref>بۆیە بە خەڵکەکەی ڕاگەیاند کە بۆ ئەو مەبەستە بەرەو مەککە بەرێ دەکەوێت.بۆیە خەڵکێکی زۆر ھاتنە مەدینە, ھەموویان ھەوڵیاندەدا لەگەڵ محەممەد سەفەر بکەن بەرەو مەککە.ئەم حەجە لە مێژوودا بە حاجی حەجی ماڵاوایی, یان حەجی پەیوەندی, یان حەجی ئیسلام ناسراوە, بەڵام زیاتر بە حەجی ماڵاوایی ناسراوە<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> چونکە لە وتارەکەی ماڵاوایی لە موسڵمانان کردو دوای ئەوە حەجی نەکردەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، تحقيق: مصطفى عبد الواحد، ج4، ص211-413، دار المعرفة، بيروت، ط1971.</ref> ھەروەھا باسی ئەو شتانەی بۆ کردن کە [[حەرام]] یان [[حەڵاڵ]]ن، لە ڕۆژی ٢٥ی زوقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی،<ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref> محەممەد دەرچوو بەرەو [[مەککە]] لەگەڵ نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ موسڵمانی ژن و پیاودا. <ref name="الحلبية-الوداع">السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>بە وتنەوەی «لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إنّ الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك»<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref> چووە مەککەوە لە ڕۆژی یەکشەممە ٤ی زیلحەجە، <ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref>و چووە مزگەوتی حەرامەوە، دوای ئەوەی مەناسیکەکانی حەجی ئەنجامدا، ووتاری حەجی ماڵاوایی دا.<ref name=":6">رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن عبد الله، رقم:1218.</ref><ref name=":6" /> لەم ھەڵوێستەدا و لەسەر شاخی عەرەفە، ئەم ئایەتە [[قورئان]]ییە دابەزی ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا﴾ (<small>[[وەرگێڕاوەکانی قورئان بۆ زمانی کوردی|کوردی]]</small>: ئەمڕۆ ئاین و بەرنامەکەتانم بەکۆتایی گەیاند و نازو نیعمەتی خۆمم بۆ تەواو کردن و ڕازیم بەوەی کە ئیسلام ببێتە بەرنامەو دین و ئاینتان)<ref>سورەتی مائیدە، ئایەتی ٣</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وه‌رگێڕانی ماناكان ئایه‌تی 3 سوره‌تی سورەتی المائدة - وەرگێڕاوی کوردی - صلاح الدین|ناونیشان=https://quranenc.com/ku/browse/kurdish_salahuddin/5/3|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=فرەفەرھەنگی قورئانی پیرۆز|زمان=ku}}</ref>لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] باوەڕیان وایە ئەم ئایەتە لە کاتێکی تردا دابەزیووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم الغدير كمال الدين وتمام النعمة|ناونیشان=http://www.alshirazi.net/monasabat/monasabat/61.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.alshirazi.net}}</ref> == کۆچی دوایی == [[پەڕگە:Mrs Aisha room.jpg|وێنۆک|250px|شوێنی حوجرەی پێغەمبەر، کە پێغەمبەر و ئەبووبەکر و عومەری تیا نێژراوە]] یەکەم شت کە پێغەمبەر محەممەد زانی کاتی وەفاتی نزیک بۆتەوە ئەوە بوو کە لە فەتحی مەککەدا سورەتی نەسری بۆ دابەزی<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> {{قورئان|سوورەت=١١٠|ئایەت=١|کوردی=کاتێ یارمەتی و کۆمەکی خوا دێت، شاری مەککە ڕزگار دەکرێت و دەرگای ئازادی واڵا دەکرێت}}.<ref>سورەتی نەسر، ئایەتی ١</ref> لە کۆتاییەکانی مانگی سەفەری ساڵی ١١ی کۆچی، محەممەد توشی [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تایەکی]] بەھێز بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و نەخۆشییەکەی لێی توند بوو، و مۆڵەتی لە خێزانەکانی وەرگرت تا لە ماڵی [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]] بمێنێتەوە. و پێغەمبەر نوێژی بە موسڵمانان دەکرد کاتێک نەخۆش بوو ١١ ڕۆژ و کاتێک نەخۆشییەکەی بە تەواوی قورس بوو فەرمانی بە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] کرد نویژیان پێ بکات،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> و ١٣ ڕۆژ دوای نەخۆشییەکەی لە ڕۆژی دووشەممە ڕەیبعولئەوەلی ساڵی ١١ی کۆچی و لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> کە ئەم ڕێکەوتەش بەرامبەرە لەگەڵ ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢ز،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد، ج2، ص308، دار صادر، بيروت.</ref> لە ماڵی عائشە نێژرا لە تەنیشت [[مزگەوتی پێغەمبەر]].<ref>نور اليقين في سيرة سيد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص205، دار المعرفة، بيروت، ط2004.</ref> === پاش وەفاتی === لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر محەممەد شوێنکەوتوانی ناکۆکییان لەسەر ئەو کەسە ھەبوو کە دەبێتە جێنشین،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص457-470.</ref> کۆمەڵێک موسڵمانان کۆ بوونەوە لە سەقیفەی بەنی ساعدە، سەعدی کوڕی عوبادە خۆی پاڵاوت بۆ ئەو مەبەستە و پشتیوانان پشتگیریان کرد،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص77-83، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ھەمان کاتدا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتتاب]] [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکری]] سدیقی دەستنیشانکرد بۆ ئەو مەبەستە، بەپێی ئەوەی کۆچکردووەکان لە پێشترن بۆ جێ نشینی،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص448-461.</ref> ئەمەش پشتگیری ھەموو موسڵمانانی لەسەر بوو کە لەویا کۆ بووبونەوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک لەو موسڵمانانەی کە لەو کاتەدا سەرگەرمی کفن و دفنی پێغەمبەر بوون دوایی ناڕازیبوون، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، تحقيق: علي شيري، ج5، ص270، دار إحياء التراث العربي، ط1988.</ref>سووربوون لەسەر ئەوەی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] جێنشین بێت لەبەر ئەو نزیکایەتیەی ھەیەتی لەگەڵ پێغەمبەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |سەردێڕ=تۆڕی شیعەی جیھانی |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315045244/http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لەو ڕووداوەوە سەرەتاکانی ناکۆکی مێژوویی لە نێوان مەزھەبی [[سوننە]] و [[شیعە]] سەریھەڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حكيم|یەکەم=گۆران|سەردێڕ=ململانێی سوننەو شیعە: باکگراوندێکی مێژووی و نەزیفێکی بەردەوام|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2018/07/14/%d9%85%d9%84%d9%85%d9%84%d8%a7%d9%86%db%8e%db%8c-%d8%b3%d9%88%d9%86%d9%86%db%95%d9%88-%d8%b4%db%8c%d8%b9%db%95-%d8%a8%d8%a7%da%a9%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%88%d9%86%d8%af%db%8e%da%a9%db%8c-%d9%85%db%8e/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> دوای جێگیر بوونی دۆخەکە بۆ ئەبوبەکر، دەوڵەتی [[خەلافەتی ڕاشدین]] دامەزرا. ئیشی کرد لەسەر پارستنی [[ئیسلام]] و دژایەتی کردنی ئەوانەی لە ئیسلام پاشگەز بوونەوە پاش کۆچی دوایی پێغەمبەر، و ڕێگرییان لە [[زەکات]] کرد،<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> ھەروەھا ئەوانەی لەناوبرد کە بانگەوازی پێغەمبەرایتیان ئەکرد،<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> ئەمەش ناسراوە بە شەڕی ڕەدە؛<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> و ئەبوبەکر ھەستا بە ناردنی ھێزی سەربازی بۆ ناوچە جیاوازەکان.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> لە سەردەمی دووەم جێ نشیندا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] و تەنھا لە ماوەی دە ساڵدا [[مێزۆپۆتامیا|وڵاتی نێوان دوو ڕووبار]] و وڵاتی [[فارسەکان|فارس]] و [[شام]] و [[میسر]] فەتح کرا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عمر|یەکەم=كهەیفی|سەردێڕ=پوختەیەک لە ژیانی عومەری کوڕی خەطاب ڕەزای خوای لێبێت|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/15/%d9%be%d9%88%d8%ae%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b9%d9%88%d9%85%db%95%d8%b1%db%8c-%d9%83%d9%88%da%95%db%8c-%d8%ae%db%95%d8%b7%d8%a7%d8%a8-%da%95%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Umar I {{!}} Biography, Caliph, Achievements, & Death {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Umar-I|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == موعجیزەکانی == {{سەرەکی|موعجیزەکانی محەممەد}} موسڵمانان ھەموو لەو باوەڕەدان، کە گەورەترین موعجیزەی پێغەمبەر محەممەد [[قورئان|قورئانە]]، پاشان زۆربەیان موعجیزەی تر دەسەلمێنن کە لە کتێبەکانی فەرموودەدا ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الجواب عن شبهة أن القرآن يدل على أن الله لم يؤيد نبيه بمعجزات غير القرآن - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200809210636/https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Uthman Koran-RZ.jpg|220px|وێنۆک|کۆنترین نوسخەی قورئان]] بەپێی بیروباوەری [[ئیسلام|موسڵمانان]]، [[قورئان]] موعجیزەی سەرەکی پێغەمبەر محەممەدە کە بە درێژایی سەردەمەکان کەس نەیتوانیووە ھاوشێوەی ئەوە بھێنێت لەگەڵ ئەو تەحەدایەی لە قورئاندا ھاتووە،{{قورئان|سوورەت=١٧|ئایەت=٨٨|کوردی=ئەی محمد پێیان بڵێ: سوێند بە خوا ئەگەر ھەموو ئادەمیزادو پەریەکان کۆ ببنەوەو (ھەوڵی بەردەوام بدەن تا) قورئانێکی وەکو ئەمە دانێن و بیھێننە (مەیدان) ناتوانن کاری وابکەن و ناتوانن لە وێنەی بھێنن، ئەگەر چی ھەموو لایەکیان ببنە پشتگیرو یارمەتیدەری یەکتر}}.<ref>سورەتی ئیسرا، ئایەتی ٨٨</ref> بە زۆری ئیعجازی قورئان لە ڕەوانبێژی و ڕوون بێژییەکەیاتی، و ئیعجازی زمانەوانی یەکەم و گرنگترین ھۆکارەکانی ئیعجازی قورئانە، کە چەندیین ڕوو دەگرێتەوە، لەوانە باشی دانانەکەی و کۆبوونەوەی وشە و ڕەوانبێژییەکانی، و ئەو وێنە ڕێکخستنە سەیر و شێوازە نامۆیەی کە جیاوازە لە شێوازی قسەکردنی [[عەرەب]] و پەیڕەوەکانی ڕێکخستن و داڕشتنی کە لە پێش و دوایدا ھاوشێوەی نەبووە.<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> لە ڕووەکانی تری ئیعجازەکەی ئەو ھەواڵانەیە کە لە پەنھاندا ھاتووە، و ھەوألی سەدەکانی ڕابردوو و پێشینەکان،<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> و لەم دواییانەدا بزوتنەوەیەک دروست بووە باوەڕیان بە ئیعجازی زانستی ھەیە لە قورئاندا، و ئەو ئایەتانە ڕوون دەکاتەوە کە بیرۆکە زانستییەکانی ئاشکرا نەبوون تەنھا دوای ماوەیەکی دوور و درێژ نەبێت لە دەرکەوتنی قورئان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=التوبة|یەکەم=غازي|سەردێڕ=الإعجاز العلمي في القرآن.. تصويب الاتجاه|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2009/10/29/%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b9%d8%ac%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d9%85%d9%8a-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b1%d8%a2%d9%86-%d8%aa%d8%b5%d9%88%d9%8a%d8%a8|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:Rima_Ariadaeus-1.jpg|وێنۆک|250px|ھێڵێک لەسەر ڕووی مانگ لەلایەن گرووپی پۆلۆ ١٠ گیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APOD: 2002 October 29 - A Lunar Rille|ناونیشان=https://apod.nasa.gov/apod/ap021029.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=apod.nasa.gov}}</ref> زانایانی موسڵمانان لەو باوەڕەدان لە ئەنجامی موعجیزەی [[لەتبوونی مانگ]]ەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دلائل النبوة - المعجزات الحسية للرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/mongiz/15-8.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.saaid.net}}</ref>]] === لەتکردنی مانگ === موسڵمانانی [[سوننە]] کۆن لەسەر ئەوەی موعجیزەی لەتکردنی مانگ ڕوویداوە بۆ پێغەمبەر محەممەد وەک یەکێک لە موعجیزە تاکەکان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص270-272، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەمەش لە پێش کۆچکردندا بووە بۆ [[مەدینە]]، عەبدوڵڵا کوری مەسعود ئەڵێت؛ مانگ بوو بە دوو لەتەوە لەسەردەمی پێغەمبەردا بە شێکی لەسەر شاخەکە و بەشێکی ئەولاتر، پێغەمبەر ووتی شایەت بن،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4864.</ref> ھاوەڵ دانەرەکان ووتیان ئەمە جادووە. لەمەشدا ئایەتێکی قورئان ھاتۆتە خوارەوە، {{قورئان|سوورەت=٥٤|ئایەت=١|کوردی=ڕۆژی قیامەت نزیک بۆتەوە و مانگیش لەت بوو}}.<ref>سورەتی قەمەر، ئایەتی ١</ref>لەگەڵ ئەوەش زۆربەی مێژوو نووسانی ڕۆژئاوا گومانیان لەم موعجیزەیە ھەیە بەھی نەبوونی ھیچ بەڵگەیەکی زانستی .<ref>Wensinck, A.J. "Muʿd̲j̲iza." دائرة المعارف الإسلامية. Edited by: P. Bearman، Th. Bianquis، C.E. Bosworth، E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007.</ref> === لە موعجیزەکانی دیکە === دەربارەی جیھانی نادیار لەو ھەواڵانەی پێغەمبەر دەربارەی جیھانی نادیار ھەیبوو، ڕۆژی غەزای بەدر بوو،<ref>خلاصة سير سيد البشر، المحبّ الطبري، ص107-107، تحقيق: طلال بن جميل الرفاعي، مكتبة نزار مصطفى الباز، ط1997.</ref> و ھەواڵەکانی دەربارەی [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەنی کوڕی عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] بەوەی کە خوا دەیکاتە ھۆکاری ئاشتی لە نێوان دوو کۆمەڵەی موسڵمانان،<ref>المطالب العالية، ابن حجر العسقلاني، ج4، ص262.</ref> و ھەواڵی دەربارەی ئەوەی فاتیمەی کچی یەکەم کەس دەبێت لە خیزانەکەی بە دواییدا وەفات دەکات،<ref>رواه مسلم في صحيحه عن عائشة بنت أبي بكر، رقم: 2450.</ref> ھەروەھا ھەواڵ و زانیاری دەربارەی چەندیین ڕووداوی تر داوە.<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج1، ص249-258، دار الفكر، بيروت، ط1988.</ref>لە کتێبەکانی فەرموودە و ژیاننامە باسی ڕووداوی دەرچوونی ئاو دەکەن لە نێوان پەنجەکانی پێغەمبەر محەممەدەوە <ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص412، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref>و لە پێش ئەو بۆ ھیچ کەسێک ڕووی نەداوە، و لە چەند جێگەیەکدا ئەمە دووبارە بۆتەوە، و تەنانەت زانایانی موسڵمانان ئەو ئاوە بە باشترین ئاو دەژمێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مواهب الجليل في شرح مختصر خليل - كتاب الطهارة - باب يرفع الحدث وحكم الخبث- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=85&idfrom=0&idto=0&flag=1&bk_no=19&ayano=0&surano=0&bookhad=0|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref>قسەکردنی لەگەڵ گیانەوەر و بێ گیاندا،<ref>تفسير ابن كثير، عن أبي ذر الغفاري، ج5، ص76.</ref> و ھەروەھا سڵاو لێکردنی لەلایەن درەخت و بەردەوە و ڕۆیشتنی درەخت بۆی، و ناڵەی قەدی ئەو درەختەی ووتاری لەسەر ئەدا کاتێک مینبەرەکەی بۆ دروستکرا، لە ئامێزی گرت و قسەی بۆ کرد، <ref>تخريج مشكاة المصابيح، ابن حجر العسقلاني، ج5، ص346.</ref>و لە موعجیزەکانی لەگەڵ گیانەوەراندا، بەسەرھاتی ئەو ووشترەیە کە سکاڵای کرد لە زۆری ئیش و کەمی ئالەف،<ref>رواه أبو داود، في سننه، عن عبد الله بن جعفر، رقم: 2549.</ref> ھەروەھا چەندین ڕووداو و بەسەرھاتی تر.ھاوکات لەگەڵ ئەم موعجیزانەدا پێغەمبەر محەممەد چەندیین موعجیزەی تری ھەیە لە چاککردنەوەی نەخۆش<ref>دلائل النبوة، البيهقي، عن عاصم بن عمر بن قتادة، ج3، ص276، رقم: 1110.</ref> و بەرەکەت و ڕووداو و بەسەرھاتی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/althaalabi/9/118|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=tafsir.app}}</ref> == ژیانی تایبەتی == === خێزانەکانی === {{سەرەکی|دایکانی باوەڕداران}} خێزانەکانی محەممەد لە ئیسلامدا بە دایکەکانی باوەرداران ناسراون، و لە ژمارەی خێزانەکانییدا جیاوازی ھەیە لەسەر دوو ووتە، یەکێکیان ئەڵێت دوانزەن یان یانزەن،<ref name=":7">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، ص 132.</ref> و ھۆی جیاوازیەکەش لە [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتییدایە]]، ئەوەی لەسەری ڕێکەوتوون لە یانزە خێزانەکەی، شەشیان قوڕەیشین، ئەوانیش؛ [[خەدیجە کچی خووەیلید|خەدیجە کچی خوەیلد]]، [[سەودە کچی زەمعە]]، [[عائیشە]] کچی ئەبووبەکر، [[حەفسە کچی عومەر]]، [[ئوم سەلەمە]]، ئوم حەبیبە. خێزانە عەرەبییەکانی بێجگە لە قوڕەیش چوارن، ئەوانیش؛ [[زەینەب کچی جەحش]]، جوەیریە کچی حارس، [[زەینەب کچی خوزەیمە|زەینەب کچی خوزیمە]]، مەیموونە کچی حارس، و یەکێکیان عەرەب نیە ئەویش [[سەفییە کچی حوییەی|سەفییە کچی حویەی]] لە بەنی ئیسرائیلە، و [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتی]] ئەمێنێتەوە کە لە [[میسر]]ەوەیە، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mubārakfūrī|یەکەم=Ṣafī al-Raḥmān|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=r_80rJHIaOMC&redir_esc=y|سەردێڕ=الرحيق المختوم: بحث في السيرة النبوية على صاحبها افضل الصلاة و السلام|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Darussalam|ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٨٩٩-٥٥-٨|زمان=en}}</ref>و کاتێک محەممەد خۆی لە ژیاندا بووە دووان لە خێزانەکانی وەفاتییان کرد ئەوانیش خەدیجە کچی خوەیلد و زەینەب کچی خوزیمە بوون.<ref name=":7" /> === مناڵەکانی === محەممەد سێ کوڕ و چوار کچی ھەبووە، دایکی ھەموویان خەدیجە کچی خوەیلد بوو بێجگە لە ئیبراھیم ئەو لە ماریە بوو، و ھەموو مناڵەکانی خۆی لە ژیاندا بوو وەفاتیان کرد بێجگە لە فاتیمە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عدد أبناء وبنات النبي صلى الله عليه وسلم - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/23294/%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> مناڵە کوڕەکانی ئەمانە بوون؛ قاسم (کە بووە بە نازناو بۆی (ئەبووقاسم) <ref name=":8">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، ص130-139، دار المنهاج، ط2005.</ref>و لە تەمەنی دوو ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە) و عەبدوڵڵا و ئیبراھیم (ساڵ و نیوێک لە مەدینە ژیا)<ref name=":8" />، مناڵە کچەکانی ئەمانەبوون؛ زەینەب و ڕوقیە و ئوم کەلسوم و فاتیمە، بەڵام [[شیعە]] فاتیمە بە تەنھا کچی محەممەد دادەنێن، و سێ کچەکەی تر دەڵێن تەنھا لە ماڵی پێغەمبەردا گەورەبوون، و لە ڕاستیشدا ئەوان کچی ھالە کچی خوەیلدی خوشکی خەدیجە بوون،زەینەب پێش کۆچ ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ ئەبووعاس کوڕی ڕەبیع، بەڵام ڕوقیە و ئوم کەلسوم خێزانی ھاوسەرییان لەگەڵ [[عوسمان کوڕی عەفان]] پێک ھێنا یەک لە دوای یەکتر، و فاتیمە ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] لە نێوان ھەردوو غەزای بەدر و ئوحود،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و ھیچ کام لە کچەکانی مناڵیان نەبوو تەنھا فاتیمە نەبێت، <ref name=":8" /> کە [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەن]] و [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێن]] و [[زەینەب کچی عەلی|زەینەب]] و ئوم کەلسوم بوون. === موالی و خزمەتکارەکانی === محەممەد چەند موالییەکی ھەبوو، لەوانە؛ [[زەید کوڕی حاریسە|زەید کوری حاریسە]] (پێغەمبەر لە خۆی گرتبوو پێش [[ئیسلام]]) و کورەکەی ئوسامە، و سوبان کوری بجدد و ئەبوھیند، و ئەبولبابە، و ئەبوڕافع،<ref name=":8" /> و لە ژنان ماریە قبتی بوو (لەگەڵ بوونی جیاوازی لەسەر ئەوەی کردوویەتی بە خیزانی یان نا) و ڕیحان کچی زەید،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و خزمەتکارەکانی ئەنەسی کوری مالیک بو ھەروەھا ئەمانەش خزمەتیان ئەکرد، بیلال کوری ڕەباح، عەبدوڵلا کوری مەسعوود و ئەبووزڕی غەفاری و ئەوانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=السيره الذاتيه لمحمد ابن عبدالله, عليه الصلاه والسلام - مجلة رجيم|ناونیشان=https://rjeem.com/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d8%aa%d9%8a%d9%87-%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%a7%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505192652/https://rjeem.com/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شێوەی === موسڵمانان ھەستاون بە کۆکردنەوەی ئەوەی وەسفی پێغەمبەرەکەیان ئەکات کە لە ھاوەڵەکانەوە بە میرات بۆیان ماوەتەوە لە کتێبەکانی شەمائلدا، و ناودارترینی ئەم کتێبانەش شەمائلی محەممەدییە کە [[ترمزی]] دایناوە، و فەرموودەیەکی زۆری داناوە لە وەسفی پێغەمبەردا؛<ref>کتێبی لشمائل المحمدیة لە نوسینی الحافظ الترمذی لاپەڕە ٢–١٤</ref> * '''جەستەی''': بەشکۆ و بەرز بووە،<ref name="ReferenceA">لە سیوتی گێردراوەتەوە لە کتێبی الجامع الصغیر لە ھند بن ابی ھالە وەرگیراوە بە ژمارە:٦٤٩٣</ref> نە بەرز بووە و نە کورت،<ref>رواه ابن كثير في البداية والنهاية عن أبي هريرة، ج6، ص21.</ref> بەڵام لە بەرزییەوە نزیک بووە، ڕەنگی گوڵی بووە،<ref name="ReferenceA"/> نە سپی بووە نە ئەسمەر.<ref>لە سەحیحی بوخاری گێردراوەتەوە لە ئەنەسی کوری مالیکەوە بە ژمارە:٣٥٤٧</ref> * '''سەر و قژی''': سەری گەورە بووە، سەری بەرز، و قژی زۆر ڕەش بووە،<ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البدایە والنھایە گێراویتیەوە لە ئەبو ھورەرەش وەرگیراوە بەشی ٦ لاپەڕە ٢١.</ref> قژی نە لوول بووە و نەخاو، کاتێک وەفاتی کردووە لە سەر و ڕیشیدا ٢٠ تاڵی سپی نەبووە.<ref name="ReferenceB">رواه ابن عبد البر في كتابه الاستذكار عن علي بن أبي طالب، ج7، ص336.</ref><ref name="ReferenceD">رواه البخاري في صحيحه عن أنس بن مالك، رقم: 3547.</ref><ref name="ReferenceD"/> * '''دەست و قۆڵی''': قۆڵی درێژ بووە، زۆر موودار بووە، دەست و قاچی ئەستوور بووە، پەلەکانی درێژ و جومگەکانی بەھێز بووە.<ref name="ar.wikipedia.org">https://ar.wikipedia.org/wiki/وصف_النبي_محمد</ref> * '''شان و سنگ و سکی''': شانەکانی فراوان بوون، زۆر موودار بووە و سنگی بەرز بووە، و سنگی پان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org">https://en.wikipedia.org/wiki/Depictions_of_Muhammad</ref> * '''نیشانەی پێغەمبەرایەتی''': نیشانەیەکی سوور وەک ھێلکەی کۆتر، یان وەک ھیلال، چەند موویەکی کۆبووەوەی تیابووە لە نێوان شانییدا، و ئەمەش لە نیشانەکانی پێغەمبەرایەتی بووە بەپێی بیروباوەری موسڵمانان.<ref>ھەیسمی گێراوێتیەوە لە کتێبی مجمع الزوائد لە سەلمانی فارسی وەرگیراوە لە بەشی ٩ لاپەرە ٣٤٣.</ref> * '''ڕووخسار و ناوچەوانی''': ڕووخساری ڕێک بووە، زۆر بە تەواوی بازنەیی نەبووە، ناوچەوانی فراوان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البداية والنھاية گێراوێتیەوە لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی ٦، لاپەڕە ٢١.</ref> * '''چاو و برۆی''': چاوی زۆر ڕەش بووە، لە سپیاییەکەیدا سووری ھەبووە، و چاوەکانی زۆر فراوان بووە، و برۆکانی بەھێز و کەوانەیی بووە، و بە نەرمی بە یەک گەیشت بوونەوە.<ref name="ReferenceB"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن سمرة، رقم:2339.</ref> * '''لوت و دەمی''': لووتی ڕێک بووە، و دەمی گەورە بووە، و دانەکانی ناسک و ڕێک بوون.<ref name="en.wikipedia.org"/><ref>[[ئیمام]]ی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابر بن سمرەوە، بە ژمارە:'''٢٣٣٩'''.</ref><ref>https://ar.wikipedia.org/wiki/محمد</ref> * '''قاچەکانی''': قاچەکانی گەورە بوون، ھەموو پێی لەسەر زەوی دادەنا<ref>ئیبن کەسیر گێراوێتیەوە لە کتێبی البداية والنهاية لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی شەشەم لاپەڕە ٢١.</ref><ref>ئیمامی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابری کوری سمرەوە، بە ژمارە :٢٣٣٩.</ref> [[پەڕگە:4025 Istanbul - Topkapi - Sbirciando da finestra sala reliquie - Foto G. Dall'Orto 27-5-2006.jpg|وێنۆک|220px|ئەو ژوورەی پۆشاکی پێغەمبەری لێیە لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئیستەنبوڵ، [[تورکیا]]]] === پێداویستی و ئاسارەکانی === لە خووی پێغەمبەر بوو کە ناوی لە شتومەک و چەک و پێویستییەکانی دەنا،<ref>کتێبی إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، بەشی ٢، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> ناوی ئاڵاکەی عیقاب بوو، و ناوی شمشێرەکەی کە شەڕی پێ دەکرد زولفەقار بوو، و ھەروەھا شمشێری تری ھەبوو وەک ڕسوب و قەزیب، و ناوی کەوانەکەی کتوم بوو، و ووشترەکەی ناوی [[قەسوا]] بوو، بەو شێوەیە ھەموو شتەکانی ناو نابوو، و موسڵمانان زۆر لە کەرەستەکانیان پاراست ووە بە درێژایی مێژوو، لە [[میسر]] لە مزگەوتێک ئاسەواری پێغەمبەر ھەبوو لە باشووری [[قاھیرە]]، تا کاتی فەتحی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] ساڵی ١٥١٧ز، کاتێک [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەمی]] عوسمانی چووە قاھیرەوە، ھەموو ئاسەوارەکانی پیغەمبەری لەگەڵ خۆی برد بۆ [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]، و ھەتا ئێستا لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئەستەنبوڵ پارێزراون.<ref>کتێبی:إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، '''بەشی دووەم'''، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> بەڵام ئەوەی لە ئاسەواری پێغەمبەر بوو لە [[مەککە]] و [[مەدینە]]، موسڵمانان پاراست بوویان تا کاتی دەرکەوتنی بزوتنەوەی وەھابی لە نەجد لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]]، کە وەھابییەکان دوای ئەوەی دەستیان گرت بەسەر حیجازدا، زۆربەی ئاسەوارەکانی پێغەمبەریان لەناوبرد بە بانگەوازی ترسی دروست بوونی ھاوەڵ دانان،<ref>'''جریدة الحجاز:''' جدل حول تدمیر الوھابیة لما تبقّی من آثار إسلامیة - فؤاد المشاط تاریخ الوصول 7 یولیو 2011. نسخة محفوظة03 نوفمبر 2012 علی موقع وای باک مشین.</ref>، ئەمەش وایکرد زۆربەی زانایانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بانگەوازی پێویست بوونی پارێزگارییان کرد بۆ ئەوەی کە ماوەتەوە و ڕێگە نەدریت لەناو ببرێت<ref>'''صحیفة عکاظ:''' مفتی مصر: الآثار النبویة عظیمة القیمة وتمثل تاریخ الإسلام تاریخ الوصول 7 یولیو 2011.نسخة محفوظة 24 سبتمبر 2015 علی موقع وای باک مشین.</ref><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص2، دار بیرسان.</ref><ref name="ReferenceC">'''علی الطالقانی. معھد الإمام الشیرازی الدولی للدراسات:'''توصیات ومقترحات لمعالجة ھدم الآثار، تاریخ الوصول 21 یولیو2011. نسخة محفوظة 15 أغسطس 2018 علی موقع وای باک مشین.</ref> لەو ئاسارانەی ڕوخێنران؛ مزگەوتی بەنی قەڕیزە بوو، کە پێغەمبەر محەممەد تێیدا نوێژی کرد کاتی گەمارۆدانی بەنی قەڕیزە لەبەر [[خیانەت]]ەکەیان، مزگەوتی ئەبووبەکری سدیق، و شوینی لە دایکبوونی محەممەد، و شوێنی ژیانی لە مەککە، و باخی ھاوەڵ سەلمانی فارسی، و ماڵی ھاوەڵ [[ئەبوو ئەیووبی ئەنساری|ئەبوو ئەیووبی ئەنساڕی]]، و بیری عەینول زەرقا، و بیری ئەریس و بیری حاء.<ref name="ReferenceC"/><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص182-183، دار بیرسان.</ref><ref>نصیحة لأخواننا علماء نجد، یوسف الرفاعی، ص12.</ref> == تێڕوانینەکان لەسەر کەسایەتیی محەممەد == === تێڕوانینی موسڵمانان === بەپێی زانیارییە ئیسلامییەکان، محەممەد بەڕێزترین دروستکراو و پێشەوای ھەموو مرۆڤایەتییە،<ref>الفتاوى الحديثية، ابن حجر الهيتمي، ص346-349، تحقيق: أحمد عناية، دار التقوى، ط2008.</ref><ref>قال النبي محمد «أنا سيّد ولد آدم يوم القيامة»، رواه مسلم في صحيحه، عن أبي هريرة، رقم: 2278.</ref> و دوایین پێغەمبەری خوایە، باوەڕبوون پێی و باوەڕ بە پێغەمبەرێتییەکەی پێویستە لەسەر ھەموو [[ئیسلام|موسڵمانان]] و باوەڕ بە بێ ئەوە تەواو نابێت و [[ئیسلام]] ڕاست نابێت لەگەڵ ئەم بڕوایەدا نەبێت،<ref name=":9">الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج2، ص3، دار الكتب العلمية، ط2006.</ref><ref name=":9" /> گوێڕایەڵ بوون بۆی و ڕازی بوون بە فەرمانەکانی پێویستە لەسەریان،<ref name=":10">مجموعة رسائل الإمام الغزالي - روضة الطالبين وعمدة السالكين، أبو حامد الغزالي، ص107، المكتبة الوقفية.</ref><ref name=":10" /> بەوەی کە گوێڕایەڵییە بۆ خوا؛ و پەیڕەوکردنی ڕەوشتەکانی. ئیسلام خۆشویستنی محەممەد بە یەکێک لە ئوسوڵەکانی موسڵمان و یەکێک لە مەرجەکانی باوەڕ دادەنێت،<ref>رواه مسلم في صحيحه، رقم: 2832.</ref> موسڵمانان ڕێزێکی زۆریان لێناوە، و بە ڕێژەیەکی زۆر مناڵەکانیان بە ناوی محەممەد ناو دەنێن، کە ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن، محەممەد بەربڵاوترین ناوە لە جیھاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="محمد".. الاسم الأكثر شعبية بين المواليد الذكور في بريطانيا|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/دولي/محمد-الاسم-الأكثر-شعبية-بين-المواليد-الذكور-في-بريطانيا/2440257|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> و زۆرترین ناو بووە بۆ ناونانی لەدایکبووە نوێکان لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] ساڵی [[٢٠٠٩]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mohammed is most popular name for baby boys in London|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/religion/6194354/Mohammed-is-most-popular-name-for-baby-boys-in-London.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.telegraph.co.uk}}</ref> زۆربەی موسڵمانان لە ھەموو وڵاتە ئیسلامییەکاندا ڕاھاتوون بە ئاھەنگ گێڕان بە یادی لەدایکبوونی پێغەمبەر محەممەد لە سەدەی شەشی کۆچی بەرامبەر دوانزەی زایینییەوە، کۆڕ ئەبەستن بۆ گوێگرتن لە ژیاننامەکەی، و سەڵاوەتدان لەسەری، و گوێگرتن لە وەسفەکانی،<ref>حسن المقصد في عمل المولد، جلال الدين السيوطي، ص5.</ref> لە ھەمان کاتدا شوێنکەوتوانی [[سوننە|ئەھلی سونەو جەماعە]] ئەم بۆنەیە قبوڵ ناکەن و بە دروستکراوی ئەزانن،<ref>حول المولد النبوي الشريف، محمد علوي المالكي، ص11-12، دار جوامع الكلم، ط1997.</ref> موسڵمانان ناوی محەممەد جیادەکەنەوە بەوەی لەگەڵ ناوھێنانییدا دەڵێن «پێشەوامان محەممەد (سیدنا محمد)» یان «پێغەمبەری خوا (رسول اللە)» یان «نەبی» و لە دوای ناوەکەی سەڵاواتی لەسەر ئەدەن و ئەڵێن؛ «صلّی اللە علیە وسلّم» واتە؛ «دروودی خوای لێبێت».<ref>قال النبي محمد «من صلى عليّ صلاة لم تزل الملائكة تصلي عليه ما صلى عليّ فليقلّ عبد من ذلك أو ليكثر» رواه الدمياطي، في المتجر الرابح، رقم: 246، وقال عنه: حسن.</ref> === تێڕوانینی یەھوودی === نەریتێک ھەیە لەناو یەھوودییدا، دان ئەنێن بە بوونی پێغەمبەری بێجگە لە یەھوودییەکان، خوا ناردوونی بۆ ڕێنمایی کردنی میللەتەکانیان، لەوانە؛ بلعام و ئەیووب کە عییبری نەبوون، تێڕاونینی زانا گەورەکانی [[جوو|یەھوود]] جیاوازییەکی گەورەیان تێدایە دەرباری پێغەمبەر محەممەد، زانای یەھوودی نسنائیل کوڕی فیوومی ئەڵێت، خوا پێغەمبەری ناردووە کە پەیامەکانیان یەک ناگرێتەوە لەگەڵ ئەو بیروباوەڕانەی بۆ پێغەمبەرەکانی یەھوودی ناردووە، فیوومی محەممەد بە پێغەمبەرێکی ڕاستگۆ دادەنێت بەڵام پەیامەکەی تایبەت بە [عەرەب] ئەزانێت بە شێوەکی تایبەت و بۆ یەھوودی دانانێت لەبەر ئەوەی لەگەڵ [[تەورات]] یەک ناگرێتەوە.<ref>The Bustan al-Ukul, by Nathanael ibn al-Fayyumi, edited and translated by David Levine, Columbia University Oriental Studies Vol. VI, p. 105</ref><ref>''Gan ha-Sekhalim'', ed. Kafih (Jerusalem, 1984), ch. 6.</ref> ئەوەی تێبینی دەکرێت تێڕوانینی فیوومی قبوڵێکی فراوان نەکراوە لە نێو یەھوودەکانی سەردەمەکەییدا. موسا کوڕی مەیموون یەکێک لە گرنگترین لاھووتییەکانی یەھوودە لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا وای ئەبینێت کە محەممەد ھەندێک لە بنەماکانی یەھوودی ھەڵبژاردووە لە پەیامەکەیدا و پەرستشی تری بۆ زیاد کردووە، و مەیمون محەممەد بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆ دادەنێت و بانگەوازی پێغەمبەرایەتییەکەی بە ناڕاست ئەزانێت لەبەر ئەوەی پێچەوانەی نەرێتی تەوراتی یەھوودییە، ھەروەھا بوونی پێغەمبەرێکی نەخوێندەوار بەوە دادەنێت کە ناتوانێت بگاتە پلەی پێغەمبەر.<ref>[http://www.aishdas.org/student/navi.htm Prophet: True or False?], Gil Student</ref><ref>[http://www.myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml Jewish Views on Islam] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318060224/http://myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml |date=١٨ی ئازاری ٢٠١٥}}, Marc B. Shapiro</ref> === تێڕوانینی مەسیحییەت === [[پەڕگە:Dante and Virgil Meet Muhammad and His Son-in-law, Ali in Hell.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ]] و [[ڤێرجیل|ڤیرجیل]] لە دۆزەخدا محەممەد و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] دەبینن. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا مەسیحییەکان ئیسلامیان بە بیدعەت دادەنا.]] یوحنا دیمەشقی (٦٧٦-٧٤٩ز) بە یەکەم کەسی مەسیحی دادەنرێت ڕای خۆی دابێت لەسەر محەممەد، بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆی دادەنێت،<ref>[http://orthodoxinfo.com/general/stjohn_islam.aspx St. John of Damascus’s Critique of Islam], Orthodox Christian Information Centre</ref>لەگەڵ ئەوەشدا بەشێک لە پەیرەوانی مەسیحیەت بۆچوونێکی ئەرێنیان بەرامبەر محەممەد ھەبوو، بەتایبەت کاتێک خەلیفەی عەباسی ئەبو عەبدوڵڵا محەممەد مەھدی، پرسیاری لە قەشەی کەنیسەی ڕۆژھەڵات، تیماتیۆسی یەکەم کرد سەبارەت بە بۆچوونی خۆی سەبارەت بە محەممەد ، وەڵامی دایەوە: "ئەو بە شوێنپێی پێغەمبەراندا دەڕۆیشت." وە لەگەڵ چەندین ستایشی محەممەد کە ڕاستگۆ بووە. <ref>[http://books.google.com/books?id=E6SIe0ommuYC&pg=PA169 Modern Western Christian theological understandings of Muslims since the Second Vatican council], Mahmut Aydin</ref> بەڵام پیکدادانەکانی دواتری نێوانیان لەگەڵ موسڵماناندا لە [[ئەندەلوس]] و [[فەلەستین]] بووە بە ھۆی دەرکەوتنی ئاڕاستەیەکی ڕەخنەگر لە ئیسلام و ئەم ئاڕاستەیە زیاتر تاوی سەند، دوای شەڕەکانی [[ئەورووپا]] لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]]. بەتایبەت لای [[پرۆتێستانت|پرۆستانتەکان]]. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکەکان]] ئیسلامیان بە جۆرێک لە بیدعەت دادەنا و لە ڕەدی محمەممەددا بەرھەمیان داناوە.<ref name="Quinn2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn|یەکەم=Frederick|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٥٣٢٥٦٣٨|شوێن=[[نیویۆرک|New York]]|پەڕەکان=١٧–٥٤|chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PAF5py-2Oi0C&pg=PA17}}</ref> ئەم تێڕوانینە لە سەدەکانی دواتردا بەتایبەت لەدوای ڕێنێسانس گۆڕا.بەرگریکەرەکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیک]] لەسەرەتای سەدەی بیست وەسفی محەممەد دەکەن بەوەی چاکسازێکی کۆمەڵایەتییە، و ھیلیر بیلوک <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hilaire Belloc {{!}} British author {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Hilaire-Belloc|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref>یەکێک لە دیارترینی ئەو کاسۆلیکە بەریگریکارانەیە لە سەرەتای سەدەی بیستدا، ستایشی پەیامی پێغەمبەر محەممەدی کرد لەبەرئەو جێگە تایبەتەی بۆ [[مەسیح]] و [[مریەم|مریەمی]] دایک دایناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great and Enduring Heresy of Mohammed|ناونیشان=https://www.catholic.com/magazine/print-edition/the-great-and-enduring-heresy-of-mohammed|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Catholic Answers}}</ref> ھەروەھا چەندین بۆچوون ھەبووە کە مەسیحیەت دان بە پێغەمبەرایەتی محەممدا بنێن لە ژێر ئاکارە مەسیحییەکاندا ئەمەش لە پێناو ھێنانەناوەی کەشێکی ئەرێنی لەگەڵ ئاینی ئیسلامدا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hilal|یەکەم=Sidi Mahmoud|سەردێڕ=تصريحات بنديكت وبيان نوسترا آيتاتي.. انحراف أم امتداد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2006/9/27/%d8%aa%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%ad%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%86%d8%af%d9%8a%d9%83%d8%aa-%d9%88%d8%a8%d9%8a%d8%a7%d9%86-%d9%86%d9%88%d8%b3%d8%aa%d8%b1%d8%a7-%d8%a2%d9%8a%d8%aa%d8%a7%d8%aa%d9%8a|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> === تێڕوانینی ڕۆژئاوا === ڕەخنەگر و لێکۆڵەرەوەی سوری ‹ڕەنا قەبانی› ئەڵێت؛ لە سەدەکانی ناوەڕاستدا شەڕ تەنھا لە نێوان [[ئیسلام]] و [[ئەورووپا]]دا تەنھا لەو ناکۆکییە سەربازییەدا نەبووە کە لە [[تورکیا]] یان [[ئیسپانیا]] ڕوویانداوە، بەڵکو شەڕێکی کولتووری و ڕۆشنبیریش بووە ،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص35-39، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> لە سەدەی دوانزەیەمەوە ئەورووپا سووربوون لەسەرئەوەی ئیسلام وەک شارستانیەتیێک قبوڵ نەکەن بەڵکو وەک ھێزێکی دژ وەریانگرتووە، ئەمەش بوو بە ھۆی بڵاوبوونەوەی نەزانی و وونبونی وردبینی لە وەرگێڕانەکاندا و دروستکردنی ئەفسانە و ئارەزووی دژانە، کە بوو بەھۆی بەرھەم ھاتنی ئەدەبێکی دژ بە ئیسلام، کە یەکێک لە ڕووەکانی ئەوە بوو پێغەمبەر محەممەد دوژمنی مەسیحە.<ref>ئەفسانەکانی ئەورووپا لەسەر ڕۆژھەڵات، ڕەنا قەبانی.</ref> لەگەڵ [[سەردەمی ڕووناکبیری|سەردەمی ڕوناکبیری]] لە [[سەدەی ١٧یەم|سەدەی حەڤدەدا]] و دەرکەوتنی پەیوەندی بازرگانی تایبەت لە نێوان [[ئەورووپا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانییدا]]، لەگەڵ ئەو سەردانانەی بازرگان و ئەوروپییەکان پێی ھەستان بۆ شارەکانی ڕۆژھەڵات بیرکردنەوەیان دەربارەی ئیسلام و پێغەمبەر گۆڕانی بەسەردا ھات،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص107، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> ئەورووپا بەرھەمێکی نوێیان بە جێھێشت، ئەدیب و شاعیرە ڕۆژئاواییەکان دەستیان کرد بە وەسفی پیغەمبەر و ستایش کردنی، بەڵام ھەندێک لەسەر بیروباوەڕە کۆنەکانی سەردەمی ناوەڕاست مانەوە دەربارەی ئیسلام و ئەمەش بەردەوام بوو ھەتا [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]، و تا لە ئەنجامی [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوولدا]] شەپۆلی [[ئیسلامۆفۆبیا]] بەرز بوویەوە، ئەمەش بەھۆی تێکەڵ کردنی ڕەفتاری توندڕەوە ئیسلامییەکان لەگەڵ پەیامی ئیسلام بە شێوەیەکی گشتی.<ref>[http://www.alyaumonline.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss پێگەی ئەمڕۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200917095025/http://www.alyaum.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss |date=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }},.</ref><ref>[http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm جەزیرە نێت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019075329/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}.</ref> نووسەری یەھوودی مایکل ھارت لە دانانی کتێبی مەزنترین ١٠٠ کەسایەتی مێژوودا، پێغەمبەر محەممەدی داناوە بە بە مەزنترین کەس بەو بڕوایەی «کە تەنھا کەسە لە مێژوودا بە تەواوی سەرکەوتوو بووە لەسەر ئاستی ئایینی و دونیایی و دەڵێت محەممەد کاریگەرییەکی گەورەی لە دەروونی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە جێھێشتووە، ئەمەش دەردەکەوێت لە یادکردنەوە و شوێن پێ ھەڵگرتنییاندا لە شێوازی ژیان و پەرستشەکانی، و ھەروەھا لە ھەستانیان بە لەبەرکردنی ووتە و ھەڵس وکەوت و سیفەتەکانی».<ref>١٠٠ نەمرەکە [[مایکل ھارت]]</ref><ref>[https://archive.org/stream/MichaelHartRankingOfThe100GreatMuhammadNumber1/Michael+Hart+Ranking+of+the+100+Great++Muhammad+Number+1_djvu.txt Full text of "Michael Hart Ranking Of The 100 Great Muhammad Number 1]" لە [[وەیباک مەشین]] ەوە پارێزراوە</ref> === تێڕوانینەکانی تر === * [[ئایینی بابی|بابی]] و [[ئایینی بەھایی|بەھائی]] و [[ئەحمەدی]]، محەممەد بە یەکێک لە پێغەمبەرەکان دادەنێن، بەڵام بە دوا پێغەمبەری دانانێن، و بەپێی ڕای ئەوان لە دوای محەممەد باب و بەھاء و غوڵام ئەحمەد قادیانی ھەیە. * لە دیانەتی سیلیما، محەممەد بە یەکێک لە قەدیسییەکان دانراوە (کەنیسەی کاسۆلیکی) * ناناک دامەزرێنەری دیانەتی سیخی بە یەکێک لە پیغەمبەرەکانی براھمای دادەنێت.<ref>Peter Teed (1992), p.424</ref> * کەنیسەی یەسوع مەسیح، بە یەکێک لە چاکسازەکانی دادەنێت وەک [[کۆنفۆشیۆس|کۆنفووشیوس]] و [[سوقرات]] و [[ئەفلاتوون]] و ئەوانی تر، و پاداشتیان لای خوا وردەگرنەوە لە بەر بەھا ڕەوشتییەکانیان، و بانگەوازەکەیان بۆ ڕوناککردنەوە و ھێنانەدی ئاستێکی بەرزی تێگەیشتن لە نیو خەڵکدا.<ref>[http://www.lds.org/portal/site/LDSOrg/menuitem.b12f9d18fae655bb69095bd3e44916a0/?vgnextoid=2354fccf2b7db010VgnVCM1000004d82620aRCRD&locale=0&sourceId=bbaba1615ac0c010VgnVCM1000004d82620a____&hideNav=1 A Latter-day Saint Perspective on Muhammad - James A. Toronto].</ref> == ئەمانەش ببینە == {{col-begin}} {{col-1-of-3}} * [[فەرموودە]] * [[قورئان]] * [[ئیسلام]] * [[کۆڵەکەکانی ئیسلام|پایەکانی ئیسلام]] {{col-2-of-3}} * [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەلیب کوڕی ھاشم]] *[[خەلافەتی ڕاشدین]] * [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلاقەتی ئەمەوی]] * [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەبباسی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]] {{col-2-of-3}} * [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] * [[عومەر کوڕی خەتتاب]] * [[عوسمان کوڕی عەفان]] * [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] {{col-end}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [http://tanzil.net/#trans/ku.asan/54:1 سایتی تەنزیل] * ژیانی پێغەمبەری خوا لە قورئان و سوننەتدا، نوسینی/ محەممەد مەلا فائق شارەزووری * وێکپیدیای عەرەبی * [http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }} ===کتێبنامە=== <!-- ATTENTION: If you add an entry into this section, please ensure that you include it within proper alphabetical order of the existing list, generally by author's last name --> {{refbegin|30em|indent=yes}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adil |یەکەم=Hajjah Amina |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=31tscfPF4tkC|سەردێڕ=Muhammad, the Messenger of Islam: His Life & Prophecy |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=ISCA |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٠٤٠٩-١١-٨}} *{{cite encyclopedia |last=Ahmad |first=Anis |author-link=Anis Ahmad |date=2009 |title=Dīn |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |url-access=subscription |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205093241/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |archive-date=5 December 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahmed |یەکەم=Shahab |بەستەری نووسەر=Shahab Ahmed |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZCcuDwAAQBAJ |سەردێڕ=Before Orthodoxy: The Satanic Verses in Early Islam |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٤٧٤٢-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Bukhari |یەکەم=Muhammed Ibn Ismaiel |سەردێڕ=The Translation of the Meanings of Sahih Al-Bukhari: Arabic-English |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٧١٧-٣١-٩|translator-last=Khan |translator-first=Muhammad M.}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari|یەکەم=Abu Jafar Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=Al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sD8_ePcl1UoC |سەردێڕ=The History of al-Ṭabarī Vol. 8: The Victory of Islam: Muhammad at Medina A.D. 626-630/A.H. 5-8 |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٣١٥٠-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari |یەکەم=Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uyFjzQEACAAJ |سەردێڕ=The History of al-Tabari Vol. 6: Muhammad at Mecca |ڕێکەوت=١ی ئابی ١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٧٠٦-٧٠٧-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Anthony |یەکەم=Sean W. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_r7LDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٩٧٤٥٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ardic |یەکەم=Nurullah |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Islam and the Politics of Secularism |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٤٨٩٨٤-٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180122105439/https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arjomand |یەکەم=Said Amir |بەستەری نووسەر=Saïd Amir Arjomand |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rNGAEAAAQBAJ|سەردێڕ=Messianism and Sociopolitical Revolution in Medieval Islam |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٣٨٧٥٩-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Karen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dTqRqVNtBfoC |سەردێڕ=Muhammad: A Prophet for Our Time |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Harper Collins |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١١٥٥٧٧-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Armstrong|یەکەم=Karen |بەستەری نووسەر= Karen Armstrong|ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=[[Muhammad: A Prophet for Our Time]] |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ژپنک= ٩٧٨٠٠٦٢٣١٦٨٣٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z) |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/6997 |editor-last=Bearman |editor-first=Peri |editor-link=Peri Bearman |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٧٥٦-٢|editor2-last=Bianquis |editor2-first=Thierry |editor-link2=Thierry Bianquis |editor3-last=Bosworth |editor3-first=C. Edmund |editor-link3=C. Edmund Bosworth |editor4-last=Donzel |editor4-first=E. J. van |editor-link4=E. J. van Donzel |ref = {{harvid|Bearman et al.|2002}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beeston |یەکەم=A. F. L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y0QkhaK4kBUC |سەردێڕ=Arabic Literature to the End of the Umayyad Period |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٠١٥-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Clinton |دوایین=Bennett |بەستەری نووسەر=Clinton Bennett |سەردێڕ=In search of Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٤-٧٠٤٠١-٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150922131141/https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bogle |یەکەم=Emory C. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IpFhLDUw20gC |سەردێڕ=Islam: Origin and Belief |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٠٨٦٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Borup |یەکەم١=Jørn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FMG0DwAAQBAJ |سەردێڕ=Religious Diversity in Asia |دوایین٢=Fibiger |یەکەم٢=Marianne Qvortrup |دوایین٣=Kühle |یەکەم٣=Lene |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤١٥٨١-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brockopp |یەکەم=Jonathan E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o58K2t344YQC |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٨٢٨٣٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Daniel W. |بەستەری نووسەر=Daniel W. Brown |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TPbLcSlUs8cC |سەردێڕ=A New Introduction to Islam |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-٢١٦٠٤-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Jonathan A.C. |بەستەری نووسەر=Jonathan A. C. Brown|ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Muhammad: A Very Short Introduction |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٥٥٩٢٨-٢|ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadveryshor00brow}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cheikh |یەکەم=Nadia Maria El |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lRPRCgAAQBAJ |سەردێڕ=Women, Islam, and Abbasid Identity |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٣٦٣٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cimino |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ="No God in Common": American Evangelical Discourse on Islam after 9/11 |journal=[[Review of Religious Research]] |بەرگ=٤٧|issue=2 |پەڕەکان=١٦٢–٧٤|doi=10.2307/3512048 |jstor=3512048}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cole |یەکەم=W. Owen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1T_UAwAAQBAJ |سەردێڕ=Six World Faiths |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=A&C Black |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٤-٤٩٦٤-١}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Conrad |یەکەم=Lawrence I. |بەستەری نووسەر=Lawrence Conrad |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Abraha and Muhammad: some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition1 |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=٥٠|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٥–٤٠|s2cid=162350288 |doi=10.1017/S0041977X00049016}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Orientalism and Islam: European Thinkers on Oriental Despotism in the Middle East and India |ناونیشان=https://archive.org/details/orientalismislam00curt |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |پەڕە=[https://archive.org/details/orientalismislam٠٠curt/page/n٤٢ ٣١]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٦٧٢٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deming |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2FKNAgAAQBAJ&dq=muhammad+bring+you+slaughter+quraysh&pg=PA68 |سەردێڕ=Science and Technology in World History, Volume 2: Early Christianity, the Rise of Islam and the Middle Ages |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=McFarland |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥٦٤٢-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dibble |یەکەم=Roy |ناونیشان=https://gutenberg.org/ebooks/73644 |سەردێڕ=Mohammed |ڕێکەوت=١٩٢٦|بڵاوکەرەوە=Viking Press}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Azhari |یەکەم=Taef Kamal |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_LaSvwEACAAJ |سەردێڕ=Queens, Eunuchs and Concubines in Islamic History, 661-1257 |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٤-٢٣١٨-٢|پەڕەکان=٢٤–٥|chapter=Two Wives at the Same Time: Sawda and 'Aisha}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Islam: The Straight Path |edition=3rd |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٤-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=What Everyone Needs to Know About Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٥٧١٣-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Esposito |editor-first=John |editor-link=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Oxford Dictionary of Islam |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٢٥٥٨-٠|پەڕە=١٩٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, USA |ناونیشان=https://archive.org/details/oxforddictionary00bada/page/198 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=What everyone needs to know about Islam |edition=2 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٤١٣-٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150930142902/https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fontaine |یەکەم=P. F. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2cuUEAAAQBAJ|سەردێڕ=Imperialism in Medieval History I: Dualism in Byzantine History 476–638 and Dualism in Islam 572–732 |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٥٠٢٣٤-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Forward |یەکەم=Martin |بەستەری نووسەر=Martin Forward |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BCkQAQAAIAAJ |سەردێڕ=Muhammad: A Short Biography |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Oneworld Publications |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٦٨-١٣١-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٣٨٦٠-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0HQCBQAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٨٢٥٠-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander Rosskeen |بەستەری نووسەر١=H. A. R. Gibb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IAajmgEACAAJ |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam: Vol. 1- |دوایین٢=Lewis |یەکەم٢=Brian |دوایین٣=Donzel |یەکەم٣=Emeri J. van |بەستەری نووسەر٣=Emeri van Donzel |دوایین٤=Bosworth |یەکەم٤=Clifford Edmund |بەستەری نووسەر٤=Clifford Edmund Bosworth |ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=E.J. Brill |ref = {{harvid|Gibb et al.|1986}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gil |یەکەم=Moshe |بەستەری نووسەر=Moshe Gil |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC |سەردێڕ=A History of Palestine, 634–1099 |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٩٨٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Glubb |یەکەم=Sir John Bagot |بەستەری نووسەر=John Bagot Glubb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=miAqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life and Times of Muhammad |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cooper Square Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٤-١١٧٦-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goddard |یەکەم=Hugh |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=A History of Christian-Muslim Relations |ناونیشان=https://archive.org/details/historychristian00godd |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |chapter=The First Age of Christian-Muslim Interaction (c. 830/215) |پەڕەکان=٣٤–٤١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٦٦٣-٣٤٠-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goldman |یەکەم=Elizabeth |بەستەری نووسەر=Elizabeth Goldman |ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=Believers: spiritual leaders of the world |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٢٤٠-١|ناونیشان=https://archive.org/details/believersspiritu00gold}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Matthew |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KiawUHevW24C |سەردێڕ=The Rise of Islam |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٥٢٢-٩}} *{{cite encyclopedia |first1=Richard |last1=Gottheil |author-link1=Richard Gottheil |first2=Mary W. |last2=Montgomery |first3=Hubert |last3=Grimme |date=1906 |title=Mohammed |url=http://jewishencyclopedia.com/articles/10918-mohammed |encyclopedia=Jewish Encyclopedia |publisher=[[Kopelman Foundation]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hazleton |یەکەم=Lesley |بەستەری نووسەر=Lesley Hazleton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8b2JDQAAQBAJ |سەردێڕ=The First Muslim: The Story of Muhammad |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Penguin |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٤٦٣-٢٣٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hodgson |یەکەم=Marshall G. S. |بەستەری نووسەر=Marshall Hodgson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=18b-K9AMLlwC |سەردێڕ=The Venture of Islam, Volume 1: The Classical Age of Islam |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣٤٦٨٦-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |بەستەری نووسەر١=Peter Holt (historian) |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |بەستەری نووسەر٢=Ann Lambton |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |بەستەری نووسەر٣=Bernard Lewis |ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |edition=paperback |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5OO-AQAACAAJ |سەردێڕ=The Cambridge History of Islam: Volume 1A, The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|ref = {{harvid|Holt et al.|1977}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hourani |یەکەم١=Albert |بەستەری نووسەر١=Albert Hourani |دوایین٢=Ruthven |یەکەم٢=Malise |بەستەری نووسەر٢=Malise Ruthven |سەردێڕ=A History of the Arab Peoples |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Belknap Press; Revised edition |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠١٠١٧-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard-Johnston |یەکەم=James |بەستەری نووسەر=James Howard-Johnston |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I_9QEAAAQBAJ |سەردێڕ=Witnesses to a World Crisis: Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٥٧٦٠٨-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Humphreys |یەکەم=R. Stephen |بەستەری نووسەر=R. Stephen Humphreys |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L-A9DwAAQBAJ |سەردێڕ=Islamic History: A Framework for Inquiry – Revised Edition |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٠٨٥٦-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Hisham |یەکەم١=ʻAbd al-Malik |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tug7AAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad: A Translation of Isḥāq's Sīrat Rasūl Allāh |دوایین٢=Ibn Ishaq |یەکەم٢=Muhammad |بەستەری نووسەر٢=Ibn Ishaq |ڕێکەوت=١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٦٣٦٠٣٤-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Kathir |بەستەری نووسەر١=Ibn Kathir |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muhammad Volume I |دوایین٢=Gassick |یەکەم٢=Dr Trevor Le |بەستەری نووسەر٢=Trevor LeGassick|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Garnet Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-١٤٢-٢|شوێن=Reading |translator-last=Gassick |translator-first=Prof Trevor Le}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ibn Kathīr |یەکەم=Ismāʻīl ibn ʻUmar |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wVdTAAAAYAAJ |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muḥammad: A Translation of Al-Sīra Al-Nabawiyya |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Center for Muslim Contribution to Civilization |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-٠٤٠-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Irving |یەکەم=Washington |بەستەری نووسەر=Washington Irving |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p7EPAAAAYAAJ&pg=PA17 |سەردێڕ=Mahomet and His Successors |ڕێکەوت=١٩٠٤|بڵاوکەرەوە=P. F. Collier}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Johnson |یەکەم=Scott Fitzgerald |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KEYSDAAAQBAJ |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Late Antiquity |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٢٧٧٥٣-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Katz |یەکەم=Steven |بەستەری نووسەر=Steven T. Katz |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lwpxEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Antisemitism |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٧٨٧٦٥-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kister |یەکەم=M. J. |بەستەری نووسەر=Meir Jacob Kister |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0PdbEAAAQBAJ |سەردێڕ=Society and Religion from Jahiliyya to Islam |ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٥٨٥٠٢-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Klein |یەکەم=F. A. |بەستەری نووسەر=Frederick Klein |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y5eJAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Religion of Islám |ڕێکەوت=١٩٠٦|بڵاوکەرەوە=K. Paul, Trench, Trübner |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٩٠-٠٠٤٠٨-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kloppenborg |یەکەم١=Ria |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wN-mDwAAQBAJ |سەردێڕ=Female Stereotypes in Religious Traditions |دوایین٢=Hanegraaff |یەکەم٢=Wouter J. |بەستەری نووسەر٢=Wouter Hanegraaff |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٧٨٨٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira |بەستەری نووسەر=Ira M. Lapidus |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=A History of Islamic Societies |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofislamic0000lapi_t2d2 |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |edition=2nd |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٩٣٣-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qcPZ1k65pqkC |سەردێڕ=Islamic Societies to the Nineteenth Century: A Global History |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥١٤٤١-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lassner |یەکەم=Jacob |بەستەری نووسەر=Jacob Lassner |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jwdsUKLbS2wC |سەردێڕ=Jews, Christians, and the Abode of Islam: Modern Scholarship, Medieval Realities |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٧١٠٧-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |بەستەری نووسەر=Bernard Lewis |ڕێکەوت=٢٠٠٢|orig-year=1993 |سەردێڕ=The Arabs in History |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٣١٠-٨|title-link=The Arabs in History}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=David Levering |بەستەری نووسەر=David Levering Lewis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zxuar_ISdcUC |سەردێڕ=God's Crucible: Islam and the Making of Europe, 570-1215 |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=W. W. Norton & Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٦٧٩٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lindemann |یەکەم١=Albert S. |بەستەری نووسەر=Albert Lindemann |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SaEUDAAAQBAJ |سەردێڕ=Antisemitism: A History |دوایین٢=Levy |یەکەم٢=Richard S. |بەستەری نووسەر٢=Richard S. Levy |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢٣٥٠٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madelung |یەکەم=Wilferd |بەستەری نووسەر=Wilferd Madelung |ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٣|title-link=The Succession to Muhammad}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Margoliouth |یەکەم=David S. |بەستەری نووسەر=David Samuel Margoliouth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rwhm1b9hZh0C |سەردێڕ=Mohammed and the Rise of Islam |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cosimo, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٦٤٠-٥٠٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=Judith |بەستەری نووسەر=Judith Miller |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tH_ThgVEoAcC|سەردێڕ=God Has Ninety-Nine Names: Reporting from a Militant Middle East |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩١-٢٩٤١-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir |یەکەم= William |بەستەری نووسەر=William Muir |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YTwBAAAAQAAJ |سەردێڕ=The Life of Mahomet and History of Islam to the Era of the Hegira: With Introductory Chapters on the Original Sources for the Biography of Mahomet and on the Pre-Islamite History of Arabia |ڕێکەوت=١٨٦١|بڵاوکەرەوە=Smith, Elder&Company, 65, Cornhill}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muranyi |یەکەم=Miklos |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bsXXAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Ashgate |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠٧٨-٧٠٣-٧}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morgan |یەکەم=Diane |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6oHDEAAAQBAJ |سەردێڕ=Essential Islam: A Comprehensive Guide to Belief and Practice |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing USA |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٦٠٢٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muesse |یەکەم=Mark W. |بەستەری نووسەر=Mark W. Muesse |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i8hxEAAAQBAJ |سەردێڕ=Four Wise Men |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Lutterworth Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٨٨-٩٥٢٢-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Murray |یەکەم=Alexander |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=trene_8DY10C |سەردێڕ=Suicide in the Middle Ages: Volume 2: The Curse on Self-Murder |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦١٣٩٩-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nagel |یەکەم=Tilman |بەستەری نووسەر=Tilman Nagel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YvgdEAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad's Mission: Religion, Politics, and Power at the Birth of Islam |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٦٧٤٩٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Netton |یەکەم=Ian Richard |بەستەری نووسەر=Ian Richard Netton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bYtmAgAAQBAJ |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-١٧٩٦٠-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nigosian |یەکەم=Solomon A. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=my7hnALd_NkC|سەردێڕ=Islam: Its History, Teaching, and Practices |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-١١٠٧٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FS8W4fEXJpsC |سەردێڕ=Muhammad and the Origins of Islam |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨٤-١٥٩٧-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Islam: A Guide for Jews and Christians |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١١٥٥٣-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/islamguideforjew00fepe}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=2003b |سەردێڕ=The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition |بەرگ=١|ناونیشان=https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691123721/the-monotheists-jews-christians-and-muslims-in-conflict-and |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |id=ASIN: B0012385Z6 |ژپنک=٠-٦٩١-١١٤٦٠-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |سەردێڕ=Jesus and Muhammad: Parallel Tracks, Parallel Lives |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٤٧٤٦-٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130614223637/http://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peterson |یەکەم=Daniel |بەستەری نووسەر=Daniel C. Peterson |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Muhammad, Prophet of God |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadpropheto0000pete |بڵاوکەرەوە=Wm. B. Eerdmans Publishing Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٨-٠٧٥٤-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Phipps |یەکەم=William E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DR_mDAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and Jesus: A Comparison of the Prophets and Their Teachings |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٢-٨٩٣٥-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Powers |یەکەم=David S. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rx-LAwAAQBAJ |سەردێڕ=Zayd |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٠٩٩٥-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn |یەکەم=Frederick |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought |ناونیشان=https://archive.org/details/sumofallheresies0000quin |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600) |پەڕەکان=١٧–٥٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٢٥٦٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ramadan |یەکەم=Tariq |بەستەری نووسەر=Tariq Ramadan |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=In the Footsteps of the Prophet: Lessons from the Life of Muhammad |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٨٨٠-٨|ناونیشان=https://archive.org/details/infootstepsofpro00rama}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rāshid |یەکەم=Maʿmar ibn |بەستەری نووسەر=Ma'mar ibn Rashid |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=N8mlCgAAQBAJ |سەردێڕ=The Expeditions: An Early Biography of Muḥammad |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=NYU Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٩٨-٠٠٤٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reeves |یەکەم=Minou|بەستەری نووسەر=Minou Reeves |ڕێکەوت= ٢٠٠٣|سەردێڕ= [[Muhammad in Europe]]: A Thousand Years of Western Myth-Making |بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |پەڕەکان=[https://archive.org/details/muhammadineurope٠٠٠٠mino/page/n١٣٢ ٦]–٧|ژپنک= ٠٨١٤٧٧٥٦٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reynolds |یەکەم=Gabriel Said |بەستەری نووسەر=Gabriel Said Reynolds |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b1SjEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Emergence of Islam: Classical Traditions in Contemporary Perspective |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Augsburg Fortress Publishers |ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٦٤-٧٣٨٨-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robin |یەکەم=Christian J. |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Arabia and Ethiopia. In The Oxford Handbook of Late Antiquity |بڵاوکەرەوە=OUP USA |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٣٦٩٣-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Muslim Societies in African History |ناونیشان=https://archive.org/details/muslimsocietiesi0000robi |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٢٦٢٧-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodgers |یەکەم=Russ |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nOxXXwAACAAJ |سەردێڕ=The Generalship of Muhammad: Battles and Campaigns of the Prophet of Allah |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University Press of Florida |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٠-٣٧٦٦-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodinson |یەکەم=Maxime |بەستەری نووسەر=Maxime Rodinson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ttPdDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=New York Review of Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦٨١٣٧-٤٩٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roggema |یەکەم=Barbara |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8O15DwAAQBAJ |سەردێڕ=The Legend of Sergius Baḥīrā: Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٧٤-٤١٩٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Reading the Middle Ages: Sources from Europe, Byzantium, and the Islamic World, Third Edition |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٦-٣٦٧٣-٦|editor-last=Rosenwein |editor-first=Barbara H. |editor-link=Barbara H. Rosenwein |شوێن=Toronto Buffalo London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rubin |یەکەم=Uri |بەستەری نووسەر=Uri Rubin |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3WFqEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٨٨٦٧٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ṣallābī |یەکەم=ʻAlī Muḥammad Muḥammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yDmuURWiSNoC |سەردێڕ=The Noble Life of the Prophet |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Darussalam |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٦٧٨-٩-٩}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume III (H-Iram): [Fasc. 41-60, 60a] |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/1482 |editor-last=Schacht |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨١١٨-٥|editor2-last=Lewis |editor3-last=Pellat |editor4-last=Ménage|ref = {{harvid|Schacht et al.|1998}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schroeder|یەکەم=Eric |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZDbR3Bz1OvsC|سەردێڕ=Muhammad's People: An Anthology of Muslim Civilization |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Courier Corporation|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٤٢٥٠٢-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Spellberg |یەکەم=Denise A. |بەستەری نووسەر=Denise Spellberg |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Politics, Gender, and the Islamic Past: The Legacy of 'A'isha Bint Abi Bakr |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٩٩٩-٠|پەڕەکان=٣٩–٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stillman|یەکەم=Norman A. |بەستەری نووسەر=Norman A. Stillman |ڕێکەوت=١٩٧٩|سەردێڕ=The Jews of Arab Lands: A History and Source Book |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bFN2ismyhEYC&pg=PA236 |بڵاوکەرەوە=Jewish Publication Society |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٧٦-٠١٩٨-٧|پەڕە=٢٣٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Swarup |یەکەم=Ram |بەستەری نووسەر=Ram Swarup |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GLdZv97v2lMC |سەردێڕ=Understanding the Hadith: The Sacred Traditions of Islam |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٩٢-٢٤٣-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Towghi |یەکەم=Malek Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sCjFXhIWTlMC |سەردێڕ=Foundations of Muslim Images and Treatment of the World Beyond Islam |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Michigan State University. Department of History}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waqidi |یەکەم=Muḥammad ibn Umar|بەستەری نووسەر=Al-Waqidi |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6CcqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muḥammad: Al-Wāqidī's Kitāb Al-maghāzī |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٧٤٣٤-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٣|سەردێڕ=Muhammad at Mecca |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |id=ASIN: B000IUA52A |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٢٧٧-٧|title-link=Muhammad at Mecca (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٦|سەردێڕ=Muhammad at Medina |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٣٠٧-١|title-link=Muhammad at Medina (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٧٤|سەردێڕ=Muhammad: Prophet and Statesman |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadprophets00watt/page/138 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=United Kingdom |ژپنک=٠-١٩-٨٨١٠٧٨-٤}} *{{cite encyclopedia|last=Watt |first=W. Montgomery|date=1998 |title=Badr |chapter=Encyclopaedia of Islam, Volume I (A-B): &#91;Fasc. 1-22&#93; |url=https://brill.com/display/title/1480|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 |pages=867–8 |isbn=978-90-04-08114-7}} *{{cite encyclopedia |last1=Welch |first1=Alford T. |author-link1=Alford T. Welch |last2=Moussalli |first2=Ahmad S. |last3=Newby |first3=Gordon D. |date=2009 |title=Muḥammad |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |editor-link=John Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |quote= |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211050118/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |archive-date=11 February 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/islam0000edit |ڕێکەوت=١٩٦١|بڵاوکەرەوە=George Braziller |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٦-٠١٦٥-٥|editor-last=Williams |editor-first=John Alden}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williams |یەکەم=Rebecca |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DBi_X2qoxpgC|سەردێڕ=Muhammad and the Supernatural: Medieval Arab Views |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٩٤٠٨٥-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Willis |editor-first=John Ralph |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Slaves and Slavery in Muslim Africa: Islam and the Ideology of Enslavement |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Routledge Press|Routledge]] |بەرگ=١|پەڕەکان=vii–xi, ٣–٢٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٣١٤٢-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zeitlin |یەکەم=Irving M. |ڕێکەوت= ٢٠٠٧|سەردێڕ= The Historical Muhammad|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=v_seJ21M0UoC |بڵاوکەرەوە=[[Polity Press]] |ژپنک= ٩٧٨٠٧٤٥٦٥٤٨٨١}} {{refend}} ====ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام==== {{refbegin|30em|indent=yes}} *{{cite encyclopedia |last=Abel |first=Armand |author-link=Armand Abel |date=1960 |title=Baḥīrā |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/bahira-SIM_1050 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Buhl |first1=F. |last2=Welch |first2=A.T. |author-link2=Alford T. Welch |date=1993 |title=Muḥammad |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muhammad-COM_0780 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=7 |pages=360–376 |isbn=978-90-04-09419-2 }} *{{TDV Encyclopedia of Islam |title=MUHAMMED |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed |pages=406-479 |volume=30 }} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Muslim |یەکەم١=Imam Abul-Husain |سەردێڕ=Sahih Muslim |دوایین٢=Al-Khattab |یەکەم٢=Nasiruddin |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications Inc |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٩١٩-٠-٠|edition=First |شوێن=Riyadh}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WnMOEAAAQBAJ |سەردێڕ=Judaism, Christianity, and Islam: The Classical Texts and Their Interpretation, Volume I: From Convenant to Community |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٢٢٦٨٢-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sa'd |یەکەم=Muḥammad Ibn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_vnXAAAAMAAJ |سەردێڕ=Kitab Al-tabaqat Al-kabir - Volume 2 |ڕێکەوت=١٩٧٢|بڵاوکەرەوە=Pakistan Historical Society}} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1971 |title=Ḥalīma Bint Abī Ḏh̲uʾayb |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/halima-bint-abi-dhuayb-SIM_2648 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=3 }} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1960 |title=Āmina |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/amina-SIM_0601 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Rippen |first2=A. |date=2002 |title=Waḥy |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/wahy-COM_1331 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=11 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Jomier |first2=J. |date=1990 |title=Ka'ba |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kaba-COM_0401?lang=en |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=4 }} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|محەممەد|d=Q9458|c=محمد بن عبد الله|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no|n=no|s=no|b=no|q=no}} * {{Curlie|Society/Religion_and_Spirituality/Islam/Prophets/Muhammed}} * {{بریتانیکا|396226}} {{Navboxes |title = وتارە پەیوەندیدارەکان بە محەممەد |list = {{محەممەد٢|state=expanded}} {{پێغەمبەران بەپێی قورئان}} {{باب و باپیرانی محەممەد |state=autocollapse}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|سیاسەت|قورئان|محەممەد|مێژووی ئیسلام|مەککە|مەدینە|مێژوو|کۆمەڵگا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:محەممەد| ]] [[پۆل:ئەھل ئەلبەیت]] [[پۆل:ئەھل ئەلکیسائ]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:پێغەمبەران لە دینی درۆز]] [[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]] [[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]] [[پۆل:خەڵکی مەککە]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان]] [[پۆل:دیپلۆماتەکان]] [[پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عەرەبەکان]] [[پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا]] [[پۆل:فەلسەفەی سیاسی]] [[پۆل:قوڕەیش]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٧٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٣٢]] [[پۆل:مەدینە]] afaa0a4x7w0k3ibrtjusxoc2u4y5sdr 0 690 1570087 1403118 2026-03-30T19:32:27Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570087 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = فەتانە وەلیدی | وێنە = Fetane Welîdî.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = فەتانە محەممەد شەریف وەلیدی | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٤|٩|٢٤|١٩٥٣}} | شوێنی مردن = سنە، ئێران | شێواز = [[مۆسیقای فۆلکلۆر|فۆلکلۆر]] | پیشە = [[گۆرانیبێژ]] | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''فەتانە وەلیدی''' (١٩٥٣ لە [[سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] - ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە سنە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=خانمە هونەرمەند فەتانە وەلیدی کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/266208-خانمە-هونەرمەند-فەتانە-وەلیدی-کۆچی-دوایی-کرد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=فەتانە وەلیدی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2409202427|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>) خانمە گۆرانیبێژێکی [[کورد]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/93091710355|سەردێڕ=دیدار با فتانە کە گوشەنشین عشق شد|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=isna.ir}}</ref> لە خوێندنگەی باڵای میوزیک لە [[تاران]] خوێندوویەتی و لە ساڵانی حەفتاکان لە ڕێگەی [[حەسەن کامکار]]، باوکی گرووپی کامگارەکان و محەممەد شەریف وەلیدیی باوکی خۆی، ئاشنای جیھانی مۆسیقا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/14112019|سەردێڕ=فەتانەی وەلیدی.. شاژنە فەرامۆشکراوەکەی مۆسیقای کوردی|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=rudaw.net}}</ref> فەتانە ٥٦ گۆرانیی لە [[ڕادیۆی سنە]] و [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] تۆمار کردووە، بەڵام تەنیا ئەلبوومێکی بە ناوی ''بولبول'' لە بەردەستدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/29745|سەردێڕ=فەتانە وەلیدی، تریفەدەنگی مۆسیقای کوردی بە سەر کرایەوە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=ku.mehrnews.com}}</ref> بەھۆی باری نالەباری ژیان و نەخۆشیی دەروونییەوە ماوەی پیشەکەی زۆر نەبوو، بەڵام لەو تەمەنە کورتەی پیشەکەیدا بە کەسێکی گرنگ لە ھونەری [[مۆسیقای کوردی]] دادەنرێ چونکە یەکێک لە یەکەمین گۆرانیبێژانی ژنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە دواتر بووە ئیلھامبەخشی ژمارەیەک لە ھونەرمەندانی ژن و تەنانەت پیاوی تریش لە [[کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=51856&Jor=25|سەردێڕ=خانمە ھونەرمەندێکی کورد باری تەندروستی ناجێگیرە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> == ژیاننامە == فەتانە محەممەد شەریف وەلیدی لە ساڵی ١٩٥٣ لە بنەماڵەیەکی ھونەری لە شاری سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بووە و ھەر لە منداڵییەوە تێکەڵی ھونەری مۆسیقا و ئاواز بووە و بە یەکێک لە ژنە ڕچەشکێنەکان لە مەیدانی ھونەر و مۆسیقای کوردی دادەنرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=48698|سەردێڕ=دۆخی تەندروستی “فەتانە وەلیدی” ناجێگیرە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdistanukurd.com}}</ref> باوکی فەتانە گۆرانیبێژ بووە و کەمانی ژەنیوە. فەتانە ھەر لە منداڵییەوە لەلای [[حەسەن کامکار]] دەستی بە فێربوونی وانەکانی مۆسیقا کردووە و لە تەمەنی حەوت ساڵیشەوە دەستی بە وتنی گۆرانی کرد و لە [[ڕادیۆی سنە]] گۆرانییەکانی تۆمار دەکرد. بۆ ئەو سەردەمەی کۆمەڵگەی کوردی، وتنی گۆرانی تەنانەت بۆ پیاوانیش وەکو کارێکی نەشیاو سەیر دەکرا و، بەو ھۆیەوە فەتانە ڕووبەڕووی جۆرەھا توانج و تانە و کاری نەشیاو بوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/21355|سەردێڕ=فەتانە؛ چریکەی ئەوینێکی ناکام|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=mewdamedia.com|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808025442/https://mewdamedia.com/articles/21355|url-status=dead}}</ref> چەندین چیرۆک و گێڕانەوە سەبارەت بە ھۆکاری دوورکەوتنەوەی فەتانە لە گۆرانی و مۆسیقا باس دەکرێن، بەڵام دیارترینیان چیرۆکێکی خۆشەویستییە کە بووەتە ھۆی خراپی دۆخی دەروونی بۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535|سەردێڕ=خانمە ھونەرمەندێکی ناوداری کورد گەیەنرایە نەخۆشخانە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=zamenpress.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230107054938/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فەتانە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ و لە تەمەنی ٧٠ یان ٧١ ساڵیدا لە [[سنە]] وەفاتی کرد.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == دیسکۆگڕافی == فەتانە ٥٦ گۆرانیی وتووە، بەڵام تەنیا یەک ئەلبوومی بە ناوی ''بولبول'' بڵاو کراوەتەوە. {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان =بولبول | ناو١ = شیرین گیان | ماوە١ = ٤:٥٢ | ناو٢ = گوڵە گیان | ماوە٢ = ٧:٠٤ | ناو٣ = شکۆفە | ماوە٣ = ٧:٠٤ | ناو٤ = بولبول | ماوە٤ = ٧:٠٩ | ناو٥ = بێ قەرارە | ماوە٥ = ٥:٠٣ | ناو٦ = یاخوا بە خێر بێی | ماوە٦ = ٥:٠٤ | ناو٧ =ئومێدی دڵم | ماوە٧ = ٤:٣١ | ناو٨ = ئەی یاری نازدارم | ماوە٨ = ٤:١١ | ناو٩ = ئەی دڵی غەمینم | ماوە٩ = ٧:٤٢ | ناو١٠ = غەریبم | ماوە١٠ = ٥:٢٧ | ناو١١ = ھەر کەس ئاشق بێت | ماوە١١ = ١:٥٥ |total_length = ٦٠:٠٢ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئێران|ژن|مۆسیقا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی سنە]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکان]] r861g2kqpkmglrlnlxnuvd25qryhkx3 0 1752 1570250 1563858 2026-03-31T11:42:14Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570250 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{ئز}} {{خاوێنکردن}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|مەلا مستەفا بارزانی|بارزانی (ڕوونکردنەوە)}} {{کەسایەتی | ناو = مەلا مستەفای بارزانی | وێنە = Barzani1.jpg | قەبارەی وێنە = 250px | لێدوانی وێنە = وێنەیەکی مستەفا بارزانی بە گەنجی | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[بارزان]]، [[باشووری کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٤ی ئازاری ١٩٠٣ | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|١٩٧٩|٣|١|١٩٠٣|٣|١٤|mf=y}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=History of KDP |سەردێڕ=KDP |ناونیشان=http://www.kdp.se/ |وێبگە=www.kdp.se |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180910183327/http://www.kdp.se/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | شوێنی مردن = [[واشنتۆن دی سی]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | ھۆکاری مردن = [[شێرپەنجەی سی]] | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ =بارزان | نیشتەجێ =کوردستان | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = سەرۆکی پێشووی حیزبی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٢٨–١٩٧٥ | خاوەنکار = | شار =بارزان | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | بەرامبەرەکان = | ئایین = ئیسلام | ھاوسەر = [[مەحبووبە بارزانی]]{{ھێڵی نوێ}}[[حەفسە بارزانی]]{{ھێڵی نوێ}}[[حەمایل زێباری]]<ref name="ئافتاب ۱">[https://aftabnews.ir/fa/news/131484/ ئافتاب نیووز: ''دایکی مەسعوود بارزانی و خوشکی ھۆشیار زێباری کۆچی دوایی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠١١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://aftabnews.ir/fa/news/131484/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} بازدید در ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١.</ref> | یار = | منداڵەکان = '''لە مەحبووبە بارزانی:'''{{ھێڵی نوێ}}عوبەیدوڵڵا، لوقمان، سابر، ئیقلیمە، جوھەیدا، فەوزییە{{ھێڵی نوێ}}'''لە حەفسە بارزانی:'''{{ھێڵی نوێ}}[[ئیدریس بارزانی|ئیدریس]]، کومەیلی، زەکییە{{ھێڵی نوێ}}'''لە حەمایل زێباری:'''{{ھێڵی نوێ}}[[مەسعوود بارزانی|مەسعوود]]، دڵشاد، نیھاد، سیداد، وەجی، خاتوون، لەیلا، ویژە{{ھێڵی نوێ}}<ref name="ئافتاب ۱"/> | دایک و باوک =محەممەد عەبدولسەلام بارزانی | خزمەکان = [[بنەماڵەی بارزانی]] | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = |ناوی تەواو=مستەفا محمد عبدالسلامی بارزانی}} '''مستەفا شێخ محەممەد بارزانی''' ناسراو بە '''مەلا مستەفا'''{{تێبینی|ھەروەھا '''مستەفا بارزانی'''}} (١٤ی ئازاری ١٩٠٣ لە [[بارزان]] – ١ی ئازاری ١٩٧٩ لە [[واشینگتن دی سی]]) شۆڕشگێڕ و سیاسەتوانێکی [[کورد]] بوو. ڕۆڵی لە [[کۆماری مەھاباد]] ھەبوو و لە ساڵی ١٩٤٦ەوە ڕێبەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بوو. لە ١٩٦١ [[شۆڕشی ئەیلوول]]ی دژ بە [[حکوومەتی ناوەندی]]ی ئەو کاتەی [[عێراق]] دەست پێ کرد و لە ١٩٧٥ شۆڕشەکە تێک شکا. لە ساڵی ١٩٧٩ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا، بە شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد. == ژیانی لاوێتی و یارمەتیدانی براکانی == شێخ عەبدولسەلام باپیری مستەفا بارزانی لە ١٨٧٢ دا مردووە و کوڕەکەی بە ناوی شێخ محەممەد بووە بە سەرۆکی ھۆزی بارزان. مستەفا بارزانی پێنجەمین و دوایین کوڕی شێخ محەممەد لە ڕێکەوتی ١٤ی ئازاری ١٩٠٣دا لە گوندی [[بارزان]] لە دایک بووە. ساڵی ١٩٠٤ باوکی مستەفا مردووە و برا گەورەکەی، [[شێخ عەبدولسەلام بارزانی|عەبدولسەلام]] بووەتە سەرۆکی ھۆز، مەلا سێ ساڵ بووە ھێزەکانی تورک پەلاماری خێلەکانی کوردیان داوە و [[شێخ عەبدولسەلام بارزانی|عەبدولسەلامی]] برای بەدیل دەگرن و مەلا مستەفا و دایکیشی ڕەوانەدەکەن بۆ بەندیخانە ماوەی نۆ مانگ لەو بەندیخانەیە ژیان دەگوزەرێنن بزووتنەوە شۆڕشگێڕانەکەی لە ساڵی ١٩٤٣وە دەستپێدەکات، دووا بەدووای خۆبەدەستەوەدانی [[ئەحمەد بارزانی|شێخ ئەحمەدی]] برای، ئەو سەرلەنوێ تێھڵچووە، [[میری]] عێراقی بڕیاری دوور خستنەوەی بۆ ئێران دا. لەشوباتی ساڵی ١٩٤٥دا دێتە بەغدا [[میری]] بەداواکارییەکەی ڕازی دەبێت، کە بگەڕێتەوە ناوچەکەی خۆی و چەکەکان کۆبکاتەوە؛ بەڵام کەوتەسەردان و گەڕان لەناو گوندەکان و ھاندانی خەڵک بۆ شۆڕش نانەوە. لە شوباتی ١٩٤٥دا ھێزێکی سوپاییان ناردە سەری، بۆ ناوچەی [[زێبار]] و بارزانیان ڕەتاند، ناچاریان کرد لە تشرینی یەکەمی ئەو ساڵەدا لەگەڵ شێخ ئەحمەدی برای پەنا ببەنە بەر سنووری [[ئێران]]، پاش تێکچوونی [[کۆماری عێراق|کۆمار]]ەکە شێخ ئەحمەد دەگەڕێتەوە عێراق؛ بەڵام مستەفا خۆی و دوو ھەزار لایەنگرانی بەرەو [[مەھاباد]] دەڕوات. == کۆماری مەھاباد و دامەزرانی پارتی دیموکراتی کوردستان == لە زستانی ١٩٤٦ لە کۆماری مەھاباد، مەلا مستەفا بارزانی، [[ھەمزە عەبدوڵڵا]]، میر حاج احمد، [[نوری ئەحمەد]]، [[مستەفا خوشناو]]، [[محەممەد مەحموود قودسی]]، [[خەیروڵڵا عەبدولکەریم]]، [[عیزەت عەبدولعەزیز]]، پەیرەو و پرۆگروامی پارتیان دانا، بۆ ھەمان مەبەست ھمزە عبداللە یان ناردە کوردستانی باشوور کە سێ ڕاسپاردەی پێ بوون: # دەستکاری لە پەیرەو و پرۆگرامی نەکرێت کە لە مھاباد دارێژراوە. # حزبە کوردستانییەکان بە گژ حکوومەتی ناوەندیدا نەچن تا خۆیان جێگر دەکەن. # شێخ لەتیف و کاکە زیاد بکرێنە جێگری یەکەم و دووەم. بریاری سێھەم بوو بەھۆی ناکۆکی و ئەم ناکۆکییەش بوو بەھۆی ئینشقاق، بۆیە ێالح حیدرو نافع یونس چوونە ناو شۆڕش، ھمزە عبداللەش لەگەڵ حزبی ڕزگاری کۆبووەو بریاریان دا بێنە ناو پارتی، ڕزگاری و شۆڕش سەرەتای ئاب کۆنگرەیان بەست و خۆیان ھەڵوەشاندەوە. لە ١٦ی ئابی ١٩٤٦ لە بەغدا بە ئامادەبوونی ٧٠ ئەندام کونگرەی یەکەم بەسترا، مستەفا بارزانی کرا بە سەرۆکی حیزب لەو کۆنگرەیەدا، ھەر لە ساڵی ١٩٤٦ ڕووخانی کۆماری مھاباد کاریگەری سلبی لەسەر کوردستانی عێراق کرد بوو، بارزانی لە ١٣ی ئایاری ١٩٤٧ بەرەو [[یەکێتیی سۆڤیەت]] کاروانەکەی بەڕێخست و لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧ گەیشتە سۆڤیەت، دوایش لە ٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٥٨ واتا دوای ١٢ ساڵ ژیان لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] مەلا مستەفا گەڕایەوە باشووری کوردستان، ئینجا دوای ماوەیک بەسەرپەرشتی مستەفا بارزانی کۆنگرەی چوارەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بەسترا و دووبارە مەستەفا بارزانی کرایەوە بە سەرۆکی حیزبی پارتی دیموکراتی کوردستان لە باشوور تا کۆنگرەی پێنجەم دووبار ئەم ھەڵبژێردرایەوە بە سەرۆک حیزب تا کۆنگرەی شەشەم لە ساڵی ١٩٦٤ بەسترا، لە ئازار ١٩٦٣ بارزانی کونگرەیەکی نەتەوەیی لە کۆیە بەست، کە سەرکردایەتی حزب و بەرپرسانی پێشمەرگە و کەسایەتی کۆمەڵایەتی و عەشائری بەشداریان تێدا کردوو و بارزانی داوای حوکمی ژاتی دەکرد بۆ ھەمان مەبەست وەفدێکی بە سەرۆکایەتی جەلال تالەبانی و ئەندامییەتی ێالح یوسفی محمود محەممەد، حسین خانەقا، حمد محەممەد، حبیب محەممەد کریم، عەگید ێدیق، شاخەوان نامق، بابەکر ڕەسول، مستەفا عزیز، کە بۆ وتوێژ چوونە بەغدا، پاشان حکوومەتی لامەرکەزی لە جیاتی حوکمی زاتی ڕاگەیەندرا، وەفدی کوردیش بە ھیلیکوپتەر لە بەغداوە گوازرانەوە کەرکووک لەوێش گیران، دوایی لە ساڵی ١٩٦٤ دووبارە کۆنگرە ئەنجام دراو بۆ جارێکی تریش مەلا مستەفا کرایەوە بەسەرۆک حیزب و لەکۆنگرەی ساڵی ١٩٦٦یش واتە کۆنگرەی حەوتەم دووبارە مەلا بووەوە سەرۆک حیزب دوایی لە ساڵی ١٩٧٠ کۆنگرەی ھەشتەم بەسترا و بارزانی بە کۆی دەنگ بە سەرۆکی پارتی ھەڵبژێردراوە لە ٢٩ی ئەلیلولیش لە پلانێکدا بارزانی ڕزگاری بوو لە مەرگ کە بۆ تیرۆرکردنی ئیدریس بارزانی داڕیژرابوو لە جیگای ئەم حەمید ڕێکەوتی بریندار بوو، لە ئازاری ١٩٧٥ شۆڕش تووشی نسکۆ بوو بەھۆی ڕێکەوتنامەی جزائیرلە نێوان شای ئێران و ڕژێمی بەعسی عێراقی بۆیە پارتی لە ساڵی ١٩٦٧ کۆنگرەیەکی تری بەست کە کۆنگرەی ژمارە نۆیەم بوو لە بەرلین ساز کرا لەم کۆنگرەیە بڕیاری درێژە دان بە شۆڕش، ئینجا لە ساڵی ١٩٧٩ کۆنگرەی نۆیەم بەسترا ئەندامانی پارتی لە ئەنجامدانی کۆنگرە دوودڵ بوون و بەھۆی مردنی مەلا مستەفا و دوای ئەمەش لەھەمان ساڵ شۆڕشی ئیسلامی ئێران سەرکەوتنی بەدەست ھێنا و ڕژێمی شایەتی ڕووخێنرا و ئەندامانی پارتی دوودڵ بوونەوە لە پشگیرکردنی ئەم شۆڕشە بەڵام دوای دوودڵ بوون لەم دوو خاڵە ھەر کۆنگرەیان بەستاو [[مەسعوود بارزانی]] کوڕی مەلا مستەفا بووە سەرۆکی حیزب. == ژیان لە یەکێتیی سۆڤیەت == [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad establishing Kurdish government.jpg|250px|وێنۆک|چەند سەرکردەیەکی سەربازی کۆماری مەھاباد- مستەفا بارزانی لە پێشەوە و لە ناوەڕاستدایە.]] لەکاتێکدا [[قازی محەممەد]] لەپازدەی کانوونی یەکەمی ١٩٤٥ دا دامەزراندنی فەرمانڕەواێکی نەتەوەیی کوردی بەیارمەتی یەکێتی سۆڤێت ڕاگەیاند، ھاوسنوور بوو لەگەڵ فەرمانڕەوایی ئازربایجان، ئەوەی لەتەورێز پێکھاتبوو. کاتێ دەسەڵاتدارانی ئێران لە ١٩٤٦دا کۆماری مەھابادی لەناوبرد، مەلا مستەفا و جەنگاوەرانی پەنایان بردەبەر یەکێتیی سۆڤیتی، دوازدەساڵیان لێ بەسەربرد. لەسەرەتاوە مەلا مستەفا لەئازربایجان و ئۆزبکستان نیشتەجێ بوو، پاشان بۆ مۆسکۆ گواسترایەوە، زمانی ڕوسی و ھونەرکایەکانی سەربازی و زانیاری ئابووری خوێندووە، لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٨دا گەڕایەوەئێراق. لەکاتی گەڕانەوەی بۆ ئێراق سەروەری و ڕێزو نەوازشێکی زۆری لێنرا، بەڵام کەگەڕایەوەناوچەکەی خۆی لەئەیلوولی ١٩٦١ دا شۆڕشی دژی دەسەڵاتدارانی بەغدا ڕاگەیاند، لەبەگژداچوونی دژی دەسەڵاتداران ئێراق ھەتا ١١ی ئازاری ساڵی ١٩٧٠ بەردەوام بوو. == پاش شۆڕش == لە ساڵی ١٩٧٦دا بە مەبەستی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکەی بەرەو [[واشنتۆن]]ی پایتەختی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەڕێکەوت و لە ١ی ئازاری ١٩٧٩دا بەھۆی [[شێرپەنجە]] لەوێ کۆچی دوایی دەکات. لە ٥ی ئازاری ١٩٧٩دا تەرمەکەی لەسەر وەسییەتی خۆی لە شاری [[شنۆ]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بە خاک سپێردرا. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ پاش ئازادبوونی بەشێکی [[باشووری کوردستان]] لەگەڵ تەرمی [[ئیدریس بارزانی|ئیدریس]]ی کوڕی بە پێشوازی خەڵکەوە لە گوندی [[بارزان]] نێژرایەوە. == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Mustafa Barzani.jpg|بارزانی بە جلوبەرگی سەربازییەوە پەڕگە:Qazi-barzani1.JPG|[[قازی محەمەد]] و بارزانی پەڕگە:Mustafa Barzani as Military commander in Mahabad in 1947.jpg|مستەفا بارزانی لە شاری [[مەھاباد]] وەک سەرکردەیەکی سەربازی [[کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧ پەڕگە:Grab Barzani.jpg|گۆڕەکانی مەلا مستەفا و ئیدریس بارزانی لە بارزاندا پەڕگە:Kurdish leader Mustafa Barzani with Egyptian leader Jamal Abdulnasir.jpg|مستەفا بارزانی لەگەڵ [[جەمال عەبدولناسڕ]] سەرۆکی وڵاتی [[میسر]] پەڕگە:Mustafa Barzani in 1958.jpg|مستەفا بارزانی لە ساڵی ١٩٥٨ پەڕگە:Mustafa Barzani in Baghdad in 1959.jpg|مستەفا بارزانی لە شاری [[بەغدا]] لە ساڵی ١٩٥٩ </gallery> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[بارزانی (نازناو)]] * [[بارزانیزم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * https://web.archive.org/web/20131014055852/http://www.doxata.com/moxtara/4819.html * [https://web.archive.org/web/20160304134229/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=مەلا_مستەفا_بارزانی مەلا مستەفای بارزان ، کوردیپێدیا] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/54556/Mustafa-al-Barzani ئینسکلۆپیدیای بریتانیکا] == کتێبنامە == * Barzani, Massoud, and Ahmed Ferhadi (2004). ''Mustafa Barzani and the Kurdish Liberation Movement, 1931–1961''. New York: Palgrave Macmillan. {{ISBN|978-0-312-29316-1}}. * Lawrence, Quil (2008). ''Invisible Nation: How the Kurds' Quest for Statehood is Shaping Iraq and the Middle East'' (1st U.S. ed. ed.). New York: Walker & Co. {{ISBN|0-8027-1611-3}}. * McDowall, David (2005). ''A Modern History of the Kurds'' (3. revised and upd. ed. , repr. ed.). London [u.a.]: Tauris. {{ISBN|978-1-85043-416-0}}. {{بنەماڵەی مستەفا بارزانی}} {{کۆماری کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|عێراق|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Mustafa Barzani}} [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:شۆڕشگێڕە کوردەکان]] [[پۆل:بنەماڵەی بارزانی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی بارزان]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی سییەکان]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] is9w6npxk5voo863i7k38n9c43n8d7m 0 4417 1570114 1450378 2026-03-30T20:43:06Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1570114 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ژیوار حاجبی کوڕی ئیقبال حاجبی غەزال پاکسرشت''' کە زیاتر بە '''خەتەر''' ناسراوە (٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١ یان ١٩٨٢ لە [[سنە]] – ٨ی ئایاری ٢٠٢٥ لە [[کۆلن]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.n-tv.de/leute/Gangster-Rapper-Xatar-ist-tot-article25757826.html|سەردێڕ=in Koelner Wohnung aufgefunden|ئیش=n-tv|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> کارساز و ڕاپەرێکی [[کورد]]ی نیشتەجێی [[ئەڵمانیا]] بوو. لە شاری [[سنە]] لە دایک و باوکێکی [[کورد]] لەدایک بووە. ئیقبال حاجبیی باوکی مامۆستای مۆسیقا بوو. لە سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی بیستەم لەگەڵ خێزانەکەی بەرەو [[عێراق]] ھەڵدێن و لەوێ لەژێر دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]]دا چەوسێندرانەوە و زیندانی کران. خۆی بۆ ماوەی سێ مانگ لە نزیک [[بەغدا]] زیندانی کرا. سەرەتای کاری ھونەریی لە کۆتایییەکانی نەوەدەکان بوو بە بەکارھێنانی ناوی «خەتەر»، لە ساڵی ٢٠٠٧ کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی بە ناوی «Alles oder Nix Records» دامەزراند، کە بەشداری کردووە لە پاڵپشتیکردنی دیمەنی [[ھیپ ھۆپ]]ی ئەڵمانی. لە ساڵی ٢٠٠٨، خەتەر یەکەم ئەلبومی خۆی بڵاو کردەوە. ساڵی ٢٠٠٩ لە دیمانەیەک لە [[کوردستان تیڤی]]دا بەشداریی کرد. خەتەر جگە لە کوردی ([[سۆرانی]] و [[کورمانجی]]) دەیتوانی بە زمانەکانی [[ئەڵمانی]]، [[فارسی]]، [[عەرەبی]] و [[فەڕەنسی]] قسە بکات.{{ژێدەر}} لە ساڵی ٢٠٠٩ دەستی ھەبووە لە دزینی بارھەڵگری گواستنەوەی زێڕ کە بەھای یەک ملیۆن و ٧٠٠ ھەزار یۆرۆ بووە. لە [[ئەڵمانیا]] دەستگیر کرا و زیندانی کرا، بەڵام لە زیندانەوە بەردەوام بوو لە بەڕێوەبردنی کۆمپانیاکە و ئەلبوومی سەرکەوتووی وەک «ژمارە ٤١٥-Nr. 415» بڵاو کردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Offizielle Deutsche Charts |ناونیشان=https://www.offiziellecharts.de/charts/album-details-194717 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.offiziellecharts.de}}</ref> کە گەیشتە پلەی باڵا لە ئەڵمانیا و [[سویسرا]] و [[نەمسا]]. جگە لە کاری مۆسیقا، خاوەنکارێکی سەرکەوتوو بووە لە بوارە جیاوازەکاندا و ژیاننامەی خۆی نووسیوە کە لە پێشەنگی لیستە پڕفرۆشەکانی ئەڵمانیا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=NACHRICHTEN |یەکەم=n-tv |سەردێڕ=Gangster-Rapper Xatar ist tot |ناونیشان=https://www.n-tv.de/leute/Gangster-Rapper-Xatar-ist-tot-article25757826.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=n-tv.de |زمان=de}}</ref><ref>https://www.rundschau-online.de/integrationsprojekt-besser-ein-punk-werden-als-ein-schlaeger-11579814{{بەستەری مردوو|url=https://www.rundschau-online.de/integrationsprojekt-besser-ein-punk-werden-als-ein-schlaeger-11579814 |date=ئایاری ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Xatar: „Es gab in Deutschland keine Vorbilder, die so aussahen wie ich“ - brand eins online |ناونیشان=https://www.brandeins.de/magazine/brand-eins-wirtschaftsmagazin/2017/lernen/es-gab-in-deutschland-keine-vorbilder-die-so-aussahen-wie-ich |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.brandeins.de |زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Xatar – Der einzige deutsche Rapper, der Gangster ist - WELT |ناونیشان=https://www.welt.de/kultur/pop/article139605174/Xatar-vom-Knast-an-die-Spitze-der-Charts.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=DIE WELT |زمان=de}}</ref> دوای ئازادبوونی لە زیندان، بە ئەلبوومی «Baba aller Babas» لە ساڵی ٢٠١٥ سەرکەوتنی بەرچاوی بازرگانیی بەدەست ھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Offizielle Deutsche Charts |ناونیشان=https://www.offiziellecharts.de/charts/album-details-272271 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.offiziellecharts.de}}</ref> کە لە پلەی یەکەمی لیستی ئەلبوومەکانی ئەڵمانیادا بوو. ھەروەھا چەندین بزنس و وەبەرھێنانی دامەزراندووە، لەوانە چێشتخانە و نێرگەلەخانە و کۆمپانیای جلوبەرگ. ھاوکاریی ھونەرمەندانی وەک Haftbefehl و SSIO کردووە. چەندین ئەلبوومی بڵاو کردووەتەوە. لە ٨ی ئایاری ٢٠٢٥ لە تەمەنی ٤٣ ساڵیدا بە نەخۆشی [[شێرپەنجەی خوێن]] کۆچی دواییی کرد.<ref>https://www.facebook.com/share/p/1AZuHoXXW5/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Xatar}} * [https://web.archive.org/web/20170310011356/http://www.xatar-online.de/ ماڵپەڕی خەتەر] ''(بە ئەڵمانی)'' {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|کوردستان|ئەڵمانیا|ئێران}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی ڕاپی ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:ئەڵمانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] s70ssyfz2alyufuv35zzm48ceamwnth 0 5687 1570190 1563408 2026-03-31T07:20:53Z 1silent scientist 51740 1570190 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = Kongeriket Norge <small>(بۆکمۆل)</small>{{ھن}} Kongeriket Noreg <small>(نینۆرسک)</small> |ناو_فەرمی = شانشینی نەرویژ |ناوی_باو = نەرویژ |ئاڵا_وێنە = Flag_of_Norway.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Coat_of_Arms_of_Norway.svg |دروژمی_نەتەوەیی = (Everything for Norway){{ھن}} ھەموو شتێک بۆ نەرویژ |سروودی_نیشتمانی = بەڵێ، ئێمە ئەم وڵاتەمان خۆش ئەوێ{{ھن}}{{ھن}}{{چینی ناوەند}}[[پەڕگە:Norway (National Anthem).ogg]]{{کۆتایی}} |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = Norway on the globe (Europe centered).svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[ئۆسلۆ]] |latd=59 |latm=56 |latNS=N |longd=10 |longm=41 |longEW=E |شار_گەورەترین = [[ئۆسلۆ]] |زمانەکان_فەرمی = [[زمانی نەرویژی]] ([[بۆکمۆل]] و [[نینۆرسک]]) |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = |جۆری_دەسەڵات = [[دیموکراسی پارلەمانی]] و{{ھن}} [[پادشایی مەشروتە]] |پلەی_سەرۆک١ = [[پادشا]] |ناوی_سەرۆک١ = [[ھارالدی پێنجەم]] |پلەی_سەرۆک٢ = [[سەرۆکی حکوومەت]] |ناوی_سەرۆک٢ = [[جوناس ګھر سټیر]] |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر = ٦١ |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = 385180<ref name="kart">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|سەردێڕ=Arealstatistics for Norway 2020|بڵاوکەرەوە=Kartverket, mapping directory for Norway|ساڵ=٢٠١٩|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٠|زمان=no|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <!--١٢٣٤٥٦٧٨٩٠--> |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = ٥٬٦٢٧,٤٠٠<ref name="ssbf">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|سەردێڕ=Population, 2026-01-01|بڵاوکەرەوە=Statistics Norway|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=no}}</ref> |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = ١٢٠ |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = [[٢٠٢٦]] |سەرژمێریی_دانێشتوان = |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش = |پلە_چڕیی_دانیشتووان = |دراو = |کۆدی_دراو = |کاتی_ناوچەیی = |قەرەبووی_کات = |لای_لێخوڕین = ڕاست |پاشگر_دۆمەین = .no |کۆدی_تەلەفوون = }} '''نەرویژ''' یان '''نەرویج''' یەکێکە لە وڵاتە [[ئەورووپا|ئەورووپییە]] [[سکاندیناڤیا|سکاندیناڤییەکان]] کە دەکەوێتە باکووری کیشوەرەکەوە. نەرویژ سنووری ھەیە لەگەڵ ھەریەک لە [[سوێد]]، [[فینلاند]]، و [[ڕووسیا]]، ھەروەھا سنووری دەریاییی لەگەڵ ھەریەک لە وڵاتانی [[دانمارک]] و [[شانشینی یەکگرتوو]]دا ھەیە. نەرویج بە باشترین وڵات دادەنرێت لە بژێویی ژیاندا. == کورتەیەک لەبارەی مێژووی نەرویژ == ئێمە بە سەردەمی نێوان ساڵی ٨٠٠ و ١٠٥٠ی پاش زایین دەڵێین سەردەمی [[ڤایکینگەکان|ڤایکینگ]]. لە سەرەتای سەردەمی ڤایکینگدا، نەرویژ وڵاتێکی یەکگرتوو نەبوو، بەڵکوو لە چەندین شانشینی بچووک پێکھاتبوو. لە ساڵی ٨٧٢ ھاراڵد فەیرھەیر (Harald Hårfagre) بوو بە شای بەشێکی زۆر لە نەرویژ. زۆرێک لە ڤایکینگەکان سەفەریان کرد بۆ وڵاتانی تر. ھەندێ لە ڤایکینگەکان بازرگان بوون و کاڵایان دەکڕی و دەفرۆشت، بەڵام ئەوانی تر جەنگاوەر بوون؛ خەریکی تاڵان و کوشتن بوون. ئەمڕۆ، کاتێ ئێمە باسی ڤایکینگەکان دەکەین زیاتر دەکەوینە بیری جەنگاوەرەکان. لە سەدەی ١١یەمدا، ئایینی [[مەسیحییەت]] ھاتە نێو وڵاتی نەرویژ و جێگەی باوەڕە ئایینییە کۆنەکانی نۆرس (Norse)ی گرتەوە. '''یەکگرتنی دانیمارک و نەرویژ''' لە ساڵانی ١٣٠٠ دا، ڕۆژ لە دوای ڕۆژ کاریگەریی دانیمارک لەسەر نەرویژ زۆرتر دەبوو؛ لە ١٣٩٧، نەرویژ بەفەرمی لەگەڵ دانیمارک و سوید یەکی گرتبوو. ئەم یەکێتییە لەلایەن شایەکی ھاوبەشەوە بەڕێوە دەبرا. سوید بەرەبەرە لەم یەکێتییە جیا بووەوە، بەڵام دانیمارک و نەرویژ ھەتا ١٨١٤ بە یەکگرتوویی مانەوە. دانیمارک حاکمی ئەم یەکێتییە بوو. کۆپنھاگن ناوەندی فەرھەنگیی ئەم یەکێتییە بوو، و نەرویژییەکان بە زمانی دانیمارکی دەیانخوێند و دەیاننووسی. جووتیارانی نەرویژی باجیان دەدا بە شای کۆپنھاگن. '''لەناوچوونی یەکێتی و دروستبوونی یەکێتیی نوێ''' سالی ١٨١٤ ساڵێکی گرنگە لە مێژووی نەرویژدا. لە ١٧ی مەی ئەم ساڵەدا نەرویژ بوو بە خاوەنی یاسای بنەڕەتی (دەستوور)ی خۆی. لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، چەندین جەنگ لە ئەورووپا ڕووی دا. یەکێک لەوانە جەنگێکی گەورە بوو لە نێوان بەریتانیا و فەڕەنسا. دانیمارک/نەرویژ لایەنی فەڕەنسای گرت و کاتێ کە فەرەنسا جەنگەکەی دۆڕاند، شای دانیمارک ناچار کرا نەرویژ ڕادەستی سوید بکا، کە لایەنگری بەریتانیا بوو. یەکێتیی نێوان دانیمارک و نەرویژ لە ١٨١٤ لە ناو چوو. ھەندێ لە نەرویژییەکان ھیوادار بوون کە دوای لەناوچوونی ئەم یەکێتییە نەرویژ ببێ بە نەتەوەیەکی سەربەخۆ. گرووپێک لە پیاوانی پێشەنگ لە ئەیدسڤۆڵ (Eidsvoll)، لە ناوچەی ئاکێرشووس (Akershus)، کۆ بوونەوە. ئەوان لە پاڵ ھەوڵەکانی تر دا، یاسای بنەڕەتییان دانا بۆ نەرویژێکی سەربەخۆ. بەڵام، نەرویژ ناچار کرا لەگەڵ سوید یەک بگرێ و لە تشرینی دووەمی ١٨١٤، یەکێتیی نێوان ئەم دوو وڵاتە بوو بە ڕاست. یەکێتی لەگەڵ سوید لاوازتر لە یەکێتی پێشوو لەگەڵ دانیمارک بوو. بە نەرویژ ڕێگە درا کە [[یاسا]]ی بنەڕەتیی خۆی (بە ھەندێ گۆڕانکارییەوە) بە کار بێنێ و خۆی بەڕێوە ببا. سوید [[سیاسەت]]ی دەرەوەی دیاری دەکرد و شای ھەردوو وڵات سویدی بوو. '''خۆشەویستیی نیشتمان و ناسنامەی نەرویژی''' نزیک بە نیوەی [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی ١٩]]، بزووتنەوەیەکی نوێ لە بواری ھونەر و فەرھەنگدا سەری ھەڵدا، کە ئێمە پێی دەڵێین بزووتنەوەی خۆشەویستیی نیشتمان. بەشێکی گرنگ لەم بزووتنەوەیە لەسەر کاراکتەری نیشتمانی و گەورەکردنەوە و ڕازاندنەوەی ئەم کاراکتەرە جەختی دەکرد. لە نەرویژ، زیاتر تەئکید لەسەر جوانیی سروشتی نیشتمان بوو. [[کۆمەڵگا]]ی جووتیاران وەکوو «نموونەی نەرویژیبوون» سەیر دەکرا. خۆشەویستیی نیشتمان لە ئەدەبیات، ھونەرە دیدارییەکان و مووزیکدا خۆی دەنواند. لەم ماوەدا، نەرویژییەکان ھەستێکی مەزنتریان بەرامبەر بە ناسنامەی نیشتمانیی خۆیان ھەبوو. زۆرێکیان شانازییان بە نەرویژیبوونی خۆیان دەکرد، و لە ئاکامی ئەمەدا، مەیلی ئەوان بۆ سەربەخۆبوونی وڵات زیاتر بوو. بەھۆی ئەوەی کە نەرویژ چەند سەدە لەگەڵ دانیمارک یەکی گرتبوو، زمانی نووسینی نەرویژ دانیمارکی بوو. ئەو زمانی نووسینە کە ئێستا پێی دەڵێین بۆکمال (bokmål) نموونەیەکی پێشکەوتووی ئەم زمانەیە. لە دەورانی بزووتنەوەی خۆشەویستیی نیشتماندا، زۆرکەس پێیان وابوو کە نەرویژییەکان دەبێ زمانی نووسینی تایبەت بە خۆیان ھەبێ کە لەسەر زمانی دانیمارکی نەبێ. لەبەر ئەمە، زمانەوان ئیڤار ئاسێن (Ivar Aasen) (١٨١٣ تا ١٨٩٦) بە سەرانسەری وڵاتدا گەشتی کرد و نموونەی شێوەزارە جیاجیاکانی کۆ کردەوە. ئەو ئەم نموونانەی بە کار ھێنا بۆ دروستکردنی زمانێکی نووسینی نوێ بە ناوی نینۆرسک (nynorsk) (واتە سویدیی نوێ). لە ١٨٠٠ەوە تا ئێستا ھەردوو شێوەزاری نینۆرسک و بۆکمال تا ڕادەیەکی زۆر پێشکەوتوون، بەڵام لە نەرویژ ھێشتا دوو شێوەزاری ڕەسمی لە زمانی نەرویژی ھەیە، جگە لە شێوەزارەکانی سامی (Sami) و کڤێن (Kven (kvensk)). '''نەرویژی ئەمڕۆ''' دوای تەواوبوونی جەنگ، وڵات پێویستی بە بنیادنانەوەی ھەبوو. تا ڕادەیەکی زۆر کالا کەم بوو، و خانووی کافی بۆ خەڵک نەبوو. بۆ بنیادنانەوەی وڵات بەزووترین کات پێویست بە ھاوکاری و یەکڕیزی ھەبوو. حکوومەت ھەندێ [[ڕێسا]]ی سەخت و توندی دانا بۆ ئابووری و سەرفکردن (ئیستھلاک). ماوەیەکی کورت دوای جەنگ، [[نەتەوە یەکگرتووەکان|ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UN) دامەزرا. ئامانجی سەرەکیی نەتەوە یەگرتووەکان ئەوە بوو کە پەرە بدا بە ئاشتی و دادوەری لە سەرانسەری جیھان. نەرویژ یەکێک بوو لە یەکەمین وڵاتان کە لە تشرینی دووەمی ١٩٤٥ بوو بە ئەندامی ئەم ڕێکخراوە. ویلایەتە یەکگرتووەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] پێشنیاری یارمەتیی داراییی دا بۆ پشتیوانیکردن لە بنیادنانەوەی وڵاتانی ئەورووپا لە دوای [[جەنگ]]. ئەم یارمەتییە ئابوورییە بە ناوی «پلانی مارشاڵ” ناسراو بوو، و داخوازییە ئابووری و سیاسییەکانی وڵاتانی وەرگری ئەم یارمەتییەی لە خۆ دەگرت. نەرویژ نزیکەی سێ ملیارد کرۆن یارمەتیی وەرگرت. لە ١٩٤٩، نەرویژ و یازدە وڵاتی تر “پەیماننامەی ئەتلەنتیکی باکوور»یان واژوو کرد. ئەمە بوو بەھۆی دامەزرانی [[ناتۆ|ڕێکخراوی بەرگریی ئەتلەنتیکی باکوور، ناتۆ]]. پەیوەندیی نزیکی نێوان ڕۆژاوای ئەورووپا و ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەتا ئەمڕۆ بەردەوامە. ئابووریی نەرویژ لە ساڵانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠دا تەقریبەن بەھێز بوو، و حکوومەت چەندین چاکسازیی ئەنجام دا بۆ ئەوەی چۆنایەتیی ژیانی دانیشتووانی ئەم وڵاتە باشتر بکا. لە ساڵانی ١٩٦٠دا، چەند کۆمپانیا ویستیان لە دەریاکانی نەرویژدا بیر ھەڵکەنن بۆ بەرھەمھێنانی نەوت و گاز. ھەروەکوو پرۆژەکانی کارەباییی ئاویی ٥٠ ساڵ لەوەوپێش، سەرچاوەکانی نەوت لەژێر خاوەندارێتیی حکوومەتدا بوو، بەڵام ڕێگە درا بە کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت بۆ ئەوەی لە ھەندێ شوێنی دیاریکراو بۆ ماوەیەکی دیاریکراو بگەڕن بۆ نەوت، بیر ھەڵکەنن و نەوت ھەڵگۆزن. یەکەمجار لە ١٩٦٩، لە دەریای باکوور نەوت دۆزرایەوە و، لەو کاتەوە، نەرویژ بووە بە وڵاتێکی خاوەن نەوت. ئەمڕۆ، نەرویژ یەکێکە لەو وڵاتانەی جیھان کە زۆرترین ڕێژەی نەوت ھەناردە دەکات، و پیشەسازیی نەوت کاریگەرییەکی گرنگی لەسەر [[ئابوور]]یی نەرویژ ھەیە. ھەروەھا، بزووتنەوە جەماوەرییە مەزنەکان کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر پێشکەوتنی نەرویژی ئەمڕۆ ھەبووە. بە تایبەت بزووتنەوەکانی یەکێتیی کرێکاران و بزووتنەوەکانی ژنان ڕۆڵێکی مەزنیان ھەبووە. پێشینەی بزووتنەوە کرێکارییەکان لە نەرویژ دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٦٠٠، بەڵام لە ساڵانی ١٨٨٠دا لەگەڵ زۆرتربوونی کارەکانی بواری پێشەسازی ئەم بزووتنەوانە زیاتر ڕێکخران. لە ساڵانی ١٩٢٠دا، ئەم بزووتنەوەیە ھێز و کاریگەرییەکی زۆرتری ھەبوو. بزووتنەوەی کرێکاری خەباتی کرد بۆ باشترکردنی ژیانی کرێکاران، لەوانە کەمکردنەوەی ماوەی کارکردن لە ڕۆژدا، باشترکردنی سەلامەتی شوێنی کار، بیمەی تەندروستی و مافی وەرگرتنی یارمەتیی دارایی لە کاتی بێکاری. بزووتنەوەی ژنان خەباتی کرد بۆ [[مافەکانی ژنان]] لە نێو کۆمەڵگا، یەکسانیی نێوان ڕەگەزەکان و دەرفەتی یەکسان بۆ پیاو و ژن. مافی جیابوونەوە، مافی کۆنترۆڵی منداڵبوون، مافی لەباربردن و مافی ژنان بۆ بڕیاردان لەبارەی لەشی خۆیان ھۆکارە سەرەکییەکانی دروستبوونی بزووتنەوەی ژنان بوونە. ئەمڕۆ، پیاو و ژن مافی یەکسانیان ھەیە بۆ خوێندن، کار، مڵک، ماڵ، میرات، دەرمان و چاودێریی تەندروستی. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Satellite image of Norway in February 2003.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مانگی دەستکردی کیشوەری نەرویج لە زستاندا]] جوگرافیا بەشەکانی وڵات نەرویژ کراوە بە پێنج بەش: باکوور، ترۆندێلاگ (Trøndelag)، ڕۆژاوا، باشوور و ڕۆژھەڵات. ناحیەکان نەرویژ ١٩ ناحیەی ھەیە. فینمارک، ترۆمس و نۆردلاند لە ھەرێمی باکوور ھەڵکەوتوون. نۆرد-ترۆندێلاگ و سۆر-ترۆندێلاگ لە ھەرێمی ترۆندێلاگ ھەڵکەوتوون. مۆر ئۆگ ڕۆمسدال، سۆگن ئۆگ فیۆردانە، ھۆردالاند و ڕۆگالاند لە ھەرێمی ڕۆژاوا ھەڵکەوتوون. ڤێست-ئاگدێر و ئاوست ئاگدێر لە ھەرێمی باشوور ھەڵکەوتوون. تێلێمارک، بوسکێروند، ڤێستفۆڵد، ئاکێرشووس، ئۆسلۆ، ئۆستفۆڵد، ھێدمارک و ئۆلاند لە ھەرێمی ڕۆژھەڵات ھەڵکەوتوون. شارەکان نەرویژ نزیک بە ١٠٠ شاری ھەیە. ئەمانەی خوارەوە گەورەترین شارەکانی نەرویژن (بە گوێرەی سەرژمێریی (٢٠١٤): * ئۆسلۆ (نزیکەی ٦٣٤٠٠٠ کەس) * بێرگێن (نزیکەی ٢٧٢٠٠٠ کەس) * ترۆندھەیم (نزیکەی ١٨٢٠٠٠ کەس) * ستاڤانگێر (نزیکەی ١٣٠٠٠٠ کەس) * کریستیانساند (نزیکەی ٨٦٠٠٠ کەس) * فرێدریکستاد (نزیکەی ٧٨٠٠٠ کەس * ترۆمسۆ (نزیکی ٧٢٠٠٠ کەس) * ساندنێس (نزیکەی ٧٢٠٠٠ کەس) * دراممێن (نزیکەی ٦٦٠٠٠ کەس) * سارپسبۆرگ (نزیکەی ٥٤٠٠٠ کەس) ڕاستییە جوگرافییەکانی تر * بەرزترین کێوی نەرویژ ناوی گالدھۆپیگگێن (Galdhøpiggen)ە. ٢٤٦٩ میتر بەرزە. نزیکەی نیوەی ڕووبەری وڵاتی نەرویژ شاخاوی و کێوسانە. * گەورەترین دەریاچەی نەرویژ ناوی میۆسا (Mjøsa)یە. * درێژترین ڕووباری نەرویژ گلۆمما (Glomma)یە. ٦١١ کیلۆمیتر درێژە. * چەندین ئاودۆڵ (fjord) لە کەناری دەریا دا ھەن، کە درێژترینی ئەوان سۆنگەفیۆرد (Sognefjord)ە. ئەم ئاودۆڵە ٢٠٤ کیلۆمیتر درێژە و لە قووڵترین شوێن دا ١٣٠٨ میتر کوورە. === کەشوھەوا === نەرویژ چوار وەرزی ھەیە: [[بەھار]]، [[ھاوین]]، [[پاییز]] و [[زستان]]. کەشوھەوای نەرویژ لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تر جیاوازە. ھەروەھا لە نێو یەک ناوچەیشدا جیاوازیی زۆر ھەیە، و ڕەنگە ھەموو ساڵێک تا ڕادەیەکی بەرچاو بگۆڕێ. بەگشتی، ناوچەکانی کەنار دەریا زستانی ئارام و بەفری کەمیان ھەیە، بەڵام ناوچەکانی ناوەوەی وڵات زستانی سارد و بەفری زۆریان ھەیە. لە لایەکی ترەوە، ھاوینی ئەم ناوچانە زۆرجار گەم و وشکە. لە ھەرێمی ڕۆژاوای نەرویژ زۆرتر لە ھەرێمی ڕۆژھەڵات باران دەبارێ. لە ناوچەکانی کەناردەریا زۆربەی کات، بە تایبەت لە وەرزی پاییز، با دێ. ھەروەھا ڕێژەی ڕووناکیی ڕۆژ تا ڕادەیەکی زۆر لە نێوان ناوچەکانی باکوور و باشووردا جیاوازە. لە وەرزی زستان، ھەرچەندە لە باکوور نزیک دەبیتەوە، ڕۆژ کورتترە. لە ھاممێرفێست، کە باکووریترین شاری ئەورووپایە لەسەر خاکی ئەسڵیی نەرویژ، لە وەرزی زستان تاریکترین کاتی ساڵ نزیکەی دوو مانگ درێژەی ھەیە. لەم ماوەیەدا، ھیچ خۆرەتاوێک نییە؛ بەڵام لە ھاوین دا پێچەوانەی ئەمە ڕوو دەدا، و لە نیوەی شەودا خۆرەتاوە! لە باشووری وڵات، ھەروەھا جیاوازیی زۆر ھەیە لە نێوان ڕۆژەکانی زستان و ھاویندا؛ بەڵام لە ناوچەکانی باشوور ھەرگیز شەوی سەرجەمی یان خۆرەتاوی نیوەشەو ڕوو نادا. {{Weather box |location = ئۆسلۆ -بلیندەرن ١٩٩١–٢٠٢٠ (کۆپن: Cfb/Dfb)(94 م، توندڕەوەکان لە ساڵی ١٩٠٠ەوە) |collapsed = |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = ١٢٫٥ |Feb record high C = ١٣٫٨ |Mar record high C = ٢١٫٥ |Apr record high C = ٢٥٫٤ |May record high C = ٣١٫١ |Jun record high C = ٣٣٫٧ |Jul record high C = ٣٥٫٠ |Aug record high C = ٣٣٫٦ |Sep record high C = ٢٦٫٤ |Oct record high C = ٢١٫٠ |Nov record high C = ١٤٫٤ |Dec record high C = ١٢٫٦ |year record high C = ٣٥٫٠ |Jan high C = ٠٫١ |Feb high C = ١٫١ |Mar high C = ٥٫٣ |Apr high C = ١١٫٠ |May high C = ١٦٫٧ |Jun high C = ٢٠٫٤ |Jul high C = ٢٢٫٧ |Aug high C = ٢١٫٣ |Sep high C = ١٦٫٤ |Oct high C = ٩٫٦ |Nov high C = ٤٫٤ |Dec high C = ٠٫٨ |year high C = |Jan mean C = -٢٫٣ |Feb mean C = -٢ |Mar mean C = ١٫٤ |Apr mean C = ٦٫٢ |May mean C = ١١٫٤ |Jun mean C = ١٥٫٣ |Jul mean C = ١٧٫٧ |Aug mean C = ١٦٫٥ |Sep mean C = ١٢٫١ |Oct mean C = ٦٫٥ |Nov mean C = ٢٫٢ |Dec mean C = -١٫٤ |year mean C = |Jan low C = -٤٫٧ |Feb low C = -٤٫٧ |Mar low C = -٢٫١ |Apr low C = ٢٫١ |May low C = ٦٫٨ |Jun low C = ١٠٫٨ |Jul low C = ١٣٫٤ |Aug low C = ١٢٫٥ |Sep low C = ٨٫٦ |Oct low C = ٣٫٨ |Nov low C = -٠٫٠ |Dec low C = -٣٫٩ |year low C = |Jan record low C = -٢٦٫٠ |Feb record low C = -٢٤٫٩ |Mar record low C = -٢١٫٣ |Apr record low C = -١٤٫٩ |May record low C = -٣٫٤ |Jun record low C = ٠٫٧ |Jul record low C = ٣٫٧ |Aug record low C = ٣٫٧ |Sep record low C = -٣٫٣ |Oct record low C = -٨٫٠ |Nov record low C = -١٦٫٠ |Dec record low C = -٢٠٫٨ |year record low C = -٢٦٫٠ |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = ٥٧٫٩ |Feb precipitation mm = ٤٥٫٦ |Mar precipitation mm = ٤١٫٣ |Apr precipitation mm = ٤٨٫٤ |May precipitation mm = ٦٠٫١ |Jun precipitation mm = ٧٩٫٧ |Jul precipitation mm = ٨٦٫٧ |Aug precipitation mm = ١٠٢٫٨ |Sep precipitation mm = ٨٢٫٢ |Oct precipitation mm = ٩٣٫٤ |Nov precipitation mm = ٨٤٫٦ |Dec precipitation mm = ٥٣٫٦ |year precipitation mm = |Jan precipitation days = ٩٫٨ |Feb precipitation days = ٧٫٣ |Mar precipitation days = ٨٫٥ |Apr precipitation days = ٨٫١ |May precipitation days = ٨٫٥ |Jun precipitation days = ١٠٫١ |Jul precipitation days = ١٠٫٩ |Aug precipitation days = ١٠٫٩ |Sep precipitation days = ٩٫٤ |Oct precipitation days = ١٠٫٩ |Nov precipitation days = ١٠٫٧ |Dec precipitation days = ٩٫٢ |year precipitation days = |Jan sun = ٤٥٫١ |Feb sun = ٧٧٫٦ |Mar sun = ١٤٦٫٥ |Apr sun = ١٨٢٫٠ |May sun = ٢٤٨٫٠ |Jun sun = ٢٣٠٫٣ |Jul sun = ٢٤٤٫١ |Aug sun = ٢٠٣٫٨ |Sep sun = ١٥٠٫١ |Oct sun = ٩٤ |Nov sun = ٥٠٫٩ |Dec sun = ٤٠٫٠ |year sun = | Jan uv =٠ | Feb uv =١ | Mar uv =١ | Apr uv =٣ | May uv =٤ | Jun uv =٥ | Jul uv =٥ | Aug uv =٤ | Sep uv =٣ | Oct uv =١ | Nov uv =٠ | Dec uv =٠ |source = Seklima<ref>seklima.met.no</ref> }} == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی نەرویژ ٥٫٠٩١٫٩٢٤ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٧ لە سەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٩٫١ ساڵە. ھەروەھا ٨٠ لە سەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> == ئایین == {{bar box | title=ئایینەکان لە نەرویژ | titlebar=#ddd | left1='''ئایینەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|پرۆتێستانت|red|٧٥٫٠}} {{bar percent|بێ ئایین |brown|٢٠٫٠}} {{bar percent|[[سوننە]]|green|٥٫٠}}}} == ئەمانەش ببینە == * [[سنووری نەرویژ-ڕووسیا]] * [[گونار بێرگ]] * [[ئایینار گێرھاردسن]] * [[شانۆی نیشتمانی (ئۆسلۆ)]] * [[مۆزەخانەی مونچ]] * [[هاراڵد پێنجەم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Norway}} {{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|ئەورووپا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:نەرویژ]] [[پۆل:سکاندیناڤیا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٥]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٨٧٢]] [[پۆل:وڵاتە سکاندیناڤییەکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٤]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی یەکێتی بازرگانی ئازاد لە ئەورووپا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی باکوور]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] auphddfpsf6dxxef22k3cvpazsdbgrh 1 7982 1570162 1560677 2026-03-31T04:15:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570162 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ}} {{بینینەکانی پەڕە|فراوان=بەڵێ}} == بێ لایەنی == :من هیچ کێشەیەک نابینم لە بێ لایەنیدا! --[[بەکارھێنەر:Broosk|برووسک]] ١٢:٥٢, ١٤ کانونی یەکەم ٢٠١٠ (UTC) ==ناو== محەممەد یان موحەممەد؟ هەروەها ئێمە موحەممەدمان وەک وشەیەکی یەکگرتوو لەزۆرێک شوێن بەکارهێناوە. --◂ <span style="color: #441C29">[[User:Broosk|برووسک]]</span> ^{<span style="color: #7A4733;">'''[[User Talk: Broosk|وتووێژ]]'''</span>}▸ ‏١٩:٥٠، ١ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) تا ئەو جێگەی کە من لە بیرم دێت، لە ویکیپیدیا "محەممەد"یان پەسند کردە؛ بۆ خۆیشم پێم وایە محەممەد ڕاحەتتر دێتە سەر زار. [[بەکارھێنەر: min.neel|مادی]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:min.neel|وتووێژ]]} <font size="0.5px">(١٠ی ڕەشەمەی ٢٧١٤)</font> ‏١٩:٥٢، ١ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) :ڕاستە، ڕەحەتتر دێت، بەڵام پێم وایە موحەممەد درووستترە، چوونکە بۆخۆی ئەوە ناوە ڕاستەکەیە. --◂ <span style="color: #441C29">[[User:Broosk|برووسک]]</span> ^{<span style="color: #7A4733;">'''[[User Talk: Broosk|وتووێژ]]'''</span>}▸ ‏٢٠:٢٠، ١ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) :::لێرە یەکلایی کرایەوە ، [https://ckb.wikipedia.org/wiki/ویکیپیدیا:داخوازی_بەرامبەری_کوردی#.DA.86.D8.A7.DA.A9.D8.B1.D8.AF.D9.86.DB.8C_.D9.86.D8.A7.D9.88.DB.8C_.D9.85.D8.AD.D9.85.D8.AF کرتە بکە] ، بەڕای خۆم خەڵکی بەهەموو شێوەکان دەینووسن بۆیە گەر هەمووی بکرێنە ڕەوانەکەر کێشە نامینێت > [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٧:٣٣، ٢ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) ::::لە کوردیدا (زۆربەی شێوەزارەکان) ھەر بە محەممەد وتراوە. ئەم موحەممەدە تەنیا لاسای عەرەبیە و وتنی زۆر قورسە.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٣:٢٣، ٢ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) :::::کاک سەرچیا تکایە سەیرێکی وتووێژەکان پێش گواستنەوە بکە.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٨:٥٨، ٢٨ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) ::کاک {{وب|Calak}} زۆر جاران لێرە گلەیی لە ئەکادیمیای کوردی یان دەزگاکانی تر دەکرێت لەبەر بێچارەسەریی گرفتەکانی زمان، بەڵام وەک دیارە ویکیپیدیاش خۆی یەکگرتوو نییە و لە کۆمەڵێک بابەت ڕێسا و پێوەرەکان دیارنین. لە زۆر وتووێژ وتراوە کە دەبێ ناوەکان بە دروستی بنووسرێن، ھەڵبەت بە گەڕانەوەش بۆ شێوەی گۆتنی لەنێو کۆمەڵگە، بەڵام کە ناوێک بە چەند شێوەیە دەگۆترێ یان دەنووسرێ لەو کاتە شێوە ڕاستەکە پەسەندە گەرچی کەمینەش بێت، بۆ زانیاریش ئەنجامەکانی گەڕان بۆ «موحەممەد» نزیک بە سەد ھەزارە. | [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:13px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٧:١٠، ٢٩ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) :::ھەموومان دەزانین خەڵکی نەخوێندەوار ھەر دەڵێن محەممەد. خوێندەوارەکەش مەگەر خۆی لێ گۆڕابێ ئەویش ھەر دەڵێ محەممەد. ھەموو دەڵێن مستەفا کەس ناڵێ موستەفا. بیستووتە بە [[مەلا مستەفا بارزانی]] بڵێن مەلا موستەفا؟! شێوە ڕاستەکە ئەمەیە زۆرینەی کورد دەیڵێ نەک عەرەبێک. ئاکامی گەڕانەکەش کە ئاماژەت پێ کرد ھی محەممەد ٤٥٠ھەزارە یانی ٤.٥ ئەوەندەی موحەممەد. مستەفاشیان دەوێ بەزۆر بکەنە موستەفا کەچی ئاکامی گەڕانی مستەفا ١٣ ئەوەندەی موستەفایە. ھەر دەگەینەوە سەر قسەی کاک بەدران کە دەڵێ کوردی عەیبی چییە نازانم. تۆزێک کوردانەتر بیر بکەینەوە. تکایە ھەمیشە پەڕەی وتووێژ لەبەر چاو بگرن با لێدوانی زیادی نەکرێ. سپاس.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٩:٠٧، ٢٩ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) ::::من لەنێو ئەم بەزمە نازانم چی بکەم. باشە گەر بەپێی کوردی عەیبی نییە و خەڵک و ئەنجامی گەڕان ناوەکان دادەنرێن، ئەوەش ھەیە کە ئاکامی گەڕانەکانی «زیندەزانی» پەنجا ئەوەندەی «ژینناسی»یە، چەند کەسێک نەبێت کە لە ویکی بینیویانە گەرنا کەس نازانێ کە بەرانبەری بایۆلۆژییە، من لە وتنی ئەوە مەبەستم دژایەتی وشەکە نییە و ناڵێم بیگۆڕن، نموونەی وەکوو ئەمەش زۆرن. کاک چالاک کە دەڵێم لێرەش ھێشتا ڕێساکان دیارنین ئەوەیە، بە گوێرەی ھەڵەی خەڵک بڕۆین یان شتێکی تر، با شتەکان ڕوونبن و ھەموو جارێک ھەمان پرس و قسە دووبارە نەکەینەوە. | [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:13px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٩:١٦، ٢٩ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) :::::بە ڕواڵەت نابێ وشەی محەممەد لەگەڵ وشەی زیندەزانی بکەینە یەک. محەممەد وشەیەکی کۆنە و لەمێژە لە زمانی کوردیدا ھەیە بەڵام زیندەزانی وشەیەکی نوێیە و تەمەنی زۆر کورتە. ھەر لە ڕۆژھەڵات سەدی نەود بگرە زیاتریش نازانن یانی چی. لە باشووریش لە ناو نەخوێندەواران ھەروا. :::::بەڵام ڕەنگە کێشەی محەممەد و زیندەزانی یەکسان بێ. کێشەکە حەز لە عەرەبی کردنە. محەممەد دەکەنە موحەممەد، مستەفا دەکەنە موستەفا چون عەرەب وا دەڵێ و حەز لە عەرەبی دەکەن. بە biology دەڵێن زیندەزانی چون عەرەب دەڵێ علم الاحیا و حی یانی زیندوو! کاکی نەخوێندەواری عەرەبی پێخۆش کە زیندەزانیت داناوە! bio- یانی ژین و ژیان. مەگەر بە biography ناڵێن ژیننامە یان [[ژیاننامە]]! ئەگەر وایە بەمەش دەبێ بڵێین زیندەنامە! :::::ھەتا پێڕەو و شوێنکەوتووی عەرەب و زمانەکەیان بین ئەم کێشانە ھەر دەبن. دەبێ بگەڕێینەوە سەر بنچینەی خۆمان و کوردانە بیر بکەینە. واز لە عەرەبی بێنین!--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٧:٣١، ٣٠ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) ::ڕاست ئەکەی کاک چالاک وشەکە کۆنە، بەڵام ھەڵەی تێ کراوە، بۆ مستەفاش بەھەمان شێوە، دروستەکەی موستەفایە، کە نایڵێن؛ دووبارەکردنەوەی ھەڵەیەکە کە پێشتر کراوە. ئەم بابەتە کێشەیەکی چارەنەکراوی زمانی کوردییە، نازانم کەی چارەسەر بۆ ئەو دەیان کێشەیە دێت، ئێستاش ئێمە لە ویکیپیدیا دەبێت لە بارەی ھەموو یان زۆربەی ئەو کێشانە بگەینە ڕێکەوتن و چەند خاڵێک، گەر ئەمە نەکەین دەبێت وا لێیان بگەڕێین. من جارێکی تریش ئەم پرسیارەم کرد ئایا ئێوە لەگەڵ ناوێکن کە ھەڵەی تێدایە و زۆرینەی خەڵک بەکاری دێنێت یان ناوێک کە دروستە بەڵام ڕێژەی بەکارھێنانی ناگات بە ناوە ھەڵەکە؟ پێمخۆشە وەڵامی ئەمە بدەنەوە، چونکە زۆرێک لە وتووێژەکان بەمەوە گرێدراون. ::کە باسی زیندەزانیشم کرد تەنیا وەک نموونەیەک بوو، ئەوە نووسیومە لە سەرەوە کە بۆ ئەوە باسم نەکردووە کە بڵێم بۆچی گۆڕیوتانە یان ناڕازیبم. تەنیا لەبەرەوەم بوو کە تۆ بۆ محەممەد ئەنجامەکانی گەڕانی گووگڵت وەک دەلیلێک ھێنابوویە، بابەتەکەش ئەوەندە جیاوازنین، کە گووگڵ بۆ ناوێک دەلیل بێت ئەی بۆ بۆ یەکێکی تریش ھەو نەبێت؟! لەسەر ئەوەی کە ھەموو کەسێک نازان زیندەزانی چییە، ئێ ھەر وا دەبێت، ناکرێ لەمە موحەممەد و ناوی زانستێک بەراورد بکەی، ناوی کەسەکان لەنێو ھەموو خەڵکی بڵاودەبنەوە، بەڵام زانستەکان تەنیا لای خوێندەواران و ئەوانەی خوێندوویانە. بەو ھیوایەی نووسینەکەم ڕوونبێت، مەبەست لەم کارەش ھیچ حەزکردن لە عەرەب یان بێگانەیەکی تر نییە، بەڵێ با کوردانە بیربکەینەوە بەتایبەتی بۆ زمان. | [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:13px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٧:٥٧، ٣٠ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) :::با زۆر درێژە نەدرێ بەم باسەوە. ئەوەی کە دەڵێی مستەفا ھەڵەی تێ کراوە لە ڕوانگەی زمانەوانییەوە زۆر قسەیەکی ھەڵەیە. ئەم قسەیە دروست وەکوو ئەوەیە بڵێی ئینگلیزی کە ژمارەیەکی زۆر لە وشەکانی فەڕەنسییە دەبێ ھەموو ئەم وشانە وەکوو زمانی فەڕەنسی بڵێ دەنا ھەڵەیە! ئینگلیزی ئەوھەموو وشەیەی لە فەڕەنسی خواستووەتەوە بەڵام ھیچیان وەکوو زمانی فەڕەنسی ناڵێ. زۆر دوور نەڕۆین ھەر فارسی نیوە وشەکانی عەرەبییە بەڵام شێوازی وتنی زۆربەی ئەم وشانەی گۆڕیوە. ھەر زمانێک دەزگای فۆنۆلۆجی خۆی ھەیە و ناکرێ دەزگای فۆنۆلۆجی زمانێکی بێگانە بھێنی و بەسەر زمانێکی ترەوە داسەپێنی. جا ئێستا ھەندێک عەرەبی پێخۆش دەیانەوێ ئەم بەڵایە بەسەر زمانەکەمان بێنن کێشەی خۆیانە. ئەوانە ئەگەر پێیان بڵێی مۆسیقا بکەنە مووسیقا قایل دەبن؟! بۆخۆشیان نازانن چ دەکەن. :::محەممەد ناوێکی ھەڵە نییە ھەتا بیگۆڕین. محەممەد شێوازی کوردی ئەم وشەیەیە. تورکیش دەڵێ mehmet. ئەمە لەگەڵ زیندەزانی کە ھەڵەیە زۆری فەرقە. ئەگەر وشەکە ھەڵە نەبوو دەتوانین باس لە باوی بکەین بەڵام بۆ وشەیەکی ھەڵە باوبوونیش راستی ناکاتەوە. دەبێ لە جێگای خۆی دروستەکە دابنێین و ھەڵەکەش ڕەوانە بکرێ و ئاماژەیەکیش بە ناوەکە بکرێ شتەکە روون بکڕیتەوە بەشکم لە داھاتوودا چارەسەر بکرێ. ئەگەریش ھەڵە بوو و بەرامبەرێکمان نەبوو ھەقی وشە داتاشینمان نییە دەتوانین ناوە بیانییەکە دابنێین. ھەتا ئێستاش ھەر ئاوا بووە.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٤٦، ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ (UTC) :::: کێشەکە تەنیا لەم وتارە نییە، زۆرتر لەبەر وتارەکانی تر ئەم ناوەم گۆڕی، زۆر وتار بەم ناوە دروست کران، ھەر یەکەی ڕێنووسێک، زیاتر مەبەستم یەکخستن بوو. باشە، ئێستا ئەمە چاک دەکەمەوە، بۆ چاککردنی وتارەکانی تر ئێوەش ھاوکاربن. | [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:13px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١١:٠٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ (UTC) ::::: نازانم بۆ دەبێت چاولە ویکیەکانی تر بکەین بۆ ناونای وتار، ئەوەی لەسەرە ئاماژەتان پێیکرد سەبارەت بەڕێژەی گەڕان گەر ئەو بکرێت بە پێوەر ئەوا هەڵەین. چوونکە گشت کەسێک لەهەر شوێنێک بێت ئەگەر بیەوێت بۆ ئەم ناوە بگەڕێت جگە لە نووسین بە ئینگلیزی ''محمد'' دەنوسێت نەک ''موحەمەد'' ئەمەش زۆۆر ڕوونە. وە هاوکات لە ئینگلیزش هەر ''muhamad''ە. خۆ ئێمەش وەک عەرەبی ''ضمه''مان نیە کە کەسێک لە خوێندنەوە ''و'' بۆ ناوەکە زیاد بکات. تەنها ئەوەیە کەوا لەگەڵی ڕاهاتووین... ڕایمن بیکەین بە ''موحەمەد'' بۆ ناوەکانی تریش دەتوانین چارەیەک بدۆزینەوە... <b><span style="font-family:Oswald;color:black">-</span> [[User:Ibrahim aziz|<span style="font-family:Oswald;color:maroon">ئیبراهیم</span>]] [[User talk:Ibrahim aziz#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]]</b> ‏٢٠:٥٦، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) :::::: بەڵام برادەران، من لەکوردیدا گوێبیستی '''محەمەد''' بوومە و کەسم نەدیوە بە تەشدیدەوە میمەکە دەرببڕێ یانی وەک محەممەد دەری ببڕێ. -- [[بەکارھێنەر:کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:کاردۆ جاف|لێدوان]]) ‏١٩:٤٥، ١٠ی ئایاری ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=545828 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150318060224/http://myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml بۆ http://www.myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٠١، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=594124 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160315045244/http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html بۆ http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٤٥، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == پشکنینی دەستکاری == سەرەتا سوپاسی ئەو بەکارھێنەرە دەکەم کە ھەوڵی ھێنانەوەی سەرچاوەی داوە. کاک {{وب|Calak}} ئایا لە ویکیپیدیای خۆمان [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=محەممەد&type=revision&diff=606321&oldid=606303 سەرچاوەدانان بەو شێوەیە] ڕێگەپێدراوە؟ سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٠٩، ٢٨ی شوباتی ٢٠١٩ (UTC) :وەڵڵا ستاندارد نییە بەڵام ڕەوا نییە دەستکارییەکە بگەڕێنینەوە.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٢:٤٧، ٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) :: خوا پشتیوان بێ بەم زوانە کەسێکی شارەزا دێ چاکسازیەکی باش لە وتارەکە ئەکرێ {{وب|Calak}}{{وب|ئارام بکر}} -- [[بەکارھێنەر:Gyan333|✔Gyan333✔]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٩، ٢٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) ::: ھەواڵێکی خۆشە! زۆر سوپاس بۆ تۆش! -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٢:١٤، ٢٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) :::: بەلام کاک {{وب|Calak}} سەرچاوەکان عەرەبین ستاندارد نییە یان پەیوەستە لەگەل سەرچاوەی عەرەبی روونکردنەوەی کوردیش ھەبێت؟ -- [[بەکارھێنەر:Gyan333|✔Gyan333✔]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ١٢ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) ::::: سەرچاوە دەتوانێ بە ھەموو زمانێک بێ بەڵام شێوازەکەی دەبێ ستاندارد بێ.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١١:٠٣، ١٣ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=719564 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200917095025/http://www.alyaum.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss بۆ http://www.alyaumonline.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٨، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == بەھایی == سڵاو {{وب|مامۆستا}} تۆ پێت وایە کە نووسینی ئایینی بەھایی لە ڕێزلێنراو و پەنا ئیسلام لە نێوانویکی ویکی کوردی و وتار (کە لەلایەن ئایپییەک [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/822211 لابردرا])، پێویستە؟ [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢٣:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو {{وب|Ahrir}} نەک هەر پێویست نیە بەڵکو زۆریش هەڵەیە، پێغەمبەری ئەوان بەهائوڵڵایە دینێکی تایبەت و کتێبی تایبەت بەخۆیان هەیە. تەنانەت لەوەسفی ویکیدراوە نوسراوە پەیامبەری ئاینی ئیسلام و بەهائی، لەکاتێکدا ئەو کۆتا پێغەمبەرە و هەرکەسێک دوای ئەو بڵێ پێغەمبەرم ئەوا بنچینەکانی شەریعەتی ئیسلامی ڕەتکردۆتەوە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٥، ١٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::{{وب|مامۆستا}} بەڵێ وایە، دەستکارییەکانی ویکیدراوە داخراون، بەڕێز {{وب|Aram}} تۆ دەتوانی نووسینی ویکیدراوە بکەیە، پێغەمبەری ئایینی ئیسلام؟[[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٠:١٨، ١٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::بیرخستنەوە ← {{وب|Aram}}. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏١٠:٣٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::::{{وب|Danial2703kurdistan}} سپاس بۆ بیرخستنەوەکەت. ئاگام لێیە و داواکاریی دەستکاریم پێشکەش کردووە، بەڵام تا ئێستا وەڵاممان نەدراوەتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٩، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::::: {{وب|Ahrir|مامۆستا|Danial2703kurdistan}} {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٣٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828886 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20081019075329/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm بۆ http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤٩، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == هەوڵدان == {{وب|مامۆستا}} ئەم وتارە شایەنی ئەوەیە جارێکی دیکە هەڵسەنگاندنی بۆ بکرێتەوە و کێشەو گرفتەکانی چارە بکرێت ، پێت چۆن کاری لەسەر بکەینەوە ؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٢:٤٨، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :منیش پێم باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٤٣، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: {{وب|sakura emad}} هەر زۆر باشە دەکرێت وردە ورده خەریکی بین ، بەڵام پێویست بە لابردنی پارێزەری وتار ناکات ؟؟[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٠٩، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::بەڵی @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تکایە من ھەوڵ دەدەم [[ویکیپیدیا:داواکردنی پاراستنی پەڕە|داوایەک بەرز بکەمەوە]] بۆ کەمکردنەوەی پاراستنی بۆ ئاستی ئەندامی تۆماربوو یان پەسەندکراوی خۆگەر بۆ ئەوەی لەم ماوەیەدا بتوانرێت باشتر دەستکاری بکرێت و پەرەپ پێ بدرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٤:٢٨، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: کارێکی زۆر باشە، لەگەڵ وتاری ئیسلام پێویستە دوبارە پێداچوونەوەی تەواویان بۆ بکرێت، بەڵام تاوەکو پارێزراویەکە لانەبرێت هیچ ناکرێت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٥:٣٦، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::زۆر باشە من بەش بەحاڵی خۆم لە بەشی (سەرچاوەکانی ژیاننامە، تا دابەزینی سروش) خەریک دەبم بۆ ئەوەی ھەماھەنگیمان ھەبێت دواتر ئەگەر ھەڵە و کەم و کوری ھەبوو دەتوانین پێکەوە چارەی بکەین. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٧، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :بەڕێزان {{وب|sakura emad}} ،{{وب|مامۆستا}} من تا ئەو شوێنەی پێشتر ئاماژەم پێدا کەم تا زۆرێک دەستکاریم تێدا کردو بەشی پێویست بابەتەکەم درێژکردەوە لەگەڵ دانانی سەرچاوە . ویستم بزانم دەتوانن هاوکار بن لە باشتر کردنی بەشکانی دیکە؟ . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٣٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::من لە بابەتی ئاینی شارەزا نیم بەڵام لە وەرگێڕان یان کاری تەکنیکی ئامادەکاریم تێدایە @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٤٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|sakura emad}} خۆی منیش شارەزاییم نییە ، بەلام لانیکەم لە شێوازی ویکی کەمێک شارەزابوویت .دەتوانی لەو زمانەی لێی شارەزایت دەستکاریی بەشکانی دیکەی بکەیت ،بگەڕێتەوە بۆ وتارەکە بە زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی وە فارسی چونکە لە هەرسێ زمانەکە وتارەکە هەڵبژێردراو و باشن . من دەتوانم پێداچوونەوە بەسەر سەرجەم بەشکانیدا بکەمەوە بەڵام پێم خۆشە کارەکە هەرەوەرزی بێت بۆ ئەوەی زوتر تەواو بێت و کاندیدی بکەینەوە بۆ وتاری هەڵبژێردراو . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٥٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::::سڵاو دەمەوێ بڵیم {{کرا|داواکارییەکە جێبەجێ کرا}} لەلایەن بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]. (([https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF&logid=271680 لۆگ])) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٤:٤٨، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::ژمارەیەکی باش دەستکاریم تێدا کرد، [https://w.wiki/489j بڕوانە ئێرە] بەردەوام دەبم ئیشەڵڵا گەر ھەموو بەشداربن زوو دەیکەینەوە بە وتاری هەڵبژێردراو. [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏٠٩:٠١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::::::{{وب|-Haryad}} دەستت خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:١٣، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::::لە خزمەتدام :) [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏١٤:٢٠، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ئەم وتارە بۆخۆم ھەندێک پەرەم پێداو و دواتریش {{وب|مامۆستا}} زیاتر پەرەی پێداوە، دەکرێت سەرنجی زیاتری بخرێتە سەر تا ئەوەی کێشە و گرفتەکانی باشتر بکرێت و وەک وتاری ھەڵبژێردراو ھەڵی بژێرینەوە .لەگەڵ ڕێزدا . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٩، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :دەمباش {{وب|Pirehelokan}}، {{وب|Serchia}}، {{وب|Aram}}، {{وب|Calak}}، {{وب|Aza}}، {{وب|Ahrirrr}}، {{وب|Amine yousefi}}، {{وب|Sakura_emad}}، {{وب|-Haryad}}، {{وب|ArkanEN123}}، {{وب|Aza}}، {{وب|Khoshhat}}، {{وب|فەرهاد}}،{{وب|Kushared}}، ھەروەھا گشت بەشداربووەکانی دیکە... ئەم وتارە کەم تا زۆرێک @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] بەشێوەیەکی گشتی چاکساری تێداکردووە و خۆی پێوە ماندوو کردووە ئەمەش لەپێناو ئەوەی وەک وتاری هەڵبژێردراو هەڵبێردرێتەوە ، ئەگەر سەرنج و تێبینی خۆتان بنووسن زۆر باش دەبێت ، وردە وردە بەستەرە سورەکانیش دەکرێنە وتار. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٥٤، ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :: سڵاو {{وب|Kurd2021}}، دەست و پەنجەی مامۆستا خۆش بێت! بەڵام من جارێ لەگەڵی نیم چونکە ناکرێت بە ھەڵپەھەڵپ و بە ڕۆژێک پێداچوونەوەی بۆ بکرێت. ئیشەڵڵا بۆ مانگی داھاتوو ھەم باشتر دەکرێت و ھەمیش زووتر دەپاڵێورێت تا قسەیەکی تری لێ بکەین. بەڵام جارێ باسی ھەڵبژاردن و ھەڵنەبژاردنم نەکردووە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٠٨، ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::ئەوەی بیرم بێت وتارەکە زۆر بە پۆزیتیڤ نووسرابوو. پێشتر بڕێک ڕەخنەی مەسیحییەکان و وێنەیەکی پیشاندانی کۆمیدیای یەزدانیی دانتەم دانا (کێشانی بلەیک) کە لە زەمی کەسایەتییەکەدا بوون. گەوھەر بەردە و بە کات دەبێ بە شتی بەنرخ. ویکیپیدیاش کاتی پێویستە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٢:٢٨، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دەکرێت ئەو بابەتانەشی تێدابێت کە ئەو کارانەی نەیارانی کردوویانە وەک دروستکردنی کاریکاتێر کە لەلایەن ڕۆژنامەی چارلی ئیبدۆ ئەگەر هەڵەنەبم دروستکرا کاردانەوای فراوانی لێکەوتەوە بە شێوەیەک هێرشکرایە سەر بنکەی ڕۆژنامەکە لە پاریس .ئەو باسانەش پێویستە بکرێت دواجار بابەتێکی گرینکە ئەوەش بۆ بێ لایەنی و دەوڵەمەندکردنی وتارەکە بە زانیاری جۆراوجۆر . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٥، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] پێشنیارێکم هەیە لەجیاتی دەقە عەرەبییەکان هەر دەقە کوردییەکە دابنرێت باشتر نییە ؟ بەومشێوەیە وتارەکەش کەمێک کورتتردەبێتەوە و هەمیش بۆ خوێنەر ئاسانتر دەبێت ،یان دەتوانی دەقە عەرەبییەکە بکەیت بە تێبینی و لەو بەشە زێت . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٠١، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] منیش وام پێباشە، ئەگەر سەیر کەی دەستکاریە تازەکان عەرەبیەکەم دانەناوە، بۆ درێژی وتارەکەش وا هەست ناکەم ئەوەندە درێژ بێت چونکە لە ویکی خۆمان وتاری درێژترمان هەیە. {{سھ}}{{وب|Kurd2021}}، وتارەکە ھەر ئیستەش زۆر درێژە و پێویستی بە کورتکردنەوە ھەیە. بە دەیان کتێب و وتار لەسەر پێغەمبەری ئیسلام نووسراوە و ناکرێت ھەمووی لەم وتارەدا بھێنرێت. پێویستە بە کورتی باسی بابەتەکان بکەین و بەستەر بدەین بە وتاری ترەوە. بۆ نموونە لازم نیە تەواو موعجیزەکان بنووسرێت بە دوورودرێژی. ھەر بڕێکیان بنووسرێن و بەستەر بدرێت بە وتارێکی نوێوە دەربارەی موعجیزەکانی پێغەمبەر (وەک [[en:Miracles of Muhammad]]). یا پێویست ناکات بابەتی شارلی ھێبدۆ بە درێژی بنووسرێت. تەنیا ناوێکی بێت یان وتارێک دروست بکرێت دەربارەی ڕەخنە لە محەمەد. مەبەستم ئەوەیە وتارەکە زۆر درێژە و لە خوێندنەوە نایەت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢١:٥٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :ماوەیەکی زۆرە کە باسەکەمان لەسەر ئەم وتارە ڕاگرتووەئەوەندەی بە منکرا ئەرکی زیادکردنی سەرچاوە و هەروەها پێداچوونەوە بە بەشە جیاوازەکانی وتارەکەم جێبەجێ کرد .ئەگەر کێشە و گرفتی دیکەی هەیە دەکرێت لێرە قسەی لەسەر بکرێت، حەیفە وتارێکی هەڵبژێردراوی وامان نەبێت.[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٣:٠٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843700 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.albadri.info/books/madkhal/index.htm *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160315045244/http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html بۆ http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٣٣، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == Muhammad and the moon == hello @[[بەکارھێنەر:Araxic|Araxic]] have you read the image caption before deleting it? it states that the moon groove it believed by Muslim scholars to be Muhammad's miracle splitting the moon; that have been taken by Apolo 10 group<ref>https://apod.nasa.gov/apod/ap021029.html</ref> <ref>http://www.saaid.net/Doat/mongiz/15-8.htm</ref> [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٩، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!--- ref sources template----> {{سەرچاوەکانی وتووێژ}} == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1083633 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010083939/https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/ بۆ https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢٢، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1084575 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112855/https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF بۆ https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211028165541/https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A-%25D9%2581%25D9%258A-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AE%25D8%25AF%25D9%258A%25D8%25AC%25D8%25A9-%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582-%25D8%25A3%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25AD%25D9%258B%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25A7-%25D9%2584%25D9%2585-%25D9%258A%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25BA%25D9%258A%25D8%25B1%25D9%2587-%25D9%2581%25D9%258A-40-%25D8%25B3%25D9%2586%25D8%25A9 بۆ https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9-%D9%81%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D8%AD%D9%82%D9%82%D9%87%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1%D9%87-%D9%81%D9%8A-40-%D8%B3%D9%86%D8%A9 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063555/https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85 بۆ https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171110/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm بۆ http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171119/http://jeridety.com/ar/170292 بۆ http://jeridety.com/ar/170292 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075716/https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html بۆ https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.melatibrahim.com/all/hwar *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200127003516/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm بۆ http://www.islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٣٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1087231 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220216191310/https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26 بۆ https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1089545 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010141124/https://islamarchive.cc/H_443985 بۆ https://islamarchive.cc/H_443985 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010141125/https://islamarchive.cc/Hadith_190849 بۆ https://islamarchive.cc/Hadith_190849 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011115858/https://islamarchive.cc/H_556401 بۆ https://islamarchive.cc/H_556401 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٦، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1100154 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210927003447/http://sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9 بۆ http://www.sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٠٣، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1102386 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010183725/http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 بۆ http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢١، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == ناوى وتارى محمد == سڵاو هاوڕێيان! دەمەوێ ناوى وتارى محەممەد بكەم بە موحەمەد دەزانم لە سەرەوە وتوێژتان لە سەرى كردووە بەڵام ويستم یەكلايى بێتەوە وە بێجگە لە وە ناوى راستى موحەممەدە نەك محەممەد لە هەموو زمانێكيش موحەمەدە تەنانەت كورديش. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ‏١١:٠١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1108454 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010114437/https://muslim-nafahat.net/seera_023/ بۆ https://muslim-nafahat.net/seera_023/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢٥، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1130795 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211027221525/https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/ بۆ https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٤٩، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1134141 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709185229/https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556 بۆ https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:١٥، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1189341 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112855/http://old.aqaed.com/faq/8391/ بۆ http://old.aqaed.com/faq/8391/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211022222320/http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html بۆ http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1195340 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211028165520/https://www.alshareyah.com/%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A9-%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25A9/21-%25D8%25A2%25D9%258A%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D9%2588%25D9%2588%25D9%2582%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA/2564-2021-05-05-00-01-34 بۆ https://www.alshareyah.com/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A9-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/21-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%88%D9%82%D9%81%D8%A7%D8%AA/2564-2021-05-05-00-01-34 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٤٩، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1196610 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075717/http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type= بۆ http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type= زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٢٠، ٢ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1199763 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063559/http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082 بۆ http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220613201800/https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF بۆ https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٠٧، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1211872 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171111/https://resalapost.com/2019/10/30/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-9-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%91%D9%90%D8%AF-%D8%A7/ بۆ https://resalapost.com/2019/10/30/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-9-%d9%86%d8%b2%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b3%d9%8a%d9%91%d9%90%d8%af-%d8%a7/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٣٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1215341 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326033244/http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511 بۆ http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٤٧، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1240084 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709185256/http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415 بۆ http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171109/https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html بۆ https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1267805 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063554/https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84 بۆ https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٦، ٤ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢٩ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1327230 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010083939/https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/ بۆ https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709185256/http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415 بۆ http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010114437/https://muslim-nafahat.net/seera_023/ بۆ https://muslim-nafahat.net/seera_023/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709185229/https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556 بۆ https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010141124/https://islamarchive.cc/H_443985 بۆ https://islamarchive.cc/H_443985 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010141125/https://islamarchive.cc/Hadith_190849 بۆ https://islamarchive.cc/Hadith_190849 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010183725/http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 بۆ http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112855/http://old.aqaed.com/faq/8391/ بۆ http://old.aqaed.com/faq/8391/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112855/https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF بۆ https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011115858/https://islamarchive.cc/H_556401 بۆ https://islamarchive.cc/H_556401 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211022222320/http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html بۆ http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211027221525/https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/ بۆ https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063554/https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84 بۆ https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211028165520/https://www.alshareyah.com/%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A9-%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25A9/21-%25D8%25A2%25D9%258A%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D9%2588%25D9%2588%25D9%2582%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA/2564-2021-05-05-00-01-34 بۆ https://www.alshareyah.com/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A9-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/21-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%88%D9%82%D9%81%D8%A7%D8%AA/2564-2021-05-05-00-01-34 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063559/http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082 بۆ http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211028165541/https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A-%25D9%2581%25D9%258A-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AE%25D8%25AF%25D9%258A%25D8%25AC%25D8%25A9-%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582-%25D8%25A3%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25AD%25D9%258B%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25A7-%25D9%2584%25D9%2585-%25D9%258A%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25BA%25D9%258A%25D8%25B1%25D9%2587-%25D9%2581%25D9%258A-40-%25D8%25B3%25D9%2586%25D8%25A9 بۆ https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%AF%DB%8C%D8%AC%D8%A9-%D9%81%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D9%85-%DB%8C%D8%AD%D9%82%D9%82%DA%BE%D8%A7-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%DA%BE-%D9%81%DB%8C-40-%D8%B3%D9%86%D8%A9 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210927003447/http://sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9 بۆ http://www.sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063555/https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85 بۆ https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171110/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm بۆ http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171119/http://jeridety.com/ar/170292 بۆ http://jeridety.com/ar/170292 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075717/http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type= بۆ http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type= زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171109/https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html بۆ https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171111/https://resalapost.com/2019/10/30/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-9-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%91%D9%90%D8%AF-%D8%A7/ بۆ https://resalapost.com/2019/10/30/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-9-%d9%86%d8%b2%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b3%d9%8a%d9%91%d9%90%d8%af-%d8%a7/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075716/https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html بۆ https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220216191310/https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26 بۆ https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326033244/http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511 بۆ http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220613201800/https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF بۆ https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200127003516/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm بۆ http://www.islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٢٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1412148 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230428070251/https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1 بۆ https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230428070252/http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 بۆ http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:١٦، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1431815 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112856/https://e3arabi.com/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF/ بۆ https://e3arabi.com/%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/%d9%85%d9%86-%d9%87%d9%8a-%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%b9%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112854/https://dorar.net/hadith/sharh/5827 بۆ https://dorar.net/hadith/sharh/5827 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211023192906/http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1 بۆ http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211018075715/http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1 بۆ http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1435548 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230505192652/https://rjeem.com/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87/ بۆ https://rjeem.com/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d8%aa%d9%8a%d9%87-%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%a7%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ بۆ http://www.dangiislam.org/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٥٤، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1444019 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220126063554/https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520 بۆ https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٤٦، ١١ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1448843 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211023212818/https://www.almerja.com/reading.php?idm=66636 بۆ http://www.almerja.com/reading.php?idm=66636 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٣٤، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1460428 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210916104531/https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF بۆ https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010183724/https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041 بۆ https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211016171110/https://taghrib.com/ar/library/print/406/19 بۆ https://taghrib.com/ar/library/print/406/19 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٢١، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1463321 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211127175321/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37 بۆ http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220319123048/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469 بۆ http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220321085546/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565 بۆ http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٢٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1473796 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010183726/https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389 بۆ https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211011112857/https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1 بۆ https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٢٢، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1554252 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211010083941/https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85 بۆ https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211125122443/http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html بۆ http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٤٥، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560676 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211020003631/https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/ بۆ https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220326033244/https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/ بۆ https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٤٩، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570161 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211027175444/https://islamsyria.com/site/show_articles/9266 بۆ https://islamsyria.com/site/show_articles/9266 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:١٥، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) hjl6awmu2qx3uwcj62jaj93omx2mael 0 8488 1570070 1463832 2026-03-30T18:30:30Z ~2026-19893-89 75464 چاکسازی چاکسازی (بچووک) 1570070 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name={{native name|es|República de Cuba}} | conventional_long_name=کۆماری کووبا | common_name=کوبا | status = [[Client state]] of the United States | image_flag=Flag of Cuba.svg | alt_flag=Five horizontal stripes: three blue and two white. A red equilateral triangle at the left of the flag, partly covering the stripes, with a white five pointed star in the centre of the triangle. | image_coat=Coat of Arms of Cuba.svg | symbol_type=Coat of arms | alt_coat=A shield in front of a fasces crowned by the Phrygian Cap, all supported by an oak branch and a laurel wreath | image_map= LocationCuba.svg | alt_map=Political map of the Caribbean region with Cuba in red. An inset shows a world map with the main map's edges outlined. | national_motto=''Patria o Muerte'' <small>{{es icon}}{{ھن}}"Homeland or Death"</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bc.gov.cu/English/cuban_bills.asp|سەردێڕ=Cuban Peso Bills|بڵاوکەرەوە=Central Bank of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090307233221/http://www.bc.gov.cu/English/cuban_bills.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307233221/http://www.bc.gov.cu/English/cuban_bills.asp |date= ٧ی ئازاری ٢٠٠٩}}</ref> | national_anthem=''La Bayamesa''{{nbsp|2}}<small>("The Bayamo Song")</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mipais.cuba.cu/cat_en.php?idcat=91&idpadre=83&nivel=2|سەردێڕ=National symbols|بڵاوکەرەوە=Government of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160115200948/http://mipais.cuba.cu/cat_en.php?idcat=91&idpadre=83&nivel=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Cuban national anthem (abridged version), performed by the U.S. Navy Band.oga]] | official_languages=[[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] | national_languages=[[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] | capital=[[ھاڤانا]]|latm=٨|latNS=N|longd=٨٢|longm=٢٣|longEW=W | largest_city= | government_type=[[دەوڵەت]]ی [[کۆمۆنیزم]] | leader_title1 = [[سەرۆک]]ی وڵات | leader_name1 = میگێل دیاز | leader_title3 =سەرۆک پەرلەمان لازۆ هێرناندز | leader_title4 = [[سەرۆک وەزیران]] | leader_name4 = مانوێل کروز | area_km2=١٠٩٬٨٨٤ | area_sq_mi=٤٢٬٤٢٦<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | area_magnitude=1_E11 | area_rank=٩٩ | percent_water=negligible<ref name="cubastat2010"/> | population_estimate=11,241,894<ref name="cubastat2010">[http://www.one.cu/aec2010/20080618index.htm Anuario Estadístico de Cuba 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192424/http://www.one.cu/aec2010/20080618index.htm |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦}}, Oficina Nacional de Estadísticas, República de Cuba. Accessed on {{Nowrap|September 30}}, 2011.</ref> | population_estimate_year=٢٠١٠ | population_estimate_rank=73rd | population_census=11,177,743<ref name="cubastat2010"/> | population_census_year=٢٠٠٢ | population_density_km2=١٠٢٫٣ | population_density_sq_mi=٢٦٥٫٠<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank=١٠٦ | GDP_PPP_year=٢٠١٠ | GDP_PPP=$114.1 billion<ref name="factbook"/> | GDP_PPP_rank=63rd | GDP_PPP_per_capita=$٩٬٩٠٠ | GDP_PPP_per_capita_rank=٨٦ | GDP_nominal_year=٢٠١٠ | GDP_nominal=$57.49 billion<ref name="autogenerated1"/> | GDP_nominal_rank = ٦٨ | GDP_nominal_per_capita=$5,100<ref name="cubastat2010"/><ref name="autogenerated1"/><ref>Value was rounded down to the nearest hundred.</ref> | GDP_nominal_per_capita_rank = ٩٠ | HDI_year = ٢٠١١ <!-- Please use the year in which the HDI data refers to and not the publication --> | HDI= ٠٫٧٧٦ | HDI_change = increase | HDI_ref =<ref>http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf</ref> | HDI_rank=51st<!-- Please see talk page before adding the reference again --> | HDI_category=<span style="color:#090;">high</span> | sovereignty_type=[[سەربەخۆیی]] | sovereignty_note=لە [[ئیسپانیا]] و [[ئەمریکا]] | established_event1=ڕاگەیاندنی جەنگی دە ساڵە | established_event2=ڕاگەیاندنی کۆمار| established_event3=[[شۆڕشی کووبا]] | established_date1=١٠/١٠/١٨٦٨{{ھن}}لە ئیسپانیا | established_date2=٢٠/٥/١٩٠٢{{ھن}}لە وڵاتە یەکگرتووەکان | established_date3=١ کانوونی دووەم ١٩٥٩ | currency=[[Cuban peso]]<!-- kludge to deal with fact that template expects only one currency per country: -->(<code>[[ئایزۆ ٤٢١٧|CUP]]</code>){{ھن}}[[Cuban convertible peso]]<ref>From 1993 to 2004 the [[United States dollar]] was used alongside the peso until the dollar was replaced by the convertible peso</ref> | currency_code=CUC | time_zone=[[Cuba Time|CST]] | utc_offset=−٥ | time_zone_DST=[[Daylight saving time in Cuba|CDT]] | utc_offset_DST=−٤ | drives_on=right | cctld=[[.cu]] | calling_code=[[+٥٣]] | footnotes=}} '''کووبا'''، بە ڕەسمی '''کۆماری کووبا''' (بە زمانی ئیسپانی: ''República de Cuba'') وڵاتێکە کە لە چەند دوورگەیەک پێک ھاتووە، کە دەکەوێتە ناوچەی [[کاری بی]] لەلە کەنداوی [[مەکسیک]]، لە کیشوەری [[ئەمریکاکان|ئەمریکا]]. گەورەترین شار و پایتەختەکەی [[ھاڤانا]]یە، و شاری (سانتیاگۆ دێ کووبا) دووەم گەورەترین شاری کووبایە. «کووبا» نزیکە لە ھەریەک لەدەوڵەتانی ([[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، [[مەکسیک]]، [[ھایتی]]، [[جامایکا]]). خەڵکی کووبا بە [[کووبایی]] ناودەبرێن، و زمانی فەرمی لە کووبا ([[زمانی ئیسپانی]]ە). کووبا لەلایەن دۆزەرەوە «[[کریستۆڤەرکۆڵۆمبۆس]]» دۆزرایەوە کە ھەمان کەس بوو کە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکای]] دۆزییەوە و کووبای کردە بەشێک لە «شانشینی ئیسپانیا». ڕووبەری کووبا بە (١٠٩٫٨٨٦)کم دەخەملێنرێت. ژمارەی دانیشتووانی کووبا نزیکەی (١١) ملیۆن کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتەکانی ئەمەریکاکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ئەمریکای باکوور|ئەمریکای لاتین|مێژوو|شەڕی سارد|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cuba}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کووبا]] [[پۆل:کەنداوی مەکسیک]] [[پۆل:ئەمریکای لاتینی]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٢]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:وڵاتەکانی کارایبی]] [[پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیسپانی ئاخێو]] j4kf7i90jc1zear390w7zscf5ofs4ke 1570071 1570070 2026-03-30T18:32:47Z ~2026-19893-89 75464 چاکسازی (بچووک) چاکسازی 1570071 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name={{native name|es|República de Cuba}} | conventional_long_name=کۆماری کووبا | common_name=کوبا | status = [[Client state]] of the United States | image_flag=Flag of Cuba.svg | alt_flag=Five horizontal stripes: three blue and two white. A red equilateral triangle at the left of the flag, partly covering the stripes, with a white five pointed star in the centre of the triangle. | image_coat=Coat of Arms of Cuba.svg | symbol_type=Coat of arms | alt_coat=A shield in front of a fasces crowned by the Phrygian Cap, all supported by an oak branch and a laurel wreath | image_map= LocationCuba.svg | alt_map=Political map of the Caribbean region with Cuba in red. An inset shows a world map with the main map's edges outlined. | national_motto=''Patria o Muerte'' <small>{{es icon}}{{ھن}}"Homeland or Death"</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bc.gov.cu/English/cuban_bills.asp|سەردێڕ=Cuban Peso Bills|بڵاوکەرەوە=Central Bank of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090307233221/http://www.bc.gov.cu/English/cuban_bills.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307233221/http://www.bc.gov.cu/English/cuban_bills.asp |date= ٧ی ئازاری ٢٠٠٩}}</ref> | national_anthem=''La Bayamesa''{{nbsp|2}}<small>("The Bayamo Song")</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mipais.cuba.cu/cat_en.php?idcat=91&idpadre=83&nivel=2|سەردێڕ=National symbols|بڵاوکەرەوە=Government of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160115200948/http://mipais.cuba.cu/cat_en.php?idcat=91&idpadre=83&nivel=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Cuban national anthem (abridged version), performed by the U.S. Navy Band.oga]] | official_languages=[[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] | national_languages=[[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] | capital=[[ھاڤانا]]|latm=٨|latNS=N|longd=٨٢|longm=٢٣|longEW=W | largest_city= | government_type=[[دەوڵەت]]ی [[کۆمۆنیزم]] | leader_title1 = [[سەرۆک]]ی وڵات | leader_name1 = میگێل دیاز | leader_title3 =سەرۆک پەرلەمان لازۆ هێرناندز | leader_title4 = [[سەرۆک وەزیران]] | leader_name4 = مانوێل کروز | area_km2=١٠٩٬٨٨٤ | area_sq_mi=٤٢٬٤٢٦<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | area_magnitude=1_E11 | area_rank=٩٩ | percent_water=negligible<ref name="cubastat2010"/> | population_estimate=11,241,894<ref name="cubastat2010">[http://www.one.cu/aec2010/20080618index.htm Anuario Estadístico de Cuba 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192424/http://www.one.cu/aec2010/20080618index.htm |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦}}, Oficina Nacional de Estadísticas, República de Cuba. Accessed on {{Nowrap|September 30}}, 2011.</ref> | population_estimate_year=٢٠١٠ | population_estimate_rank=73rd | population_census=11,177,743<ref name="cubastat2010"/> | population_census_year=٢٠٠٢ | population_density_km2=١٠٢٫٣ | population_density_sq_mi=٢٦٥٫٠<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank=١٠٦ | GDP_PPP_year=٢٠١٠ | GDP_PPP=$114.1 billion<ref name="factbook"/> | GDP_PPP_rank=63rd | GDP_PPP_per_capita=$٩٬٩٠٠ | GDP_PPP_per_capita_rank=٨٦ | GDP_nominal_year=٢٠١٠ | GDP_nominal=$57.49 billion<ref name="autogenerated1"/> | GDP_nominal_rank = ٦٨ | GDP_nominal_per_capita=$5,100<ref name="cubastat2010"/><ref name="autogenerated1"/><ref>Value was rounded down to the nearest hundred.</ref> | GDP_nominal_per_capita_rank = ٩٠ | HDI_year = ٢٠١١ <!-- Please use the year in which the HDI data refers to and not the publication --> | HDI= ٠٫٧٧٦ | HDI_change = increase | HDI_ref =<ref>http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf</ref> | HDI_rank=51st<!-- Please see talk page before adding the reference again --> | HDI_category=<span style="color:#090;">high</span> | sovereignty_type=[[سەربەخۆیی]] | sovereignty_note=لە [[ئیسپانیا]] و [[ئەمریکا]] | established_event1=ڕاگەیاندنی جەنگی دە ساڵە | established_event2=ڕاگەیاندنی کۆمار| established_event3=[[شۆڕشی کووبا]] | established_date1=١٠/١٠/١٨٦٨{{ھن}}لە [[ئیسپانیا]] | established_date2=٢٠/٥/١٩٠٢{{ھن}}لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | established_date3=١ کانوونی دووەم ١٩٥٩ | currency=[[Cuban peso]]<!-- kludge to deal with fact that template expects only one currency per country: -->(<code>[[ئایزۆ ٤٢١٧|CUP]]</code>){{ھن}}[[Cuban convertible peso]]<ref>From 1993 to 2004 the [[United States dollar]] was used alongside the peso until the dollar was replaced by the convertible peso</ref> | currency_code=CUC | time_zone=[[Cuba Time|CST]] | utc_offset=−٥ | time_zone_DST=[[Daylight saving time in Cuba|CDT]] | utc_offset_DST=−٤ | drives_on=right | cctld=[[.cu]] | calling_code=[[+٥٣]] | footnotes=}} '''کووبا'''، بە ڕەسمی '''کۆماری کووبا''' (بە زمانی ئیسپانی: ''República de Cuba'') وڵاتێکە کە لە چەند دوورگەیەک پێک ھاتووە، کە دەکەوێتە ناوچەی [[کاری بی]] لەلە کەنداوی [[مەکسیک]]، لە کیشوەری [[ئەمریکاکان|ئەمریکا]]. گەورەترین شار و پایتەختەکەی [[ھاڤانا]]یە، و شاری (سانتیاگۆ دێ کووبا) دووەم گەورەترین شاری کووبایە. «کووبا» نزیکە لە ھەریەک لەدەوڵەتانی ([[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، [[مەکسیک]]، [[ھایتی]]، [[جامایکا]]). خەڵکی کووبا بە [[کووبایی]] ناودەبرێن، و زمانی فەرمی لە کووبا ([[زمانی ئیسپانی]]ە). کووبا لەلایەن دۆزەرەوە «[[کریستۆڤەرکۆڵۆمبۆس]]» دۆزرایەوە کە ھەمان کەس بوو کە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکای]] دۆزییەوە و کووبای کردە بەشێک لە «شانشینی ئیسپانیا». ڕووبەری کووبا بە (١٠٩٫٨٨٦)کم دەخەملێنرێت. ژمارەی دانیشتووانی کووبا نزیکەی (١١) ملیۆن کەسە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتەکانی ئەمەریکاکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ئەمریکای باکوور|ئەمریکای لاتین|مێژوو|شەڕی سارد|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cuba}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کووبا]] [[پۆل:کەنداوی مەکسیک]] [[پۆل:ئەمریکای لاتینی]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٠٢]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:وڵاتەکانی کارایبی]] [[پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئیسپانی ئاخێو]] e8hhgy8gupwgugh3ypznujo8n6gdnzp 0 9558 1570121 1569931 2026-03-30T21:07:13Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570121 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}}{{کەمبەستەر}}{{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئاماژەی زیاتر|date=نیسان ٢٠٢٠}} }} {| class="infobox" style="width:20.5em; line-height:11pt; text-align:right; " cellspacing="5" cellpadding="٥" |+ |- ! colspan="2" style="background-color: #DCDCDC" | <font size="٣"> <center>دەوڵەتی سەلجووقی</center></font> |- ! colspan="2" style="background-color: #DCDCDC" | <font size="٣"> <center>دولت سلجوقیان</center></font> |----- | colspan="2" align=center bgcolor="white"| [[پەڕگە:seljuk Empire locator map.svg|250px]]<br/>دەوڵەتی سەلجووقی لە فراوانترین ئاستیدا ساڵی ١٠٩٢ز دوای کۆچی دواییی مەلیکشاھ |----- ! colspan="2" bgcolor="#DCDCDC" |<center> زانیاریی گشتی</center> |----- | '''پایتەخت''' ||" border: 0px align="right" bgcolor="white"| [[نەیشابوور]]، [[ڕەی (ئێران)|ڕەی]]، [[ئەسفەھان]] |- | '''زمانی فەرمی ''' || align="right" bgcolor="white"| [[عەرەبی]] و [[فارسی]] و [[تورکی]] |- |'''جۆری حوکم''' || align="right" bgcolor="white"| شانشینی |- |'''مێژووی دامەزراندن''' || align="right" bgcolor="white"| ساڵی ١٠٣٧ز |- |'''مێژووی ڕووخان''' || align="right" bgcolor="white"| ساڵی ١١٩٤ز |- |'''دامەزرێنەر''' || align="right" bgcolor="white"| [[توغرەڵی یەکەم|توغرەڵ بەگ]] |- |'''دوایین خەلیفە ''' || align="right" bgcolor="white"| ئەحمەد سنگر |- |'''ئایین''' || align="right" bgcolor="white"| [[ئیسلام]] |----- |} '''ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی''' یان '''سەلجووقییەکان'''، بنەماڵەیەکی دەسەڵاتداری [[گەلانی تورک|تورک]] بوون و حوکمی [[ئەفغانستان]] و [[ئێران]] و بەشێک لە [[ئەنادۆڵ]]، [[سووریا]]، [[عێراق]] و [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]یان کردووە لە نێوان ساڵانی ١١٥٧ بۆ ١٠٣٨ی زایینی و پاشان ھەتا ١١٩٤، پایتەختەکەیان [[نەیشابوور]] و [[ڕەی]] و پاشان [[ئەسفەھان]] بووە. سەلجووقییەکان دەچنەوە سەر ھۆزی قنق، یەکێک لە ھۆزە دەسەڵاتدارەکانی ئۆیغوزی تورکی، ئەم ھۆزە بوونە موسڵمان لە سەردەمی سەلجووقییەکان. حەفیدەکانی سەلجووق، کە ([[توغرەڵی یەکەم|توغرەڵ بەگ]] و جغری) بوون شانشینەکەیان کردە دوو بەشەوە، بەشی ڕۆژاوا کە بنکەکەی [[ئەسفەھان]] بووە، بەشی ڕۆژھەڵاتە کە بنکەکەی مەڕو بوو. لە دوای سەرکەوتنی توغرەڵ بەگ بەسەر [[غەزنەوییەکان]] ساڵی ١٠٤٠ز لە نزیک زەنگان شانشیەنەکەی فراوان بوو بە لای ڕۆژاوادا زیاتر، و فارسی خستە سەر ساڵی ١٠٤٢ز، و ھەندێک لە بەشەکانی [[ئەنادۆڵ]] و پاشان عێراقی گرت ساڵی ١٠٥٥ز، و دوای ئەوەی دەستی گرت بەسەر بوەیھیەکاندا لە عێراق تەغڕۆڵ بێگ چووە بەغداوە. مێژوو نوسان سەردەمی سەلجوقی لە عێراق بە سەردەمی بەتوانای سەلجوقیەکان دادەنێن، کە ھەموو کاروبارێکی دەوڵەتیان بە دەستەوە بوو جگە لە ھەندێک ڕووکەش و ڕەسمیات نەبێت خەلیفەی [[عەباسی]] ھیچی بەدەست نەبوو، و سەلجوقیەکان دەستیان گرت بەسەر [[ئەرمەنستان]] ساڵی ١٠٦٤ز، پاشان دەستیان گرت بەسەر [[حیجاز]] و شوێنە پیرۆزەکاندا لە ساڵی ١٠٧٠ز بۆ ماوەیەکی کەم، ھەروەک سەرکەوتنێکی باشیان بە دەست ھێنا بەسەر بیزەنتیەکان لە شەڕی مەڵاز گرد ساڵی ١٠٧١ز. لە ساڵی ١٠٩٢ز وبەھۆی زۆری ڕکەبەرەکان لەسەر تەختی دەسەڵات لە نێوان ئەندامانی خێزانەکەی، شانشینی سەلجوقی بووە چەند مەمالیکێک، ومەحمود توانی یەکی بخاتەوە لە ساڵی ١١٠٥ تا ١١١٨ بەڵام دووبارە دابەش بوویەوە و شانشینی سەلجوقی دامەزرا لە عێراق و ئێران و مایەوە تا دەوروبەری ساڵی ١١٩٤ز، و یەکێکی تر لە ڕۆژھەڵات سوڵتان ئەحمەد سنگر دایمەزراند لە نێوان ساڵانی ١١١٨-١١٥٧ز، کە زۆر نەمایەوە کە لە سەردەمی جێنشینەکانیدا و لە ساڵی ١١٣٥ و لە ئەنجامی ناکۆکیان لەگەڵ دراوسێکانیاندا شاکانی خواڕەزم (خواڕزمشاھات) دەستیان بەسەرا گرت ساڵی ١١٩٤ز، چەند مەمالیکێکی تر بۆ سەلجوقیەکان دامەزران وەک، * لە [[کرمان]] (١٠٤١-١١٨٧)ز، بارەگاکەیان [[بەردەسیر]] بوو * لە [[شام]] (١٠٩٤-١١١٧).، بارەگاکەیان [[دیمەشق]] پاشان [[حەلەب]] بوو. * لە [[ئەنادۆڵ]] (١٠٧٧-١٣٠٨)ز، بارەگاکەیان [[ئیزنیق]] پاشام [[قۆنیە]] بوو. == مێژوو == === دامەزراندن === سەلجوقیەکان ئەچنەوە سەر ھۆزی (قنق) یەکێک لە ھۆزەکانی غەزوی بیست و سێیەم کە لقێکی تورکەکانن، ئەم ھۆزانە لەنیوەی دووەمی سەدەی شەشەمی زاینیەوە دەستیان کرد زنجیرەیەک کۆچگردن بۆ خاکەکانی ئەنادۆڵ بە ھۆکاری جیاواز، کە ھۆکاری سەرەکی ئەبێت بۆ گوزەران و زەوی بوو بێت، و لەکاتی کۆچکردنەکە ھۆزەکە ماوەیەک لە جرجان و تەبڕستان مانەوە و لێرە ئەندامانی ھۆزەکە لە خزمەتی پاشای تورکی (بیگۆ)دا بوون، لەوانەش (سەلجوقی کوڕی دەقاق) کە لە گەورەکانیان بوو وپایەی سەرۆکی سوپای وەرگرت لای پاشا تورکیەکە، بەڵام بە ھۆی بەھێزی سەلجوق و گوێڕایەڵی ھۆزەکەی بۆی، بیگۆ ترسا لە دەست بەسەراگرتنی سوپای تورکی و لە سەلجوق، ھەتا پلانی کوشتنی دانا، کاتێک سەلجوق بەمەی زانی ھۆزەکەی کۆ کردەوە و ڕۆیشتن بەرەو شاری خەجنەدە لە نزیک ڕووباری سیحۆن، کە حوکمی ئیسلامە باڵی کێشا بوو بەسەر ئەو ناوچەیەدا، لێرەدا سەلجوق [[ئیسلام]] بوونی خۆی ڕاگەیاند و جەنگا لەگەڵ تورکە بت پەرستەکانی ناوچەی تورکستان. [[پەڕگە:Gaznaly-seljuk Dandanaqan.jpg|thumb|220px|شەڕى داندقان لە نێوان غەزنەوى وسەلجوقیەکان]] لە سەدەی پێنج کۆچیەوە ھێزی سەلجوقی بەرز بوویەوە و بوو بە دەوڵەتێکی بەھێز، کە ئەمەش بووە ھۆی قەلەقی سوڵتان مەحمود غەزنەوی حاکمی دەوڵەتی غەزنەوی لە وڵاتی ھند وفارس، لەبەر ئەوە مەحمود ھێرشی کردە سەر سەلجوقیەکان ساڵی( ٤١٥ک) ، ودەستی گرت بەسەر سوڵتانەکەیان ئەرسەلان بیگۆ و ژمارەیەکی زۆر لە شوێنکەوتووەکانی، و ئەرسەلانی ناردە بەندیخانە تا چوار ساڵ و پاشان مرد، بەڵام لە ساڵی ٤١٩ک، سەلجوقیەکان شۆڕشیان کرد و دەرچوون لە ژێر حوکمی مەحمود، مەحمود چەند سەربازێکی بۆ ناردن سەلجوقیەکان شکاندنیان و بەردەوام بوون لە ڕۆیشتنین بەرەو وڵاتی ئەودیو ڕووبار، چەند شارێکیان تێکدا و وێرانیان کرد، مەحمود میر تۆسی بۆ ناردن کە دوو ساڵ لە وڵاتە دوایان کەوت بەڵام مەحمود کۆچی دوایی کرد ساڵی ٤٢١ک بێ ئەوەی بە تەواوی دەست بگرێت بەسەر سەلجوقیەکاندا، و کوڕەکەی مەسعودی کوڕی مەحمود ڕێکەوت لەگەڵیان و ماوەیەک ناکۆکی نێوانیان وەستا، و کاتێک مەسعود ڕۆیشت بۆ ھند بۆ سەرکوتکردنی یاخی بووەکان جارێکی تر سەلجوقیەکان شۆڕشیان کرد، سوپایەکی بۆ ناردن لە نیسابور بەیەک گەیشتن و شکاندنیان، پاشەکشەیان کرد بۆ ڕەی و دوایین جەنگ ڕویدا لە نێوانیان و نێوان مەسعود کەتوانی بیانشکێنێت، ھەموو ئەو شەڕانەی پێشتر باسمان کرد شوێنکەوتووەکانی ئەرسەلان بیگۆ کردیان، کاتێک تەغڕۆڵ بێگ کوڕی میکائیل (کوڕی برای ئەرسەلان) ھاتە جێگەی، و سەرکردایەتی شەڕەکانی سەلجوقی کرد دوای ئەوە دەوڵەتی سەلجوقی دامەزراند، و بووە ناکۆکیان لەگەڵ عەلی تەکین کە ئەیویست ئەو سەرکردایەتی سەلجوق بکات، و دوای چەن شەڕێک لە نێوانیان لە جەنگێکی گەورەدا لە ساڵی ٤٢١ک، تەغڕۆڵ شکا. بە ھۆی ئەم شکانەوە تەغڕۆڵ زۆر بەھێز نەما، داوای ڕێکەوتنی لە مەسعودی کوڕی مەحمود کرد، و مەسعود سودی لەو فرسەتە وەرگرت و نێرراوەکانی تەغڕۆڵی گرت و سوپای کۆ کردەوە و ڕۆیشت بۆیان و توشی شکستێکی گەورەی کردن، بەڵام لە کۆتایی جەنگەکەدا سەربازەکانی مەسعود بووە ناکۆکیان لەسەر دەستکەوتەکان، و سەلجوقیەکان سودیان لەو ناکۆکیە وەرگرت و ھێرشیان کردە سەر سەربازەکانی مەسعود و شکاندنیان و جارێکی تر سەلجوقیەکان سەرکەوتنیان بە دەست ھێنایەوە، لە کاتی ئەو جەنگە مەسعود لە نیسابور بوو و کاتێک ھەواڵی شەڕەکەی پێ گەیشت ترسا لێیان و ویستی زەویان باتێ تا واز لە دژایەتی بھێنن بەڵام ڕەتیان کردەوە، و مەسعود دوای ئەوەی نائومێد بوو لێیان ماوەیەک گوێی پێ نەدان، و لە کۆتاییدا بڕیاری دا بگەڕێتەوە بۆ شەڕ لەگەڵیان وسوپایەکی گەورەی کۆکردەوە، کە تەغڕۆڵ توانی بیانشکێنێت ساڵی ٤٢٨ک و دوای ئەو شەڕە سەلجوقیەکان دەستیان گرت بەسەر خۆراساندا. لە ساڵانی دواتردا شەڕ بەردەوام بوو لە نێوانیان وتەغڕۆڵ سەرکەوتوو بوو، ومەسعود قەلەق بوو وسوپایەکی کۆکردەوە بەرەو [[خۆراسان]] ول ەگەڵ سەلجوقیەکان بەیەکیاندا لە جەنگی داندقاندا کە مەسعود شکا و ئەو شەڕە سەرەتای فەرمانڕەوایی سەلجوقیەکان و کۆتایی ھێزی [[غەزنەوییەکان]] بوو، دوای ئەوە مەسعود لە بەرگری وەستاو و سەلجوقیەکان یەکێک لە بەھێزترین دەوڵەتەکانی ڕۆژھەڵاتیان دامەزراند کە ساڵی ٤٢٩ک بە ساڵی دامەزراندنی تەواوی دەوڵەتەکە دادەنرێت. === شەڕ لەگەڵ بوەیھیەکان === [[پەڕگە:Dailam soldier.jpg|thumb|250px|right|ئەسپ سوارێکى بوەیهى]] سەلجوقیەکان نەوەی سەلجوق بڕیاریان دا یەک بگرن لە ژێر سەرکردایەتی تەغڕۆڵ بێگ دوای دەستگرتنیان بە سەر خاکی خۆراساندا، بەم شێوەیە دەوڵەتی سەلجوقی دامەزرا، پاشان تەغڕۆڵ دەستی کرد بە فراوان کردنی دەوڵەتەکیان لە ڕۆژئاواوە، لە ساڵی ٤٣٣ک [[جرجان]] و پاشماوەی تەبرستان فەتح کران، و ساڵی ٤٣٤ک خواڕزمی فەتح کرد و پاشان بەردەوام بوو ودەستی گرت بەسەر تەبس و مەکڕان و دەوروبەری [[کرمان]] و ڕەی، ھەر لە ھەمان ساڵدا [[ھەمەدان]]ی گرت و ڕووی کردە باکور بۆ دەھستان و پاشان گەڕایەوە و حاکمی دانا لەسەر تەبرستان و ھەمەدان، و ھوڵی گرتنی کرمانی دا بەڵام تێک شکا، دواتر تەغڕۆڵ ماوەیەک وەستا لە غەزووەکانی پاشان [[بوەیھیەکان]] گەڕانەوە ساڵی ٤٣٦ک و ھەمەدانیان لێ سەندنەوە، لەبەر ئەوە تەغڕۆڵ ئیبراھیمی کوڕی یەنالی نارد بۆ فارس ساڵی ٥٣٧ و ھەمەدانیان گێڕایەوە و وڵاتی جەبەلیان گرت (ڕۆژئاوای ئێران وعێراقی ئێستا)، لە ساڵی دواتردا تەغڕۆڵ ڕۆیشت بۆ ئەسفەھان و گەمارۆی دا بەڵام نەیتوانی بیگرێت و ڕێکەوتنی ئەنجامدا لەگەڵ حاکمی ئەوێدا، و لە ساڵی ٤٤٦ک ئازربایجانی فەتح کرد، دواتر بڕیاری دا بەرەو عێراق بڕوات لە ساڵی ٤٤٧ک بۆ دەرکردنی [[بوەیھیەکان]]، پەیوەندی نێوان تەغڕۆڵ و خەلیفەی عەباسی بەھێز بوو، کاتێک تەغڕۆڵ نوێنەری نارد بۆ لای خەلیفە ساڵی ٤٣٣ک و ئەویش دانی نا بە دەوڵەتی سەلجوقی لە ھەمان ساڵدا، بەمەش پەیوەندیەکانیان بەرەو باشی ڕۆیشت. دەوڵەتی بوەیھی بەرەو لێک ھەڵوەشان ڕۆیشت بە ھۆی ناکۆکی ناوخۆییەوە، کە ئەم ناکۆکیانە لە بەرژوەندی سەلجوقیەکان بوو، کاتێک بەھێزترین پیاو لە ناو بوەیھیەکان و عەباسیەکاندا لەو کاتانەدا (بەساسیری) دەستی گرت بەسەر [[دەوڵەتی عەبباسی]] وھەڕەشەی لە بوونی خەلیفە ئەکرد، لەبەر ئەوە خەلیفە قائیم بیئەمرلا ناردی بە دوای تەغڕۆڵ بێگدا لە ساڵی ٤٤٧ک، لە ھەمان ساڵدا تەغڕۆڵ گەیشتە بەغدا و فەتحی کرد و بەساسیری و شا ڕەحیم (دوایین شای بوەیھیەکان) ڕایان کرد کە دواتر گیران، وسەلجوقیەکان ھەڵسوکوتیان لەگەڵ عەباسیەکان باش کرد و مەزھەبی سونەیان گەڕاندەوە وڵات بە پێچەوانەی بوەیھیەکان. === ئەلب ئەرسەلان === دوای فەتحی عێراق تەغڕۆڵ بێگ وەستا لە شەڕکردن، و پاشماوەی ژیانی لە بەغدا بەسەر برد، و کۆچی دوایی کرد ساڵی ٤٥٥ک بەرامبەر ١٠٦٣ز لە تەمەنی حەفتا ساڵیدا لە شاری [[ڕەی (ئێران)|ڕەی]]، و تەغڕۆڵ مناڵی نەبوو لەبەر ئەوە وەسیەتی کرد کە کوڕی براکەی (سولەیمانی کوڕی داود) دەسەڵات بگرێتە دەست، بەڵام بە زۆری ئەلب ئەرسەلانیان بە باشتر زانی، لەبەر ئەوە وەزیری تەغرۆڵ (عەمید مەلیک کەندەری) [[ئەلب ئەرسەلان]]ی کردە حام لە کاتێکدا حەزی ئەکرد ئیش بە وەسیەتەکە بکات، لەگەڵ ئەوەشدا کاتێک ئەلب ئەرسەلان دەسەڵاتی گرتە دەست عەمید مەلیکی کوشت و نیزام مەلیکی لە جێگەی دانا. خێرا ئەلب ئەرسەلان دەستی کرد بە باشکردنی حوکمەکەی ولە یەکەم ساڵدا ڕووبەڕووی چەند ئاژاوەیەک بوویەوە لە وڵاتدا، و لەدوای ئەوەی دەستی بەسەر ئەو ئاژاوانەدا، گرت جوڵا لە ساڵی ٤٥٦ک بەرەو [[ئەرمینیا]] بۆ شەڕی ڕۆم. و کاتێک گەیشتە [[ئازەربایجان]] گەیشت بە کۆمەڵێک جەنگاوەر کە دوای کەوتن و بوون بە ڕێنوێنی کەری، و ئەلب ئەرسەلان بەردەوام بوو لەگەڵیان تا گەیشتنە نەقجوان، لەوێ وەستا بۆ کۆکردنەوەی سەرباز و کەشتیەکانی لە ئامادەکاریدا بۆ جەنگ، دوای ئەوەی ھێزەکانی ئامادە کرد سوپاکەی لەگەڵ مەلیکشای کوڕی و نیزامی مەلیکی وەزیریدا نارد. و مەلیکشا گەیشتە قەڵایەکی ڕۆم و فەتحی کرد، پاشان گەیشتە قەڵای سەرمباری و فەتحی کرد لەگەڵ قەڵایەکی تر لە تەنیشتیا ویستی تێکی بات بەڵام نیزام مەلیک نەیھێشت، و ھەموو قەڵاکانیان دا بە میر قەنجوان، و مەلیکشا بەردەوام بوو لە غەزوەکانی تا باوکی بانگی کردەوە، و سوپاکەی برد و دەستیان کرد بە فەتحی چەند شارێک، دوای چەند غەزوێک ئەلب ئەرسەلان گەیشتە شاری ئانی، کە شارێکە ڕووبار دەوری داوە لەگەڵ خەندەق و دیوار لە ھەموو لایەکیەوە، گەمارۆی دا بەڵام نەیتوانی بیگرێت، و سەربازەکانی لە بێ ھیوابووندا بوون، ئەلب ئەرسەلان بریاری دا تاوەرێکی گەورە بنیات بنێت، پڕی کرد لە سەرباز وت یرھاوێژ و مەنجەنیقی لەسەرەکەیدا دانا، نوانیان دیوارەکان بڕوخێنن، و شارەکە بگرن و ڕۆم بشکێنن، و ئەلب ئەرسەلان شارەکەی گرتە دەست و گەڕایەوە دوای ئەوەی فەتحی زۆربەی [[جۆرجیا]] و ئەرمینیای کرد لەگەڵ زۆربەی خاکەکانی نێوان ئاوان و ئەڕومیە. ئەلب ئەرسەلان لە ساڵی ٤٦٢ک دەستی کرد بە غەزوی وڵاتی [[شام]]، حاکمی دەوڵەتی میرداسیە (مەحمودی کوڕی ساڵح کوڕی میرداس) ی ناچار کرد تا وتاری ھەینی بە ناوی خەلیفەی عەباسیەوە بدات، و سوپای نارد بۆ باشوری شام و فەتحی ڕامەڵە و بیتولموقەدەسی کرد کە لە ژێر دەستی [[دەوڵەتی فاتیمی|دەوڵەتی فاتمیدا]] بوون، و لە ساڵی ٤٦٣ک، ئەلب ئەرسەلان ڕۆیشت بەرەو ڕەھا، بەڵام نەیتوانی بیگرێت، وازی لێھێنا و بەرەو حەلەب ڕۆیشت لەگەڵ ٤ ھەزار سەرباز، و داوای لە میری حەلەب کرد کە مل کەچ بێت بۆ سەلجوقیەکان و دەرگای شارەکەیان بۆ بکاتەوە بەڵام میری حەلەب ڕەتی کردەوە لەبەر ئەوە ئەلب ئەرسەلان ڕۆیشت بەرەو حەلەب و گەمارۆی میر (مەحمودی کوڕی ساڵح) ی دا (کە چاوەڕیی ئەوە نەبوو لەبەر ئەوەی گوێ رایەڵ بوونی ڕاگەیاند بوو بۆ سەلجوق و خەلیفە) بەڵام دوای دوو مانگ گەمارۆ بۆی نەگیرا و ترسا لە پلانی بیزەنتی بۆ داگیرکردنی [[خۆراسان]] و ھەروەک لە ناوی خۆی ئەترسا کە شکست بھێنێت لە گەمارۆدانی دوو شاردا یەک لە دوای یەک، لەبەر ئەوە سەرکردەیەکی لە جێگەی خۆی دانا بۆ گەمارۆکە و خۆی ڕۆیشت بۆ خۆراسان بۆ جەنگان لەگەڵ بیزەنتیەکان، کاتێک مەحمود بەوەی زانی خێرا داوای ڕێکەوتنی کرد وئەلب ئەرسەلان مەرجی بۆ دانا کە گوێڕایەڵی [[دەوڵەتی عەبباسی|عەباسی]] و سەلجوقیەکان بکات، بەم شێوەیە حەلەب بووە میرنشینێکی سەلجوقی، بەم شێوەیە ئەلب ئەرسەلان ڕوویکردە ڕۆژھەڵات بۆ شەڕ لەگەڵ بیزەنتیەکان، و سوپاکەی لەگەڵ ھەندێک سەرکردەدا بە جێ ھێشت و ڕێگەی شەڕی پێدان لە وڵاتی شامدا، و جوبەیل و دیمەشق و ڕامەڵە و بەیتو لموقەدەس و تەبڕیەیان فەتح کرد و گەمارۆی [[یافا]]یان دا، ئەمەش لە نێوان ساڵی ٤٦٣ و ٤٦٥ک دا بوو، (تێبینی؛ بۆ شەڕەکانی ئەلب ئەرسەلان لەگەڵ بیزەنتیەکان سەیری ئەو بڕگەیەی خوارەوە بکە (شەڕ لەگەڵ بزەنتیەکان)). === مەلیکشاە === لە ساڵی ٤٦٥ک ئەلب ئەرسەلان کۆچی دوایی کرد لە وڵاتی ئەودیو ڕووبار، لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا، وەسیەتی کرد بە دەسەڵاتدان بە مەلیکشای کوڕی، لە ھەمان ساڵدا مەلیکشا بووە سوڵتانی دەوڵەتی سەلجوقی، بەڵام (قاروت بێگ) ی مامی لێی ھەڵگەڕایەوە ومەلیکشا خێرا ڕووبەڕوی بوویەوە لە نزیک ھەمەدان و مامی شکاند و دەسەڵاتی جێگیر بوو بۆی، کە لە سەردەمی ئەمدا دەوڵەت فراوان بوونێکی گەورەی بە خۆیەوە بینی، کە ھەموو بەشە ئیسلامیەکەی قاڕەی ئاسیای ئەگرتەوە بێجگە لە دوورگەی عەرەبی و وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ئاسیا]]، ئەگێرنەوە لە مەلیکشا کە لە باشترین سوڵتانەکان بووە کە کاروانەکان لە ڕۆژھەڵاتی دوورەوە ئەڕۆیشتن بۆ [[شام]] بێ ئەوەی ڕووبەڕوی ھیچ مەترسیەک ببنەوە. مەلیکشا لە سەردەمەکەیدا دووجار گەمارۆی حەلەبی دا بەڵام نەیتوانی بیگرێت، سوپاکەی جوڵان لە باشور و فەتحی حەما و دیمەشقیان کرد و فەرمانڕەوای حومس مل کەچ بوو بۆیان، لەبەر ئەوە بە حاکمی ھێشتیانەوە، بەڵام لە ساڵی ٤٧٢ک ڕێڕەوی ڕووداوەکان گۆڕان کاتێک خەڵکی حەلەب (موسلیم عەقیلی) یان نارد بۆ ئەوەی لە دەستی مەحمود میرادسی ڕزگاریان کات کە دەستی گرت بەسەریا و بەمە دەوڵەتی میرداسیە ڕوخا و دەوڵەتی عەقیلی لە جێگەی دامەزرا، کە سوڵتان سەلجوقی ناردی بۆ لای ئەویش باپەند بوونی خۆی بۆ دەربڕی، بەڵام دواتر نێوانیان تێک چوو و لە ناکۆکیەکەدا موسلیم کوژرا و مەلیکشا حەلەبی لێ وەرگرتن و ھەر لەو میانەیەدا لازقیە و چەند شارێکی تریان گرت. لە کۆتاییەکانی سەدەی پێنجی کۆچیدا بزوتنەوەیەکی نوێ دەرکەوت لە ڕۆژھەڵات کە کۆمەڵەی حەشاشیەکان بوون، کە قەڵای ئەڵموتیان گرت لە ساڵی ٤٨٣ک، مەلیکشا ناردی بۆ لایان کە بانگیان بکات بۆ مەزھەبی [[سونە]] بەڵام سەرکەوتوو نەبوو، ساڵی ٥٨٥ک سوپایەکی نارد تا گەمارۆی قەڵاکەیان بدات بەڵام شکستی ھێنا، لەبەر ئەوە سوڵتان بڕیاری دا گوێ نەیات بەو بزوتنەوەیە لەگەڵ ئەوەی نیزام مەلیکی وەزیری زۆر ئاگاداری ئەکردەوە لێیان، بە ھەر حاڵ مەلیکشا زۆر نەمایەوە بۆ بەرەنگاری ئەو بزوتنەوەیە لەبەر ئەوەی ساڵی ٤٨٥ک وەفاتی کرد و دەوڵەتێکی بە جێ ھێشت کە کوڕەکانی بووە ناکۆکیان لەسەر دەسەڵات. === شەڕ لەگەڵ بیزەنتیەکان === [[پەڕگە:131 Bataille de Malazgirt.jpg|thumb|250px|شەرى مەڵازگرد لە نێوان سەلجوقى وبیزەنتیەکان ساڵى ٤٦٣ک]] ڕۆیشتنی تەغڕۆڵ بەگ بۆ [[ئازەربایجان]] لە ساڵی ٤٤٦ک لە یەکەم غەزوەکانی سەلجوقی بوو لە وڵاتی بیزەنتیەکان، کاتێک تەغرۆل گەیشتە تەبرێز حاکمەکەی مل کەچ بوو بۆی لەبەر ئەوە بە حاکمی ھێشتیەوە و ڕۆیشت بەرەو ئەرمینیا، گەیشتە مەڵاز گرد گەمارۆی دا، بەڵام شارەکە چوار دەوری گیرا بوو لەبەر ئەوە گەڕایەوە و سالی ٤٤٧ک ناچار بوو بگەڕێتەوە بۆ [[عێراق]] و فەتحی بەغدای کرد بەردەوام نە بوو لە غەزوەکانی کە ئەڵێن لەو غەزوەدا کوشتارێکی زۆری کرد لە ڕۆم. لە ساڵی ٤٤٩ک سەلجوقیەکان مەلتیەیان گرت و سەرکردە بیزەنتیەکەیان شکاند، سوپایەکی تریان غەزوی قۆنیەیان کرد و ئیمپراتۆری بیزەنتی نەیتوانی وەڵامیان باتەوە، وئ ەلب ئەرسەلان ھەڵمەتی بردە سەر ئازەربایجان و ئەرمینیا ساڵی ٤٥٦ک، بەڵام لە ساڵی ٤٦٢ک پاشای بیزەنتی بەرەو [[شام]] ڕۆیشت دوای ئەوەی کە ھەستی بە مەترسی سەلجوقیەکان کرد بۆ ئیمپراتۆریەتەکەی، شاری مەنیبجی گرت وتاڵانی کرد و زۆر لە دانیشتوانەکەی کوشت، ساڵحی کوڕی میرداس و سوپاکەی شکاند، پاشان لە ئەرتح ڕۆژھەڵاتی ئەنتاکیە وەستا، بەڵام ناچاری گەڕانەوە بوو بۆ ئەرمینیا لەبەر برسیەتی و کەمی خواردنی سوپاکەی. بەڵام ئیمپراتۆری بیزەنتی بەوە وازی نەھێنا لە ساڵی ٤٦٣ک لەشکرێکی گەورەی کۆکردەوە لە ڕۆمە بیزەنتیەکان و فارس و فەڕەنج کە ئەڵێن ژمارەیان گەیشتۆتە ١٠٠ ھەزار کەس، گەیشتنە شوێنێک لە نزیک مەڵاز گرد، لەم کاتانە سوڵتانی سەلجوقی ئەلب ئەرسەلان لە ئازربایجان بوو کە ھەواڵی ئەو لەشکرە گەورەی بیست دێن بۆ وڵاتەکەی، ویستی بەپەلە سەرباز کۆبکاتەوە بەڵام نەیتوانی، بە پەلە لەگەڵ سەربازەکانی خۆیدا (کە نزیکەی ١٥ ھەزار بوون) رۆیشت بەرەو مەڵازگرد، تیپێک لە سوپاکەی ئەرسەلان ڕۆیشتنە پێشەوە لەگەڵ تیپێکی بیزەنتیەکان کە ١٠ ھەزار کەس بوون دایان بە یەکدا و سەلجوقیەکان سەرکەوتن، و کاتێک ھەردوو سوپاکە بەیەک گەیشتن ئەلب ئەرسەلان داوای ڕێکەوتنی کرد بەڵام پاشای بیزەنتیەکان ڕەتی کردەوە و وتی (ڕێکەوتن نیە تەنھا لە ڕەی نەبێت)، سوڵتان وەستا تا ڕۆژی ھەینی ھات کاتێک خەتیبەکان بانگی سەرکەوتنیان ئەکرد شەڕ دەستی پێکرد و سەلجوقیەکان گەمارۆی سوپای بیزەنتیان دا و تێکیان شکاند، کە لە گەورەترین جەنگەکانی مێژووی دەوڵەتی سەلجوقی بوو، بە جەنگی مەڵاز گرد ناونرا، کە ئەم سەرکەوتنە بووە ھۆی پەلکێشانی سەلجوقی بۆ وڵاتەکانی تری ئەنادۆڵ، و تێکشکاندنی بیزەنتی و بێتوانا کردنیان لە بەرگری کردن لە فراوانبوونی سەلجوقی، لە دوای ئەم سەرکەوتنە سەلجوقیەکان دەستیان گرت بەسەر [[تورکیا]] ھەتا لە سنوری قوستەنتینیە نزیک بوونەوە، ئیمپراتۆری بیزەنتی داوای یارمەتی لە پاپای مەسیحی کرد، و دواتر ئەم ئیمپراتۆرە پاڵپشتی ھەڵمەتی خاچھەڵگری یەکەمی کرد بۆ پاراستنی ئیمپراتۆریەتەکەی، و لەوە ئەچێت دیارترین ئەنجامی ئەو جەنگە جێگیر بوونی سەلجوقی بێت لە خاکی [[ئەنادۆڵ]] کە دەوڵەتی سەلجوقی ڕۆمیان تیا دامەزراند. === شەڕ لەگەل خاچھەڵگرەکان === لە ساڵی ٤٩٠ک بەرامبەر ١٠٩٧ز، چوار سوپای ئەوروپی کۆبوونەوە لە ئەنادۆڵ بە مەبەستی ھێرش کردنە سەر موسڵمانان، و ئیمپراتۆری بیزەنتی پاڵپشتی کردن تا سەلجوقیەکان دەر بکەن لە ناوچەکە، ئەو سوپایانەی کە ژمارەیان ئەگەیشتە ٣٠٠ ھەزار سەرباز و گەمارۆی نیقیەیان دا (کە پایتەختی سەلجوقی و گرنگترین شاریان بوو)، خەڵکەکەی داوای یارمەتی سوڵتانی سەلجوقی قلج ئەرسەلانیان کرد کە گەمارۆی مەلتیەی دابوو، کە خێرا بە جێی ھێشت و گەڕایەوە بۆ ڕزگارکردنی شارەکەی، بەڵام لە رێگەدا بە بەشێکی سوپای خاچھەڵگری گەیشتبوو کە دوا کەوتبوون وشەڕێکی گەورە لە نیوانیان ڕویدا، تا گەیشتنە لای سوپاکەی گەمارۆی نیقیەیان دابوو و سەلجوقیەکانیان شکاند، قەلج ئەرسەلان ناچار بوو دەست لە نیقیە ھەڵبکرێت دوای ئەو شەڕە، ودوای ماوەیەکی کەم شارەکە کەوتە دەستی [[خاچھەڵگران]]، پاشان ڕۆیشت بەرەو دانشمەندین کە دەوڵەتێکی جیا بوو لە سەلجوقیەکان و ناکۆک بوو لەگەڵ سولجوقی ڕۆم، بەڵام بە شێوەیەکی کاتی یەکیان گرت بۆ بەرەنگاربوونەوە خاچھەڵگرەکان، ھێزە تورکیەکان کۆبوونەوە لە ئەنادۆڵ و بەیەکەوە ڕۆیشتن بۆ دوریلیۆم بۆ بەرگری خاچھەڵگرەکان. [[پەڕگە:Dorylee2.jpg|thumb|280px|شەڕى دوریلیۆم لە نێوان سەلجوقى وخاچھەڵگرەکان]] سەرەتا تەنھا یەک سوپای خاچھەڵگرەکان ھاتن بۆ شەڕ، لەبەر ئەوە [[موسڵمانان]] وا گومانین برد ھەر ئەو سوپایە بن، دەستیان بە شەڕ کرد و ھیوای سەرکەوتنیان نزیک بوو، بەڵام کتوپڕ دوو سوپای تری خاچھەڵگران ھاتن، و موسڵمانانیان شکاند، و قەلج ئەرسەلان ڕایکرد و چەندین دەستکەوتی بە حێ ھێشت بۆیان، بەمە وەستان لە شەڕی ڕاستەوخۆیان لەگەڵیان و پاشەکشەیان کرد و شارەکانیان چۆڵ کرد و خاچھەڵگرەکان زۆر بە ئاسانی چەندین خاکی گەورەیان خستە سەر ئیمپراتۆری بیزەنتی، و دوای ئەو شەڕە خاچھەڵگرەکان بەرەو [[شام]] ڕۆیشتن (کە گرنگترین بەشی غەزوەکانیان بوو)، گەشتەکەیان چوار مانگی پێ چوو تا لە ئەنادۆڵەوە گەیشتنە شام، کە بە دەست برسیەتی و گەرماوە ئەیانناڵاند، پاشان قۆنیەیان گرت کە سەلجوقی کردبویانە پایتەخت دوای گیرانی نیقیە، پاشان ھەرقەلەیان گرت و ڕۆیشتن بەرەو [[ئەنتاکیە]] کە ئامانجی تازەیان بوو و لەڕێگەکەیاندا قەیسریە و تەڕسوس و ئەدەنەیان گرت بە یارمەتی ئەرمەنە مەسیحیەکان، پاشا خاچھەڵگرەکان ڕەھایان گرت و یەکەم میرنشینی خۆیان تیا دامەزراند، پاشان ڕۆیشتن بەرەو ئەنتاکیە و گەمارۆیان دا کە گەمارۆدانەکە درێژەی کێشا و شارەکەیان ھیلاک کرد و توانیان بیگرن ساڵی ٤٩١ک کە وێران و تاڵانیان کرد و زۆر لە دانیشتوانیان کوشت، بەمەش ئەنتاکیە کەوتە دەستی خاچھەڵگرەکان، پاشان خێرا قودس کەوتە دەستیان بەمەش چوار میرنشینیان دامەزراند کە ئەوانیش، ڕەھا و ئەنتاکیە و تەڕابلس و بەیتولموقەدیس بوو. لە دوای دامەزراندنی چوار میرنشینەکەیان حاکمی داشمەندی بە یارمەتی سەلجوقی ڕۆم سوپایەکی نوێیان کۆ کردەوە بۆ ڕووبەڕوونەوەی خاچھەڵگرەکان و بەرەو ئەنتاکیە ڕۆیشتن و لە شەڕێکی گەورەدا تورکەکان سەرکەوتن لە ساڵی ٤٩٣ک و میری ئەنتاکیەیان گرت، دوای چەند مانگێک ھەڵمەتی خاچھەڵگری ساڵی ١١٠١ز دەستی پێکرد، کە چوار سوپا بوون و بە سێ بەش جوڵان و گەیشتنە ئەنقەرە و گرتیان، دانشمەندی و تورکە سەلجوقیەکان یەکیان گرت و داوایان لە میری حەلەب (ڕەزوان سەلجوقی) کرد یارمەتیان بات کە پێشتر ناکۆک بوون لەگەڵیا، ئەویش خێرا بە سوپاکەیەوە چوو بە دەمیانەوە و سوپای ھەردوو لا لە نزیک ئەماسیا بەیەک گەیشتن ساڵی ٤٩٤ک و لە ئەنجامدا تورکەکان توانیان خاچھەڵگرەکان بشکێنن و ھەزاریان لێ لەناوببەن، تەنھا سێ ھەزاریان مانەوە کە رایان کرد بۆ [[قوستەنتینیە]]، کە ئەڵێن نزیکەی ٣٠ ھەزاریان لە شەڕەکە لێ کوژرا، کە یەکێک لە سوپاکانی خاچھەڵگرەکان تیا چوون، دوای ئەم سەرکەوتنە تورکەکان ڕۆیشتن بۆ ناوچەیەک لە نێوان نیقیە و ھەرقەلە کە بەشی دووەمی سوپای خاچھەڵگری لێ بوو، گەمارۆیان دا و شکاندیان و زۆربەیان کوشتن و سەرکردەکەیان ڕایکرد بۆ ئەنتاکیە، بەم شێوەیە ڕۆیشتن بەرەو دوایین بەشی سوپای خاچھەڵگری کە لە نزیکی قوستەنتینیە بوون گەمارۆیان دا و ئیبادەیان کردن کە بەمە ھەموو سوپای خاچھەڵگری ئەو ھەڵمەتەیان لەناوبرد، کە ئەمەش لە گەورەترین سەرکەوتنەکانی سەلجوقی و تورک بوو لە شەڕە خاچھەڵگرەکیاندا. سە لجوقیەکان ھەر بەوە نەوەستان، ئاشتی ئیمپراتۆری سەلجوقی گرتەوە کێشە ناوخۆییەکانیان کۆتایی ھات محەمەدی کوڕی برکیارق [[جیھاد]]ی ڕاگەیاند و فەرمانی کرد بۆ میری موسڵ و ئەرمینیا تا بێنە سوپاوە و ھەڵمەتێکی گەورەی لە دژی خاچھەڵگرەکان ڕێکخست یەکسەر دوای ڕوخانی تەڕابلس، بەرەو ڕەھا ڕۆیشتن و گەمارۆیان دا دواتر گەمارۆیان لابرد و ڕۆیشتن بەرەو حەڕان، پاشان لەگەڵ خاچھەڵگرەکان بە یەک گەیشتن نزیک ڕووباری فورات، و تێکیان شکاندن، و پاشان گەڕانەوە بۆ دەوڵەتەکەی خۆیان بێ ئەوەی ڕەھا بگرن ئنجا خاچھەڵگرەکانیش گەڕانەوە شوێنی خۆیان و دوای ماوەیەک خاچھەڵگرەکان بڕیاریاندا عێراق بگرن دەستیان کرد بە فراوانکردنی زەویەکانیان و گەمارۆی قەڵای حەڕانیان دا، لەگەڵ میری موسڵدا بە یەکیاندا و شکاندنی و گەمارۆی ڕەھایان دا بەڵام نەیانتوانی بیگرن، و توانیان ھەندێک شاری ئەنتاکیە بگێڕنەوە، و شەڕ ماوەیەکی زۆر بەردەوام بوو لە نێوان سەلجوقی و خاچھەڵگرەکان کە سەلجوقیەکان توانیان زۆر لە شارەکان بگێڕنەوە و ڕێگە لە خاچھەڵگرەکان بگرن تا شاری تر بگرن، بەڵام نەیانتوانی ھیچ کام لە چوار میرنشینەکەیان بڕوخێنن. === داڕمان وڕوخان === [[پەڕگە:Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah.jpg|thumb|وێنەى مەلیکشا]] سەردەمی بەھێزی دەوڵەتی سەلجوقی کۆتایی پێھات بە مردنی مەلیکشا ساڵی ٤٨٥ک کە سێیەم سوڵتانی سەلجوقی بوو، لەگەڵ ئەوەی دەوڵەتەکەیان سەدەیەک دوای ئەوە مایەوە بەڵام بە لاوازی، خێرا ھەڵوەشا و بووە چەند دەوڵەتێکی بچوک، کە ئەمەش بووە ھۆی لاوازبوونی دەوڵەت، لەگەڵ ئەو ناکۆکیەی کەوتە نێوانیان بە مەبەستی فراوانکردنی دەسەڵاتیان، ئەمەش زیاتر دەوڵەتی لاواز کرد و لە بەرگری غەزوی دەرەوەی دووری خستنەوە، ناکۆکی ناوخۆ لە دوای مردنی مەلیکشا دەستی پێکرد، کە دوو کوڕی بە جێ ھێشت ئەوانیش برکیارق و محەمەدی برای بچوکی بوو، کە یەکەمیان تەمەنی ١٣ ساڵ و دووەمیان ٤ ساڵ بوو، دایکی محەمەد ڕایسپارد بۆ خەلیفەی عەباسی کە دان بنێت بە کوڕەکەی ئەو و لە ساڵی ٤٨٥ک دانرا بە سوڵتان، و میرێک دانرا بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری دەوڵەت لە جێگەی سوڵتانە بچوکەکە، لە کاتێکا برکیارقی برا گەورەی خستە بەندیخانە، بەڵام بە ھۆی پشتگیری نیزام مەلیک بۆ برکیارق پێش مردنی لە ھەمان ساڵدا، برکیارق لایەنگرێکی زۆری ھەبوو کە لە بەندی ڕزگاریان کرد و کردیانە حاکمی [[ئەسفەھان]]، پاشان ھەریەکە لە برکیارق و دایکی محەمەد سوپایان کۆکردەوە ساڵی ٤٨٦ک بە یەکیاندا و برکیارق سەرکەوت و خەلیفەی [[دەوڵەتی عەبباسی|عەباسی]] دانی نا بەوەی کە سوڵتانی سەلجوقی بێت لە ساڵی ٤٨٧ک. لەگەڵ ئەوەی حوکم لە کۆتایدا دامەزرا بۆ برکیارق، دەوڵەتی سەلجوقی بەرەو ھەڵوەشان ڕۆیشت لەم سەردەمەدا، لە ساڵی ٤٧٠ک سەلجوقی ڕۆم لە [[ئەنادۆڵ]] سەربەخۆیی خۆیان ڕاگەیاند، و دواتر ساڵی ٤٨٧ک سەلجوقی [[شام]] سەربەخۆییان ڕاگەیاند، و پاشان سەلجوقی [[عێراق]] ساڵی ٥١١ک سەربەخۆییان ڕاگەیاند، لەگەڵ ئەوەی کۆنتڕۆڵی گشتی دەوڵەتی سەلجوقی و بەشە گەورەکەی مایەوە لە ژێر دەستی سوڵتانەکانی [[خۆراسان]] کە بەردەوام بوو تا سالی ٥٢٢ک، سوڵتانی سەلجوقی سنگر کە حوکمی کرد لە ساڵی ٥١١ تا ٥٥٢ سەرکەوتوو بوو لە گەڕانەوەی شکۆی دەوڵەتەکە و یەکخستنی وڵاتەکەی، بەڵام ئەمە ڕێگر نەبوو لە داڕمان و لاواز بوونی دەوڵەتەکە بەخێرایی دوای وەفات کردنی، لە ڕۆژانی کۆتایی سنگردا خەلیفەی عەباسی داوای یارمەتی لە خواڕەزم کرد بۆ لەناوبردنی سەلجوقیەکان و بەڵێنی دا کە ھەموو زەویەکانیان باتێت ئەگەر لە ناویان بەرێت، خواڕزمیەکان خۆراسان و ڕۆژھەڵاتیان گرت کە ئەمەش کۆتایی دەسەڵاتی سەلجوقی بوو لە خۆراسان و کرمان و عێراق، بەڵام ماوەیەکی زۆر دوای ئەوە سەلجوقی شام ڕوخان، بەڵام سەلجوقی ڕۆم بەردەوام بوون تا سەدەی ھەشتی کۆچی پاشان [[مەغۆل]] لەناوی بردن، بەم شێوەیە سەردەمی دەوڵەتی سەلجوقی کۆتایی پێھات، کە یەکێک لە بەھێزترین دەوڵەتەکانی ڕۆژھەڵاتە لە مێژوودا. [[پەڕگە:Replica catapult.jpg|thumb|250px|وێنەى مەنجەنیق]] == ڕژێمی سەربازی == سوپای سەلجوقی بە شێوەیەکی گشتی ڕێکخرا لەلایەن (دیوانی سوپا)، کە ناوی سەرباز و موچە و ھەموو کارویاریان تۆمار ئەکرا، گرنگیان ئەدا بە دابینکردنی [[خۆراک]] بۆ سەربازەکان بۆ پاراستنی جێگیری سوپا، و سوپای سەلجوقی لە نەژادی جیاواز پێک ھاتبوو، کە [[تورک]] و [[کورد]] و [[عەرەب]] و [[فارس]] و دیالمە و ئەرمەنی لە خۆ ئەگرت، و ھێزەکانیان پێک ھاتبوون لە ھێزی پیادە و ئەسپ سوار و تیرھاوێژ، و چەکی ئاساییان بەکار ئەھینا وەک شمشێر و ڕم و کەوان، و تیر وکەوان گرنگترین چەکیان بوو، و ناسراوبوون بە تیر ھاویشتن بە تایبەت بە ئەسپ سواریەوە، و ھەروەک ئامێرە بەھیزەکانی گەمارۆدانیان بە کار ئەھێنا، وەک مەنجەنیق. == گرنگی دان بە زانست == گرنگیەکی زۆریان ئەدا بە زانست وزانایان بە تایبەت لە سەردەمی گەشەسەندنیاندا (لە سەردەمی ئەلب ئەرسەلان و مەلیکشا)، ھەروەک گرنگیان دا بە کردنەوەی فێرگە یاساییەکان و ھەروەک کتێبخانەکانیان کردەوە و پڕیان کرد لە کتێب لە ھەموو بوارێک. بە شێوەیەک کە [[ئیبن جەوزی]] وتویەتی: «بازاڕی زانست لەو سەردەمە دامەزراو بووە و زاناکانی ئەو سەردەمە جێگەیەکی بەرزیان گرتووە.» == سەرچاوەکان == * دولة السلاجقة وبروز مشروع اسلامی، نوسینی/ د. علی محمد الصلابی {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|مێژوو|ئێران|تورکیا|ئاسیا|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|ئەفغانستان|ئیسلام|عێراق|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Seljuk Empire}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١١٩٤]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٠٣٧]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:مێژووی تورک]] [[پۆل:مێژووی ئێرانی کەونار]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:مێژووی تورکیا]] 2wfwlcqg3vxwlxhso8s5m2q1oycqa26 0 12924 1570057 1569548 2026-03-30T17:03:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سووریا|سووریا]] 1570057 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧٬٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا ھەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی ھەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧٬٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». ھاینریچ ھۆبشمان پێی وابوو مەزرە ھەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لەکاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان)یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە ھەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ ھەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت»یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت»یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە ھاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەھۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20çıkışının,%22Elaziz%22%20olarak%20söylene%20gelmiştir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داھاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروست کرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[حووری|ھۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[ھاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «ھایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتایییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت»یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠–١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ ھەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢٬١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکھاتبوو، ئەمەش وای کردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە ھەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢٬٩٧٤ کەس بوو (٥٬١٢٥ نانوموسڵمان و ٧٬٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان ھەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، ھەروەھا دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا ھەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروست کران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروست کرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارھێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە ھەمان مانگدا، ھێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1-57181-666-6.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. ھەروەھا، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] ھەبوو ھەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی ھەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەھێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩٬٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠٬٥٩٠ جووتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان ھەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سووریا}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] ov3xlxi49iojot9qovkuyto2tn2kd5w 0 13111 1570238 1509071 2026-03-31T10:50:23Z 1silent scientist 51740 /* ناو */ 1570238 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شرنەخ | ناوی_خۆماڵی =Şirnex | ناوەکانی_تر = Şırnak | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = پەڕگە:Sirnak-tr-2490.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 200px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری شرنەخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧،٧١٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] [[کرمانجی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''شرنەخ''' یەکێک لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]، لە ناوچەی بۆتانە و ناوەندی [[پارێزگای شرنەخ]]ە، پارێزگایەکی نوێیە و پێشتر قەزایەک بوو سەر بە [[پارێزگای ھەکاری]]، وە کەوتووەتە سنوری وڵاتی عێراق کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی گرنگی تورکیایە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کەوتووەتە ئەم پارێزگایە. ==مێژوو== لە سەدەی نۆی زایینیدا، لەکاتی لاوازبوونی [[خەلافەتی عەباسی]]، چەندین [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینی کوردی]] پێکهاتن. یەکێک لەوانە خانەدانی [[میرنشینی مەروانی|مەروانی]] بوو کە شاری شرنەخی دەگرتەوە. ===ململانێی کورد و تورک=== ====ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا لە ساڵی ١٩٩٢==== {{سەرەکی|شەڕی شرنەخ}} لە ١٨ی ئابی ١٩٩٢دا، شەڕ لە نێوان هێزە تورکەکان و جوداخوازە کوردەکانی [[پەکەکە]] هەڵگیرسا. ٢٠،٠٠٠ کەس لە کۆی ٢٥،٠٠٠ دانیشتووی شارەکە لە ماوەی سێ ڕۆژی شەڕەکەدا هەڵاتن. لەو کاتەی شارۆچکەکە لەژێر بۆردووماندا بوو، هیچ ڕێگەیەک نەبوو بۆ ئاگاداربوون لەوەی لە ناوچەکەدا ڕوودەدات، چونکە ڕێگری لە ڕۆژنامەنووسان دەگیرا بچنە ناوەندی شارەکە، کە بە تەواوی لەلایەن [[هێزە چەکدارەکانی تورکیا]]وە سووتێنرابوو. شرنەخ بۆ ماوەی سێ ڕۆژی لەسەریەک لەژێر تەقەی بەردەوامدا بوو، [[تانک]] و تۆپەکان ئەو باڵەخانانەیان تۆپباران دەکرد کە خەڵکی مەدەنی تێدا نیشتەجێ بوون. ====ململانێی ٢٠١٤–٢٠١٦==== {{سەرەکی|پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)}} لە کۆتایی هاوین و پاییزی ٢٠١٥دا، دوای [[ناڕەزایەتییەکانی کۆبانی]] لە ساڵی ٢٠١٤ و تێکچوونی [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|پرۆسەی ئاشتیی ٢٠١٣-٢٠١٥ی]] نێوان [[پەکەکە]] و [[تورکیا]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری [[ململانێی کورد و تورک]]، گەنجان و چالاکوانانی ناوخۆیی [[کورد]]، کە هەندێکیان سەر بە «[[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]]» (YDG-H) و دواتر (YPS) بوون، ناڕەزایەتی جەماوەری و پشێوییان ڕێکخست و «[[خۆبەڕێوەبەری]]»یان لە شاری شرنەخ ڕاگەیاند. لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٦دا، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی هێزە تورکەکان لە شارەکەدا دژی ئەوانەی بە «چەکدارانی پەکەکە» ناویان دەبردن دەستی پێکرد. قەدەغەی هاتووچۆی سەربازی کە بەسەر شارەکەدا سەپێنرابوو دوای ٢٤٦ ڕۆژ هەڵگیرا. گەڕەکەکانی وەک گازی پاشا، یەشیڵ یوورت، ئیسمەت پاشا، دیجلە، جومھورییەت و باخچەلی ئەڤلەر لە کاتی شەڕەکەدا بە تەواوی وێران کران، لەگەڵ تۆمەتەکانی وێرانکاریی سیستماتیک و پێشێلکارییەکانی [[مافی مرۆڤ]] کە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە ئەنجام دراون. [[مەحمەت عەلی ئەسلان]]، پەرلەمانتارێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان]] ڕای گەیاند کە نزیکەی ٥٠،٠٠٠ کەس لە شرنەخ بێماڵ و حاڵ بوون و دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە «هیچ ناوچەیەکی نیشتەجێبوون نەماوەتەوە». ئەو بە لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی ڕاگەیاند کە وێرانکارییەکانی شرنەخ لە دیمەنەکانی [[حەلەب]] یان شارەکانی [[کەناری ڕۆژاوا]] دەچێت دوای سەردانکردنی شارەکە. ==دانیشتووان و دیمۆگرافیا== لە نێوان ناوچە کوردنشینەکانی [[تورکیا]]دا، پێشبینی دەکرێت شرنەخ یەکێک بێت لەوانەی بەرزترین ڕێژەی گەشەی دانیشتووانیان هەیە. ئەمڕۆ پارێزگاکە هەروەها یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی ئەو دانیشتووانەی کە زمانی [[کوردی]]، چ [[کورمانجی]] و چ [[زازاکی]]، وەک زمانی دایکی خۆیان دەناسێنن. توێژینەوە دیمۆگرافییەکانی ناوچە کوردیزمانەکانی تورکیا، پارێزگای شرنەخیان وەک یەکێک لە ناوچە خاوەن بەرزترین چڕیی ئاخێوەرانی کورمانجی لە وڵاتەکەدا دەستنیشان کردووە، کە ڕەنگدانەوەی شێوازێکی فراوانتری بەردەوامیی زمانی کوردییە لەو پارێزگایەدا. لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕێژەی [[بێکاری]] گەیشتە ٢٠.١٪ لە شارەکەدا، کە ئاماژەیە بۆ پەککەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی ناوچە کوردنشینەکان لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە. توێژینەوە کۆمەڵناسییە زمانییەکان لەسەر [[دیمۆگرافیا]]ی زمان لە [[کوردستانی تورکیا]]، [[پارێزگای شرنەخ]]یان وەک یەکێک لەو ناوچانە دەستنیشان کردووە کە زۆرترین ڕێژەی ئاخێوەرانی [[کوردی]] لە تورکیادا هەیە، کە [[کورمانجی]] زمانی سەرەکی ئاخاوتنە لە تەنیشت [[زازاکی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şırnak}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:شرنەخ]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ]] t2iktphdshwkzesh20yp0y0b01k3cuc 1570239 1570238 2026-03-31T10:54:48Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1570239 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شرنەخ | ناوی_خۆماڵی =Şirnex | ناوەکانی_تر = Şırnak | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = پەڕگە:Sirnak-tr-2490.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 200px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری شرنەخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧،٧١٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] [[کرمانجی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''شرنەخ''' یەکێک لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]، لە ناوچەی بۆتانە و ناوەندی [[پارێزگای شرنەخ]]ە، پارێزگایەکی نوێیە و پێشتر قەزایەک بوو سەر بە [[پارێزگای ھەکاری]]، وە کەوتووەتە سنوری وڵاتی عێراق کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی گرنگی تورکیایە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کەوتووەتە ئەم پارێزگایە. ==مێژوو== لە سەدەی نۆی زایینیدا، لەکاتی لاوازبوونی [[خەلافەتی عەباسی]]، چەندین [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینی کوردی]] پێکهاتن. یەکێک لەوانە خانەدانی [[میرنشینی مەروانی|مەروانی]] بوو کە شاری شرنەخی دەگرتەوە.<ref>Repetowicz, Witold (2019). KURDS IN TURKEY. COUNTRY OF ORIGIN INFORMATION UNIT and EUROPEAN UNION Asylum, Migration and Integration Fund.</ref> ===ململانێی کورد و تورک=== ====ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا لە ساڵی ١٩٩٢==== {{سەرەکی|شەڕی شرنەخ}} لە ١٨ی ئابی ١٩٩٢دا، شەڕ لە نێوان هێزە تورکەکان و جوداخوازە کوردەکانی [[پەکەکە]] هەڵگیرسا. ٢٠،٠٠٠ کەس لە کۆی ٢٥،٠٠٠ دانیشتووی شارەکە لە ماوەی سێ ڕۆژی شەڕەکەدا هەڵاتن.<ref>https://www.nytimes.com/1992/03/30/world/kurds-in-turkey-seem-to-be-nearing-full-scale-revolt.html</ref> لەو کاتەی شارۆچکەکە لەژێر بۆردووماندا بوو، هیچ ڕێگەیەک نەبوو بۆ ئاگاداربوون لەوەی لە ناوچەکەدا ڕوودەدات، چونکە ڕێگری لە ڕۆژنامەنووسان دەگیرا بچنە ناوەندی شارەکە، کە بە تەواوی لەلایەن [[هێزە چەکدارەکانی تورکیا]]وە سووتێنرابوو. شرنەخ بۆ ماوەی سێ ڕۆژی لەسەریەک لەژێر تەقەی بەردەوامدا بوو، [[تانک]] و تۆپەکان ئەو باڵەخانانەیان تۆپباران دەکرد کە خەڵکی مەدەنی تێدا نیشتەجێ بوون.<ref>https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths</ref> ====ململانێی ٢٠١٤–٢٠١٦==== {{سەرەکی|پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)}} لە کۆتایی هاوین و پاییزی ٢٠١٥دا، دوای [[ناڕەزایەتییەکانی کۆبانی]] لە ساڵی ٢٠١٤ و تێکچوونی [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|پرۆسەی ئاشتیی ٢٠١٣-٢٠١٥ی]] نێوان [[پەکەکە]] و [[تورکیا]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری [[ململانێی کورد و تورک]]، گەنجان و چالاکوانانی ناوخۆیی [[کورد]]، کە هەندێکیان سەر بە «[[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]]» (YDG-H) و دواتر (YPS) بوون، ناڕەزایەتی جەماوەری و پشێوییان ڕێکخست و «[[خۆبەڕێوەبەری]]»یان لە شاری شرنەخ ڕاگەیاند. لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٦دا، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی هێزە تورکەکان لە شارەکەدا دژی ئەوانەی بە «چەکدارانی پەکەکە» ناویان دەبردن دەستی پێکرد. قەدەغەی هاتووچۆی سەربازی کە بەسەر شارەکەدا سەپێنرابوو دوای ٢٤٦ ڕۆژ هەڵگیرا. گەڕەکەکانی وەک گازی پاشا، یەشیڵ یوورت، ئیسمەت پاشا، دیجلە، جومھورییەت و باخچەلی ئەڤلەر لە کاتی شەڕەکەدا بە تەواوی وێران کران، لەگەڵ تۆمەتەکانی وێرانکاریی سیستماتیک و پێشێلکارییەکانی [[مافی مرۆڤ]] کە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە ئەنجام دراون. [[مەحمەت عەلی ئەسلان]]، پەرلەمانتارێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان]] ڕای گەیاند کە نزیکەی ٥٠،٠٠٠ کەس لە شرنەخ بێماڵ و حاڵ بوون و دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە «هیچ ناوچەیەکی نیشتەجێبوون نەماوەتەوە». ئەو بە لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی ڕاگەیاند کە وێرانکارییەکانی شرنەخ لە دیمەنەکانی [[حەلەب]] یان شارەکانی [[کەناری ڕۆژاوا]] دەچێت دوای سەردانکردنی شارەکە.<ref>https://www.middleeasteye.net/news/how-turkish-army-and-kurdish-fighters-reduced-town-ruins</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161117143021/http://kurdishquestion.com/article/3612-246-days-after-curfew-and-siege-sirnak-in-photos</ref><ref>https://dl1.cuni.cz/pluginfile.php/1173463/mod_resource/content/1/Abdullah,%20Asya_Ayboga,%20Ercan_Biehl,%20Janet_Flach,%20Anja_Graeber,%20David_Knapp,%20Michael%20-%20Revolution%20in%20Rojava.pdf</ref> ==دانیشتووان و دیمۆگرافیا== لە نێوان ناوچە کوردنشینەکانی [[تورکیا]]دا، پێشبینی دەکرێت شرنەخ یەکێک بێت لەوانەی بەرزترین ڕێژەی گەشەی دانیشتووانیان هەیە. ئەمڕۆ پارێزگاکە هەروەها یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی ئەو دانیشتووانەی کە زمانی [[کوردی]]، چ [[کورمانجی]] و چ [[زازاکی]]، وەک زمانی دایکی خۆیان دەناسێنن. توێژینەوە دیمۆگرافییەکانی ناوچە کوردیزمانەکانی تورکیا، پارێزگای شرنەخیان وەک یەکێک لە ناوچە خاوەن بەرزترین چڕیی ئاخێوەرانی کورمانجی لە وڵاتەکەدا دەستنیشان کردووە، کە ڕەنگدانەوەی شێوازێکی فراوانتری بەردەوامیی زمانی کوردییە لەو پارێزگایەدا. لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕێژەی [[بێکاری]] گەیشتە ٢٠.١٪ لە شارەکەدا، کە ئاماژەیە بۆ پەککەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی ناوچە کوردنشینەکان لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە. توێژینەوە کۆمەڵناسییە زمانییەکان لەسەر [[دیمۆگرافیا]]ی زمان لە [[کوردستانی تورکیا]]، [[پارێزگای شرنەخ]]یان وەک یەکێک لەو ناوچانە دەستنیشان کردووە کە زۆرترین ڕێژەی ئاخێوەرانی [[کوردی]] لە تورکیادا هەیە، کە [[کورمانجی]] زمانی سەرەکی ئاخاوتنە لە تەنیشت [[زازاکی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şırnak}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:شرنەخ]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ]] eyxunlj50edwt82h39pzy63m68beahy 1570240 1570239 2026-03-31T10:57:50Z 1silent scientist 51740 1570240 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شرنەخ | ناوی_خۆماڵی =Şirnex | ناوەکانی_تر = Şırnak | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = پەڕگە:Sirnak-tr-2490.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 200px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری شرنەخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧،٧١٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] [[کرمانجی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''شرنەخ''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]، لە ناوچەی [[بۆتان]]ە و ناوەندی [[پارێزگای شرنەخ]]ە، پارێزگایەکی نوێیە و پێشتر [[قەزا]]یەک بوو سەر بە [[پارێزگای ھەکاری]]، و کەوتووەتە سنووری [[عێراق]] کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی [[تورکیا]]یە کەوتووەتە ئەم پارێزگایە. ==مێژوو== لە سەدەی نۆی زایینیدا، لەکاتی لاوازبوونی [[خەلافەتی عەباسی]]، چەندین [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینی کوردی]] پێکهاتن. یەکێک لەوانە خانەدانی [[میرنشینی مەروانی|مەروانی]] بوو کە شاری شرنەخی دەگرتەوە.<ref>Repetowicz, Witold (2019). KURDS IN TURKEY. COUNTRY OF ORIGIN INFORMATION UNIT and EUROPEAN UNION Asylum, Migration and Integration Fund.</ref> ===ململانێی کورد و تورک=== ====ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا لە ساڵی ١٩٩٢==== {{سەرەکی|شەڕی شرنەخ}} لە ١٨ی ئابی ١٩٩٢دا، شەڕ لە نێوان هێزە تورکەکان و جوداخوازە کوردەکانی [[پەکەکە]] هەڵگیرسا. ٢٠،٠٠٠ کەس لە کۆی ٢٥،٠٠٠ دانیشتووی شارەکە لە ماوەی سێ ڕۆژی شەڕەکەدا هەڵاتن.<ref>https://www.nytimes.com/1992/03/30/world/kurds-in-turkey-seem-to-be-nearing-full-scale-revolt.html</ref> لەو کاتەی شارۆچکەکە لەژێر بۆردووماندا بوو، هیچ ڕێگەیەک نەبوو بۆ ئاگاداربوون لەوەی لە ناوچەکەدا ڕوودەدات، چونکە ڕێگری لە ڕۆژنامەنووسان دەگیرا بچنە ناوەندی شارەکە، کە بە تەواوی لەلایەن [[هێزە چەکدارەکانی تورکیا]]وە سووتێنرابوو. شرنەخ بۆ ماوەی سێ ڕۆژی لەسەریەک لەژێر تەقەی بەردەوامدا بوو، [[تانک]] و تۆپەکان ئەو باڵەخانانەیان تۆپباران دەکرد کە خەڵکی مەدەنی تێدا نیشتەجێ بوون.<ref>https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths</ref> ====ململانێی ٢٠١٤–٢٠١٦==== {{سەرەکی|پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)}} لە کۆتایی هاوین و پاییزی ٢٠١٥دا، دوای [[ناڕەزایەتییەکانی کۆبانی]] لە ساڵی ٢٠١٤ و تێکچوونی [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|پرۆسەی ئاشتیی ٢٠١٣-٢٠١٥ی]] نێوان [[پەکەکە]] و [[تورکیا]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری [[ململانێی کورد و تورک]]، گەنجان و چالاکوانانی ناوخۆیی [[کورد]]، کە هەندێکیان سەر بە «[[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]]» (YDG-H) و دواتر (YPS) بوون، ناڕەزایەتی جەماوەری و پشێوییان ڕێکخست و «[[خۆبەڕێوەبەری]]»یان لە شاری شرنەخ ڕاگەیاند. لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٦دا، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی هێزە تورکەکان لە شارەکەدا دژی ئەوانەی بە «چەکدارانی پەکەکە» ناویان دەبردن دەستی پێکرد. قەدەغەی هاتووچۆی سەربازی کە بەسەر شارەکەدا سەپێنرابوو دوای ٢٤٦ ڕۆژ هەڵگیرا. گەڕەکەکانی وەک گازی پاشا، یەشیڵ یوورت، ئیسمەت پاشا، دیجلە، جومھورییەت و باخچەلی ئەڤلەر لە کاتی شەڕەکەدا بە تەواوی وێران کران، لەگەڵ تۆمەتەکانی وێرانکاریی سیستماتیک و پێشێلکارییەکانی [[مافی مرۆڤ]] کە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە ئەنجام دراون. [[مەحمەت عەلی ئەسلان]]، پەرلەمانتارێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان]] ڕای گەیاند کە نزیکەی ٥٠،٠٠٠ کەس لە شرنەخ بێماڵ و حاڵ بوون و دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە «هیچ ناوچەیەکی نیشتەجێبوون نەماوەتەوە». ئەو بە لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی ڕاگەیاند کە وێرانکارییەکانی شرنەخ لە دیمەنەکانی [[حەلەب]] یان شارەکانی [[کەناری ڕۆژاوا]] دەچێت دوای سەردانکردنی شارەکە.<ref>https://www.middleeasteye.net/news/how-turkish-army-and-kurdish-fighters-reduced-town-ruins</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161117143021/http://kurdishquestion.com/article/3612-246-days-after-curfew-and-siege-sirnak-in-photos</ref><ref>https://dl1.cuni.cz/pluginfile.php/1173463/mod_resource/content/1/Abdullah,%20Asya_Ayboga,%20Ercan_Biehl,%20Janet_Flach,%20Anja_Graeber,%20David_Knapp,%20Michael%20-%20Revolution%20in%20Rojava.pdf</ref> ==دانیشتووان و دیمۆگرافیا== لە نێوان ناوچە کوردنشینەکانی [[تورکیا]]دا، پێشبینی دەکرێت شرنەخ یەکێک بێت لەوانەی بەرزترین ڕێژەی گەشەی دانیشتووانیان هەیە. ئەمڕۆ پارێزگاکە هەروەها یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی ئەو دانیشتووانەی کە زمانی [[کوردی]]، چ [[کورمانجی]] و چ [[زازاکی]]، وەک زمانی دایکی خۆیان دەناسێنن. توێژینەوە دیمۆگرافییەکانی ناوچە کوردیزمانەکانی تورکیا، پارێزگای شرنەخیان وەک یەکێک لە ناوچە خاوەن بەرزترین چڕیی ئاخێوەرانی کورمانجی لە وڵاتەکەدا دەستنیشان کردووە، کە ڕەنگدانەوەی شێوازێکی فراوانتری بەردەوامیی زمانی کوردییە لەو پارێزگایەدا. لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕێژەی [[بێکاری]] گەیشتە ٢٠.١٪ لە شارەکەدا، کە ئاماژەیە بۆ پەککەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی ناوچە کوردنشینەکان لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە. توێژینەوە کۆمەڵناسییە زمانییەکان لەسەر [[دیمۆگرافیا]]ی زمان لە [[کوردستانی تورکیا]]، [[پارێزگای شرنەخ]]یان وەک یەکێک لەو ناوچانە دەستنیشان کردووە کە زۆرترین ڕێژەی ئاخێوەرانی [[کوردی]] لە تورکیادا هەیە، کە [[کورمانجی]] زمانی سەرەکی ئاخاوتنە لە تەنیشت [[زازاکی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şırnak}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:شرنەخ]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ]] 9dnhd9xfsrstpx3sqeb4hz425ujxqir 1570241 1570240 2026-03-31T10:59:12Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووان و دیمۆگرافیا */ 1570241 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شرنەخ | ناوی_خۆماڵی =Şirnex | ناوەکانی_تر = Şırnak | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = پەڕگە:Sirnak-tr-2490.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 200px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری شرنەخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧،٧١٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] [[کرمانجی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''شرنەخ''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]، لە ناوچەی [[بۆتان]]ە و ناوەندی [[پارێزگای شرنەخ]]ە، پارێزگایەکی نوێیە و پێشتر [[قەزا]]یەک بوو سەر بە [[پارێزگای ھەکاری]]، و کەوتووەتە سنووری [[عێراق]] کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی [[تورکیا]]یە کەوتووەتە ئەم پارێزگایە. ==مێژوو== لە سەدەی نۆی زایینیدا، لەکاتی لاوازبوونی [[خەلافەتی عەباسی]]، چەندین [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینی کوردی]] پێکهاتن. یەکێک لەوانە خانەدانی [[میرنشینی مەروانی|مەروانی]] بوو کە شاری شرنەخی دەگرتەوە.<ref>Repetowicz, Witold (2019). KURDS IN TURKEY. COUNTRY OF ORIGIN INFORMATION UNIT and EUROPEAN UNION Asylum, Migration and Integration Fund.</ref> ===ململانێی کورد و تورک=== ====ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا لە ساڵی ١٩٩٢==== {{سەرەکی|شەڕی شرنەخ}} لە ١٨ی ئابی ١٩٩٢دا، شەڕ لە نێوان هێزە تورکەکان و جوداخوازە کوردەکانی [[پەکەکە]] هەڵگیرسا. ٢٠،٠٠٠ کەس لە کۆی ٢٥،٠٠٠ دانیشتووی شارەکە لە ماوەی سێ ڕۆژی شەڕەکەدا هەڵاتن.<ref>https://www.nytimes.com/1992/03/30/world/kurds-in-turkey-seem-to-be-nearing-full-scale-revolt.html</ref> لەو کاتەی شارۆچکەکە لەژێر بۆردووماندا بوو، هیچ ڕێگەیەک نەبوو بۆ ئاگاداربوون لەوەی لە ناوچەکەدا ڕوودەدات، چونکە ڕێگری لە ڕۆژنامەنووسان دەگیرا بچنە ناوەندی شارەکە، کە بە تەواوی لەلایەن [[هێزە چەکدارەکانی تورکیا]]وە سووتێنرابوو. شرنەخ بۆ ماوەی سێ ڕۆژی لەسەریەک لەژێر تەقەی بەردەوامدا بوو، [[تانک]] و تۆپەکان ئەو باڵەخانانەیان تۆپباران دەکرد کە خەڵکی مەدەنی تێدا نیشتەجێ بوون.<ref>https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths</ref> ====ململانێی ٢٠١٤–٢٠١٦==== {{سەرەکی|پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)}} لە کۆتایی هاوین و پاییزی ٢٠١٥دا، دوای [[ناڕەزایەتییەکانی کۆبانی]] لە ساڵی ٢٠١٤ و تێکچوونی [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|پرۆسەی ئاشتیی ٢٠١٣-٢٠١٥ی]] نێوان [[پەکەکە]] و [[تورکیا]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری [[ململانێی کورد و تورک]]، گەنجان و چالاکوانانی ناوخۆیی [[کورد]]، کە هەندێکیان سەر بە «[[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]]» (YDG-H) و دواتر (YPS) بوون، ناڕەزایەتی جەماوەری و پشێوییان ڕێکخست و «[[خۆبەڕێوەبەری]]»یان لە شاری شرنەخ ڕاگەیاند. لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٦دا، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی هێزە تورکەکان لە شارەکەدا دژی ئەوانەی بە «چەکدارانی پەکەکە» ناویان دەبردن دەستی پێکرد. قەدەغەی هاتووچۆی سەربازی کە بەسەر شارەکەدا سەپێنرابوو دوای ٢٤٦ ڕۆژ هەڵگیرا. گەڕەکەکانی وەک گازی پاشا، یەشیڵ یوورت، ئیسمەت پاشا، دیجلە، جومھورییەت و باخچەلی ئەڤلەر لە کاتی شەڕەکەدا بە تەواوی وێران کران، لەگەڵ تۆمەتەکانی وێرانکاریی سیستماتیک و پێشێلکارییەکانی [[مافی مرۆڤ]] کە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە ئەنجام دراون. [[مەحمەت عەلی ئەسلان]]، پەرلەمانتارێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان]] ڕای گەیاند کە نزیکەی ٥٠،٠٠٠ کەس لە شرنەخ بێماڵ و حاڵ بوون و دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە «هیچ ناوچەیەکی نیشتەجێبوون نەماوەتەوە». ئەو بە لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی ڕاگەیاند کە وێرانکارییەکانی شرنەخ لە دیمەنەکانی [[حەلەب]] یان شارەکانی [[کەناری ڕۆژاوا]] دەچێت دوای سەردانکردنی شارەکە.<ref>https://www.middleeasteye.net/news/how-turkish-army-and-kurdish-fighters-reduced-town-ruins</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161117143021/http://kurdishquestion.com/article/3612-246-days-after-curfew-and-siege-sirnak-in-photos</ref><ref>https://dl1.cuni.cz/pluginfile.php/1173463/mod_resource/content/1/Abdullah,%20Asya_Ayboga,%20Ercan_Biehl,%20Janet_Flach,%20Anja_Graeber,%20David_Knapp,%20Michael%20-%20Revolution%20in%20Rojava.pdf</ref> ==دانیشتووان و دیمۆگرافیا== لە نێوان ناوچە کوردنشینەکانی [[تورکیا]]دا، پێشبینی دەکرێت شرنەخ یەکێک بێت لەوانەی بەرزترین ڕێژەی گەشەی دانیشتووانیان هەیە. ئەمڕۆ پارێزگاکە هەروەها یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی ئەو دانیشتووانەی کە زمانی [[کوردی]]، چ [[کورمانجی]] و چ [[زازاکی]]، وەک زمانی دایکی خۆیان دەناسێنن. توێژینەوە دیمۆگرافییەکانی ناوچە کوردیزمانەکانی تورکیا، پارێزگای شرنەخیان وەک یەکێک لە ناوچە خاوەن بەرزترین چڕیی ئاخێوەرانی کورمانجی لە وڵاتەکەدا دەستنیشان کردووە، کە ڕەنگدانەوەی شێوازێکی فراوانتری بەردەوامیی زمانی کوردییە لەو پارێزگایەدا.<ref>Mutlu, Servet (1996). "Ethnic Kurds in Turkey: A demographic study". International Journal of Middle East Studies. 28 (4). Cambridge University Press: 517–541. doi:10.1017/S0020743800063819.</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕێژەی [[بێکاری]] گەیشتە ٢٠.١٪ لە شارەکەدا، کە ئاماژەیە بۆ پەککەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی ناوچە کوردنشینەکان لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە. توێژینەوە کۆمەڵناسییە زمانییەکان لەسەر [[دیمۆگرافیا]]ی زمان لە [[کوردستانی تورکیا]]، [[پارێزگای شرنەخ]]یان وەک یەکێک لەو ناوچانە دەستنیشان کردووە کە زۆرترین ڕێژەی ئاخێوەرانی [[کوردی]] لە تورکیادا هەیە، کە [[کورمانجی]] زمانی سەرەکی ئاخاوتنە لە تەنیشت [[زازاکی]].<ref>Zeyneoğlu, Sinan; Sirkeci, Ibrahim; Civelek, Yusuf (2016). "Kurdish identity, demographics and related issues". Kurdish Studies. 4 (1): 37–60.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şırnak}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:شرنەخ]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ]] enon3uhi2hx6zp7603rldig9zutow40 1570242 1570241 2026-03-31T11:00:02Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1570242 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شرنەخ | ناوی_خۆماڵی =Şirnex | ناوەکانی_تر = Şırnak | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = پەڕگە:Sirnak-tr-2490.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 200px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری شرنەخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧٬٧١٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] [[کرمانجی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''شرنەخ''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]، لە ناوچەی [[بۆتان]]ە و ناوەندی [[پارێزگای شرنەخ]]ە، پارێزگایەکی نوێیە و پێشتر [[قەزا]]یەک بوو سەر بە [[پارێزگای ھەکاری]]، و کەوتووەتە سنووری [[عێراق]] کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی [[تورکیا]]یە کەوتووەتە ئەم پارێزگایە. == مێژوو == لە سەدەی نۆی زایینیدا، لەکاتی لاوازبوونی [[خەلافەتی عەباسی]]، چەندین [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینی کوردی]] پێکھاتن. یەکێک لەوانە خانەدانی [[میرنشینی مەروانی|مەروانی]] بوو کە شاری شرنەخی دەگرتەوە.<ref>Repetowicz, Witold (2019). KURDS IN TURKEY. COUNTRY OF ORIGIN INFORMATION UNIT and EUROPEAN UNION Asylum, Migration and Integration Fund.</ref> === ململانێی کورد و تورک === ==== ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا لە ساڵی ١٩٩٢ ==== {{سەرەکی|شەڕی شرنەخ}} لە ١٨ی ئابی ١٩٩٢دا، شەڕ لە نێوان ھێزە تورکەکان و جوداخوازە کوردەکانی [[پەکەکە]] ھەڵگیرسا. ٢٠٬٠٠٠ کەس لە کۆی ٢٥٬٠٠٠ دانیشتووی شارەکە لە ماوەی سێ ڕۆژی شەڕەکەدا ھەڵاتن.<ref>https://www.nytimes.com/1992/03/30/world/kurds-in-turkey-seem-to-be-nearing-full-scale-revolt.html</ref> لەو کاتەی شارۆچکەکە لەژێر بۆردووماندا بوو، ھیچ ڕێگەیەک نەبوو بۆ ئاگاداربوون لەوەی لە ناوچەکەدا ڕوودەدات، چونکە ڕێگری لە ڕۆژنامەنووسان دەگیرا بچنە ناوەندی شارەکە، کە بە تەواوی لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]]وە سووتێنرابوو. شرنەخ بۆ ماوەی سێ ڕۆژی لەسەریەک لەژێر تەقەی بەردەوامدا بوو، [[تانک]] و تۆپەکان ئەو باڵەخانانەیان تۆپباران دەکرد کە خەڵکی مەدەنی تێدا نیشتەجێ بوون.<ref>https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths</ref> ==== ململانێی ٢٠١٤–٢٠١٦ ==== {{سەرەکی|پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)}} لە کۆتایی ھاوین و پاییزی ٢٠١٥دا، دوای [[ناڕەزایەتییەکانی کۆبانی]] لە ساڵی ٢٠١٤ و تێکچوونی [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|پرۆسەی ئاشتیی ٢٠١٣–٢٠١٥ی]] نێوان [[پەکەکە]] و [[تورکیا]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری [[ململانێی کورد و تورک]]، گەنجان و چالاکوانانی ناوخۆیی [[کورد]]، کە ھەندێکیان سەر بە «[[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]]» (YDG-H) و دواتر (YPS) بوون، ناڕەزایەتی جەماوەری و پشێوییان ڕێکخست و «[[خۆبەڕێوەبەری]]»یان لە شاری شرنەخ ڕاگەیاند. لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٦دا، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ھێزە تورکەکان لە شارەکەدا دژی ئەوانەی بە «چەکدارانی پەکەکە» ناویان دەبردن دەستی پێکرد. قەدەغەی ھاتوچۆی سەربازی کە بەسەر شارەکەدا سەپێنرابوو دوای ٢٤٦ ڕۆژ ھەڵگیرا. گەڕەکەکانی وەک گازی پاشا، یەشیڵ یوورت، ئیسمەت پاشا، دیجلە، جومھورییەت و باخچەلی ئەڤلەر لە کاتی شەڕەکەدا بە تەواوی وێران کران، لەگەڵ تۆمەتەکانی وێرانکاریی سیستماتیک و پێشێلکارییەکانی [[مافی مرۆڤ]] کە لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە ئەنجام دراون. [[مەحمەت عەلی ئەسلان]]، پەرلەمانتارێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان]] ڕای گەیاند کە نزیکەی ٥٠٬٠٠٠ کەس لە شرنەخ بێماڵ و حاڵ بوون و دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە «ھیچ ناوچەیەکی نیشتەجێبوون نەماوەتەوە». ئەو بە لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی ڕاگەیاند کە وێرانکارییەکانی شرنەخ لە دیمەنەکانی [[حەلەب]] یان شارەکانی [[کەناری ڕۆژاوا]] دەچێت دوای سەردانکردنی شارەکە.<ref>https://www.middleeasteye.net/news/how-turkish-army-and-kurdish-fighters-reduced-town-ruins</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161117143021/http://kurdishquestion.com/article/3612-246-days-after-curfew-and-siege-sirnak-in-photos</ref><ref>https://dl1.cuni.cz/pluginfile.php/1173463/mod_resource/content/1/Abdullah,%20Asya_Ayboga,%20Ercan_Biehl,%20Janet_Flach,%20Anja_Graeber,%20David_Knapp,%20Michael%20-%20Revolution%20in%20Rojava.pdf</ref> == دانیشتووان و دیمۆگرافیا == لە نێوان ناوچە کوردنشینەکانی [[تورکیا]]دا، پێشبینی دەکرێت شرنەخ یەکێک بێت لەوانەی بەرزترین ڕێژەی گەشەی دانیشتووانیان ھەیە. ئەمڕۆ پارێزگاکە ھەروەھا یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی ئەو دانیشتووانەی کە زمانی [[کوردی]]، چ [[کورمانجی]] و چ [[زازاکی]]، وەک زمانی دایکی خۆیان دەناسێنن. توێژینەوە دیمۆگرافییەکانی ناوچە کوردیزمانەکانی تورکیا، پارێزگای شرنەخیان وەک یەکێک لە ناوچە خاوەن بەرزترین چڕیی ئاخێوەرانی کورمانجی لە وڵاتەکەدا دەستنیشان کردووە، کە ڕەنگدانەوەی شێوازێکی فراوانتری بەردەوامیی زمانی کوردییە لەو پارێزگایەدا.<ref>Mutlu, Servet (1996). "Ethnic Kurds in Turkey: A demographic study". International Journal of Middle East Studies. 28 (4). Cambridge University Press: 517–541. doi:10.1017/S0020743800063819.</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕێژەی [[بێکاری]] گەیشتە ٢٠٫١٪ لە شارەکەدا، کە ئاماژەیە بۆ پەککەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی ناوچە کوردنشینەکان لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە. توێژینەوە کۆمەڵناسییە زمانییەکان لەسەر [[دیمۆگرافیا]]ی زمان لە [[کوردستانی تورکیا]]، [[پارێزگای شرنەخ]]یان وەک یەکێک لەو ناوچانە دەستنیشان کردووە کە زۆرترین ڕێژەی ئاخێوەرانی [[کوردی]] لە تورکیادا ھەیە، کە [[کورمانجی]] زمانی سەرەکی ئاخاوتنە لە تەنیشت [[زازاکی]].<ref>Zeyneoğlu, Sinan; Sirkeci, Ibrahim; Civelek, Yusuf (2016). "Kurdish identity, demographics and related issues". Kurdish Studies. 4 (1): 37–60.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şırnak}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:شرنەخ]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ]] my6tfnwnpad2xp9eqj36ilohqsmoj6e 1570244 1570242 2026-03-31T11:09:26Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووان و دیمۆگرافیا */ 1570244 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شرنەخ | ناوی_خۆماڵی =Şirnex | ناوەکانی_تر = Şırnak | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = پەڕگە:Sirnak-tr-2490.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 200px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری شرنەخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧٬٧١٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] [[کرمانجی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''شرنەخ''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]، لە ناوچەی [[بۆتان]]ە و ناوەندی [[پارێزگای شرنەخ]]ە، پارێزگایەکی نوێیە و پێشتر [[قەزا]]یەک بوو سەر بە [[پارێزگای ھەکاری]]، و کەوتووەتە سنووری [[عێراق]] کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی [[تورکیا]]یە کەوتووەتە ئەم پارێزگایە. == مێژوو == لە سەدەی نۆی زایینیدا، لەکاتی لاوازبوونی [[خەلافەتی عەباسی]]، چەندین [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینی کوردی]] پێکھاتن. یەکێک لەوانە خانەدانی [[میرنشینی مەروانی|مەروانی]] بوو کە شاری شرنەخی دەگرتەوە.<ref>Repetowicz, Witold (2019). KURDS IN TURKEY. COUNTRY OF ORIGIN INFORMATION UNIT and EUROPEAN UNION Asylum, Migration and Integration Fund.</ref> === ململانێی کورد و تورک === ==== ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا لە ساڵی ١٩٩٢ ==== {{سەرەکی|شەڕی شرنەخ}} لە ١٨ی ئابی ١٩٩٢دا، شەڕ لە نێوان ھێزە تورکەکان و جوداخوازە کوردەکانی [[پەکەکە]] ھەڵگیرسا. ٢٠٬٠٠٠ کەس لە کۆی ٢٥٬٠٠٠ دانیشتووی شارەکە لە ماوەی سێ ڕۆژی شەڕەکەدا ھەڵاتن.<ref>https://www.nytimes.com/1992/03/30/world/kurds-in-turkey-seem-to-be-nearing-full-scale-revolt.html</ref> لەو کاتەی شارۆچکەکە لەژێر بۆردووماندا بوو، ھیچ ڕێگەیەک نەبوو بۆ ئاگاداربوون لەوەی لە ناوچەکەدا ڕوودەدات، چونکە ڕێگری لە ڕۆژنامەنووسان دەگیرا بچنە ناوەندی شارەکە، کە بە تەواوی لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]]وە سووتێنرابوو. شرنەخ بۆ ماوەی سێ ڕۆژی لەسەریەک لەژێر تەقەی بەردەوامدا بوو، [[تانک]] و تۆپەکان ئەو باڵەخانانەیان تۆپباران دەکرد کە خەڵکی مەدەنی تێدا نیشتەجێ بوون.<ref>https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths</ref> ==== ململانێی ٢٠١٤–٢٠١٦ ==== {{سەرەکی|پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)}} لە کۆتایی ھاوین و پاییزی ٢٠١٥دا، دوای [[ناڕەزایەتییەکانی کۆبانی]] لە ساڵی ٢٠١٤ و تێکچوونی [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|پرۆسەی ئاشتیی ٢٠١٣–٢٠١٥ی]] نێوان [[پەکەکە]] و [[تورکیا]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری [[ململانێی کورد و تورک]]، گەنجان و چالاکوانانی ناوخۆیی [[کورد]]، کە ھەندێکیان سەر بە «[[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]]» (YDG-H) و دواتر (YPS) بوون، ناڕەزایەتی جەماوەری و پشێوییان ڕێکخست و «[[خۆبەڕێوەبەری]]»یان لە شاری شرنەخ ڕاگەیاند. لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٦دا، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ھێزە تورکەکان لە شارەکەدا دژی ئەوانەی بە «چەکدارانی پەکەکە» ناویان دەبردن دەستی پێکرد. قەدەغەی ھاتوچۆی سەربازی کە بەسەر شارەکەدا سەپێنرابوو دوای ٢٤٦ ڕۆژ ھەڵگیرا. گەڕەکەکانی وەک گازی پاشا، یەشیڵ یوورت، ئیسمەت پاشا، دیجلە، جومھورییەت و باخچەلی ئەڤلەر لە کاتی شەڕەکەدا بە تەواوی وێران کران، لەگەڵ تۆمەتەکانی وێرانکاریی سیستماتیک و پێشێلکارییەکانی [[مافی مرۆڤ]] کە لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە ئەنجام دراون. [[مەحمەت عەلی ئەسلان]]، پەرلەمانتارێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان]] ڕای گەیاند کە نزیکەی ٥٠٬٠٠٠ کەس لە شرنەخ بێماڵ و حاڵ بوون و دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە «ھیچ ناوچەیەکی نیشتەجێبوون نەماوەتەوە». ئەو بە لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی ڕاگەیاند کە وێرانکارییەکانی شرنەخ لە دیمەنەکانی [[حەلەب]] یان شارەکانی [[کەناری ڕۆژاوا]] دەچێت دوای سەردانکردنی شارەکە.<ref>https://www.middleeasteye.net/news/how-turkish-army-and-kurdish-fighters-reduced-town-ruins</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161117143021/http://kurdishquestion.com/article/3612-246-days-after-curfew-and-siege-sirnak-in-photos</ref><ref>https://dl1.cuni.cz/pluginfile.php/1173463/mod_resource/content/1/Abdullah,%20Asya_Ayboga,%20Ercan_Biehl,%20Janet_Flach,%20Anja_Graeber,%20David_Knapp,%20Michael%20-%20Revolution%20in%20Rojava.pdf</ref> == دانیشتووان و دیمۆگرافیا == لە نێوان ناوچە کوردنشینەکانی [[تورکیا]]دا، پێشبینی دەکرێت شرنەخ یەکێک بێت لەوانەی بەرزترین ڕێژەی گەشەی دانیشتووانیان ھەیە. ئەمڕۆ پارێزگاکە ھەروەھا یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی ئەو دانیشتووانەی کە زمانی [[کوردی]]، چ [[کورمانجی]] و چ [[زازاکی]]، وەک زمانی دایکی خۆیان دەناسێنن. توێژینەوە دیمۆگرافییەکانی ناوچە کوردیزمانەکانی تورکیا، پارێزگای شرنەخیان وەک یەکێک لە ناوچە خاوەن بەرزترین چڕیی ئاخێوەرانی کورمانجی لە وڵاتەکەدا دەستنیشان کردووە، کە ڕەنگدانەوەی شێوازێکی فراوانتری بەردەوامیی زمانی کوردییە لەو پارێزگایەدا.<ref>Mutlu, Servet (1996). "Ethnic Kurds in Turkey: A demographic study". International Journal of Middle East Studies. 28 (4). Cambridge University Press: 517–541. doi:10.1017/S0020743800063819.</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕێژەی [[بێکاری]] گەیشتە ٢٠٫١٪ لە شارەکەدا، کە ئاماژەیە بۆ پەککەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی ناوچە کوردنشینەکان لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە. توێژینەوە کۆمەڵناسییە زمانییەکان لەسەر [[دیمۆگرافیا]]ی زمان لە [[کوردستانی تورکیا]]، [[پارێزگای شرنەخ]]یان وەک یەکێک لەو ناوچانە دەستنیشان کردووە کە زۆرترین ڕێژەی ئاخێوەرانی [[کوردی]] لە تورکیادا ھەیە، کە [[کورمانجی]] زمانی سەرەکی ئاخاوتنە لە تەنیشت [[زازاکی]].<ref>Zeyneoğlu, Sinan; Sirkeci, Ibrahim; Civelek, Yusuf (2016). "Kurdish identity, demographics and related issues". Kurdish Studies. 4 (1): 37–60.</ref> ==کەشوھەوا== شرنەخ خاوەنی کەشوھەوایەکی [[دەریای ناوەڕاست]]ی ھاوینە-گەرمە (بەپێی کۆپن: Csa)، لەگەڵ زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی زۆر گەرم و وشک. شێ ھەمیشە لە ماوەی ساڵدا نزمە بەھۆی ھەڵکەوتنی شارەکە لە ناوەوەی وشکانیدا (دوور لە دەریا). [[شوبات]] و [[ئازار]] پڕبارانترین مانگەکانن، [[تەممووز]] و [[ئاب]] وشکترینن، کە بە کردەیی ھیچ بارینێکیان تێدا نییە. بەرزترین [[پلەی گەرمی]] تۆمارکراو: ٤٠.٤ [[پلەی سەدی]] (١٠٤.٧ پلەی [[فەھرنھایت]]) لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١١ و ١٠ی ئابی ٢٠٢٣؛ پلەی گەرمی پێوانەیی نوێی بەرز ٤٢.٣ پلەی سەدی (١٠٨.١ پلەی فەھرنھایت) لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥. نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو: ١٤.٥- پلەی سەدی (٥.٩ پلەی فەھرنھایت) لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩. {{Weather box |metric first= Yes |single line= Yes |location= شرنەخ (1991–2020, extremes 1970–2023) |Jan record high C = 18.1 |Feb record high C = 18.2 |Mar record high C = 24.8 |Apr record high C = 29.0 |May record high C = 34.1 |Jun record high C = 38.2 |Jul record high C = 42.3 |Aug record high C = 40.4 |Sep record high C = 38.6 |Oct record high C = 32.1 |Nov record high C = 23.0 |Dec record high C = 22.5 |year record high C = 42.3 |Jan high C = 5.9 |Feb high C = 7.4 |Mar high C = 12.0 |Apr high C = 16.7 |May high C = 23.0 |Jun high C = 30.1 |Jul high C = 34.2 |Aug high C = 34.0 |Sep high C = 29.4 |Oct high C = 22.0 |Nov high C = 13.5 |Dec high C = 8.4 |year high C = 19.7 |Jan mean C = 2.6 |Feb mean C = 3.8 |Mar mean C = 8.1 |Apr mean C = 12.5 |May mean C = 18.7 |Jun mean C = 25.3 |Jul mean C = 29.5 |Aug mean C = 29.3 |Sep mean C = 24.7 |Oct mean C = 17.8 |Nov mean C = 9.9 |Dec mean C = 5.1 |year mean C = 15.6 |Jan low C = -0.4 |Feb low C = 0.5 |Mar low C = 4.2 |Apr low C = 8.2 |May low C = 13.9 |Jun low C = 20.1 |Jul low C = 24.3 |Aug low C = 24.1 |Sep low C = 19.7 |Oct low C = 13.3 |Nov low C = 6.0 |Dec low C = 1.7 |year low C = 11.3 |Jan record low C = -14.5 |Feb record low C = -13.2 |Mar record low C = -11.2 |Apr record low C = -4.7 |May record low C = 0.8 |Jun record low C = 9.2 |Jul record low C = 13.1 |Aug record low C = 15.0 |Sep record low C = 3.2 |Oct record low C = -0.5 |Nov record low C = -5.0 |Dec record low C = -10.8 |year record low C = -14.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 107.3 |Feb precipitation mm = 103.8 |Mar precipitation mm = 125.8 |Apr precipitation mm = 115.1 |May precipitation mm = 52.6 |Jun precipitation mm = 5.3 |Jul precipitation mm = 6.1 |Aug precipitation mm = 0.7 |Sep precipitation mm = 13.2 |Oct precipitation mm = 54.6 |Nov precipitation mm = 82.5 |Dec precipitation mm = 101.2 |year precipitation mm = 768.2 |Jan precipitation days = 11.29 |Feb precipitation days = 11.29 |Mar precipitation days = 12.81 |Apr precipitation days = 12.05 |May precipitation days = 8 |Jun precipitation days = 2.05 |Jul precipitation days = 0.81 |Aug precipitation days = 0.48 |Sep precipitation days = 1.24 |Oct precipitation days = 6.86 |Nov precipitation days = 7.95 |Dec precipitation days = 11.57 |year precipitation days = 86.4 | Jan snow days =6.7 | Feb snow days =4.1 | Mar snow days =3 | Apr snow days =0.3 | May snow days =0 | Jun snow days =0 | Jul snow days =0 | Aug snow days =0 | Sep snow days =0 | Oct snow days =0 | Nov snow days =0 | Dec snow days =1.4 | year snow days = |Jan sun = 96.1 |Feb sun = 121.5 |Mar sun = 170.5 |Apr sun = 216.0 |May sun = 263.5 |Jun sun = 318.0 |Jul sun = 347.2 |Aug sun = 328.6 |Sep sun = 303.0 |Oct sun = 220.1 |Nov sun = 150.0 |Dec sun = 99.2 |year sun = |Jand sun = 3.1 |Febd sun = 4.3 |Mard sun = 5.5 |Aprd sun = 7.2 |Mayd sun = 8.5 |Jund sun = 10.6 |Juld sun = 11.2 |Augd sun = 10.6 |Sepd sun = 10.1 |Octd sun = 7.1 |Novd sun = 5.0 |Decd sun = 3.2 |yeard sun = 7.2 |source 1 = [[Turkish State Meteorological Service]]<ref name=eather1> {{cite web | url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=SIRNAK | title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020) | publisher = Turkish State Meteorological Service | language = tr | access-date = 3 May 2021}}</ref> |source 2 = Meteomanz (snow days 2017–2023)<ref>{{Cite web |url=http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&cou=6290&ind=17287&m1=01&y1=2000&m2=07&y2=2024 |title=Sirnak: Weather data by months |access-date=16 July 2024 |website=meteomanz}}</ref><ref name="Thierry" /> |date= March 2011 }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şırnak}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:شرنەخ]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ]] 3swiwnhpp9xu8kc4ypsn22zzuqhkvfx 1570245 1570244 2026-03-31T11:11:47Z 1silent scientist 51740 /* کەشوھەوا */ 1570245 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شرنەخ | ناوی_خۆماڵی =Şirnex | ناوەکانی_تر = Şırnak | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = پەڕگە:Sirnak-tr-2490.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 200px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری شرنەخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧٬٧١٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] [[کرمانجی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''شرنەخ''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]، لە ناوچەی [[بۆتان]]ە و ناوەندی [[پارێزگای شرنەخ]]ە، پارێزگایەکی نوێیە و پێشتر [[قەزا]]یەک بوو سەر بە [[پارێزگای ھەکاری]]، و کەوتووەتە سنووری [[عێراق]] کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی [[تورکیا]]یە کەوتووەتە ئەم پارێزگایە. == مێژوو == لە سەدەی نۆی زایینیدا، لەکاتی لاوازبوونی [[خەلافەتی عەباسی]]، چەندین [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینی کوردی]] پێکھاتن. یەکێک لەوانە خانەدانی [[میرنشینی مەروانی|مەروانی]] بوو کە شاری شرنەخی دەگرتەوە.<ref>Repetowicz, Witold (2019). KURDS IN TURKEY. COUNTRY OF ORIGIN INFORMATION UNIT and EUROPEAN UNION Asylum, Migration and Integration Fund.</ref> === ململانێی کورد و تورک === ==== ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا لە ساڵی ١٩٩٢ ==== {{سەرەکی|شەڕی شرنەخ}} لە ١٨ی ئابی ١٩٩٢دا، شەڕ لە نێوان ھێزە تورکەکان و جوداخوازە کوردەکانی [[پەکەکە]] ھەڵگیرسا. ٢٠٬٠٠٠ کەس لە کۆی ٢٥٬٠٠٠ دانیشتووی شارەکە لە ماوەی سێ ڕۆژی شەڕەکەدا ھەڵاتن.<ref>https://www.nytimes.com/1992/03/30/world/kurds-in-turkey-seem-to-be-nearing-full-scale-revolt.html</ref> لەو کاتەی شارۆچکەکە لەژێر بۆردووماندا بوو، ھیچ ڕێگەیەک نەبوو بۆ ئاگاداربوون لەوەی لە ناوچەکەدا ڕوودەدات، چونکە ڕێگری لە ڕۆژنامەنووسان دەگیرا بچنە ناوەندی شارەکە، کە بە تەواوی لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]]وە سووتێنرابوو. شرنەخ بۆ ماوەی سێ ڕۆژی لەسەریەک لەژێر تەقەی بەردەوامدا بوو، [[تانک]] و تۆپەکان ئەو باڵەخانانەیان تۆپباران دەکرد کە خەڵکی مەدەنی تێدا نیشتەجێ بوون.<ref>https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths</ref> ==== ململانێی ٢٠١٤–٢٠١٦ ==== {{سەرەکی|پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)}} لە کۆتایی ھاوین و پاییزی ٢٠١٥دا، دوای [[ناڕەزایەتییەکانی کۆبانی]] لە ساڵی ٢٠١٤ و تێکچوونی [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|پرۆسەی ئاشتیی ٢٠١٣–٢٠١٥ی]] نێوان [[پەکەکە]] و [[تورکیا]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری [[ململانێی کورد و تورک]]، گەنجان و چالاکوانانی ناوخۆیی [[کورد]]، کە ھەندێکیان سەر بە «[[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]]» (YDG-H) و دواتر (YPS) بوون، ناڕەزایەتی جەماوەری و پشێوییان ڕێکخست و «[[خۆبەڕێوەبەری]]»یان لە شاری شرنەخ ڕاگەیاند. لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٦دا، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ھێزە تورکەکان لە شارەکەدا دژی ئەوانەی بە «چەکدارانی پەکەکە» ناویان دەبردن دەستی پێکرد. قەدەغەی ھاتوچۆی سەربازی کە بەسەر شارەکەدا سەپێنرابوو دوای ٢٤٦ ڕۆژ ھەڵگیرا. گەڕەکەکانی وەک گازی پاشا، یەشیڵ یوورت، ئیسمەت پاشا، دیجلە، جومھورییەت و باخچەلی ئەڤلەر لە کاتی شەڕەکەدا بە تەواوی وێران کران، لەگەڵ تۆمەتەکانی وێرانکاریی سیستماتیک و پێشێلکارییەکانی [[مافی مرۆڤ]] کە لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە ئەنجام دراون. [[مەحمەت عەلی ئەسلان]]، پەرلەمانتارێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان]] ڕای گەیاند کە نزیکەی ٥٠٬٠٠٠ کەس لە شرنەخ بێماڵ و حاڵ بوون و دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە «ھیچ ناوچەیەکی نیشتەجێبوون نەماوەتەوە». ئەو بە لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی ڕاگەیاند کە وێرانکارییەکانی شرنەخ لە دیمەنەکانی [[حەلەب]] یان شارەکانی [[کەناری ڕۆژاوا]] دەچێت دوای سەردانکردنی شارەکە.<ref>https://www.middleeasteye.net/news/how-turkish-army-and-kurdish-fighters-reduced-town-ruins</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161117143021/http://kurdishquestion.com/article/3612-246-days-after-curfew-and-siege-sirnak-in-photos</ref><ref>https://dl1.cuni.cz/pluginfile.php/1173463/mod_resource/content/1/Abdullah,%20Asya_Ayboga,%20Ercan_Biehl,%20Janet_Flach,%20Anja_Graeber,%20David_Knapp,%20Michael%20-%20Revolution%20in%20Rojava.pdf</ref> == دانیشتووان و دیمۆگرافیا == لە نێوان ناوچە کوردنشینەکانی [[تورکیا]]دا، پێشبینی دەکرێت شرنەخ یەکێک بێت لەوانەی بەرزترین ڕێژەی گەشەی دانیشتووانیان ھەیە. ئەمڕۆ پارێزگاکە ھەروەھا یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی ئەو دانیشتووانەی کە زمانی [[کوردی]]، چ [[کورمانجی]] و چ [[زازاکی]]، وەک زمانی دایکی خۆیان دەناسێنن. توێژینەوە دیمۆگرافییەکانی ناوچە کوردیزمانەکانی تورکیا، پارێزگای شرنەخیان وەک یەکێک لە ناوچە خاوەن بەرزترین چڕیی ئاخێوەرانی کورمانجی لە وڵاتەکەدا دەستنیشان کردووە، کە ڕەنگدانەوەی شێوازێکی فراوانتری بەردەوامیی زمانی کوردییە لەو پارێزگایەدا.<ref>Mutlu, Servet (1996). "Ethnic Kurds in Turkey: A demographic study". International Journal of Middle East Studies. 28 (4). Cambridge University Press: 517–541. doi:10.1017/S0020743800063819.</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕێژەی [[بێکاری]] گەیشتە ٢٠٫١٪ لە شارەکەدا، کە ئاماژەیە بۆ پەککەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی ناوچە کوردنشینەکان لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە. توێژینەوە کۆمەڵناسییە زمانییەکان لەسەر [[دیمۆگرافیا]]ی زمان لە [[کوردستانی تورکیا]]، [[پارێزگای شرنەخ]]یان وەک یەکێک لەو ناوچانە دەستنیشان کردووە کە زۆرترین ڕێژەی ئاخێوەرانی [[کوردی]] لە تورکیادا ھەیە، کە [[کورمانجی]] زمانی سەرەکی ئاخاوتنە لە تەنیشت [[زازاکی]].<ref>Zeyneoğlu, Sinan; Sirkeci, Ibrahim; Civelek, Yusuf (2016). "Kurdish identity, demographics and related issues". Kurdish Studies. 4 (1): 37–60.</ref> ==کەشوھەوا== شرنەخ خاوەنی کەشوھەوایەکی [[دەریای ناوەڕاست]]ی ھاوینە-گەرمە (بەپێی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کوپێن]]: Csa)، لەگەڵ [[زستان]]ی سارد و بەفراوی و [[ھاوین]]ی زۆر گەرم و وشک. شێ ھەمیشە لە ماوەی ساڵدا نزمە بەھۆی ھەڵکەوتنی شارەکە لە ناوەوەی وشکانیدا (دوور لە دەریا). [[شوبات]] و [[ئازار]] پڕبارانترین مانگەکانن، [[تەممووز]] و [[ئاب]] وشکترینن، کە بە کردەیی ھیچ بارینێکیان تێدا نییە. بەرزترین [[پلەی گەرمی]] تۆمارکراو: ٤٠.٤ [[پلەی سەدی]] (١٠٤.٧ پلەی [[فەھرنھایت]]) لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١١ و ١٠ی ئابی ٢٠٢٣؛ پلەی گەرمی پێوانەیی نوێی بەرز ٤٢.٣ پلەی سەدی (١٠٨.١ پلەی فەھرنھایت) لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥. نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو: ١٤.٥- پلەی سەدی (٥.٩ پلەی فەھرنھایت) لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.<ref>https://yaleclimateconnections.org/2025/08/july-keeps-the-torrid-pace-going-in-one-of-earths-hottest-years-on-record/</ref><ref>https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=SIRNAK</ref> {{Weather box |metric first= Yes |single line= Yes |location= شرنەخ (1991–2020, extremes 1970–2023) |Jan record high C = 18.1 |Feb record high C = 18.2 |Mar record high C = 24.8 |Apr record high C = 29.0 |May record high C = 34.1 |Jun record high C = 38.2 |Jul record high C = 42.3 |Aug record high C = 40.4 |Sep record high C = 38.6 |Oct record high C = 32.1 |Nov record high C = 23.0 |Dec record high C = 22.5 |year record high C = 42.3 |Jan high C = 5.9 |Feb high C = 7.4 |Mar high C = 12.0 |Apr high C = 16.7 |May high C = 23.0 |Jun high C = 30.1 |Jul high C = 34.2 |Aug high C = 34.0 |Sep high C = 29.4 |Oct high C = 22.0 |Nov high C = 13.5 |Dec high C = 8.4 |year high C = 19.7 |Jan mean C = 2.6 |Feb mean C = 3.8 |Mar mean C = 8.1 |Apr mean C = 12.5 |May mean C = 18.7 |Jun mean C = 25.3 |Jul mean C = 29.5 |Aug mean C = 29.3 |Sep mean C = 24.7 |Oct mean C = 17.8 |Nov mean C = 9.9 |Dec mean C = 5.1 |year mean C = 15.6 |Jan low C = -0.4 |Feb low C = 0.5 |Mar low C = 4.2 |Apr low C = 8.2 |May low C = 13.9 |Jun low C = 20.1 |Jul low C = 24.3 |Aug low C = 24.1 |Sep low C = 19.7 |Oct low C = 13.3 |Nov low C = 6.0 |Dec low C = 1.7 |year low C = 11.3 |Jan record low C = -14.5 |Feb record low C = -13.2 |Mar record low C = -11.2 |Apr record low C = -4.7 |May record low C = 0.8 |Jun record low C = 9.2 |Jul record low C = 13.1 |Aug record low C = 15.0 |Sep record low C = 3.2 |Oct record low C = -0.5 |Nov record low C = -5.0 |Dec record low C = -10.8 |year record low C = -14.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 107.3 |Feb precipitation mm = 103.8 |Mar precipitation mm = 125.8 |Apr precipitation mm = 115.1 |May precipitation mm = 52.6 |Jun precipitation mm = 5.3 |Jul precipitation mm = 6.1 |Aug precipitation mm = 0.7 |Sep precipitation mm = 13.2 |Oct precipitation mm = 54.6 |Nov precipitation mm = 82.5 |Dec precipitation mm = 101.2 |year precipitation mm = 768.2 |Jan precipitation days = 11.29 |Feb precipitation days = 11.29 |Mar precipitation days = 12.81 |Apr precipitation days = 12.05 |May precipitation days = 8 |Jun precipitation days = 2.05 |Jul precipitation days = 0.81 |Aug precipitation days = 0.48 |Sep precipitation days = 1.24 |Oct precipitation days = 6.86 |Nov precipitation days = 7.95 |Dec precipitation days = 11.57 |year precipitation days = 86.4 | Jan snow days =6.7 | Feb snow days =4.1 | Mar snow days =3 | Apr snow days =0.3 | May snow days =0 | Jun snow days =0 | Jul snow days =0 | Aug snow days =0 | Sep snow days =0 | Oct snow days =0 | Nov snow days =0 | Dec snow days =1.4 | year snow days = |Jan sun = 96.1 |Feb sun = 121.5 |Mar sun = 170.5 |Apr sun = 216.0 |May sun = 263.5 |Jun sun = 318.0 |Jul sun = 347.2 |Aug sun = 328.6 |Sep sun = 303.0 |Oct sun = 220.1 |Nov sun = 150.0 |Dec sun = 99.2 |year sun = |Jand sun = 3.1 |Febd sun = 4.3 |Mard sun = 5.5 |Aprd sun = 7.2 |Mayd sun = 8.5 |Jund sun = 10.6 |Juld sun = 11.2 |Augd sun = 10.6 |Sepd sun = 10.1 |Octd sun = 7.1 |Novd sun = 5.0 |Decd sun = 3.2 |yeard sun = 7.2 |source 1 = [[Turkish State Meteorological Service]]<ref name=eather1> {{cite web | url = https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=SIRNAK | title = Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020) | publisher = Turkish State Meteorological Service | language = tr | access-date = 3 May 2021}}</ref> |source 2 = Meteomanz (snow days 2017–2023)<ref>{{Cite web |url=http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&cou=6290&ind=17287&m1=01&y1=2000&m2=07&y2=2024 |title=Sirnak: Weather data by months |access-date=16 July 2024 |website=meteomanz}}</ref> |date= March 2011 }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şırnak}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:شرنەخ]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ]] 5n30zbivg8vdb34y8en8cxxjhyje662 0 13799 1570058 1569336 2026-03-30T17:37:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570058 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = فارقین | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = [[پەڕگە:Farqîn_(Silvan).JPG|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دیاربەکر|ئامەد]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٬٢٥٢ | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٦٬١٦١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٢(٩٠+) | وێبگە = }} '''فارقین''' یان '''سیلڤان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Farqîn) [[شارەوانی]] و [[قەزا]]یەکی [[پارێزگای ئامەد]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ڕووبەرەکەی ١٬٢٥٢ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٨٦٬١٦١ کەسە (٢٠٢٢). دانیشتووانەکەی [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en</ref><ref>Barnas, Rojen (2015). Sîlvan - Silîvan - Farqîn (in Kurdish). Nûbihar. p. 231.</ref> == مێژوو == سیلڤان لەلایەن چەندین زانای جیاوازەوە وەک یەکێک لە دوو شوێنە ئەگەرییەکەی (ئەوی تریان ئارزانە) تیگرانۆکێرتا دەستنیشانکراوە، کە پایتەختی کۆنی [[شانشینی ئەرمەنستان]] بووە، لەلایەن [[تیگرانی مەزن]]ەوە (کە لە نێوان ٩٥–٥٥ پێش زایین حوکمڕانی کردووە) دروست کراوە و بەناوی ئەوەوە ناونراوە.<ref>Avdoyan, Levon. "Tiganocerta: The City 'Built by Tigranes'" in Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa. Richard G. Hovannisian (ed.) UCLA Armenian History and Culture Series: Historic Armenian Cities and Provinces, 6. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2006, pp. 94-95.</ref> === سەردەمی ڕۆم === لە ساڵی ٦٩ی پێش زایین، سوپای کۆماری ڕۆم لە [[شەڕی تیگرانۆکێرتا]]دا شکستی بە ھێزەکانی تیگران ھێنا. شارەکە لە دەیەکانی دواتردا گرنگیی خۆی وەک ناوەندێکی گەشەسەندوی بازرگانی و [[ھێلێنیزم]] لەدەستدا. لە ساڵی ٣٨٧ی زایینیدا، بەپێی ڕێککەوتنامەی ئاشتیی ئاکیلیسێنە، تیگراناکێرت کرا بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. دەوروبەری ساڵی ٤٠٠ی زایینی، قەشەی شارەکە، [[ماروسای مارتیرۆپۆلیس]]، ژمارەیەکی زۆر لە شوێنەوار و جەستەی شەھیدانی مەسیحی لە [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]یەوە ھێنایەوە. بەم ھۆیەشەوە، ناوی تیگراناکێرت گۆڕدرا بۆ مارتیرۆپۆلیس (Μαρτυρούπολις)، واتە «شاری شەھیدان». دوای چاکسازییەکانی جەستینیانی یەکەم (حوکمڕانی ٥٢٧–٥٦٥)، شارەکە کرا بە پایتەختی [[ویلایەتی سۆفینێ]]. شارەکە لە کۆتا قۆناغی [[شەڕی ئیبەری]]دا لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە گەمارۆدرا، بەڵام بێ ئەنجام بوو. شارەکە لە شەڕی مارتیرۆپۆلیس لە ساڵی ٥٨٨ی زایینیدا زیانی زۆری بەرکەوت، بەڵام زۆری نەخایاند دووبارە گەشایەوە.<ref>(in Armenian) Hakobyan, Tadevos Kh. «Տիգրանակերտ» (Tigranakert). Armenian Soviet Encyclopedia. vol. xi. Yerevan: Armenian Academy of Sciences, 1986, pp. 699-700.</ref> === سەردەمی ئیسلامی === دوای فتوحاتە سەرەتایییەکانی [[موسڵمانان]] لە سەدەی حەوتەمدا، بە مەییافارقین ناسرا. پاشان لەلایەن سێ [[خەلافەت]]ەکەی یەکەمەوە کۆنترۆڵکرا تاوەکو لە ساڵی ٩٣٥ کەوتە ژێر دەستی [[حەمدانییەکان]]، دواتر [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] لە ساڵی ٩٧٨، پاشان کەوتە ژێر دەستی [[مەروانییەکان|مەروانییە]] و بوو بە پایتەختی دەسەڵاتیان تا کۆتایی سەدەی ١١. شارەکە و تەواوی [[پارێزگای ئامەد]] لە ساڵی ١٠٨٥ لەلایەن تورکە [[سەلجوقییەکان]]ەوە لەژێر دەستی [[مەلیک شای یەکەم]]دا داگیرکرا. لە ماوەی ساڵانی دواتردا، شارەکە چەندین جار دەستاودەستی پێکرا بەھۆی ململانێی نێوان خێڵە سەلجوقییەکان و فەرمانڕەوا خۆجێیییەکان. لە ساڵی ١١١٨دا، ئەرتەقییەکان شارەکەیان گرت. ئەوان بۆ چەندین ساڵ بەرەنگاری ھێرشەکانی [[عیمادەدین زەنگی]] بوونەوە. [[حوسامەددین تەیموورتاشی ئەرتەقی]] پردی ماڵابادی لە نزیک مەییافارقین دروست کرد، کە بەھۆی قەبارەکەیەوە یەکێک بوو لە سەرسووڕھێنەرەکانی ئەو سەردەمە. بنەماڵەکە لە شوێنی خۆیان مانەوە بەڵام نیشتەجێبوونیان لە [[مێردین]] پێ باشتر بوو، و فەرمانڕەوایەکیان بۆ بەڕێوەبردنی مەییافارقین بەجێھێشت. لە سەرەتای ساڵی ١٢٦٠دا، شارەکە کە لەلایەن کۆتا فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبی]]، [[ئەلکامل محەممەد]]ەوە بەرگری لێدەکرا، ڕووبەڕووی گەمارۆدانی مەییافارقین بووەوە، و دواتر دانیشتووانەکەی لەلایەن سوپای مەغۆل بە سەرۆکایەتی [[ھۆلاکۆ خان]] و بە ھاوکاری ھاوپەیمانە گورجی و ئەرمەنییەکانی کۆمەڵکوژ کران. [[ئەرتەقییەکان]] سەرەنجام لە ساڵی ١٤٠٨دا لەژێر ھێرشەکانی [[قەرەقۆینلۆ]]ەکاندا لەناوچوون.<ref>Adontz, Nicholas (1970). Armenia in the Period of Justinian: The Political Conditions Based on the Naxarar System. Trans. Nina G. Garsoïan. Lisbon: Calouste Gulbenkian Foundation. p. 134.</ref><ref>Edwards, Robert W. , "Martyropolis" (2016). The Eerdmans Encyclopedia of Early Christian Art and Archaeology, ed. , Paul Corby Finney. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing. p. 115. ISBN 978-0-8028-9017-7.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)</ref> === ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی === لە ساڵی ١٨٩٦دا، ڕاپۆرتەکانی جێگری کونسووڵی [[بەریتانیا]]، ھالوارد، ئاماژە بەوە دەکەن کە چەندین گوند لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٨٩٥دا وێرانکراون. ھالوارد سەرقاڵی دووبارە ئاوەدانکردنەوەی نزیکەی ٣٥ گوند بوو.<ref>Runciman 1987, p. 305.</ref><ref>Bai︠a︡rsaĭkhan, D. (2011). The Mongols and the Armenians (1220-1335). Leiden; Boston: Brill. p. 133-134. ISBN 978-90-04-18635-4. The Ayyubid ruler of Mayyāfāriqīn and Amida, Al-Kamil Muhammad, had broken his vow to Hűlegű to supply troops for the siege of Baghdad. (...) Hűlegű sent support, in the form of Mongol-Christian troops commanded by a certain Chaghatai and the Armenian Prince Pŕosh Khaghbakian. The Governor of Mosul, Badr al-Dīn Lu'lu', who was in conflict with al-Kāmil Muhammad, sent a supporting force to the Mongols commanded by his son, along with siege engineers to Mayyāfāriqīn</ref><ref>Verheij, Jelle (2012). Jorngerden, Joost; Verheij, Jelle (eds.). Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915. Brill. pp. 107–108. ISBN 9789004225183.</ref> == دیمۆگرافیا == پاتریارکی ئەرمەنیی [[قوستەنتینیە]] ڕاپۆرتی داوە کە ١٣٬٨٢٤ [[ئەرمەنی]] لە قەزای سیلڤان لە پێش دەسپێکی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] نیشتەجێ بوون، کە ھەموویان بە زمانی [[کوردی]] دەدوان. ئەوان خاوەنی ٢٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٣٥ خوێندنگە بوون. خودی شارەکە ٢٬٥٠٠ مەسیحیی ئەرمەنیی [[ئەپۆستۆلیکی]] و ١٬٥٠٠ مەسیحیی دیکەی تێدا بوو: کلدانییەکان (٥٠٠ بەپێی وتەی قەشە جۆزێف تفینکجی)، کاسۆلیکی سریانی، ئۆرسۆدۆکسی سووریانی و مەلکایەتییەکان. [[ئاشوورییەکان]] بە شارەکە دەڵێن «ܣܝܠܘܐܢ». دوای کۆمەڵکوژیی ھاوکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|ئەرمەنییەکان]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|سەیفۆ]]، دانیشتووانە مەسیحییەکەی شارەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەناو بران و مەسیحییە ماوەکانیش بۆ وڵاتانی دراوسێ ھەڵاتن.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-diyarbekir-diyarbakir/kaza-silvan-նփրկերտ-nprkert-ܡܝܦܪܩܝܛ-miyafariqin-miyafarkin-miyafarquin-me-frektho-farqin/</ref> == شوێنە ناسراوەکانی فارقین == === قەڵای زەمبیلفرۆش === [[پەڕگە:Kela Zembîlfirosh Farqîn 7.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای زەمبیلفرۆش.]] قەڵای زەمبیلفرۆش قەڵایەکی ھەرە کۆنی شاری فارقینە. ئەم قەڵایە لە سەردەمی تیگرانی مەزن بنیات نراوە. ناوی قەڵای زەمبیلفرۆش لە ناوی چیرۆکی گوڵخاتوون و پادشای ھەکاری واتە چیرۆکی [[زەمبیلفرۆش]] وەرگیراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ku.wikipedia.org/wiki/Farqîn|سەردێڕ =Farqîn |زمان = کورمانجی|سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Silvan, Diyarbakır}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] dkqtnez2xsq3m687cn1g5bt9p1to2sp 1570066 1570058 2026-03-30T18:17:56Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1570066 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = فارقین | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = [[پەڕگە:Farqîn_(Silvan).JPG|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دیاربەکر|ئامەد]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٬٢٥٢ | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٦٬١٦١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٢(٩٠+) | وێبگە = }} '''فارقین''' یان '''سیلڤان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Farqîn) [[شارەوانی]] و [[قەزا]]یەکی [[پارێزگای ئامەد]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ڕووبەرەکەی ١٬٢٥٢ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٨٦٬١٦١ کەسە (٢٠٢٢). دانیشتووانەکەی [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en</ref><ref>Barnas, Rojen (2015). Sîlvan - Silîvan - Farqîn (in Kurdish). Nûbihar. p. 231.</ref> == مێژوو == سیلڤان لەلایەن چەندین زانای جیاوازەوە وەک یەکێک لە دوو شوێنە ئەگەرییەکەی (ئەوی تریان ئارزانە) تیگرانۆکێرتا دەستنیشانکراوە، کە پایتەختی کۆنی [[شانشینی ئەرمەنستان]] بووە، لەلایەن [[تیگرانی مەزن]]ەوە (کە لە نێوان ٩٥–٥٥ پێش زایین حوکمڕانی کردووە) دروست کراوە و بەناوی ئەوەوە ناونراوە.<ref>Avdoyan, Levon. "Tiganocerta: The City 'Built by Tigranes'" in Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa. Richard G. Hovannisian (ed.) UCLA Armenian History and Culture Series: Historic Armenian Cities and Provinces, 6. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2006, pp. 94-95.</ref> === سەردەمی ڕۆم === لە ساڵی ٦٩ی پێش زایین، سوپای کۆماری ڕۆم لە [[شەڕی تیگرانۆکێرتا]]دا شکستی بە ھێزەکانی تیگران ھێنا. شارەکە لە دەیەکانی دواتردا گرنگیی خۆی وەک ناوەندێکی گەشەسەندوی بازرگانی و [[ھێلێنیزم]] لەدەستدا. لە ساڵی ٣٨٧ی زایینیدا، بەپێی ڕێککەوتنامەی ئاشتیی ئاکیلیسێنە، تیگراناکێرت کرا بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. دەوروبەری ساڵی ٤٠٠ی زایینی، قەشەی شارەکە، [[ماروسای مارتیرۆپۆلیس]]، ژمارەیەکی زۆر لە شوێنەوار و جەستەی شەھیدانی مەسیحی لە [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]یەوە ھێنایەوە. بەم ھۆیەشەوە، ناوی تیگراناکێرت گۆڕدرا بۆ مارتیرۆپۆلیس (Μαρτυρούπολις)، واتە «شاری شەھیدان». دوای چاکسازییەکانی جەستینیانی یەکەم (حوکمڕانی ٥٢٧–٥٦٥)، شارەکە کرا بە پایتەختی [[ویلایەتی سۆفینێ]]. شارەکە لە کۆتا قۆناغی [[شەڕی ئیبەری]]دا لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە گەمارۆدرا، بەڵام بێ ئەنجام بوو. شارەکە لە شەڕی مارتیرۆپۆلیس لە ساڵی ٥٨٨ی زایینیدا زیانی زۆری بەرکەوت، بەڵام زۆری نەخایاند دووبارە گەشایەوە.<ref>(in Armenian) Hakobyan, Tadevos Kh. «Տիգրանակերտ» (Tigranakert). Armenian Soviet Encyclopedia. vol. xi. Yerevan: Armenian Academy of Sciences, 1986, pp. 699-700.</ref> === سەردەمی ئیسلامی === دوای فتوحاتە سەرەتایییەکانی [[موسڵمانان]] لە سەدەی حەوتەمدا، بە مەییافارقین ناسرا. پاشان لەلایەن سێ [[خەلافەت]]ەکەی یەکەمەوە کۆنترۆڵکرا تاوەکو لە ساڵی ٩٣٥ کەوتە ژێر دەستی [[حەمدانییەکان]]، دواتر [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] لە ساڵی ٩٧٨، پاشان کەوتە ژێر دەستی [[مەروانییەکان|مەروانییە]] و بوو بە پایتەختی دەسەڵاتیان تا کۆتایی سەدەی ١١. شارەکە و تەواوی [[پارێزگای ئامەد]] لە ساڵی ١٠٨٥ لەلایەن تورکە [[سەلجوقییەکان]]ەوە لەژێر دەستی [[مەلیک شای یەکەم]]دا داگیرکرا. لە ماوەی ساڵانی دواتردا، شارەکە چەندین جار دەستاودەستی پێکرا بەھۆی ململانێی نێوان خێڵە سەلجوقییەکان و فەرمانڕەوا خۆجێیییەکان. لە ساڵی ١١١٨دا، ئەرتەقییەکان شارەکەیان گرت. ئەوان بۆ چەندین ساڵ بەرەنگاری ھێرشەکانی [[عیمادەدین زەنگی]] بوونەوە. [[حوسامەددین تەیموورتاشی ئەرتەقی]] پردی ماڵابادی لە نزیک مەییافارقین دروست کرد، کە بەھۆی قەبارەکەیەوە یەکێک بوو لە سەرسووڕھێنەرەکانی ئەو سەردەمە. بنەماڵەکە لە شوێنی خۆیان مانەوە بەڵام نیشتەجێبوونیان لە [[مێردین]] پێ باشتر بوو، و فەرمانڕەوایەکیان بۆ بەڕێوەبردنی مەییافارقین بەجێھێشت. لە سەرەتای ساڵی ١٢٦٠دا، شارەکە کە لەلایەن کۆتا فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبی]]، [[ئەلکامل محەممەد]]ەوە بەرگری لێدەکرا، ڕووبەڕووی گەمارۆدانی مەییافارقین بووەوە، و دواتر دانیشتووانەکەی لەلایەن سوپای مەغۆل بە سەرۆکایەتی [[ھۆلاکۆ خان]] و بە ھاوکاری ھاوپەیمانە گورجی و ئەرمەنییەکانی کۆمەڵکوژ کران. [[ئەرتەقییەکان]] سەرەنجام لە ساڵی ١٤٠٨دا لەژێر ھێرشەکانی [[قەرەقۆینلۆ]]ەکاندا لەناوچوون.<ref>Adontz, Nicholas (1970). Armenia in the Period of Justinian: The Political Conditions Based on the Naxarar System. Trans. Nina G. Garsoïan. Lisbon: Calouste Gulbenkian Foundation. p. 134.</ref><ref>Edwards, Robert W. , "Martyropolis" (2016). The Eerdmans Encyclopedia of Early Christian Art and Archaeology, ed. , Paul Corby Finney. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing. p. 115. ISBN 978-0-8028-9017-7.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)</ref> === ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی === لە ساڵی ١٨٩٦دا، ڕاپۆرتەکانی جێگری کونسووڵی [[بەریتانیا]]، ھالوارد، ئاماژە بەوە دەکەن کە چەندین گوند لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٨٩٥دا وێرانکراون. ھالوارد سەرقاڵی دووبارە ئاوەدانکردنەوەی نزیکەی ٣٥ گوند بوو.<ref>Runciman 1987, p. 305.</ref><ref>Bai︠a︡rsaĭkhan, D. (2011). The Mongols and the Armenians (1220-1335). Leiden; Boston: Brill. p. 133-134. ISBN 978-90-04-18635-4. The Ayyubid ruler of Mayyāfāriqīn and Amida, Al-Kamil Muhammad, had broken his vow to Hűlegű to supply troops for the siege of Baghdad. (...) Hűlegű sent support, in the form of Mongol-Christian troops commanded by a certain Chaghatai and the Armenian Prince Pŕosh Khaghbakian. The Governor of Mosul, Badr al-Dīn Lu'lu', who was in conflict with al-Kāmil Muhammad, sent a supporting force to the Mongols commanded by his son, along with siege engineers to Mayyāfāriqīn</ref><ref>Verheij, Jelle (2012). Jorngerden, Joost; Verheij, Jelle (eds.). Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915. Brill. pp. 107–108. ISBN 9789004225183.</ref> == دیمۆگرافیا == پاتریارکی ئەرمەنیی [[قوستەنتینیە]] ڕاپۆرتی داوە کە ١٣٬٨٢٤ [[ئەرمەنی]] لە قەزای سیلڤان لە پێش دەسپێکی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] نیشتەجێ بوون، کە ھەموویان بە زمانی [[کوردی]] دەدوان. ئەوان خاوەنی ٢٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٣٥ خوێندنگە بوون. خودی شارەکە ٢٬٥٠٠ مەسیحیی ئەرمەنیی [[ئەپۆستۆلیکی]] و ١٬٥٠٠ مەسیحیی دیکەی تێدا بوو: کلدانییەکان (٥٠٠ بەپێی وتەی قەشە جۆزێف تفینکجی)، کاسۆلیکی سریانی، ئۆرسۆدۆکسی سووریانی و مەلکایەتییەکان. [[ئاشوورییەکان]] بە شارەکە دەڵێن «ܣܝܠܘܐܢ». دوای کۆمەڵکوژیی ھاوکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|ئەرمەنییەکان]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|سەیفۆ]]، دانیشتووانە مەسیحییەکەی شارەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەناو بران و مەسیحییە ماوەکانیش بۆ وڵاتانی دراوسێ ھەڵاتن.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-diyarbekir-diyarbakir/kaza-silvan-նփրկերտ-nprkert-ܡܝܦܪܩܝܛ-miyafariqin-miyafarkin-miyafarquin-me-frektho-farqin/</ref> == شوێنە ناسراوەکانی فارقین == === قەڵای زەمبیلفرۆش === [[پەڕگە:Kela Zembîlfirosh Farqîn 7.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای زەمبیلفرۆش.]] قەڵای زەمبیلفرۆش قەڵایەکی ھەرە کۆنی شاری فارقینە. ئەم قەڵایە لە سەردەمی تیگرانی مەزن بنیات نراوە. ناوی قەڵای زەمبیلفرۆش لە ناوی چیرۆکی گوڵخاتوون و پادشای ھەکاری واتە چیرۆکی [[زەمبیلفرۆش]] وەرگیراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ku.wikipedia.org/wiki/Farqîn|سەردێڕ =Farqîn |زمان = کورمانجی|سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Silvan, Diyarbakır}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] epa7hdp0wgwlgpgvjvnl0k4vxchubfb 4 15103 1570085 1567858 2026-03-30T19:23:19Z MediaWiki message delivery 12292 /* Tech News: 2026-14 */ بەشی نوێ 1570085 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=تەکنیکی|2= بەشی '''تەکنیکیی''' دیوەخان بۆ وتووێژ لەسەر کێشە تەکنیکییەکان ''سەبارەت بە'' '''ویکیپیدیا''' بەکاردەگیرێ. ئەگەر تووشی کێشەیەکی تەکنیکی لە داڕێژەکان، ئامرازەکان، بۆتەکان و … یان لە پەڕەکانی میدیاویکی، HTML ،CSS، JS و … بوون، دەتوانن لێرەدا وتووێژی لەسەر بکەن. بەگەکان و کەلێنەکانی نەرمامێری میدیاویکی دەبێ لە [[mw:Phabricator|فابریکەیتر]]دا ([[mw:How to report a bug|چۆنێتیی ڕاپۆرتی بەگێک]]) ڕاپۆرت بکرێ. |3=وپ:دخت|4=وپ:دخ/ت}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == ئامرازی ئاماژە بە سەرچاوە تێکچووە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢١:٣١، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٩٦٠٧٠٦٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]]، ئامرازی ئاماژە بە سەرچاوە تێکچووە، بە تایبەت بەشی ڕێکەوتەکەی. نم سەیری [[وردبوونە گەورەکە]] بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٦:٠٩، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو {{وب|Épine}} لە [[وتووێژی داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب٢/doc]] بە کاک Muhammed tahaم وتووە گەر دەرفەتێکی ھەبوو، سەیرێکی بکات. مۆدیوولەکانی سەرچاوەکان کێشەیان زۆر بوو بۆیە، ناچار بووم کە لەڕێگەی ویکیی فارسییەوە ھەوڵێک بۆ نوێکردنەوەیان بدەم. ئێستاش چاوەڕێی کاک Muhammed tahaم و بزانم دەتوانێت کارێک بۆ فۆڕماتی ڕێکەوتەکە بکات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٢١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::کاک ئاکام تکایەکی برایانە، لەمەودوا کێشەکان یەک یەک چارەسەر بکە، بە بەسەرتدا کەڵەکە نەبێت. ئێستا کۆمەڵێک نوێکردنەوەی زۆر کراون کە ڕەنگە باش نەبن بەو شێوەیەی ئێستایان، ھەرچەندە من دەستخۆشیت لێ دەکەم و دەزانم خەمخۆری بۆیە کردووتن، بەڵام پێویستە کێشەیەک چارەسەر بکەین ئینجا بچینە سەر کێشەیەکی تر. ئێستا ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی دوو ئامرازی زۆر بە کەڵکیان ڕاوەستاون و ناتوانین بە ھیچیشیان ڕابگەین. پێم باشە لەمەودوا بۆ کارکردن لەسەر ئەو پەڕانەی کە کاریگەری لەم شێوەیە دروست دەکەن، وتووێژ بکەین و ڕای کۆمەڵگە وەربگرین. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٩:٣٠، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::: کاک {{وب|Épine}} بۆ توینکڵ حەقی خۆتانە ھەرچی بڵێن. دەبووایە زووتر خەریکی بایەم، بەڵام بۆ سەرچاوەکان پێشتریش وتم کە Kushared ئاگادارە. سەبارەت بە وتووێژیش، تا ئێوارە ئەم چوار بەکارھێنەرەین. ئەوەندەیشی من تێبینیم کردبێت، بەکاربەرانی نوێ بۆ زۆر شت ڕایان نییە و ھەر دەڵێن لەگەڵ؛ بەکارھێنەرە کۆنەکانیش زۆر بەدەگمەن دەبینم. مافی دەستکاریکەری ڕووکاریش تەنیا بە من، کاک Muhammed taha و کاک Calakە کە کاک چالاک کاری پێ ناکات و دەمێنێتەوە من کاک محەممەد! من خۆشم بە تەنیا فریای ئەو ھەموو کارانە ناکەوم. سێ ڕۆژ پێش ئێستا وتم خەریکی داوایەکی ساکوورا دەبم کەچی ئەم بەکارھێنەرە نوێیە نازڵ بوو؛ سێ دانە ڕۆژە نازانم خەریکی چیم و کاتەکەم بەس بەوەوە دەڕوات! بەخوا حەز دەکەم ئەم مافە بەڕێوەبەرییەم لێ بسەندرێتەوە و بۆ خۆم خەریکی دروستکردنی وتار بم و بحەسێمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٤٤، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::::ڕێک خۆمم بیرکەوتەوە، لێت تێ دەگەم بەڵام بەڕاستی پێویستە چاکسازی لە چۆنییەتی کارکردنمان بکەین لەسەر شتە تەکنیکییەکان، ئەو ساڵەم لە ویکی ئینگلیزی بەسەر برد بینیم ھەمووشتێک بە testcase و لە خۆڵەپەتانێ ئەنجام دەدەن و تاکوو ١٠٠% شتەکان ڕێک نەخەنەوە وەشانە ڕەسەنەکە ناگۆڕن، ھیوادارم ئێمەش بتوانین وا کار بکەین. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٩:٤٨، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::::: {{وب|Épine}} من ڕانەھاتوومە کار بەو تێستکەیسانە بکەم. وەختی خۆی و لە ٢٠١٩ش کاک چالاک وتی لە ژێرپەڕەی خۆتدا کار لەسەر تووڵامراز بکە تا تەواوی دەکەیت. وتم من ئاوا ڕاستەوخۆ کار لەسەر ئامرازەکان نەکەم، لێم تێک دەچێت. حەز دەکەم، بەڵام ناتوانم. بۆ شتێکی وەک سەرچاوەکان کە مۆدیوول و داڕێژەیان زۆرن ئەستەمتریشە بۆم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:١٥، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::::::بمبورن یەکسەر دێمە ناو باسەکە @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] نامەکانم خوێندەوە چەن تێبنییەکم ھاتە یاد لەسەر بابەتی کارەکانی ویکیپدییای سۆرانی، بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تۆ مرۆڤیت ماندوو دەبیت پێویستت بە پشوو دەبێت، ژیانی ڕۆژانەی خۆتت ھەیە، پلانی داھاتووی ژیانت ھەیە، دڵنیام خوێندنیش ھەیە، ئەوە ھەموومان دەگرێتەوە، لەسەر تۆ نییە ھەموو کارەکانی ویکی سۆرانی بگریتە ئەستۆ و بەتەنھا بیکەیت، ویکیپیدیا واتا بەیەکەوە کارکردن، مادام ئیش و کارەکان زۆرن و بەیەک کەسیش بەڕێوە ناچێت ئەم ھەموو ئیش و کارە; بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من خۆم ئاگاداری کارەکانی بەڕێز ئارامم زۆر ماندووە بەدەست ویکیپدییا وە زۆر زۆر چالاکە، بەڵام ئەوەمان لەبیر بێت [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە#ویکیپیدیا فەرمانگە یان ئەرک نییە|ویکیپیدیا فەرمانگە یان ئەرک نییە]] پێویستە کارەکان دابەش بکرێن لە حاڵەتێکی وەک ئێستا بەڕێوەبەرێک زیاد بکەن من پێشنیار دەکەم خۆت@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بێیتەوە لەگەل بەڕێز ئارام کارەکان بکەن دڵنیام ئەمە زۆر باشە و پێشکەوتنێکی باش و کارئاسانییەکی باش دەکات، تکایە با بەڕێوەبەرێک بپاڵێوین من پێشنیاری خۆت@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەکەم. {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٤٠، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) {{سھ|::::::}} کاک ئارام ئێستا ڕووکاری ویکیپیدیا زۆر ناشرین بووە بە بۆنەی ئەم کێشەیە. بەچی گەیشت؟ ئەگەر ناتوانن بەو زووانە کاری تێدا بکەن، تکایە بیگەڕێننەوە سەر وەشانە کۆنەکان.--&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:١١، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == توینکڵ بۆ ماوەیەک وەستاوە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢١:٣٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٩٦٠٧٠٢٦}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو توینکڵ وادیارە بە لەچەن ویکییەک وەستاوە وابزانم ئێرەشی گرتۆتەوە. تکایە گەر ھەر کەسێکیش ھەمان کێشەی ھەیە ئەوە لێدوان لێرە بدات {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٩، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) : سڵاو {{وب|Sakura emad}} کێشەکە زانراوە. {{لەژێر کاردایە}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:١٨، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :: {{وب|Sakura emad}} {{کرا|چارەسەر کرا}}. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٠٧، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :::{{زۆر سپاس}}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] چەن کێشەیەکی تر بەدیار کەوت، وەک ناتوانم دووگمەی ئاگادارکردنەوە بەکاربێنم و بەکارھێنەر ئاگاداربکەمەوە، یاخوود بەخێرھاتن کارناکات بێگومان کێشەی تریش ھەیە بەڵام ئەمانە کێشە گەورەکانن پێویستە گرنگی پێ بدرێت {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٢، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::: {{وب|Sakura emad}} دەبێت سەرتاپا نوێ بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:٥٣، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == کێشەی InternetArchiveBot == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٥٥٦٢٨٠٧}} {{Pin message|}} {{tracked| T292102}} سڵاو تکایە شتێک تێبینی بکەن، بۆتی [[user:InternetArchiveBot]] کێشەی بۆ ھەنێک وتار دروستکردووە و وێنەکانیان دەشێوێنێت و تاگی بەستەری مردوویان لێدەدات[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%88_%D9%84%DB%8C&diff=829102&oldid=820887 <nowiki>[1]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D9%88_%D9%85%D9%88%D8%B3%DA%B5%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C_%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%86%DB%86%D8%A8%DB%8E%DA%B5%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D9%88%DB%95%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%95&diff=prev&oldid=836784 <nowiki>[2]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%86%D9%88%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D8%A6%DB%8C%D9%85%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%86%D8%B1%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C_%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=829277&oldid=820752 <nowiki>[3]</nowiki>] لەوانەشە بەردەوام بێت لە داھاتوو گەر چارەسەر نەکرێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٥٥، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :{{وب|Sakura emad}} ھیچ پێویست ناکات پارامەتری {{para|link}} بنووسن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:٣٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::{{لەژێر کاردایە|ڕوونکردنەوەی زیاتر پێویستە}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەوە جگە لەوەی دەستکاری قەبارەی [[تایبەت:Diff/826721|وێنەی وتارەکانیش]] دەکات [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::سڵاو بابەتەکە برایە Phab ([[m:User_talk:InternetArchiveBot/Archive/2021#Bot_Changes_image_parameters|مێتا ببینە]])--[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٣، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::{{وب|Sakura emad}} بژیت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٢٩، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == Save the Date: Coolest Tool Award 2021: this Friday, 17:00 UTC == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <languages /> Hello all, The ceremony of the 2021 [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will take place virtually on [https://zonestamp.toolforge.org/1642179615 Friday 14 January 2022, 17:00 UTC]. This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! [[m:User:AKlapper (WMF)|andre]] ([[m:User talk:AKlapper (WMF)|talk]]) -08:02, 6 January 2022 (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:SSethi (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22528634 --> == نایەکگرتووییی شێواز لە داڕێژەی زمانەکاندا == {{Pin message|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٣:٢٠، ٢١ی ئایاری ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٦٨٧٢٢٤٠٢}} سڵاو، تێبینیی ئەوەم کرد کە لە داڕێژەی زمانەکاندا (بە زمان) نایەکگرتووییەک هەیە لە شێوازەکانیاندا. بۆ نموونە: * پارامیتەرە دراوەکە بە {{tlx|بە ئینگلیزی}} یان {{tlx|بە عەرەبی}} لار نابن و ئاسایین، بەڵام * پارامیتەرە دراوەکە بە {{tlx|بە ئیسپانی}} لار دەبێت. دڵنیا نیم ئەگەر کێشەکە فراوان بێت و لە داڕێژەی زۆرتردا هەبێت، تکایە لەسەری بکۆڵکنەوە و ئەگەر کرا، چارەسەریان بکەن. زۆربەی داڕێژە هاوشێوەکانیان پارێزراون و بەکارهێنەری ئاسایی مافی دەستکاریکردنی نییە. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٩:٣٦، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو {{وب|ڕۆژ سەربەست}} جارێک کاک سەرچیا وتی کە لارکردنی دەق بۆ ئێمە نابێت بۆیە لەسەر قسەی ئەو، دەقەکانم لەسەر چەند داڕێژەیەک (نەک ھەمووی) کردە دەقی ئاسایی. بەس زۆر گەڕام و وتووێژەکەم نەدۆزییەوە. ڕەنگە سڕابێتەوە. بیرم نایەت. [[وتووێژی داڕێژە:بە ئینگلیزی]]م دۆزییەوە، بەڵام ئەوە وتووێژەکەی ئێمە نەبوو. وا دیارە کاک مارمزۆکیش [[وتووێژی داڕێژە:نامەی ڕوونکردنەوە#دەقی لار / قەبارە|لێرە]] ھەمان قسەی کردووە، بەس پێم وا بێت قسەی ئەو تەنیا لەسەر زمانە ڕاست بۆ چەپەکان بووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٤٤، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::ڕاستە، منیش دەڵێم ئەوانەی کە لار ماونەتەوە ڕێکیان بکەوە، وەک {{tlx|بە ئیسپانی}}. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٨:٤٧، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{وب|ڕۆژ سەربەست}} من لە ئێستادا ڕاستی و دروستییەکەیان نازانم، بەس من لە ناوەڕۆکی وتاری ئەکتەر، گۆرانیبێژ، نووسەر و فیلمەکان بۆ ناوی فیلم، کتێب، ئەلبوومەکان و ئەو جۆرە بابەتانە دەقەکان لار دەکەمەوە. جارێ تا ئێستاش قسەیەکی پێچەوانەی قسەکانی کاک سەرچیا و مارمزۆکم نەبینیوە. دڵنیاش نیم کاک سەرچیا ئەو قسەیەی بۆ زمانە چەپ بۆ ڕاستەکانیش بووە یان بەس بۆ ڕاست بۆ چەپەکان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٥٨، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == پاککردنەوەی ویکیپیدیا == {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە}} <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٤٦، ٢٥ی ئایاری ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٦٩١٢٧٢٠٠}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو، لە لێکۆڵینەوەیەک بۆم دەرکەوت کە لەناو ٨٥٨٨٥ پەڕەی ویکیپیدیای کوردی (بە هەموو بەشەکانەوە (namespace)، داڕێژە و هتد)، ٥٨٦٨٧ دانەیان لە ناوەکانیاندا یەکێک لەم نووسانەی تێدایە: ه ك ة آ ص ض ؤ. ڕەنگە ئەگەر نووسەی ناکوردیی زۆرتر و نیومەودای فارسییش حساب بکەین، زۆرتر بکات. زۆربەی پەڕەکانیش (لە وتارەکان) کە ئەو نووسانەیان تێدا بووە، ڕەوانەکەر بوون بۆ پەڕەیەکی دیکە کە ڕاستی کردوونەتەوە. ئەنجامەکانی لێکۆڵینەوەکەم لە [https://github.com/roj1512/kuwikibot/raw/main/shots/titles-1653675401250.json ئێرە] داناوە. من وا بیر دەکەمەوە دەبێت ئەو پەڕانە (لانی کەم وتارەکان) بسڕدرێنەوە کە ئەو نووسە نامۆیانەیان بە کوردی تێدایە و تەنیا ڕەوانەکەرن. ئەگەر یەکێک ویستی ئەو کارە بکات، دەتوانم لیستی ئەو وتارانە بنێرم کە تەنیا ڕەوانەکەرن. سپاس. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٨:٢٢، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو {{وب|ڕۆژ سەربەست}} زۆر پێم خۆشە کە ئەو باسانە دەکەیتەوە. سەرەتا پێم سەیرە کە چۆن ئەنجامەکان لای تۆ ئاوا زۆرن. بڕوانە {{کواری|٦٤٨٦٤}} کە پیتی زۆر زیاترم نووسیوە و ئەنجامەکانیش (بێجگە لە پەڕەکانی وتووێژ و بەکارھێنەر) ٢٨٬٤٧١ دانەن. تۆ بڵێی کاممان ھەڵەمان کردبێت؟ بەڵێ، ڕەوانەکەری زۆرمان ھەن کە پیتە ناستانداردەکانیان تێدایە. بەشێکیان دەگەڕێتەوە بۆ ئەو کاتەی کە ھێشتا تەختەکلیلی کوردی دروست نەکرابوو و بەشێکیشیان بۆ کێشەی ھەندێ پیتە کە تا ئێستاش ھەن. بۆ سڕینەوەی ئەو ڕەوانەکەرانەش، ڕاستییەکەی ئەو کارە زۆر ھەستیارە و دەبێت کۆمەڵگە وتووێژێکی چڕی لەسەر بکەن تا بزانین کامانە و چەندیان بسڕینەوە. یان ھەر ئەسڵەن بیانسڕینەوە یان نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٩:٢١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::ھەنێک لە ڕەوانەکەرەکان بە ئەنقەست بە ناستانداردی درووستکراون تا خوێنەران بتوانن لە گەڕانی ویکیپیدیا ئاسانتر وتارەکان بدۆزنەوە بە سڕینەوەی ئەو ڕەوانەکەرانە پێم وایە ھیچ یارمەتییەکی خوێنەران نادەین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٦، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: خوێنەر واتە ئەو کەسەی کە دەخوێنێتەوە و خوێنەوارە، نەک ئەو کەسەی کە بە پیتی ناکوردی گەڕان دەکات بۆ دەقی کوردی. باوەڕیش ناکەم هیچ کەسێک کە ئەنجامی کوردیی بوێت بگەڕێت بۆ دەقێکی هاوشێوەی [[آنگون]]، تۆ بڵێیت؟ — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٧:٠٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: لە هەموو پەڕەکان گەڕاوم، تەنیا ڕەوانەکەرەکان نین ئەو ژمارەیە. هەروەها هەموو نەیسپەیسەکانیش وەک ئاماژەم پێ کردبوو. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٦:٥٩، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: وا دیارە پەڕە سڕاوەکانیشی لەخۆ گرتووە، لە گەڕانەکانی ترمدا پاڵاوتنەکان دەگۆڕم. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٧:٠٩، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ]] من نوێنەراییەتی گشت ڕەوانەکەرەکان ناکەم من وتم "ھەنێک" لە ڕەوانەکەرەکان سوود بەخشن بۆ خوێنەر و بە ئەنقەست وا درووستمان کردووە تا دۆزینەوە ئاسان بێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٦، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::لە ماوەی بەشداریکردنم لێرە ئەوەم بۆ ڕوون بووە کە نەک خوێنەر بەکارھێنەرە تازەکارەکانیشمان کێشەیان لەگەڵ تەختە کلیلی ستاندارد ھەبووە جا چجای ئەوەی بگات بە خوێنەر کە کاری بە ویکیپیدیا نەبێت و تەنھا بۆ خوێندنەوە ھاتبێت بۆ ئێرە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: :::::{{وتە|نوێنەراییەتی گشت ڕەوانەکەرەکان ناکەم}} :::::قسەیەکی جوانە. دەتوانین لانی کەم ڕەوانەکەرە زۆر نامۆکان بسڕینەوە، وەک ئەوانەی کە نیومەودا یان «آ» و «ص» و ئەمانەیان تێدایە. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٨:١٤، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::: {{وب|Sakura emad}} نیگەران مەبە و دڵنیا بە ئێمە ناچین ھەموو ڕەوانەکەرەکان بسڕینەوە. بۆ نموونە، سەردەمی ئەوە بەسەر چووە پیتی «ك» لای ئێمە بەکاربێت. دڵنیاش بە تا ڕای زۆرینە وەرنەگرین، قەت ئەو کارە ناکەین. جارێ سەرەتای وتووێژە. {{وب|ڕۆژ سەربەست}} پێم سەیر بوو کە ئامارەکەت لە ھەموو پەڕەکانی ویکیپیدیا ئەوەندە زۆرە. وتم جا ئەوەندە ناونیشانی ناستانداردمان ھەبێت، کەواتە ڕەوانەکەرمان لە وتارەکان و بۆشاییناوەکانی تریش زیاترە. بەھەرحاڵ، جارێ چاوەڕێ دەکەین تا بزانین برادەرانی تریش چی دەڵێن ئەوسا بەپێی وتووێژ کارەکان دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٣٩، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::::لەگەڵ سڕینەوەی ڕەوانەکەرەکان نیم بە هیچ جۆرێک. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢١:٣٤، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == بەکارھێنەرانی پاسدەر: پێویستییەکی زۆرمان بە ئێوە ھەیە == {{Pin message|}} <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:٥٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٣٨٠٧٨٩١}} === ناساندن === سڵاو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا بە تایبەتی بەکارھێنەرانی خاوەن ماف، لە ئێستادا زۆرترین کارمان بەم بەکارھێنەرانەیە کە شارەزان لە مافەکە و خاوەنی مافەکەن یان ئەوانەشی خاوەنی نین، لە ئێستادا گەر سەیری [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95_%D9%86%D9%88%DB%8E%DA%A9%D8%A7%D9%86&hidepatrolled=1 تۆمارەکان] بکەین زۆرترین پەڕە لەسەرمان کۆبۆتەوە پێویستە پێداچوونەوەی بۆ بکەین و بەتەنھاش ناتوانین ئەم کارە بکەین ھەربۆیە داوا دەکەین ئەو بەکارھێنەرانەی خاوەن مافن و توانا و کاتیان ھەیە بێنەوە ویکیپیدیا و دەست بە چالاکییەکانیان بکەنەوە، و ئەوانەشی ناتوانن چیتر مافەکە بگرنە دەست و بەڕێوەی بەرن من لێرەوە زۆر سپاسی بەشدارییەکانی پێشوویان دەکەم و بەڵام پێویستمانە ئێستا چالاک ببنەوە بەپێچەوانەوە داوا دەکەم واز لە مافەکە بێنن و بیدەین بە کەسانێک کە دەیانەوێت بەشداری پڕۆژەکە بکەن و لەگەڵمان بن لە بەرەو پێشبردنی پڕۆژەکە. === داواکاری === بەھۆی کۆبوونەوەی پەڕەیەکی زۆر لەسەرمان و نەتوانین بۆ کۆنتڕۆل کردنی گشت پەڕەکان داوای چالاکبوونەوەی بەکارھێنەرانی پێشوو دەکەم و داوا دەکەم مافەکەیان بەکاربێنن بە پێچەوانەوە سپاسی بەشدارییەکانی پێشوویان دەکەم و داوا دەکەم واز لە مافەکە بێنن بۆ بەکارھێنەری چالاکتر پڕۆژەکە لە ئێستادا پێویستی بەوانە ھەیە کە دەیانەوێت خزمەت بکەن، و ھەرکەسێک دەیەوێت لە ئێستا و لە داھاتوو مافەکە وەرگرێت ئێمە ئاسانکاری لە وەرگرتنی دەکەین '''ئەو کەسەی داوای مافەکە دەکات''' پێشنیار دەکەم سەرەتا مافی [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدراوی خۆگەر]] ھەبێت و [[ویکیپیدیا:پاسدەر#ڕێساکانی وەرگرتن و لێسەندنەوەی ماف|مەرجەکانی پاسدەری]] تێدا بێت، و من بەپێی توانای خۆم گشت کارئاسانییەک دەکەم بۆ ئەو بەکارھێنەرەی دەیەوێت ببێتە خاوەنی مافەکە. === داوای لێسەندنەوەی مافەکە === لەگەڵ ئەوەی مافەکە لەو بەکارھێنەرانە بسەندرێتەوە کە کار بە مافەکە ناکەن؟ ھەرخۆی ڕێسای مافەکە پشتگیری داواکارییەکە دەکات [[ویکیپیدیا:پاسدەر#لێسەندنەوە|(بینین)]] تکایە بۆ ھەر دەنگێک ڕوونکردنەوەی خۆت بدە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:٥٦، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو بۆ ھەموو لایەک، پێشنیارێکی باشە. من خۆم پێشداش لە وتووێژی ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکاندا بە کاک ئارامم ڕاگەیاند کە چیتر چالاکیم نابێت و ئێستاش تەنانەت لەبەر پڕۆژەکە ماومەوە و دەنا بەزووترین کات دەمھەوێ ویکیپیدیا بەجێبھێڵم. ئێستاش داوا دەکەم ھەر مافێکی کە پێتان وایە بۆ بەکارھێنەرێکی کەمچالاک یان ناچالاک نابێت، لێمی بستێننەوە. ھەتا ئێستاش کە مافی پاسدەر یان ھەر مافێکی ترم پێ بووە ھەموو ھەوڵیکم بۆ بەکارھێنانی داوە کە بەسوود بێت بۆ ویکیپیدیا. ھیوادارام لەمەبەدواش بەکارھێنەرانی بەئەزموونی پێشوو یان نوێیەکان ئەو مافانە بگرنە دەست و بۆ بەرەوپێشچوونی ویکیپیدیا بەکاریبێنن. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])} ‏١٣:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) === داواکارییەکە چۆن کاردەکات؟ === * ھەر بەکارھێنەرێکی خاوەن ماف بۆ ماوەی سێ مانگ یان زیاتر ھیچ چالاکی نەبوو یان کەمتر لە نۆ چالاکی پاسدانی ھەبوو کە ئەمەش دابەش دەبێت بۆ سێ چالاکی بەسەر ھەر مانگێک لە سێ مانگەکەدا، ئەوا مافەکەی لێ دەسەندرێتەوە دوای ئەوەی مافەکەی لێ سەندرایەوە ئاگاداری بۆ دەنێردرێت لەلایەن بەڕێوەبەری پەیوەندیدارەوە و بارودۆخەکەی بۆ ڕوون دەکرێتەوە بە شێوەیەکی پوخت. ==== {{پشتگیری}} ==== {{لەگەڵ}} -دیارە پاس نەدانی وتارەکان دەبێتە هۆی ئەوەی کە وتارەکە وەک خۆی بمێنێتەوە بەتایبەتی ئەو وتارانەی کە پەیوەندی بە ڕووداوێکی هەنووکەی هەیە من لەگەڵ ئەوەدام ئەگەر بەکارهێنەرانی خاوەن ماف بۆ ماوەیەکی زۆر ناچالاک بوون پێویست بە بوونی مافەکە ناکات کە هەیان بێت . من خۆم ئامادەم ئەگەر بەگونجاوم دەزانن،لەگەڵ ڕێزدا [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٥٣، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) * {{لەگەڵ}} – لەخوارەوە ڕایەکەم نووسوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:٠٥، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) * {{لەگەڵ}} ئەگەر بەکارھێنەر مافەکە بەکار نەھێنێت ھیچ سوودێکی نابێت و تەنیا مەبەستی مافەکە دەشکێنێت. پێم باشە ئەوەی بەکاری نەھێنا، مافەکەی لێ بسەندرێتەوە. —[[:بەکارھێنەر:Halbast1|<span style="color: #041721; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #041721; text-decoration-color: #041721;">'''ھەڵبەست'''</span>]] _{([[:لێدوانی بەکارھێنەر:Halbast1|<span style="color: #A2D2FF; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #A2D2FF; text-decoration-color: #A2D2FF;">لێدوان</span>]])} ‏٠٩: [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])} ‏١٣:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ١٧، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) * {{لەگەڵ}} — ھاندەرێکی باشە بۆ ئەوەی بەکارھێنەری خاوەن ماف بکەوێتە خۆی و کار بە مافەکە بکەن. [[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٨:٣٩، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ==== {{دژایەتی}} ==== ==== {{بێلایەن}} ==== <hr> === لێدوان === {{Collapse top|لێدوانەکان (داواکارییەکە پەسەندکرا)}} چاوەڕێی لێدوانەکانتانم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:٥٦، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : {{وب|Sakura emad}} ویکیپیدیا بووەتە شوێنێک بۆ کۆکردنەوەی دەسەڵات! کە توانا یان کاتت نییە کار بە مافەکەت بکەیت، وازی لێ بێنە یان ئەسڵەن بۆچی داوای دەکەیت؟! من خۆشم کارم بە مافەکەم نەکرد، لێم بسێننەوە. من ئەوەندەی پێم کرابێت بەسەر پەڕەکاندا چوومەتەوە و باشەکانم پاس داوە. بەکارھێنەری نوێ و پەڕەی نوێش زۆرن، و من وەک خۆم ھەر ئەوەندە فریا دەکەوم. ئیتر سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:٠٥، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر زیاتر لە پێویستت کردووە بەڕێز ئارام ئەم چەند تۆمارە شاھێدن ::* [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/ckb.wikipedia.org/2022-05-01/2022-06-30?actions=patrol|pc-accept|pc-reject مانگی پێنج تا تەواوی شەش]. ::* [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/ckb.wikipedia.org/2022-06-01/2022-07-01?actions=patrol|pc-accept|pc-reject مانگی شەش تا حەوت] ::* [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/ckb.wikipedia.org/2022-06-01/2022-07-31?actions=patrol|pc-accept|pc-reject شەش و تەواوی مانگی حەوت]. ::{{emoji|1F60A|size=28}} پێویستت بە نیشانێک ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٨، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) : {{وب|kurd2021}} ئێوە یەکێکن لە گوونجاوترین بەکارھێنەرەکانمان لە ویکیپیدیای سۆرانی لەدوای وەرگرتنی مافی [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدراوی خۆگەر]] کە من پێشنیار دەکەم ئەو مافەت ھەبێت دوودڵ مەبە لەوەی داوای مافی [[وپ:پاسدەر|پاسدەر]] بکەیت ھەرکاتێک بتەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٢، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :: زۆر سپاس {{وب|Sakura emad}} بۆ ئەمە چی بە پێویست دەزانن، بیکەن. ڕەنگە ھەرکاتێک کاتێکی گونجاومان دەستکەوت، ئەو بەکارھێنەرانەی کە بۆ ماوەی ساڵێک ناچالاکن و خاوەنی ھەر مافێکن، سەرجەمیان لێ بسەنینەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٥٩، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سوپاست دەکەم، دیارە من لە ڕاستیدا تەنها لەنەبوونی کەس ئەو داواکاریەم کرد دەنا بەش بەحاڵی خۆم بە پێویستی نازانم، لەگەڵ ئەوەش دەکرێت ئەو مافە وەربگرم ئەوەی پێم کرا ئەنجامی دەدەم. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٠:٥٠، ٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تکایە با نەیکەین بە ساڵێک ئەمە زۆر زۆرە بۆ مافی پاسدەر و وەک مافی بەڕێوەبەڕایەتیی نییە نە لەڕووی زەحمەتی بەدەست ھێنانەوە کە پێویستمان بە ڕۆژ و ھەفتە بێت تا مافەکە بدەینەوە بە کەسەکە و پێویستی بە چوونە مێتا ھەبێت، تەنھا یەک کرتە کردنە لەلایەن بەڕێوەبەرێک بۆ ئەوەی دەیەوێت دووبارە وەری بگرێتەوە و ئەرکێکی قورس نییە بۆیە، من پێم باشە مانگانە بێت ھەر پاسدەرێک زیاتر لە سێ مانگ ھیچ چالاکییەکی نەبوو مافەکەی لێ دەسەندرێتەوە بە ئاگاداری یان بێ ئاگاداری ئەوە دەکەوێتە سەر بڕیاری بەڕێوەبەر کە کام بەکارھێنەر لێرەیە و ئاگای لێمانە و ئاگاداری پێدەگات و کامە بەکارھێنەریش لەگەڵمان نییە و لە ژیانی ڕۆژانە سەرقالە و ئاگادارییەکەی پێناگات، وە نە لەڕووی کۆبونەوەی ئەرکەوە بەڕێوەبەران وەک پاسدەرانن، ئەرکی پاسدەران زیاترە و وتار درووستکردن ڕۆژانەیە و کە پێویستە لەسەر پاسدەر بەپێی پێویست پێداچوونەوەیان بۆ بکات [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٠، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::'''پێشنیار دەکەم بەم شێوەیە بێت:''' ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ::::* ھەر بەکارھێنەرێکی خاوەن ماف بۆ ماوەی سێ مانگ یان زیاتر ھیچ چالاکی نەبوو یان کەمتر لە نۆ چالاکی پاسدانی ھەبوو کە ئەمەش دابەش دەبێت بۆ سێ چالاکی بەسەر ھەر مانگێک لە سێ مانگەکەدا، ئەوا مافەکەی لێ دەسەندرێتەوە دوای ئەوەی مافەکەی لێ سەندرایەوە ئاگاداری بۆ دەنێردرێت لەلایەن بەڕێوەبەری پەیوەندیدارەوە و بارودۆخەکەی بۆ ڕوون دەکرێتەوە بە شێوەیەکی پوخت. ::::سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٦، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: {{وب|Sakura emad}} مادام ڕوونکردنەوەکەت جوان بوو، با وا بێ کە وتت. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:٥٣، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::{{emoji|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٥٦، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) {{Collapse bottom|}} '''ئەو بەکارھێنەرانەی لەژێر کاریگەری داواکارییەکە دەبن''' : {{وب|Amine yousefi}} : {{وب|Halbast1}} : {{وب|Épine}} '''ئەو بەکارھێنەرانەی پێویستە ئاگاداربن''' : {{وب|Ahrir}} سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٤٨، ٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) * {{لێدوان}} سڵاوتان لێبێت! ئەوەی ڕاستی بێت من ماوەیەکی زۆرە لە ویکیپیدیا دابڕاوم، بەڵام خۆشحاڵم کە ڕایبگەیەنم کە بڕیارم داوە بگەڕێمەوە و چەنێک پێم بکرێت پەڕە نوێیەکان پاس ئەدەم. ماندوو نەبن! —[[:بەکارھێنەر:Halbast1|<span style="color: #041721; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #041721; text-decoration-color: #041721;">'''ھەڵبەست'''</span>]] _{([[:لێدوانی بەکارھێنەر:Halbast1|<span style="color: #A2D2FF; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #A2D2FF; text-decoration-color: #A2D2FF;">لێدوان</span>]])} ‏٠٩:١٧، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Halbast1|Halbast1]] سپاس کاریگەریەکە لەسەر بەڕێزتان نەما بەڵام ئەوکاتە بەتەواوی ھەڵدەوەشێتەوە کە سێ چالاکی تەکنیکی تۆمار بکەن لەم مانگە و شەش دانەی تر لە دوو مانگەکەی تر سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٥٠، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == گۆڕینی قەدبڕی (پ) == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٤٣، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٩٢٦١٨٠٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> === داواکاری === بە پێویستی دەزانم لەجیاتی کورتکردنەوەی پۆل کە خۆی سێ پیتە و کورتە، پەڕگە شیاوترە و ئەو کورت بکەینەوە و قەدبڕی (پ) ڕەوانە بکەین بۆ پەڕگە و لەگەڵ ئەو بەستەرانەشی کە پۆلن و کەوتوونەتە ژێر قەدبڕی (پ) بیانگوازینەوە بۆ پۆل خۆی، و ئیتر کە نووسین پ:نموونە دەمان گوازێتەوە بۆ پەڕگە:نموونە لەجیاتی پۆل:نموونە. === قەدبڕ چییە؟=== سڵاو بەکارھێنەرە چالاکەکان بە پێویستم زانی کێشەیەک بخەمە ڕوو کە لە ویکیپیدیای سۆرانی دەمێکە ھەیە، قەدبڕی (پ) کە کورتکراوەی <code>پۆل</code> بۆ نموونە لەجیاتی بنووسیت [[:پۆل:زیندووان]]، [[:پ:زیندووان]] یەکسەر دەتگوزاێتەوە سەر ھەمان شوێن ئەوەی ھەڵەیە لێرە کاتی خۆی ئەم قەدبڕەیان بۆ کورتکردنەوە بەکارھێناوە کە شتێکی زۆر درێژی پێ کورت بکەینەوە بۆ نموونە لەجیاتی بنووسین [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون]] دەنووسین [[وپ:سەلماندنیبوون]] دەتگوازێتەوە سەر ھەمان بابەت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) === بانگھێشتنامە === @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]], @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]], @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]], @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]], @[[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]]، @[[بەکارھێنەر:RasberryPedia|RasberryPedia]]، @[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]، @[[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]]، @[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]]، @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ، @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Ferhad Mamosk|Ferhad Mamosk]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Mamozk|Mamozk]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::@‏[[بەکارھێنەر:Nskoalj|<bdi>Nskoalj</bdi>]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) === {{پشتگیری}} === <!--- {{لەگەڵ}} + ھۆکارەکەت بنووسە ---> * {{لەگەڵ}} <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٥:٤٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەستان خۆشبێت، بەڕاستی شتێکی زۆر باشە، بۆ ویکیپیدیا.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٦:٤٧، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#123524">'''<span style="font-size:14px">گێژەڵووک</span>'''</span>]] ^{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|'''<span style="color:#990000">وتووێژ🪐</span>''']]} ‏١٧:٥٤، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٧:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٧:٥٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamaredha|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێموایە بۆ پەڕگە باشتر بێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٢٠:١٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} و بڕوانە لێدوانەکەشم لە بەشی لێدوان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٣٤، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) *{{لەگەڵ}} کارێکی باش دەکەیت.[[User:Ferhad Mamosk|<font color="#4e1b65" face="comic sans ms"><strong>مامۆزک</strong></font><font color="#00008C" face="Papyrus"> </font>]]^{[[User talk:Ferhad Mamosk|<font COLOR="#14710f"><strong>وتووێژ</strong></font>]]} ‏١٥:١٣، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) === {{دژایەتی}} === <!--- {{دژ}} + ھۆکارەکەت بنووسە ---> * {{دژ}} هەردووک وشەکە کورتن. پۆلیش زیاتر بەکاردێت. لەبەر ئەوە پێم باشترە وا بمێنێتەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٦:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{دژ}} لەگەڵ سەرچیام. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٦:٠١، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) === لێدوان === سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] ئێمە دەزانین ھەردوو وشەکە کورتن بەڵام کاتی خۆی قەدبڕتان درووست کردووە بۆ پۆل کە زۆر کورتە شیاوترە بۆ پەڕگە بەکاربھێنرێت، پێویستە لەسەر ڕابردوو نەڕۆین و زانستنامەکە پەرە پێبدەین ئەمەش یەکێکە لەوانەی پێویستە بکرێت سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٣٣، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :: {{وب|Sakura emad}} ڕاستییەکەی من لەگەڵ تۆم، بەڵام بە پێویستتری دەزانم کە داواکارییە بچووکەکانمان بخەینە پاڵ چەند داواکارییەک و کەمێک زۆر ببن ئینجا بە یەک جار پێشکەشیان بکەین. بۆ نموونە چ کێشەیەکی تری قەدبڕەکانمان ھەن؟ تا فابریکەیتر بە داواکاریی بچووک بچووکی ئێمە پڕ نەبێتەوە و ھەمیش خۆمان ئاسانتر داواکانمان بدۆزینەوە. وا بزانم ئەوکاتە تۆ لێرە نەبوویت کە داوام کرد بە یەک جار کۆمەڵێک وشەی سێحری بکەینەوە کوردی، بەڵام ئیشەکە گەرموگوڕ نەبوو و بێجگە لە وشەی {{کۆد|#REDIRECT}} کە کرایە {{کۆد|#ڕەوانەکەر}}، ئەوانی تر نەکران. [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی_٣#وشە_سێحرییەکان| لێرە]] بڕوانە داواکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٣١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::بەرێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەگەڵ داواکەی بیروبۆچونەکەی بەرێزتم، بەڵام گەر سەیری بکەی جگە لە ڕەوانەکەر ھیچ یەکێکی تر نەکراوە بە کوردی؟ و کاتێکی باشی دەوێت تا ھەمووی بکرێتەوە کوردی، جگە لەوەش ئایا داواکارییەکە کۆمەک نابێت بەسەر یەک گەر ھەمووی بەسەر یەک کۆ بکەینەوە؟ چونکە جگە لەو دوو داواکارییەی کە ئێستا ھەیە، بەپێی ئەو وتووێژەی لەگەڵ بەڕێزت و @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] کردوومە بەم زوانە داوای ھەردوو مافی Template editor و Extended confirmed دەکرێت بۆ ئەوەی لە ویکیی سۆرانی زیاد بکرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::: {{وب|Sakura emad}} لە مەبەستەکەم تێنەگەیشتی. مەبەستم ڕێک ئەو وشە سێحرییانە نەبوو؛ تەنیا نموونەیەکم بۆت هێنایەوە. وتم بگەڕێ و بزانە چ کێشەیەکی تری قەدبڕمان ھەیە و ھەمووی بکە یەک داواکاری. بۆ ئەو دوو مافەش، بە ڕای من جارێ پێویستمان نین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٥٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] بۆچی پێت وایە نابێت ھیچیان کورت بکرێنەوە؟ کە لە ئێستادا دانەیەکیان ھەر کورتکراونەتەوە، لە داواکارییەکەت تێنەگەیشتم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٠، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::{{وب|Sakura emad}} چۆن ھەر دووکیان، سەرتاکەیان بە «پ»یە پێموایە پێویست نییە کورت بکرێنەوە. بەڵام ئەگەر دەتوانن تەواوی ئەوانەی لەجیاتی پۆل بە پ نووسراون بکەنەوە پۆل و ئەوانەی بە پەڕگەش نووسراون بکەنە پ ئەو کات بۆچوونەکەم دەگۆڕم. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٦:٠٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]: ئێمەش ھەر ئاوا دەکەین بە شێوەیەکی تەکنیکی کە قەدبڕی پ دەگۆڕین بۆ پەڕگە، ھەموو ئەو بەستەرانەی تایبەتن بە پۆل و لەژێر قەدبڕی "پ" دان دەیگۆڕین و دەیگوازینەوە بۆ <code>پۆل</code> خۆی، خەمخۆرییەکەت درووستە و ئێمەش بیرمان لێی کردۆتەوە بیکەین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٨، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::زۆر باشە بەڕێز {{وب|Sakura emad}} بۆچوونی خۆم گۆڕی، سپاس. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٦:٣٨، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::::{{وب|Sakura emad}} پێم وا بوو دەبێ لە ئینکیوبەیتر داوا بکەین، بەڵام چووم کۆدەکانی خۆمانم پشکنی و ئەسڵەن کورتکراوەیان تێدا نەبوو! دوای گەڕانێک، بۆم دەرکەوت ئەو کورتکراوانە ئامڕازی [[ویکیپیدیا:گەڕانی کورتکراوەکان]] بووە نەک لە پشتەوە تۆمار کرابێتن :/ خۆشم ھاوردەم کردووە، بەڵام لەبیرم نەمابوو. سەیرێکی بکەن و بزانن ھیچ کێشەیەکی تر ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٣٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەم داواکارییە لە جێبەجێبوون دایە بەپێی داواکاری کۆمەڵگا و ڕوونیش نییە بۆچی بەڕێزت دژایەتی دەکەیت جگە لە داواکەی بەڕێز سەرچیا کە داواکاری بەڕێزیان بە شێوەیەکی تەکنیکی وەڵام دراوەتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٣، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::: {{وب|Sakura emad}} ڕاستە ئەو ئامرازە دەستی ھەیە لەم ئیشە، بەڵام لە دۆخی سەلامەتیشدا «پ» ھەر ڕەوانەت دەکات بۆ «پۆل». ھەر دەبێ لە پشتەوە شتێک بکرێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٢٨، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::::مەبەستتان چییە لە پشتەوە؟ ئایا ئامرازکە ھۆکاری ئەوە نییە کە "پ" ڕەوانەمان دەکات بۆ پۆل؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٤٤، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ـ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٤٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::::::::: {{وب|Sakura emad}} نەخێر، لە دۆخی سەلامەتدا ئەو ئامڕازە ناچالاکە، بەڵام ھەر ڕەوانەمان دەکات بۆ پۆل. لێرەدا یان دەبێت لە (سیستمی) پشتەوە یان دێڕێک لە جاڤاسکریپت بێت ئەو کارە بکات. ئممم... جارێ مێشکم ماندووە، بەڵام دەمبووسێکم لەم بەشە دا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٤٣، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) {{سھ}} {{وب|Sakura emad}} ھممم... دۆزیمەوە! لە پشتەوەیە، بەڵام کۆمەڵگە دڵنیان لەم گۆڕانکارییە گەر بیکەین؟ وا دیارە دوو دەنگی دژ ھەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:١٥، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] دەنگی بەڕێز ئازا ھیچ ڕوونکردنەوەیەکی لەگەڵ نییە بیرمان نەچێت [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا دیموکراسی نییە]]، و پشت دەبەستێت بە دەنگی بەرێز سەرچیا کە من ماوەیەکی باشە وەڵامم داوەتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٩، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :: ڕاستە دیموکراسی نییە، و عادەتەن دەنگی دژ ھۆکاری دەبێ و دەبێ حیسابی بۆ بکرێت تا لە یەکتری تێ بگەین. ئەوەشمان لەبیر بێت لە ویکیفەرھەنگ توانای بارکردن چالاک ناکەین. من خۆشم ئێستا کەمێک دوودڵم لەسەر ئەمە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٢٣، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:١١، ٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١٥:٠٦، ٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٣٤، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٢١:٥٣، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:T Cells@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٠٩، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٠١، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٥١، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:١٧، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠١، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٤٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٠٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٨، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٢٢، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٣:٣٦، ٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٣٣، ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠٨، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٧، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ٠٢:٠٨، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:١٩، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == دانان و لابردنی چەند تاگێک بە شێوەیەکی خۆگەڕ == سڵاو لە {{وب|Hivja|Pirehelokan|Tessla|Zemen|Épine|مامۆستا|هیوا}} (کە لە دوایین باس لێدوانتان دابوو) و ئەوانیش تریش، ماوەی دوو ساڵە سکریپتێکی نیوەچڵم بۆ بە خۆگەڕکردنی دانان و لابردنی چەند تاگێک (ئەوەندەی ڕێی تێ دەچێ) لەسەر وتارەکان ھەبوو، بەڵام شکور ئەم مانگەی دوایی ئیشەکانیم تەواو کرد و ئێستا ئامادەیە. لەم کاتەدا سکریپتەکە پشتگیری لە زیادکردنی و لابردنی حەوت تاگ دەکات کە ئەمانەن: * {{دا|بێسەرچاوە}} * {{دا|ژکزی بێسەرچاوە}} * {{دا|یەک سەرچاوە}} * {{دا|ژکزی یەک سەرچاوە}} * {{دا|بنبەست}} * {{دا|ھەتیو}} * {{دا|بێپۆل}} ڕەنگە بتوانین لە داھاتوو تاگی زیاتریشی بۆ زیاد بکەین. ئەگەر ڕازین، لەم یەک دوو ڕۆژە زیادی دەکەم و لەمەودوا پێویست ناکات وزە و کات و بیری خۆتان بە زیادکردن و لابردنی ئەو تاگانەی کە سکریپتەکە پشتگیرییان لێ دەکات بە فیڕۆ بدەن و ئەو بەکارھێنەرانەشی کە تاگەکان بەبێ چارەسەرکردنی کێشەکان لادەبەن، بۆتەکە دووبارە زیادیان دەکاتەوە تا کێشەکەی چارە دەکرێت، و کە چارەسەر کرا، بۆتەکە خۆی تاگەکە لادەبات. سکریپتەکە بۆ ھەموو زمانێکی ویکیپیدیا کار دەکات. لەگەڵ ئەوەی ئیشێکی زۆر وردم لەسەری کردووە و زۆر ئاقڵانە دەستکاریی تاگەکان دەکات، بەڵام ڕەنگە منیش حسابی ھەموو شتێکم نەکردبێت و پێویست بێت ئێوە لەو ھەڵانەی کە دەیانکات، ئاگادارمان بکەنەوە تا چاکیان بکەین. چی دەڵێن؟ بە شتێکی باشی دەزانن بیخەینە گەڕ؟ سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٣٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :{{لەگەڵ}}، من پێم باشە هەبێ. دەستخۆش! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ١٢:٢٩، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :{{لەگەڵ}}: هەر بژییی :) دڵنیام کەڵکی باشی لێ وەردەگیرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:١٤، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :{{لەگەڵ}} شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٢١:٠٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{کرا}} سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٢٠، ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::: ھەر بۆ مێژوو خۆشە ئەم ئامارە دانێم. سکریپتەکە لەسەر تەواوی وتارەکان بەڕێوە چوو و وا بزانم لە مێژووی بۆتەکەم ئەمە گەورەترین ڕێژەی دەستکاری بوو کردبێتی، کە بە نزیکەی حەفتەیەک و بەبێ ھیچ کێشەیەکیش بەڕێوە چوو. {{Ltr}} {{قت| <pre> 79174 read operations 56579 write operations Execution time: 6 days, 13 hours, 17 minutes, 22 seconds Read operation time: 7.1 seconds Write operation time: 10.0 seconds Script terminated successfully. </pre> }} {{Ltr/end}} ::: لەمەودوا ڕۆژانە لە کاتێکی دیاریکراو (ڕەنگە سەعات ١١:٠٠ی شەو دانێم) ئەم سکریپتە کاری خۆی دەکات. سپاسی دووبارە! سپاس بۆ {{وب|مامۆستا}} کە ئاگام لێ بوو کێشەی چەند تاگێکی چارە کرد و تاگەکانی لابرد. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٥١، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٧، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|لێدوان]])</bdi> ١١:١٥، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> nhx7n0ofpnklmt91hq9vyo3cxodgwk0 0 33785 1570174 1552322 2026-03-31T06:24:21Z 1silent scientist 51740 1570174 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}} '''زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان''' یان '''زمانە سکاندیناڤییەکان''' بریتین لە ھەندێک زمان کە لە باکووری [[ئەڵمانیا]] بوونیان ھەیە. ==سەرچاوەکان== {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|North Germanic languages}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئایسلەند}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان]] co7tg9ja7ans7sgk9nqnhhlovru2x1s 1570187 1570174 2026-03-31T07:16:14Z 1silent scientist 51740 1570187 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}} '''زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان''' یان '''زمانە سکاندیناڤییەکان''' یەکێکە لە سێ لقە سەرەکییەکەی [[زمانە جێرمەنییەکان|زمانە جێرمانییەکان]] -کە لقێکی خێزانی زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندی و ئەورووپییەکانە]]- لەگەڵ زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانییەکانی ڕۆژاوا]] و زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژھەڵات|جێرمانییەکانی ڕۆژھەڵاتی]] لەناوچوو. ھەروەھا ئەم کۆمەڵە زمانە بە ناوی «زمانەکانی باکوور» ئاماژەی پێ دەکرێت، کە وەرگێڕانێکی ڕاستەوخۆی ئەو زاراوەیەیە کە لە ناو گەلان و توێژەرانی [[دانیمارکی]]، [[فارۆیی]]، [[ئایسلەندی]]، [[زمانی نەرویژی|نەرویجی]] و [[سوێد]]یدا زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە. ==سەرچاوەکان== {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|North Germanic languages}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئایسلەند}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان]] 5rx0xuy9oikx9sjyyx11dey6snbx6sp 1570191 1570187 2026-03-31T07:22:35Z 1silent scientist 51740 1570191 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان''' یان '''زمانە سکاندیناڤییەکان''' یەکێکە لە سێ لقە سەرەکییەکەی [[زمانە جێرمەنییەکان|زمانە جێرمانییەکان]] -کە لقێکی خێزانی زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندی و ئەورووپییەکانە]]- لەگەڵ زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانییەکانی ڕۆژاوا]] و زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژھەڵات|جێرمانییەکانی ڕۆژھەڵاتی]] لەناوچوو. ھەروەھا ئەم کۆمەڵە زمانە بە ناوی «زمانەکانی باکوور» ئاماژەی پێ دەکرێت، کە وەرگێڕانێکی ڕاستەوخۆی ئەو زاراوەیەیە کە لە ناو گەلان و توێژەرانی [[دانمارکی]]، [[فارۆیی]]، [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]]، [[زمانی نەرویژی|نەرویجی]] و [[سوێد]]یدا زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە.<ref>https://www.ethnologue.com/browse/families/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20111104143651/http://www.norden.org/en/publications/publications/2004-010</ref> ==سەرچاوەکان== {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|North Germanic languages}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئایسلەند}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان]] 463002nao64f8cwsj35z8y3ez6i3nod 1570194 1570191 2026-03-31T07:23:20Z 1silent scientist 51740 1570194 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان''' یان '''زمانە سکاندیناڤییەکان''' یەکێکە لە سێ لقە سەرەکییەکەی [[زمانە جێرمەنییەکان|زمانە جێرمانییەکان]] -کە لقێکی خێزانی زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندی و ئەورووپییەکانە]]- لەگەڵ زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانییەکانی ڕۆژاوا]] و زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژھەڵات|جێرمانییەکانی ڕۆژھەڵاتی]] لەناوچوو. ھەروەھا ئەم کۆمەڵە زمانە بە ناوی «زمانەکانی باکوور» ئاماژەی پێ دەکرێت، کە وەرگێڕانێکی ڕاستەوخۆی ئەو زاراوەیەیە کە لە ناو گەلان و توێژەرانی [[دانمارکی]]، [[فارۆیی]]، [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]]، [[زمانی نەرویژی|نەرویجی]] و [[زمانی سوێدی|سوێدی]]دا زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە.<ref>https://www.ethnologue.com/browse/families/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20111104143651/http://www.norden.org/en/publications/publications/2004-010</ref> ==سەرچاوەکان== {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|North Germanic languages}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئایسلەند}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان]] 16o8ovpvbsccr4f4irenlqvf4pf49zs 1570196 1570194 2026-03-31T07:45:18Z 1silent scientist 51740 1570196 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان''' یان '''زمانە سکاندیناڤییەکان''' یەکێکە لە سێ لقە سەرەکییەکەی [[زمانە جێرمەنییەکان|زمانە جێرمانییەکان]] -کە لقێکی خێزانی زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندی و ئەورووپییەکانە]]- لەگەڵ زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانییەکانی ڕۆژاوا]] و زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژھەڵات|جێرمانییەکانی ڕۆژھەڵاتی]] لەناوچوو. ھەروەھا ئەم کۆمەڵە زمانە بە ناوی «زمانەکانی باکوور» ئاماژەی پێ دەکرێت، کە وەرگێڕانێکی ڕاستەوخۆی ئەو زاراوەیەیە کە لە ناو گەلان و توێژەرانی [[دانمارکی]]، [[فارۆیی]]، [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]]، [[زمانی نەرویژی|نەرویجی]] و [[زمانی سوێدی|سوێدی]]دا زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە.<ref>https://www.ethnologue.com/browse/families/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20111104143651/http://www.norden.org/en/publications/publications/2004-010</ref> == مێژوو == ===جیابوونەوەی زمانە جێرمانییە ڕۆژهەڵاتییەکان لە ڕۆژاوایییەکان=== زمانە جێرمانییەکان بە شێوەیەکی نەریتی دابەش دەبن بۆ سێ کۆمەڵە: [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانیی ڕۆژاوا]]، جێرمانیی ڕۆژهەڵات، و [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|جێرمانیی باکوور]]. دیاریکردنی پەیوەندیی نێوانیان بە وردی زەحمەتە بەهۆی کەمیی ئەو بەڵگانەی بە شێوەی نەخشی ڕوونی (Runic) نووسراون. ئەم زمانانە تا ڕادەیەک لە نێوان خۆیاندا تێگەیشتەنی بوون لە سەردەمی کۆچەکاندا، ئەمەش پۆلێنکردنی هەندێک شێوەی زمانیی تاکەکەسی کردووە بە کارێکی قورس. ئەو زاراوانەی خاوەن تایبەتمەندیی کۆمەڵەی باکوورن، لە زمانی جێرمانیی سەرەتایییەوە لە کۆتایییەکانی [[سەردەمی ئاسن]]ی پێش [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمان]] لە باکووری [[ئەورووپا]] دروست بوون. لە ئەنجامدا، لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠ی زایینیدا، قسەکەرانی شێوەی جێرمانیی باکوور لە ئاخێوەرانی تری زمانی جێرمانی جیا بوونەوە. نەخشە نووسراوەکان بە زمانی ڕوونی، گەشەکردنی سەرەتاییی ئەم لقە زمانییە دەسەلمێنن. === سەدەکانی ناوەڕاست === دوای سەردەمی زمانی [[نۆردیی کۆن]]، زمانە جێرمانییەکانی باکوور گەشەیان کرد بۆ لقێکی ئەسکەندەناڤیی ڕۆژهەڵاتی کە [[دانمارکی]] و [[سوێدی]] دەگرتەوە؛ دووەم، لقێکی ئەسکەندەنافیی ڕۆژاوایی کە زمانەکانی [[زمانی نەرویجی|نەرویجی]]، [[زمانی فارۆیی|فارۆیی]] و [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]] دەگرتەوە؛ و سێیەم، لقی زمانی [[گۆتلاندیی کۆن]]. نیشتەجێبووە [[نەرویجییەکان]] زمانی باکووری ڕۆژاوای کۆنیان لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠دا برد بۆ [[ئایسلەندا]] و [[دوورگەکانی فارۆ]]. زمانی ئایسلەندیی نوێ بە نزیکترین زمان بۆ ئەو زمانە کۆنە دادەنرێت لە نێوان زمانە ئەسکەندەناڤییە نوێیەکاندا. زمانێکی تریش بە ناوی «نۆرن» لە [[دوورگەکانی ئۆرکنی]] و [[شێتلاند]] گەشەی کرد دوای نیشتەجێبوونی [[ڤایکینگەکان]] لەوێ لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠دا، بەڵام ئەم زمانە لە دەوروبەری ساڵی ١٧٠٠دا لەناو چوو. لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، ئاخێوەرانی هەموو زمانە ئەسکەندەناڤییەکان تا ڕادەیەکی زۆر لە یەکتر تێدەگەیشتن، و تا سەدەی سێزدەهەم هەندێک کەس لە [[سوێد]] و [[ئایسلەندا]] ئاماژەیان بەو زمانانە دەکرد وەک یەک زمان بە ناوی «زمانی دانمارکی». لە سەدەی شازدەهەمدا، زۆرێک لە دانمارکی و [[سوێدییەکان]] بەردەوام بوون لەسەر ئەوەی جێرمانیی باکوور بە یەک زمان دابنێن، ئەمەش لە پێشەکیی یەکەم وەرگێڕانی دانمارکی بۆ [[پەرتووکی]] پیرۆز و هەروەها لە پەرتووکێکی [[ئۆلاوس ماگنوس]]دا بە ناوی «وەسفی گەلانی باکوور» ئاماژەی پێ کراوە. جیاوازیی زاراوەکان لە نێوان ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵات لە زمانی ئەسکەندەنافیی کۆندا لە سەدەکانی ناوەڕاستدا دیار بوو، و سێ زاراوە دەرکەوتن: زاراوەی نۆردیی باکووری ڕۆژاوای کۆن، زاراوەی نۆردیی ڕۆژهەڵاتی کۆن، و زاراوەی گۆتلاندیی کۆن. زمانی ئایسلەندیی کۆن بەوە ناسرابوو کە لە بنەڕەتدا هاوشێوەی زمانی نەرویجیی کۆن بوو، و پێکەوە زاراوەی نۆردیی ڕۆژاوای کۆنیان لە زمانی نۆردیی کۆن پێک دەهێنا، و دانیشتووانی نیشتەجێبووەکانی [[دوورگەکانی فارۆ]]، [[ئیرلەندا]]، [[سکۆتلەندا]]، [[دوورگەی مان]]، و نیشتەجێبووە نەرویجییەکان لە نۆرماندی بەو زمانە دەدوان. زاراوەی نۆردیی کۆن لە [[دانمارک]]، [[سوێد]]، نیشتەجێبووەکانی [[ڕووسیا]] و [[ئینگلتەرا]]، و نیشتەجێبووە [[دانمارکییەکان]] لە نۆرماندی بەکاردەهات؛ لە کاتێکدا زاراوەی [[گۆتلاندیی کۆن]] لە گۆتلاند و چەندین نیشتەجێبووی ڕۆژهەڵاتدا زاڵ بوو. سەرەڕای ئەوەش، لە دەوروبەری ساڵی ١٦٠٠دا، پۆلێنکردنێکی تری لقەکانی زمانی جێرمانیی باکوور لە ڕووانگەیەکی ڕێزمانییەوە دەرکەوت، کە دابەشی کردن بۆ کۆمەڵەی دوورگەیی (ئایسلەندی و فارۆیی) و کۆمەڵەی کیشوەری (دانمارکی، نەرویجی، و سوێدی). دابەشکردنی نێوان نۆردیی دوورگەیی و ئەسکەندەنافیی کیشوەری لەسەر پێوەری تێگەیشتنی هاوبەش لە نێوان هەردوو کۆمەڵە زمانییەکەدا بونیاد نراوە. ئەم دابەشبوونە بەهۆی چەندین کاریگەریی جیاوازەوە گەشەی کرد، بەتایبەتی یەکێتیی سیاسیی نێوان دانمارک و نەرویجی (١٥٣٦–١٨١٤) کە بووە هۆی کاریگەرییەکی بەرچاوی دانمارکی لەسەر زاراوەکانی ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی نەرویجی (بۆکمۆڵ یان دانۆ-نەرویجی). ==سەرچاوەکان== {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|North Germanic languages}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئایسلەند}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان]] shm4rw5wcahnyp1i0r8sw7njy44ktjt 1570197 1570196 2026-03-31T08:13:29Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1570197 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان''' یان '''زمانە سکاندیناڤییەکان''' یەکێکە لە سێ لقە سەرەکییەکەی [[زمانە جێرمەنییەکان|زمانە جێرمانییەکان]] -کە لقێکی خێزانی زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندی و ئەورووپییەکانە]]- لەگەڵ زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانییەکانی ڕۆژاوا]] و زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژھەڵات|جێرمانییەکانی ڕۆژھەڵاتی]] لەناوچوو. ھەروەھا ئەم کۆمەڵە زمانە بە ناوی «زمانەکانی باکوور» ئاماژەی پێ دەکرێت، کە وەرگێڕانێکی ڕاستەوخۆی ئەو زاراوەیەیە کە لە ناو گەلان و توێژەرانی [[دانمارکی]]، [[فارۆیی]]، [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]]، [[زمانی نەرویژی|نەرویجی]] و [[زمانی سوێدی|سوێدی]]دا زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە.<ref>https://www.ethnologue.com/browse/families/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20111104143651/http://www.norden.org/en/publications/publications/2004-010</ref> == مێژوو == ===جیابوونەوەی زمانە جێرمانییە ڕۆژهەڵاتییەکان لە ڕۆژاوایییەکان=== زمانە جێرمانییەکان بە شێوەیەکی نەریتی دابەش دەبن بۆ سێ کۆمەڵە: [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانیی ڕۆژاوا]]، جێرمانیی ڕۆژهەڵات، و [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|جێرمانیی باکوور]]. دیاریکردنی پەیوەندیی نێوانیان بە وردی زەحمەتە بەهۆی کەمیی ئەو بەڵگانەی بە شێوەی نەخشی ڕوونی (Runic) نووسراون. ئەم زمانانە تا ڕادەیەک لە نێوان خۆیاندا تێگەیشتەنی بوون لە سەردەمی کۆچەکاندا، ئەمەش پۆلێنکردنی هەندێک شێوەی زمانیی تاکەکەسی کردووە بە کارێکی قورس. ئەو زاراوانەی خاوەن تایبەتمەندیی کۆمەڵەی باکوورن، لە زمانی جێرمانیی سەرەتایییەوە لە کۆتایییەکانی [[سەردەمی ئاسن]]ی پێش [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمان]] لە باکووری [[ئەورووپا]] دروست بوون. لە ئەنجامدا، لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠ی زایینیدا، قسەکەرانی شێوەی جێرمانیی باکوور لە ئاخێوەرانی تری زمانی جێرمانی جیا بوونەوە. نەخشە نووسراوەکان بە زمانی ڕوونی، گەشەکردنی سەرەتاییی ئەم لقە زمانییە دەسەلمێنن.<ref>https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr</ref> === سەدەکانی ناوەڕاست === دوای سەردەمی زمانی [[نۆردیی کۆن]]، زمانە جێرمانییەکانی باکوور گەشەیان کرد بۆ لقێکی ئەسکەندەناڤیی ڕۆژهەڵاتی کە [[دانمارکی]] و [[سوێدی]] دەگرتەوە؛ دووەم، لقێکی ئەسکەندەنافیی ڕۆژاوایی کە زمانەکانی [[زمانی نەرویجی|نەرویجی]]، [[زمانی فارۆیی|فارۆیی]] و [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]] دەگرتەوە؛ و سێیەم، لقی زمانی [[گۆتلاندیی کۆن]]. نیشتەجێبووە [[نەرویجییەکان]] زمانی باکووری ڕۆژاوای کۆنیان لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠دا برد بۆ [[ئایسلەندا]] و [[دوورگەکانی فارۆ]]. زمانی ئایسلەندیی نوێ بە نزیکترین زمان بۆ ئەو زمانە کۆنە دادەنرێت لە نێوان زمانە ئەسکەندەناڤییە نوێیەکاندا. زمانێکی تریش بە ناوی «نۆرن» لە [[دوورگەکانی ئۆرکنی]] و [[شێتلاند]] گەشەی کرد دوای نیشتەجێبوونی [[ڤایکینگەکان]] لەوێ لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠دا، بەڵام ئەم زمانە لە دەوروبەری ساڵی ١٧٠٠دا لەناو چوو.<ref>But see Cercignani, Fausto  , Indo-European ē in Germanic, in «Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung», 86/1, 1972, pp. 104–110.</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، ئاخێوەرانی هەموو زمانە ئەسکەندەناڤییەکان تا ڕادەیەکی زۆر لە یەکتر تێدەگەیشتن، و تا سەدەی سێزدەهەم هەندێک کەس لە [[سوێد]] و [[ئایسلەندا]] ئاماژەیان بەو زمانانە دەکرد وەک یەک زمان بە ناوی «زمانی دانمارکی». لە سەدەی شازدەهەمدا، زۆرێک لە دانمارکی و [[سوێدییەکان]] بەردەوام بوون لەسەر ئەوەی جێرمانیی باکوور بە یەک زمان دابنێن، ئەمەش لە پێشەکیی یەکەم وەرگێڕانی دانمارکی بۆ [[پەرتووکی]] پیرۆز و هەروەها لە پەرتووکێکی [[ئۆلاوس ماگنوس]]دا بە ناوی «وەسفی گەلانی باکوور» ئاماژەی پێ کراوە. جیاوازیی زاراوەکان لە نێوان ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵات لە زمانی ئەسکەندەنافیی کۆندا لە سەدەکانی ناوەڕاستدا دیار بوو، و سێ زاراوە دەرکەوتن: زاراوەی نۆردیی باکووری ڕۆژاوای کۆن، زاراوەی نۆردیی ڕۆژهەڵاتی کۆن، و زاراوەی گۆتلاندیی کۆن. زمانی ئایسلەندیی کۆن بەوە ناسرابوو کە لە بنەڕەتدا هاوشێوەی زمانی نەرویجیی کۆن بوو، و پێکەوە زاراوەی نۆردیی ڕۆژاوای کۆنیان لە زمانی نۆردیی کۆن پێک دەهێنا، و دانیشتووانی نیشتەجێبووەکانی [[دوورگەکانی فارۆ]]، [[ئیرلەندا]]، [[سکۆتلەندا]]، [[دوورگەی مان]]، و نیشتەجێبووە نەرویجییەکان لە نۆرماندی بەو زمانە دەدوان. زاراوەی نۆردیی کۆن لە [[دانمارک]]، [[سوێد]]، نیشتەجێبووەکانی [[ڕووسیا]] و [[ئینگلتەرا]]، و نیشتەجێبووە [[دانمارکییەکان]] لە نۆرماندی بەکاردەهات؛ لە کاتێکدا زاراوەی [[گۆتلاندیی کۆن]] لە گۆتلاند و چەندین نیشتەجێبووی ڕۆژهەڵاتدا زاڵ بوو. سەرەڕای ئەوەش، لە دەوروبەری ساڵی ١٦٠٠دا، پۆلێنکردنێکی تری لقەکانی زمانی جێرمانیی باکوور لە ڕووانگەیەکی ڕێزمانییەوە دەرکەوت، کە دابەشی کردن بۆ کۆمەڵەی دوورگەیی (ئایسلەندی و فارۆیی) و کۆمەڵەی کیشوەری (دانمارکی، نەرویجی، و سوێدی). دابەشکردنی نێوان نۆردیی دوورگەیی و ئەسکەندەنافیی کیشوەری لەسەر پێوەری تێگەیشتنی هاوبەش لە نێوان هەردوو کۆمەڵە زمانییەکەدا بونیاد نراوە. ئەم دابەشبوونە بەهۆی چەندین کاریگەریی جیاوازەوە گەشەی کرد، بەتایبەتی یەکێتیی سیاسیی نێوان دانمارک و نەرویجی (١٥٣٦–١٨١٤) کە بووە هۆی کاریگەرییەکی بەرچاوی دانمارکی لەسەر زاراوەکانی ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی نەرویجی (بۆکمۆڵ یان دانۆ-نەرویجی).<ref>Heine, Bernd and Tania Kuteva (2006). The Changing Languages of Europe. Oxford University Press, 2006, (ردمك 0-19-929734-7).</ref> ==سەرچاوەکان== {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|North Germanic languages}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئایسلەند}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان]] 1gceazfit4ye03bm70j7kfx03en1jvk 1570198 1570197 2026-03-31T08:14:17Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1570198 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان''' یان '''زمانە سکاندیناڤییەکان''' یەکێکە لە سێ لقە سەرەکییەکەی [[زمانە جێرمەنییەکان|زمانە جێرمانییەکان]] -کە لقێکی خێزانی زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندی و ئەورووپییەکانە]]- لەگەڵ زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانییەکانی ڕۆژاوا]] و زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژھەڵات|جێرمانییەکانی ڕۆژھەڵاتی]] لەناوچوو. ھەروەھا ئەم کۆمەڵە زمانە بە ناوی «زمانەکانی باکوور» ئاماژەی پێ دەکرێت، کە وەرگێڕانێکی ڕاستەوخۆی ئەو زاراوەیەیە کە لە ناو گەلان و توێژەرانی [[دانمارکی]]، [[فارۆیی]]، [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]]، [[زمانی نەرویژی|نەرویجی]] و [[زمانی سوێدی|سوێدی]]دا زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە.<ref>https://www.ethnologue.com/browse/families/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20111104143651/http://www.norden.org/en/publications/publications/2004-010</ref> == مێژوو == === جیابوونەوەی زمانە جێرمانییە ڕۆژھەڵاتییەکان لە ڕۆژاوایییەکان === زمانە جێرمانییەکان بە شێوەیەکی نەریتی دابەش دەبن بۆ سێ کۆمەڵە: [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانیی ڕۆژاوا]]، جێرمانیی ڕۆژھەڵات، و [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|جێرمانیی باکوور]]. دیاریکردنی پەیوەندیی نێوانیان بە وردی زەحمەتە بەھۆی کەمیی ئەو بەڵگانەی بە شێوەی نەخشی ڕوونی (Runic) نووسراون. ئەم زمانانە تا ڕادەیەک لە نێوان خۆیاندا تێگەیشتەنی بوون لە سەردەمی کۆچەکاندا، ئەمەش پۆلێنکردنی ھەندێک شێوەی زمانیی تاکەکەسی کردووە بە کارێکی قورس. ئەو زاراوانەی خاوەن تایبەتمەندیی کۆمەڵەی باکوورن، لە زمانی جێرمانیی سەرەتایییەوە لە کۆتایییەکانی [[سەردەمی ئاسن]]ی پێش [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمان]] لە باکووری [[ئەورووپا]] دروستبوون. لە ئەنجامدا، لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠ی زایینیدا، قسەکەرانی شێوەی جێرمانیی باکوور لە ئاخێوەرانی تری زمانی جێرمانی جیا بوونەوە. نەخشە نووسراوەکان بە زمانی ڕوونی، گەشەکردنی سەرەتاییی ئەم لقە زمانییە دەسەلمێنن.<ref>https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr</ref> === سەدەکانی ناوەڕاست === دوای سەردەمی زمانی [[نۆردیی کۆن]]، زمانە جێرمانییەکانی باکوور گەشەیان کرد بۆ لقێکی ئەسکەندەناڤیی ڕۆژھەڵاتی کە [[دانمارکی]] و [[سوێدی]] دەگرتەوە؛ دووەم، لقێکی ئەسکەندەنافیی ڕۆژاوایی کە زمانەکانی [[زمانی نەرویجی|نەرویجی]]، [[زمانی فارۆیی|فارۆیی]] و [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]] دەگرتەوە؛ و سێیەم، لقی زمانی [[گۆتلاندیی کۆن]]. نیشتەجێبووە [[نەرویجییەکان]] زمانی باکووری ڕۆژاوای کۆنیان لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠دا برد بۆ [[ئایسلەندا]] و [[دوورگەکانی فارۆ]]. زمانی ئایسلەندیی نوێ بە نزیکترین زمان بۆ ئەو زمانە کۆنە دادەنرێت لە نێوان زمانە ئەسکەندەناڤییە نوێیەکاندا. زمانێکی تریش بە ناوی «نۆرن» لە [[دوورگەکانی ئۆرکنی]] و [[شێتلاند]] گەشەی کرد دوای نیشتەجێبوونی [[ڤایکینگەکان]] لەوێ لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠دا، بەڵام ئەم زمانە لە دەوروبەری ساڵی ١٧٠٠دا لەناو چوو.<ref>But see Cercignani, Fausto , Indo-European ē in Germanic, in "Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung» , 86/1, 1972, pp. 104–110.</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، ئاخێوەرانی ھەموو زمانە ئەسکەندەناڤییەکان تا ڕادەیەکی زۆر لە یەکتر تێدەگەیشتن، و تا سەدەی سێزدەھەم ھەندێک کەس لە [[سوێد]] و [[ئایسلەندا]] ئاماژەیان بەو زمانانە دەکرد وەک یەک زمان بە ناوی «زمانی دانمارکی». لە سەدەی شازدەھەمدا، زۆرێک لە دانمارکی و [[سوێدییەکان]] بەردەوام بوون لەسەر ئەوەی جێرمانیی باکوور بە یەک زمان دابنێن، ئەمەش لە پێشەکیی یەکەم وەرگێڕانی دانمارکی بۆ [[پەرتووکی]] پیرۆز و ھەروەھا لە پەرتووکێکی [[ئۆلاوس ماگنوس]]دا بە ناوی «وەسفی گەلانی باکوور» ئاماژەی پێ کراوە. جیاوازیی زاراوەکان لە نێوان ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات لە زمانی ئەسکەندەنافیی کۆندا لە سەدەکانی ناوەڕاستدا دیار بوو، و سێ زاراوە دەرکەوتن: زاراوەی نۆردیی باکووری ڕۆژاوای کۆن، زاراوەی نۆردیی ڕۆژھەڵاتی کۆن، و زاراوەی گۆتلاندیی کۆن. زمانی ئایسلەندیی کۆن بەوە ناسرابوو کە لە بنەڕەتدا ھاوشێوەی زمانی نەرویجیی کۆن بوو، و پێکەوە زاراوەی نۆردیی ڕۆژاوای کۆنیان لە زمانی نۆردیی کۆن پێک دەھێنا، و دانیشتووانی نیشتەجێبووەکانی [[دوورگەکانی فارۆ]]، [[ئیرلەندا]]، [[سکۆتلەندا]]، [[دوورگەی مان]]، و نیشتەجێبووە نەرویجییەکان لە نۆرماندی بەو زمانە دەدوان. زاراوەی نۆردیی کۆن لە [[دانمارک]]، [[سوێد]]، نیشتەجێبووەکانی [[ڕووسیا]] و [[ئینگلتەرا]]، و نیشتەجێبووە [[دانمارکییەکان]] لە نۆرماندی بەکاردەھات؛ لەکاتێکدا زاراوەی [[گۆتلاندیی کۆن]] لە گۆتلاند و چەندین نیشتەجێبووی ڕۆژھەڵاتدا زاڵ بوو. سەرەڕای ئەوەش، لە دەوروبەری ساڵی ١٦٠٠دا، پۆلێنکردنێکی تری لقەکانی زمانی جێرمانیی باکوور لە ڕووانگەیەکی ڕێزمانییەوە دەرکەوت، کە دابەشی کردن بۆ کۆمەڵەی دوورگەیی (ئایسلەندی و فارۆیی) و کۆمەڵەی کیشوەری (دانمارکی، نەرویجی، و سوێدی). دابەشکردنی نێوان نۆردیی دوورگەیی و ئەسکەندەنافیی کیشوەری لەسەر پێوەری تێگەیشتنی ھاوبەش لە نێوان ھەردوو کۆمەڵە زمانییەکەدا بونیاد نراوە. ئەم دابەشبوونە بەھۆی چەندین کاریگەریی جیاوازەوە گەشەی کرد، بەتایبەتی یەکێتیی سیاسیی نێوان دانمارک و نەرویجی (١٥٣٦–١٨١٤) کە بووە ھۆی کاریگەرییەکی بەرچاوی دانمارکی لەسەر زاراوەکانی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی نەرویجی (بۆکمۆڵ یان دانۆ-نەرویجی).<ref>Heine, Bernd and Tania Kuteva (2006). The Changing Languages of Europe. Oxford University Press, 2006, (ردمك 0-19-929734-7).</ref> == سەرچاوەکان == {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|North Germanic languages}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئایسلەند}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان]] l2jsnlr4g2f007z5lt4g3ox6eopt3o2 1570199 1570198 2026-03-31T08:15:10Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1570199 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان''' یان '''زمانە سکاندیناڤییەکان''' یەکێکە لە سێ لقە سەرەکییەکەی [[زمانە جێرمەنییەکان|زمانە جێرمانییەکان]] -کە لقێکی خێزانی زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندی و ئەورووپییەکانە]]- لەگەڵ زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانییەکانی ڕۆژاوا]] و زمانە [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژھەڵات|جێرمانییەکانی ڕۆژھەڵاتی]] لەناوچوو. ھەروەھا ئەم کۆمەڵە زمانە بە ناوی «زمانەکانی باکوور» ئاماژەی پێ دەکرێت، کە وەرگێڕانێکی ڕاستەوخۆی ئەو زاراوەیەیە کە لە ناو گەلان و توێژەرانی [[دانمارکی]]، [[فارۆیی]]، [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]]، [[زمانی نەرویژی|نەرویجی]] و [[زمانی سوێدی|سوێدی]]دا زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە.<ref>https://www.ethnologue.com/browse/families/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20111104143651/http://www.norden.org/en/publications/publications/2004-010</ref> == مێژوو == === جیابوونەوەی زمانە جێرمانییە ڕۆژھەڵاتییەکان لە ڕۆژاوایییەکان === زمانە جێرمانییەکان بە شێوەیەکی نەریتی دابەش دەبن بۆ سێ کۆمەڵە: [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانیی ڕۆژاوا]]، جێرمانیی ڕۆژھەڵات، و [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|جێرمانیی باکوور]]. دیاریکردنی پەیوەندیی نێوانیان بە وردی زەحمەتە بەھۆی کەمیی ئەو بەڵگانەی بە شێوەی نەخشی ڕوونی (Runic) نووسراون. ئەم زمانانە تا ڕادەیەک لە نێوان خۆیاندا تێگەیشتەنی بوون لە سەردەمی کۆچەکاندا، ئەمەش پۆلێنکردنی ھەندێک شێوەی زمانیی تاکەکەسی کردووە بە کارێکی قورس. ئەو زاراوانەی خاوەن تایبەتمەندیی کۆمەڵەی باکوورن، لە زمانی جێرمانیی سەرەتایییەوە لە کۆتایییەکانی [[سەردەمی ئاسن]]ی پێش [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمان]] لە باکووری [[ئەورووپا]] دروستبوون. لە ئەنجامدا، لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠ی زایینیدا، قسەکەرانی شێوەی جێرمانیی باکوور لە ئاخێوەرانی تری زمانی جێرمانی جیا بوونەوە. نەخشە نووسراوەکان بە زمانی ڕوونی، گەشەکردنی سەرەتاییی ئەم لقە زمانییە دەسەلمێنن.<ref>https://archive.org/details/worldsmajorlangu00comr</ref> === سەدەکانی ناوەڕاست === دوای سەردەمی زمانی [[نۆردیی کۆن]]، زمانە جێرمانییەکانی باکوور گەشەیان کرد بۆ لقێکی ئەسکەندەناڤیی ڕۆژھەڵاتی کە [[دانمارکی]] و [[سوێدی]] دەگرتەوە؛ دووەم، لقێکی ئەسکەندەنافیی ڕۆژاوایی کە زمانەکانی [[زمانی نەرویجی|نەرویجی]]، [[زمانی فارۆیی|فارۆیی]] و [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]] دەگرتەوە؛ و سێیەم، لقی زمانی [[گۆتلاندیی کۆن]]. نیشتەجێبووە [[نەرویجییەکان]] زمانی باکووری ڕۆژاوای کۆنیان لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠دا برد بۆ [[ئایسلەندا]] و [[دوورگەکانی فارۆ]]. زمانی ئایسلەندیی نوێ بە نزیکترین زمان بۆ ئەو زمانە کۆنە دادەنرێت لە نێوان زمانە ئەسکەندەناڤییە نوێیەکاندا. زمانێکی تریش بە ناوی «نۆرن» لە [[دوورگەکانی ئۆرکنی]] و [[شێتلاند]] گەشەی کرد دوای نیشتەجێبوونی [[ڤایکینگەکان]] لەوێ لە دەوروبەری ساڵی ٨٠٠دا، بەڵام ئەم زمانە لە دەوروبەری ساڵی ١٧٠٠دا لەناو چوو.<ref>But see Cercignani, Fausto , Indo-European ē in Germanic, in "Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung» , 86/1, 1972, pp. 104–110.</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، ئاخێوەرانی ھەموو زمانە ئەسکەندەناڤییەکان تا ڕادەیەکی زۆر لە یەکتر تێدەگەیشتن، و تا سەدەی سێزدەھەم ھەندێک کەس لە [[سوێد]] و [[ئایسلەندا]] ئاماژەیان بەو زمانانە دەکرد وەک یەک زمان بە ناوی «زمانی دانمارکی». لە سەدەی شازدەھەمدا، زۆرێک لە دانمارکی و [[سوێدییەکان]] بەردەوام بوون لەسەر ئەوەی جێرمانیی باکوور بە یەک زمان دابنێن، ئەمەش لە پێشەکیی یەکەم وەرگێڕانی دانمارکی بۆ [[پەرتووکی]] پیرۆز و ھەروەھا لە پەرتووکێکی [[ئۆلاوس ماگنوس]]دا بە ناوی «وەسفی گەلانی باکوور» ئاماژەی پێ کراوە. جیاوازیی زاراوەکان لە نێوان ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات لە زمانی ئەسکەندەنافیی کۆندا لە سەدەکانی ناوەڕاستدا دیار بوو، و سێ زاراوە دەرکەوتن: زاراوەی نۆردیی باکووری ڕۆژاوای کۆن، زاراوەی نۆردیی ڕۆژھەڵاتی کۆن، و زاراوەی گۆتلاندیی کۆن. زمانی ئایسلەندیی کۆن بەوە ناسرابوو کە لە بنەڕەتدا ھاوشێوەی زمانی نەرویجیی کۆن بوو، و پێکەوە زاراوەی نۆردیی ڕۆژاوای کۆنیان لە زمانی نۆردیی کۆن پێک دەھێنا، و دانیشتووانی نیشتەجێبووەکانی [[دوورگەکانی فارۆ]]، [[ئیرلەندا]]، [[سکۆتلەندا]]، [[دوورگەی مان]]، و نیشتەجێبووە نەرویجییەکان لە نۆرماندی بەو زمانە دەدوان. زاراوەی نۆردیی کۆن لە [[دانمارک]]، [[سوێد]]، نیشتەجێبووەکانی [[ڕووسیا]] و [[ئینگلتەرا]]، و نیشتەجێبووە [[دانمارکییەکان]] لە نۆرماندی بەکاردەھات؛ لەکاتێکدا زاراوەی [[گۆتلاندیی کۆن]] لە گۆتلاند و چەندین نیشتەجێبووی ڕۆژھەڵاتدا زاڵ بوو. سەرەڕای ئەوەش، لە دەوروبەری ساڵی ١٦٠٠دا، پۆلێنکردنێکی تری لقەکانی زمانی جێرمانیی باکوور لە ڕووانگەیەکی ڕێزمانییەوە دەرکەوت، کە دابەشی کردن بۆ کۆمەڵەی دوورگەیی (ئایسلەندی و فارۆیی) و کۆمەڵەی کیشوەری (دانمارکی، نەرویجی، و سوێدی). دابەشکردنی نێوان نۆردیی دوورگەیی و ئەسکەندەنافیی کیشوەری لەسەر پێوەری تێگەیشتنی ھاوبەش لە نێوان ھەردوو کۆمەڵە زمانییەکەدا بونیاد نراوە. ئەم دابەشبوونە بەھۆی چەندین کاریگەریی جیاوازەوە گەشەی کرد، بەتایبەتی یەکێتیی سیاسیی نێوان دانمارک و نەرویجی (١٥٣٦–١٨١٤) کە بووە ھۆی کاریگەرییەکی بەرچاوی دانمارکی لەسەر زاراوەکانی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی نەرویجی (بۆکمۆڵ یان دانۆ-نەرویجی).<ref>Heine, Bernd and Tania Kuteva (2006). The Changing Languages of Europe. Oxford University Press, 2006, (ردمك 0-19-929734-7).</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|North Germanic languages}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئایسلەند|نەرویژ|سوێد|دانمارک}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان]] mdw5b7da24qracjrhntd90x9h3h3d0s 0 37382 1570126 1176475 2026-03-30T21:44:13Z هیوا 7676 1570126 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Miniaturk 009.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|مۆدێلێک لە پەرستگای ئارتیمیس لە [[ئەستەمبوڵ|ئیستانبول]]ی [[تورکیا]]]] '''پەرستگای ئارتیمیس''' پەرستگەیەکی گەورەیە، یەکێکە لە حەوت سەرسوڕھێنەرەکانی جیھان، لە شاری [[ئەفسوس]]<nowiki/>ی [[یۆنانی کۆن]]دایە. یۆنانییەکان لە سەدەی شەشەمی پێش زاییندا دروستیان کردووە و دەڵێن ٢٢٠ ساڵ خەریکی دروستکردنی بوون. درێژایی ١٢٢ مەترە و پانایی ٦١ مەترە. دەرگاکانی بە زێڕ و ددانی فیل نەخش کرابوو. ئەم پەرستگایە لە ٣٥٦ پێش زاییندا ھیرۆستراتوس سووتاندی، بەڵام یۆنانییەکان دیسان دروستیان کردەوە، دووبارە گۆتەکان لە ساڵی ٣٢٦ ڕووخاندیان و تا ئێستاش پاشماوەکانی ھەر ماوە. ئارتیمیس [[دیانا]]یشی پێدەوترێت، ناوی کچی زیۆسی خواوەندی ھەتاوە. دیانا خواوەندی سروشت و ڕاو و شکارە لای یۆنانییەکان و پەیکەرێکی گەورەیان لە شاری ئەفسوس بۆ دروست کردووە. ئەم پەیکەرە بە کچە پاسەوانی پەرستگای ئارتیمیس ناسراوە. {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|مێژوو}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Temple of Artemis in Ephesus}} [[پۆل:نژیاروانیی سەدەی ٦ەمەمی پ.ز]] [[پۆل:نژیاروانیی لە تورکیا]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی پارێزگای ئیزمیر]] [[پۆل:ئارتیمیس]] [[پۆل:ئایینی یۆنانی کۆن]] svezehhjymmvagqgd76bx08osqna1uf 1570220 1570126 2026-03-31T09:04:19Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570220 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Miniaturk 009.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|مۆدێلێک لە پەرستگای ئارتیمیس لە [[ئەستەمبوڵ|ئیستانبول]]ی [[تورکیا]]]] '''پەرستگای ئارتیمیس''' پەرستگەیەکی گەورەیە، یەکێکە لە حەوت سەرسوڕھێنەرەکانی جیھان، لە شاری [[ئەفسوس]]<nowiki/>ی [[یۆنانی کۆن]]دایە. یۆنانییەکان لە سەدەی شەشەمی پێش زاییندا دروستیان کردووە و دەڵێن ٢٢٠ ساڵ خەریکی دروستکردنی بوون. درێژایی ١٢٢ مەترە و پانایی ٦١ مەترە. دەرگاکانی بە زێڕ و ددانی فیل نەخش کرابوو. ئەم پەرستگایە لە ٣٥٦ پێش زاییندا ھیرۆستراتوس سووتاندی، بەڵام یۆنانییەکان دیسان دروستیان کردەوە، دووبارە گۆتەکان لە ساڵی ٣٢٦ ڕووخاندیان و تا ئێستاش پاشماوەکانی ھەر ماوە. ئارتیمیس [[دیانا]]یشی پێدەوترێت، ناوی کچی زیۆسی خواوەندی ھەتاوە. دیانا خواوەندی سروشت و ڕاو و شکارە لای یۆنانییەکان و پەیکەرێکی گەورەیان لە شاری ئەفسوس بۆ دروست کردووە. ئەم پەیکەرە بە کچە پاسەوانی پەرستگای ئارتیمیس ناسراوە. {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|مێژوو}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Temple of Artemis in Ephesus}} [[پۆل:نژیاروانیی سەدەی ٦ەمەمی پ.ز]] [[پۆل:نژیاروانیی لە تورکیا]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی پارێزگای ئیزمیر]] [[پۆل:ئارتیمیس]] [[پۆل:ئایینی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:دینی یۆنانی کۆن]] aziqj2zerxi6l9wadvifoe310r5nj1p 0 37785 1570153 1548138 2026-03-30T23:43:07Z Sarmand Soran 75470 1570153 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{نوێکردنەوە}} }} {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = سلێمانی | وێنە = [[پەڕگە:یانەی وەرزشی سلێمانی 1.jpg|200px]] | ناونیشانی وێنە = لۆگۆی یانەی سلێمانی | ناوی تەواو = یانەی سلێمانی | نازناو = دایک، سوورپۆشەکان | ناوی کورتکراوە = | دامەزراندن = [[١٩٥٦]] | هەڵوەشاندن = | زەوی = [[یاریگای سلێمانی]] | پانتایی = | ناوی پیشەیی خاوەن یانە = | خاوەن یانە = [[قوباد تاڵەبانی]] | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = | سەرۆک = [[سەرکەوت حەسەن]] | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی بژاردەی عێراقی]] | وەرز = [[٢٠١١]]-[[٢٠١٢]] | ڕیزبەند = یەکەم | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکەر = [[ئەحمەد موناجید]] | کۆمەڵەی هاندەران = | میدالیاکان = | American = | ڕاهێنەر = [[باسم قاسم]] |ماڵپەڕی فەرمی = http://www.sulyfc.com |وەرزی ئەمساڵ = [[٢٠١٢]]-[[٢٠١٣]] pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=_whiteshoulders|pattern_b2=|pattern_ra2=_whiteshoulders| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF||rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''یانەی سلێمانی''' یانەیەکی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] پیشەگەری [[عێراق]]یە. لە ساڵی [[١٩٥٦]]دا دامەزراوە، یانەکە لە [[خولی بژاردەی عێراق]] یاری دەکات. لە ١١ی ئایاری ٢٠١٧، [[شاسوار عەبدولواحید]] بە سەرۆکی فەخری یانەکە و سەرپەرشتیاری تیپی تۆپی پێی یانەکە دیاریکرا. == پێکھاتەی یانەکە == {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|عێراق}}{{DEFAULTSORT:سلێمانی}} [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی خولی بژاردەی عێراق]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە سلێمانی]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان]] mp5lovg7nxbyb9jj3o0bo1uzpk5es7b 1570154 1570153 2026-03-30T23:49:08Z Sarmand Soran 75470 1570154 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{نوێکردنەوە}} }} {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = سلێمانی | وێنە = [[پەڕگە:یانەی وەرزشی سلێمانی 1.jpg|200px]] | ناونیشانی وێنە = لۆگۆی یانەی سلێمانی | ناوی تەواو = یانەی سلێمانی | نازناو = دایک، سوورپۆشەکان | ناوی کورتکراوە = | دامەزراندن = [[١٩٥٦]] | هەڵوەشاندن = | زەوی = [[یاریگای سلێمانی]] | پانتایی = | ناوی پیشەیی خاوەن یانە = | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = | خاوەنی یانە = [[قوباد تاڵەبانی]] | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی بژاردەی عێراقی]] | وەرز = [[٢٠١١]]-[[٢٠١٢]] | ڕیزبەند = یەکەم | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکەر = [[ئەحمەد موناجید]] | کۆمەڵەی هاندەران = | میدالیاکان = | American = | ڕاهێنەر = [[باسم قاسم]] |ماڵپەڕی فەرمی = http://www.sulyfc.com |وەرزی ئەمساڵ = [[٢٠١٢]]-[[٢٠١٣]] pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000| pattern_la2=_whiteshoulders|pattern_b2=|pattern_ra2=_whiteshoulders| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF||rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''یانەی سلێمانی''' یانەیەکی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] پیشەگەری [[عێراق]]یە. لە ساڵی [[١٩٥٦]]دا دامەزراوە، یانەکە لە [[خولی بژاردەی عێراق]] یاری دەکات. لە ١١ی ئایاری ٢٠١٧، [[شاسوار عەبدولواحید]] بە سەرۆکی فەخری یانەکە و سەرپەرشتیاری تیپی تۆپی پێی یانەکە دیاریکرا. پاشان لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٥،[[قوباد تاڵەبانی]] بوو بە سەرۆکی فەخری یانەکە == پێکھاتەی یانەکە == {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|عێراق}}{{DEFAULTSORT:سلێمانی}} [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی خولی بژاردەی عێراق]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە سلێمانی]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان]] nf4r483lr0xtezo20jp5v9cpxz2b2k3 0 41381 1570129 1359595 2026-03-30T22:42:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570129 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-شار}} [[پەڕگە:Ghazvin logo3.tif|230px|وێنۆک|چەند دیمەنێک لە شاری قەزوین]] '''قەزوین''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: قزوین) شارێکە لە [[پارێزگای قەزوین]]ی [[ئێران]]. قەزوین لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا پایتەختی ئێران بووە. لە قەزویندا ژمارەیەک بچووک [[کورد]] دەژین. == دانیشتووان == دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ دا، ٤٠٢،٧٤٨ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://yaftenews.ir/important-news/17464-sarshomarii96.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202013131/http://yaftenews.ir/important-news/17464-sarshomarii96.html |url-status=dead }}</ref> == مرۆڤناسی == === زمان === زمانی زۆربەی خەڵکی شاری قەزوین [[زمانی فارسی|فارسی]] و بە [[زاری قەزوینی]]یە.<ref>https://qazvin.ostan-qz.ir {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121015446/https://qazvin.ostan-qz.ir/ |date=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref><ref>Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi, Peter McDonald, Meimanat Hosseini-Chavoshi, "The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction", Springer, 2009. pp 100-101: "The first category is 'Central' where the majority of people are Persian speaking ethnic Fars (provinces of Fars, Hamedan, Isfahan, Markazi, Qazvin, Qom, Semnan, Yazd and Tehran..."</ref> لە دوای فارسەکان نەتەوەی [[خەڵکی تات (ئێران)|تات]]ەکان، [[ئازەرییەکان]]، [[کورد]]ەکان و [[گیلەکەکان|گیلەکییەکان]] لە شاری قەزوین دەژین کە لە ناوچەکانی تری [[ئێران]] و [[پارێزگای قەزوین]] بە شاری قەزوین کۆچیان کردووە.<ref>http://www.negahmedia.ir/media/show_video/64113 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124052212/http://www.negahmedia.ir/media/show_video/64113 |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> لە سەفەرنامەی ئێدوارد براون بە ناوی «یەک ساڵ لە ناو ئێرانییەکان» (۱۸۸۷–۱۸۸۸) زمانی زۆرینەی خەڵکی قەزوین [[زمانی فارسی|فارسی]] نوسراوە.<ref>[http://isfahan.irib.ir/en/web/qazvin1006381/-/شھرستان-قزوین «شارستانی قەزوین»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210205134522/http://isfahan.irib.ir/en/web/qazvin1006381/-/%D8%B4%DA%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86 |date= ٥ی شوباتی ٢٠٢١ }}</ref><ref>[http://elmineh.ir/قزوین/ «قەزوین»]</ref><ref>Edward Brown-A YEAR AMONGST THE PERSIANS - IMPRESSIONS AS TO THE LIFE, CHARACTER, & THOUGHT OF THE PEOPLE OF PERSIA - Received during Twelve Months' Residence in that Country in the Year 1887-1888. excerpt 1: It isnot till Kazvin is reached, and only four or five stages separate the traveler from Tehran, that the Persian distinctly predominates over the Turkish excerpt 2: The bazaars were much like those which we had already seen at Khuy, Tabriz, and Zanjan; but as regards the people, the advantage was decidedly in favor of Kazvinis who are more pleasing in countenance, more gentle in manners and rather darker in complex than the Azerbaijanis. Persian is spoken by them universally,</ref> ھەروەھا خەڵکی پێشووی قەزوین بە [[زمانی فارسی]] و [[زاری قەزوینی]] قسەیان دەکرد.<ref>[http://www.citypedia.ir/اقوام-و-زبان-در-استان-قزوین/ «نەتەوە و زمان لە پارێزگای قەزوین»]</ref>{{bar box|title=نەتەوەکانی شاری قەزوین|titlebar=#ddd|right1=ڕێژە لەسەد|float=right|bars={{bar percent|[[فارسەکان|فارس]]|black|٤٨٫٠}} {{bar percent|[[خەڵکی تات|تات]]|red|٢٥٫٠}} {{bar percent|[[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]]|blue|١٢٫٠}} {{bar percent|[[کورد]]|yellow|١٠٫٠}} {{bar percent|[[باکووری ئێران|گیلەک]]|pink|٥}}}} === ئایین === زۆرینەی دانیشتووانی قەزوین [[موسڵمان]]ن و لە مەزھەبی [[شیعە]] دوازدە ئیمامی پەیرەوی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gozinesh.medu.ir/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150106112555/http://www.gozinesh.medu.ir/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای قەزوین]] * [[شارستانی قەزوین]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Qazvin}} [[پۆل:قەزوین| ]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانی قەزوین]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای قەزوین]] [[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]] 8r3rh8w2vwnpytdo33dtqfd1kymphvn 0 42770 1569953 1569892 2026-03-30T12:01:26Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569953 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]]{{ھن}}[[سەید]] | name = عەلی خامنەیی | native_name = علی خامنەای | native_name_lang = فارسی | image = Khamenei 2023.jpeg | caption = خامنەیی لە ساڵی ٢٠٢٣ | order = دووەمین | office = ڕێبەری ئێران | predecessor = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | president = {{plainlist| * ''خۆی'' * [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] * [[محەممەد خاتەمی]] * [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] * [[حەسەن ڕۆحانی]] * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] * [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) * [[مەسعوود پزیشکیان]] }} | successor = [[سەید موجتەبا خامنەیی]] | term_start = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | term_end = ۸ی ئازاری ۲۰۲٦{{ھن}}کاتی: ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ – ٦ی ئابی ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806|سەردێڕ=توضیحات مجلس خبرگان درباره جلسه انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر در سال 68/ آیت‌الله گلپایگانی فقط 14 ڕای داشت|یەکەم=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب|دوایین=Entekhab.ir|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی انتخاب – Entekhab.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.entekhab.ir/fa/news/387806 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> | office1 = سێیەمین [[سەرۆککۆماری ئێران]] | 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}} | 1namedata1 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]{{ھن}}''خۆی'' | predecessor1 = [[محەممەدعەلی ڕەجایی]] | primeminister1 = [[میرحوسێن مووسەوی]] | successor1 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start1 = ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | term_end1 = ١٦ی ئابی ١٩٨٩<ref name="resignation">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=letter to Hashemi Rafsanjani and resignation from presidency|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ١٩٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180616204334/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=2165|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | office2 = یەکەمین سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | appointed2 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor2 = پۆستەکە دامەزراوە | successor2 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] | term_start2 = ٧ی شوباتی ١٩٨٨ | term_end2 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | office3 = ئەندامی [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری]] | term_start3 = ١٥ی ئابی ١٩٨٣ | term_end3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | constituency3 = [[پارێزگای تاران]]<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1982 Assembly of Experts Election|ئیش=The Iran Social Science Data Portal|بڵاوکەرەوە=Princeton University|ناونیشان=https://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019162414/http://www.princeton.edu/irandataportal/elections/experts/1982/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | majority3 = ٢٬٨٠٠٬٣٥٣ (٨٧٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mashreghnews.ir/news/520344|سەردێڕ=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> | office4 = ئەندامی [[پەرلەمانی ئەنجومەنی ئیسلامی]] | term_start4 = ٢٨ی ئایاری ١٩٨٠ | term_end4 = ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ | constituency4 = تاران، ڕەی و شەمیرانات | majority4 = ١٬٤٠٥٬٩٧٦ (٦٥٫٨٪)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parliament members|ناونیشان=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|بڵاوکەرەوە=Iranian Majlis|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|زمان=fa|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> | office5 = پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] | term_start5 = ١٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠–٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ | term_end5 = | appointer5 = [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] | predecessor5 = [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] | successor5 = | 1blankname5 = {{nowrap|پێشنوێژە کاتییەکان}} | 1namedata5 = {{List collapsed|title=''پێڕست''|[[ئەحمەد جەننەتی|ئەحمەد جەنەتی]]{{ھن}}[[ئەحمەد خاتمی]]{{ھن}}[[کازم سەدیقی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوحەدی کرمانی]]{{ھن}}[[محەممەد حەسەن ئەبووتۆرابی فەرد]]{{ھن}}[[محەممەد جەواد حاج عەلی ئەکبەری]]}} | birth_name = سەید عەلی حوسێنی خامنە<ref name="cc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of Identity document of Ayatollah Khamenei|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes |١٩٣٩|٧|١٦}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|سەردێڕ=تصویری از شناسنامه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814175343/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=8799|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (ڕێکەوتی ناسنامە)<ref name="cc"/>{{ھن}}{{Birth date and age|df=yes |١٩٣٩|٤|١٩}} (ڕێکەوتی ڕاستەقینە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/558617/روایتی-از-تاریخ-دقیق-تولد-رهبر-انقلاب-از-زبان-معظم-له-عکس|سەردێڕ=روایتی از تاریخ دقیق تولد رهبر انقلاب از زبان معظم‌له+عکس|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=مشرق نیوز}}</ref> | birth_place = [[مەشھەد]]، [[پارێزگای خۆراسان]]، [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] (لە ١٩٨٩ەوە) | otherparty = {{plainlist| * [[حیزبی کۆماری ئیسلامی]] (١٩٧٩–١٩٨٧) * [[کۆمەڵەی ڕۆحانییە خەباتکارەکان]] (١٩٧٧–١٩٨٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|سەردێڕ=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود|زمان=fa|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Fararu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> }} | spouse = {{marriage|[[مەنسوورە خوجەستە باقرزادە]]|١٩٦٤}} | children = {{hlist|[[مستەفا خامنەیی|مستەفا]]|[[موجتەبا خامنەیی|موجتەبا]]|[[مەسعوود خامنەیی|مەسعوود]] (ناسراو بە موحسین)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Masoud|دوایین١=Kazemzadeh|s2cid=153558136|سەردێڕ=Ayatollah Khamenei's Foreign Policy Orientation|journal=Comparative Strategy|ڕێکەوت= n.d. |issn=0149-5933|eissn=1521-0448|پەڕەکان=٤٤٣–٤٥٨|بەرگ=٣٢|issue=5|doi=10.1080/01495933.2013.840208}}</ref>|مەیسەم|ھودا|بوشرا}} | parents = {{plain list| * [[جەواد خامنەیی]] * خەدیجە میردامادی }} | relatives = {{plain list| * [[محەممەد خامنەیی]] {{small|(برا)}} * [[ھادی خامنەیی]] {{small|(برا)}} }} | residence = [[بەیتی ڕێبەری]] | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | website = {{url|http://farsi.khamenei.ir/}} | signature = | module = {{Infobox religious biography | title = [[مەرجەع]] | embed = yes | religion = [[ئیسلام]] | denomination = [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] | jurisprudence = [[جەعفەرییەکان|جەعفەری]] | creed = [[ئوسوولی]] | main_interests = [[بنەماکانی فیقھ]]، [[زانستی تەفسیر|تەفسیر]]<ref name="cgie"/> | notable_ideas = [[فتوای عەلی خامنەیی لەبارەی دژایەتیی سازکردنی چەکی ناوکی]] | alma_mater = {{plainlist| * ناوچەی زانستیی خۆراسان<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی نەجەف]]<ref name="cgie"/> * [[ناوچەی زانستیی قوم]]<ref name="cgie"/> }} | teachers = | students = | influences = | influenced = }} | module2 = {{Infobox Military person|embed=yes | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]{{ھن}}[[بارەگای شەڕە ناڕێککەکان]]<ref name="raee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Raee|یەکەم١=Sajjad|editor1-last=Ardestani|editor1-first=Hussein|script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ|journal=Negin-e Iran: Quarterly for Studies of Iran–Iraq War|ڕێکەوت=زستانی ٢٠٠٨|بەرگ=٧|issue=26|پەڕەکان=٩–٢٤|ناونیشان=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense: During the First Year|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | serviceyears = ١٩٧٩–٨٠؛ ١٩٨٠–٨١ | commands = فەرماندەی سپای پاسداران<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی سامن ئەئێمە]]<ref name="raee"/> }} |مردن=٢٨ شوبات ٢٠٢٦ تەمەن(٨٦)ساڵ [[تاران]]، [[ئێران]]}} '''سەید عەلی حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی| سید علی حسینی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید عەلی خامنەیی''' (١٩ی نیسانی ١٩٣٩ – ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦)<ref>https://www.iranintl.com/en/202602280738</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Khamenei |ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/16337 |وێبگە=CGIE (fa)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=taking look at the biography of Ali Khamenei |ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |وێبگە=khamenei (fa) |ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208233452/http://farsi.khamenei.ir/memory-content?id=26142 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەرجەعێکی [[شیعە]]ی [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمام]] و دووەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٨٩ەوە ئەو پۆستەی پێبوو لە جێگەی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]. ئەو لەپێشدا سێیەمین [[سەرۆککۆماری ئێران]] بووە لە نێوان ساڵەکانی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩. خامنەیی بەپێی [[یاسای بنەڕەتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران|یاسای بنەڕەتیی ئێران]]، باڵاترین دەسەڵاتدار و فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی ئەو وڵاتەیە. ئەو لە ئێستادا درێژترین ماوەی [[سەرۆکی حکوومەت|دەسەڵاتداری]] لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا و لەدوای [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] دووەم درێژترین ماوەی ڕێبەرایەتی لە ئێراندا پێبوو.<ref name="Primer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|سەردێڕ=The Supreme Leader – The Iran Primer|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630220905/http://iranprimer.usip.org/resource/supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> بەوتەی خۆی لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]]دا چەند جار دەستبەسەر کراوە و دواتر بۆ ماوەی سێ ساڵ دوور خرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=57&Itemid=20 |سەردێڕ=Khamenei.ir |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی]]، لە حوزەیرانی ١٩٨١دا [[ھەوڵی تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|ھەوڵی تیرۆرکردنی خامنەیی]] درا کە بووە ھۆی لەکارکەوتنی دەستی ڕاستی.<ref>[https://nationalpost.com/m/story.html?id=1715112 Khamenei has kept a low profile]{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Agence France Presse, 20 June 2009. Retrieved 24 September 2009.{{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html |سەردێڕ=How Khamenei Keeps Control|ئیش=Newsweek|نووسەر=Maziar Bahari|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101025013022/http://www.newsweek.com/2007/04/05/reign-of-the-melted-ones.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خامنەیی یەکێک لە سەرکردەکانی ئێران لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە دەیەی ١٩٨٠دا بووە و پەیوەندیییەکی نزیکی لەگەڵ [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھەبووە کە ئێستا سپای بەڕێوە دەبات و فەرماندەکانی سپا لەلایەن خامنەییەوە دادەنرێن و لادەبرێن. ھەروەھا سپای پاسداران ھەوڵی سەرکوتکردنی دژبەرانی خامنەیی دەدات.<ref name="Newsweekmag">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei Will Be Iran's Last Supreme Leader|ناونیشان=http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ئیش=Newsweek|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وتەگێڕانەوە=referring to the enormous power Khamenei has given Iran's Islamic Revolutionary Guards Corps, which, under Khamenei's direct control, has brutally repressed demonstrators, human rights activists, and opposition journalists.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916184019/http://www.newsweek.com/khamenei-will-be-irans-last-supreme-leader-76961|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی لە ساڵی ١٩٨١ ھەتا ١٩٨٩، وەکوو سێیەمین سەرۆک کۆماری ئێران کاری کرد و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری باڵای شۆڕش بوو. خومەینی ھەندێک پێش مردنی لەگەڵ ئەو جێگرەوەی کە ھەڵیبژاردبوو، [[حوسێنعەلی مونتەزیری]] ناکۆکیی ھەبوو، ھەر بۆیە لەکاتی مردنی خومەینی کەس نەبوو کە جێگەی بگرێتەوە. لەلایەن [[ئەنجومەنی شارەزایانی ڕێبەری|ئەجومەنی شارەزایان]]ەوە لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩، خامنەیی کە تەمەنی ٥٠ ساڵ بوو وەکوو ڕێبەری نوێ ھەڵبژێردرا. بەوتەی [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، خامنەیی کەسێک بوو کە خومەینی پێش مردنی وەکوو جێگرەوەی خۆی ھەڵیبژاردبوو. خامنەیی لە ١٤ی ئایاری ١٩٧٩ەوە، بەڕێوبەرایەتیی خزمەتکارانی [[ئاستانی قودسی ڕەزەوی]] پێیە.<ref name="رئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انتصاب آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان ڕئیس خدمه‌ی آستان قدس رضوی|ناونیشان=http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|وێبگە=farsi.khamenei.ir|ڕێکەوت = ١٤ی نیسانی ١٩٧٩|بڵاوکەرەوە=khamenei.ir|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819145038/http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=37411|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، بەھێزترین کاربەدەستی سیاسی لە کۆماری ئیسلامیی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ئیش=BBC News|سەردێڕ=Profile: Iran's 'unremarkable' supreme leader Khamenei|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120218062301/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14362281|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name=GanjiForAff>Ganji, Akbar, "The Latter-Day Sultan: Power and Politics in Iran", ''Foreign Affairs'', November December 2008</ref> ئەو [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی ئێران و فەرماندەی گشتیی [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزە چەکدارەکان]] بوو و توانی لە زۆرێک لە بوارە ئابوورییەکان، ئایینییەکان، سیاسەتە ناوخۆیییەکان و دەرەکییەکان و ژینگە سروشتییەکاندا دەستێوەردان و ڕۆڵی سەرەکیی ھەبێت.<ref name="Middle East Eye">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|سەردێڕ=Iran's Khamenei hits out at Rafsanjani in rare public rebuke|ئیش=Middle East Eye|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160404031405/http://www.middleeasteye.net/news/khamenei-lashes-out-rafsanjani-and-rouhani-rare-iran-public-spat-1261460510|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="al-monitor.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|سەردێڕ=Khamenei says Iran must go green – Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|بڵاوکەرەوە=Al-Monitor|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222135539/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/11/iran-green-climate-change-khamenei.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Louis Charbonneau and Parisa Hafezi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|سەردێڕ=Exclusive: Iran pursues ballistic missile work, complicating nuclear talks|نووسەر=Louis Charbonneau and Parisa Hafezi|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Reuters|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731230530/https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-missiles-idUSBREA4E11V20140516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref name="en.iranwire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.iranwire.com/features/5272/|سەردێڕ=IranWire – Asking for a Miracle: Khamenei's Economic Plan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307035444/https://en.iranwire.com/features/5272/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|سەردێڕ=Khamenei outlines 14-point plan to increase population|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170801000839/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/05/khamenei-plans-increase-iran-population.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|سەردێڕ=Iran: Executive, legislative branch officials endorse privatization plan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170105175931/http://www.payvand.com/news/06/jul/1055.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خامنەیی وەکوو ڕێبەر، توانای بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی بەسەر دەزگاکانی جێبەجێکردن، یاسادانان و دادگەری و ھەروەھا ھێزە چەکدارەکان و میدیاکاندا ھەبوو.<ref name="Primer"/> تەواوی کاندیداکانی ئەنجومەنی شارەزایان، سەرۆکایەتیی کۆمار و [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لەلایەن [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ەوە پەسەند دەکران، کە ئەندامەکانی بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن ڕێبەری ئێرانەوە دادەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|سەردێڕ=Rafsanjani breaks taboo over selection of Iran's next supreme leader|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161218132154/https://www.theguardian.com/world/2015/dec/14/rafsanjani-breaks-taboo-over-selection-of-irans-next-supreme-leader|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک کات بووە کە ئەنجومەنی پارێزەران دوای فەرمانی خامنەیی، ڕەتکردنەوەکانی بۆ ژمارەیەکی تایبەت ھەڵوەشاندووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|سەردێڕ=Iran reverses ban on reformist candidates|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161221144045/https://www.theguardian.com/world/2005/may/24/iran|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> خامنەیی لە سەردەمی دەسەڵاتداریدا بینەری ژمارەیەکی بەرچاو خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیی گەورە بووە، لەوانەش [[خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٤ی قەزوین]]،<ref name="english.alarabiya.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|سەردێڕ=The Basij Mostazafan – A culture of martyrdom and death|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161207015759/http://english.alarabiya.net/en/perspective/features/2016/12/06/The-Basij-Mostazafan-A-culture-of-martyrdom-and-death.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>[[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ئێران (تەممووزی ١٩٩٩)|خۆپیشاندانەکانی ١٩٩٩ی خوێندکارانی تاران]]، [[خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٠٩)|خۆپیشاندانەکانی دوای ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩ی سەرۆکایەتیی]]،<ref name="linkday.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khamenei was the victim of an attempted assassination|ناونیشان=http://www.linkday.ir/گزارشی-از-ماجرای-ترور-6-تیر-1360.html|وێبگە=LinkDay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011225034/http://www.linkday.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-6-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="The New York Times">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|سەردێڕ=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ئیش=The New York Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100205184518/http://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref><ref name="cnn.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|سەردێڕ=Several killed, 300 arrested in Tehran protests|وێبگە=CNN|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091231034802/http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/27/iran.protests/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١١–٢٠١٢)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١١–٢٠١٢]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨]]، [[خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ئێران (٢٠١٨–٢٠١٩)|خۆپیشاندانەکان و مانگرتنەکانی گشتیی ٢٠١٨–٢٠١٩]]، [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩–٢٠٢٠]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]]، [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|سەرھەڵدانی ٢٠٢٢]]. ھەروەھا زۆربەی [[ڕۆژنامەنووس]] و ئەو کەسانەی کە ڕەخنەیان لە خانتەیی گرتووە بە تۆمەتە جۆراوجۆرەکان دەستبەسەر کراون و بە بەندیخانە و قامچلێدان سزا دراون، کە ھەندێک جار گیانیان لەدەستداوە.<ref name="State Department2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2015 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/253135.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department|وتەگێڕانەوە=During the year the government arrested students, journalists, lawyers, political activists, women's activists, artists, and members of religious minorities; charged many with crimes such as "propaganda against the system" and "insulting the supreme leader;" and treated such cases as national security trials (see sections 1.a. through 1.e. ; section 6, Women; and section 7.a.).}}</ref><ref name="State Department">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN 2016 HUMAN RIGHTS REPORT|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/265708.pdf|بڵاوکەرەوە=United States State Department}}</ref> لە سەردەمی ڕێبەرایەتیی خامنەییدا [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]] ڕوویدا. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == عەلی خامنەیی لە ١٩ی نیسانی ١٩٣٩ لەدایکبووە، باوکی جەواد خامنەیی بوو کە [[عالم]] و [[موجتەھید]]ێکی لەدایکبووی [[نەجەف]]، [[عێراق]] بوو، و دایکی ناوی خەدیجە میردامادی (کچی ھاشم میردامادی) بوو لە [[مەشھەد]]. ئەو دووەم منداڵ بوو لە کۆی ھەشت منداڵ. دوو لە برایەکانیشی پیاوی ئایینین؛ برا بچووکەکەی، ھادی خامنەیی، سەرنووسەری ڕۆژنامە و پیاوی ئایینییە. خوشکە گەورەکەی، فاتیمە حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. باوکی [[تورک]]ێکی [[ئازەرییەکان|ئازەری]] خەڵکی [[خامنە]] بوو. دایکیشی [[فارس]]ێکی خەڵکی [[یەزد]] بوو. ھەندێک لە باپیرانی خەڵکی [[تەفرێش]] بوون لە پارێزگای مەرکەزیی ئێستا و لە شوێنی ڕەسەنی خۆیانەوە لە تەفرێش کۆچیان کردبوو بۆ خامنە لە نزیک [[تەورێز]]. باپیرانی عەلی خامنەیی سەید حوسێن تەفرێشی بوو، کە لە نەوەکانی سەیدە ئەفتاسییەکان بوو کە دەوترێت دەگەڕێنەوە سەر سوڵتانی زانایان ئەحمەد، ناسراو بە سوڵتان سەید، کە نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی سەجادە. خوێندنی خامنەیی لە تەمەنی چوار ساڵییەوە دەستی پێکرد، بە فێربوونی [[قورئان]] لە مەکتەب؛ ئاستەکانی سەرەتایی و پێشکەوتووی خوێندنی [[حەوزە]]ی لە حەوزەی مەشھەد بەسەر برد، لەژێر دەستی مامۆستایانی وەک شێخ ھاشم قەزوینی و ئایەتوڵڵا میلانی. لە [[مەشھەد]]، ھەروەھا سەردانی ڕووناکبیرە سێکیولارەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی [[سۆسیالیست]]ە خواپەرستەکانی دەکرد، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بوو بانگەشەی بۆ [[سۆسیالیزمی ئیسلامی]] دەکرد و کاریگەر بوو بە کەسایەتییەکانی وەک [[کارل مارکس]]، [[چێ گیڤارا]]، [[تیتۆ]] و [[عەلی شەریعەتی]]؛ خامنەیی بەشداری لە سیمینار و وتارەکانیاندا دەکرد، کە بەلای عەباس میلانییەوە کاریگەری لەسەر جیھانبینیی جیھانی سێیەمیی ئەوی دواتری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ چوو بۆ [[نەجەف]]، بەڵام بەھۆی ناڕازیبوونی باوکی بۆ مانەوەی لەوێ، زوو گەڕایەوە بۆ [[مەشھەد]]. لە ساڵی ١٩٥٨، لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بەشداری لە وانەکانی سەید حوسێن برووجێردی و [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دەکرد. وەک زۆرێک لە پیاوانی ئایینی دیکەی چالاکی سیاسی لەو سەردەمەدا، خامنەیی زۆر زیاتر تێکەڵ بە [[سیاسەت]] بوو تا زانستی ئایینی. == سەرەتای کاری سیاسی (١٩٦٠ەکان–١٩٨١) == بەپێی ماڵپەڕە فەرمییەکەی، خامنەیی شەش جار دەستگیر کراوە پێش ئەوەی بۆ ماوەی سێ ساڵ لە سەردەمی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]دا دووربخرێتەوە. ئەو کەسایەتییەکی سەرەکیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و یەکێک لە نزیکەکانی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری ئیسلامی]]یەوە، خامنەیی چەندین پۆستی حکوومیی ھەبووە. خامنەیی لە ١٤ی نیسانی ١٩٧٩ەوە وەک سەرۆکی خزمەتکارانی ئاستان قودس ڕەزەوی کاری کردووە. محەممەد سەحیمی جەختی لەوە کردەوە کە کاری سیاسیی ئەو دوای شۆڕشی ئێران دەستی پێکرد، کاتێک سەرۆککۆماری پێشووی ئێران، ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی، کە ئەو کاتە جێی متمانەی خومەینی بوو، خامنەیی ھێنایە ناو بازنەی ناوەوەی خومەینی. دواتر، حەسەن ڕۆحانی، کە ئەو کاتە ئەندامی پەرلەمان بوو، ڕێکخستنی بۆ خامنەیی کرد تا یەکەم پۆستی گەورەی خۆی لە حکوومەتی کاتیی شۆڕشگێڕدا وەک جێگری وەزیری بەرگری وەربگرێت. لە ساڵی ١٩٨٠، دوای دەستلەکارکێشانەوەی حوسێن عەلی مونتەزەری لەو پۆستە، ڕووحوڵڵا خومەینی عەلی خامنەیی بۆ پۆستی پێشنوێژی ھەینیی [[تاران]] دەستنیشان کرد. خامنەیی بۆ ماوەیەکی کورت لە کۆتایییەکانی تەممووز تا ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ جێگری وەزیری بەرگریی نەتەوەیی بوو و وەک سەرپەرشتیاری [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کاری دەکرد. ھەروەھا وەک نوێنەری لیژنەی بەرگریی [[پەرلەمانی ئێران]] لە مەیدانی جەنگدا خزمەتی کردووە. == ھەوڵی تیرۆرکردنی ١٩٨١ == خامنەیی بە تەسکۆڵە لە ھەوڵێکی تیرۆرکردن لەلایەن [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] ڕزگاری بوو کاتێک [[بۆم]]بێک، کە لەناو تۆمارکەرێکی دەنگدا شاردرابووەوە، لە تەنیشتی تەقییەوە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، کاتێک خامنەیی لە بەرەکانی پێشەوەی جەنگ گەڕابووەوە، بەپێی خشتەی شەممەکانی چوو بۆ [[مزگەوتی ئەبوزەر]]. دوای نوێژی یەکەم، [[وتار]]ێکی بۆ نوێژخوێنان پێشکەش کرد کە پرسیارەکانیان لەسەر [[کاغەز]] نووسیبوو. لەو کاتەدا، گەنجێک کە دوگمەیەکی داگرت، تۆمارکەرێکی دەنگی لەگەڵ کاغەزەکان لەسەر مێزەکەی بەردەم خامنەیی دانا. دوای خولەکێک، تۆمارکەرەکە دەستی بە فیکە لێدان کرد، پاشان لەناکاو تەقییەوە. «دیارییەکی گرووپی فورقان بۆ کۆماری ئیسلامی» لەسەر دیواری ناوەوەی تۆمارکەرەکە نووسرابوو. چارەسەرکردنی خامنەیی چەند مانگێکی خایاند و [[قۆڵ]] و [[دەنگەژێ]] و [[سی]]یەکانی بە سەختی بریندار بوون. ئەو بەشێوەیەکی ھەمیشەیی بریندار بوو، و توانای بەکارھێنانی قۆڵی ڕاستی لەدەست دا. == سەرۆکایەتی (١٩٨١–١٩٨٩) == لە ساڵی ١٩٨١، دوای تیرۆرکردنی [[محەممەد عەلی ڕەجایی]]، خامنەیی لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ بە دەنگێکی زۆر (٩٧٪) وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا، کە تێیدا تەنھا چوار کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون. خامنەیی بووە یەکەم پیاوی ئایینی کە ئەو پۆستە وەربگرێت. [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە سەرەتادا دەیویست پیاوانی ئایینی لە سەرۆکایەتی دوور بخاتەوە، بەڵام دواتر بۆچوونەکانی گۆڕی. لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ١٩٨٥دا، کە تەنھا سێ کاندید لەلایەن ئەنجومەنی پارێزەرانەوە پەسەند کرابوون، عەلی خامنەیی جارێکی دیکە وەک سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرایەوە و ٨٧٪ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا. لە وتاری دەستبەکاربوونی سەرۆکایەتیدا، خامنەیی بەڵێنی دا کە «لاڕێی، [[لیبراڵیزم]]، و [[چەپڕەوی|چەپە]] کاریگەرەکان بە [[ئەمریکا]]» لەناو ببات. بەپێی ژووری ئێران، دژایەتیی توند بەرامبەر [[حکوومەت]]، لەوانە ناڕەزایەتیی توندوتیژ و ناتوندوتیژ، تیرۆرکردن، چالاکیی [[گەریلا]] و یاخیبوونەکان، لە سەرەتای ساڵانی ١٩٨٠کاندا، چ پێش سەرۆکایەتیی خامنەیی و چ لە کاتی سەرۆکایەتییەکەیدا، بە سەرکوتکردنی دەوڵەت و تیرۆر وەڵام درانەوە. ھەزاران ئەندامی ئاسایی گرووپە یاخیبووەکان کوژران، زۆرجار لەلایەن دادگا شۆڕشگێڕییەکانەوە. تا ساڵی ١٩٨٢، حکوومەت ڕای گەیاند کە کۆنترۆڵی دادگاکان دەکات، ھەرچەندە گرووپە سیاسییە جیاوازەکان لە نیوەی یەکەمی ساڵانی ١٩٨٠کاندا بەردەوام لەلایەن حکوومەتەوە سەرکوت دەکران. === لەکاتی جەنگی ئێران و عێراق === خامنەیی یەکێک بوو لە سەرکردەکانی ئێران لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق]]دا لە ساڵانی ١٩٨٠کان و پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سوپای پاسداراندا پەرەپێدا کە ئێستا بەھێزە. سوپای پاسداران بۆ سەرکوتکردنی دژبەرانی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] جێگیر کراون. وەک سەرۆککۆمار، ناوبانگی ئەوەی ھەبوو کە گرنگییەکی زۆر بە وردەکارییە سەربازی، [[بوودجە]] و کارگێڕییەکان دەدات. دوای دەرکردنی [[سوپای عێراق]] لە [[ئێران]] لە ساڵی ١٩٨٢، خامنەیی بووە یەکێک لە دژبەرانی سەرەکیی بڕیارەکەی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە بۆ ناو عێراق، کە ئەمەش بۆچوونێک بوو خامنەیی لەگەڵ سەرۆک وەزیران [[میرحوسێن موسەوی]] ھاوبەش بوو، کە دواتر لەکاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێرانی ٢٠٠٩]]دا ناکۆکی لەگەڵیدا دروست کرد. === قۆناغی دوای جەنگ === لە بڕیارەکەی ١٠ی نیسانی ١٩٩٧ سەبارەت بە تیرۆرەکانی چێشتخانەی میکۆنۆس، دادگای [[ئەڵمانیا]] فەرمانی دەستگیرکردنی نێونەتەوەیی بۆ [[عەلی فەلاحیان]]، وەزیری ھەواڵگریی ئێران دەرکرد، دوای ئەوەی ڕای گەیاند کە تیرۆرەکە لەلایەن ئەوەوە و بە ئاگاداریی خامنەیی و ڕەفسەنجانی فەرمانی پێ کراوە. بەرپرسانی ئێران بە توندی تێوەگلانی خۆیان ڕەتکردەوە. [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]]، سەرۆکی ئەوکاتی [[پەرلەمانی ئێران]]، بڕیارەکەی وەک سیاسی، ناڕاست و بێ بنەما ڕەتکردەوە. بڕیارەکە بووە ھۆی قەیرانێکی دیپلۆماسی لە نێوان حکوومەتەکانی ئێران و چەندین وڵاتی ئەورووپی، کە تا تشرینی دووەمی ١٩٩٧ی خایاند. تیرۆرکەرە تۆمەتبارکراوەکان، دارابی و ڕاحیل، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ لە زیندان ئازاد کران و دیپۆرت کرانەوە بۆ وڵاتەکانی خۆیان. == ڕێبەری باڵا (١٩٨٩–٢٠٢٦) == === ھەڵبژاردن وەک ڕێبەری باڵا === {{سەرەکی|ھەڵبژاردنی ڕێبەری باڵای ئێران لە ساڵی ١٩٨٩}} لە ساڵی ١٩٨٩، [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتووڵڵا خومەینی]] ئایەتوڵڵا مونتەزەریی وەک جێنشینی سیاسیی خۆی لابرد، و لە جیاتیی ئەو پۆستەکەی دا بە خامنەیی. لەبەر ئەوەی خامنەیی نە مەرجەع بوو و نە ئایەتوڵڵا، ئەنجومەنی شارەزایان ناچار بوو دەستوور دەستکاری بکات بۆ ئەوەی پۆستی ڕێبەری باڵای نوێی ئێران پێ ببەخشێت (بڕیارێک کە لەلایەن چەندین ئایەتوڵڵای گەورەوە دژایەتی دەکرا). خامنەیی دوای مردنی خومەینی بە فەرمی جێگەی گرتەوە، دوای ئەوەی لە ٤ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]ی بەوەکالەت ھەڵبژێردرا. === پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی === سەرەتا، ھەندێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی شارەزایان بیرۆکەی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتییان پێشنیار کرد. لیستی جۆراوجۆر پێشنیار کران، و خامنەیی لە ھەموویاندا ناوی ھەبوو. بۆ نموونە، ئەنجومەنێکی سێ کەسی پێکھاتوو لە [[عەلی مشکینی]]، [[عەبدولکەریم موسەوی ئەردەبیلی]] و خامنەیی پێشنیاز کرا بۆ ڕێبەرایەتیکردنی ئێران. بەپێی ڕەفسەنجانی، ئەو و خامنەیی دژی پێشنیازەکە بوون، لەکاتێکدا [[ئایەتوڵڵا حائیری شیرازی]] و [[ئایەتوڵڵا ئیبراھیم ئەمینی]] لایەنگری بوون. لایەنگرانی پێشنیازی ئەنجومەنەکە باوەڕیان وابوو کە بوونی ئەنجومەنێک یەکڕیزیی زیاتر لە کۆمەڵگادا دروست دەکات و تایبەتمەندیی ئەرێنیی زیاتر لە ئەنجومەنێکدا دەدۆزرێتەوە. لە بەرامبەردا، نەیارەکان باوەڕیان وابوو کە ڕێبەرێکی تاک کاراترە بەپێی ئەزموونەکانی ڕابردوو لە دۆسیەی ئەنجومەنی دادوەریدا. ئیبراھیم ئەمینی پوختەی ھۆکارەکانی خستەڕوو کە لەلایەن ھەردوو لاوە پێشکەش کرابوون. بە وتەی ئەو، نەیارەکان پێشنیازەکەیان ڕەتکردەوە چونکە: ١) بەڵگە بۆ ویلایەتی فەقی تەنھا بۆ سەرپەرشتیی تاکێک ڕاست بوو، و ڕوون نەبوو کێ سەرپەرشتییەکە بەدەستەوە دەگرێت کاتێک ئەنجومەنێک ھەبێت. سەرپەرشتیی ئەنجومەنێک ڕەگی لە [[فەرموودە]] و [[فیقھی ئیسلامی]]دا نەبوو. ٢) ڕێکخراوەکانی پێشووی جۆری ئەنجومەن، وەک ئەنجومەنی پەخش و ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە پراکتیکدا سەرکەوتوو نەبوون، و ئەنجومەنی سەرکردایەتی بە ھۆکاری ھاوشێوە باش دەرناچێت. ٣) خەڵک ڕاھاتبوون بە ڕێبەرایەتیی تاکەکەسی، و ئەنجومەنێکی سەرکردەکان شتێکی نامۆ بوو بۆیان. ٤) ڕێبەرێکی تاک دەتوانێت یەکلاکەرەوەتر مامەڵە بکات لە کاتی بڕیارە ھەستیار و بنەڕەتییەکان و چارەسەرکردنی کێشە و قەیرانەکاندا. لە لایەکی دیکەوە، لایەنگرانی پێشنیازەکە باوەڕیان وابوو کە: ١) لەو کاتەدا، ھیچ فەقیھێک یەکسان بە خومەینی یان تەنانەت دوو یان سێ ئاست نزمتر لەو نەبوو تا بتوانێت چاوەڕوانیی خەڵک جێبەجێ بکات. ٢) لە دۆخی ئەنجومەنێکی سەرکردایەتیدا، ئەندامەکان دەتوانن قەرەبووی یەکتر بکەنەوە ئەگەر ھەر یەکێکیان کەموکووڕیی ھەبێت لە بوارێکدا. ٤٥ ئەندام دژی پێشنیازی ئەنجومەنی سەرکردایەتی دەنگیان دا لەکاتێکدا زیاتر لە ٢٠ کەس لایەنگری بوون، و پێشنیازەکە ڕەتکرایەوە. دوای ئەوەی ئەنجومەنەکە بیرۆکەی ئەنجومەنی سەرکردایەتیی ڕەتکردەوە، خامنەیی بە دەنگی ٦٠ کەس لە کۆی ٧٤ ئەندامی ئامادەبوو بە ڕێبەر ھەڵبژێردرا، و ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد ڕەزا گوڵپایەگان]]ی ١٤ دەنگەکەی دیکەی بەدەست ھێنا. ھەرچەندە دواجار پۆستەکەی قبووڵ کرد، بەڵام خامنەیی ناڕەزایەتیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە نەشیاویی خۆی، و وتی «کاندیدکردنی من دەبێت وا لە ھەموومان بکات خوێن بگریین»، و مشتومڕی لەگەڵ موجتەھیدەکانی ئەنجومەنەکە کرد. === پێوەرەکانی مەرجەع === لەبەر ئەوەی خامنەیی لەو کاتەدا مەرجەع نەبوو—کە [[دەستووری ئێران]] داوای دەکرد—وەک ڕێبەری باڵای کاتی دەستنیشان کرا. دواتر، دەستوور ھەموار کرایەوە بۆ لابردنی ئەو مەرجە، و ئەنجومەنی شارەزایان لە ٦ی ئابی ١٩٨٩ کۆبووەوە بۆ دووپاتکردنەوەی خامنەیی بە ٦٠ دەنگ لە کۆی ٦٤ ئامادەبوو. لە ٢٩ی نیسانی ١٩٨٩، لە وەڵامی نامەی ئایەتوڵڵا عەلی مشکینی، سەرۆکی لیژنەی بەرپرس لە پێداچوونەوەی دەستوور، کە پرسیاری تێڕوانینی خومەینی دەکرد سەبارەت بە پێوەرەکانی مەرجەع، خومەینی وتی: «لەسەرەتاوە، باوەڕم وابوو و پێداگریم دەکرد کە ھیچ پێویستییەک بە مەرجەکانی مەرجەعییەت (دەسەڵات لە [[فیقھ]]دا) نییە. [[موجتەھید]]ێکی (فەقیھی ڕووناکبیر) بە [[تەقوا]]، کە لەلایەن ئەنجومەنی بەڕێزی شارەزایانەوە پەسەند کرابێت، کافییە». لە ڤیدیۆیەکدا کە لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٧–٢٠١٨)|ناڕەزایەتییەکانی ٢٠١٧–٢٠١٨ی ئێران]] دەرکەوت، خامنەیی لەبەردەم ئەنجومەنەکەدا دەبینرا کە دەیوت ئەو لە ڕووی ئایینییەوە شیاو نییە بۆ ئەوەی ببێتە ڕێبەری باڵا. خامنەیی، کە پلەکەی [[حوجەتولئیسلام]] بوو و [[مەرجەع]] نەبوو وەک ئەوەی دەستووری ئێران داوای دەکرد، وتی ئەو تەنھا دەبێتە «ڕێبەرێکی تەشریفاتی»، و لەلایەن ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانییەوە دڵنیا کرایەوە کە پۆستەکە «کاتی» دەبێت تا ئەنجامدانی ڕاپرسییەک، کە دیار بوو بۆ ساڵێک دواتر پلانی بۆ دانرابوو. دوای ڕاپرسیی دەستووری کە لە ٢٨ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەنجام درا و مەرجی مەرجەعی لابرد، خامنەیی لە ٦ی ئاب بە فەرمی لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە وەک ڕێبەری باڵای ھەمیشەیی و فەرمی ھەڵبژێردرا. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، کازم حائیری دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی مەرجەع بەھۆی پیری و نەخۆشییەوە ڕاگەیاند. ئەمە بە یەکەم جار لە مێژوودا وەسف کرا کە مەرجەعێک دەستبەرداری پۆستەکەی بێت. ئەو داوای لە شوێنکەوتووانی کرد پەیڕەویی عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێران بکەن وەک «باشترین کەس بۆ ڕێبەرایەتیی گەلەکەمان و لابردنی دەستدرێژیکاران». === ستراتیژیی سیاسی و فەلسەفە === سەردەمی خامنەیی جیاواز بوو لە سەردەمی پێش خۆی. ھەرچەندە، ئەو بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتی [[خومەینی]] بۆ «ھاوسەنگکردنی گرووپێک بەرامبەر ئەوی تر، بۆ دڵنیابوون لەوەی ھیچ لایەنێک ھێزی زۆر بەدەست نەھێنێت». بەھۆی نەبوونی [[کاریزما]] و پێگەی ئایینیی خومەینی، ئەو تۆڕی کەسیی پەرەپێدابوو، سەرەتا لەناو ھێزە چەکدارەکان و پاشان لەناو پیاوانی ئایینی، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی بونیادە سەرەکییەکان و حەوزەکانی [[قوم]] و [[مەشھەد]]ی دەکرد. دوای سێ دەیە لە بوون بە ڕێبەری باڵا، خامنەیی توانی زۆرێک لە دڵسۆزانی لە سەرانسەری دامەزراوە سەرەکییەکانی ئێران دابنێت، «دروستکردنی سیستەمێک کە خزمەتی دەکات و دەیپارێزێت». پیاوی ئایینیی پێشوو مەھدی خەلەجی و سەعید گوڵکار، سیستەمەکەی خامنەیییان بە دروستکردنی «پەیکەرێکی ھاوتەریب» بۆ ھەر یەکێک لە دامەزراوەکانی وڵات ([[سوپا]]، دەزگا ھەواڵگرییەکان، ھتد) وەسف کرد بۆ ئەوەی ئەو دامەزراوانە بە لاوازی بھێڵێتەوە. بەپێی وەلی نەسر لە قوتابخانەی جۆنز ھۆپکینز بۆ خوێندنی پێشکەوتووی نێونەتەوەیی، «[خامنەیی] زۆرێک لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکایەتیی لەگەڵ خۆیدا برد و نووسینگەی ڕێبەری باڵای کردە سەرپەرشتیاری ھەموو شتێکی گۆڕەپانی سیاسیی ئێران». بە بڕوای نەسر، خامنەیی «جۆرێکی نامۆ لە [[دیکتاتۆر]]» بوو. بەرپرسانی ژێر دەستی خامنەیی کاریگەرییان ھەبوو لەسەر دەسەڵاتە جیاوازەکانی وڵات، و ھەندێک جار دەمەقاڵێی نێوان دامەزراوەکان، لەوانە «پەرلەمان، سەرۆکایەتی، دەسەڵاتی دادوەری، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]، سوپا، دەزگا ھەواڵگرییەکان، دەزگاکانی پۆلیس، نوخبەی ئایینی، پێشنوێژانی ھەینی و بەشێکی زۆری میدیاکان»، ھەروەھا جۆرەھا «دامەزراوەی ناحکوومی، ڕێکخراو، ئەنجومەن، حەوزە و گرووپە بازرگانییەکان». خامنەیی فەرمانی دەردەکرد و بڕیاری کۆتایی دەدا لەسەر ئابووری، ژینگە، سیاسەتی دەرەوە و ھەموو شتێکی تر لە [[ئێران]]. خامنەیی بە بەردەوامی لەگەڵ سەرۆککۆمار، ئەندامانی کابینە، سەرۆک و بەرپرسانی دەسەڵاتی دادوەری، پەرلەمانتاران و ئەوانی تر کۆدەبووەوە و پێی دەوتن چی بکەن. ھەروەھا خامنەیی دامەزراندنەکانی کابینەی سەرۆکایەتیی دەردەکرد و دەیگەڕاندنەوە. خامنەیی لەگەڵ میوانە بیانییەکان کۆدەبووەوە، بەڵام سەفەری نێونەتەوەیی نەدەکرد؛ ھەر کەسێک بیویستایە بیبینێت دەبوایە سەفەری بکردایە بۆ ئێران. جگە لە کاتەکەی لە [[نەجەف]] وەک خوێندکار، خامنەیی لە ماوەی سەرۆکایەتیدا سەفەری [[لیبیا]]ی کردووە. لە وتارەکانیدا، خامنەیی بە بەردەوامی ئاماژەی بە زۆرێک لە بابەتە ئاشناکانی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] دەکرد: دادپەروەری، سەربەخۆیی، خۆبژێوی، حکوومەتی ئیسلامی و دژایەتیی توند بەرامبەر [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، لەکاتێکدا بە دەگمەن باسی لە ئایدیالە شۆڕشگێڕییەکانی دیکەی وەک دیموکراسی و شەفافییەتی زیاتری حکوومەت دەکرد. بەپێی [[کەریم سەجادپور]] لە دامەزراوەی کارنێگی بۆ ئاشتیی نێونەتەوەیی، خامنەیی «بەرەنگاری ھەوڵەکانی ڕەفسەنجانی بووەوە بۆ دۆزینەوەی شێوازێکی ژیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ھەروەھا ھیواکانی خاتەمی بۆ دەوڵەتێکی ئیسلامیی دیموکراتیتر، و مەیلی ئەحمەدی نەژاد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاشکاوانە». === کەرتی تایبەتکردنی کارگە دەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠٠٧، خامنەیی داوای کەرتی تایبەتکردنی [[کۆمپانیا]] دەوڵەتییەکانی کرد، لەوانە کۆمپانیای تەلەفۆن، سێ [[بانک]] و دەیان پڕۆژەی بچووکی [[نەوت]] و پترۆکیمیایی. دوای چەند مانگێک، لە کۆبوونەوەیەکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ سەرۆککۆماری ئەوکات [[مەحموود ئەحمەدی نەژاد]] و وەزیرانی کابینەکەی، پیاوانی ئایینیی گرنگ، سەرۆکی [[پەرلەمان]] و پارێزگارەکان، سەرۆکانی پەخشی دەوڵەت و ژووری بازرگانیی ئێران، خامنەیی فەرمانی کرد: «ھەندێک یاسا تێپەڕێنن، ھەندێک بازرگانی بفرۆشن، و لەم بارەیەوە خێرا بن». خامنەیی ھۆشداریدا کە «ئەوانەی دژایەتیی ئەم سیاسەتانە دەکەن ئەوانەن کە بەرژەوەندی و کاریگەریی خۆیان لەدەست دەدەن». === مشتومڕ سەبارەت بە پێگەی ئایەتوڵڵای گەورە === لە ساڵی ١٩٩٤، دوای مردنی ئایەتوڵڵای گەورە [[محەممەد عەلی ئەراکی]]، کۆمەڵەی مامۆستایانی حەوزەی [[قوم]] خامنەیی وەک مەرجەعێکی نوێ ڕاگەیاند؛ بەڵام، چەندین [[ئایەتوڵڵا]] ڕەتیانکردەوە دان بەوەدا بنێن. ھەندێک لەو پیاوە ئایینییە ناڕازییانە بریتی بوون لە [[محەممەد شیرازی]]، [[حوسێن عەلی مونتەزەری]]، [[حەسەن تەباتەبایی]] قومی، و [[یەعسوبەدین ڕەستگار جویباری]]. لە ساڵی ١٩٩٧، بۆ نموونە، مونتەزەری «گومانی خستە سەر دەسەڵاتەکانی ڕێبەر» و لە ئەنجامدا بەھۆی لێدوانەکانییەوە بە داخستنی خوێندنگە ئایینییەکەی، ھێرشکردنە سەر نووسینگەکەی لە قوم، و ماوەیەک دەستبەسەرکردنی لە ماڵەوە سزا درا. == تیرۆرکردن == {{سەرەکی|تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی}} لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، لە میانەی زنجیرەیەک ھێرشی مووشەکیی بەرفراوانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بۆ سەر [[ئێران]] وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی «تووڕەییی داستان»، بەرپرسێکی ئیسرائیلیی نەناسراو بانگەشەی ئەوەی کرد کە تەرمی خامنەیی دۆزراوەتەوە. چەند کاتژمێرێک پێشتر، [[عەباس عێراقچی]]، وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕای گەیاند کە خامنەیی و [[مەسعوود پزیشکیان]]ی سەرۆککۆمار «تا ئەو جێیەی من ئاگادارم» لە ژیاندان. دواتر لە ھەمان ڕۆژدا، [[دۆناڵد ترەمپ]]، سەرۆکی ئەمریکا لە «[[ترووس سۆشیاڵ]]» نووسی کە خامنەیی کوژراوە. تەلەڤیزیۆنی دەوڵەتیی ئێران دواتر لە دەوروبەری کاتژمێر ٥ی بەیانی بە کاتی ئێران، چەند کاتژمێرێک دوای ڕاگەیاندنەکەی ترەمپ، مردنەکەی، لەگەڵ کچەکەی، زاواکەی، بووکەکەی و نەوەکەیدا پشتڕاست کردەوە. ڕاپۆرت کراوە کە خامنەیی لەکاتێکدا لە نووسینگەکەیدا بووە، کوژراوە. بەدوای مردنی خامنەییدا، حکوومەت ٤٠ ڕۆژ ماتەمینیی ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆککۆمارەکانی ئێران}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیسلام|سیاسەت|شیعە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Khamenei}} [[پۆل:عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:وەرگێڕە ئێرانییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] 2nqq12eerjfvgoglp0twfgbw6uqnqep 0 43484 1569946 1569945 2026-03-30T12:00:16Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569946 wikitext text/x-wiki '''عەنازییەکان''' خاوەن میرنشینێکی کوردی بوون، کە بە میرنشینی عەنازی (٩٩٠–١١١٧) ناسراوە، کە بە گوتەی مێژوونووس [[ئیبن ئەسیری جزری|ئیبن ئەسیر]] (١١٦٠–١٢٣٣) وا ناونراون بەھۆی بەخێوکردنی [[بزن]]ەوە لەکاتێکدا مێژوونووس [[ئیبن ئەلموستەوفی]] پێی وایە ناوی عەیارییەکان ڕێکترە لە عەنازییەکان، چونکە دامەزرێنەری میرنشینەکە ناوی [[محەممەد ئەلعەیار]] بووە، و وشەی ئەلعەیار لە نێو [[کورد]] دا بە مانای زیرەکی یان مرۆڤی زیرەک بەکارھاتووە، ئەم ناوە مشتومڕی لەسەر بوونی عەشیرەتێکی [[عەرەب]]ی بە ناوی بەنو عەنزە دروست کردووە، بەڵام کوردەکان ناوی عەنازییەکان بە ھەڵە دەزانێت و عەیارییەکان بە ناوێکی وردتر دەزانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the … - Hugh Kennedy - Google Books|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Prophet_and_the_Age_of_the_Caliphate.html?id=Kak0CwAAQBAJ|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191226051423/https://books.google.com/books/about/The_Prophet_and_the_Age_of_the_Caliphate.html?id=Kak0CwAAQBAJ|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/E_J_Brill_s_First_Encyclopaedia_of_Islam.html?hl=ar&id=7CP7fYghBFQC|سەردێڕ=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam 1913-1936|ڕێکەوت=١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨٢٦٥-٦|زمان=en}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200712042114/http://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_3562.html</ref> ئەم میرنشینە لە ناوچەی [[حەلوان]] لەلایەن [[کورد]]ەکانی [[شازەنجانیی]]ەوە دامەزراوە دواتر دەسەڵاتی فراوان بووە و لەشارەکانی [[ئەسەد ئاباد]] و [[داقوق]] و ئاوەدانی دیکە دەسەڵاتەکەی پەرەی سەندووە، لە میرە بەناوبانگەکانیان، [[میر ئەبولفەتح محەممەد]] کوڕی [[عەنناز]] و [[میر حسام ئەلدەو]]. == ڕەچەڵەکناسی == عەلی کوڕی ئەسیر ڕای گەیاندووە کە ناوی «عەنناز» لە وشەی «عەنز»ەوە ھاتووە کە بە واتای «بزن» دێت و ئاماژەیە بۆ خاوەن، بازرگان، یان شوانکاری بزن؛ بەڵام [[شەرەفخانی بدلیسی]] و [[حەمدوڵڵا موستەوفی]] ناوی «بەنوو عەییار»یان پێشنیار کردووە و پێیان وایە وشە [[عەرەبی]]یەکەی «عەییار» کە بە واتای «زیرەک»یان «فێڵباز» دێت، لە [[کوردی]] و [[فارسی]]شدا باو بووە و وەک نازناو بۆ خێزانە کوردەکان بەکارھاتووە، لەکاتێکدا نە «عەنز» و نە «عەنناز» لە فەرھەنگە کوردییەکاندا باس نەکراون.<ref name=":0">https://iranicaonline.org/articles/annazids-banu-annaz-a-kurdish-dynasty-r</ref> == جوگرافیا == عەننازییەکان بە پلەی یەکەم دەسەڵاتیان بەسەر [[کرماشان]]، [[حەڵوان]]، [[دینەوەر]]، [[شارەزوور]]، [[داقووق]]، [[دەسکەرە]]، [[مەندەلی]] و [[نوعمانییە]]دا ھەبوو. == مێژوو == دامەزرێنەری خانەدانی عەننازییەکان ئەبولفەتح محەممەدی کوڕی عەنناز بوو (کۆچی دوایی ١٠١٠–١٠١١ ز) کە فەرمانڕەوایی [[حەڵوان]]ی دەکرد و پێدەچێت بەستراوە بێت بە ئیدارەی بەھائولدەولەی خانەدانی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]]ەوە. لە بیست ساڵی یەکەمی حوکمڕانیدا، جەنگی لەگەڵ «بەنوو عوقەیل» کرد و بۆ ماوەیەکی کاتی داقووقی گرت، ھەروەھا لە دەوروبەری [[خانەقین]] لەگەڵ «بەنوو مەزییەد» جەنگا. لە ساڵی ١٠٠٦دا، [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] و ئەبولحەسەن عەلی کوڕی مەزییەدی حەسەنوەیھی، ١٠ ھەزار سەربازیان دژی عەننازییەکان نارد، ئەمەش ئەبولفەتحی ناچار کرد پەنا بۆ بوەیھییەکان لە [[بەغدا]] ببات. لە پەیماننامەیەکی نێوان ھەردوو خانەدانەکە لە ھەمان ساڵدا، ئەبولفەتح خۆی وەک پاشکۆی حەسەنوەیھییەکان ناساند. ئەبولفەتح لەلایەن کوڕەکەیەوە، [[حوسامولدەولە ئەبوشەوک]] (تا نزیکەی ١٠٤٦ فەرمانڕەوایی کرد)، جێگەی گیرایەوە کە سەردەمی فەرمانڕەوایییەکەی پڕ بوو لە وێرانکاری و ململانێی ناوخۆیی. بەو ھۆیەشەوە، ناوچەی ژێر دەسەڵاتی زۆر گۆڕانکاری بەسەردا دەھات؛ لە گەورەترین فراوانبوونیدا گەیشتە [[حللە]]، لەکاتێکدا لە کەمترین ئاستیدا تەنھا سنووردار بوو بە [[ڕۆژاوای ئێران]]. ئەو ژنی لە خانەدانی بەنوو مەزییەد ھێنا کە ئەمەش پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو خانەدانەکەی باشتر کرد. دوای مردنی بەدری کوڕی حەسەنوەیە، ھۆزەکانی [[لوڕ]] و [[شادەنجان]] کەوتنە ژێر کۆنترۆڵی ئەبوشەوک. وەک کاردانەوەیەک، بوەیھییەکان لە ھەمەدان کوڕی بەدری کوڕی حەسەنوەیھیان ئازاد کرد، کە تاھیری کوڕی ھیلال بوو و لە کاتی شەڕدا لەلایەن ئەوانەوە دەستگیر کرابوو. تاھیری کوڕی ھیلال بەرەو ڕووی عەننازییەکان ھێرشی برد و ئەوانیش ناچار بوون بۆ [[حەڵوان]] بکشێنەوە؛ بەڵام شەڕەکە کاتێک کۆتایی ھات کە تاھیری کوڕی ھیلال لە [[ناوەن]] نیشتەجێ بوو دوای ئەوەی ژنی لە خێزانی ئەبوشەوک ھێنا. دواتر ئەبوشەوک تاھیری کوڕی ھیلالی کوشت و تەواوی خاکی عەننازییەکانی گرتەوە. لە ساڵی ١٠٢٩دا، ئەبوشەوک جەنگی دژی [[شەمسوولدەولە]] و [[تورکە ئۆغوزەکان]] کرد و شکستی پێ ھێنان و [[ھەمەدان]]، [[دینەوەر]] و [[ئەسەداوا]]ی گرت. لە ساڵی ١٠٣٠دا [[داقووق]]ی لە بەنوو مەزییەد سەندەوە و [[کرماشان]]یش لە ساڵی ١٠٣٨/٣٩دا گیرا. پاشان سەربازەکانی بەرەو ئەرنەبە و خولەنجان برد کە لەژێر دەستی [[قووھییەکان]]دا بوون. لە ساڵی ١٠٤٠دا، کاتێک ویستی بەرەو ئەو زەویانە پێشڕەوی بکات کە لەژێر کۆنترۆڵی براکەی، موھەلھەلدا بوون (١٠١١–١٠٥٥)، دەستگیر کرا؛ موھەلھەل پشتگیری لەلایەن کاکوەیھییەکانەوە دەکرا. [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکوەیھییەکان]] بەردەوام بوون لە گرتنی بەشێکی زۆری خاکی عەننازییەکان. دواتر ڕێگە بە ئەبوشەوک درا بگەڕێتەوە بۆ حەڵوان. پەیوەندییەکانی نێوان ئەبوشەوک و براکەی بە نێوەندگیری شەمسوولدەولە باشتر بوون، بەڵام دووژمنایەتییەکان سەریان ھەڵدایەوە کاتێک موھەلھەل ڕەتی کردەوە کوڕی ئەبوشەوک (ئەبولفەتح کوڕی ئەبوشەوک) ئازاد بکات. ئەبوشەوک دوو جار ھێرشی کردە سەر موھەلھەل بەڵام نەیتوانی کوڕەکەی ڕزگار بکات کە دواتر لە دیلێتیدا کۆچی دوایی کرد. کەمێک دوای ئەوە، لە ساڵی ١٠٤٥دا، توغرەڵی فەرمانڕەوای [[تورکمان|تورکمانەکان]] [[ئیبراھیم ئینال]]ی زڕبرای بۆ ناوچە کوردییەکان نارد و ئەبوشەوک ناچار بوو لە دینەوەرەوە بەرەو کرماشان و پاشان بۆ [[قەڵای سیروان]] لەسەر [[ڕووباری دیالە]] ھەڵبێت، کە لەوێ زۆرێک لە کوردەکان لە دەوری کۆبوونەوە. ھەردوو براکە ھەوڵیان دا یەک بگرن، بەڵام ھێزەکانی ئینال سەرکەوتوو بوون لە گرتنی [[حەڵوان]] و [[مەیدەشت]] و ھێرشیان کردە سەر [[خانەقین]]. ئەبوشەوک لە نیسانی ١٠٤٦دا کۆچی دوایی کرد و لایەنگرانی لە دەوری براکەی کۆبوونەوە. سەعدی کوڕی ئەبوشەوک، بڕیاری دا بچێتە پاڵ ئینال و بەو ھۆیەوە گرژییە ناوخۆیییەکانی عەننازییەکانی نوێ کردەوە. کاتێک ئینال لە ساڵی ١٠٤٦دا حەڵوانی گرت، سەرکەوتنی جەنگەکەی پێشکەش بە [[تاھیری کوڕی ھیلال]] کرد، کە کوڕە کوژراوەکەی ئەبوشەوک بوو.<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|کوردستان}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]] 3ws47xrz66yaziv1bhsfx9yhckm7qt7 0 72957 1570147 1554088 2026-03-30T23:16:31Z Sarmand Soran 75470 1570147 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|یانەی وەرزشیی نەورۆز|نەورۆز (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = یانەی نەورۆز | وێنە = Newroz Sports Club.png | ناونیشانی وێنە = لۆگۆی یانەی وەرزشی نەورۆز | ناوی تەواو = یانەی وەرزشیی تۆپی پێی نەورۆز | نازناو = ''شانازیی سلێمانی'هیوای شارێک | ناوی کورتکراوە = نەورۆز | دامەزراندن = {{Start date and age|١٩٩٤}} | هەڵوەشاندن = | زەوی = [[یاریگای سلێمانی]] و [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]] | پانتایی = '''یاریگای سلێمانی:'''{{ھن}}١٥٫٠٠٠{{ھن}}'''یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز:'''{{ھن}}١٤٫٥٠٠ | ناوی پیشەیی خاوەن یانە =خاوەنی یانە | خاوەن یانە = [[لاھور تاڵەبانی]] | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = | سەرۆک = | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی نایابی کوردستان]] (پێشتر){{ھن}}[[خولی ئەستێرەکانی عێراق]] | وەرز = | ڕیزبەند = دووەم | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکەر = مەڕوان حوسێن | کۆمەڵەی هاندەران = | میدالیاکان = | American = | ڕاهێنەر = [[وەلی کەریم]] |ڕاھێنەر = وەلی کەریم |ماڵپەڕی فەرمی = |وەرزی ئەمساڵ = | pattern_la1 = _redborder | pattern_b1 = _saoluiz14h | pattern_ra1 = _redborder | pattern_sh1 = _redsides | pattern_so1 = _ | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _blackborder | pattern_b2 = _newells11t | pattern_ra2 = _blackborder | pattern_sh2 = _blacksides | pattern_so2 = _ | leftarm2 = FF0000 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 }} '''یانەی وەرزشیی نەورۆز''' یانەیەکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری [[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]ە، لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراوە. یانەکە لە [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]] یاری دەکات، و ناوەندەکەی لە شاری [[سلێمانی]]یە. ساڵی ٢٠٢١ بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی بگاتە خولی ئەستێرەکانیی عێراق، ئەمەش دوای ئەوەی لە دوایین گەڕی خولی پلە یەکەکانی عێراق لە یانەی جنسییەی بردەوە بە گۆڵیکی بێ بەرامبەر. لە وەرزی ٢٠٢١–٢٠٢٢ دەبێتە یەکێک لە یانە نایابەکانی عێراق. یانەی نەورۆز دووەم یانەی شاری سلێمانییە کە بەشداری خولی نایابی عێراقی کردبێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=به‌ فه‌رمی نوێنه‌رێكی دیكه‌ی كورد له‌ خولی نایابی عێراق زیاد بوو|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/207285-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C-%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%83%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%D9%87%E2%80%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەورۆز لە سەهۆڵەکەی سلێمانی زەماوەند دەکات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/sports/0307202112|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆ یەکەمجار یانەی «نەورۆز» بەشداری لە خولی پلەیەکی عێراق دەکات|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i396004|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdish.sahartv.ir}}</ref> و یەکێکە لە چوار یانە کوردییەکانی خولی ئەستێرەکانی عێراق. یانەی وەرزشیی نەورۆز لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ئەنجامی یەکگرتنی دوو یانەی ئەزمەڕ و کەمال سەلیم دامەزرا، کە پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراون و ئێستا یەکێکە لە یانە بەھێزەکانی کوردستان و عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Newroz Sports Club|ناونیشان=https://newrozsportsclub.com/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=newrozsportsclub.com|زمان=English}}</ref> == یاریگای نوێ == لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١، [[لاھور تاڵەبانی]] سەرۆکی یانەکە بەردی بناغەی [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]]ی لە شاری سلێمانی دانا. یاریگا نوێیەکە توانای ھەیە ١٤٫٥٠٠ ھاندەر لەخۆ بگرێت و دروستکردنی ١٢ ملیۆن دۆلاری تێچووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وضع حجر الأساس لملعب دولي يتسع لأكثر من 14 الف متفرج في السليمانية|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/Entertainment-News/368969/sports/%D9%88%D8%B6%D8%B9-%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%94%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%84%D9%85%D9%84%D8%B9%D8%A8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A7%D9%94%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-14-%D8%A7%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=قناه السومرية العراقية|زمان=ar}}</ref> == دەستکەوتەکان == * '''[[خولی نایابی عێراق]]''' ** براوەی وەرزی ٢٠–٢١ * '''[[خولی نایابی کوردستان]]''' ** براوەی وەرزی ١٩–٢٠ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://newrozsportsclub.com/ ماڵپەڕی فەرمیی یانەی وەرزشی نەورۆز] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|کوردستان|پارێزگای سلێمانی|عێراق}} {{یانە وەرزشییە کوردییەکان}} [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی خولی نایابی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە سلێمانی]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]] bj1n2iw41ftocl2au2n024ab9h5z453 1570148 1570147 2026-03-30T23:20:04Z Sarmand Soran 75470 1570148 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|یانەی وەرزشیی نەورۆز|نەورۆز (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = یانەی نەورۆز | وێنە = Newroz Sports Club.png | ناونیشانی وێنە = لۆگۆی یانەی وەرزشی نەورۆز | ناوی تەواو = یانەی وەرزشیی تۆپی پێی نەورۆز | نازناو = شانازیی سلێمانی ،هیوای شارێک | ناوی کورتکراوە = نەورۆز | دامەزراندن = {{Start date and age|١٩٩٤}} | هەڵوەشاندن = | زەوی = [[یاریگای سلێمانی]] و [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]] | پانتایی = '''یاریگای سلێمانی:'''{{ھن}}١٥٫٠٠٠{{ھن}}'''یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز:'''{{ھن}}١٤٫٥٠٠ | ناوی پیشەیی خاوەن یانە =خاوەنی یانە | خاوەن یانە = [[لاھور تاڵەبانی]] | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = | سەرۆک = | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی نایابی کوردستان]] (پێشتر){{ھن}}[[خولی ئەستێرەکانی عێراق]] | وەرز = | ڕیزبەند = نۆیەم | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکاری مێژووی = مەڕوان حوسێن | کۆمەڵەی هاندەران = | میدالیاکان = | American = | ڕاهێنەر = [[وەلی کەریم]] |ڕاھێنەر = وەلی کەریم |ماڵپەڕی فەرمی = |وەرزی ئەمساڵ = | pattern_la1 = _redborder | pattern_b1 = _saoluiz14h | pattern_ra1 = _redborder | pattern_sh1 = _redsides | pattern_so1 = _ | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _blackborder | pattern_b2 = _newells11t | pattern_ra2 = _blackborder | pattern_sh2 = _blacksides | pattern_so2 = _ | leftarm2 = FF0000 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 }} '''یانەی وەرزشیی نەورۆز''' یانەیەکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری [[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]ە، لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراوە. یانەکە لە [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]] یاری دەکات، و ناوەندەکەی لە شاری [[سلێمانی]]یە. ساڵی ٢٠٢١ بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی بگاتە خولی ئەستێرەکانیی عێراق، ئەمەش دوای ئەوەی لە دوایین گەڕی خولی پلە یەکەکانی عێراق لە یانەی جنسییەی بردەوە بە گۆڵیکی بێ بەرامبەر. لە وەرزی ٢٠٢١–٢٠٢٢ دەبێتە یەکێک لە یانە نایابەکانی عێراق. یانەی نەورۆز دووەم یانەی شاری سلێمانییە کە بەشداری خولی نایابی عێراقی کردبێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=به‌ فه‌رمی نوێنه‌رێكی دیكه‌ی كورد له‌ خولی نایابی عێراق زیاد بوو|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/207285-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C-%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%83%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%D9%87%E2%80%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەورۆز لە سەهۆڵەکەی سلێمانی زەماوەند دەکات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/sports/0307202112|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆ یەکەمجار یانەی «نەورۆز» بەشداری لە خولی پلەیەکی عێراق دەکات|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i396004|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdish.sahartv.ir}}</ref> و یەکێکە لە چوار یانە کوردییەکانی خولی ئەستێرەکانی عێراق. یانەی وەرزشیی نەورۆز لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ئەنجامی یەکگرتنی دوو یانەی ئەزمەڕ و کەمال سەلیم دامەزرا، کە پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراون و ئێستا یەکێکە لە یانە بەھێزەکانی کوردستان و عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Newroz Sports Club|ناونیشان=https://newrozsportsclub.com/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=newrozsportsclub.com|زمان=English}}</ref> == یاریگای نوێ == لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١، [[لاھور تاڵەبانی]] سەرۆکی یانەکە بەردی بناغەی [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]]ی لە شاری سلێمانی دانا. یاریگا نوێیەکە توانای ھەیە ١٤٫٥٠٠ ھاندەر لەخۆ بگرێت و دروستکردنی ١٢ ملیۆن دۆلاری تێچووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وضع حجر الأساس لملعب دولي يتسع لأكثر من 14 الف متفرج في السليمانية|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/Entertainment-News/368969/sports/%D9%88%D8%B6%D8%B9-%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%94%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%84%D9%85%D9%84%D8%B9%D8%A8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A7%D9%94%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-14-%D8%A7%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=قناه السومرية العراقية|زمان=ar}}</ref> == دەستکەوتەکان == * '''[[خولی نایابی عێراق]]''' ** براوەی وەرزی ٢٠–٢١ * '''[[خولی نایابی کوردستان]]''' ** براوەی وەرزی ١٩–٢٠ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://newrozsportsclub.com/ ماڵپەڕی فەرمیی یانەی وەرزشی نەورۆز] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|کوردستان|پارێزگای سلێمانی|عێراق}} {{یانە وەرزشییە کوردییەکان}} [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی خولی نایابی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە سلێمانی]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]] 58c56do9tjdw2g1ix46avn0wftvxeai 1570151 1570148 2026-03-30T23:37:19Z Sarmand Soran 75470 1570151 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|یانەی وەرزشیی نەورۆز|نەورۆز (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = یانەی نەورۆز | وێنە = Newroz Sports Club.png | ناونیشانی وێنە = لۆگۆی یانەی وەرزشی نەورۆز | ناوی تەواو = یانەی وەرزشیی تۆپی پێی نەورۆز | نازناو = شانازیی سلێمانی ،هیوای شارێک | ناوی کورتکراوە = NRZ | دامەزراندن = {{Start date and age|١٩٩٤}} | هەڵوەشاندن = | زەوی = [[یاریگای سلێمانی]] و [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]] | پانتایی = '''یاریگای سلێمانی:'''{{ھن}}١٥٫٠٠٠{{ھن}}'''یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز:'''{{ھن}}١٤٫٥٠٠ | ناوی پیشەیی خاوەن یانە =خاوەنی یانە | خاوەن یانە = [[لاھور تاڵەبانی]] | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = | سەرۆک = | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی نایابی کوردستان]] (پێشتر){{ھن}}[[خولی ئەستێرەکانی عێراق]] | وەرز = | ڕیزبەند = نۆیەم | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکاری مێژووی = مەڕوان حوسێن | کۆمەڵەی هاندەران = | میدالیاکان = | American = | ڕاهێنەر = [[وەلی کەریم]] |ڕاھێنەر = [[وەلی کەریم]] |ماڵپەڕی فەرمی = |وەرزی ئەمساڵ = | pattern_la1 = _redborder | pattern_b1 = _saoluiz14h | pattern_ra1 = _redborder | pattern_sh1 = _redsides | pattern_so1 = _ | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _blackborder | pattern_b2 = _newells11t | pattern_ra2 = _blackborder | pattern_sh2 = _blacksides | pattern_so2 = _ | leftarm2 = FF0000 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 }} '''یانەی وەرزشیی نەورۆز''' یانەیەکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری [[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]ە، لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراوە. یانەکە لە [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]] یاری دەکات، و ناوەندەکەی لە شاری [[سلێمانی]]یە. ساڵی ٢٠٢١ بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی بگاتە خولی ئەستێرەکانیی عێراق، ئەمەش دوای ئەوەی لە دوایین گەڕی خولی پلە یەکەکانی عێراق لە یانەی جنسییەی بردەوە بە گۆڵیکی بێ بەرامبەر. لە وەرزی ٢٠٢١–٢٠٢٢ دەبێتە یەکێک لە یانە نایابەکانی عێراق. یانەی نەورۆز دووەم یانەی شاری سلێمانییە کە بەشداری خولی نایابی عێراقی کردبێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=به‌ فه‌رمی نوێنه‌رێكی دیكه‌ی كورد له‌ خولی نایابی عێراق زیاد بوو|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/207285-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C-%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%83%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%D9%87%E2%80%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەورۆز لە سەهۆڵەکەی سلێمانی زەماوەند دەکات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/sports/0307202112|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆ یەکەمجار یانەی «نەورۆز» بەشداری لە خولی پلەیەکی عێراق دەکات|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i396004|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdish.sahartv.ir}}</ref> و یەکێکە لە چوار یانە کوردییەکانی خولی ئەستێرەکانی عێراق. یانەی وەرزشیی نەورۆز لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ئەنجامی یەکگرتنی دوو یانەی ئەزمەڕ و کەمال سەلیم دامەزرا، کە پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراون و ئێستا یەکێکە لە یانە بەھێزەکانی کوردستان و عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Newroz Sports Club|ناونیشان=https://newrozsportsclub.com/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=newrozsportsclub.com|زمان=English}}</ref> == یاریگای نوێ == لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١، [[لاھور تاڵەبانی]] سەرۆکی یانەکە بەردی بناغەی [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]]ی لە شاری سلێمانی دانا. یاریگا نوێیەکە توانای ھەیە ١٤٫٥٠٠ ھاندەر لەخۆ بگرێت و دروستکردنی ١٢ ملیۆن دۆلاری تێچووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وضع حجر الأساس لملعب دولي يتسع لأكثر من 14 الف متفرج في السليمانية|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/Entertainment-News/368969/sports/%D9%88%D8%B6%D8%B9-%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%94%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%84%D9%85%D9%84%D8%B9%D8%A8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A7%D9%94%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-14-%D8%A7%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=قناه السومرية العراقية|زمان=ar}}</ref> == دەستکەوتەکان == * '''[[خولی نایابی عێراق]]''' ** براوەی وەرزی ٢٠–٢١ * '''[[خولی نایابی کوردستان]]''' ** براوەی وەرزی ١٩–٢٠ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://newrozsportsclub.com/ ماڵپەڕی فەرمیی یانەی وەرزشی نەورۆز] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|کوردستان|پارێزگای سلێمانی|عێراق}} {{یانە وەرزشییە کوردییەکان}} [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق]] [[پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی خولی نایابی کوردستان]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە سلێمانی]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]] nzdbdw168qv55ylrnlo7r6xl3h6igp2 0 76810 1570150 1454984 2026-03-30T23:34:44Z Sarmand Soran 75470 1570150 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یانەی تۆپی پێ|ناوی یانە=دھۆک|وێنە=[[پەڕگە:Duhok SC logo (2023).png|200px]]|ناوی تەواو=یانا دھۆک یا وەرزشی|نازناو=ئەلھویت چیا|دامەزراندن={{Start date and age|١٩٧٠}}||یاریگا=[[یاریگای دھۆک]]|خول=[[خولی نایابی کوردستان]]{{ھن}}[[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]] |سەرۆک= [عەبدوڵا جەلال] |ڕاهێنەر= [ئەحمەد خەلەف] | pattern_la1 = _shoulder_stripes_blue_stripes | pattern_b1 = _shoulder_stripes_blue_stripes | pattern_ra1 = _shoulder_stripes_blue_stripes | pattern_sh1 = _adidasyellow | pattern_so1 = _3_stripes_blue | leftarm1 = FFFF00 | body1 = FFFF00 | rightarm1 = FFFF00 | shorts1 = FFFF00 | socks1 = FFFF00 | pattern_la2 = _shoulder_stripes_yellow_stripes | pattern_b2 = _shoulder_stripes_yellow_stripes | pattern_ra2 = _shoulder_stripes_yellow_stripes | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _3_stripes_yellow | leftarm2 = 3b61ad | body2 = 3b61ad | rightarm2 = 3b61ad | shorts2 = 3b61ad | socks2 = 3b61ad }} '''یانەی وەرزشیی دھۆک''' ({{بە کوردیی باکووری|یانا دھۆک یا وەرزشی}}{{تێبینی|لاتینی: Yana Dihok ya werzişî}}) یانەیەکی وەرزشی پیشەگەریی [[ھەرێمی کوردستان|کوردستانە]]، و مەڵبەندەکەی لە شاری [[دھۆک]]ە. یانەکە خاوەن کۆمەڵێک یانەی یاریی جیاوازە، لە گرنگترینیان یاری [[تۆپی پێ]] و [[تۆپی باسکە]]یە. یانەی تۆپی پێی دھۆک لە ساڵی ١٩٧٠ دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq - Foundation Dates|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/iraqfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> و لە وەرزی ٢٠٠٩–٢٠١٠ بووەتە پاڵەوانی خولی نایابی عێراق، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١١ چووەتە قۆناغی ھەشتی [[جامی یەکێتیی ئاسیا]]. لە ئێستادا لە [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]] بەشدارە. ھەروەھا گەورەترین ڕکابەریی یانەی دھۆک، [[یانەی وەرزشیی زاخۆ|زاخۆی]] دراوسێیەتی، ھەموو وەرزێک بەگڕوتینترین و توندترین یاریی ئەنجام دەدەن، یاری نێوان ئەم دوو یانەیە بە «دێربی بادینان» ناسراوە.<ref>https://www.kurdistan24.net/ckb/tag/دێربی%20بادینان</ref><ref>https://yariga.net/TAG/دێربی-بادینان/</ref>لە خولی پالەوانەکانی کەنداو ٢٠٢٤-٢٥ بۆ یەکەمجار لە مێژووی عێراق و هەرێمی کوردستان یانەی دهۆک بووە پاڵەوان و جامەکەی بەدەستهێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=یانەی دهۆک بووە پاڵەوانی جامی کەنداو |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/835252 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=یانەی دهۆک بووە پاڵەوانی جامی کەنداو}}</ref>دوای ئەوەی لە یاریی گەڕانەوەی کۆتاییدا لەسەر یاریگەی خۆیدا ٢ـ١ لە قادسیەی کوێتی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=كووورة: الموقع العربي الرياضي الأول |ناونیشان=https://www.kooora.com/?c=27331 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.kooora.com |زمان=ar |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250409122448/https://www.kooora.com/?c=27331 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پەیوەندییەکانی یانەکە == یانەی دھۆک کە پێشتر لە وەرزی ٢٠٠٩–٢٠١٠ نازناوی خولی نایابیی عێراقی بەدەستھێنا، بەڵام ساڵی ٢٠١٦ کشانەوەی خۆی لە خولی نایابی عێراق ڕاگەیاند و پێنج ساڵ لە ڕیزی یانە نایابەکان دوورکەوتەوە؛ بەم ھۆیەوە، [[یانەی داڵکورد]] ئامادەیی دەربڕی تا بۆ ماوەی سێ مانگ بە خواستن چوار یاریزانیی یانەکەی پێشکەشی یانەی دھۆک بکات وەک یارمەتییەک بۆ ئەوەی لە قۆناغی دووەمی خولی پلەیەکی عێراق یاریی بۆ یانەکە بکەن، یانەی داڵکورد جگە لەوەی ھەر چوار یاریزانەکەی بە خۆڕایی پێشکەشی یانەی دھۆک کرد، مووچەی یاریزانەکانیشی لە ئەستۆ گرت.<ref>https://www.kurdistan24.net/ckb/story/215234-داڵکورد-مەبەستییەتی-یانەی-دهۆک-بگەینێتەوە-ریزی-یانە-نایابەکانی-عێراق</ref> لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤، سەرۆکی یانەی دھۆک، عەبدوڵڵا جەلال، بە مەبەستی ئامادەبوون لە یارییەکی [[ئامەدسپۆر|یانەی ئامەدسپۆر]] سەردانی [[باکووری کوردستان]]ی کرد، بەڵام لە دەرەوەی یاریگای یانەکە لە شاری [[ئامەد]] لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانیی [[تورکیا]]وە دەستبەسەر کرا. شڤان محەممەد، بەرپرسی ڕاگەیاندنی یانەی دھۆک ڕای گەیاند، کە سەرۆکی یانەی دھۆک لەسەر بانگھێشتنامەی یانەی ئامادسپۆر سەردانی ئەو شارەی کردووە، بەڵام لەلایەن ھێزی ئەمنیی تورکیاوە لە دەرەوەی یاریگا بۆ ماوەی کاتژمێرێک دەستبەسەر کراوە و ھۆیەکەشی پۆشینی [[جلی کوردی|جلوبەرگی کوردی]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=سەرۆکی یانەی دهۆک لەلایەن تورکیاوە دەستگیرکرا|ناونیشان=https://ku.964media.com/184492/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=+964}}</ref> == یاریگا == [[یاریگای دھۆک]] یاریگای یانەی وەرزشیی دھۆکە، تایبەت بەو یاریانەی کە میوانداری یانەکانی دیکەی لێ دەکات، ئەنجامی دەدات. یاریگایەکی ناسراوە لە دھۆک و کوردستان. یاریگاکە لە سەرەتادا جێگای ١٠ ھەزار کەسی دەکرد، بەڵام دوای نۆژەنکردنەوەی، ئێستا ٢٥ ھەزار کەس دەگرێت، ئەمەش وای کردووە ببێتە یەکێک لە گەورەترین یاریگاکانی عێراق. ساڵی ١٩٩٢ دروست کراوە. == دروشم و نازناو == ڕەنگی سەرەکیی یانەی دھۆک {{ڕەنگ|#EED921|زەرد}} و {{ڕەنگ|#0F9FFF|شینە}}، کە لە لۆگۆی یانەکە ئاماژەی پێکراوە. لۆگۆکە لە [[باز|بازێک]] پێکھاتووە، و دروشمی یانەی دھۆک نیشان دەدات، کە ''بازی چیاکان''ە. لە سەروویی لۆگۆکە بە پیتی [[ئینگلیزی]] «DSC» نووسراوە و کورتکراوەی یانەی وەرزشیی دھۆکە، لە خوارەوەشدا ساڵی دامەزراندنی یانەکە نووسراوە. == ڕکابەری == ھاندەرانی یانەی دھۆک، یانەکانی [[یانەی وەرزشیی زاخۆ|زاخۆ]] و [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|ھەولێر]] بە ڕکابەریی سەرەکی خۆیان دەزانن. یانەی زاخۆ ڕکابەریی یەکەمیی یانەکەیە، کە بە ڕکابەریی «دێربی بادینان» ناسراوە. ھەروەھا یانەی ھەولێر و دھۆک ڕکابەرییەکی زۆر گەرمیان ھەیە، بەو پێیەی دوو ھەڵبژاردەی سەرەکیی کوردین لە خولەکانی عێراق، و ھەردوو یانەکە ھێشتا لە ڕکابەریدان؛ یاریی نێوان ئەو دوو یانەیە بە «دێربی باشووریی کوردستان» ناسراوە، یان لای عەرەبەکان و میدیا عێراقییەکان بە «دێربی باکووریی عێراق» ناسراوە، ئەمەش لەژێر کاریگەریی [[ڕەگەزپەرستی]]ی [[ناسیۆنالیزمی عێراقی]]. == دەستکەوتەکان == * '''[[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]]''' ** براوەی وەرزی ٢٠٠٩–٢٠١٠<ref>https://m.goalzz.com/main.aspx?team=1772</ref> ** براوەی پلەی دووەمی ٢٠١١–٢٠١٢ * '''[[خولی نایابی عێراق]]''' ** براوەی وەرزی ١٩٩٧–١٩٩٨ * '''[[خولی پلە یەکی عێراق]]''' ** براوەی وەرزی ١٩٩٤–١٩٩٥ * '''[[خولی نایابی کوردستان]]''' ** براوەی وەرزی ٢٠٠٦–٢٠٠٧ * '''[[جامی یەکێتیی ئاسیا]]''': دووجار بەشداری کردن ** ٢٠١١: چارەکی کۆتایی ** ٢٠١٣: قۆناغی ١٦ ** [[خولی پاڵەوانەکانی کەنداو|'''خولی پاڵەوانەکانی کەنداو''']] ** [[خولی پاڵەوانەکانی کەنداو ٢٠٢٤-٢٥]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *[https://web.archive.org/web/20131004235139/http://www.duhoksportclub.com/kurdish/ ماڵپەڕی فەرمیی یانەی دھۆک] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|پارێزگای دھۆک|عێراق|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Duhok SC}}{{DEFAULTSORT:دھۆک}} {{یانە وەرزشییە کوردییەکان}} [[پۆل:پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٠ لە عێراق]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٧٠]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]] [[پۆل:دھۆک]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان]] gzhp5d6ykjsw2uhvrrvgezqt9tnaqxy 0 104393 1570209 1542366 2026-03-31T08:43:02Z 1silent scientist 51740 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1542365|1542365]] لە لایەن [[Special:Contributions/عێل بەگی جاف|عێل بەگی جاف]] ([[User talk:عێل بەگی جاف|لێدوان]]) 1570209 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|ئێل بەگی جاف|جاف (ڕوونکردنەوە)}} '''ئێل بەگی جاف''' (١٤٩٢ – ١٥٥٣) شاعیرێکی [[کورد]]ی [[عەشیرەتی جاف]] تیرەی ئێناخی بووە کە شیعرەکانی وەک "ئەفسانە"، "موعجیزە" و "خوێندنەوەی دواڕۆژ" ناوبانگی دەرکردووە. == ژیاننامە == ئێل بەگی جاف لە ساڵی ٨٩٨ی کۆچیی (١٤٩٢ زایینی) لە [[شارەزوور]] لە بنەماڵەیەکی [[جاف]] لەدایکبووە. لەوانەیە لە سەر ئایینی یارسان بووبێت چونکە ڕۆژگاری دەسەڵاتی بنەماڵەی سەفەوی ماوەی نەشونەمای ئایینی یارسان بوو و بەشێکی زۆر لە ناوچە شاخاوییەکانی ھەورامان و ھەرد و پانایییەکانی شارەزوور تا پەیدابوونی [[ئیسماعیل ولیانی|شێخ ئیسماعیلی ولیانی]] (١٦٩٢ مردووە) لەسەر ئایینی یارسان بووە.<br> ئێل بەگی جاف سەرەتای خوێندنی لە شارەزوور بووە، ئینجا ماوەیەک گۆشەگیر بووە، لە پاشاندا بۆ ڕێبەری ئایینی یارسان گەشتی بەغدا و ئێرانی کردووە. مشتومڕ و زۆرانبازی لە نێوان ئایینی یارسان و ئایینەکانی تر لە شارەزوور لە ناوەوە بووە، دوژمنانی یارسان ویستوویانە ئێل بەگی جاف بکوژن، لەبەرئەوە ڕایکردووە بۆ [[ھەورامان]] و لەگەڵ یارسانان تێکەڵ بووە و لەوێ ژیاوە. عێل بەگی جاف لە ساڵی ٩٦١ی کۆچیی (١٥٥٣ زایینی) کۆچی دواییی کردووە. == بەرھەمەکان == ئەوەی لە ئێل بەگی مابێتەوە و ناوی پێ دەرکردبێ، ئەو بەیتەیەتی کە بەناوی «کێ وە قەوڵی کێ دەکا»یە. ئەم شیعرە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی]]یە بەڵام ھەوای گۆرانی پێوە دیارە. بەیتی ئێل بەگی لەسەر شێوەی بەند ڕێککراوە، ھەر بەندی لە پێنج دێڕ بریتییە. کێشی ھەشت سیلابی خۆماڵییە، یەکێتیی قافیەی تێدایە. ھەموو چوار دێڕی یەکەمی بەندەکان لەسەر یەک قافیەن، دێڕی پێنجەم «ھەروا بووە و ھەر وا دەبێ» لە ھەموو بەندێکدا دووبارە دەبێتەوە. لە ھەندێ لە دەسنووسەکاندا ئەو دێڕە شیعرە بەم شێوەیە: «ھەر وا بییە و ھەر وا ئەوێ». دەستنووسێکی زۆری بەرھەمی ئێل بەگی لە ڕۆژگارانی جیاجیا نووسراونەتەوە؛ باوەڕ پێکراوترین دەسنووس ئەوەیە کە لە ساڵی ١٨٥٤ ڕوونووس کراوە، ئەمە ئەوە دەگەیێنێ کە ماوەی سێ سەد ساڵێک شیعرەکانی ئێل بەگی لەسەر زار پارێزراون. کە بەیتی «ھەروا بووە و ھەر وا دەبێ» دەخوێنینەوە، بەرامبەر بەرھەمێک ناوەستین کە لە سەدەی شازدەم داھێنرابێت، بەڵکو بەرامبەر بەرھەمێک دەبین ئەدگاری نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەمی پێوەیە. لەوانەیە چونکوو شیعرەکانی خۆش و ڕەوان بوون و ڕەنگدانەوەی ھیوا و ئامامی خەڵکی ساکاربوون، چوونە ناو دڵی میللەتەوە و بە درێژایی مێژوو شتی دەرەوەی بێگانەی خراوەتە سەر و شتی ناوەوەی ڕەسەنی خۆی لێ کەوتووە، دەنا باوەڕ ناکرێ باس لە کەسان و ڕووداوی سەدەکانی داھاتوو بکات وەکوو ڕۆژگارانی قەرمانڕەوایی نادرشا، زەند، [[قاجاڕەکان|قاجار]] و پەھلەوی. == نموونەی ھۆنراوە == {{شیعر}} {{ب|ئێران پر لە ئاگر دەبێ|حوکمی سۆلتان قاھر دەبێ}} {{ب|ستەم لە خەڵق سادر دەبێ|دەورە دەورەی نادر دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|خاسان وە بێ وەتەن دەبێ|مورغان دوور لە چەمەن دەبێ}} {{ب|شاھان وە بێ کەفەن دەبێ|دەوران وە کامی زەند دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|دەوران بە دەست قەجەر دەبێ|تەیموور لە خەو خەبەر دەبێ}} {{ب|گەلێ سەران بێ سەر دەبێ|ئاشووب و شۆڕ و شەڕ دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|نیوەی ئێران ھی رووس دەبێ|ئاوای ھیچ بێ نامووس دەبێ}} {{ب|ئەوسا زەڕیان لە مس دەبێ|دین و ئیمان زۆر سس دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|چابوک سوارێ دەنگ دەکا|سەید و شکار پەڵەنگ دەکا}} {{ب|ھەر ساعەتێ سەد رەنگ دەکا|دنیا و خەڵق پڕ شەنگ دەکا}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|مەردان مەردی گەزاف دەکەن|ھەم بە راستی خەلاف دەکەن}} {{ب|قسان بە تیر قەڵاف دەکەن|بە رێگەی دوور مەساف دەکەن}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|گەلێ دڵم بە تەنگ دەبێ|سەدای تۆپ و تفەنگ دەبێ}} {{ب|شەڕی سەرباز بە شەنگ دەبێ|ئێران دیلی فەرەنگ دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|رەخشی روستەم ئیزھار دەبێ|ئەسپی ئاسن رەھوار دەبێ}} {{ب|دوڵدڵ شەودێز بە کار دەبێ|گەلێ شت ھەن ئاشکار دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|دەورە دەورەی رەزا دەبێ|لە دوای رەزا غەزا دەبێ}} {{ب|لە دوای غەزا فەزا دەبێ|مەردوم دەست بە نزا دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|تەیرێ وەک رەعد و بەرق دەبێ|گوێچکەی لە دووکەڵ غەرق دەبێ}} {{ب|دەشت و دەری پێ لەق دەبێ|بە رووی ھەوا مۆلەق دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|ئێران وەکوو فەرەنگ دەبێ|پڕ نەقش و رەنگاڕەنگ دەبێ}} {{ب|کوڕ وەکوو کچ قەشەنگ دەبێ|مایل بە شۆخ و شەنگ دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|ھەمووی شاھان بێڕا دەبێ|لە پڕ شەڕ و ھەرا دەبێ}} {{ب|کەم خەڵق وە حوکمی شا دەبێ|چەرخ و چرا وە پا دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|تاعەت بە مەجبووری دەبێ|دی بازاڕی بلووری دەبێ}} {{ب|چینی و فەغفووری دەبێ|گوڵبانگی جەمھووری دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|کاری مەردان نامەردی بۆ|دەورانەکەی رەنگ زەردی بۆ}} {{ب|دەواکەیشی دڵدەردی بۆ|رۆزگاری دڵسەردی بۆ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|دیوانی گورگ و مەڕ دەبێ|دەشتی بەغداد بە شەڕ دەبێ}} {{ب|گشتی بۆ زێو و زەڕ دەبێ|شەڕی سەرباز بە شەنگ دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{ب|ھەفتا و دوو دین یەک دین دەبێ|سەردەفتەری ئەمین دەبێ}} {{ب|زاڵم لە زاری و شین دەبێ|دڵی گەلێ بە کین دەبێ}} {{م|ھەر وا بووە و ھەر وا دەبێ}} {{کۆتاییی شیعر}} == سەرچاوەکان == * مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی دووەم، [[مارف خەزنەدار]]، لاپەڕەکانی ٢٧ تا ٣٥، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٢. * مێژووی وێژەی کوردی، بەرگی یەکەم، سدیق بۆرەکەیی (سەفی زادە)، لاپەڕەکانی ٤١٤ تا * ٤٣٠، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر ٢٠٠٨. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|وێژەی کوردی}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٩٢]] [[پۆل:مردووانی ١٥٥٣]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:جاف]] iexjsp1flqmx3c8g75772sj7sct4r10 0 120854 1570022 1555942 2026-03-30T16:08:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570022 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = عەزیز گەردی |image = Aziz-gardi.jpg | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = عەزیز ئەحمەد عەبدوڵڵا | birth_date = ١٩٤٧ | birth_place = [[بەحرکە]]، [[ھەولێر]] | death_date = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٢|٦|٦|١٩٤٧}} | death_place = [[ھەولێر]] | resting_place = | occupation = نووسەر و وەرگێڕ | language = [[کوردیی ناوەندی]] | nationality = [[کورد]] | years_active = | module = | website = | portaldisp = }} '''عەزیز ئەحمەد عەبدوڵڵا''' ناسراو بە '''عەزیز گەردی''' (١٩٤٧ لە [[بەحرکە]]، ھەولێر – ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە [[ھەولێر]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەزیز گەردی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/060620221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=عەزیز گەردی كۆچی دواییكرد|ناونیشان=https://xelk.org/slider/372931/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=تۆڕی میدیایی خەڵک|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220606080130/https://xelk.org/slider/372931/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نووسەر و وەرگێڕێکی [[کورد]] بوو. عەزیز گەردی زۆر شاکاری جیھانی بۆ سەر [[کوردیی ناوەندی|زمانی کوردی ناوەندی]] وەرگێڕاوە. گەردی دەرچووی بەشی زمانی فەڕەنسی بوو لە [[زانکۆی بەغدا]]، دواتر لە ساڵانی ١٩٩٤ و ١٩٩٩ بڕواننامەکانی ماستەر و دکتۆرای بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عەزیز گەردی؛ نووسەر و وەرگێڕە 'بێهاوتاکەی' کورد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/040620223|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>[http://kurdipedia.info/?q=2012041122214064489&lng=2 کوردپێدیا]{{بەستەری مردوو|url=http://kurdipedia.info/?q=2012041122214064489&lng=2 |date=ئازاری ٢٠٢١}}</ref> عەزیز گەردی جگە لە فەڕەنسی ئەوا زمانەکانی ئینگلیزی، عەرەبی، فارسی لەگەڵ دیالێکتە جیاوازەکانی کوردی زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نوسەر و وەرگێڕی ناوداری کورد عەزیز گەردی کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/6605577.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=VOA|زمان=ku}}</ref> ئەو کۆمەڵێک شاکاری ئەدەبیی جیھانی وەرگێڕاوە لەوانە داغستانی من، [[کۆمێدیای یەزدانی]]، بەرھەمەکانی [[لیۆ تۆڵستۆی|تۆلستۆی]] و [[ئۆریانا فالاچی]] وەرگێڕاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەزیز گەردی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/25181|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Mewda Media}}{{بەستەری مردوو|url=https://mewdamedia.com/articles/25181 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> ڕۆژی ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢، عەزیز گەردی لە شاری ھەولێر بەھۆی سستبوونی گورچیلە کۆچی دواییی کرد.<ref name=":0"/> == ژیاننامە == عەزیز گەردی لە ساڵی ١٩٤٧ لە بەحرکەی سەر بە پارێزگای ھەولێر لەدایک بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ina.iq/kurd/29489--.html|سەردێڕ=نوسەر و وەرگێر مامۆستا عەزیز گەردی كۆچی دوایی كرد|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ina.iq|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230506211236/https://www.ina.iq/kurd/29489--.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قۆناغەکانی خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی و ئامادەیی ھەر لە بەحرکە تەواو کردووە. ئەو بڕوانامانەی کە لە ژیانیدا بەدەستیھێناون بریتین لە: بەکالۆریۆس لە بەشی زمانی فەڕەنسی زانکۆی مووسڵ، ماستەر لە ئەدەبی کوردی لە ساڵی ١٩٩٤ و دکتۆرا لە ئەدەبی کوردی لە ساڵی ١٩٩٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&jmare=17720&Jor=1|سەردێڕ=عەزیز گەردی کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=metroo.org|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220706232824/https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&jmare=17720&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بڕوانامەی دکتۆرای دووەمی لە کۆلێژی زمان لە زانکۆی کۆیە لە ساڵی ٢٠٠٩ بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/221460-عەزیز-گەردی-کۆچی-دوایی-کرد|سەردێڕ=عەزیز گەردی کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdistan24.net}}</ref> === کارنامەی ڕۆشنبیریی و ئەکادیمی === * لە ساڵی ١٩٧٠وە ئەندامی یەکێتیی نووسەرانی کوردە. * لە ساڵی ١٩٧٦ ئەندامی ڕۆژنامەنووسانی عێراق بووە. * لە ساڵی ١٩٨٤ ئەندامی کۆمەڵەی وەرگێڕان بووە. * لە کۆلیژی ئادابی [[زانکۆی سەڵاحەدین]] مامۆستا بووە. * سەرپەرشتی و ئەندامی ھەڵسەنگاندنی چەندان نامەی ماستەر و تێزی دکتۆرای کردووە. * پلەی زانستی پڕۆفیسۆرە. == بەرھەمەکان == * ''ڕەوانبێژی لە ئەدەبی کوردی دا''، ھەولێر، ١٩٧٢. * ''ئەدەب و ڕەخنە''، بەغداد، ١٩٧٤. * ''ئەدەبی بێگانان''، بەغداد، ١٩٨٢. * ''جووتیارێکی زیرەک''. * ''پیاوێک''. * ''سەروا''، ھەولێر، ١٩٩٩. * ''کێشی شیعری کلاسیکیی کوردی''، ھەولێر: وەزارەتی ڕۆشەنبیری، ١٩٩٩. * ''ڕەوانبێژی (ڕوونبێژی، جوانکاری، واتاناسی)''، وەزارەتی پەروەردە، ٢٠٠٢. * ''ڕابەری کێشی شیعری کلاسیکی لێکۆڵینەوەی ئەدەبی''، سلێمانی، ٢٠٠٣. * ''گەردەلولی مەرگ''، ھەولێر، ٢٠٠٨. * ''کێشناسیی کوردی''، ٢٠١٤. * فەرهەنگی کێشناسی * ''سێ دەرمان: ھەقایەتی کوردەواری''، کۆکردنەوەی عەزیز گەردی. === وەرگێڕان === * ''چیرۆکی بەر ئاگردان''، ١٩٧٨. * ''چیرۆکەکانی ئیزۆپ یان لەناو گیانداران دا''، نووسینی [[ئیزۆپ]]. * ''لۆرکا: سێ تراژیدی''، ١٩٨٤. * ''(چرا)یەک لەسەر مادیان کۆ''، نووسینی [[مەنسوور یاقووتی]]. * ''بیرەوەرییەکانی مامۆستایەک''، نووسینی مەنسوور یاقووتی. * ''لاوەچ''، نووسینی مەنسوور یاقووتی. * ''ئێمە ئەم شیعرەمان نوسیوە''. * ''ئەفسانەی ئەرمەنی''، نووسینی [[چارڵز دونیتگ]]. * ''ئەفسانەی ئەفریقی''. * ''ئەفسانەی سلاڤی''. * ''ئەفسانەی کوردی''، نووسینی م ب ڕودێنکۆ. * ''ئەفسانەی ەورکیایی''. * ''بەرکوتێکی ژیانم''، نووسینی [[یەڤجینی یەڤتوشینکۆ]]. * ''[[ژن ڕەگەزی بێکەڵک|ئافرەت ڕەگەزی بێکەڵک]]''، نووسینی [[ئۆریانا فالاچی]]. * ''پەنەلۆپە لە جەنگدا''، نووسینی ئۆریانا فالاچی. * ''پیاوێک''، نووسینی ئۆریانا فالاچی. * ''حەفت گفتوگۆ''، نووسینی ئۆریانا فالاچی. * ''ژیان و جەنگ و ھیچی تر…''، نووسینی [[ئۆریانا فالاچی]]. * ''گفتگۆ لەگەڵ مێژوودا''، نووسینی ئۆریانا فالاچی. * ''نامەیەک بۆ ئەو کۆرپەلە نێرینەی کە ھەرگیز لەدایک نەبوو''، نووسینی ئۆریانا فالاچی. * ''ئەگەر خۆر بمرێت''، نووسینی ئۆریانا فالاچی. * ''چیرۆکەکانی کریلۆڤ''. * ''[[حاجی مراد]]''، نووسینی [[لیۆ تۆڵستۆی|تۆلستۆی]]. * ''خەڵک بەچی دەژی''، تۆلستۆی. * ''کەویەی دامەنواری''، سلێمانی، ٢٠٠٤. * ''کاریگەریی گۆرانی لەسەر کوردیی ناوەڕاست''، نووسینی [[میشێل لیزینبێرگ]]، دەزگای سەردەم، ٢٠٠٤. * ''درەختی چل داستان''، لەنووسینی [[کەلیموڵڵا تەوەحودی]]، دەزگای سەردەم، ٢٠٠٧. * ''داستانی حوسێنی کورد و چەند ھەقایەتێکی تر''، لەفارسییەوە لەنووسینی [[ئەحمەد ئازەر ئەفشار]]، دەزگای سەردەم، ٢٠٠٨. * ''زارا عەشقی شوان''، نووسینی [[محەممەد قازی]]، سلێمانی. * ''ڕۆمیۆ و جوولێت''. * ''یەک چیای گەوھەر: کۆمەڵە چیرۆکێکی ئەفسانەیی گەلان''. * ''[[کۆمیدیا]]، سێ بەرگ: دۆزەخ، بەرزەک، بەھەشت''، لەنووسینی [[دانتێ ئەلیگیێری]]. * ''داغستانی من''. * ''قۆڵبر''، نووسینی [[عەزیز نێسین|عەزیز نەسین]]. * ''قوتیل''، نووسینی [[ئەلفۆنیس دۆدی]]. * ''مەسەلەک''، [[ھێنری ئەلیک]]. == مردن == عەزیز گەردی گرێیەکی شیرپەنجە لە گورچیلەیدا ھەبوو، بەو ھۆیەوە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٢ نەشتەرگەرییەکی بۆ ئەنجامدراوە و دواتر دۆخی تەندروستی باش بووەتەوە. بەھۆی سستبوونی گورچیلەکانییەوە، عەزیز گەردی چووەتە دەرەوەی وڵات، لەوێ دوای چارەسەر یەکێک لە گورچیلەکانی بۆ دەردەھێنن و دوای گەڕانەوەی بۆ ھەولێر بە چەند ڕۆژێک، تاکە گورچیلەکەی دیکەی تووشی ئازار دەبێت. لە سەرەتای ئەم مانگە بەھۆی سستبوونی گورچیلەکانی ڕەوانەی نەخۆشخانەی تایبەتی ژین لە شاری ھەولێر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nrttv.com/detail/11543|سەردێڕ=نووسەرێکی گەورەی کورد کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> گەردی لە بەیانی ڕۆژی دووشەممە ٦ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٢، لە نەخۆشخانەی تایبەتی ژین کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=151598&babet=1&relat=1024|سەردێڕ=مردنی عەزیز گەردی، نووسەر و وەرگێڕی دیاری کورد ڕاگەیەندرا|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=xendan.org}}</ref> كۆمەڵێک لە ھونەرمەندان، نووسەران و ڕۆشنبیران بە دەربڕینی بەیاننامەیەک داوایان لە نێێچیرڤان بارزانى سەرۆکی ھەرێمی کوردستان کردی تا کتێبخانەکەى عەزیز گەردى لە مۆزەخانەیەکى نیشتیمانی بپارێزرێت.<ref name="فرات ٢">[https://www.nuche.net/post-8692.html ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''كۆمەڵێک ڕۆشنبیر داوا لە سەرۆک نێێچیرڤان بارزانى کتێبخانەکەى عەزیز گەردى لە مۆزەخانەیەکى نیشتیمانی بپارێزرێت'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|وێژەی کوردی|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:وەرگێڕە کوردەکان]] [[پۆل:وەرگێڕەکان بۆ کوردی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مردن بەھۆی لەکارکەوتنی گورچیلەکان]] a4dkyj0koonb3v6m9qq69fideuve8vc 0 132927 1570056 1569828 2026-03-30T17:02:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەنیمێ و مانگا|ئەنیمێ و مانگا]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]]، [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] و [[دەروازە:کتێب|کتێب]] 1570056 wikitext text/x-wiki {{Infobox VG series | title = ڕێزدێنت ئیڤڵ | image = The Resident Evil logo.svg | caption = | platform of origin = [[پلەیستەیشن]] | creator = {{plainlist| * [[شینجی میکامی]] * [[تۆکورۆ فوجیوارا]]}} | composer = ئۆرکێسترای بایۆھەزارد | developer = [[کاپکۆم]] | publisher = کاپکۆم | platforms = {{collapsible list| * [[ئەندرۆید]] * ئارکەید * [[بلاک بێری]] * دریمکاست * گەیم بۆی کەڵەر * [[گەیم کیوب]] * [[ئای ئۆ ئێس]] * [[مایکرۆسۆفت ویندۆوز]] * [[مۆبایل]] * ئێن کەیج * [[نینتێندۆ سری دی ئێس]] * [[نینتێندۆ ٦٤]] * [[نینتێندۆ دی ئێس]] * [[پلەیستەیشن]] * [[پلەیستەیشن ٢]] * [[پلەیستەیشن ٣]] * [[پلەیستەیشن ٤]] * [[پلەیستەیشن پۆرتەیبڵ]] * [[پلەی ستەیشن ڤیتا]] * [[سێگا ساتەرن]] * [[شیڵد ئەندرۆێد تیڤی]] * [[شیڵد پۆرتەیبڵ]] * [[تابلێتی شیڵد]] * [[ستیم مەشین]] * [[وی]] * [[وی یو]] * [[مۆبایلی ویندۆوز]] * [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] * [[ئێکس بۆکس وەن]] * [[زیبۆ]]}} | first release version = ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ (یاریی ڤیدیۆیی ١٩٩٦)|ڕێزدێنت ئیڤڵ]]'' | first release date = ٢٢ی ئازار، ١٩٩٦ | latest release version = ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]'' | latest release date = ٢٤ی کانوونی دووەم، ٢٠١٧ | genre = [[ترس و مانەوە]]<br />بینا-ھاوێژی کەسی سێیەم | spinoffs = }} '''ڕێزدێنت ئیڤڵ''' ({{بە ژاپۆنی|バイオハザード}} - ''بایۆھازادۆ'' • {{بە ئینگلیزی| Resident Evil}}) [[کایە]]یەکی [[ترس و مانەوە]]ی ژاپۆنییە کە دروست کراوە لەلایەن [[شینجی میکامی]] و [[تۆکورۆ فوجیوارا]]. ئەم [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییە]] بەرھەمی [[کاپکۆم]]ە و ئەوان خاوەنین. کۆمپانیاکە تیشکیان خستووەتە سەر چەند یارییەکی [[ترسناک]]، لەو کاتەوە چەند لقێکی لێ بۆتەوە و ئێستا [[کۆمیک]]، [[ئەنیمەیشن|وێنەی جووڵاو]]، [[پەرتووک]] و [[ڕۆمان|گێڕدراوە]]یش بەرھەم دەھێنن. ئەم یارییە بە دەوری چەند کەسایەتییەکدا دەخولێتەوە لەکاتی ڕوودانی ڕووداوێک کە [[زۆمبی]] بەناو شارەکاندا بڵاو دەبێتەوە و باس لە چۆنییەتی دەربازبوونیان دەکات و پەیوەندی نێوان کەسایەتییەکان ئاشکرا دەکات. کەسایەتییەکان خۆیان لە شەڕێکی بایۆلۆژیدا دەدۆزنەوە بەھۆی ئەوەی کە کۆمپانیای ئەمبرێلا (یان چەتر) [[ڤایرۆس]]ێک بەرھەم دەھێنن کە وا لە مرۆڤەکان دەکات بمرن و دواتر زیندوو ببنەوە و برسێتییەکەیان بە [[مرۆڤخۆری]] بشکێنن. ==چیرۆکی زنجیرەکە== ھەموو بەشەکانی زنجیرەکە بە شێوەیەکی سەرەکی باس لە کۆمەڵێک کەس دەکەن کە دژی کۆمپانیای «ئەمبرێلا» دەجەنگن؛ ئەوەش کۆمپانیایەکی [[دەرمان]]ە کە «تی-ڤایرۆس» و ھەندێک ڤایرۆسی تر بۆ لێکۆڵینەوە نھێنییەکانیان دەربارەی «[[چەکی بیۆلۆژیک|چەکە بایۆلۆژییە]] ئەندامییەکان» پەرەپێدەدەن. ڤایرۆسە دەستکردەکان دەتوانن مرۆڤەکان بگۆڕن بۆ «[[زۆمبی]]» و ھەروەھا [[ئاژەڵ]] و [[ڕوەک]]ەکانی تریش بگۆڕن بۆ دڕندەی ترسناک. یارییە بنەڕەتییەکە لە دەوری شاری «ڕاکوون» ڕوودەدات، کە شارێکی خەیاڵییە لە ڕۆژاوای ناوەڕاستی [[ئەمریکا]]. شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری چەندین تاقیگەی ئەندازیاریی بایۆلۆژیی سەر بە کۆمپانیای «ئەمبرێلا» لەخۆدەگرن کە [[ڤایرۆس]]ی تایبەت بۆ بەکارھێنان لە [[جەنگی بایۆلۆژی]]دا بەرھەم دەھێنن. لەگەڵ گەشەکردنی تاقیکردنەوەی گۆڕانە جینییەکانی تایبەت بە «ئەمبرێلا»، ڤایرۆسەکە دزە دەکاتە ناو شاری «ڕاکوون»؛ ئەفسەرانی «ستارز» و کەسایەتییەکانی تر دەجەنگن دژی ئەو دڕندانەی شارەکەیان داگیرکردووە بۆ ئەوەی لێکۆڵینەوە لە تێوەگلانی «ئەمبرێلا» لەو کارەساتەدا بکەن. شاری «ڕاکوون» ڕووبەڕووی ھێرشێکی مووشەکیی ئەتۆمی بووەوە لەلایەن حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە، بەڵام ئەندامانی «ئەمبرێلا» چەکە بایۆلۆژییەکان و ڤایرۆسەکانی کۆمپانیاکەیان لە ناوچەکانی تری جیھاندا بڵاوکردەوە کە جۆرە نوێیەکانی بوونەوەر بەرھەم دەھێنن.<ref>https://web.archive.org/web/20200907140658/https://www.ign.com/articles/resident-evil-story-synopsis-plot-summary-lore-explained</ref> زۆرێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکان ئەندامی یەکەی تاکتیکیی پۆلیسی شاری «ڕاکوون» (تیپی ستارز)ن، وەک: «کریس ڕێدفیڵد»، «جیڵ ڤالێنتاین» و «ڕیبێکا شامبەرز». سەرۆکی بەشی «ستارز»یش «ئالبێرت وێسکەر»ە کە بە شێوەیەکی نھێنی لە «ئەمبرێلا»ش کار دەکات، ئەو یەکێکە لە نەیارە سەرەکییەکانی چیرۆکەکە. لەنێو کەسایەتییە دیارەکانی تریشدا، «لیۆن ئێس کێنیدی»، «کلێر ڕێدفیڵد»ی خوشکی کریس، «ئادا وۆنگ»ی سیخوڕی کۆمپانیاکان و «ئیسان وینتەرز»ی ئەندازیاری سیستمەکان ھەن.<ref>Damien Waples (13 نوفمبر 2007). Resident Evil: The Umbrella Chronicles Official Game Guide. California, United States: Prima Games. ص. 58–73. ISBN:978-0-761-55845-3.</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil |سەردێڕ =ڕێزدێنت ئیڤڵ |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٨ی شوباتی ٢٠١٧}} {{ڕێزدێنت ئیڤڵ}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|کۆمیک|ترسناک|خەیاڵی زانستی|ئەنیمێ و مانگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|Resident Evil}} [[پۆل:ڕێزدێنت ئیڤڵ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ١٩٩٦]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ فیلمدا گونجاون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان گونجێنراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان گونجێنراون]] [[پۆل:خەیاڵی زانستی بەپێی زنجیرەفیلم]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە زۆمبی]] kzi2i0lbhhpw56taj9dt4c7cnyjl03d 0 133050 1570005 1569784 2026-03-30T15:01:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570005 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد | image = Resident Evil 7 cover art.jpg | developer = [[کاپکۆم]] | publisher = کاپکۆم | series = ''[[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]'' | engine = <!-- field should only be used for established engines with a wikipage per [[Template:Infobox video game]]--> | platforms = {{Unbulleted list|[[مایکرۆسۆفت ویندۆوز]]|[[پلەی ستەیشن ٤]]|[[ئێکس بۆکس وەن]]}} | released = {{Video game release|WW|٢٤ی کانوونی دووەم، ٢٠١٧|JP|٢٦ی کانوونی دووەم، ٢٠١٧}} | genre = [[ترس ڕزگاربوون]] | modes = تاک کەسی | director = کۆشی ناکانیشی | producer = {{Unbulleted list|ماساچیکا کاواتا|تسویۆشی کاندا}} | programmer = ماکۆتۆ فوکوی<!--Technical director--> | artist = {{Unbulleted list|تۆمۆنۆری تاکانۆ|تۆشیھیکۆ تسودا|ھیرۆیکی چی}} | writer = ڕیچارد پیرسەی | composer = {{Unbulleted list|ئایکیوکی مۆریمۆتۆ|میواکۆ چینوان|ساتۆشی ھۆری}}<!--Lead composers only--> }} '''ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil 7: Biohazard}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڤیدیۆیی]] [[ترس و مانەوە]]یە، لەلایەن کۆمپانیای [[کاپکۆم]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەم یارییە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بۆ پلاتفۆرمەکانی [[ویندۆز]]، [[ئێکس بۆکس وەن]] و [[پلەیستەیشن ٤]] بڵاوکرایەوە، پاشان لە مانگی ئایاری ٢٠١٨ بۆ [[نینتێندۆ سویچ]] بەردەست کرا. ھەروەھا پشتگیری لە تەکنەلۆژیای [[پلەیستەیشن ڤی ئاڕ]] دەکات. [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧]] بەشێکی ٢٣ھەمینی زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]، و یەکەم یاری سەرەکییە لە زنجیرەکەدا کە شێوازی یاریکردنی لە کەسی سێیەمەوە گۆڕیوە بۆ کەسی یەکەم. یارییەکە جیاوازە لە بەشەکانی پێشووی زنجیرەکە وەک [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٥]] و [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٦]] کە بە شێوازە ئەکشنەکەیان ناسرابوون. دیزاینەرانی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧]] گەڕاونەتەوە بۆ ڕەگ و ڕیشەی ترسناکی زنجیرەکە و گرنگییان بە زیندووکردنەوەی توخمە کۆنەکانی زنجیرەکە داوە، وەک مەتەڵ و ژمارەیەکی کەم لە کاراکتەرەکان. یاریزان کۆنترۆڵی ئیسان وێنتەرز، پاڵەوانی سەرەکی چیرۆکەکە دەکات کە بەدوای ژنە ونبووەکەی دەگەڕێت. ئەم گەڕانە دەیباتە ماڵ و کێڵگەی خێزانی بەیکەر کە دەردەکەوێت زۆر دڕندە و دڵڕەقن. یاریزانەکە شەڕ لەگەڵ چەندین جۆری دڕندە دەکات و مەتەڵەکان شیدەکاتەوە بۆ ئەوەی لە یارییەکەدا پێشبکەوێت. ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧ یەکەم یاری تەواوە کە بە بەکارھێنانی بزوێنەری RE پەرەی پێدراوە، کە لەلایەن کاپکۆمەوە دروست کراوە. کۆشی ناکانیشی، دەرھێنەری یاری [[ڕێزدێنت ئیڤڵ: ڕێڤەلەیشنز|ڕێزدێنت ئیڤڵ: سرووشەکان]]، سەرپەرشتی تیمی پەرەپێدانی کردووە. ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧ پێشتر وەک یارییەکی ڤیدیۆیی تاقیکاری بە ناوی "Kitchen" نمایشکرابوو، ساڵێک پێش ڕاگەیاندنی فەرمی لە پێشانگای E3 ٢٠١٦. ڕەخنەگران ئەم یارییەیان بە ھەنگاوێک زانی بۆ زیندووکردنەوەی سەرکەوتنەکانی زنجیرەکە، ستایشی شێوازی یاریکردن، دیزاینەکان و گرافیکەکانیان کرد، لەکاتێکدا ڕەخنەیان لە شەڕی دڕندە سەرەکییەکان و کۆتایی یارییەکە گرت. وەشانی پلەیستەیشن ڤی ئاڕی یارییەکە ھەندێک ھەڵسەنگاندنی ئەرێنی وەرگرت، بەڵام ھەندێک ڕەخنەشی لێگیرا بەھۆی کەمبوونەوەی وردی شاشە و ناڕەحەتی جەستەیی لە کاتی یاریکردندا. تا مانگی ئازاری ٢٠١٨، زیاتر لە پێنج ملیۆن دانە لەم یارییە لە جیھاندا فرۆشرابوو، کە وای کرد ببێتە پێنجەمین یاری پڕداھاتی [[کاپکۆم]]. پێش ئەم یارییە، وەشانە تاقیکارییە تەکنیکییەکانی "Kitchen" و "Beginning Hour" بڵاوکرانەوە، و دواتریش چەندین ناوەڕۆکی زیادە (DLC) بڵاوکرانەوە، لەوانە: "Banned Footage #1"، "Banned Footage #2"، "Not a Hero"، و "The End of Zoe".<ref>https://web.archive.org/web/20190129195247/https://www.pcgamesn.com/resident-evil-7/resident-evil-7-sales-4-million</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181003002357/http://www.ign.com:80/wikis/resident-evil-7/DLC</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180311061430/https://kotaku.com/resident-evil-7s-new-dlc-drops-the-horror-for-action-1821253551</ref> == چیرۆک == ڕووداوەکانی بیگینین ئاوەر کەمێک پێش یارییە سەرەکییەکە دەستپێدەکەن و بە کاراکتەرێکی جیاواز. کلانسی و دوو پیاوی دیکە لە تیمی وێنەگرتن دەچنە ناو ماڵە چۆڵکراوەکەی خێزانی بەیکەر. لە ئەنجامدا، دەگیرێن و ھەردوو پیاوەکە دەکوژرێن، بەڵام چارەنووسی کلانسی دواتر ڕوون نابێتەوە. == ڕووداوەکان == ئیسان پەیامێک لە ژنەکەی، میا، وەردەگرێت کە داوای لێدەکات بێتە شاری دۆلڤی لە لویزیانا بۆ ئەوەی بیباتەوە. کاتێک دەچێتە ئەوێ، میا لە ژێرزەمینێکی سەیر لە ماڵێکی چۆڵکراودا دەدۆزێتەوە و ڕزگاری دەکات، بەڵام دەردەکەوێت کە میا بە شێوەیەکی نائاسایی بووەتە دوژمنکار و بە توندی ھێرشی دەکاتە سەر؛ بۆیە ناچار دەبێت بە تەورێک بیکوژێت. ئیسان پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لە کەسێک بە ناوی زۆیەوە پێدەگات کە ڕێنمایی دەکات چۆن دەربچێت، پێش ئەوەی میا دیسانەوە بەسەریدا بدات و دەستی ببڕێت. ئیسان بۆ دووەم جار ژنەکەی دەکوژێت، پاشان باوکە جاک بەیکەر بەسەریدا دەدات و دەیگرێت. ئیسان دەبینێت کە زۆی دەستی بە بازوویەوە بەستووە، پاشان بەخەبەر دێت و خۆی لەسەر مێزی نانخواردن لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکە دەبینێتەوە: جاک (باوک)، مارگریت (دایک)، لوکاس (کوڕ)، و ژنێکی بەتەمەن کە لەسەر کورسییەکی جووڵاوە و لە حاڵەتی جامۆت (catatonia)دایە. بۆی دەردەکەوێت کە خێزانەکە بە شێوەیەکی نائاسایی دڕندەن. کاتێک دەرفەت دەدۆزێتەوە ھەوڵی ھەڵاتن دەدات، بەڵام جاک ڕاوی دەنێت کە جەستەی بە خێرایی سەرسووڕھێنەر چاک دەبێتەوە. لە ژێرزەمینەکەدا، ئیسان بوونەوەری شێواو و دژمنکار دەدۆزێتەوە کە پێیان دەوترێت "Moldeds". زۆی بە ئیسان دەڵێت کە کچی جاکە، و خێزانەکەی و میا ھەموویان تووشی ڤایرۆسێک بوون کە دەتوانرێت بە دژە ڤایرۆسێکی تایبەت چارەسەر بکرێت. ئیسان دەچێتە ماڵە کۆنەکەی خێزانەکە بۆ دۆزینەوەی پێکھاتەکانی دژە ڤایرۆسەکە و لە کاتی گەڕانەکەیدا شەڕ لەگەڵ مارگریت دەکات تا دەمرێت، و دیمەنی کچێکی بچووک دەبینێت. ئیسان دەزانێت کە لوکاس میا و زۆی ڕفاندووە، پاشان لوکاس ئیسان ناچار دەکات بچێتە ناو ئاھەنگێکی دیزاینکراوی خۆی کە پڕە لە مەتەڵ و تەڵە. ئیسان سەرکەوتوو دەبێت لە ڕزگاربوون و دۆزینەوەی میا و زۆی لەکاتێکدا لوکاس ھەڵدێت. زۆی دوو ژەم دژە ڤایرۆس دروست دەکات پێش ئەوەی جاک ھێرش بکات، کە ڤایرۆسەکە گۆڕیویەتی بۆ بوونەوەرێکی زەبەلاح و شێواو. ئیسان یەکێک لە ژەمەکان بەکار دەھێنێت لە دژی و بەھۆی دواکەوتنی قۆناغی ڤایرۆسەکەوە دەیبینێت و دەیبینێت و دەیبینێت. ئیسان ناچار دەبێت لە نێوان چارەسەرکردنی میا یان زۆی یەکێکیان ھەڵبژێرێت: * کاتێک میا ھەڵدەبژێرێت: زۆی بە تاڵییەوە ماڵاوایی لە ھەردووکیان دەکات لەکاتێکدا سواری بەلەمێک دەبن بۆ ڕۆیشتن. ئیسان دەست بە پرسیارکردن لەبارەی ڕووداوەکان دەکات، پاشان ھەردووکیان کەشتییەکی ژێرئاوکەوتوو لە نزیکەوە دەبینن پێش ئەوەی بەلەمەکە بە شتێکدا بکێشێت و بیانخاتە ناو ئاوەکە. * کاتێک زۆی ھەڵدەبژێرێت: ئیسان بە میا بەڵێن دەدات کە یارمەتی دەنێرێت، پاشان خۆی و زۆی سواری بەلەمەکە دەبن و میا بە دڵێکی شکاو بەجێدەھێڵن. دوای کەمێک، زۆی بە ئیسان دەڵێت کە ڤایرۆسەکە تووشی خێزانەکە بووە دوای ھاتنی میا و کچێکی بچووک بە ناوی ئێڤلین، کاتێک کەشتییەکی گەورەی تێکشکاو لە کەناراوێکی نزیک لنگەری گرتووە. ئێڤلین ڕێگە لە ھەڵاتنی ھەردووکیان دەگرێت بە کوشتنی زۆی، و ئیسان دەخرێتە ناو ئاوەکە. لە ھەردوو حاڵەتەکەدا، یارییەکە دەگوازرێتەوە بۆ میا کە دەچێتە ناو کەشتییە چۆڵکراوەکە بۆ ڕزگارکردنی ئیسان لەکاتێکدا ھەڵوەسەی پێدێت کە لەلایەن ئێڤلینەوە کۆنترۆڵ دەکرێت. دوای ماوەیەک، میا یادەوەرییەکانی ڕابردووی بیردەکەوێتەوە کە کارمەندێکی نھێنی کۆمپانیایەک بووە کە ئێڤلینی وەک چەکێکی بایۆلۆژی پەرەپێدابوو، و ئەرکی میا و کارمەندێکی دیکە گواستنەوەی ئێڤلین بوو بە نھێنی لەسەر کەشتییەکە، بەڵام ئێڤلین ھەڵدێت، کارمەندەکەی دیکە دەکوژێت، پاشان کەشتییەکە ژێرئاو دەخات. ئێڤلین میا تووشی ڤایرۆسەکە کردبوو لە ھەوڵێکدا بۆ ئەوەی میا بکاتە دایکی. دوای گەڕاندنەوەی یادەوەرییەکانی، میا ھاوسەرەکەی دەدۆزێتەوە و ڕزگاری دەکات. لە حاڵەتی ڕزگارکردنی میا، میا خۆی دەکاتە قوربانی بۆ ڕزگارکردنی ئیسان و کاتی پێدەدات؛ بەڵام لە حاڵەتی ڕزگارکردنی زۆی، ئێڤلین توانای کۆنترۆڵکردنی میا دەبێت، بۆیە ئیسان ناچار دەبێت بیکوژێت. ئیسان لە کەشتییەکەوە بەرەو کانگایەکی خوێ دەچێت، لەوێ تاقیگەیەکی نھێنی دەدۆزێتەوە و دەزانێت کە ئێڤلین چەکێکی بایۆلۆژییە کە دەتوانێت زیندەوەرەکانی دیکە تووشی جۆرێک لە کەڕوو بکات کە مێشکی زیندەوەرەکە کۆنترۆڵ دەکات، ھەڵوەسەی بۆ دروست دەکات، و ئیرادەی لێدەسێنێت؛ ئەمەش دەبێتە ھۆی شێتبوونی نەخۆشەکە، گۆڕانی بۆ شێوەی جیاواز، و توانایەکی نائاسایی بۆ چاکبوونەوە. ھۆگریی ئێڤلین بە چەمکی خێزان دەردەکەوێت، ئەمەش وای لێکردووە میا و خێزانی بەیکەر تووش بکات و ئیسانیش ڕابکێشێت بۆ ئەوێ. ئیسان لە تاقیگەکەدا ژەھرێک ئامادە دەکات بۆ کوشتنی ئێڤلین، و دەگەڕێتەوە بۆ ماڵە بەیکەرەکان. ئیسان ڕووبەڕووی ھەندێک ھەڵوەسە دەبێتەوە تاوەکو دەگاتە ئێڤلین (کچە بچووکەکە) و ژەھرەکەی لێدەدات، پاشان ھەڵوەسەکان دەوەستن و ئێڤلین بە شێوە ڕاستەقینەکەی دەردەکەوێت، کە ژنە بەتەمەنەکەی سەر کورسی جووڵاوە کە ئیسان چەندین جار بینیویەتی. ئێڤلین بە شێوەیەکی ترسناک دەگۆڕێت بۆ دڕندەیەکی زەبەلاح، و ئیسان شەڕی لەگەڵدا دەکات تاوەکو کۆپتەرێک دێت و چەکێک فڕێدەدرێتە خوارەوە بۆ ئیسان کە بەھۆیەوە دەتوانێت لە کۆتاییدا ئێڤلین بکوژێت. تیمێکی سەربازی، بە سەرۆکایەتی کریس ڕێدفیلد، ئیسان لەسەر کۆپتەرێک دەھێننە دەرەوە کە لۆگۆی کۆمپانیای ئەمبرێلا کۆرپی لەسەرە. == پەرەپێدان == دوای بڵاوبوونەوەی ڕێزدێنت ئیڤڵ ٦، کاپکۆم گفتوگۆی ناوخۆیی لەبارەی وەشانی داھاتوو ئەنجامدا. وەشانی سەرەتایی یارییەکە، کە لە ساڵی ٢٠١٣ پەرەی پێدرابوو، شێوازێکی یاریکردنی زیاتر ئەکشنی تێدابوو، کە ھاوشێوەی ڕێزدێنت ئیڤڵ ٦ بوو؛ بەڵام بە ئیلھاموەرگرتن لە فیلمی "The Evil Dead" ساڵی ١٩٨١، پەرەپێدەران بڕیاریان دا یارییەکە کورت بکەنەوە بۆ یەک شوێن و شێوازی کەسی یەکەم بەکاربھێنن بۆ نوقمکردنی یاریزانەکان و گەڕاندنەوەی زنجیرەکە بۆ ڕەگ و ڕیشەی ترسناکی مانەوە. پەرەپێدان لە شوباتی ٢٠١٤ دەستیپێکرد. یارییەکە لەسەر بزوێنەرێکی یاری تایبەت دروست کرا، بە ناوی بزوێنەی RE، کە ئامرازەکانی پەرەپێدانی واقیعی گریمانەیی (ڤی ئاڕ) لەخۆگرتبوو. بڕیاری گۆڕینی یارییەکە بۆ کەسی یەکەم زۆر پێش ڕەچاوکردنی [[ڤی ئاڕ]] درا؛ پەرەپێدانی ڤی ئاڕ لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ دەستیپێکرد، کە تیمێکی جیاواز بۆ ئەم مەبەستە پێکھێنرا. ناساندنی تەکنەلۆژیای ڤی ئاڕ وای کرد کە تەکسچەرەکان وردتر بن، و تەکسچەری ڕووت و قەبارەی نادروستی شتومەک کە پێشتر بەکارھاتبوون، لابران. ساڵێک پێش ڕاگەیاندنی یارییەکە، کاپکۆم لە E3 2015 دیمۆیەکی ڤی ئاڕی پێشکەش بە بەشداربووان کرد بە ناوی "KITCHEN" کە ترسناک بوو و لە شێوازی کەسی یەکەمدا بوو و لەسەر ھەمان بزوێنەر کاری دەکرد. لەکاتێکدا ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧ ماوەیەکی زۆر بوو لە پەرەپێداندا بوو، "KITCHEN" وەک دەرفەتێک سەیر کرا بۆ ھەڵسەنگاندنی چۆنییەتی پێشوازی لە RE Engine و تواناکانی ڤی ئاڕ. وەک ئاماژەیەک بۆ پەیوەندی نێوان دیمۆکە و ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧، لۆگۆی "KITCHEN" بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە پیتی "T" لە "٧" بچێت، بەڵام ئەمە بە شێوەیەکی بەرچاو نەبینرا. لە ڕاپۆرتی تێکھەڵکراوی ساڵی ٢٠١٥ی کۆمپانیادا، بەشی پەرەپێدانی ڕێزدێنت ئیڤڵ لە کاپکۆم جەختی لەسەر دروستکردنی ئەزموون بۆ بازاڕی VR کردەوە، کە بزوێنەری نوێی ڤی ئاڕ و یارییەکان بۆ نەوەی ھەشتەمی کۆنسۆڵەکان لەخۆگرتبوو. یارییەکە لەلایەن کۆشی ناکانیشییەوە دەرھێنرابوو، کە پێشتر سەرپەرشتی ڕێزدێنت ئیڤڵ: سرووشەکانی کردبوو، و سەرکردایەتی تیمی پەرەپێدانی نزیکەی ١٢٠ کارمەندی کردبوو. بۆ یەکەمجار لە زنجیرەکەدا، دیزاینەری گێڕانەوە ڕۆژاوایی بوو – ڕیچارد پێرسی، نووسەری دوو پاکێجی فراوانکردنی F.E.A.R. و یەکێک لە دیزاینەرانی گێڕانەوە لە Spec Ops: The Line. لە کاتی ئاشکراکردنی یارییەکەدا، پەرەپێدان نزیکەی ٦٥٪ تەواو ببوو. ھەندێک لە مۆدێلەکانی بوونەوەرەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧ بۆ یەکەمجار بە شێوەی فیزیکی دروستکرابوون – ژمارەیەک لەوانە لە گۆشتی ڕاستەقینە – لەلایەن ھونەرمەندانی ماکیاژەوە، پاشان لە ڕێگەی بەکارھێنانی فۆتۆگرامیترییەوە سکان کرابوون. ئەم تەکنەلۆژیایە زیاتر لە نیوەی سەروەت و سامانی گشتی یارییەکەی پەرەپێدا. دەنگەکانی یارییەکە لەلایەن ئاکیۆکی مۆریمۆتۆ و میواکۆ چینۆنێ و ساتۆشی ھۆرییەوە کۆمپۆز کرابوون، لەگەڵ بەشداری زیاتر لە کریس ڤیلاسکو و برایان دی ئۆلیڤێرا. گۆرانی سەرەکی، کە وەشانی ڕێکخراوی گۆرانی فۆلکلۆری ئەمریکییە بە ناوی "Go Tell Aunt Rhody"، لەلایەن مایکل ئەی. لێڤینەوە نووسرابوو و لەلایەن جۆردان ڕاینەوە گوتراوە. ماریانا باریتۆ، کچی لێڤین، ھەڵبژاردەی سەرەکی بوو، بەڵام لە کۆتاییدا گۆرانی پشتینەیی گوت. گۆرانییەکە نزیکەی ٢٠ وەشانی بەسەردا ھات تاوەکو تەواو بوو. تراکێکی دەنگی بە شێوەی دیجیتاڵی لەلایەن Sumthing Else Music Worksەوە لەگەڵ یارییەکە لە ٢٤ی کانوونی دووەمدا بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil_7:_Biohazard |سەردێڕ =Resident Evil 7: Biohazard |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ١٣ی شوباتی ٢٠١٧}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|خەیاڵی زانستی|دەیەی ٢٠١٠}} {{ڕێزدێنت ئیڤڵ}} {{پۆلی کۆمنز|Resident Evil 7: Biohazard}} [[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:گەمەکانی ویندۆز]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥]] [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ترسناکەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]] [[پۆل:کایەکانی ستادیا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان سەبارەت بە مرۆڤخۆری]] [[پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس کڵاود گەیمینگ]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] lvxa2l4iw2ytqz5th5fua6b3emy1fdy 3 134072 1570084 1568835 2026-03-30T19:23:19Z MediaWiki message delivery 12292 /* Tech News: 2026-14 */ بەشی نوێ 1570084 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(31d) |counter = 14 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 }} {{سەرقاڵ}} ---- {{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}} <!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--> {{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} {{ھن|٥}} <!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --> == چاکردنی ساڵە کۆچییەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،<br> ::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە <br> ::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، <br> ::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)<br> ::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.<br> ::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == فۆنتی سەربەشەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ساڵی ھەڵە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن: :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش: :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو، ویستم بەستەرەکانی نێوانزمان زیاد بکەم بۆ وتارێک کە تازە دروستم کرد بەڵام ڕێگەی پێنەدام, هۆکاری ڕێگەنەدانەکە دەگەڕێتەوە بۆ چی؟ . وتارەکە ناوی (سینالۆوا)یە و وتارەکە بە ئینگلیزی نووسراوە Sinaloa. --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]، ڕاستییەکەی بەھۆی ئامڕازێکەوە کێشەیەک لە گرێدانی زمانەکان دروست بووە، بەڵام ئێوە دەتوانن لە دەقەی ٩:١٠ تا کۆتایی [https://www.youtube.com/watch?v=bo_ugff2g6A سەیری ئەم ڤیدیۆیە بکەن] و وتارەکەتان گرێ بدەن. ھەر نەتانتوانی، پێم بڵێن تا خۆم بۆتانی گرێ بدەم، بەڵام تکایە ھەوڵ بدەن ئەو سەرچاوانە دانێن کە لە زمانە ڕەسەنەکەوە کراونەتە سەرچاوە نەک تەنیا بنووسن سەرچاوەکە ویکیپیدیای ئینگلیزییە. سپاس و ماندوو نەبن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٢١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::ببوورە مامۆستا ئەوەی لە ڤیدۆکەدایە هەوڵمدا بیکەم بەڵام لەوە دەچێت کێشە تەکنیکییەکە نەیەڵێت بیکەم، سپاست دەکەم ئەگەر گرێی بدەیت. [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢١:٠٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٤٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو، سپاس بۆ گرێدانی وتارەکەی دوێنێ، ئایا ڕێگایەک هەیە کە خۆم فێری ببم بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ئەو ئامرازەی بۆتە ڕێگر لە گرێدانی زمانەکان؟ --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] شایەنی نییە. ھەر وەک ڤیدیۆکە بیکە، کێشەت نابێت؛ خۆشم ھەر وا گرێم دان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:٠٩، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == بۆت == سەلام کاک ئارام. هیوادارم لە هەر جێیەکی و لە هەر کاتێک دا باش و تەندرووست بی. کاک ئارام هیوادارم هەژمارەکەت بکەیەوە و ئەو پەیامم ببینی. چۆنێتی چاککردنی بۆتم دەویست، بەس ئەو بەشەی کە تاگ لە وتارەکان دەدا، بۆ ویکیپیدیای فارسیمە لەسەر [[user:KordBot]]، ئەگەر پێم بڵێی چ کۆدێک لە کوێ دەبێ بەکاربێنم تا کارا بێ زۆر باش دەبێ و یارمەتیەکی زۆرت پێ داوم. یاحەق [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١١:٢٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> e08b2jsknhwplybqy606r6jnl09bseu 1 135367 1570088 1326502 2026-03-30T19:32:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570088 wikitext text/x-wiki {{WikiProjectBannerShell|1= {{ویکیپرۆژە مۆسیقا}} |blp=}} [[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەتانە وەلیدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1106256 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230107054938/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535 بۆ https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:١٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەتانە وەلیدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326501 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230107054938/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535 بۆ https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٥١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەتانە وەلیدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570087 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220808025442/https://mewdamedia.com/articles/21355 بۆ https://mewdamedia.com/articles/21355 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٣٢، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) mfogl9me65k6etjxslx10t04oakv2az 0 136327 1570155 1513608 2026-03-31T01:06:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570155 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = لیۆ شیاوبۆ<br />刘晓波 | native_name = 刘晓波 | native_name_lang = zh | image = Portrait of Liu Xiaobo by Wang Liming (2017, cropped).jpg | image_size = 250px | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٥٥|12|٢٨}} | birth_place = [[Changchun]], [[Jilin]], [[چین]] | death_date = {{death date and age|df=y|٢٠١٧|٧|١٣|١٩٥٥|١٢|٢٨}} | death_place = چین | nationality = چینی | awards = [[File:Nobel prize medal.svg|20px]] خەڵاتی نۆبێل لە ئاشتی لەساڵی ٢٠١٠ | spouse = تاو لی (ژنی پێشووی)<br/>{{marriage|[[لیۆ شیا]]<ref>{{cite press release|url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2017/07/statement_by_ministerofforeignaffairsfollowingdeathofliuxiaobo.html|title=Statement by Minister of Foreign Affairs following death of Liu Xiaobo|date=July 13, 2017|first=Chrystia|last=Freeland|publisher=[[Global Affairs Canada]]|access-date=١٦ی تەممووزی ٢٠١٧|archive-date= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008210115/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2017/07/statement_by_ministerofforeignaffairsfollowingdeathofliuxiaobo.html|url-status=dead}}</ref>|1996|2017|end=his death}} | occupation = نووسەر, سیاسیی, [[چالاکوانی مافی مرۆڤ]] | education = بەکالۆریۆس لە زمانی چینی <br />([[Jilin University]])<br />ماستەر, دکتۆرا<br />([[Beijing Normal University]]) }} '''لیۆ شیاوبۆ''' ({{بە چینی|刘晓波}} - ماوەی ژیان: ٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ تاوەکوو ١٣ی تەمموزی ٢٠١٧). لیۆ ڕەخنەگری ئەدەبی، شاعیر و نووسەری چینی بوو، لەپاڵ ئەوانە کەسایەتی ڕاستڕەو و زیندانی سیاسیی چین بوو کە هەوڵی کۆتایی هێنا بە سیستەمی کۆمۆنیستی تاک حیزبی دا لە چین وە لەپێناو ئەو هەڵمەتەی خەڵاتی نۆبێلی لە ئاشتی پێدراوە.<ref name="EB">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Biography of Liu Xiaobo|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1656918/Liu-Xiaobo |بڵاوکەرەوە=Encyclopædia Britannica |ساڵ=٢٠١٠}}</ref> لەسەر چالاکییەکانی لەڕۆژی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ خرایە دەستگیرکرا، دوای دوو ڕۆژ دادگا زیندانی بۆماوەی ١١ ساڵ وە بۆماوەی دوو ساڵیش کاری سیاسیی لێ قەدەغەکرد. . لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ برایە نەخۆشخانە بەهۆی تووشبوونی بە شێرپەنجەی جگەر وە دواتر لە ١٣ی تەمموز هەر لە نەخۆشخانە گیانی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.com/news/world-asia-40403416|سەردێڕ=Liu Xiaobo: Jailed Chinese dissident has terminal cancer|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> == ژێدەرەکان == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|ئەڵمانیا|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|چین|شیعر|مێژوو|وێژە}} {{پۆلی کۆمنز|Liu Xiaobo}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]] [[پۆل:شاعیرانی کۆماری گەلی چین]] [[پۆل:شاعیرە چینییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] pgthfmxqqgqlivpywdwoeqff0wbbcka 0 141196 1569963 1567443 2026-03-30T12:32:55Z ~2026-19516-59 75436 1569963 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. 41 { { احمد حین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا هالة عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەکە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له سالی ١٩٥٥ز ( احمد حسین قادر ناسراو به ( احمد سه رچاوه که == خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . شوینه واره ديرێنه كان: کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ،ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . موختاری :گوند (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . === پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون === له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون : ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسیی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە (شیره مه ری ) ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماونەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه گونده که و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . === موئەسات و کاولکاری=== * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. کوچی زۆره ملی : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملی ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان === دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. ( احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان ن و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و برازاکەیان کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری سلیمانی . کشتوکاڵ: له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. شەهید و قوربانی: شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک کەلەکەرتی دووی 57ی سەگێمە بوو شەهید بوو. شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. ژمارەی دانیشتوان: لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەمێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . سەرچاوەی وتار: احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fkn117hc7g7sbm0ta0kobr697r80v0j 1569977 1569963 2026-03-30T13:36:39Z ~2026-19516-59 75436 /* سەرچاوەکان */ 1569977 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. 41 { { احمد حین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا هالة عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەکە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له سالی ١٩٥٥ز ( احمد حسین قادر ناسراو به ( احمد سه رچاوه که == خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . شوینه واره ديرێنه كان: کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ،ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . موختاری :گوند (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . === پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون === له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون : ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسیی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە (شیره مه ری ) ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماونەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه گونده که و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . === موئەسات و کاولکاری=== * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. کوچی زۆره ملی : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملی ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان === دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. ( احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان ن و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و برازاکەیان کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری سلیمانی . کشتوکاڵ: له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. شەهید و قوربانی: شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک کەلەکەرتی دووی 57ی سەگێمە بوو شەهید بوو. شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. ژمارەی دانیشتوان: لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەمێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . سەرچاوەی وتار: احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] f7yvn1v3c9ddol7m7nzjnnp4e4k2b63 1569981 1569977 2026-03-30T13:40:33Z ~2026-19516-59 75436 1569981 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. 41 { { احمد حین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا هالة عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەکە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له سالی ١٩٥٥ز ( احمد حسین قادر ناسراو به ( احمد سه رچاوه که == خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . شوینه واره ديرێنه كان: کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ،ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . موختاری :گوند (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . === پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون === له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون : ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسیی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە (شیره مه ری ) ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماونەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه گونده که و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . === موئەسات و کاولکاری=== * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. کوچی زۆره ملی : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملی ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان === دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. ( احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان ن و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و برازاکەیان کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری سلیمانی . کشتوکاڵ: له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. شەهید و قوربانی: شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک کەلەکەرتی دووی 57ی سەگێمە بوو شەهید بوو. شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. ژمارەی دانیشتوان: لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەمێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . سەرچاوەی وتار: احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] br2u9zdt61ku1d7rmni191zy4kkvqoi 1569982 1569981 2026-03-30T13:41:53Z ~2026-19516-59 75436 1569982 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. 41 { { احمد حین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا هالة عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەکە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له سالی ١٩٥٥ز ( احمد حسین قادر ناسراو به ( احمد سه رچاوه که == خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . شوینه واره ديرێنه كان: کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ،ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . موختاری :گوند (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . === پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون === له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون : ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسیی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە (شیره مه ری ) ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماونەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه گونده که و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . === موئەسات و کاولکاری=== * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. کوچی زۆره ملی : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملی ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان === دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. ( احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان ن و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و برازاکەیان کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری سلیمانی . کشتوکاڵ: له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. شەهید و قوربانی: شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک کەلەکەرتی دووی 57ی سەگێمە بوو شەهید بوو. شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. ژمارەی دانیشتوان: لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەمێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . سەرچاوەی وتار: احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] inmz6sclkjuciszl0slbah21t452d8r 1569993 1569982 2026-03-30T14:26:05Z ~2026-19516-59 75436 1569993 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا هالة عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەکە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له سالی ١٩٥٥ز ( احمد حسین قادر ناسراو به ( احمد سه رچاوه که == خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . شوینه واره ديرێنه كان: کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ،ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . موختاری :گوند (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . === پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون === له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون : ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسیی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە (شیره مه ری ) ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماونەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه گونده که و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . === موئەسات و کاولکاری=== * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. کوچی زۆره ملی : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملی ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان === دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. ( احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان ن و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و برازاکەیان کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری سلیمانی . کشتوکاڵ: له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. شەهید و قوربانی: شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک کەلەکەرتی دووی 57ی سەگێمە بوو شەهید بوو. شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. ژمارەی دانیشتوان: لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەمێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . سەرچاوەی وتار: احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] smhj4yars8v3dj7lf9w5hik4zkjgwzq 1569994 1569993 2026-03-30T14:28:50Z ~2026-19516-59 75436 1569994 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا هالة عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەکە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له سالی ١٩٥٥ز ( احمد حسین قادر ناسراو به ( احمد سه رچاوه که == خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . شوینه واره ديرێنه كان: کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ،ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . موختاری :گوند (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . === پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون === له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون : ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسیی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە (شیره مه ری ) ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماونەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه گونده که و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . === موئەسات و کاولکاری=== * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. کوچی زۆره ملی : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملی ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان === دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. ( احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان ن و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و برازاکەیان کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری سلیمانی . کشتوکاڵ: له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. شەهید و قوربانی: شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک کەلەکەرتی دووی 57ی سەگێمە بوو شەهید بوو. شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. ژمارەی دانیشتوان: لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەمێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . سەرچاوەی وتار: احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] cqa0352fq4g4fyip37roj6x7ceq1et3 1569998 1569994 2026-03-30T14:49:58Z ~2026-19516-59 75436 /* ناو و شیکاری */ 1569998 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه == کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون === له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون : ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسیی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە (شیره مه ری ) ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماونەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه گونده که و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . === موئەسات و کاولکاری=== * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. گرتن و ئه شکه نجه : له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. کوچی زۆره ملی : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملی ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان === دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. ( احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان ن و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و برازاکەیان کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری سلیمانی . کشتوکاڵ: له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. شەهید و قوربانی: شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک کەلەکەرتی دووی 57ی سەگێمە بوو شەهید بوو. شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. ژمارەی دانیشتوان: لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەمێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . سەرچاوەی وتار: احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] gjfgbrxtm3cwublhyx6xawoq9g4qwos 1570007 1569998 2026-03-30T15:15:29Z ~2026-19516-59 75436 /* موئەسات و کاولکاری گرتن و قوربانی */ 1570007 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه == کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون == * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . *لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەسات و کاولکاری گرتن و قوربانی == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەمێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] 9r5vexwfmv88c1t8mou6vzetrb4khwx 1570008 1570007 2026-03-30T15:16:54Z ~2026-19516-59 75436 /* ژمارەی دانیشتوان */ 1570008 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه == کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون == * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . *لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەسات و کاولکاری گرتن و قوربانی == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] 1507dzg1xfyxnrld5t3b7ba47dcetvj 1570009 1570008 2026-03-30T15:28:04Z ~2026-19516-59 75436 /* موختاری گوند */ 1570009 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه == کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاتهی نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون == * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . *لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەسات و کاولکاری گرتن و قوربانی == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] sw4qjddudh31moy600m6s45cpame6vy 1570010 1570009 2026-03-30T15:31:21Z ~2026-19516-59 75436 /* پێکهاته ی نیشته جێبوون */ 1570010 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه == کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون == * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . *لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەسات و کاولکاری گرتن و قوربانی == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] n1gn10t5sdimnz41nowg20p2q4whghk 1570013 1570010 2026-03-30T16:02:38Z ~2026-19516-59 75436 /* ناو و شیکاری گوند */ 1570013 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری گوند == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه == کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون == * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . *لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەسات و کاولکاری گرتن و قوربانی == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] cz4s21v3xzy4rsmvelftfppd7lepn6d 1570017 1570013 2026-03-30T16:04:19Z ~2026-19516-59 75436 /* میژووی ئاوه دانکردنه گوند */ 1570017 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری گوند == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه گوند == * ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون == * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . *لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەسات و کاولکاری گرتن و قوربانی == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] 08ysa0wjd8xai4exldmzse3a6c288zp 1570018 1570017 2026-03-30T16:05:23Z ~2026-19516-59 75436 /* موئەساتەکانی دانیشتوان */ 1570018 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری گوند == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه گوند == * ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون == * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . *لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەساتەکانی دانیشتوان == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * خزمەتگوزاری: کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] 9ss7xg6mxq73v6k7nvdp9683018b4wc 1570021 1570018 2026-03-30T16:08:34Z ~2026-19516-59 75436 /* ئاوه دانکردنه ی دوای ڕاپەڕین */ 1570021 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری گوند == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه گوند == * ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون == * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . *لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەساتەکانی دانیشتوان == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه ی دوای ڕاپەڕین == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . * ابراهیم احمد سه رچاوه پایزی ساڵی 1995ز یه که م که س لە ئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * کارەبا : کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] 8rcb1pejgmlftc1u5rpokbls356o5c0 1570027 1570021 2026-03-30T16:14:30Z ~2026-19516-59 75436 /* پێکهاته ی نیشته جێبوون */ 1570027 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری گوند == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه گوند == * ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵەله م گونده دا نیشته جێ بوون * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . * لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەساتەکانی دانیشتوان == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه ی دوای ڕاپەڕین == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . * ابراهیم احمد سه رچاوه پایزی ساڵی 1995ز یه که م که س لە ئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * کارەبا : کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] muu173k1mct8hbm0zxplb94x11efdk1 1570028 1570027 2026-03-30T16:15:35Z ~2026-19516-59 75436 /* میژووی ئاوه دانکردنه گوند */ 1570028 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. { { احمد حسین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری گوند == ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا (هالة) عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەک (هاڵه ی مام قادر) و (هاڵه ی حاجی ره شید) چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە. == میژووی ئاوه دانکردنه گوند == * ساڵی ١٩٥٥ز (احمد حسین قادر) ناسراو به ( احمد سه رچاوه کە خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له (شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه كان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه. گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . == پێکهاته ی نیشته جێبوون == له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵەله م گونده دا نیشته جێ بوون * ساڵی ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسێی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ساڵی ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هۆزێک لە (شیره مه ڕ ) لە ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . * لەساڵی ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. * لەساڵی ١٩٦٣ز به هه وڵی ( شێخ لطيفي شێخ محمودی حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه ئەم گونده و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . == موئەساتەکانی دانیشتوان == * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. * گرتن و ئەشکەنجە: له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گوند ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆ ماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. * شەهید بوون : شەهید سەردار احمد حسین کوڕی احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی بازیانی تیپی57ی سەگرمە و لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. * ( احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سه رچاوه ) له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. * کوچی زۆره ملێ : له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوه دانکردنه ی دوای ڕاپەڕین == * دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . * ابراهیم احمد سه رچاوه پایزی ساڵی 1995ز یه که م که س لە ئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. * کارەبا : کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == بنەماڵەی احمد سەرچاوە== لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی بەناوی جیهان ن و دووکوڕەکەی بەناوەکانی محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی کە کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە بوو بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچی کەپێستر بەشوو درابوون دواجار بنەماڵەکەیان له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه ناو شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خوێندن == * خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == ئەم وتانە لە احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە وە وەرگیراون. == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] h80egvvsvdw9ecjfs7l4t730dwvwbak 1570212 1570028 2026-03-31T08:45:21Z 1silent scientist 51740 «{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}}...»ی لە جێی ناوەرۆک دانا 1570212 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' [[گوند]]ێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] 6ypeuix8owg9hjr183m7ftzjvazyr94 1570213 1570212 2026-03-31T08:45:36Z 1silent scientist 51740 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1567443|1567443]] لە لایەن [[Special:Contributions/Eihel|Eihel]] ([[User talk:Eihel|لێدوان]]) 1570213 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناونان == ناوی «ھالەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھالە) لە بنەڕەتدا تورکییە، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھالەی مام قادر و ھالەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆر و بڕبڕەیە. == مێژووی ئاوەدانکردنەوە و دامەزراندن == لە ساڵی ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و قادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. ٢. شوێنەوارە دێرینەکان: کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. ٣. مێژووی کۆن: ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی گوندەکە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. ٤. موختاری گوند: (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و نیشتەجێبوون === لە قۆناغە جیاوازەکاندا چەندین ھۆز و بنەماڵە لەم گوندەدا نیشتەجێ بوون: * ١٩٥٦: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک بوونە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧: ٢٥ ماڵ لە ھۆزی (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان تێدا ماوەتەوە. * ١٩٦٣: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === کارەساتەکان و ڕاپێچکردن === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٩١، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بۆ ماوەی پێنج مانگ لە زیندانەکانی (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک و ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا بوون. * کۆچی زۆرەملێ: لە ساڵی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بووە ئەندازیار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/zUXrPmPMVuiWJpTV9}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[https://www.facebook.com/share/1ArCnTwG9f/]] [[https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/]] [[https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1]] [[المصدر: Kurdipedia.org https://share.google/FBeYDXI2XtmEGISM5]] iplccrj5e0agtov3itb2mkmpbh9rzhg 1570214 1570213 2026-03-31T08:46:08Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1570214 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناونان == ناوی «ھالەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھالە) لە بنەڕەتدا تورکییە، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھالەی مام قادر و ھالەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆر و بڕبڕەیە. == مێژووی ئاوەدانکردنەوە و دامەزراندن == لە ساڵی ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و قادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. ٢. شوێنەوارە دێرینەکان: کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. ٣. مێژووی کۆن: ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی گوندەکە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. ٤. موختاری گوند: (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و نیشتەجێبوون === لە قۆناغە جیاوازەکاندا چەندین ھۆز و بنەماڵە لەم گوندەدا نیشتەجێ بوون: * ١٩٥٦: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک بوونە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧: ٢٥ ماڵ لە ھۆزی (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان تێدا ماوەتەوە. * ١٩٦٣: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === کارەساتەکان و ڕاپێچکردن === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٩١، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بۆ ماوەی پێنج مانگ لە زیندانەکانی (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک و ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا بوون. * کۆچی زۆرەملێ: لە ساڵی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بووە ئەندازیار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 4po8ffv6nm59ce0w8xmhp18wqcpyavg 1570215 1570214 2026-03-31T08:57:30Z Eihel 33590 بێسەرچاوە - ئازاری ٢٠٢٦ 1570215 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناونان == ناوی «ھالەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھالە) لە بنەڕەتدا تورکییە، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھالەی مام قادر و ھالەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆر و بڕبڕەیە. == مێژووی ئاوەدانکردنەوە و دامەزراندن == لە ساڵی ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و قادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. ٢. شوێنەوارە دێرینەکان: کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. ٣. مێژووی کۆن: ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی گوندەکە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. ٤. موختاری گوند: (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و نیشتەجێبوون === لە قۆناغە جیاوازەکاندا چەندین ھۆز و بنەماڵە لەم گوندەدا نیشتەجێ بوون: * ١٩٥٦: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک بوونە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧: ٢٥ ماڵ لە ھۆزی (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان تێدا ماوەتەوە. * ١٩٦٣: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === کارەساتەکان و ڕاپێچکردن === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٩١، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بۆ ماوەی پێنج مانگ لە زیندانەکانی (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک و ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا بوون. * کۆچی زۆرەملێ: لە ساڵی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بووە ئەندازیار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] nixam2gs4o7p2agqjo3ldgyw2s57l0k 1570216 1570215 2026-03-31T09:01:21Z Eihel 33590 layout 1570216 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناونان == ناوی «ھالەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھالە) لە بنەڕەتدا تورکییە، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھالەی مام قادر و ھالەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆر و بڕبڕەیە. == مێژووی ئاوەدانکردنەوە و دامەزراندن == لە ساڵی ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و قادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. ٢. شوێنەوارە دێرینەکان: کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. ٣. مێژووی کۆن: ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی گوندەکە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. ٤. موختاری گوند: (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و نیشتەجێبوون === لە قۆناغە جیاوازەکاندا چەندین ھۆز و بنەماڵە لەم گوندەدا نیشتەجێ بوون: * ١٩٥٦: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک بوونە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧: ٢٥ ماڵ لە ھۆزی (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان تێدا ماوەتەوە. * ١٩٦٣: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === کارەساتەکان و ڕاپێچکردن === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٩١، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بۆ ماوەی پێنج مانگ لە زیندانەکانی (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک و ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا بوون. * کۆچی زۆرەملێ: لە ساڵی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بووە ئەندازیار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] bfb1knowz6p4uf2igjxaexojbsytcbu 0 152646 1570067 1429362 2026-03-30T18:19:43Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1570067 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = مەعسووم کۆرکماز {{-}} (عەگید) | وێنە =Mahsum-Korkmaz-Agit.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | ناوی کاتی لەدایکبوون = مەعسووم کۆرکماز | شوێنی لەدایکبوون = [[فارقین]] {{-}} [[ئامەد]] {{-}} {{ئاڵا|کوردستان}} {{-}} {{ئاڵا|تورکیا}} | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٦ | ڕێکەوتی مردن = ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ | شوێنی مردن = چیای گابار، [[شرنەخ]]، [[باکووری کوردستان]] | ھۆکاری مردن = پێکدادان چەکداری | شوێنی گۆڕ = نادیار | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ڕادەی خوێندەواری = ئامادەیی | پیشە = | ساڵانی چالاکی = ١٩٧٦–١٩٨٦ | شار = | مووچە = | دارایی = | سەرناو = ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] | حیزب = [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | ماڵپەڕ =}} '''مەعسووم کۆرکماز''' نازناو '''عەگید''' لە ساڵی ١٩٥٦ لە شارۆچکەی [[فارقین]] لەدایک بووە و بووەتە یەکەم فەرماندەی ھێزی ڕزگاری کوردستان باڵی سەربازی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] و ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ لە چیای گابار لە [[شرنەخ]] شەھید بوو.<ref>name="google">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Kurds and the Future of Turkey|نووسەر=Gunter, M.M.|ڕێکەوت=1997|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٧٢٦٥-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dWmd8IS06FgC|پەڕە=٣٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> == ژیان == مەعسووم کۆرکماز بە ھەڤاڵ عەگید دەناسرێت لەناو کورداندا، مەعسووم کاتێک تەمەنی بچووک بوو خێزانی ئەوان شارۆچکەی [[فارقین]]یان جێھێشت و ڕوویان کردە شاری [[ئێلح|باتمان]]، لە ساڵی ١٩٧٦ لە ڕێی ھەڤاڵ [[مەزڵووم دۆغان|مەزلووم دۆغانەوە]] تێکەڵ بە گرووپی ئاپۆچییەکان بوو.<ref>[[:ku:Mahsum Korkmaz]]</ref> === شام === پاش ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٩ چووە [[لوبنان]] لەگەڵ (کەمال پیر)، پاشان بووە ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، لە دۆڵی بیقاع ئەکادیمیایان دامەزراند لە ساڵی ١٩٨١ بۆ پەروەردەی کادرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]. پاش شەھیدبوونی ناوی ئەم ئەکادیمیایە کرابە ناوی خۆیەوە و ناونرا [[ئەکادیمیای مەعسووم کۆرکماز]]. === ھێزی چەکداری === پاش پەروەردەکردن و پێگەیاندنی کادران و بەرەو پێشچوونی پارتەکەیان و زیاتر ناساندن و بەدەست ھێنانی مافە سەرەتایییەکانی کورد لە تورکیادا، [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بڕیاری لەدروست کردنی ھێزی چەکدار کردەوە و چالاکی چەکداری ئەنجام بدات لە [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]]دا، و بۆ زیاتر ناساندنی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]. ھێزی ڕزگاری کوردستان (ھەرەکە) دروست کراو یەکەم فەرماندەی ھەڤاڵ عەگید بوو، '''عەگید''' و ھاوڕێکانی بە دەستە و مەفرەزە چوونەوە ناو نیشتیمان و دەستیان بە پڕوپاگەندە کرد و یەکەم چالاکیان لە دژی دەوڵەتی تورکیا ئەنجامدا لە ١٥ی ئابی ١٩٨٤ کە ئەمەش بووە سەرەتای دەست پێکردنی خەباتی چەکداری [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]].<ref>[[:tr:Mahsum Korkmaz]]</ref> == مردن == پاش خەباتی دوو ساڵ لە ناوچە جیاجیاکانی باکووری کوردستان و ڕێکخستنی دەستەکانی [[گەریلا]] و پەرەدان بە خەباتی چەکداری و چالاکی کردن، ''عەگید'' لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ لە ڕوبەڕوونەوەیەکدا لەگەڵ ھێزەکانی سوپای تورکیا لە چیای گابار لە پارێزگای [[شرنەخ]] شەھید بوو، ھەتاوەک و ئەمڕۆش جەستەکەی دیار نییە. === پەیکەر === لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ٢٠١٤ لە شارۆچکەی [[لجێ]] پەیکەری شەھید عەگید پەردەی لەسەر لادرا ئەمەش وەک نیشاندانی دەستپێکردنی خەباتی چەکداری لەم ڕێکەوتەدا لە ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن ھەڤاڵ عەگیدەوە، بەڵام دەوڵەتی تورکیا بە بڕیاڕی دادگا لە ١٩ی ئابی ٢٠١٤دا ئەم پەیکەرەی لابردوو بووە ھۆی خۆپیشاندان لە نێوان خۆپیشاندەران و ھیزەکانی ئاسایشی دەوڵەتی تورکیا بەوھۆیەوە کوژراوێک و دوو بریندار لە خۆپیشاندەران کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/turkey/2014/08/22/pkk-denies-it-erected-the-controversial-statue-in-diyarbakir|سەردێڕ=PKK denies it erected the controversial statue in Diyarbakır|وێبگە=DailySabah|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٧ لە [[کۆبانی]] پەیکەری شەھید مەعسووم کۆرکماز دروست کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfenglish.com/kurdistan/legendary-commander-egid-s-statue-erected-in-kobane-19216|سەردێڕ=Legendary Commander Egîd’s statue erected in Kobanê|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> == ئەمەش ببینە == * [[ئەکادیمیای مەعسووم کۆرکماز]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|تورکیا}} [[پۆل:ئاپۆییستەکان]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی فارقین]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:کوردەکانی تورکیا]] a7fmeivog7grypytgxamvggjvq79rdq 0 154880 1570149 1438615 2026-03-30T23:28:44Z Sarmand Soran 75470 1570149 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = یانەی زاخۆ | وێنە = [[پەڕگە:Zakho FC logo.png|150px]] | ناونیشانی وێنە = | ناوی تەواو = یانا زاخو یا وەرزشی | نازناو = کوڕێن خابور – Kûrên xabûr{{ھن}}{{بە کوردیی ناوەندی|کوڕانی خابور}} | ناوی کورتکراوە = یانەی زاخۆ{{ھن}}ZAK | دامەزراندن = {{Start date and age|١٩٨٧}} | ھەڵوەشاندن = | زەوی = [[یاریگای نێودەوڵەتیی زاخۆ]] | پانتایی = ٢٥٫٠٠٠ | ناوی پیشەیی خاوەن یانە = | خاوەن یانە = | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = سەرۆکی یانەی زاخۆ | سەرۆک = [[عەمار فەرھاد ئاغا]] | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]]{{ھن}}[[خولی نایابی کوردستان]] | وەرز = [[٢٠١٩]]-[[٢٠٢٠]] | ڕیزبەند = | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکەر = | کۆمەڵەی ھاندەران = | میدالیاکان = | ڕاھێنەر = [[ئەیوب ئۆدیشۆ]] | pattern_b1 = _vneck | pattern_la1 = _goldborder | pattern_ra1 = _goldborder | pattern_sh1 = _ | pattern_so1 = _goldtop | body1 = D80000 | leftarm1 = D80000 | rightarm1 = D80000 | shorts1 = D80000 | socks1 = D80000 | pattern_b2 = _vneck | pattern_la2 = _redborder | pattern_ra2 = _redborder | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _redtop | body2 = FFFFFF | leftarm2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = ٠٠٠٠٠٠ | pattern_b3 = _vneck | pattern_la3 = _goldborder | pattern_ra3 = _goldborder | pattern_sh3 = | pattern_so3 = _goldtop | body3 = FFFFFF | leftarm3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFBF00 | socks3 = FFFFFFsocks3=FFFFFF}} '''یانەی وەرزشیی زاخۆ''' ({{بە کوردیی باکووری|یانا زاخۆ یا وەرزشی}}{{تێبینی|لاتینی: Yana Zaxo ya werzişî}}) یانەیەکی وەرزشییە لە [[زاخۆ]]، [[ھەرێمی کوردستان]]، لە ساڵی ١٩٨٧ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq - Foundation Dates|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/iraqfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goalzz.com/main.aspx?team=1775 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181216031921/http://www.goalzz.com/main.aspx?team=1775 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یانەکە بەشدارە لە [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]] و [[خولی نایابی کوردستان]]. لە ساڵی ٢٠١٥ یاریگاکەیان نۆژەنکردەوە و بەناوی یاریگای نێودەوڵەتیی زاخۆ کرایەوە. تۆپی پێ لە زاخۆ لە سەرەتای ساڵانی ١٩٢٠ەوە بە شێوەیەکی نافەرمی ئەنجام دەدرا و زۆرێک لە یارییە ناپیشەییە ناوخۆییەکان و پێشبڕکێی قوتابخانەکان بە بەردەوامی لە زاخۆ یان لە شارۆچکەکانیی دەوروبەر بەڕێوەدەچوون. ئەمەش دواجار بووە ھۆی پێکھێنانی یەکەم یانەی تۆپی پێ لە [[زاخۆ]] لە ساڵی ١٩٤٨؛ کە لە کرێکارانی ناوخۆیی و گەنجان پێکھاتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=منتديات كووورة|ناونیشان=https://forum.kooora.com/f.aspx?t=36339008|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=forum.kooora.com}}</ref> == یاریگا == لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥ یانەی زاخۆ بە یارییەکی دۆستانەی نافەرمی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|ھەڵبژاردەی عێراق]] ئاھەنگی کردنەوەی یاریگا نوێیەکەی کە بە [[یاریگای نێودەوڵەتیی زاخۆ]] ناسراوە، سازکرد.<ref>https://www.alghadpress.com/Ar/news/31885/منتخب-العراق-يسجل-فوزا-في-افتتاح-مل{{بەستەری مردوو|url=https://www.alghadpress.com/Ar/news/31885/%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D8%B3%D8%AC%D9%84-%D9%81%D9%88%D8%B2%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%85%D9%84 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٤ }}</ref> == ڕکابەری == گەورەترین ڕکابەریی یانەی زاخۆ [[یانەی وەرزشیی دھۆک|یانەی دھۆکی]] دراوسێیەتی، لەژێر ناوی «دێربی بادینان». ھەروەھا ڕکابەریی نێوان زاخۆ و [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] بە «دێربی کوردستان» ناسراوە. == دەستکەوتەکان == * '''[[خولی پلە یەکی عێراق]]''' ** براوەی وەرزی ١٩٩١–١٩٩٢ * '''[[خولی نایابی عێراق]]''' ** پلەی دووەمی وەرزەکانی ٢٠٠١–٢٠٠٢، ٢٠١٨–٢٠١٩ * '''جامی کوردستان''' ** ٢ جار براوەی وەرزەکانی ٢٠١٠–٢٠١١، ٢٠١١–٢٠١٢ * '''جامی سوپەریی کوردستان''' ** ٢ جار براوەی وەرزەکانی ٢٠١٠–٢٠١١، ٢٠١١–٢٠١٢ == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|پارێزگای دھۆک|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Zakho SC}}{{DEFAULTSORT:زاخۆ}} {{یانە وەرزشییە کوردییەکان}} {{کورت}} [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]] [[پۆل:زاخۆ]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان]] ta16fnc0gucvwegeiun8wj3gpdx1axf 1570152 1570149 2026-03-30T23:38:39Z Sarmand Soran 75470 1570152 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = یانەی زاخۆ | وێنە = [[پەڕگە:Zakho FC logo.png|150px]] | ناونیشانی وێنە = | ناوی تەواو = یانا زاخو یا وەرزشی | نازناو = کوڕێن خابور – Kûrên xabûr{{ھن}}{{بە کوردیی ناوەندی|کوڕانی خابور}} | ناوی کورتکراوە = ZAK | دامەزراندن = {{Start date and age|١٩٨٧}} | ھەڵوەشاندن = | زەوی = [[یاریگای نێودەوڵەتیی زاخۆ]] | پانتایی = ٢٥٫٠٠٠ | ناوی پیشەیی خاوەن یانە = | خاوەن یانە = | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = سەرۆکی یانەی زاخۆ | سەرۆک = [[عەمار فەرھاد ئاغا]] | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]]{{ھن}}[[خولی نایابی کوردستان]] | وەرز = [[٢٠١٩]]-[[٢٠٢٠]] | ڕیزبەند = | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکەر = | کۆمەڵەی ھاندەران = | میدالیاکان = | ڕاھێنەر = [[ئەیوب ئۆدیشۆ]] | pattern_b1 = _vneck | pattern_la1 = _goldborder | pattern_ra1 = _goldborder | pattern_sh1 = _ | pattern_so1 = _goldtop | body1 = D80000 | leftarm1 = D80000 | rightarm1 = D80000 | shorts1 = D80000 | socks1 = D80000 | pattern_b2 = _vneck | pattern_la2 = _redborder | pattern_ra2 = _redborder | pattern_sh2 = | pattern_so2 = _redtop | body2 = FFFFFF | leftarm2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = ٠٠٠٠٠٠ | pattern_b3 = _vneck | pattern_la3 = _goldborder | pattern_ra3 = _goldborder | pattern_sh3 = | pattern_so3 = _goldtop | body3 = FFFFFF | leftarm3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFBF00 | socks3 = FFFFFFsocks3=FFFFFF}} '''یانەی وەرزشیی زاخۆ''' ({{بە کوردیی باکووری|یانا زاخۆ یا وەرزشی}}{{تێبینی|لاتینی: Yana Zaxo ya werzişî}}) یانەیەکی وەرزشییە لە [[زاخۆ]]، [[ھەرێمی کوردستان]]، لە ساڵی ١٩٨٧ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq - Foundation Dates|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/iraqfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goalzz.com/main.aspx?team=1775 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181216031921/http://www.goalzz.com/main.aspx?team=1775 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یانەکە بەشدارە لە [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]] و [[خولی نایابی کوردستان]]. لە ساڵی ٢٠١٥ یاریگاکەیان نۆژەنکردەوە و بەناوی یاریگای نێودەوڵەتیی زاخۆ کرایەوە. تۆپی پێ لە زاخۆ لە سەرەتای ساڵانی ١٩٢٠ەوە بە شێوەیەکی نافەرمی ئەنجام دەدرا و زۆرێک لە یارییە ناپیشەییە ناوخۆییەکان و پێشبڕکێی قوتابخانەکان بە بەردەوامی لە زاخۆ یان لە شارۆچکەکانیی دەوروبەر بەڕێوەدەچوون. ئەمەش دواجار بووە ھۆی پێکھێنانی یەکەم یانەی تۆپی پێ لە [[زاخۆ]] لە ساڵی ١٩٤٨؛ کە لە کرێکارانی ناوخۆیی و گەنجان پێکھاتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=منتديات كووورة|ناونیشان=https://forum.kooora.com/f.aspx?t=36339008|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=forum.kooora.com}}</ref> == یاریگا == لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥ یانەی زاخۆ بە یارییەکی دۆستانەی نافەرمی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|ھەڵبژاردەی عێراق]] ئاھەنگی کردنەوەی یاریگا نوێیەکەی کە بە [[یاریگای نێودەوڵەتیی زاخۆ]] ناسراوە، سازکرد.<ref>https://www.alghadpress.com/Ar/news/31885/منتخب-العراق-يسجل-فوزا-في-افتتاح-مل{{بەستەری مردوو|url=https://www.alghadpress.com/Ar/news/31885/%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D8%B3%D8%AC%D9%84-%D9%81%D9%88%D8%B2%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%85%D9%84 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٤ }}</ref> == ڕکابەری == گەورەترین ڕکابەریی یانەی زاخۆ [[یانەی وەرزشیی دھۆک|یانەی دھۆکی]] دراوسێیەتی، لەژێر ناوی «دێربی بادینان». ھەروەھا ڕکابەریی نێوان زاخۆ و [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] بە «دێربی کوردستان» ناسراوە. == دەستکەوتەکان == * '''[[خولی پلە یەکی عێراق]]''' ** براوەی وەرزی ١٩٩١–١٩٩٢ * '''[[خولی نایابی عێراق]]''' ** پلەی دووەمی وەرزەکانی ٢٠٠١–٢٠٠٢، ٢٠١٨–٢٠١٩ * '''جامی کوردستان''' ** ٢ جار براوەی وەرزەکانی ٢٠١٠–٢٠١١، ٢٠١١–٢٠١٢ * '''جامی سوپەریی کوردستان''' ** ٢ جار براوەی وەرزەکانی ٢٠١٠–٢٠١١، ٢٠١١–٢٠١٢ == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|پارێزگای دھۆک|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Zakho SC}}{{DEFAULTSORT:زاخۆ}} {{یانە وەرزشییە کوردییەکان}} {{کورت}} [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]] [[پۆل:زاخۆ]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کوردستان]] qqf7zbtw8f3e9l1qkb2av9ke5kmqhfg 0 164854 1570063 1569866 2026-03-30T18:04:00Z 1silent scientist 51740 1570063 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ئی-وانە''' یان '''قوتابخانەی ئەلیکترۆنی''' [[ماڵپەڕ]]ێکی پەروەردەیی سەر بە [[وەزارەتی پەروەردە (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی پەروەردە]]ی [[ھەرێمی کوردستان]]ە، کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی [[پەروەردە]] لەکاتی بڵاوبوونەوەی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]]دا خرایە بەردەست. ماڵپەڕەکە ڕێگە بە خوێندکارانی پۆلی ١ تا ١٢ دەدات کە بەردەوام بن لە خوێندن، و چەندین [[پەرتووک]] و [[ڤیدیۆ]]ی فێرکاری بە خۆڕایی لەخۆ دەگرێت. مامۆستایان و خوێندکاران دەتوانن بە شێوەی دەق و ڤیدیۆ و [[دەنگ]] لە پەیوەندیدا بن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://ewane.krd/}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} eglby2g2a2bwm05f2lr7kvtwq6q40nh 1570094 1570063 2026-03-30T20:01:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1570094 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ئی-وانە''' یان '''قوتابخانەی ئەلیکترۆنی''' [[ماڵپەڕ]]ێکی پەروەردەیی سەر بە [[وەزارەتی پەروەردە (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی پەروەردە]]ی [[ھەرێمی کوردستان]]ە، کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی [[پەروەردە]] لەکاتی بڵاوبوونەوەی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]]دا خرایە بەردەست. ماڵپەڕەکە ڕێگە بە خوێندکارانی پۆلی ١ تا ١٢ دەدات کە بەردەوام بن لە خوێندن، و چەندین [[پەرتووک]] و [[ڤیدیۆ]]ی فێرکاری بە خۆڕایی لەخۆ دەگرێت. مامۆستایان و خوێندکاران دەتوانن بە شێوەی دەق و ڤیدیۆ و [[دەنگ]] لە پەیوەندیدا بن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://ewane.krd/}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} gt9zrh80pvkewoik3k6aamj6mwihqas 1570115 1570094 2026-03-30T20:43:42Z ~2026-19690-06 75467 زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان) چاککردنەوەی ھەڵەی ڕێنووس/ڕێزمان 1570115 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ئی-وانە''' یان '''قوتابخانەی ئەلیکترۆنی''' [[ماڵپەڕ]]ێکی پەروەردەیی سەر بە [[وەزارەتی پەروەردە (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی پەروەردە]]ی [[ھەرێمی کوردستان]]ە، کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی [[پەروەردە]] لەکاتی بڵاوبوونەوەی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]]دا خرایە بەردەست. ماڵپەڕەکە ڕێگە بە خوێندکارانی پۆلی ١ تا ١٢ دەدات کە بەردەوام بن لە خوێندن، و چەندین [[پەرتووک]] و [[ڤیدیۆ]]ی فێرکاری بە خۆڕایی لەخۆ دەگرێت. مامۆستایان و خوێندکاران دەتوانن بە شێوەی دەق و ڤیدیۆ و [[دەنگ]] لە پەیوەندیدا بن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://ewane.krd/}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} پولي 6 hdrhxer7gc0oia8vynxvwmmgrk5voms 3 167083 1569971 1569861 2026-03-30T13:08:08Z Tessla 41338 پەڕەکەی واڵا کردەوە 1569971 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1569972 1569971 2026-03-30T13:08:45Z Tessla 41338 1569972 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} 20gtpyvbglc5tojwq0y7zt4t7cjltl7 1570083 1569972 2026-03-30T19:23:19Z MediaWiki message delivery 12292 /* Tech News: 2026-14 */ بەشی نوێ 1570083 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> ce5fsr1xb8h9omnzpuam6b5tkmhr0b5 1 168516 1570124 1418117 2026-03-30T21:15:02Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570124 wikitext text/x-wiki == سیپارە == {{وب|Paraw}} لەکوێ بە قورئان دەگوترێت سیپارە؟ ئەمە ناوێکی باو نییە و پێم باش نییە ئاماژەی پێ بکرێت. لە ھەنبانەبۆرینە [https://lex.vejin.net/fa/def/henbaneborine/%D8%B3%DB%8C%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%95 وشەکە] ھەیە و بە واتای بەشێک لە قورئان دێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٦:٠٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) :سیپارە=سی+پارە. لە قەدیمدا بە قورئان وتراوە و مەجازەن بە مەعنای '''مصحف''' دێت. مەحوی: لە حەشرا وەختی نەشری نامە کردن منم و سیپارەم یا مەولانای ڕۆم بە فارسی: سیپارە بە کف در چلە شدی/سیپارە منم ترک چلە کن. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٨:٠٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) ::پێتان وایە ئێستا ناوەکە لە ھیچ ناوچەیەکی کوردستان بەکاربێت تا پێویست بێت بخرێتە نێو وتارەکە؟ [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٥٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) :::{{وب|Serchia}}کاکە گیان وەڵڵا لای ئێمە لە ناوچە جاف نشینەکانی کرماشان بابە، چۆن قورئان سی بەشە، پێ دەڵێن سیپارە. لەگەڵ ڕێزم.[[بەکارھێنەر:Paraw|پەڕاو]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Paraw|لێدوان]]) ‏١٨:٥٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قورئان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995636 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090129090725/http://al-quran.info/ بۆ http://al-quran.info/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:١٩، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قورئان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377497 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090129090725/http://al-quran.info/ بۆ http://al-quran.info/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٠٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قورئان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1418116 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100203103942/http://al-eman.com/Islamlib/viewchp.asp?BID=142&CID=554 بۆ http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/p1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٤٨، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قورئان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570123 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230602045602/https://jqrs.qurancomplex.gov.sa/en/ بۆ http://jqrs.qurancomplex.gov.sa/en/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:١٥، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 8nodwye91ez0079fdz6zkrhrl56jxh4 0 169446 1570192 1516227 2026-03-31T07:22:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570192 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''مۆزەخانەی بورج''' ({{بە ئینگلیزی|Tower Museum}}) مۆزەخانەیەکی مێژووی ناوخۆیییە، لە دێری ئیرلەندای باکوور. [[File:Tower Museum, Derry - Londonderry - geograph.org.uk - 1159078.jpg|thumb|دەروازەی پێشەوەی مۆزەخانەکە]] [[File:Derry walls and tower museum.JPG|thumb|upright|دیمەنی مۆزەخانەکە و دیواری شار]] مۆزەخانەکە دەکەوێتە شوێنی یەکێتی ھۆڵ، لە ناو بورجێکی مێژووییدا لە ناو دیوارەکانی شار، لە نزیک گیولھۆل. مۆزەخانەکە دوو پێشانگای ھەمیشەیی لەخۆ دەگرێت، چیرۆکی دێری، کە مێژووی دێری و پێش مێژووی تێکشکانی کەشتیی ئارمادالا ترینیداد ڤاڵێنسەرا تێدایە، و وردەکاریی تێکشکانی کەشتیی ناوخۆیی کەشتیگەلی ئیسپانیاشی تێدایە.<ref name="ni">{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=http://www.discovernorthernireland.com/Tower-Museum-Londonderry-Derry-P2910 | سەردێڕ=Tower Museum | بڵاوکەرەوە=discovernorthernireland.com | ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ | archive-url=https://web.archive.org/web/20150923215333/http://www.discovernorthernireland.com/Tower-Museum-Londonderry-Derry-P2910 | url-status=dead }}</ref> مۆزەخانەکە ھەروەھا پێشانگای کاتی ھەیە بەدرێژایی ساڵ. بەشی سەرەوەی مۆزەخانەکە ئاسانکارییەکی دەرەوەی ھەیە لەگەڵ بینینی پانۆرامای ناوەندی شار و ڕووباری فوویل. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٩٢ کراوەتەوە و ژمارەیەک خەڵاتی بەدەستھێناوە، ململانێی سیاسی داپۆشیووە، کە کاریگەری لەسەر مێژووی شارەکە کردووە.<ref name="tripadvisor">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.tripadvisor.co.uk/Attraction_Review-g186482-d190011-Reviews-Tower_Museum-Derry_County_Londonderry_Northern_Ireland.html | سەردێڕ=Tower Museum | بڵاوکەرەوە=[[TripAdvisor]] | ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} t2i7zelsf9noz6fudzwcxtbpxbf90sa 0 169784 1569997 1567278 2026-03-30T14:40:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٤ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569997 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage-->| nickname = | population_total = ٢٩٬٠٠٠ | population_density_urban_sq_mi = | population_density_urban_km2 = | population_urban = | population_density_metro_sq_mi = | population_density_metro_km2 = | population_metro = | population_density_sq_mi = | population_density_km2 = | population_note = | population_blank1 = | population_footnotes = {{citation needed|date=September 2019}} | population_as_of = ٢٠٠٥ | area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> | area_blank1_km2 = | area_blank1_title = | area_metro_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_urban_sq_mi = | population_blank1_title = Ethnicities | population_blank2_title = Religions | area_water_percent = | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | website = | blank1_info = | blank1_name = | blank_info = | blank_name = | area_code = | postal_code = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | elevation_m = | population_blank2 = | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref></ref> tags--> | coordinates = {{coord|34|31|59|N|43|43|59|E|region:IQ|display=inline}} | utc_offset_DST = | timezone_DST = | utc_offset = | timezone = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | population_density_blank1_km2 = | area_urban_km2 = | area_water_sq_mi = | seal_size = | subdivision_name1 = [[پارێزگای سەلاحەددین]] | government_type = | government_footnotes = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | subdivision_type4 = | subdivision_name3 = | subdivision_type3 = | subdivision_name2 = | subdivision_type2 = | subdivision_type1 = [[Governorates of Iraq|Governorate]] | leader_name = | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type = Country | pushpin_map_caption = Location in Iraq <!-- Location ------------------>| pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = Iraq <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | image_blank_emblem = | shield_size = | image_shield = | leader_title = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | area_land_sq_mi = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | area_total_sq_mi = | area_water_km2 = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_footnotes = | unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_magnitude = | established_date3 = <!-- Area ---------------------> | established_date2 = | leader_name1 = | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date = | established_title = <!-- Settled --> | leader_name4 = | leader_title4 = | leader_name3 = | leader_title3 = | leader_name2 = | leader_title2 = | footnotes = }} '''عۆجە''' گوندێکی [[عێراق]]ییە لە ڕۆژاوای ڕووباری [[دیجلە]]، لە باشووری [[قەزای تکریت]] لە ناوەڕاستی باکووری [[عێراق]]. شوێنی نیشتەجێبوونی عەشیرەتی «بەیجات»ە، کە یەکێکە لە عەشیرەتەکانی «ئەلبوو ناسر» و [[سەددام حوسێن]]، سەرۆکی پێشووتری عێراق، سەر بەو عەشیرەتەیە. کەرتی «عۆجەی ڕۆژاوا» لە ساڵی ١٩٧٠دا ناوەندی [[شارەدێ]]یەک بوو بە ناوی «ناحیەی ئوممولقوورا»؛ ڕووبەری ناحیەکە لەو کاتەدا ٣٠٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە بوو، سەر بە قەزای تکریت بوو تاوەکو ڕێکەوتی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٢ کە تێدا ناحیەکە ھەڵوەشایەوە و «عۆجە» و کەرتەکانی سەری بە ناوەندی [[قەزای تکریت]]ەوە لکێنران.<ref>https://ia902807.us.archive.org/16/items/01_20200116_20200116/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9%20%D9%84%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%20%D8%AC%2002.pdf</ref><ref>https://ia801703.us.archive.org/14/items/WCWdb_22167/WCWdb_22167.pdf</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A9/kwctAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1+%D9%85%D9%83%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9+%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AD%D9%84+%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7&dq=%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1+%D9%85%D9%83%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9+%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AD%D9%84+%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7&printsec=frontcover |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123100324/https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A9/kwctAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1+%D9%85%D9%83%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9+%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AD%D9%84+%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7&dq=%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1+%D9%85%D9%83%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9+%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AD%D9%84+%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.google.com.sa/books/edition/Statistical_Abstract/c0NOAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22%D9%86%D8%A7%D8%AD%D9%8A%D8%A9+%D8%A3%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%89%22&pg=PA27&printsec=frontcover |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123184528/https://www.google.com.sa/books/edition/Statistical_Abstract/c0NOAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22%D9%86%D8%A7%D8%AD%D9%8A%D8%A9+%D8%A3%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%89%22&pg=PA27&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> == جوگرافیا == عۆجە لە نێوان لێواری بەرزاییەکان و حەوزی دیجلەدایە؛ ناوەکەی لە چەماوەیی و پێچ و پەناکانی ڕووبارەکەوە لەو ناوچەیەدا وەرگیراوە. عۆجە زەوییەکی کشتوکاڵییە و لە «[[ڕۆژژمێری عوسمانی]]»ی ساڵی ١٨٧٧دا وەک گوندێکی کشتوکاڵیی دەوڵەمەند ئاماژەی پێ کراوە. [[جابر تکریتی]] و [[بەھجەت تکریتی]] لە وتارەکەیاندا بە ناوی «شوێنە جوگرافی و مێژووییەکان لە تکریت» کە لە ئینسایکلۆپیدیای شاری [[تکریت]] لە ساڵی ٢٠٠١دا بڵاوکراوەتەوە، دەڵێن: «لە نەخشەکانی ناوچەکەدا کە لە دەیەکانی یەکەمی ئەم سەدەیەدا کێشراون، لەوانەش نەخشە تۆپۆگرافییەکان و نەخشەکانی تری تایبەت بە خاوەندارێتی زەوی و باخەکان لە عۆجە، ناوی محەممەد ھەزاع و عەبدولڕەشید دەبینرێت؛ ھەروەھا موڵک و ماڵی بەیجات لە عۆجە بڵاوبووەتەوە و زۆربەی خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لەوێ نیشتەجێن بۆ سەرپەرشتیکردن و بەڕێوەبردنی زەوییە کشتوکاڵییەکانیان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/20499.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123094827/https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/20499.html |url-status=live }}</ref><ref>https://ia800500.us.archive.org/30/items/pdfjoiner-92/pdfjoiner%20(92).pdf</ref> لە عۆجەدا دوو کەرت ھەن؛ یەکەمیان کەرتی «عۆجەی ڕۆژھەڵات» ژمارە ٢ کە ڕووبەرەکەی ٧٣٤٢ دۆنمی عێراقییە و ژمارەی دانیشتووانی تا ساڵی ٢٠١٠ گەیشتبووە ٣٣٩٦ کەس. دووەمیان کەرتی «عۆجەی ڕۆژاوا» ژمارە ٣ کە ڕووبەرەکەی لە ساڵی ١٩٧٦دا ٨٥٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە بوو، پاشان بوو بە ١٠٠٩٣ دۆنم و ژمارەی دانیشتووانی تا ساڵی ٢٠١٠ گەیشتە ١٠٥٢١ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84/CdLYEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%88%D8%AC%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82%D9%8A%D8%A9&pg=PA162&printsec=frontcover |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123093151/https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84/CdLYEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%88%D8%AC%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82%D9%8A%D8%A9&pg=PA162&printsec=frontcover |url-status=live }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|پارێزگای سەلاحەددین}} [[پۆل:سەددام حوسێن]] 4yr0rzx76gvt0gxtkbclhnwkzsa9lyr 0 171862 1570132 1359648 2026-03-30T22:55:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570132 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name= قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ|cinematography=ئاتسوشی ئاکویی{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|budget=[[یەنی ژاپۆنی|¥]]٢٫٤ بلیۆن{{ھن}}٢٤ ملیۆن دلاری ئەمەریکی|language=Japanese {{sfn|Metacritic|2005}}<!-- Please do not add English here. While this may be dubbed in another country, this is not a bilingual film. -->|country=ژاپۆن{{sfn|Metacritic|٢٠٠٥}}|runtime=١١٩ خولەک {{sfn|boxofficemojo|٢٠١٦}}|released=<!-- ONLY FIRST AND COUNTRY OF ORIGIN RELEASES PER WP:FILMRELEASE. -->{{Film date|df=yes|2004|9|5|[[61st Venice International Film Festival|Venice]]|2004|11|20|Japan}}{{sfn|Geoghegan|2011}}{{sfn|boxofficemojo|2016}}|distributor=[[تۆھۆ]]{{sfn|boxofficemojo|٢٠١٦}}|studio=[[ستۆدیۆکانی گێبڵی]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|editing=[[تاکێشی سێیاما]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|music=[[جۆی ھیاساشی]]{{sfn|Rooney|٢٠٤}}|image=Howls-moving-castleposter.jpg|starring=[[چێیکۆ بایشۆ]]{{ھن}}[[تاکویا کیمورا]]{{ھن}}[[ئاکیھرۆ میوا]] |based_on={{بەگوێرەی|'' [[قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ]]''|[[دیانا وین جۆنس]]}}{{sfn|Metacritic|٢٠٠٥}}|screenplay=ھایاو میازاکی{{sfn|Metacritic|2005}}|producer=[[تۆشیۆ سزوکی (producer)| تۆشیۆ سزوکی]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|director=[[ھایاو میازاکی]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|native_name={{Infobox name module | kanji = ハウルの動く城 | romaji = ھاورۆ نۆ ئۆگۆکو شیرۆ }}|caption=پۆستەری شانۆ|alt=پۆستەری فیلمی قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ لەسەر قاچە مریشکییەکەی لەپێش خۆردا. لەگەل ناونیشانێک بە شێوەی پیتەکانی کانجی|gross=[[یەنی ژاپۆنی|¥]]٢٣٫٢ بلیۆن{{ھن}}٢٣٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (جیھانی){{sfn|boxofficemojo|٢٠١٦}}}}''' قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ''' ({{بە ژاپۆنی|ハウルの動く城}}، گۆکردن: ھاورو نۆ ئوگۆکو شیرۆ) فیلمێکی ئەنیمی فانتازیای ژاپۆنییە لە ٢٠٠٤، نووسینەوە و دەرھێنانی لەلایەن [[ھایاو میازاکی]] دا بۆکراوە، فلمەکە لەسەر ھەمان ڕۆمانی ساڵی ١٩٨٦ دا بەرھەم ھێنراوە کە ھەمان ناوی ھەیە، لەلایەن نووسەرێکی بەریتانی (دیانا جۆنیس)، فلمی ئەنیمییەکە بەرھەمھێنانی بۆ کراوە لەلایەن تۆشیۆ سزوکی، بەرھەمھێنانی کاری ئەنیمییەکەی لەلایەن [[ستۆدیۆکانی گێبڵی]] دا بۆ کراوە، کاری بڵاوکردنەوەی لەلایەن کۆمپانیای (تۆھۆ) دا بۆ کراوە. ئەکتەرەکانی دەنگی ژاپۆنی (چێیکۆ بایشۆ) و (تاکویا کیمورا) دا بووە، ئەکتەرەکانی دۆبلاژی ئینگلیزی (جین سایمۆنس) و (ئیمێلی مۆرتایمەر) و (لۆرین باکال) و (کرستیان بێل) و (جۆش ھاچەرسن) و (بێلی کرستیال) دا بووە چیرۆکەکە لەسەر شانشینێکی خەیاڵی دا دروستکراوە کاتێک تەکنەلۆژیا و، جادوو لە بڵاوبونەوە دا بوون لە دژی جەنگێکی دژی شانشینێکی تر، فلمەکە باسی چیرۆکێک دەکا لەسەر کەسێکی گەنجی کڵاو فرۆش بەناوی سۆفی کە گۆردرا بۆ کەسێکی بەتەمەن داچوو لەلایەن جادووگەرێک کە دەچێتە فرۆشگاکەیە و تووشی جادووی دەکات، پاشان سۆفی دەچێتە لای جادوگەرێکی بەتوانا کە ناوی ھاوڵە، فلمەکە پێکھاتووە لە دژە جەنگێکێکی بەھێز. == چیرۆک == سۆفی، کەسێکی گەنجی کڵاو فرۆش، جادووگەرێک دەبینیـێت لە سەردانێکی بۆ لای خوشکەکەی لێتی، لەسەر گەرانەوەی بۆ ماڵەوە، جادووگەرێکی تر دەبینێت کە دەیگۆرێت بۆ کەسێکی تەمەن ٩٠ ساڵ و تووشی جادووی دەکات، سۆفی لە گەڕانی بۆ شکاندنی جادووەکە شار جێدێلێ و دەچێتە دەرەوەی شار، کەسێکی لە پووش دروست بوو دەبینێت ، کە سۆفیا پێی دەوت | سەر شێلم | سۆفیای ڕاکێشا بۆ قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ بەبێ ئەوەی بانگھێشت کرا بێت، سۆفیا لەناو قەڵاکە مارکل و ئاگرە شەیتانییەکە دەبینێ کە ناوی کاڵسیفەرە، کە سەرچاوەی جووڵانەوە و جادووی قەڵاکەیە، کاتێک ھاوڵ بەدیار دەکەوێ سۆفی دەلێت کە ئەو خۆی بەکارخستووە (خۆی لەکار وەرگرتووە) وەک پاکەرەوەیەک، لەراستیدا سۆفی و کاڵسیفەر ڕێکەوتنێکیان ھەیە کە سۆفی جادووەکەی بشکێ ئەگەر ھاتوو پەیوەندی نێوان کاڵسیفەر و قەڵاکەی ھاوڵی جیاکردەوە. لەلایەکی ترەوە نیشتمانی سۆفی خەریکی جەنگ بوو لەگەل شانشینە ھاوسێکەی، کە بۆ شازادە ونبووەکەی خۆیان دەگەڕان، ھەرچۆنێک بێت پاشا ھاوڵ بانگھێشت دەکات تا لە جەنگەکە بەشداری بکات، بەھەرحال ھاوڵ سۆفی ڕەوانەی لای پاشا دەکات بە شێوەیەک کە دەیگۆرێ بۆ سەر شێوەیەک کە (دایکی ھاوڵ) بێت، بۆ ئەوەی بە پادشا بڵێت ھاوڵ ترسنۆکە و ناتوانێت بجەنگێت، پێش ڕۆیشتنی سۆفی بۆ لای پاشا، ھاوڵ ئەلقەیەکی جوانییەتی پێ دەبەخشێت کە دووبارە دەیگەرێنێتەوە بۆ لای کاڵسیفەر، ئاگرەکەی قەڵاکە و گرەنتی سەلامەتی دەکات، پاشان سۆفی سولەیمان دەبینێت (ڕاوێژکاری پاشا) و جادووگەرەکەی پێشووتر دەبینێت کە سولەیمان سزای داوە بەوەی ھەموو ھێزەکەی وشک بکاتەوە و دەیگەرێنێتەوە بۆ تەمەنی ڕاستەقینەی خۆی، سولەیمان بە سۆفی دەلێت کە ھاوڵیش ھەمان چارەنووسی دەبێت ئەگەر بێت و شەر بۆ پادشا نەکات دواتر ھاوڵ دێت بۆ ڕزگارکردنی سۆفی لەدەست سولەیمان، پاشان سولەیمان دەیەوێ ھاوڵ بخاتە تەڵەوە بەوەی دەیگۆرێ بۆ دڕندە، بەڵام بە یارمەتی سۆفی خۆی بیردەکەوێتەوە بە ستەم لە مردن ڕزگاری دەبێت، جادووگەرەکەی پێشووش لەگەل سۆفی و ھاوڵ پێکەوە لەگەل سەگەکەی سولەیمان لەوێ دەردەچن. لەھەمان کاتدا سەربازی ھەردوو شانشین دەرگای ھەردوو ماڵی (Jenkins - جێنکینس) و (Pendragon - پێندراگۆن) دەشکێنن کە لایەنگری ھاوڵن، ھەرچۆنێک بێت جگە لە شوێنێکی چۆڵ و بەتاڵ ھیچی تر نادۆزنەوە، ئەمە وەک جادووە سروشتییەکەی ھاوڵ کە ڕێگە دەدات بە چوار شوێن دا بڕوات ھەرچۆنێک بێت سۆفی فێردەبێت کە ژیانی ھاوڵ بە کاڵسیفەر شەیتانە ئاگرییەکەوە بەستراوەتەوە و ھاوڵ گۆراوە بۆ چۆلەکەیەکی وەکوو دراگۆن بۆ ئەوەی دەست لە ھەردوو بەرەکە وەر بدات لەناو جەنگەکە بەڵام ھەر گۆرانکارییەک بۆ شێوەی چۆلەکە، دووبارە گەرانەوەی بۆ سەر مرۆڤی بۆ ئەستەم دەکات دواتر ھاوڵ، دەگەڕێتەوە و قەڵاکە نوێ دەکاتەوە لە قەڵاکەی شوێنێک دەکاتەوە بۆ ناو خانووەکەی سۆفی. چەن ڕۆژێک دواتر شارەکە بۆمب باران دەکرێت لەلایەن فرۆکەی شانشینەکەی تر و پیاوەکانی سولەیمان کە ھێرش دەکەنە سەر خانووەکەی سۆفی و فرۆشگاکەی سۆفی، ھاوڵ دەچێتە دەرەوە بۆ پارێزگاریکردن لە گرووپەکەی، سۆفی بۆ ئەوەی وا ھاوڵ بگەڕێتەوە تەواوی ئەوانەی ناو قەڵا دەباتە دەرەوە، لەگەل کاڵسیفەریش، پاش بردنە دەرەوەی کاڵسیفەر کە سەرچاوەی وزە و ڕاگرتنی قەڵاکە بوو، قەڵاکە بە دادەرمێ و دەیکات بە دوو لەتەوە، دواتر جادووگەرەکەی پێشوو بەوە دەزانێت کە کاڵسیفەر دڵی ھاوڵی ھەیە و کاڵسیفەر ئاگرەکە لەدەستی دەگرێت، ئەمەش زیانی پێدەگەیەنێت بۆیە سۆفی ئاوی پێدادەکات ئەمەش کاڵسیفەر زۆر لاواز دەکات و قەڵاکە بەرەو داڕمان دەروا دەبێتە دوو پارچە و سۆفی دەکەوێتەلایەکی تر و لەیەکتر جیادەبنەوە، دواتر بەھۆی ئەلقەی جوانییەتی کە پەنجەیەتی، سۆفی بەرەو شوێنێک ڕادەکێشێت کە دەیبات بەرەو ڕابردووی ھاوڵ لەوێ مناڵی ھاوڵ دەبینێت کە ئەستێرەیەکی بەربۆوە دەگرێت کە کاڵسیفەرە و دڵی خۆی پێدەدات دواتر سۆفی خۆی پێدەناسێنێت کە لەداھاتوو بیدۆزێتەوە، پاش ئەوە سۆفی دەگوازرێتەوە لە ڕابردووە بۆ کاتی ئێستا و ھاوڵ دەدۆزێتەوە و ئەوانی تریش دەدۆزنەوە جادووگەرەکەی پێشووش دڵی ھاوڵ ڕادەست دەکاتەوە، سۆفی دەیباتەوە شوێنی خۆی بۆ لای ھاوڵ، بەمە ھاوڵ دەگەڕێتەوە باروودۆخی ئاسایی و کاڵسیفەر ئازاد دەبێت ھەرچەنە دەیەوێت بمێنێتەوە، ھەرچۆنێک بێت جادووەکەی سۆفیش دەشکێت ئەمەش دەیگەرێنێتەوە بارودۆخی ئاسایی خۆی بەڵام قژی وەکوو خۆی دەمێنێتەوە، ھێمایەکە کە ئەیسەلمێنێت کە بەھۆی ئەم ڕووداوانەی ڕوویان داوە زیاتر فێربووە و گەورە بووە، دوای ئەوەی سۆفی ڕوومەتی سەر شێلم ماچ دەکات جادووەکەی سەر شێلمیش دەشکێت و دەیگەڕێنێتەوە سەر شێوە ئاسایییە مرۆڤییەکەی، خۆی ئاشکرا دەکات کە شازادەکەی شانشینەکەی ھاوسێیانە، (کە ئێستا لەبەر ئەمە بووە بە جەنگ) پێی دەوترێ بچێتەوە ماڵەوە (شانشینەکەی) و جەنگەکە بوەستێنێت ، دوای گەرانەوەی شازادە سەگەکە پەیوەندی بە سولەیمانەوە دەکات لە ڕێگەی ئاوێنەی بینینی جادوویییەوە سولەیمان بە بابەتەکە دەزانێت و بڕیاری ڕاگرتنی جەنگەکە دەدات. لە کۆتایدا ھەموو مارکل و جادووگەرەکەی پێشوو و سۆفی و ھاوڵ بەیەکەوە دەژین و بە کۆتایەکی خۆش ئەنیمییەکە بە کۆتا دێت. == ئەکتەرە دەنگییەکان == {{Multiple image|align=left|total_width=400|image1=Chieko Baishō at the Tokyo International Film Festival 2019 (49013476248) (cropped).jpg|caption1=[[Chieko Baisho]], who voiced Sophie in the Japanese version of the film|image2=Emily Mortimer 2011 Shankbone.JPG|alt2=Picture of Emily Mortimer dressed in white against a green background|caption2=ئیمیلی مۆرتیمەر کە دەنگی سۆفی گەنجی لە ڤێرژنی فیلمەکە دا کە دۆبلاژکراوە بۆ ئینگلیزی}} {| class="wikitable" !کارەکتەر !ئەکتەرەکانی دەنگی ژاپۆنی !ئەکتەرەکانی بەشی دۆبلاژی ئینگلیزی |- |{{nihongo|سۆفی ھاتە|ソフィー・ハッター|سۆفی ھاتا}} |[[چێیکۆ بایشۆ]] |[[ئیمێلی مۆرتایمەر]] (گەنج) [[جین]] (بەتەمەن) |- |{{nihongo| ھاوڵ|ハウル|ھاورو}} |[[تاکیو کیمورا]] |[[کرستیان بێل]] |- |{{nihongo|Witch of the Waste|荒地の魔女|Arechi no Majo}} |[[ئاکیھیرۆ میوا]] |[[Lauren Bacall]] |- |{{nihongo|Calcifer|カルシファー|کاروشیفا}} |تاتوسیا گاشوین{{sfn|Metacritic|2005}} |[[بێلی کریستال]] |- |{{nihongo|Markl|マルクル|ماروکورو}} |[[ڕیونۆسکێ کامیکی]]{{sfn|Metacritic|2005}} |[[Josh Hutcherson]] |- |{{nihongo|Suliman|サリマン|ساریمان}} |[[ھاروکو کاتۆ]] |[[Blythe Danner]] |- |{{nihongo|Lettie|レティー|رێتی}} |یاۆیی کازوکی |[[Jena Malone]] |- |{{nihongo|Honey|ハニー|ھانی}} |مایونۆ یاسۆکاوا |[[Mari Devon]] |- |Prince Justin / {{nihongo|سەر شێلم|カブ|کابو}} |[[یۆ کیزومی]] |[[Crispin Freeman]] |- |{{nihongo|پاشای ئینگاری|国王|Kokuō}} |[[ئاکیو ئۆتسوکا]] |Mark Silverman |- |{{nihongo|Heen|ヒン|ھین}} | colspan="2" |دایجیرۆ ھارادا |} == باگراوند == === دژە جەنگ === قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ دژە جەنگێکی بەھێز لەخۆ دەگرێت، لە کاریگەری میازاکی لەسەر جەنگی عێراق و ئەمریکای ساڵی ٢٠٠٣<ref name=":0">کەڤالارۆ,دانی (٢٠١٥) . [https://books.google.com/books/about/Hayao_Miyazaki_s_World_Picture.html?id=FevuBgAAQBAJ نەخشەی جیھانی ھایاو میازاکی]. McFarland. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-4766-2080-0|978-1-4766-2080-0]].</ref><ref name=":1">گۆردۆن، دێڤین(٢٠٠٥). "A 'Positive Pessimist'". ماڵپەری ھایاو میازاکی. ٨ی ئایاری ٢٠٠٨.</ref><ref name=":2">Smith, Lindsay (1 April 2011). "War, Wizards, and Words: Transformative Adaptation and Transformed Meanings in Howl's Moving Castle". ''The Projector Film and Media Journal''. '''11''' (1).</ref>کاتێک خەڵاتی ئۆسکاری وەرگرت لەسەر کارەکەی لەسەر ئەنیمی (ڕوحە ڕفێندراوەکە)، وتی کە «تورەیەکی زۆری بەرامبەر بە جەنگ ھەیە» بۆیە ھەنێک ھەستی بە دودڵی کرد لەسەر خەڵاتەکە{{sfn|Cavallaro|2015|pp=61–62}}<ref name=":0" /> میازاکی وەک دژە جەنگێک ناسراوە<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>Kimmich, Matt (2007). "Animating the Fantastic: Hayao Miyazaki's Adaptation of Diana Wynne Jones's Howl's Moving Castle". In Straytner, Leslie; Keller, James R. (eds.). ''Fantasy Fiction into Film''. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company.</ref> لە کاتی جەنگی عێراق میازاکی ھەست بەوە دەکات کە پێویستە فلمێک دروست بکات کە لەوانەیە بە بەھایەکی ئەوتۆی نەبێت لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ئەمە جگە لە سەرکەوتنی فلمەکەی لە وڵاتەکەدا لەراستیدا زانا دانی کەڤالارۆ ئەوەی خستە ڕوو کە [[ھایاو میازاکی|میازاکی]] فلمێکی دروست کردووە کە نائاسانی لەنێوان بینەرە ئەمریکییەکان دروستکردووە<ref name=":0" />لە فلمەکە خاتوو سولەیمان جگە لەو ڕاستییەی کە دەتوانێت شتەکان بزانێت بەڵام ناتوانێت گەمژەیی و خراپی شەڕکردن بزانێت تا کۆتایی چیرۆکەکە<ref name=":0" /> [[ھایاو میازاکی|میازاکی]] ئەیەوێ ئەوە نیشان بدات کە جیھانی ڕاستەقینە ھاندراوە بۆ حەز و خواستەکانی کەسانی ھەڵەشە<ref>کەڤالارۆ,دانی (٢٠١٥) . [https://books.google.com/books/about/Hayao_Miyazaki_s_World_Picture.html?id=FevuBgAAQBAJ نەخشەی جیھانی ھایاو میازاکی]. McFarland. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-4766-2080-0|978-1-4766-2080-0]].</ref> دانی کەڤالارۆ ئەوەش دەخاتە ڕوو جەنگ مانای "تامێکی تاڵی بێ ھەڵەی " لەخۆگرتووە<ref name=":0" /> ئەوەش ڕووندەکاتەوە کەوا سەربازەکان و جەنگ لە فلمەکە ڕون بینیان بۆ کراوە<ref name=":3">Cavallaro, Dani (2014). ''The Late Works of Hayao Miyazaki: A Critical Study, 2004–2013''. Jefferson, NC: McFarland. pp. 26–30. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-4766-1909-5|<bdi>978-1-4766-1909-5</bdi>.]]</ref> ھەر لەسەرەتای فلمەکە چالاکییەکی بەھێزی سەربازی نیشان دەدات<ref name=":3" /> لە جیھانی قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ وێنەیەکی تەواو بۆ خراپەکارەکان و پاڵەوانەکان نییە لە جیاتی ئەوە، کارەکتەرەکانی جۆراوجۆرن، ھەرچۆنێک بێت مات دەلێت کە سادەترین نامەی فلمەکە بریتییە لە (جەنگ خراپە)<ref>Kimmich, Matt (2007). "Animating the Fantastic: Hayao Miyazaki's Adaptation of Diana Wynne Jones's Howl's Moving Castle". In Straytner, Leslie; Keller, James R. (eds.). ''Fantasy Fiction into Film''. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company.</ref> == بەرھەمھێنان == [[پەڕگە:HayaoMiyazakiCCJuly09.jpg|160px|وێنۆک|[[ھایاو میازاکی]]، دەرھێنەری قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ]] لە ئەیلوولی ٢٠٠١، [[ستۆدیۆکانی گێبڵی]] ئاگاداری بڵاوکردەوە لەسەر بەرھەمھێنانی دوو فلم، یەکەمیان (پشیلەکە دەگەڕێتەوە)، دووەمیشیان لەخۆگرتنەوەی ڕۆمانەکەی دیانا جۆنیسە (قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ){{sfn|Cavallaro|2006|pp=١٥٧–١٧١}} [[تۆشیۆ سزوکی]] ئەو کەسەی کە قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵی بەرھەمھێنا وتی کە [[ھایاو میازاکی|میازاکی]] دوای خوێندنەوەی ڕۆمانە ئینگلیزییەکەی قەڵا جوولاوەکەی ھاوڵ بیرۆکەی ئەوەی بۆھات کە فلمێک لەسەری بەرھەم بھێنێت<ref>"Japanese Walt Disney – Film – [http://www.theage.com.au/news/film/japanese-walt-disney/2005/09/15/1126750075920.html Entertainment – theage.com.au"]. ''www.theage.com.au''. 18 September 2005. [https://web.archive.org/web/20141014165105/http://www.theage.com.au/news/film/japanese-walt-disney/2005/09/15/1126750075920.html Archived] from the original on 14 October 2014. Retrieved 14 December 2017.</ref>ڕۆمانەکە ئەوەی ڕوونکردبۆوە کە چۆن قەڵاکە جووڵە دەکات و میازاکی سەرەنجی لەسەر ئەوە بوو کە بزانێت چۆن قەڵاکە دەجوڵێت کە گەیاندییە وێناکردنی قەڵاکە لەسەر شێوەی قاچی پەلەوەر<ref>Talbot, Margaret (March 2006). "The Auteur of Anime". ''The Asia-Pacific Journal''. '''4''' (3).</ref> پڕۆژەی فلمەکە دەست پێکرایەوە لە شوباتی ٢٠٠٣ {{sfn|Cavallaro|2006|pp=١٥٧–١٧١}} پلانی بۆ دانرابوو کە لە بەھاری ٢٠٠٤ تەواو بکرێت و لە ھاوینی ئەم ساڵەدا بڵاوکرایەوە{{sfn|Shilling|2002}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Howl's Moving Castle (film)|قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * [http://movies.disney.com/howls-moving-castle وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314225842/http://movies.disney.com/howls-moving-castle |date=١٤ی ئازاری ٢٠١٤}} لەلایەن [[کۆمپانیای واڵت دیزنی]] * {{IMDb title|0347149| قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{BCDB title|64124| قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{Rotten Tomatoes|howls_moving_castle}} * {{AllMovie title|286891| قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|anime|id=889|title= قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jmdb.ne.jp/2004/eb004590.htm|سەردێڕ=ハウルの動く城 (''Hauru no ugoku shiro'')|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٠٧|زمان=ja|بڵاوکەرەوە=[[Japanese Movie Database]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210822/http://www.jmdb.ne.jp/2004/eb004590.htm|url-status=dead}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|فیلم|خەیاڵی زانستی|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن جۆی ھیساشی خاڵیان پێدراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھایاوۆ میازاکی دەرھێنانیان بۆ کراوە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە فانتازیایە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی تۆھۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ستۆدیۆکانی گێبڵی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییەکانی ساڵی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە جادوو]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکانی فانتازیا و سەرکێشی ژاپۆنی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی نیپۆن تی ڤی]] m451dalosu91ts2oak1rzn31j9qhsal 1570219 1570132 2026-03-31T09:04:09Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570219 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name= قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ|cinematography=ئاتسوشی ئاکویی{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|budget=[[یەنی ژاپۆنی|¥]]٢٫٤ بلیۆن{{ھن}}٢٤ ملیۆن دلاری ئەمەریکی|language=Japanese {{sfn|Metacritic|2005}}<!-- Please do not add English here. While this may be dubbed in another country, this is not a bilingual film. -->|country=ژاپۆن{{sfn|Metacritic|٢٠٠٥}}|runtime=١١٩ خولەک {{sfn|boxofficemojo|٢٠١٦}}|released=<!-- ONLY FIRST AND COUNTRY OF ORIGIN RELEASES PER WP:FILMRELEASE. -->{{Film date|df=yes|2004|9|5|[[61st Venice International Film Festival|Venice]]|2004|11|20|Japan}}{{sfn|Geoghegan|2011}}{{sfn|boxofficemojo|2016}}|distributor=[[تۆھۆ]]{{sfn|boxofficemojo|٢٠١٦}}|studio=[[ستۆدیۆکانی گێبڵی]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|editing=[[تاکێشی سێیاما]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|music=[[جۆی ھیاساشی]]{{sfn|Rooney|٢٠٤}}|image=Howls-moving-castleposter.jpg|starring=[[چێیکۆ بایشۆ]]{{ھن}}[[تاکویا کیمورا]]{{ھن}}[[ئاکیھرۆ میوا]] |based_on={{بەگوێرەی|'' [[قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ]]''|[[دیانا وین جۆنس]]}}{{sfn|Metacritic|٢٠٠٥}}|screenplay=ھایاو میازاکی{{sfn|Metacritic|2005}}|producer=[[تۆشیۆ سزوکی (producer)| تۆشیۆ سزوکی]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|director=[[ھایاو میازاکی]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|native_name={{Infobox name module | kanji = ハウルの動く城 | romaji = ھاورۆ نۆ ئۆگۆکو شیرۆ }}|caption=پۆستەری شانۆ|alt=پۆستەری فیلمی قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ لەسەر قاچە مریشکییەکەی لەپێش خۆردا. لەگەل ناونیشانێک بە شێوەی پیتەکانی کانجی|gross=[[یەنی ژاپۆنی|¥]]٢٣٫٢ بلیۆن{{ھن}}٢٣٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (جیھانی){{sfn|boxofficemojo|٢٠١٦}}}}''' قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ''' ({{بە ژاپۆنی|ハウルの動く城}}، گۆکردن: ھاورو نۆ ئوگۆکو شیرۆ) فیلمێکی ئەنیمی فانتازیای ژاپۆنییە لە ٢٠٠٤، نووسینەوە و دەرھێنانی لەلایەن [[ھایاو میازاکی]] دا بۆکراوە، فلمەکە لەسەر ھەمان ڕۆمانی ساڵی ١٩٨٦ دا بەرھەم ھێنراوە کە ھەمان ناوی ھەیە، لەلایەن نووسەرێکی بەریتانی (دیانا جۆنیس)، فلمی ئەنیمییەکە بەرھەمھێنانی بۆ کراوە لەلایەن تۆشیۆ سزوکی، بەرھەمھێنانی کاری ئەنیمییەکەی لەلایەن [[ستۆدیۆکانی گێبڵی]] دا بۆ کراوە، کاری بڵاوکردنەوەی لەلایەن کۆمپانیای (تۆھۆ) دا بۆ کراوە. ئەکتەرەکانی دەنگی ژاپۆنی (چێیکۆ بایشۆ) و (تاکویا کیمورا) دا بووە، ئەکتەرەکانی دۆبلاژی ئینگلیزی (جین سایمۆنس) و (ئیمێلی مۆرتایمەر) و (لۆرین باکال) و (کرستیان بێل) و (جۆش ھاچەرسن) و (بێلی کرستیال) دا بووە چیرۆکەکە لەسەر شانشینێکی خەیاڵی دا دروستکراوە کاتێک تەکنەلۆژیا و، جادوو لە بڵاوبونەوە دا بوون لە دژی جەنگێکی دژی شانشینێکی تر، فلمەکە باسی چیرۆکێک دەکا لەسەر کەسێکی گەنجی کڵاو فرۆش بەناوی سۆفی کە گۆردرا بۆ کەسێکی بەتەمەن داچوو لەلایەن جادووگەرێک کە دەچێتە فرۆشگاکەیە و تووشی جادووی دەکات، پاشان سۆفی دەچێتە لای جادوگەرێکی بەتوانا کە ناوی ھاوڵە، فلمەکە پێکھاتووە لە دژە جەنگێکێکی بەھێز. == چیرۆک == سۆفی، کەسێکی گەنجی کڵاو فرۆش، جادووگەرێک دەبینیـێت لە سەردانێکی بۆ لای خوشکەکەی لێتی، لەسەر گەرانەوەی بۆ ماڵەوە، جادووگەرێکی تر دەبینێت کە دەیگۆرێت بۆ کەسێکی تەمەن ٩٠ ساڵ و تووشی جادووی دەکات، سۆفی لە گەڕانی بۆ شکاندنی جادووەکە شار جێدێلێ و دەچێتە دەرەوەی شار، کەسێکی لە پووش دروست بوو دەبینێت ، کە سۆفیا پێی دەوت | سەر شێلم | سۆفیای ڕاکێشا بۆ قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ بەبێ ئەوەی بانگھێشت کرا بێت، سۆفیا لەناو قەڵاکە مارکل و ئاگرە شەیتانییەکە دەبینێ کە ناوی کاڵسیفەرە، کە سەرچاوەی جووڵانەوە و جادووی قەڵاکەیە، کاتێک ھاوڵ بەدیار دەکەوێ سۆفی دەلێت کە ئەو خۆی بەکارخستووە (خۆی لەکار وەرگرتووە) وەک پاکەرەوەیەک، لەراستیدا سۆفی و کاڵسیفەر ڕێکەوتنێکیان ھەیە کە سۆفی جادووەکەی بشکێ ئەگەر ھاتوو پەیوەندی نێوان کاڵسیفەر و قەڵاکەی ھاوڵی جیاکردەوە. لەلایەکی ترەوە نیشتمانی سۆفی خەریکی جەنگ بوو لەگەل شانشینە ھاوسێکەی، کە بۆ شازادە ونبووەکەی خۆیان دەگەڕان، ھەرچۆنێک بێت پاشا ھاوڵ بانگھێشت دەکات تا لە جەنگەکە بەشداری بکات، بەھەرحال ھاوڵ سۆفی ڕەوانەی لای پاشا دەکات بە شێوەیەک کە دەیگۆرێ بۆ سەر شێوەیەک کە (دایکی ھاوڵ) بێت، بۆ ئەوەی بە پادشا بڵێت ھاوڵ ترسنۆکە و ناتوانێت بجەنگێت، پێش ڕۆیشتنی سۆفی بۆ لای پاشا، ھاوڵ ئەلقەیەکی جوانییەتی پێ دەبەخشێت کە دووبارە دەیگەرێنێتەوە بۆ لای کاڵسیفەر، ئاگرەکەی قەڵاکە و گرەنتی سەلامەتی دەکات، پاشان سۆفی سولەیمان دەبینێت (ڕاوێژکاری پاشا) و جادووگەرەکەی پێشووتر دەبینێت کە سولەیمان سزای داوە بەوەی ھەموو ھێزەکەی وشک بکاتەوە و دەیگەرێنێتەوە بۆ تەمەنی ڕاستەقینەی خۆی، سولەیمان بە سۆفی دەلێت کە ھاوڵیش ھەمان چارەنووسی دەبێت ئەگەر بێت و شەر بۆ پادشا نەکات دواتر ھاوڵ دێت بۆ ڕزگارکردنی سۆفی لەدەست سولەیمان، پاشان سولەیمان دەیەوێ ھاوڵ بخاتە تەڵەوە بەوەی دەیگۆرێ بۆ دڕندە، بەڵام بە یارمەتی سۆفی خۆی بیردەکەوێتەوە بە ستەم لە مردن ڕزگاری دەبێت، جادووگەرەکەی پێشووش لەگەل سۆفی و ھاوڵ پێکەوە لەگەل سەگەکەی سولەیمان لەوێ دەردەچن. لەھەمان کاتدا سەربازی ھەردوو شانشین دەرگای ھەردوو ماڵی (Jenkins - جێنکینس) و (Pendragon - پێندراگۆن) دەشکێنن کە لایەنگری ھاوڵن، ھەرچۆنێک بێت جگە لە شوێنێکی چۆڵ و بەتاڵ ھیچی تر نادۆزنەوە، ئەمە وەک جادووە سروشتییەکەی ھاوڵ کە ڕێگە دەدات بە چوار شوێن دا بڕوات ھەرچۆنێک بێت سۆفی فێردەبێت کە ژیانی ھاوڵ بە کاڵسیفەر شەیتانە ئاگرییەکەوە بەستراوەتەوە و ھاوڵ گۆراوە بۆ چۆلەکەیەکی وەکوو دراگۆن بۆ ئەوەی دەست لە ھەردوو بەرەکە وەر بدات لەناو جەنگەکە بەڵام ھەر گۆرانکارییەک بۆ شێوەی چۆلەکە، دووبارە گەرانەوەی بۆ سەر مرۆڤی بۆ ئەستەم دەکات دواتر ھاوڵ، دەگەڕێتەوە و قەڵاکە نوێ دەکاتەوە لە قەڵاکەی شوێنێک دەکاتەوە بۆ ناو خانووەکەی سۆفی. چەن ڕۆژێک دواتر شارەکە بۆمب باران دەکرێت لەلایەن فرۆکەی شانشینەکەی تر و پیاوەکانی سولەیمان کە ھێرش دەکەنە سەر خانووەکەی سۆفی و فرۆشگاکەی سۆفی، ھاوڵ دەچێتە دەرەوە بۆ پارێزگاریکردن لە گرووپەکەی، سۆفی بۆ ئەوەی وا ھاوڵ بگەڕێتەوە تەواوی ئەوانەی ناو قەڵا دەباتە دەرەوە، لەگەل کاڵسیفەریش، پاش بردنە دەرەوەی کاڵسیفەر کە سەرچاوەی وزە و ڕاگرتنی قەڵاکە بوو، قەڵاکە بە دادەرمێ و دەیکات بە دوو لەتەوە، دواتر جادووگەرەکەی پێشوو بەوە دەزانێت کە کاڵسیفەر دڵی ھاوڵی ھەیە و کاڵسیفەر ئاگرەکە لەدەستی دەگرێت، ئەمەش زیانی پێدەگەیەنێت بۆیە سۆفی ئاوی پێدادەکات ئەمەش کاڵسیفەر زۆر لاواز دەکات و قەڵاکە بەرەو داڕمان دەروا دەبێتە دوو پارچە و سۆفی دەکەوێتەلایەکی تر و لەیەکتر جیادەبنەوە، دواتر بەھۆی ئەلقەی جوانییەتی کە پەنجەیەتی، سۆفی بەرەو شوێنێک ڕادەکێشێت کە دەیبات بەرەو ڕابردووی ھاوڵ لەوێ مناڵی ھاوڵ دەبینێت کە ئەستێرەیەکی بەربۆوە دەگرێت کە کاڵسیفەرە و دڵی خۆی پێدەدات دواتر سۆفی خۆی پێدەناسێنێت کە لەداھاتوو بیدۆزێتەوە، پاش ئەوە سۆفی دەگوازرێتەوە لە ڕابردووە بۆ کاتی ئێستا و ھاوڵ دەدۆزێتەوە و ئەوانی تریش دەدۆزنەوە جادووگەرەکەی پێشووش دڵی ھاوڵ ڕادەست دەکاتەوە، سۆفی دەیباتەوە شوێنی خۆی بۆ لای ھاوڵ، بەمە ھاوڵ دەگەڕێتەوە باروودۆخی ئاسایی و کاڵسیفەر ئازاد دەبێت ھەرچەنە دەیەوێت بمێنێتەوە، ھەرچۆنێک بێت جادووەکەی سۆفیش دەشکێت ئەمەش دەیگەرێنێتەوە بارودۆخی ئاسایی خۆی بەڵام قژی وەکوو خۆی دەمێنێتەوە، ھێمایەکە کە ئەیسەلمێنێت کە بەھۆی ئەم ڕووداوانەی ڕوویان داوە زیاتر فێربووە و گەورە بووە، دوای ئەوەی سۆفی ڕوومەتی سەر شێلم ماچ دەکات جادووەکەی سەر شێلمیش دەشکێت و دەیگەڕێنێتەوە سەر شێوە ئاسایییە مرۆڤییەکەی، خۆی ئاشکرا دەکات کە شازادەکەی شانشینەکەی ھاوسێیانە، (کە ئێستا لەبەر ئەمە بووە بە جەنگ) پێی دەوترێ بچێتەوە ماڵەوە (شانشینەکەی) و جەنگەکە بوەستێنێت ، دوای گەرانەوەی شازادە سەگەکە پەیوەندی بە سولەیمانەوە دەکات لە ڕێگەی ئاوێنەی بینینی جادوویییەوە سولەیمان بە بابەتەکە دەزانێت و بڕیاری ڕاگرتنی جەنگەکە دەدات. لە کۆتایدا ھەموو مارکل و جادووگەرەکەی پێشوو و سۆفی و ھاوڵ بەیەکەوە دەژین و بە کۆتایەکی خۆش ئەنیمییەکە بە کۆتا دێت. == ئەکتەرە دەنگییەکان == {{Multiple image|align=left|total_width=400|image1=Chieko Baishō at the Tokyo International Film Festival 2019 (49013476248) (cropped).jpg|caption1=[[Chieko Baisho]], who voiced Sophie in the Japanese version of the film|image2=Emily Mortimer 2011 Shankbone.JPG|alt2=Picture of Emily Mortimer dressed in white against a green background|caption2=ئیمیلی مۆرتیمەر کە دەنگی سۆفی گەنجی لە ڤێرژنی فیلمەکە دا کە دۆبلاژکراوە بۆ ئینگلیزی}} {| class="wikitable" !کارەکتەر !ئەکتەرەکانی دەنگی ژاپۆنی !ئەکتەرەکانی بەشی دۆبلاژی ئینگلیزی |- |{{nihongo|سۆفی ھاتە|ソフィー・ハッター|سۆفی ھاتا}} |[[چێیکۆ بایشۆ]] |[[ئیمێلی مۆرتایمەر]] (گەنج) [[جین]] (بەتەمەن) |- |{{nihongo| ھاوڵ|ハウル|ھاورو}} |[[تاکیو کیمورا]] |[[کرستیان بێل]] |- |{{nihongo|Witch of the Waste|荒地の魔女|Arechi no Majo}} |[[ئاکیھیرۆ میوا]] |[[Lauren Bacall]] |- |{{nihongo|Calcifer|カルシファー|کاروشیفا}} |تاتوسیا گاشوین{{sfn|Metacritic|2005}} |[[بێلی کریستال]] |- |{{nihongo|Markl|マルクル|ماروکورو}} |[[ڕیونۆسکێ کامیکی]]{{sfn|Metacritic|2005}} |[[Josh Hutcherson]] |- |{{nihongo|Suliman|サリマン|ساریمان}} |[[ھاروکو کاتۆ]] |[[Blythe Danner]] |- |{{nihongo|Lettie|レティー|رێتی}} |یاۆیی کازوکی |[[Jena Malone]] |- |{{nihongo|Honey|ハニー|ھانی}} |مایونۆ یاسۆکاوا |[[Mari Devon]] |- |Prince Justin / {{nihongo|سەر شێلم|カブ|کابو}} |[[یۆ کیزومی]] |[[Crispin Freeman]] |- |{{nihongo|پاشای ئینگاری|国王|Kokuō}} |[[ئاکیو ئۆتسوکا]] |Mark Silverman |- |{{nihongo|Heen|ヒン|ھین}} | colspan="2" |دایجیرۆ ھارادا |} == باگراوند == === دژە جەنگ === قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ دژە جەنگێکی بەھێز لەخۆ دەگرێت، لە کاریگەری میازاکی لەسەر جەنگی عێراق و ئەمریکای ساڵی ٢٠٠٣<ref name=":0">کەڤالارۆ,دانی (٢٠١٥) . [https://books.google.com/books/about/Hayao_Miyazaki_s_World_Picture.html?id=FevuBgAAQBAJ نەخشەی جیھانی ھایاو میازاکی]. McFarland. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-4766-2080-0|978-1-4766-2080-0]].</ref><ref name=":1">گۆردۆن، دێڤین(٢٠٠٥). "A 'Positive Pessimist'". ماڵپەری ھایاو میازاکی. ٨ی ئایاری ٢٠٠٨.</ref><ref name=":2">Smith, Lindsay (1 April 2011). "War, Wizards, and Words: Transformative Adaptation and Transformed Meanings in Howl's Moving Castle". ''The Projector Film and Media Journal''. '''11''' (1).</ref>کاتێک خەڵاتی ئۆسکاری وەرگرت لەسەر کارەکەی لەسەر ئەنیمی (ڕوحە ڕفێندراوەکە)، وتی کە «تورەیەکی زۆری بەرامبەر بە جەنگ ھەیە» بۆیە ھەنێک ھەستی بە دودڵی کرد لەسەر خەڵاتەکە{{sfn|Cavallaro|2015|pp=61–62}}<ref name=":0" /> میازاکی وەک دژە جەنگێک ناسراوە<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>Kimmich, Matt (2007). "Animating the Fantastic: Hayao Miyazaki's Adaptation of Diana Wynne Jones's Howl's Moving Castle". In Straytner, Leslie; Keller, James R. (eds.). ''Fantasy Fiction into Film''. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company.</ref> لە کاتی جەنگی عێراق میازاکی ھەست بەوە دەکات کە پێویستە فلمێک دروست بکات کە لەوانەیە بە بەھایەکی ئەوتۆی نەبێت لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ئەمە جگە لە سەرکەوتنی فلمەکەی لە وڵاتەکەدا لەراستیدا زانا دانی کەڤالارۆ ئەوەی خستە ڕوو کە [[ھایاو میازاکی|میازاکی]] فلمێکی دروست کردووە کە نائاسانی لەنێوان بینەرە ئەمریکییەکان دروستکردووە<ref name=":0" />لە فلمەکە خاتوو سولەیمان جگە لەو ڕاستییەی کە دەتوانێت شتەکان بزانێت بەڵام ناتوانێت گەمژەیی و خراپی شەڕکردن بزانێت تا کۆتایی چیرۆکەکە<ref name=":0" /> [[ھایاو میازاکی|میازاکی]] ئەیەوێ ئەوە نیشان بدات کە جیھانی ڕاستەقینە ھاندراوە بۆ حەز و خواستەکانی کەسانی ھەڵەشە<ref>کەڤالارۆ,دانی (٢٠١٥) . [https://books.google.com/books/about/Hayao_Miyazaki_s_World_Picture.html?id=FevuBgAAQBAJ نەخشەی جیھانی ھایاو میازاکی]. McFarland. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-4766-2080-0|978-1-4766-2080-0]].</ref> دانی کەڤالارۆ ئەوەش دەخاتە ڕوو جەنگ مانای "تامێکی تاڵی بێ ھەڵەی " لەخۆگرتووە<ref name=":0" /> ئەوەش ڕووندەکاتەوە کەوا سەربازەکان و جەنگ لە فلمەکە ڕون بینیان بۆ کراوە<ref name=":3">Cavallaro, Dani (2014). ''The Late Works of Hayao Miyazaki: A Critical Study, 2004–2013''. Jefferson, NC: McFarland. pp. 26–30. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-4766-1909-5|<bdi>978-1-4766-1909-5</bdi>.]]</ref> ھەر لەسەرەتای فلمەکە چالاکییەکی بەھێزی سەربازی نیشان دەدات<ref name=":3" /> لە جیھانی قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ وێنەیەکی تەواو بۆ خراپەکارەکان و پاڵەوانەکان نییە لە جیاتی ئەوە، کارەکتەرەکانی جۆراوجۆرن، ھەرچۆنێک بێت مات دەلێت کە سادەترین نامەی فلمەکە بریتییە لە (جەنگ خراپە)<ref>Kimmich, Matt (2007). "Animating the Fantastic: Hayao Miyazaki's Adaptation of Diana Wynne Jones's Howl's Moving Castle". In Straytner, Leslie; Keller, James R. (eds.). ''Fantasy Fiction into Film''. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company.</ref> == بەرھەمھێنان == [[پەڕگە:HayaoMiyazakiCCJuly09.jpg|160px|وێنۆک|[[ھایاو میازاکی]]، دەرھێنەری قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ]] لە ئەیلوولی ٢٠٠١، [[ستۆدیۆکانی گێبڵی]] ئاگاداری بڵاوکردەوە لەسەر بەرھەمھێنانی دوو فلم، یەکەمیان (پشیلەکە دەگەڕێتەوە)، دووەمیشیان لەخۆگرتنەوەی ڕۆمانەکەی دیانا جۆنیسە (قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ){{sfn|Cavallaro|2006|pp=١٥٧–١٧١}} [[تۆشیۆ سزوکی]] ئەو کەسەی کە قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵی بەرھەمھێنا وتی کە [[ھایاو میازاکی|میازاکی]] دوای خوێندنەوەی ڕۆمانە ئینگلیزییەکەی قەڵا جوولاوەکەی ھاوڵ بیرۆکەی ئەوەی بۆھات کە فلمێک لەسەری بەرھەم بھێنێت<ref>"Japanese Walt Disney – Film – [http://www.theage.com.au/news/film/japanese-walt-disney/2005/09/15/1126750075920.html Entertainment – theage.com.au"]. ''www.theage.com.au''. 18 September 2005. [https://web.archive.org/web/20141014165105/http://www.theage.com.au/news/film/japanese-walt-disney/2005/09/15/1126750075920.html Archived] from the original on 14 October 2014. Retrieved 14 December 2017.</ref>ڕۆمانەکە ئەوەی ڕوونکردبۆوە کە چۆن قەڵاکە جووڵە دەکات و میازاکی سەرەنجی لەسەر ئەوە بوو کە بزانێت چۆن قەڵاکە دەجوڵێت کە گەیاندییە وێناکردنی قەڵاکە لەسەر شێوەی قاچی پەلەوەر<ref>Talbot, Margaret (March 2006). "The Auteur of Anime". ''The Asia-Pacific Journal''. '''4''' (3).</ref> پڕۆژەی فلمەکە دەست پێکرایەوە لە شوباتی ٢٠٠٣ {{sfn|Cavallaro|2006|pp=١٥٧–١٧١}} پلانی بۆ دانرابوو کە لە بەھاری ٢٠٠٤ تەواو بکرێت و لە ھاوینی ئەم ساڵەدا بڵاوکرایەوە{{sfn|Shilling|2002}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Howl's Moving Castle (film)|قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * [http://movies.disney.com/howls-moving-castle وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314225842/http://movies.disney.com/howls-moving-castle |date=١٤ی ئازاری ٢٠١٤}} لەلایەن [[کۆمپانیای واڵت دیزنی]] * {{IMDb title|0347149| قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{BCDB title|64124| قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{Rotten Tomatoes|howls_moving_castle}} * {{AllMovie title|286891| قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|anime|id=889|title= قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jmdb.ne.jp/2004/eb004590.htm|سەردێڕ=ハウルの動く城 (''Hauru no ugoku shiro'')|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٠٧|زمان=ja|بڵاوکەرەوە=[[Japanese Movie Database]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210822/http://www.jmdb.ne.jp/2004/eb004590.htm|url-status=dead}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|فیلم|خەیاڵی زانستی|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن جۆی ھیساشی خاڵیان پێدراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھایاوۆ میازاکی دەرھێنانیان بۆ کراوە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە فانتازیایە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی تۆھۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ستۆدیۆکانی گێبڵی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییەکانی ساڵی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە جادوو]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکانی فانتازیا و سەرکێشی ژاپۆنی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی نیپۆن تی ڤی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە جادووگەری]] s2z4myo6rwablgxg1pplyw5scuinjah 1 171978 1570133 805632 2026-03-30T22:55:33Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570133 wikitext text/x-wiki == بابەت == وادیارە ئامادەکردنی کاتێکی زیاتری دەویت بۆیە گواسترایەوە و کرایە بابەت بۆ ئەوەی بتوانم بابەتەکانی تر بنووسم لە خۆڵەپەتانێ بەبێ کێشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:١٣، ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == ناوی بابەت == دەمباش [[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کۆشکە جوڵاوەکەی ھاول رۆمانیشی ھەیە لە ئینگلیزیەوە بۆیە ناونیشانی ئەنیمی بۆ زیاد بکەین تا تێکەل بە رۆمانەکە نەبێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٣٥، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) :دەمباش {{وب|Sakura emad}}، ھەر کە وتاری ڕۆمانەکە دروست کرا، چارەیان دەکەین، بەڵام ئێستا تەنیا یەک وتار ھەیە بەم ناوە بۆیە، پێویست بە ڕوونکردنەوە ناکات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٠٠، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) :: بۆ بابەتی داڕێژەش تکایە ببورە بەخوا من نایان سڕمەوە، بەڵام بابەتەکە جیاواز ترە من داڕێژەیەکم دادەنا ئەبو بە دوو دانە بۆیە ئەمسریەوە یەک دانەم ئەھێشتەوە بەڵام ئێستا کێشەکەمم زانیوە سوپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠٨، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆشکە جوڵاوەکەی ھاول]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=792816 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140314225842/http://movies.disney.com/howls-moving-castle بۆ http://movies.disney.com/howls-moving-castle زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٢١، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == قەڵا یان کۆشک؟ == [[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] قەڵا یان کۆشک؟ پێم وا بێت زیاتر لە قەڵا دەچێت نەک کۆشک. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٢٣، ٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) : سڵاو بەڕێز {{وب|Aram}}-سان، خۆی (کۆشک) لە ناوە ئینگلیزیەکەی (Castle) ھاتووە لە ژاپۆنی (動く城 - ئوگۆکو شیرۆ مانای:قەڵای جوڵاو) دێت، ھەرچۆنێک بێت ئەگەر سەیری خودی ویکیپیدیای ژاپۆنی بکەین وشەی ([https://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%9F%8E 城 - ویکیپدییای ژاپۆنی]) لە نێوانیکی کوردی و عەرەبی وەک قەڵا وتاری لەسەر نوسراوە، لە ئینگلیزی ئەیکات بە (Castle) ([https://jisho.org/word/%E5%9F%8E زانیاری زیاتر فەرھەنگی ژاپۆنی] > [https://jisho.org/search/%E5%9F%8E پەیوەندیدار]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٣٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :: {{وب|Sakura emad}} ئێ بەپێی لێدوانەکەشت بێت، ھەر قەڵا دروستە. دەبێت وتارەکە بۆ ''قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ'' بگوێزرێتەوە، وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٤٣، ٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::: بەڵێ ڕاستە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:١٤، ٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :::: {{کرا|گواسترایەوە}} بۆ ''[[ قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ]]''. سپاس، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:٣٩، ٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆشکە جوڵاوەکەی ھاول]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=805591 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140314225842/http://movies.disney.com/howls-moving-castle بۆ http://movies.disney.com/howls-moving-castle زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٢٥، ٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570132 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160303210822/http://www.jmdb.ne.jp/2004/eb004590.htm بۆ http://www.jmdb.ne.jp/2004/eb004590.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٥٥، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 49dwaqffhtmh6y4l2qwgwk2ujojnshk 1 172717 1570130 1195329 2026-03-30T22:43:04Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570130 wikitext text/x-wiki == نووسینی خوارەوەی (قەزوین) == سڵاو ھەر ئەم جۆرەی دەیبینین لە خوارەوەی (قەزوین) نوسراوەت (شارێکی ئازەربایجانی زەمان) بەڵام ھەر ئەم جۆرەی کە چەند سەرچاوەم دامەزراندن و لە ویکی پدیای فارسیش تێیدایە که زۆربەی خەڵکی قەزوین بە زمانی فارسی قسە دەکەن (و ئازەریەکان لە ڕۆژاوای پارێزگای قەزوین و ڕۆژاوای شارستانی قەزوین دەژین بەڵام شاری قەزوین لە ڕۆژھەڵاتی پارێزگای قەزوینە)، ئەستا بەڕێوەبەرانی عەزیز ئەگەر دەتوانن ئەم جۆرە نووسراوە (شارێکی ئازەربایجانی زمان) لابەن و یا بیکەنە (شارێکی فارس زمان) و یا لە هەموو باشتر هەر بیکەنە (شارێکی پارێزگای قەزوین یان ناوەندی پارێزگای قەزوین) ئەگەریش باوەڕ بە قسەی من ناکەن با چەند سەرچاوەی ترتان بو دابەزێنم یان بەخۆتان چاوێک لە ویکیپیدیای فارسی بکەن. گەلێک سپاس ھەروەھا نوسراوە (شارێکی ئازەربایجانی زەمان لە باکووری ئێران) کە ئەستا من دەتوان سێ غەلەت لەم جۆرە نووسراوە وەبینم، یەکەم ھەر ئەم جۆرەی کە لە سەرە کوتم زۆربەی دانیشتووانی شاری قەزوین فارسن و نەک ئازەری، دووەم زەمان غەلەتە و دەبێ بنووسرێت (زمان)، سێوەم قەزوین لە پارێزگای قەزوین دایە و [[باکووری ئێران]] ھەر بە سێ پارێزگای [[پارێزگای گوڵستان|گوڵستان]]، [[پارێزگای مازەندەران|مازەندەران]] و [[پارێزگای گێڵان|گێڵان]] دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|Ahrirrr]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]]) ‏٢١:٤٠، ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزوین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=748534 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150106112555/http://www.gozinesh.medu.ir/ بۆ http://www.gozinesh.medu.ir/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٣٩، ٤ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزوین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843432 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150106112555/http://www.gozinesh.medu.ir/ بۆ http://www.gozinesh.medu.ir/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٤٣، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزوین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1001054 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210205134522/http://isfahan.irib.ir/en/web/qazvin1006381/-/%D8%B4%DA%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86 بۆ http://isfahan.irib.ir/en/web/qazvin1006381/-/%D8%B4%DA%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٠١، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزوین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1003150 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210124052212/http://www.negahmedia.ir/media/show_video/64113 بۆ http://www.negahmedia.ir/media/show_video/64113 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٥٧، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزوین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1195328 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210121015446/https://qazvin.ostan-qz.ir/ بۆ https://qazvin.ostan-qz.ir/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٥٢، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەزوین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570129 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221202013131/http://yaftenews.ir/important-news/17464-sarshomarii96.html بۆ http://yaftenews.ir/important-news/17464-sarshomarii96.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٤٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 7li41c6co6v7cp5mz38avcxes9sdlk7 0 178562 1570165 1473834 2026-03-31T04:58:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570165 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = محەممد پووریان | وێنە =Mohammad Pooryan.jpg | شرۆڤەی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ۱۹۵۷ | ڕێکەوتی مردن = ۲۰۲۰ | شوێنی مردن = [[سەقز]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = [[سەقز]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = حەمەی پووریان | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[خۆشنووسی|خۆشنووس]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = مامۆستای خۆشنووس | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''محەممەد پووریان''' یان '''حەمەی پووریان''' (۱۹۵۷ لە [[سەقز]]، [[ئێران]]–۲۰۲۰) مامۆستای [[خۆشنووسی]] شێوازی [[نەستەعلیق]] و خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە کە نزیک بە چوار دەیە لە ژیانی خۆی بەم ھونەرە تەرخاندا و خزمەتی بە ھونەری کوردستان کرد.<ref>[https://kurdistancom.com/?p=14051 مامۆستا حەمەی پووریانی مامۆستای پایەبەرزی خۆشنووسی سەقز کۆچی دوایی کرد]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistancom.com/?p=14051 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}، بنکەی ئاگاداری کوردستان، 2020</ref><ref>[https://vakawi.ir/استاد-محمد-پوریان-درگذشت/ استاد محمد پوریان درگذشت]، واکاوی، ۱۳۹۸</ref><ref>[https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=323477CD استاد مشھور خوشنویسی سقز آسمانی شد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420112539/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=323477CD |date=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١ }}، ھاناخبر، ۱۳۹۸</ref> == ژیاننامە== موحەممەد پووریان مامۆستای ناوداری خۆشنووس لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە دایک بوو. ھەر لە سەرەتای مێرمنداڵیەوە عیلاقە و پەیوەندی زۆری بە ھونەرەوە بوو بە تایبەت کە لە شاری سەقز چەنین خۆشنووس و خەتاتی گەورەی لە لاپەرەکانی مێژوودا تێدا ھەڵکەوتووە و حەمەی پووریان لە ئەوانەوە ئیلھامی وەرئەگرت. لە سەدەکانی رابردوودا قورئانی پیرۆز بە تێکوشانی [[شێخ حەسەن مەولاناوا]] و بە دەستی مەلا رەسووڵی خۆشنوس بە خەتی سوڵس (بە عەرەبی: ثلث) نووسرا کە بە ناوی دایکی قورئان یان «ام القران » ناو نرا و تا بە ئیمڕۆ ئەو قورئانە لە مزگەوتی [[مەولاناوا]] ماوە و دەپارێزرێت. ھەروەھا مامۆستا [[مەلەک لکەلام مەجدی]] و کورەکەی بە ناوی [[ئەمیرولکتاب]] لە خۆشنووسانی بە ناوبانگی ڕۆژھەڵاتی کوردستانن کە نووسراوەی سەر بەردی قەوری [[حافز|حافز شیرازی]] و [[ئەمیر نیزامی گەڕووسی]] کاری ئەوانە.<ref>[tohfeh.farhang.gov.ir/fa/news/514157/ محمد پوریان ھنرمند و استاد خوشنویس سقزی دار فانی را وداع گفت] {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tohfeh.farhang.gov.ir/fa/news/514157/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D9%82%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B9-%DA%AF%D9%81%D8%AA |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220129184446/https://tohfeh.farhang.gov.ir/fa/news/514157/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D9%82%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B9-%DA%AF%D9%81%D8%AA |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}، وەزارتی کولتوور و رێنمایی ئیسلامی ئێران، ۱۳۹۸</ref> محەممەد پووریان لە دەیەکانی ھەفتا و ھەشتای زایینی لە خزمەت مامۆستای گەورەی خۆشنووسی ئێران [[غولامحسێن ئەمیرخانی]] نەستەعلیقی بە شێوازی پرۆفیشناڵ دەس پێ کرد و تا بەرزترین پلە و پایەی خۆشنووسی چووە پێشەوە. لە ساڵی ۱۹۸۷ زایینی لقی سەقزی ئەنجومەنی خۆشنووسانی ئێرانی کردەوە و دەستی بە فێرکاری ئەو ھونەرە بە قوتابیان و ئەو کەسانەی وا خوازیاری فێربوون بوون، کرد.<ref>[http://www.azizihonar.ir/art-news/2859-calligraphy-exhibition-in-honor-liliette-teacher-and-artist-calligrapher-purian-as-harry-intimacy.html#prettyPhoto انجمن خوشنویسان سقز با ھمکاری ادارە فرھنگ و ارشاد اسلامی سقز برگزار می کند]، ماڵپەری بەرھەمەکانی ھونەرمەندانی ئیران، ۱۳۹۲</ref><ref>[http://www.honaronline.ir/fa/tiny/news-35970 تجلیل از خوشنویس پیشکسوت سقزی] ، ھونەرئانلاین، ۱۳۹۲</ref> لە ماوەی نزیک بە چوار دەیە دەیان مامۆستا و ھونەرمەندی خۆشنووس لە ژێر دەستی ئەم ھونەرمەندە، بە پلە و پایە بەرزەکانی ھونەری خۆشنووسی گەییشتن کە تاقمێ لەوان وەک محەممەد ئەمین بی نیاز، شارام شەمسی، فەخردین عەلی نیژاد و ئەسعەد قەدیمی لە بواری نەستەعلیق لە نێوان ھونەرمەندانی خۆشنووسی ئێران ناسراو و بە ناوبانگن.<ref>[http://mehrnews.com/xk5y9 نمایشگاھ خوشنویسی از آثار "اسعد رشیدیان" برپا شد]، ناوەندی ھەواڵنێری میھر، ۱۳۹۱</ref><ref>[http://mehrnews.com/xKmFb برپایی نمایشگاھ خوشنویسی بە مناسبت سالروز تولد سالار عقیلی]، ناوەندی ھەوالنێری میھر، ۱۳۹۶</ref> موحەممەد پووریان لە ۱۱ مانگی شووباتی ساڵی ٢٠٢٠ لە نەخوشخانەی شاری سەقز دوای چەن مانگ نەخوشین گدە کۆچی دوایی کرد و لە گۆرستانی ئایچی سەقز بە خاک سپێردرا.<ref>[http://fna.ir/dezh9a استاد و پیشکسوت جامعە خوشنویسی سقز دارفانی را وداع گفت]{{بەستەری مردوو|url=http://fna.ir/dezh9a |date=ئازاری ٢٠٢٢ }}، ناوەندی ھەواڵنێری فارس، ۱۳۹۸</ref> == پیشنگاکانی خۆشنووسی == محەممد پووریان لە ماوەی چەن دەیە چالاکی ھونەری دەیان پێشانگای خۆشنووسی بە تاکەکەسی یا بە شێوازی گرووپی لە ناوەندە ھونەریەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کردەوە کە تاقمێ لەوانە بریتین لە: * پێشانگاکانی ساڵانە بە بۆنەی [[ڕۆژی مامۆستا]] واتە موعەلیم و ڕۆژانی پیرۆزی دیکە<ref>[http://www.sharnews.com/10524/ اساتید خوشنویسی سقز آثار خود را بە نمایش گذاشتند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221026192728/http://www.sharnews.com/10524/ |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}، شارنیوز، ۱۳۹۴</ref><ref>[https://www.dangishar.ir/namayeshgah-khosh-nevisi/ نمایشگاھ گروھی خوشنویسی]، دەنگی شار، ۱۳۹۵</ref> * پێشانگەی دوو ساڵانەی سیامەشق بۆ رێز گرتن لە خۆشنووسی بە ناوبانگ ئەمیرلکتاب<ref>[https://www.isna.ir/xdm6t4 نخستین دوسالانە خوشنویسی سیاھ مشق سقز بە ایستگاھ آخر رسید]، ئیسنا، ۱۳۹۷</ref><ref>[https://kurdistan.iqna.ir/00Fv7h برگزاری اختتامیە نخستین دوسالانە خوشنویسی «سیاھمشق» در سقز] ، ناوەندی ھەواڵنێری ئینترناسیونالی قرآن، ۱۳۹۷</ref><ref>[https://tn.ai/1958944 کردستان، مسئولان مشکلات ھنرمندان خوشنویس را دریابند]{{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/1958944 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}، ناوەندی ھەواڵنێری تەسنیم، ۱۳۹۷</ref> * پێشانگای قورئانە دەسنووسە قەدیمیەمان لەگەڵ چل تابڵەوی نەستەعلیق لە جزمی سیھەمی قورئانی پیرۆز<ref>[https://www.sarkhat.com/fa/group/napswn/ نمایشگاھ نسخ قرآن خطی قدیمی گشایش یافت]، سەرخەت، ۱۳۸۸</ref><ref>[http://chtn.ir/news/138806215 قرآن‌ھای نسخ خطی در سقز بە نمایش در آمد،]{{بەستەری مردوو|url=http://chtn.ir/news/138806215 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }} میرات ئاریا، ۱۳۸۸</ref> * پێشانگای خۆشنووسی شیعرەکانی قورئانی لە دەورەی [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]<ref>[http://www.asrenamayeshgah.com/News/8017 گشایش نمایشگاھ خوشنویسی اشعار قرآن پژوە دورە صفویە در نگارخانە سقز]، عصر نمایشگاھ، ۱۳۹۵</ref><ref>[http://calligraphers.ir/fa/news/archive/767/ نمایشگاھ خوشنویسی اشعار قرآن پژوە دورە صفویە در نگارخانە سقز]، ئەنجومەن خۆشنووسانی ئێران، ۱۳۹۵</ref> * داوەری فستیڤاڵی خۆشنووسی خەت تەحریری<ref>[http://khabaronline.ir/news/725683 برگزاری مراسم اختتامیە اولین جشنوارە خوشنویسی خط تحریری در سقز]، ھەواڵ ئانڵاین، ۱۳۹۶</ref><ref>[https://www.iribnews.ir/007vaa پایان جشنوارە خوشنویسی در سقز]{{بەستەری مردوو|url=https://www.iribnews.ir/007vaa |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }} ، دەنگ و رەنگی ئێران، ۱۳۹۶</ref> ==یادکردنەوە== کۆڕێک بۆ یادی خۆشنووسی هاوچەرخ محەمەد پووریان لە ٢١ی خەزەڵوەری ١٤٠٣ لە هۆڵی کۆنفڕانسی کەمپی سینەما مێهر لە [[سەقز]] بەڕێوەچوو و هونەرمەندان و ئامادەبووان چەنین وتاریان سەبارەت بە ژیان و بەرهەمەکانی ئەم خەتنووسە پێشکەش کرد.پەیکەرەی ئەم هونەرمەندە پەردەی لە سەر لادرا و یەکێک لە شەقامەکانی شارەکە بەناوی ئەوەوە ناونراوە.<ref>[https://boushehr.farhang.gov.ir/fa/news/763644/همایش-تجلیل-از-استاد-محمد-پوریان-در-سقز-برگزار-گردید همایش تجلیل از استاد محمد پوریان در سقز برگزار گردید ]{{بەستەری مردوو|url=https://boushehr.farhang.gov.ir/fa/news/763644/%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%AF |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مهر ۱۴۰۳</ref><ref>[https://saqqezrudaw.ir/?p=19721 برگزاری آئین بزرگداشت استاد محمد پوریان هنرمند سقزی]، سقز رووداو، مهر ۱۴۰۳</ref><ref>[https://kurdpress.com/x4bjW برگزاری آئین بزرگداشت استاد محمد پوریان هنرمند سقزی]</ref> == بەرھەمەکان == یەکیک لە بەرھەمە گەورە و پڕبایخەکانی ئەم ھونەرمەندەی کوردستان، نووسینی دیوانە شیعری [[نالی]] بە نەستەعلیقە کە لە ۲۰۱۰ دەستیپێکرد و بە ماوەی چوار ساڵ کۆتایی پێ ھات. ئەم بەرھەمە ھونەریە لە لایەن ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاڵای رووناکی [[سنە]] لە چاپ درا.<ref>[https://vakawi.ir//دیوان-نالی-با-کتابت-محمد-پوریان-منتشر/ دیوان نالی با کتابت “محمد پوریان” منتشر شد]، واکاوی، ۱۳۹۹</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * کتێبی «نگاھی بە تاریخ و فرھنگ کردستان»، [[عومەر فارووقی]]، ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوەی محەممەدی سەقز، ۱۳۷۳ ھەتاووی. * [https://saqqezrudaw.ir/?p=11921 ھەوەڵین دوساڵانە ناوچەیی خۆشنووسی سیا مەشق] {{تووڵی دەروازە|ئێران|ژیاننامە|کوردستان}} [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خۆشنووسانی کورد]] eijjnqwtoomgdq9jshxssk9l827cppr 0 179130 1570091 1434363 2026-03-30T19:50:20Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570091 wikitext text/x-wiki '''فەرموودەی مودڕەج''' ({{بە عەرەبی|حدیث مدرج}}) ئەو فەرموودەیەیە کە ڕشتەکەی گۆڕدرا بێت، یان شتێک خرابێتە ناو ناوەڕۆکەکەی کە لە خۆی نەبێت بەبێ جیاکردنەوە.<ref>تیسیر مصطلح الحدیث. الدکتور محمود طحان. مکتبة المعارف. ٢٠١١. لاپەڕە ١٣٠_١٣٤</ref><ref>نزھة النظر فی توضیح نخبة الفکر. ابن حجر العسقلانی. تحقیق ناصر بن الھاب المطیری. دار ابن الجوزی. ٢٠١١. لاپەڕە ٦٤_٦٥</ref><ref>دراسات نظریة وتطبیقیة فی شرح المنظومة البیقونیة. بسام عبدالکریم الحمزاوی. مرکز علوم الحدیث النبوی. ٢٠٠٩. لاپەڕە ٦١_٦٢</ref> == جۆرەکان == * فەرموودەی مودڕەج لە ڕشتەکەیدا ئەوەیە کە سیاقی ڕشتەکەی گۆڕدرا بێت. بۆ نموونە شەریکی قازیی فەرموودەی دەگێڕایەوە دەیگوت (حدثنا الأعمش، عن أبی سفیان، عن جابر قال: قال ڕسول اللە صلی اللە علییە وسلم) دواتر وەستا تاوەکو بینوسن، لەو کاتەدا سابتی کوڕی موسا دێتە ژوورەوە، کاتێک شەریک سەیری سابت دەکا دەڵێت "من کثرت صلاتە باللیل حسن وجھە بالنھار "<ref>سنن ابن ماجە. یزید بن ماجە. تحقیق ناصر الدین الألبانی. مکتبة المعارف. ٢٠٠١. فەرموودەی ١٣٣٣</ref> واتا "ھەر کەسێک [[شەونوێژ]]ی زۆری کرد بە ڕۆژ ڕووی گەش دەبێت ". مەبەستی پێی سابت کوڕی موسا بوو، بەڵام سابت وای زانی ئەوە ناوەڕۆکی فەرموودەکەیە، بۆیە ئەم وتەیەی بە ڕشتەکەی پێشوو دەگێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الحدیث المدرج - گەڕانی Google|ناونیشان=https://www.google.com/search?q=الحدیث+المدرج&oq=الحدیث+المدر&aqs=chrome.1.69i57j0l4.9195j0j4&client=ms-android-huawei-rev1&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.google.com}}</ref> * فەرموودەی مودڕەج لە ناوەڕۆکدا ئەوەیە کە شتێک خرابێتە ناو ناوەڕۆکەکەی کە لە خۆی نەبێت بەبێ جیاکردنەوە. بۆ نموونە [[دەبوو ھورەیرە|ئەبو ھورەیرە]] دەڵێت [[محەممەد|پێغەمبەر]] صلی اللە علییە وسلم فەرمووی "أسبغوا الوضوء، ویل للأعقاب من النار" واتە "دەستنوێژەکانتان بە تەواوی ھەڵبگرن، دۆڵێک لە ئاگر بۆ ئەوانەیە کە پاژنەی پێیان تەڕ ناکەن" لەم فەرموودەیەدا دەستەواژەی "دەستنوێژەکانتان بەتەواوی ھەڵبگرن " خراوەتە ناو فەرموودەکەوە و بریتییە لە وتەی ئەبو ھورەیرە وەک لە گێڕانەوەکەی [[بوخاری]] ڕون کراوەتەوە.<ref>تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی. جلال الدین السیوطی. تحقیق عبدالوھاب عبداللطیف. بەرگی یەکەم لاپەڕە ٢٧٠</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھو الحدیث المدرج و ما ھو الادراج: الحمد للھ|ناونیشان=https://www.alhamdlilah.com/discussion/view/856/ما-ھو-الحدیث-المدرج-و-ما-ھو-الادراج|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.alhamdlilah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210428213201/https://www.alhamdlilah.com/discussion/view/856/ما-ھو-الحدیث-المدرج-و-ما-ھو-الادراج|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ھۆکارەکانی == چەند ھۆکارێک ھەیە بۆ ئەوەی شتێک بخرێتە ناو فەرموودەیەکەوە ئەوانیش: * ڕونکردنەوەی حوکمێکی شەرعی. * ڕونکردنەوەی وشەیەکی نامۆ لە فەرموودەکەدا. * دەرھێنانی حوکمێکی شەرعی پێش کۆتایی ھاتنی گێڕانەوەی فەرموودەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=التفریغ النصی - شرح المنظومة البیقونیة - الحدیث المدرج - للشیخ محمد حسن عبد الغفار|ناونیشان=http://audio.islamweb.net/audio/index.php?page=FullContent&audioid=179904|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Islamweb إسلام ویب|زمان=ar}}</ref> == چۆنییەتی ناسینی فەرموودەی مودڕەج == * ھاتنی فەرموودەکە لە ڕێگایەکی ترەوە بەبێ ئەو بەشە. * ھەندێک لە زانا ئاگادارەکان گوتبێتیان ئەو بەشە خراوەتە ناو فەرموودەکە. * کەسی گێڕەڕەوە بڵێت کە ئەو بەشەی خستووەتە ناو فەرموودەکە. * ئەستەم بێت کە پێغەمبەر وابڵێت. == دیارترین ئەو کتێبانەی دەربارەی فەرموودەی مودڕەج نوسراون == # الفصل لوصل المدرج من النقل. [[خەتیبی بەغدادی]] # تقریب المنھج بترتیب المدرج پوختەکردن و بۆ زیادکراوی کتێبەکەی خەتیبی بەغدادییە. [[ئیبن حەجەر عەسقەلانی]] == حوکمی فەرموودەی مودڕەج == فەرموودەی مودڕەج جۆرێکە لە جۆرەکانی [[فەرموودەی زەعیف]]، و حوکمی شەرعی لێوە وەرناگیرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقع جامع شیخ الإسلام بن تیمیة - الحدیث المدرج - شرح الموقظة|ناونیشان=https://taimiah.net/index.aspx?function=item&id=950&node=4369|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=taimiah.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210428213200/https://taimiah.net/index.aspx?function=item&id=950&node=4369|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بە کۆدەنگی زانایان لە فەرموودەناسان و [[شەرعزان]]ان شت خستنە ناو فەرموودە حەرامە، تەنیا کاتێک وشەیەکی نامۆ ڕونبکرێتەوە ئەو کات ڕێگە پێدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الحدیث المدرج|ناونیشان=https://islamsyria.com/site/show_library/1221|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=islamsyria.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428213202/https://islamsyria.com/site/show_library/1221|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{جۆرەکانی فەرموودە}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام}} [[پۆل:زاراوەکانی فەرموودە]] [[پۆل:فەرموودەزانی]] [[پۆل:فەرموودە]] kwjbkhpdu73qxta2r7xain8svczmsdc 0 179896 1570188 1547414 2026-03-31T07:18:07Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[زمانی نەرویژی]]ی گواستەوە بۆ [[زمانی نەرویجی]]: ناوی ھەڵە 1547414 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Norwegian language map.svg|وێنۆک|بڵاوبوونەوەی زمانی نەرویژی لە جیھاندا]] '''زمانی نەرویژی''' ({{بە نەرویژی|norsk}}) زمانێکی [[زمانە ھیندوئەورووپایییەکان|ھیندوئەورووپایی]] لە لقی [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان]] و لە خێزانی [[زمانە جێرمەنییەکان]] دایە. نەرویژی زمانی فەرمیی وڵاتی [[نەرویژ]]ە. لە ساڵی ٢٠٢٠دا ژمارەی ئەو کەسانەی بە ئەم زمانە قسەیان کردووە ٥،٣٢٠،٠٠٠ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Norwegian Language in the Digital Age|دوایین١=De Smedt|یەکەم١=Koenraad|دوایین٢=Lyse|یەکەم٢=Gunn Inger|دوایین٣=Gjesdal|یەکەم٣=Anje Müller|دوایین٤=Losnegaard|یەکەم٤=Gyri S.|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Springer Berlin Heidelberg|ژپنک=٩٧٨٣٦٤٢٣١٣٨٨٢|زنجیرە=White Paper Series|شوێن=Berlin, Heidelberg|پەڕەکان=٤٥|doi=10.1007/978-3-642-31389-9|وتەگێڕانەوە=Norwegian is the common spoken and written language in Norway and is the native language of the vast majority of the Norwegian population (more than 90%) and has about 4,320,000 speakers at present.}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]] * [[زمانە جێرمەنییەکان]] * [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons cat|Norwegian language}} {{نێوانویکی|code=no}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|زمان}} [[پۆل:زمانی نەرویژی| ]] [[پۆل:زمانەکانی نەرویژ]] [[پۆل:زمانە جێرمەنییە باکوورییەکان]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار]] lwq9l59za4hrs4v4dfmrw1x1yom7n7j 0 191824 1569947 1569936 2026-03-30T12:00:26Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569947 wikitext text/x-wiki {{ئز}} '''شیرین کەمال ئەحمەد''' ناسراو بە '''شیرین ک'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/20629|سەردێڕ=رێز لە نووسەر و رۆژنامەنووسە بەئەزموونەکانی دەگرێت|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240924152710/https://knwe.org/KU/Details/20629|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (لەدایکبووی ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٤ لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]]) چیرۆکنووس، شاعیر، وەرگێڕ و نووسەرێکی کوردی ئەدەبی (سەدەی ٢٠–٢١)ە. باوکی پارێزەر و دایکیشی ژنی ماڵەوە بووە؛ و ھاوسەری [[دڵشاد مەریوانی]] بووە. == ژیان == شیرین لە بنەماڵەیەکی ئایینیی سەر بە [[نەقشبەندی|تەریقەتی نەقشبەندی]] لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٤ لە گەڕەکی سەرشەقام لە [[سلێمانی]] لەدایک بووە. لەبەرئەوەی باوکی پارێزەر بووە، ڕۆشنبیرێکی مارکسیی ساڵانی چل و پەنجاکانی سەدەی بیست بووە و بەشدار بووە لە بزووتنەوە سیاسییەکانی ئەو سەردەمانەدا، بۆیە شیرین و خوشک و براکانی پەروەردەیەکی ئایینیی سوننەتی نەکراون، ھەستیان بە ھەژموونی (کاریگەری) ئایین و نەریتە سوننەتییەکان نەکردووە لە ناو خێزانەکەیاندا، بەڵکو تا ڕادەیەک پەروەردەیەکی مۆدێرنانە کراون. شیرین قۆناغی سەرەتاییی و ناوەندیی و دواناوەندیی لە سلێمانی تەواو کردووە، و بەشی وێژەییی پۆلی شەشی لە ئامادەییی سلێمانیی تەواو کرد. ھەر چەندە لە مێژ بوو زانکۆی سلێمانی ھەبوو، بەڵام باوکی پێی وت باشترە لە زانکۆی بەغدا بخوێنی بۆ ئەوەی بچیتە شارێکی تر و دونیایەکی تر ببینی. ساڵی (١٩٧٣–١٩٧٤) چووە زانکۆی بەغدا بە مەبەستی خوێندنی زمانی ئینگلیزی، بەڵام کۆنمرەکانی بردییە بەشی زمانی ئەڵمانی، ئەوەش یەکەم دڵشکانی بوو لە ژیانیدا. بڕیاریدا چیتر نەخوێنێت، و دەوامی نەکرد لەو بەشە، دواتر ئامۆزایەکی باوکی کە خۆی دەرچووی بەشی کوردی بوو، ڕازیی کرد بگوازێتەوە بۆ بەشی کوردی ھەر لە زانکۆی بەغدا، بۆیە بەنابەدڵی و بەناچاریی چووە بەشی زمان و ئەدەبی کوردی. ئەو کاتە زانیارییەکی ئەوتۆی لەسەر زمان و ئەدەبی کوردی نەبوو، چونکە ناوەندی و دواناوەندیی بە زمانی عەرەبی خوێندبوو، ھەموو خوێندنەوەکانیشی ھەر بە زمانی عەرەبی بوون. واتا لە زانکۆ زمان و ئەدەبی کوردی ناسی. == دڵشاد مەریوانی == [[پەڕگە:Dilshad Meriwani portrait.jpg|وێنۆک|[[دڵشاد مەریوانی]]]] شیرین خوێندکاری قۆناغی دووەمی زانکۆ بوو کە [[دڵشاد مەریوانی]] بوو بە مامۆستایان، واتا یەکەم جار دڵشادی وەکو مامۆستایەک ناسی، پاشان بوونە ھاوڕێ و خۆشەویست و ھاوسەر. دڵشاد مەریوانی یەکەم ھاندەری بوو بۆ ھاتنە نێو دونیای ئەدەب، لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٧٦ ھاوسەرگیرییان کردوو و بوونە خاوەنی سێ کچ بەناوی: سیڤا، ڕۆزا و لۆنا. بەڵام ھاوسەرگیرییەکەیان تەنیا دە ساڵی خایاندن، تا لە شەوی ١٢ی شوباتی ١٩٨٩دا، بردیان وتیان: ″ھەر دوو سێ پرسیارمان لێی ھەیە و دەینێرینەوە″. حکوومەتی بەعس دڵشادی بە تاوانی فێرکردنی ئەلفوبێی لاتینی بە قوتابییەکانی خۆی دەستگیرکرد، کە گوایە نووسینی کوردی بە لاتینی تاوانێکە لە ئیسلام و عەرەب دەکرێ، لەبەرئەوە لە ١٣ی ئازاری ١٩٨٩ بە گوللە کوژرا.<ref>[[مارف خەزنەدار]]، مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، لاپەڕەکانی ٦٦٣ تا ٦٧٥، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر: ٢٠٠٦.</ref> == کوردستانی نوێ == شیرین لە ١٥ی ئازاری ١٩٩٣دا بەفەرمی لە نووسینگەی سلێمانی رۆژنامەی [[کوردستانی نوێ]] دەستبەکاربوو بە ناونیشانی راوێژکاری رۆشنبیری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://knwe.org/?p=105677| سەردێڕ = شیرین ک| بڵاوکەرەوە = knwe.org| ڕێکەوتی سەردان = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210917200502/https://knwe.org/?p=105677|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەرھەمێکی زۆری لەم ڕۆژنامەیە بڵاوکردوونەتەوە، و بۆ ماوەی بیست و یەک ساڵ لەو ڕۆژنامەیە کاری کردووە وەکو لێپرسراوی ئەدەب و ھونەر و دواتریش وەکو سکرتێری نووسین؛ و لۆنای کچیشی کە بەشی ڕاگەیاندنی تەواو کردووە لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە لەوێ کار دەکات، و ئێستا سکرتێری نووسینی ئەو ڕۆژنامەیەیە. شیرین یەکەم بەرھەمی کە بڵاویکردووەتە، کورتە چیرۆک بووە، یەکەم کتێبی چاپکراویشی ھەر کۆمەڵێ چیرۆکە بەناونیشانی (پێش ئەوەی تاریک دابێ). ئەوە تاکە کتێبی چاپکراوی بوو کاتێک دڵشاد مەریوانی ھاوسەری لەژیاندا بوو، لە دوای کوژرانیشی بەدرێژایی ئەو ساڵانە، پازدە کتێبی تری بەچاپ گەیاندووە و بڵاوکراونەتەوە کە پێکدێت لە (کۆمەڵە چیرۆک و شیعر و وەرگێڕان). == بەرھەمەکان == * پێش ئەوەی تاریک دابێ (کۆمەڵە چیرۆک) * حیکایەتەکانی بەفر (کۆمەڵە چیرۆک) * کەنارەکانی خەون (کۆمەڵە شیعر) * ئێوارەیەک ئەو نایەت (کۆمەڵە شیعر)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://rojnews.news/%DA%A9%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%87%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1/%DA%95%DB%8E%DA%A9%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DA%AF%DB%95%D8%B1-%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%95%DB%8E%D8%B2%D9%84%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AE/amp/| سەردێڕ = ڕێکخراوی نوێگەر خەڵاتی ڕێزلێنانی بەخشییە دوو ژنە چیرۆکنووس| بڵاوکەرەوە = rojnews.news| ڕێکەوتی سەردان = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210917200502/https://rojnews.news/%DA%A9%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%87%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1/%DA%95%DB%8E%DA%A9%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DA%AF%DB%95%D8%B1-%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%95%DB%8E%D8%B2%D9%84%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AE/amp/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * فصول حروف (کۆمەڵە شیعر بەزمانی عەرەبی) دووجار چاپکراوە. == وەرگێڕان == شیرین دە کتێبی لە زمانی عەرەبییەوە وەرگێڕاوە بۆ کوردی، کە بریتین لە سێ ڕۆمان و سێ کۆمەڵە چیرۆک و دوو کتێبی توێژینەوە و یەک مۆنۆدراما، لەگەڵ چەندین شانۆگەری وەرگێڕدراو؛ و چەندین بەرھەمی بۆ زمانەکانی تر وەرگێڕاون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.mewdamedia.com/articles/15326| سەردێڕ = شیرین. ک: سیاسەت و کوردایەتی، باکگراوند و مۆتیڤە گەورەکەی ژیانی ئێمە بوو| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١| بڵاوکەرەوە = mewdamedia.com| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210916084722/https://www.mewdamedia.com/articles/15326|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|کوردستان|وێژەی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی ژن]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی عێراقی]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] o1jufjigv8rzqt4t0sa8jndavvowd45 3 193066 1570086 1567860 2026-03-30T19:23:19Z MediaWiki message delivery 12292 /* Tech News: 2026-14 */ بەشی نوێ 1570086 wikitext text/x-wiki == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Tech News: 2021-39]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:IOS|iOS 15]] has a new function called [https://support.apple.com/en-us/HT212614 Private Relay] (Apple website). This can hide the user's IP when they use [[w:en:Safari (software)|Safari]] browser. This is like using a [[w:en:Virtual private network|VPN]] in that we see another IP address instead. It is opt-in and only for those who pay extra for [[w:en:ICloud|iCloud]]. It will come to Safari users on [[:w:en:OSX|OSX]] later. There is a [[phab:T289795|technical discussion]] about what this means for the Wikimedia wikis. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user-scripts add items to the [[m:Customization:Explaining_skins#Portlets|portlets]] (article tools) part of the skin. A recent change to the HTML may have made those links a different font-size. This can be fixed by adding the CSS class <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.vector-menu-dropdown-noicon</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T291438] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Onboarding_new_Wikipedians#New_experience|GettingStarted extension]] was built in 2013, and provides an onboarding process for new account holders in a few versions of Wikipedia. However, the recently developed [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] provide a better onboarding experience. Since the vast majority of Wikipedias now have access to the Growth features, GettingStarted will be deactivated starting on 4 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T235752] * A small number of users will not be able to connect to the Wikimedia wikis after 30 September. This is because an old [[:w:en:root certificate|root certificate]] will no longer work. They will also have problems with many other websites. Users who have updated their software in the last five years are unlikely to have problems. Users in Europe, Africa and Asia are less likely to have immediate problems even if their software is too old. You can [[m:Special:MyLanguage/HTTPS/2021 Let's Encrypt root expiry|read more]]. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|receive notifications]] when someone leaves a comment on user talk page or mentions you in a talk page comment. Clicking the notification link will now bring you to the comment and highlight it. Previously, doing so brought you to the top of the section that contained the comment. You can find [[phab:T282029|more information in T282029.]] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [[phab:T288485|See the list of wikis.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W39"/> </div> ‏٢٢:٢٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22077885 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Tech News: 2021-40]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them has been enabled for the following 10 wikis: mediawiki.org, the Italian, Catalan, Hebrew and Vietnamese Wikipedias, French Wikisource, and English Wikivoygage, Wikibooks, Wiktionary and Wikinews. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist on those wikis you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and bots that use the API to read the AbuseFilter log might break. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hidden</code></bdi> property will no longer say an entry is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>implicit</code></bdi> for unsuppressed log entries about suppressed edits. If your bot needs to know this, do a separate revision query. Additionally, the property will have the value <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>false</code></bdi> for visible entries; previously, it wasn't included in the response. [https://phabricator.wikimedia.org/T291718] * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them will be enabled for ''all production wikis''. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Future changes''' * You can soon get cross-wiki notifications in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]]. You can also get notifications as push notifications. More notification updates will follow in later versions. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Notifications#September_2021_update] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgExtraSignatureNamespaces</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgLegalTitleChars</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgIllegalFileChars</code></bdi> will soon be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi>. These are not part of the "stable" variables available for use in wiki JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T292011] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePrefix</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieDomain</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePath</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieExpiration</code></bdi> will soon be removed from mw.config. Scripts should instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.cookie</code></bdi> from the "<bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mw:ResourceLoader/Core_modules#mediawiki.cookie|mediawiki.cookie]]</bdi>" module. [https://phabricator.wikimedia.org/T291760] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> ‏١٦:٢٧، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22101208 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Tech News: 2021-41]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Manual:Table_of_contents#Auto-numbering|"auto-number headings" preference]] is being removed. You can read [[phab:T284921]] for the reasons and discussion. This change was [[m:Tech/News/2021/26|previously]] announced. [[mw:Snippets/Auto-number_headings|A JavaScript snippet]] is available which can be used to create a Gadget on wikis that still want to support auto-numbering. '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. A demonstration version of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|newest feature]] will be shown. The event will take place on Tuesday, 12 October at 16:00 UTC. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web/12-10-2021|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W41"/> </div> ‏١٥:٢٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22152137 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Tech News: 2021-42]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' *[[m:Toolhub|Toolhub]] is a catalogue to make it easier to find software tools that can be used for working on the Wikimedia projects. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LF4SSR4QRCKV6NPRFGUAQWUFQISVIPTS/ read more]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers of the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] are working on [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|communication in the app]]. You can now answer questions in [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingOctober2021|survey]] to help the development. * 3–5% of editors may be blocked in the next few months. This is because of a new service in Safari, which is similar to a [[w:en:Proxy server|proxy]] or a [[w:en:VPN|VPN]]. It is called iCloud Private Relay. There is a [[m:Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|discussion about this]] on Meta. The goal is to learn what iCloud Private Relay could mean for the communities. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] is a new [[w:en:API|API]] for those who use a lot of information from the Wikimedia projects on other sites. It is a way to get big commercial users to pay for the data. There will soon be a copy of the Wikimedia Enterprise dataset. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/message/B2AX6PWH5MBKB4L63NFZY3ADBQG7MSBA/ read more]. You can also ask the team questions [https://wikimedia.zoom.us/j/88994018553 on Zoom] on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=22&month=10&year=2021 22 October 15:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W42"/> </div> ‏٢٠:٥٢، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22176877 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Tech News: 2021-43]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2021]] is looking for nominations. You can recommend tools until 27 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' *[[m:Special:MyLanguage/Help:Diff|Diff pages]] will have an improved copy and pasting experience. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Copy paste diffs|The changes]] will allow the text in the diff for before and after to be treated as separate columns and will remove any unwanted syntax. [https://phabricator.wikimedia.org/T192526] * The version of the [[w:en:Liberation fonts|Liberation fonts]] used in SVG files will be upgraded. Only new thumbnails will be affected. Liberation Sans Narrow will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T253600] '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. News about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages|disambiguation]] and the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|real-time preview]] wishes will be shown. The event will take place on Wednesday, 27 October at 14:30 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/Talk to Us|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W43"/> </div> ‏٢٠:٠٦، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22232718 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Tech News: 2021-44]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a limit on the amount of emails a user can send each day. This limit is now global instead of per-wiki. This change is to prevent abuse. [https://phabricator.wikimedia.org/T293866] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W44"/> </div> ‏٢٠:٢٦، ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22269406 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Tech News: 2021-45]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile IP editors are now able to receive warning notices indicating they have a talk page message on the mobile website (similar to the orange banners available on desktop). These notices will be displayed on every page outside of the main namespace and every time the user attempts to edit. The notice on desktop now has a slightly different colour. [https://phabricator.wikimedia.org/T284642][https://phabricator.wikimedia.org/T278105] '''Changes later this week''' * [[phab:T294321|Wikidata will be read-only]] for a few minutes on 11 November. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1636610400 06:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T294321] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future, unregistered editors will be given an identity that is not their [[:w:en:IP address|IP address]]. This is for legal reasons. A new user right will let editors who need to know the IPs of unregistered accounts to fight vandalism, spam, and harassment, see the IP. You can read the [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|suggestions for how that identity could work]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|discuss on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W45"/> </div> ‏٢٠:٣٤، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22311003 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Tech News: 2021-46]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Most [[c:Special:MyLanguage/Commons:Maximum_file_size#MAXTHUMB|large file uploads]] errors that had messages like "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>stashfailed</code></bdi>" or "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>DBQueryError</code></bdi>" have now been fixed. An [[wikitech:Incident documentation/2021-11-04 large file upload timeouts|incident report]] is available. '''Problems''' * Sometimes, edits made on iOS using the visual editor save groups of numbers as telephone number links, because of a feature in the operating system. This problem is under investigation. [https://phabricator.wikimedia.org/T116525] * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of a configuration error. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-11-10_cirrussearch_commonsfile_outage] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W46"/> </div> ‏٢٢:٠٥، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22338097 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Tech News: 2021-47]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. *The template dialog in VisualEditor and in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|new wikitext mode]] Beta feature will be [[m:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|heavily improved]] on [[phab:T286992|a few wikis]]. Your [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|feedback is welcome]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W47"/> </div> ‏٢٠:٠٠، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22366010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Tech News: 2021-48]] == <section begin="technews-2021-W48"/><div class="plainlinks"> دوایین '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ھەواڵەکانی تەکنەلۆژیا]]''' لە کۆمەڵگەی تەکنیکیی ویکیمیدیاوە. تکایە ئەو گۆڕانکارییانە بە بەکارھێنەرانی تر بڵێ. ھەموو گۆڕانکارییەکان کاریگەری لەسەرت نابێت. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|وەرگێڕانەکان]]ی بەردەستە. '''گۆڕانکارییەکانی داھاتووی ئەم ھەفتەیە''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|شمەکی دووپاتکراو]] [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.11|وەشانە نوێکەی]] میدیاویکی لەسەر ویکییە تاقیکردنەوەییەکان و پێگەی فەرمی دادەنرێت لە {{#time:j xg|2021-11-30|ckb}}. لەسەر ھەندێک لە ویکییەکان و ویکیپیدیاکانی تریش لە {{#time:j xg|2021-12-01|ckb}} دادەنرێت. لە {{#time:j xg|2021-12-02|ckb}} لەسەر ھەموو ویکییەکان دادەنرێت. ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|ساڵنامە]]) '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ھەواڵەکانی تەکنۆلۆژیا]]''' لەلایەن [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|نووسەرانی ھەواڵی تەکنۆلۆژیاوە]] ئامادە دەکرێت و لەلایەن [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|بۆتەوە]] بڵاودەکرێتەوە. &nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|بەشداربە]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|وەریبگێڕە]]&nbsp;• [[m:Tech|یارمەتی وەربگرە]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|سەرنجت بدە]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|خۆت تۆماربکە یان ھەڵیوەشێنەوە]].'' </div><section end="technews-2021-W48"/> ‏٢١:١٣، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22375666 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Tech News: 2021-49]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translations]] are available. '''Problems''' * MediaWiki 1.38-wmf.11 was scheduled to be deployed on some wikis last week. The deployment was delayed because of unexpected problems. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * At all Wikipedias, a Mentor Dashboard is now available at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MentorDashboard</nowiki></code></bdi>. It allows registered mentors, who take care of newcomers' first steps, to monitor their assigned newcomers' activity. It is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. You can learn more about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How_to_configure_the_mentors%27_list|activating the mentor list]] on your wiki and about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor dashboard|the mentor dashboard project]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The predecessor to the current [[mw:API|MediaWiki Action API]] (which was created in 2008), <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=ajax</nowiki></code></bdi>, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to the corresponding API module. [https://phabricator.wikimedia.org/T42786] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An old ResourceLoader module, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>jquery.jStorage</nowiki></code></bdi>, which was deprecated in 2016, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.storage</nowiki></code></bdi> instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T143034] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W49"/> </div> ‏٢١:٥٧، ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22413926 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Tech News: 2021-50]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There are now default [[m:Special:MyLanguage/Help:Namespace#Other_namespace_aliases|short aliases]] for the "Project:" namespace on most wikis. E.g. On Wikibooks wikis, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[WB:]]</nowiki></code></bdi> will go to the local language default for the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[Project:]]</nowiki></code></bdi> namespace. This change is intended to help the smaller communities have easy access to this feature. Additional local aliases can still be requested via [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|the usual process]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T293839] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W50"/> </div> ‏٢٢:٢٥، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22441074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Tech News: 2021-51]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 10 January 2022. '''Recent changes''' * Queries made by the DynamicPageList extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><DynamicPageList></nowiki></code></bdi>) are now only allowed to run for 10 seconds and error if they take longer. This is in response to multiple outages where long-running queries caused an outage on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380#7575719] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * The developers of the Wikipedia iOS app are looking for testers who edit in multiple languages. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/202112 testing|read more and let them know if you are interested]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2021 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/2B7KYL5VLQNHGQQHMYLW7KTUKXKAYY3T/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W51"/> </div> ‏٢٢:٠٤، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22465395 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Tech News: 2022-02]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>oauth_consumer</code></bdi> variable has been added to the [[mw:Special:MyLanguage/AbuseFilter|AbuseFilter]] to enable identifying changes made by specific tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T298281] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets are [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#Package_Gadgets|now able to directly include JSON pages]]. This means some gadgets can now be configured by administrators without needing the interface administrator permission, such as with the Geonotice gadget. [https://phabricator.wikimedia.org/T198758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets [[mw:Extension:Gadgets#Options|can now specify page actions]] on which they are available. For example, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|actions=edit,history</code></bdi> will load a gadget only while editing and on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T63007] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets can now be loaded on demand with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withgadget</code></bdi> URL parameter. This can be used to replace [[mw:Special:MyLanguage/Snippets/Load JS and CSS by URL|an earlier snippet]] that typically looks like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withJS</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withCSS</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] At wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|the Mentorship system is configured]], you can now use the Action API to get a list of a [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|mentor's]] mentees. [https://phabricator.wikimedia.org/T291966] * The heading on the main page can now be configured using <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]]</span> for logged-in users and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title]]</span> for logged-out users. Any CSS that was previously used to hide the heading should be removed. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Small_wiki_toolkits/Starter_kit/Main_page_customization#hide-heading] [https://phabricator.wikimedia.org/T298715] * Four special pages (and their API counterparts) now have a maximum database query execution time of 30 seconds. These special pages are: RecentChanges, Watchlist, Contributions, and Log. This change will help with site performance and stability. You can read [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IPJNO75HYAQWIGTHI5LJHTDVLVOC4LJP/ more details about this change] including some possible solutions if this affects your workflows. [https://phabricator.wikimedia.org/T297708] * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|sticky header]] has been deployed for 50% of logged-in users on [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions#pilot-wikis|more than 10 wikis]]. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|how to take part in the project]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] begins. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W02"/> </div> ‏٠١:٢٢، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22562156 --> == How we will see unregistered users (Copy Edittion)== <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> ‏١٨:١٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) i, sakura emad copied this letter to understand wikipedia's news [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٧، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Tech News: 2022-03]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|WikiEditor]] (also known as the 2010 wikitext editor), people will now see a warning if they link to disambiguation pages. If you click "{{int:Disambiguator-review-link}}" in the warning, it will ask you to correct the link to a more specific term. You can [[m:Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages#Jan 12, 2021: Turning on the changes for all Wikis|read more information]] about this completed 2021 Community Wishlist item. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|automatically subscribe to all of the talk page discussions]] that you start or comment in using [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|DiscussionTools]]. You will receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when another editor replies. This is available at most wikis. Go to your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]] and turn on "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T263819] * When asked to create a new page or talk page section, input fields can be [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating_pages_with_preloaded_text|"preloaded" with some text]]. This feature is now limited to wikitext pages. This is so users can't be tricked into making malicious edits. There is a discussion about [[phab:T297725|if this feature should be re-enabled]] for some content types. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] continues. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W03"/> </div> ‏١٩:٥٣، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22620285 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Tech News: 2022-04]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The following languages can now be used with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]]: BDD, Elpi, LilyPond, Maxima, Rita, Savi, Sed, Sophia, Spice, .SRCINFO. * You can now access your watchlist from outside of the user menu in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]]. The watchlist link appears next to the notification icons if you are at the top of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T289619] '''Events''' * You can see the results of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award 2021]] and learn more about 14 tools which were selected this year. * You can [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translate, promote]], or comment on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|the proposals]] in the Community Wishlist Survey. Voting will begin on {{#time:j xg|2022-01-28|en}}. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W04"/> </div> ‏٢١:٣٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22644148 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Tech News: 2022-05]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] If a gadget should support the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?withgadget</code></bdi> URL parameter that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|announced]] 3 weeks ago, then it must now also specify <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>supportsUrlLoad</code></bdi> in the gadget definition ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#supportsUrlLoad|documentation]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A change that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|announced]] last year was delayed. It is now ready to move ahead: ** The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in three weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. As usual, these labels can be translated on translatewiki ([[phab:T112147|direct links are available]]) or by administrators on your wiki. '''Events''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey]] between 28 January and 11 February. The survey decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W05"/> </div> ‏١٧:٤٠، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22721804 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Tech News: 2022-06]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * English Wikipedia recently set up a gadget for dark mode. You can enable it there, or request help from an [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrator]] to set it up on your wiki ([[w:en:Wikipedia:Dark mode (gadget)|instructions and screenshot]]). * Category counts are sometimes wrong. They will now be completely recounted at the beginning of every month. [https://phabricator.wikimedia.org/T299823] '''Problems''' * A code-change last week to fix a bug with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live Preview]] may have caused problems with some local gadgets and user-scripts. Any code with skin-specific behaviour for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector</code></bdi> should be updated to also check for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector-2022</code></bdi>. [[phab:T300987|A code-snippet, global search, and example are available]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W06"/> </div> ‏٢١:١٤، ٧ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22765948 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Tech News: 2022-07]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Purge|Purging]] a category page with fewer than 5,000 members will now recount it completely. This will allow editors to fix incorrect counts when it is wrong. [https://phabricator.wikimedia.org/T85696] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function has been updated so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W07"/> </div> ‏١٩:١٧، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22821788 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Tech News: 2022-08]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[Special:Nuke|Special:Nuke]] will now provide the standard deletion reasons (editable at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Deletereason-dropdown]]</bdi>) to use when mass-deleting pages. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Admins and patrollers/Mass-delete to offer drop-down of standard reasons, or templated reasons.|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T25020] * At Wikipedias, all new accounts now get the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] by default when creating an account. Communities are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Account_creation|update their help resources]]. Previously, only 80% of new accounts would get the Growth features. A few Wikipedias remain unaffected by this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T301820] * You can now prevent specific images that are used in a page from appearing in other locations, such as within PagePreviews or Search results. This is done with the markup <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>class=notpageimage</nowiki></code></bdi>. For example, <code><nowiki>[[File:Example.png|class=notpageimage]]</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T301588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] There has been a change to the HTML of Special:Contributions, Special:MergeHistory, and History pages, to support the grouping of changes by date in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva_Neue|the mobile skin]]. While unlikely, this may affect gadgets and user scripts. A [[phab:T298638|list of all the HTML changes]] is on Phabricator. '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey results]] have been published. The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2022 results#leaderboard|ranking of prioritized proposals]] is also available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The software to play videos and audio files on pages will change soon on all wikis. The old player will be removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Toolforge's underlying operating system is being updated. If you maintain any tools there, there are two options for migrating your tools into the new system. There are [[wikitech:News/Toolforge Stretch deprecation|details, deadlines, and instructions]] on Wikitech. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EPJFISC52T7OOEFH5YYMZNL57O4VGSPR/] * Administrators will soon have [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete]] the associated "talk" page when they are deleting a given page. An API endpoint with this option will also be available. This was [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|a request from the 2021 Wishlist Survey]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W08"/> </div> ‏١٩:١٠، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22847768 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Tech News: 2022-09]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When searching for edits by [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|change tags]], e.g. in page history or user contributions, there is now a dropdown list of possible tags. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Miscellaneous/Improve plain-text change tag selector|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T27909] * Mentors using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|Growth Mentor dashboard]] will now see newcomers assigned to them who have made at least one edit, up to 200 edits. Previously, all newcomers assigned to the mentor were visible on the dashboard, even ones without any edit or ones who made hundred of edits. Mentors can still change these values using the filters on their dashboard. Also, the last choice of filters will now be saved. [https://phabricator.wikimedia.org/T301268][https://phabricator.wikimedia.org/T294460] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The user group <code>oversight</code> was renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. You may need to update any local references to the old name, e.g. gadgets, links to Special:Listusers, or uses of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words|NUMBERINGROUP]]. '''Problems''' * The recent change to the HTML of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking changes|tracking changes]] pages caused some problems for screenreaders. This is being fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T298638] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Working with templates will become easier. [[m:WMDE_Technical_Wishes/Templates|Several improvements]] are planned for March 9 on most wikis and on March 16 on English Wikipedia. The improvements include: Bracket matching, syntax highlighting colors, finding and inserting templates, and related visual editor features. * If you are a template developer or an interface administrator, and you are intentionally overriding or using the default CSS styles of user feedback boxes (the classes: <code dir=ltr>successbox, messagebox, errorbox, warningbox</code>), please note that these classes and associated CSS will soon be removed from MediaWiki core. This is to prevent problems when the same class-names are also used on a wiki. Please let us know by commenting at [[phab:T300314]] if you think you might be affected. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W09"/> </div> ‏٢٢:٥٨، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22902593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Tech News: 2022-10]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translations]] are available. '''Problems''' * There was a problem with some interface labels last week. It will be fixed this week. This change was part of ongoing work to simplify the support for skins which do not have active maintainers. [https://phabricator.wikimedia.org/T301203] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W10"/> </div> ‏٢١:١٤، ٧ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22958074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Tech News: 2022-11]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Wikipedia Android app [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Android/Communication#Updates|it is now possible]] to change the toolbar at the bottom so the tools you use more often are easier to click on. The app now also has a focused reading mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296753][https://phabricator.wikimedia.org/T254771] '''Problems''' * There was a problem with the collection of some page-view data from June 2021 to January 2022 on all wikis. This means the statistics are incomplete. To help calculate which projects and regions were most affected, relevant datasets are being retained for 30 extra days. You can [[m:Talk:Data_retention_guidelines#Added_exception_for_page_views_investigation|read more on Meta-wiki]]. * There was a problem with the databases on March 10. All wikis were unreachable for logged-in users for 12 minutes. Logged-out users could read pages but could not edit or access uncached content then. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2022-03-10_MediaWiki_availability] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * When [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message#Finding_messages_and_documentation|using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>uselang=qqx</code></bdi> to find localisation messages]], it will now show all possible message keys for navigation tabs such as "{{int:vector-view-history}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T300069] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Access to [[{{#special:RevisionDelete}}]] has been expanded to include users who have <code dir=ltr>deletelogentry</code> and <code dir=ltr>deletedhistory</code> rights through their group memberships. Before, only those with the <code dir=ltr>deleterevision</code> right could access this special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T301928] * On the [[{{#special:Undelete}}]] pages for diffs and revisions, there will be a link back to the main Undelete page with the list of revisions. [https://phabricator.wikimedia.org/T284114] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has announced the IP Masking implementation strategy and next steps. The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#feb25|announcement can be read here]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Android FAQ|Wikipedia Android app]] developers are working on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|new functions]] for user talk pages and article talk pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T297617] '''Events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place as a hybrid event on 20-22 May 2022. The Hackathon will be held online and there are grants available to support local in-person meetups around the world. Grants can be requested until 20 March. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W11"/> </div> ‏٢٢:٠٦، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22993074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Tech News: 2022-12]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translations]] are available. '''New code release schedule for this week''' * There will be four MediaWiki releases this week, instead of just one. This is an experiment which should lead to fewer problems and to faster feature updates. The releases will be on all wikis, at different times, on Monday, Tuesday, and Wednesday. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Release Engineering Team/Trainsperiment week|read more about this project]]. '''Recent changes''' * You can now set how many search results to show by default in [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|your Preferences]]. This was the 12th most popular wish in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey 2022]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T215716] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Jupyter notebooks tool [[wikitech:PAWS|PAWS]] has been updated to a new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T295043] '''Future changes''' * Interactive maps via [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] will soon work on wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions]] extension. [https://wikimedia.sslsurvey.de/Kartographer-Workflows-EN/ Please tell us] which improvements you want to see in Kartographer. You can take this survey in simple English. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W12"/> </div> ‏١٥:٥٩، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23034693 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Tech News: 2022-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a simple new Wikimedia Commons upload tool available for macOS users, [[c:Commons:Sunflower|Sunflower]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of regular database maintenance. It will be performed on {{#time:j xg|2022-03-29|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-03-31|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T301850][https://phabricator.wikimedia.org/T303798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W13"/> </div> ‏١٩:٥٣، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23073711 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Tech News: 2022-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translations]] are available. '''Problems''' * For a few days last week, edits that were suggested to newcomers were not tagged in the [[{{#special:recentchanges}}]] feed. This bug has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T304747] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * Starting next week, Tech News' title will be translatable. When the newsletter is distributed, its title may not be <code dir=ltr>Tech News: 2022-14</code> anymore. It may affect some filters that have been set up by some communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T302920] * Over the next few months, the "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" Growth feature [[phab:T304110|will become available to more Wikipedias]]. Each week, a few wikis will get the feature. You can test this tool at [[mw:Special:MyLanguage/Growth#deploymentstable|a few wikis where "Link recommendation" is already available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W14"/> </div> ‏٢٠:٥٩، ٤ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23097604 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new public status page at <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimediastatus.net/ www.wikimediastatus.net]</span>. This site shows five automated high-level metrics where you can see the overall health and performance of our wikis' technical environment. It also contains manually-written updates for widespread incidents, which are written as quickly as the engineers are able to do so while also fixing the actual problem. The site is separated from our production infrastructure and hosted by an external service, so that it can be accessed even if the wikis are briefly unavailable. You can [https://diff.wikimedia.org/2022/03/31/announcing-www-wikimediastatus-net/ read more about this project]. * On Wiktionary wikis, the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W15"/> </div> ‏١٩:٤٣، ١١ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23124108 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-19|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-04-21|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * Administrators will now have [[m:Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete the associated "Talk" page]] when they are deleting a given page. An API endpoint with this option is also available. This concludes the [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|11th wish of the 2021 Community Wishlist Survey]]. * On [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#test-wikis|selected wikis]], 50% of logged-in users will see the new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Table of contents|table of contents]]. When scrolling up and down the page, the table of contents will stay in the same place on the screen. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T304169] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Message boxes produced by MediaWiki code will no longer have these CSS classes: <code dir=ltr>successbox</code>, <code dir=ltr>errorbox</code>, <code dir=ltr>warningbox</code>. The styles for those classes and <code dir=ltr>messagebox</code> will be removed from MediaWiki core. This only affects wikis that use these classes in wikitext, or change their appearance within site-wide CSS. Please review any local usage and definitions for these classes you may have. This was previously announced in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|28 February issue of Tech News]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] will become compatible with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions page stabilization]]. Kartographer maps will also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions] The Kartographer documentation has been thoroughly updated. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Getting_started] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/Maps] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W16"/> </div> ‏٢٣:١٠، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23167004 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group1.dblist many wikis] (group 1), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-26|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). * Some very old browsers and operating systems are no longer supported. Some things on the wikis might look weird or not work in very old browsers like Internet Explorer 9 or 10, Android 4, or Firefox 38 or older. [https://phabricator.wikimedia.org/T306486] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W17"/> </div> ‏٢٢:٥٣، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23187115 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group2.dblist all remaining wikis] (group 2), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers are working on talk pages in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|Wikipedia app for iOS]]. You can [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9GBcHczQGLbQWTY give feedback]. You can take the survey in English, German, Hebrew or Chinese. * [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements#Status_and_next_steps|Most wikis]] will receive an [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements|improved template dialog]] in VisualEditor and New Wikitext mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296759] [https://phabricator.wikimedia.org/T306967] * If you use syntax highlighting while editing wikitext, you can soon activate a [[m:WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting#Color-blind_mode|colorblind-friendly color scheme]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T306867] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Several CSS IDs related to MediaWiki interface messages will be removed. Technical editors should please [[phab:T304363|review the list of IDs and links to their existing uses]]. These include <code dir=ltr>#mw-anon-edit-warning</code>, <code dir=ltr>#mw-undelete-revision</code> and 3 others. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W18"/> </div> ‏١٩:٣١، ٢ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23232924 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see categories in the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia app for Android]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T73966] '''Problems''' * Last week, there was a problem with Wikidata's search autocomplete. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T307586] * Last week, all wikis had slow access or no access for 20 minutes, for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a problem with a database change. [https://phabricator.wikimedia.org/T307647] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T305217#7894966] * [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation#Current issues|Incompatibility issues]] with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] and the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]] will be fixed: Deployment is planned for May 10 on all wikis. Kartographer will then be enabled on the [[phab:T307348|five wikis which have not yet enabled the extension]] on May 24. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] skin will be set as the default on several more wikis, including Arabic and Catalan Wikipedias. Logged-in users will be able to switch back to the old Vector (2010). See the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|latest update]] about Vector (2022). '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place on 17 May. The following meetings are currently planned for: 7 June, 21 June, 5 July, 19 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W19"/> </div> ‏١٥:٢٠، ٩ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23256717 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Some wikis can soon use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|add a link]] feature. This will start on Wednesday. The wikis are {{int:project-localized-name-cawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-svwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place online on May 20–22. It will be in English. There are also local [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022/Meetups|hackathon meetups]] in Germany, Ghana, Greece, India, Nigeria and the United States. Technically interested Wikimedians can work on software projects and learn new skills. You can also host a session or post a project you want to work on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can soon edit translatable pages in the visual editor. Translatable pages exist on for examples Meta and Commons. [https://diff.wikimedia.org/2022/05/12/mediawiki-1-38-brings-support-for-editing-translatable-pages-with-the-visual-editor/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W20"/> </div> ‏١٨:٥٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23291515 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Administrators using the mobile web interface can now access Special:Block directly from user pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T307341] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org]</span> portal page now uses an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T304629] '''Problems''' * The Growth team maintains a mentorship program for newcomers. Previously, newcomers weren't able to opt out from the program. Starting May 19, 2022, newcomers are able to fully opt out from Growth mentorship, in case they do not wish to have any mentor at all. [https://phabricator.wikimedia.org/T287915] * Some editors cannot access the content translation tool if they load it by clicking from the contributions menu. This problem is being worked on. It should still work properly if accessed directly via Special:ContentTranslation. [https://phabricator.wikimedia.org/T308802] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and user scripts developers are invited to give feedback on a [[mw:User:Jdlrobson/Extension:Gadget/Policy|proposed technical policy]] aiming to improve support from MediaWiki developers. [https://phabricator.wikimedia.org/T308686] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W21"/> </div> ‏٠٠:١٩، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23317250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, an <code dir=ltr>ip_in_ranges()</code> function has been introduced to check if an IP is in any of the ranges. Wikis are advised to combine multiple <code dir=ltr>ip_in_range()</code> expressions joined by <code>|</code> into a single expression for better performance. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T305017] * The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature|IP Info feature]] which helps abuse fighters access information about IPs, [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May 24, 2022|has been deployed]] to all wikis as a beta feature. This comes after weeks of beta testing on test.wikipedia.org. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-05-31|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at most wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:ApiHelp/query+usercontribs|list=usercontribs API]] will support fetching contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] soon. API users can set the <code>uciprange</code> parameter to get contributions from any IP range within [[:mw:Manual:$wgRangeContributionsCIDRLimit|the limit]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177150] * A new parser function will be introduced: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{=}}</nowiki></code></bdi>. It will replace existing templates named "=". It will insert an [[w:en:Equals sign|equal sign]]. This can be used to escape the equal sign in the parameter values of templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T91154] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W22"/> </div> ‏٢٠:٢٧، ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23340178 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>str_replace_regexp()</code></bdi> function can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to replace parts of text using a [[w:en:Regular expression|regular expression]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285468] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W23"/> </div> ‏٠٢:٤٤، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23366979 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * All wikis can now use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps. Kartographer maps now also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions][https://phabricator.wikimedia.org/T307348] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-14|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T300471] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-abwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-acewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-adywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-akwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-alswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-amwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-anwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-angwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-astwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-atjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-avwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-aywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azbwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304548] * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at Commons, Wikidata, and some other wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place today (13 June). The following meetings will take place on: 28 June, 12 July, 26 July. '''Future changes''' * By the end of July, the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]] skin should be ready to become the default across all wikis. Discussions on how to adjust it to the communities' needs will begin in the next weeks. It will always be possible to revert to the previous version on an individual basis. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W24"/> </div> ‏١٦:٥٧، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23389956 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia App for Android]] now has an option for editing the whole page at once, located in the overflow menu (three-dots menu [[File:Ic more vert 36px.svg|15px|link=|alt=]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T103622] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Some recent database changes may affect queries using the [[m:Research:Quarry|Quarry tool]]. Queries for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>site_stats</code></bdi> at English Wikipedia, Commons, and Wikidata will need to be updated. [[phab:T306589|Read more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>user_global_editcount</code></bdi> variable can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to avoid affecting globally active users. [https://phabricator.wikimedia.org/T130439] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Users of non-responsive skins (e.g. MonoBook or Vector) on mobile devices may notice a slight change in the default zoom level. This is intended to optimize zooming and ensure all interface elements are present on the page (for example the table of contents on Vector 2022). In the unlikely event this causes any problems with how you use the site, we'd love to understand better, please ping <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]]</span> to any on-wiki conversations. [https://phabricator.wikimedia.org/T306910] '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid's HTML output will soon stop annotating file links with different <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>typeof</code></bdi> attribute values, and instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:File</code></bdi> for all types. Tool authors should adjust any code that expects: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Image</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Audio</code></bdi>, or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Video</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T273505] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W25"/> </div> ‏٢٠:١٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23425855 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] API service now has self-service accounts with free on-demand requests and monthly snapshots ([https://enterprise.wikimedia.com/docs/ API documentation]). Community access [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#community-access|via database dumps & Wikimedia Cloud Services]] continues. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary#lua|All Wikimedia wikis can now use Wikidata Lexemes in Lua]] after creating local modules and templates. Discussions are welcome [[d:Wikidata_talk:Lexicographical_data#You_can_now_reuse_Wikidata_Lexemes_on_all_wikis|on the project talk page]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-28|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T311033] * Some global and cross-wiki services will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-30|en}} at 06:00 UTC. This will impact ContentTranslation, Echo, StructuredDiscussions, Growth experiments and a few more services. [https://phabricator.wikimedia.org/T300472] * Users will be able to sort columns within sortable tables in the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T233340] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (28 June). The following meetings will take place on 12 July and 26 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W26"/> </div> ‏٢٠:٠١، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23453785 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-05|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-07-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=| Advanced item]] This change only affects pages in the main namespace in Wikisource. The Javascript config variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>proofreadpage_source_href</code></bdi> will be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi> and be replaced with the variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpSourceIndexPage</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T309490] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W27"/> </div> ‏١٩:٣٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23466250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], the page title is now displayed above the tabs such as Discussion, Read, Edit, View history, or More. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates#Page title/tabs switch|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T303549] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] It is now possible to easily view most of the configuration settings that apply to just one wiki, and to compare settings between two wikis if those settings are different. For example: [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=jawiktionary Japanese Wiktionary settings], or [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=eswiki&compare=eowiki settings that are different between the Spanish and Esperanto Wikipedias]. Local communities may want to [[m:Special:MyLanguage/Requesting_wiki_configuration_changes|discuss and propose changes]] to their local settings. Details about each of the named settings can be found by [[mw:Special:Search|searching MediaWiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308932] *The Anti-Harassment Tools team [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May|recently deployed]] the IP Info Feature as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature at all wikis]]. This feature allows abuse fighters to access information about IP addresses. Please check our update on [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#April|how to find and use the tool]]. Please share your feedback using a link you will be given within the tool itself. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W28"/> </div> ‏١٩:٢٣، ١١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23502519 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translations]] are available. '''Problems''' * The feature on mobile web for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:NearbyPages|Nearby Pages]] was missing last week. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T312864] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Technical_decision_making/Forum|Technical Decision Forum]] is seeking [[mw:Technical_decision_making/Community_representation|community representatives]]. You can apply on wiki or by emailing <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">TDFSupport@wikimedia.org</span> before 12 August. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W29"/> </div> ‏٢٢:٥٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23517957 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikibooks.org/ www.wikibooks.org]</span> and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]</span> portal pages now use an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Problems''' * Last week, some wikis were in read-only mode for a few minutes because of an emergency switch of their main database ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T313383] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The external link icon will change slightly in the skins Vector legacy and Vector 2022. The new icon uses simpler shapes to be more recognizable on low-fidelity screens. [https://phabricator.wikimedia.org/T261391] * Administrators will now see buttons on user pages for "{{int:changeblockip}}" and "{{int:unblockip}}" instead of just "{{int:blockip}}" if the user is already blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T308570] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (26 July). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W30"/> </div> ‏١٩:٢٥، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23545370 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Improved [[m:Special:MyLanguage/Help:Displaying_a_formula#Phantom|LaTeX capabilities for math rendering]] are now available in the wikis thanks to supporting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Phantom</code></bdi> tags. This completes part of [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Editing/Missing_LaTeX_capabilities_for_math_rendering|the #59 wish]] of the 2022 Community Wishlist Survey. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup0.dblist Group 0]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''Future meetings''' * This week, three meetings about [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] with live interpretation will take place. On Tuesday, interpretation in Russian will be provided. On Thursday, meetings for Arabic and Spanish speakers will take place. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W31"/> </div> ‏٢١:٢٠، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23615613 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] copies the information from [[{{#special:GadgetUsage}}]] to an on-wiki page so you can review its history. If your project isn't already listed on the [[d:Q113143828|Wikidata entry for Project:GUS2Wiki]] you can either run GUS2Wiki yourself or [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script#Opting|make a request to receive updates]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121049] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-09|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-11|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). '''Future meetings''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place online from August 12–14. Don't miss [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|the pre-hacking showcase]] to learn about projects and find collaborators. Anyone can [[phab:/project/board/6030/|propose a project]] or [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|host a session]]. [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Newcomers|Newcomers are welcome]]! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W32"/> </div> ‏١٩:٤٨، ٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23627807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Persian (Farsi) Wikipedia community decided to block IP editing from October 2021 to April 2022. The Wikimedia Foundation's Product Analytics team tracked the impact of this change. [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Editing Restriction Study/Farsi Wikipedia|An impact report]] is now available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-16|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-18|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup1.dblist Group 1]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#4_August_2022][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers][https://phabricator.wikimedia.org/T312672] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W33"/> </div> ‏٢١:٠٦، ١٥ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23658001 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Two problems with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps have been fixed. Maps are no longer shown as empty when a geoline was created via VisualEditor. Geolines consisting of points with QIDs (e.g., subway lines) are no longer shown with pushpins. [https://phabricator.wikimedia.org/T292613][https://phabricator.wikimedia.org/T308560] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-25|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The colours of links and visited links will change. This is to make the difference between links and other text more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T213778] '''Future changes''' * The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Talk pages project/Notifications#12 August 2022|helps newcomers get answers]]. The Editing team is enabling this tool everywhere. You can turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284489] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W34"/> </div> ‏٠٠:٠٩، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23675501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] is available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup2.dblist Group 2]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. Please note that when this Beta feature is enabled, it may cause conflicts with some wiki-specific Gadgets. '''Problems''' * In recent months, there have been inaccurate numbers shown for various [[{{#special:statistics}}]] at Commons, Wikidata, and English Wikipedia. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T315693] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-30|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-01|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation wants to improve how Wikimedia communities report harmful incidents by building the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System|Private Incident Reporting System (PIRS)]] to make it easy and safe for users to make reports. You can leave comments on the talk page, by answering the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System#Phase 1|questions provided]]. If you have ever faced a harmful situation that you wanted to report/reported, join a PIRS interview to share your experience. To sign up [[m:Special:EmailUser/MAna_(WMF)|please email]] <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:MAna (WMF)|Madalina Ana]]</span>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W35"/> </div> ‏٢٣:٠٢، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23725814 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-09-06|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-08|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] On Special pages that only have one tab, the tab-bar's row will be hidden in the Vector-2022 skin to save space. The row will still show if Gadgets use it. Gadgets that currently append directly to the CSS id of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-namespaces</code></bdi> should be updated to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortletLink|mw.util.addPortletLink]]</code></bdi> function instead. Gadgets that style this id should consider also targeting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-associated-pages</code></bdi>, the new id for this row. [[phab:T316908|Examples are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316908][https://phabricator.wikimedia.org/T313409] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W36"/> </div> ‏٢٣:١٩، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23757743 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The search servers have been upgraded to a new major version. If you notice any issues with searching, please report them on [[phab:project/view/1849/|Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/XPCTYYTN67FVFKN6XOHULJVGUO44J662] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|Syntax highlighting]] is now tracked as an [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit|expensive parser function]]. Only 500 expensive function calls can be used on a single page. Pages that exceed the limit are added to a [[:Category:{{MediaWiki:expensive-parserfunction-category}}|tracking category]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W37"/> </div> ‏٠١:٤٧، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23787318 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Two database fields in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>templatelinks</nowiki></code></bdi> table are now being dropped: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_namespace</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_title</nowiki></code></bdi>. Any queries that rely on these fields need to be changed to use the new normalization field called <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_target_id</nowiki></code></bdi>. See <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[phab:T299417|T299417]]</span> for more information. This is part of [[w:Database normalization|normalization]] of links tables. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/U2U6TXIBABU3KDCVUOITIGI5OJ4COBSW/][https://www.mediawiki.org/wiki/User:ASarabadani_(WMF)/Database_for_devs_toolkit/Concepts/Normalization] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * In [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps, you can use icons on markers for common points of interest. On Tuesday, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Icons|previous icon set]] will be updated to [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Hilfe:Extension:Kartographer/Icons version maki 7.2]. That means, around 100 new icons will be available. Additionally, all existing icons were updated for clarity and to make them work better in international contexts. [https://phabricator.wikimedia.org/T302861][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Update_maki_icons] '''Future changes''' * In a [[m:Content_Partnerships_Hub/Software/Volunteer_developers_discussion_at_Wikimania_2022|group discussion at Wikimania]], more than 30 people talked about how to make content partnership software in the Wikimedia movement more sustainable. What kind of support is acceptable for volunteer developers? Read the summary and [[m:Talk:Content Partnerships Hub/Software/Volunteer developers discussion at Wikimania 2022|leave your feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W38"/> </div> <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</span> ‏٢٢:١٣، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23826293 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid clients should be updated to allow for space-separated multi-values in the <bdi lang="en" dir="ltr"><code>rel</code></bdi> attribute of links. Further details are in <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T315209|T315209]]</bdi>. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|Visual diffs]] will become available to all users, except at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * In the [[mw:Lua/Scripting|{{ns:828}}]] namespace, pages ending with <bdi lang="en" dir="ltr"><code>.json</code></bdi> will be treated as JSON, just like they already are in the {{ns:2}} and {{ns:8}} namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T144475] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٢٧، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23860085 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now show geopoints from Wikidata, via QID or SPARQL query. Previously, this was only possible for geoshapes and geolines. [https://phabricator.wikimedia.org/T307695] [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints_via_QID] * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2022]] is looking for nominations. You can recommend tools until 12 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. (Last week's release was delayed) [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>scribunto-console</code></bdi> API module will require a [[mw:Special:MyLanguage/API:Tokens|CSRF token]]. This module is documented as internal and use of it is not supported. [[phab:T212071|[5]]] * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikimedia projects. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#Deployment_plan_and_timeline|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٢١، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23885489 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * On some wikis, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps in full size view will be able to display nearby articles. After a feedback period, more wikis will follow. [https://phabricator.wikimedia.org/T316782][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W41"/> </div> ‏١٤:٠٦، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23912412 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The recently implemented feature of [[phab:T306883|article thumbnails in Special:Search]] will be limited to Wikipedia projects only. Further details are in [[phab:T320510|T320510]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Structured_Data_Across_Wikimedia/Search_Improvements] * A bug that caused problems in loading article thumbnails in Special:Search has been fixed. Further details are in [[phab:T320406|T320406]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.loadJsonData|mw.loadJsonData()]]</code></bdi> to load data from JSON pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T217500] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can enable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Strict_library|require( "strict" )]]</code></bdi> to add errors for some possible code problems. This replaces "[[wikidata:Q16748603|Module:No globals]]" on most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T209310] '''Future changes''' * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated at most wikis. The "{{int:discussiontools-replylink}}" button will look different after this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T320683] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٤٤، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23943992 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There have been some minor visual fixes in Special:Search, regarding audio player alignment and image placeholder height. Further details are in [[phab:T319230|T319230]]. * On Wikipedias, a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|preference]] has been added to hide article thumbnails in Special:Search. Full details are in [[phab:T320337|T320337]]. '''Problems''' * Last week, three wikis ({{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruwiki/en}}) had read-only access for 25 minutes. This was caused by a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T320990] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-10-25|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-10-27|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-aswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-banwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-barwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bat smgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bclwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-be x oldwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-biwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bjnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bpywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-brwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bxrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304549] * Starting on Wednesday October 26, 2022, the list of mentors will be upgraded [[d:Q14339834 | at wikis where Growth mentorship is available]]. The mentorship system will continue to work as it does now. The signup process [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#add|will be replaced]], and a new management option will be provided. Also, this change simplifies [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#create|the creation of mentorship systems at Wikipedias]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314858][https://phabricator.wikimedia.org/T310905][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Growth/Structured_mentor_list] * Pages with titles that start with a lower-case letter according to Unicode 11 will be renamed or deleted. There is a list of affected pages at <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:Unicode 11 case map migration]]</bdi>. More information can be found at [[phab:T292552|T292552]]. * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#smallest-1|Learn more]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|New Topic tool]] will soon get a [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special characters|special characters menu]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T249072] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٢٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23975411 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using keyboard navigation on a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map, the focus will become more visible. [https://phabricator.wikimedia.org/T315997] * In {{#special:RecentChanges}}, you can now hide the log entries for new user creations with the filter for "{{int:rcfilters-filter-newuserlogactions-label}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T321155] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|maps dialog]] in VisualEditor now has some help texts. [https://phabricator.wikimedia.org/T318818] * It is now possible to select the language of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor via a dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T318817] * It is now possible to add a caption to a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318815] * It is now possible to hide the frame of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318813] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:١٣، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23977539 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An updated version of the [[m:Special:MyLanguage/EventCenter/Registration|Event Registration]] tool is now available for testing at [[testwiki:|testwiki]] and [[test2wiki:| test2wiki]]. The tool provides features for event organizers and participants. Your feedback is welcome at our [[m:Talk:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|project talkpage]]. More information about [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|the project]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T318592] '''Problems''' * Twice last week, for about 45 minutes, some files and thumbnails failed to load and uploads failed, mostly for logged-in users. The cause is being investigated and an incident report will be available soon. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٢٩، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24001035 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At Wikidata, an interwiki link can now point to a redirect page if certain conditions are met. This new feature is called [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Sitelinks_to_redirects|sitelinks to redirects]]. It is needed when one wiki uses one page to cover multiple concepts but another wiki uses more pages to cover the same concepts. Your [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata talk:Sitelinks to redirects|feedback on the talkpage]] of the new proposed guideline is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T278962] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikinews.org/ www.wikinews.org]</span>, <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiversity.org/ www.wikiversity.org]</span>, and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikivoyage.org/ www.wikivoyage.org]</span> portal pages now use an automated update system. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * There will be a new link to directly "Edit template data" on Template pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T316759] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis where mobile [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] are enabled ([[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Deployment Status|these ones]]) will soon use full CSS styling to display any templates that are placed at the top of talk pages. To adapt these “talk page boxes” for narrow mobile devices you can use media queries, such as in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Message_box/tmbox.css&oldid=1097618699#L-69 this example]. [https://phabricator.wikimedia.org/T312309] * Starting in January 2023, [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] will be [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2023 Changes Update|running the Community Wishlist Survey (CWS) every two years]]. This means that in 2024, there will be no new proposals or voting. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٥٢، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The display of non-free media in the search bar and for article thumbnails in Special:Search has been deactivated. Further details are in [[phab:T320661|T320661]]. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-22|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-11-24|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:١٩، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]). * Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327] * On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٠٠، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24114342 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٣٩، ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24151590 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]]. Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961] * The character <code>=</code> cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714] '''Events''' * The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣٢، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24216570 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023. '''Recent changes''' * On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536] '''Problems''' * Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. * The word "{{int:discussiontools-replybutton}}" is very short in some languages, such as Arabic ("<bdi lang="ar">ردّ</bdi>"). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537] '''Future changes''' * Edits can be automatically "tagged" by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063] * The Trust & Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021. '''Events''' * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24258101 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349] * [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]]. * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541] * A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257] * [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use <code>matrix:</code> to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021] * You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493] '''Changes later this week''' * [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٠٥، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24342971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in "{{int:last}}" links on page history now contain <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=prev&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi> in place of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=[revision ID]&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi>. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on <code>{{ns:1}}:</code> and <code>{{ns:3}}:</code> namespaces. These will be extended to other talk namespaces, such as <code>{{ns:5}}:</code>. They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including <code>{{ns:4}}:</code> pages (e.g., at the Village Pump). You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417] *On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841] * The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]]. '''Future changes''' * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٠٨، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24381020 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907] * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٣، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24418874 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٠٣، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24455949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433] * Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as "What links here" in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692] *[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins=…</code></bdi> for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٠:١٨، ٦ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24491749 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available. '''Problems''' * On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٤٦، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24540832 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). *The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February. '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٥٥، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24570514 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٥، ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24634242 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023. * On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٧، ٦ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24676916 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:١٧، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24700189 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٢٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24732558 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:١١، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣٧، ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٠٣، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٥٢، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٠١، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٤٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Last week, Community Tech released the first update for providing [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diffs]], the #1 request in the 2022 Community Wishlist Survey. [[phab:T324759|This update]] adds legends and tooltips to inline diffs so that users unfamiliar with the blue and yellow highlights can better understand the type of edits made. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٤٢، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> ‏١٦:٥٢، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٥٩، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٥٠، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٤:٤٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٠٦، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٦:١٦، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٤٩، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٥١، ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٠٦، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٢:١٨، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٢، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:١٨، ٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٥:٥٧، ١٥ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> ‏١٥:٢٣، ٢١ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٣:٥٨، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٠٧، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:١٩، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٦:٥١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٢٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٤:٣٨، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٦، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:١٦، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٢١، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٠٥، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٢، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٥٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٠٨، ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٩، ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٢:١٢، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٦:١٧، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:١٩، ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:١٢، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٠٣، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٣١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٢٢، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٥:٤٨، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٥:٣٦، ١٩ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٢٣، ٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٤٦، ٤ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٠٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٧:٣٩، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٨:٥٦، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٣:٣٥، ٢ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣٧، ٨ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٢٨، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٢٧، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٣:٣٣، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٦:٤٤، ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] "{{int:tog-uselivepreview}}", then the template-page feature "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute. This is identical in usage to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]" feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Future changes''' * In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries: *# Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement *# Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi> ** See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٨، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٠٤، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:١٥، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٣٤، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:١٩، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٨، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٣٢، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٨، ١ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٣١، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٣٠، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٠٤، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 --> == Tech News: 2024-32 == <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> <div lang="en" dir="ltr"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. </div> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Feature news</span>''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|<span lang="en" dir="ltr">Advanced item</span>]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Project updates</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis.</span> * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|<span lang="en" dir="ltr">Advanced item</span>]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Learn more</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available.</span> <div lang="en" dir="ltr"> '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> </div><section end="technews-2024-W32"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٤٣، ٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٢١، ١٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٥٣، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٣٢، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٠٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٨:٥٢، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٠٢، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣٦، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:١٩، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٢، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٢٠، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٥٢، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٥٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٤٩، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٠٦، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٢:٠٠، ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٤١، ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٢٢، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:١٥، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٢٤، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:٤١، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:٣٦، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:١٤، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠٨، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:١١، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٦، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٤١، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٢:٣٠، ٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٠٩، ١٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٤٥، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٣٨، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠٢، ١ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤٩، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٢١، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٥٧، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٨، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:١١، ٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٣٤، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٠٩، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٠١، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٥١، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:١٧، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠١، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٠٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٨، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٢٢، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٣:٣٦، ٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٣٣، ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠٨، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٧، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:١٩، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٧، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> ju9ekbu6a2o6aq6w3l2yferown6bfuq 0 193579 1570120 1554178 2026-03-30T21:07:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570120 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''قشڵەی کۆیە'''، '''قەڵای کۆیە''' یان '''سەرای کۆیە''' شوێنەوارێکی مێژوویییە دەکەوێتە [[قەزای کۆیە]]، [[پارێزگای ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sorani|یەکەم=Basnews|سەردێڕ=دیوارەکانی قشڵەی کۆیە مەترسیی ڕووخانیان لەسەرە|ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/656545|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.basnews.com}}</ref> ئەم قەڵایە پێشتر وەک زیندان و سەربازخانە بەکارھاتووە، لە ئێستادا بووەتە شوێنێکی گەشتیاریی، مۆزەخانە و قاوەخانەی لەناودا کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشڵەی کۆیە.. لە سەربازگەوە بۆ مۆزەخانە و کافتریا|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/2296|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Mewda Media|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181050/https://mewdamedia.com/articles/2296|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=داوا دەکرێت قشڵەی کۆیە بکرێتە ناوەندێکی گەشتیاری|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/84426-داوا-دەکرێت-قشڵەی-کۆیە-بکرێتە-ناوەندێکی-گەشتیاری|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> گۆڕی [[دڵدار]]ی شاعیر دەکەوێتە قشڵەکەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆڕی دڵداری شاعیر نۆژەن دەكرێتەوە|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=8845&Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> == مێژوو == مێژووی شوێنەوارەکە ڕوون نییە، دەگوترێت لە سەردەمی ئاشوورییەکان لەژێر دەستی [[میر محەممەد]]، [[میرنشینی سۆران|میری سۆران]] دروست کراوە. دواتریش لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] وەک قەڵایەکی سەربازیی بەکارھاتووە، ھەر لەوکاتەوەش وشەی قشڵە کە وشەیەکی تورکییە خراوەتە پێشگری ناوەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشله‌ی كۆیه|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023141059/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەندێک لە سەرچاوە مێژوویییەکانی دیکەش، مێژووی دروستبوونی ئەم شوێنە دەگەڕێننەوە بۆ سەردەمی عوسمانی، ئەم سەرچاوانە ئاماژە بەوە دەدەن کە قەڵاکە لەلایەن والی بەغدا، مدحەت پاشا دروست کراوە.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشڵەی شاری كۆیە|ناونیشان=http://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=قشڵەی-شاری-كۆیە&id=24994|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Omid barzani|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=%D9%82%D8%B4%DA%B5%DB%95%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%83%DB%86%DB%8C%DB%95&id=24994 |date=ئایاری ٢٠٢٢ }}</ref> قه‌ڵای کۆیه‌، كە ‌به‌ 'قشڵه‌ی کۆیه'‌‌ و 'سه‌را' ناسراوه، یه‌کێکه‌ له‌ شوێنەوارە‌ مێژووییه‌کانی شاری کۆیه‌ی سەر بە پارێزگای هەولێر، که‌ له‌ سه‌رده‌می ئاشورییەوە تاوەکو عوسمانییه‌کان به‌مه‌به‌ستی سه‌ربازی به‌کارهاتووه‌. قەڵاکە مێژووی دروستکردنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئاشورییەکان. دواتر میر محەممەد پاشای رەواندز لەسەر شوێنەواری قەڵای ئاشوورییەکان، قەڵایەکی دروستکرد. له‌گه‌ڵ داگیرکردنی کوردستان له‌لایه‌ن عوسمانییه‌کانەوە، قه‌ڵای کۆیه‌ كرایە بنكەیەكی سەربازی و لەوكاتەوە نازناوی قشڵەی وەرگرتووە، بەو پێیەی قشڵه‌ وشه‌یه‌کی تورکییه‌ و به‌ واتای بنکه‌ی سه‌ربازی دێت. لە سەردەمی والی عوسمانی (مەدحەت پاشا) ساڵی (1869 - 1872) کە فەرمانڕەوای بەغدا بووە. قشڵەی کۆیە بە مەبەستی سەربازی بەکارهێندرا. هەڵكەوتەی شوێنی قەڵای كۆیە بەرزه‌، رووبەری قه‌ڵاکه‌ 7000 مەترە، بە قسڵ و بەرد دروستکراوە، 23 ژووری هەیە، لەناوەڕاستیدا گۆڕەپانێکی گەورە هەیە کە لەسەردەمانی پێشوو بۆ مەشقی سەربازی بەکاردەهات، پانی دیوارەکانی قەڵای كۆیە 120 سانتیمەترە. قه‌ڵای كۆیە‌‌ 750 تاقی هه‌یه‌، کە پێی دەڵێن کونە مەتەرێز، لە ناوەڕاستی بەشی رۆژهەڵاتی قەڵاكە دوو پلیكانە هەن، كە لەرێگەیانەوە سەردەكەویت بۆ نهۆمی دووەم، لەو نهۆمە پێنج ژوور و سێ هەیوان هەن، هه‌روه‌ها هۆڵێکی گەورەی تێدایه‌ کە درێژییەکەی 90 مەترە و پانییەکەی شەش مەترە، كە لەسەردەمی عوسمانییەكاندا بۆ نووستن بەكارهاتووە. قشڵەکە بەمدواییە نۆژەنکرایەوە، قاوەخانەیەکی کولتووریشی تێدا کرایەوە، لەگەڵ مۆزەخانەی رەهبەری سەید برایم، بەڵام ئێستا داخراون. لە ناوەڕاستی گۆڕەپانی قشڵەکە پەیکەرێکی هونەرمەند تایەر تۆفیق دانراوە، لەگەڵ مۆنۆمێنتێکی شەهیدان. <ref>https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0702202113<ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:قەڵاکانی کوردستان]] j595adle81gga89v5bmyr1vka9qwwog 1 198746 1570092 1326534 2026-03-30T19:50:31Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570092 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرموودەی مودڕەج]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876502 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210428213201/https://www.alhamdlilah.com/discussion/view/856/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%AC-%D9%88-%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AC بۆ https://www.alhamdlilah.com/discussion/view/856/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%AC-%D9%88-%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AC زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٣٧، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرموودەی مودڕەج]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1037095 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210428213200/https://taimiah.net/index.aspx?function=item&id=950&node=4369 بۆ https://taimiah.net/index.aspx?function=item&id=950&node=4369 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٦، ٤ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[فەرموودەی مودڕەج]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326533 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210428213201/https://www.alhamdlilah.com/discussion/view/856/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%AC-%D9%88-%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AC بۆ https://www.alhamdlilah.com/discussion/view/856/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%AC-%D9%88-%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AC زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210428213200/https://taimiah.net/index.aspx?function=item&id=950&node=4369 بۆ https://taimiah.net/index.aspx?function=item&id=950&node=4369 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٥٥، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرموودەی مودڕەج]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570091 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210428213202/https://islamsyria.com/site/show_library/1221 بۆ https://islamsyria.com/site/show_library/1221 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٥٠، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) lg9jmv7zpddqx0h2fjidxtu8knqowae 2 207733 1570131 1569911 2026-03-30T22:45:02Z Tessla 41338 1570131 wikitext text/x-wiki <templatestyles src=":بەکارھێنەر:Tessla/styles.css" /> __NOTOC__ <div dir="rtl" style="font-family: 'Segoe UI', Tahoma, sans-serif; max-width: 1100px; margin: 20px auto; background: #f8fafc; color: #1e293b; line-height: 1.6;"> <!-- 1. هێدەری شاهانە --> <div style="background: linear-gradient(135deg, #0f172a 0%, #1e293b 100%); border-radius: 35px; padding: 60px 45px; position: relative; overflow: hidden; box-shadow: 0 25px 50px rgba(15, 23, 42, 0.25); margin-bottom: 25px; border: 1px solid rgba(251, 191, 36, 0.3);"> <!-- ئاڵای کوردستان --> <div style="position: absolute; left: -50px; top: -20px; opacity: 0.12; transform: rotate(-15px); border-radius: 100px; overflow: hidden;">[[File:Flag of Kurdistan.svg|450px]]</div> <div style="display: flex; align-items: center; flex-wrap: wrap; position: relative; z-index: 1;"> <!-- وێنەی پڕۆفایل لەگەڵ گڵۆپە زەردە پرتەکەرەکە --> <div style="position: relative; margin-left: 35px;"> <div style="width: 150px; height: 150px; border-radius: 45px; border: 5px solid #fbbf24; overflow: hidden; box-shadow: 0 15px 30px rgba(0,0,0,0.4);"> [[File:N.Tesla.JPG|190px|center|class=noresize]] </div> <!-- گڵۆپە زەردەکە (پرتەپرت دەکات) --> <div class="tessla-pulse" style="position: absolute; top: -12px; right: -12px; width: 20px; height: 20px; background: #fbbf24; border: 3px solid #14213d; border-radius: 50%; box-shadow: 0 0 12px #fbbf24; z-index: 12;"></div> </div> <div style="flex: 1; min-width: 320px;"> <!-- ناوی Tessla کە ڕەنگەکەی دەگۆڕێت --> <h1 class="tessla-name" style="font-size: 75px; font-weight: 900; color: white; margin: 0; border: none; letter-spacing: -4px; line-height: 1;">Tessla [[File:Twitter Verified Badge Gold.svg|40px|link=]]</h1> <p style="font-size: 22px; color: #cbd5e0; margin: 15px 0 30px; font-weight: 300;">🛡️ بەڕێوەبەری فەرمی • چالاک لە ٢٠٢٠ەوە • ٥٥ هەزار دەستکاری</p> <div style="display: flex; gap: 12px; flex-wrap: wrap;"> <div style="background: rgba(251, 191, 36, 0.15); padding: 8px 22px; border-radius: 15px; font-size: 14px; color: #fbbf24; border: 1px solid rgba(251, 191, 36, 0.3); font-weight: bold;">⚙️ بەڕێوەبەر</div> <div style="background: rgba(46, 204, 113, 0.1); padding: 8px 22px; border-radius: 15px; font-size: 14px; color: #2ecc71; border: 1px solid rgba(46, 204, 113, 0.3); font-weight: bold;">🟢 چالاک</div> <div style="background: #fbbf24; padding: 8px 25px; border-radius: 15px; font-size: 14px; color: #0f172a; font-weight: 900; box-shadow: 0 4px 15px rgba(251, 191, 36, 0.4);">[[لێدوانی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#0f172a;">💬 ژووری وتووێژ</span>]]</div> </div> </div> </div> </div> <!-- 2. ئامارەکان (٨ کارتی کارەبایی) --> <div style="display: grid; grid-template-columns: repeat(auto-fit, minmax(180px, 1fr)); gap: 15px; margin-bottom: 25px;"> <div class="tessla-electric-card" style="background: white; padding: 22px; border-radius: 25px; border: 1px solid #e2e8f0; text-align: center;"> <div style="font-size: 32px; font-weight: 900; color: #0f172a;">٥٥,٠٠٠+</div> <div style="font-size: 12px; color: #64748b; font-weight: bold;">دەستکاری</div> </div> <div class="tessla-electric-card" style="background: white; padding: 22px; border-radius: 25px; border: 1px solid #e2e8f0; text-align: center;"> <div style="font-size: 32px; font-weight: 900; color: #0f172a;">٩,٠٠٠+</div> <div style="font-size: 12px; color: #64748b; font-weight: bold;">وتار</div> </div> <div class="tessla-electric-card" style="background: white; padding: 22px; border-radius: 25px; border: 1px solid #e2e8f0; text-align: center;"> <div style="font-size: 32px; font-weight: 900; color: #fbbf24;">٩,٠٠٠</div> <div style="font-size: 12px; color: #64748b; font-weight: bold;">پۆل</div> </div> <div class="tessla-electric-card" style="background: white; padding: 22px; border-radius: 25px; border: 1px solid #e2e8f0; text-align: center;"> <div style="font-size: 32px; font-weight: 900; color: #0f172a;">١٩٠+</div> <div style="font-size: 12px; color: #64748b; font-weight: bold;">سوپاسەکان</div> </div> <div class="tessla-electric-card" style="background: white; padding: 22px; border-radius: 25px; border: 1px solid #e2e8f0; text-align: center;"> <div style="font-size: 32px; font-weight: 900; color: #0f172a;">٢٠٢٠</div> <div style="font-size: 12px; color: #64748b; font-weight: bold;">ساڵی تۆماربوون</div> </div> <div class="tessla-electric-card" style="background: white; padding: 22px; border-radius: 25px; border: 1px solid #e2e8f0; text-align: center;"> <div style="font-size: 28px; font-weight: 900; color: #0f172a;">١٣ی تەممووز</div> <div style="font-size: 12px; color: #64748b; font-weight: bold;">ڕۆژی تۆماربوون</div> </div> <div class="tessla-electric-card" style="background: white; padding: 22px; border-radius: 25px; border: 1px solid #e2e8f0; text-align: center;"> <div style="font-size: 32px; font-weight: 900; color: #0f172a;">٢٠٢٠</div> <div style="font-size: 12px; color: #64748b; font-weight: bold;">یەکەم دەستکاری</div> </div> <!-- سندوقی ڕێکەوتی ئەمڕۆ --> <div class="tessla-electric-card" style="background: white; padding: 22px; border-radius: 25px; border: 2px solid #fbbf24; text-align: center; box-shadow: 0 4px 10px rgba(251, 191, 36, 0.12);"> <div style="font-size: 20px; font-weight: 900; color: #0f172a;">{{CURRENTDAY}}ی {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div style="font-size: 12px; color: #fbbf24; font-weight: bold;">ئەمڕۆ {{CURRENTYEAR}}</div> </div> </div> <!-- 3. بەشی زانیارییەکان و ناوەڕۆک --> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 25px;"> <div style="flex: 2; min-width: 400px;"> <!-- کارتی ناسنامەی کەسی --> <div style="background: white; border-radius: 30px; padding: 35px; border: 1px solid #e2e8f0; margin-bottom: 25px; box-shadow: 0 10px 20px rgba(0,0,0,0.02);"> <h3 style="margin-top: 0; font-size: 22px; color: #0f172a; border-right: 6px solid #fbbf24; padding-right: 15px; margin-bottom: 25px;">🌍 زانیارییە کەسییەکان</h3> <div style="display: grid; grid-template-columns: 1fr 1fr; gap: 20px;"> <div style="border: none;"> {| style="background: #f8fafc; padding: 20px; border-radius: 20px; border: none; width: 100%;" |- | style="color: #64748b; font-size: 13px; font-weight: bold; padding-bottom: 12px; border: none;" | 🗣️ زمانەکان |- | style="border: none;" | {| style="border-collapse: separate; border-spacing: 6px; border: none;" |- | style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; padding: 4px 12px; border-radius: 10px; font-size: 13px; font-weight: bold; border: none;" | [[زمانی کوردی|<span style="color: #0369a1;">کوردی</span>]] | style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; padding: 4px 12px; border-radius: 10px; font-size: 13px; font-weight: bold; border: none;" | [[زمانی ئینگلیزی|<span style="color: #0369a1;">ئینگلیزی</span>]] |} |} </div> <div style="background: #f8fafc; padding: 20px; border-radius: 20px; border: 1px solid #f1f5f9;"> <div style="color: #64748b; font-size: 13px; font-weight: bold; margin-bottom: 8px;">🇺🇸 وڵاتی دڵخواز</div> <div style="font-weight: 900; font-size: 15px; color: #0f172a;">[[ویلایەتە یەکگرتووەکان|<span style="color: #0f172a;">ویلایەتە یەکگرتووەکان</span>]]</div> </div> </div> <p style="font-size: 16px; line-height: 1.8; color: #475569; margin-top: 25px; text-align: justify; border-top: 1px solid #f1f5f9; padding-top: 20px;"> بەکارھێنەر تێسلا، بەڕێوەبەر لە ویکیپیدیای کوردی، ئامانجی زیاتر دروستکردنی وتارە وەک لە درێژکردنەوەی وتارەکان. گەر ویستت ڕاوێژی لەگەڵ بکەیت، بڕۆ بۆ وتووێژەکەی. </p> </div> <!-- کارتی خولیاکانی دروستکردن --> <div style="background: white; border-radius: 30px; padding: 35px; border: 1px solid #e2e8f0; margin-bottom: 25px;"> <h3 style="margin-top: 0; font-size: 22px; color: #0f172a; border-right: 6px solid #0f172a; padding-right: 15px; margin-bottom: 25px;">خولیاکانی دروستکردن</h3> <div style="display: flex; flex-direction: column; gap: 20px;"> <div> <div style="display: flex; justify-content: space-between; font-size: 14px; margin-bottom: 8px; font-weight: bold;"><span>🎞️ فیلم و زنجیرەکان</span><span>٨٥٪</span></div> <div style="background: #f1f5f9; height: 10px; border-radius: 10px;"><div style="background: #e11d48; width: 85%; height: 10px; border-radius: 10px;"></div></div> </div> <div> <div style="display: flex; justify-content: space-between; font-size: 14px; margin-bottom: 8px; font-weight: bold;"><span>🌍 جوگرافیا و ناوچەکان</span><span>٧٠٪</span></div> <div style="background: #f1f5f9; height: 10px; border-radius: 10px;"><div style="background: #059669; width: 70%; height: 10px; border-radius: 10px;"></div></div> </div> <div> <div style="display: flex; justify-content: space-between; font-size: 14px; margin-bottom: 8px; font-weight: bold;"><span>📚 بابەتە جۆراوجۆرەکانی تر</span><span>٥٠٪</span></div> <div style="background: #f1f5f9; height: 10px; border-radius: 10px;"><div style="background: #3b82f6; width: 50%; height: 10px; border-radius: 10px;"></div></div> </div> </div> </div> </div> <!-- لای چەپ --> <div style="flex: 1; min-width: 300px;"> <div style="background: white; border-radius: 30px; padding: 35px; border: 2px solid #fbbf24; margin-bottom: 25px; text-align: center; box-shadow: 0 15px 30px rgba(251, 191, 36, 0.12);"> <div style="font-size: 12px; color: #b45309; font-weight: 900; text-transform: uppercase; letter-spacing: 2px; margin-bottom: 15px;">وتاری هەڵبژێردراو</div> [[File:Cscr-featured1.svg|75px|center|link=چۆڵەوانی]] <h2 style="font-size: 38px; font-weight: 900; color: #0f172a; margin: 20px 0 10px; border: none;">[[نییە]]</h2> <div style="display: inline-block; background: #fef3c7; color: #92400e; padding: 6px 20px; border-radius: 12px; font-size: 13px; font-weight: 900;">[[وپ:وھ|<span style="color: #92400e;">ھەڵبژێردراو</span>]] ⭐</div> </div> <div style="background: #0f172a; border-radius: 30px; padding: 40px; color: white; margin-bottom: 25px; position: relative; overflow: hidden; border: 1px solid rgba(255,255,255,0.05);"> <div style="font-size: 90px; position: absolute; right: 20px; top: -10px; opacity: 0.1; font-family: serif; color: #fbbf24;">"</div> <p style="font-size: 18px; font-style: italic; line-height: 1.8; position: relative; z-index: 1;"> "داهاتوو ڕاستییەکان دەردەخات و هەر کەسە و بەپێی کار و دەستکەوتەکانی خۆی هەڵدەسەنگێنرێت." </p> <div style="margin-top: 25px; font-weight: 900; color: #fbbf24; font-size: 15px; letter-spacing: 1px;">— [[نیکۆلا تێسلا|<span style="color: #fbbf24;">نیکۆلا تێسلا</span>]]</div> </div> </div> </div> <!-- فووتەری فەرمی --> <div style="margin-top: 35px; padding: 45px 20px; background: white; border-radius: 35px; text-align: center; box-shadow: 0 5px 20px rgba(0,0,0,0.03); border: 0; outline: 0;"> <div style="width: 50px; height: 5px; background: #fbbf24; margin: 0 auto 30px; border-radius: 10px;"></div> {| style="margin: 0 auto 25px auto; border-collapse: collapse; border: 0; background: transparent;" |- | style="padding: 14px 40px; border-radius: 50px; background: #f8fafc; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.05); text-align: center;" | [[تایبەت:بەشدارییەکان/Tessla|<span style="color: #1e293b; font-weight: bold;">📝 هەموو بەشدارییەکان</span>]] | style="padding: 0 15px;" | | style="padding: 14px 40px; border-radius: 50px; background: #f8fafc; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.05); text-align: center;" | [[لێدوانی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color: #1e293b; font-weight: bold;">💬 ژووری وتووێژ</span>]] |} <div style="font-size: 14px; color: #94a3b8; margin-top: 15px;"> 🕒 دواین نوێکردنەوەی ئەم پەڕەیە: <span style="color: #64748b; font-weight: bold;">{{CURRENTYEAR}}</span> </div> <div style="font-size: 11px; color: #cbd5e0; margin-top: 8px; font-weight: 300;"> ویکیپیدیای کوردی ناوەندی، بەکارھێنەر تێسلا </div> </div> </div> krkngowvu2ltcnnfp7obxm3fy7ptn19 1570222 1570131 2026-03-31T10:07:49Z Tessla 41338 پەڕەکەی واڵا کردەوە 1570222 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 211874 1569995 1510099 2026-03-30T14:28:58Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569995 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=عوسمان کاڤالا|image=Osman Kavala 2015.jpg|caption=عوسمان کاڤالا لە یادی سەدەهەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان لە نزیک گۆڕەپانی تەقسیمی ئیستەنبول (٢٠١٥).|birth_date={{birth date and age|1957|10|2|df=yea}}|birth_place=[[پاریس]], فەڕەنسا<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hrantdink.org/en/international-hrant-dink-award/laureates/previous-laureates/laureates-of-2019/2652-2020-laureate-osman-kavala|سەردێڕ=2020 Laureate Osman Kavala|وێبگە=Hrant Dink Foundation}}</ref>|citizenship=[[تورکیا]]|education=|organization=کەلتووری ئەنادۆل|known_for=چاکەکار، چالاکوان|spouse={{marriage|[[ئایشە بوگرا]]|1988}}}} '''عوسمان کاڤالا''' (لە دایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٧) بازرگان، چالاکوان و [[چاکەکاری|چاکەخوازی]] تورکە، ئەو لەوەتەی دەیەی ١٩٩٠وە پشتگیری کۆمەڵێک ڕێکخراوی مەدەنی کردووە. ئەو دامەزرێنەر و سەرۆکی بۆردی کەلتووری ئەنادۆلە، کە دامەزراوەیەکی قازانج نەویستە دەربارەی هونەر و کەلتوور تێدەکۆشێت. بەهۆی چالاکییەکانیەوە ئەوا لە عوسمان لە ساڵی ٢٠١٧ دەستگیرکرا، دواتر لە نیسانی ٢٠٢٢ بڕیاری زیندانیکردنی هەتاهەتایەی بۆ دەرچوو بە تۆمەتی بەشداربوونی لە کودەتا شکستخواردووەکەی ٢٠١٦ و ناڕەزاییەکانی پارکی گەزی لە ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تورکیا ؛عوسمان کاڤالا ی خێرخوا و بازرگان بەبی تۆمەتبارکردنی بەفەرمی وا بۆ نزیکەی سێ ساڵە لە زینداندایە.|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/5519178.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=VOA|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بڕیار درا دەستبەسەرکردنی عوسمان کاڤالا درێژ بکرێتەوە|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/توركيا/بڕیار-درا-دەستبەسەرکردنی-عوسمان-کاڤالا-درێژ-بکرێتەوە/2499089|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەیسەکەی عوسمان کاڤالا و هەڕەشەکانی ئەردۆغان|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/20286|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Mewda Media|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812100407/https://mewdamedia.com/articles/20286|url-status=dead}}</ref> لە دوای دەستگیرکردنی ئەوا پشتیوانی نێودەوڵەتیی بۆ کەیسەکەی عوسمان درووست بوو، دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا و نوێنەرانی ١٠ وڵاتی ڕۆژاوایی داوای ئازادکردنی ناوبراویان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=دادگای تورکیا سزای زیندانییکردنی هەمیشەیی بەسەر عوسمان کاڤالادا سەپاند|ناونیشان=https://rojnews.news/%da%95%db%86%da%98%d9%87%db%95%da%b5%d8%a7%d8%aa%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa/%d8%af%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%88%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%a7-%d8%b3%d8%b2%d8%a7%db%8c-%d8%b2%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%86%db%8c-%d9%87%db%95%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220426080016/https://rojnews.news/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تورکیا|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Osman Kavala}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] 0bp93we8jm5j56c9s65ew0hbk69q9vk 1570118 1569995 2026-03-30T21:05:17Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570118 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=عوسمان کاڤالا|image=Osman Kavala 2015.jpg|caption=عوسمان کاڤالا لە یادی سەدەهەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان لە نزیک گۆڕەپانی تەقسیمی ئیستەنبول (٢٠١٥).|birth_date={{birth date and age|1957|10|2|df=yea}}|birth_place=[[پاریس]], فەڕەنسا<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hrantdink.org/en/international-hrant-dink-award/laureates/previous-laureates/laureates-of-2019/2652-2020-laureate-osman-kavala|سەردێڕ=2020 Laureate Osman Kavala|وێبگە=Hrant Dink Foundation}}</ref>|citizenship=[[تورکیا]]|education=|organization=کەلتووری ئەنادۆل|known_for=چاکەکار، چالاکوان|spouse={{marriage|[[ئایشە بوگرا]]|1988}}}} '''عوسمان کاڤالا''' (لە دایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٧) بازرگان، چالاکوان و [[چاکەکاری|چاکەخوازی]] تورکە، ئەو لەوەتەی دەیەی ١٩٩٠وە پشتگیری کۆمەڵێک ڕێکخراوی مەدەنی کردووە. ئەو دامەزرێنەر و سەرۆکی بۆردی کەلتووری ئەنادۆلە، کە دامەزراوەیەکی قازانج نەویستە دەربارەی هونەر و کەلتوور تێدەکۆشێت. بەهۆی چالاکییەکانیەوە ئەوا لە عوسمان لە ساڵی ٢٠١٧ دەستگیرکرا، دواتر لە نیسانی ٢٠٢٢ بڕیاری زیندانیکردنی هەتاهەتایەی بۆ دەرچوو بە تۆمەتی بەشداربوونی لە کودەتا شکستخواردووەکەی ٢٠١٦ و ناڕەزاییەکانی پارکی گەزی لە ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تورکیا ؛عوسمان کاڤالا ی خێرخوا و بازرگان بەبی تۆمەتبارکردنی بەفەرمی وا بۆ نزیکەی سێ ساڵە لە زینداندایە.|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/5519178.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=VOA|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بڕیار درا دەستبەسەرکردنی عوسمان کاڤالا درێژ بکرێتەوە|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/توركيا/بڕیار-درا-دەستبەسەرکردنی-عوسمان-کاڤالا-درێژ-بکرێتەوە/2499089|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەیسەکەی عوسمان کاڤالا و هەڕەشەکانی ئەردۆغان|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/20286|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Mewda Media|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812100407/https://mewdamedia.com/articles/20286|url-status=dead}}</ref> لە دوای دەستگیرکردنی ئەوا پشتیوانی نێودەوڵەتیی بۆ کەیسەکەی عوسمان درووست بوو، دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا و نوێنەرانی ١٠ وڵاتی ڕۆژاوایی داوای ئازادکردنی ناوبراویان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=دادگای تورکیا سزای زیندانییکردنی هەمیشەیی بەسەر عوسمان کاڤالادا سەپاند|ناونیشان=https://rojnews.news/%da%95%db%86%da%98%d9%87%db%95%da%b5%d8%a7%d8%aa%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa/%d8%af%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%88%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%a7-%d8%b3%d8%b2%d8%a7%db%8c-%d8%b2%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%86%db%8c-%d9%87%db%95%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220426080016/https://rojnews.news/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تورکیا|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Osman Kavala}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:بازرگانانی پاریس]] o6422b22xv9m9der76pm5jntjypov88 0 212916 1570065 1517378 2026-03-30T18:16:15Z 1silent scientist 51740 1570065 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=مەزڵووم |وێنە = Mazloum (1916 - 1955).jpg |لێدوانی وێنە = |گۆکردن = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩١٦ |شوێنی لەدایکبوون = [[بەرزنجە]]، {{ئاڵا|کوردستان}} |ڕێکەوتی مەرگ = ٩ی ئابی ١٩٥٥ |شوێنی مردن = [[سلێمانی]] |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[شاعیر]]، کاسبکار |سەردەم = [[سەدەی بیستەم]] |ئایین = [[ئیسلام]] }} '''سەید ئەحمەد کوڕی سەید محەممەد بەنا''' ناسراو بە '''مەزڵووم''' (١٩١٦ [[بەرزنجە]]–٩ی ئابی ١٩٥٥ [[سلێمانی]]) [[شاعیر]]ێکی [[کورد]] بوو. لە بنەچەی شێخەکانی بەرزنجە (شێخ عیسا و شێخ مووسا) بوو. == ژیان == مەزڵووم لە ساڵی ١٩١٦ لە [[بەرزنجە]] لەدایکبووە، لەگەڵ لەدایکبوونیدا کە تەمەنی دەبێتە حەوت ڕۆژ دایکی کۆچی دواییی دەکات و بەبێ نازی دایک دەمێنێتەوە، لەبەرئەمە لە لای داپیری (دایکی باوکی) گەورە دەبێت و نازی پێدەدرێت. لە تەمەنی شەس ساڵیدا دەچێتە قوتابخانە و پاش چەند ساڵێک وازی لێدەھێنێت و دەچێتە حوجرە لە بەرزنجە، لای مامۆستا حاجی شێخ ئەحمەد خوێندوویەتی، پاشان ڕوو دەکاتە [[سلێمانی]] و دەچێتە مزگەوتی ھەمزە ئاغا لای مامۆستا مەلا محەممەد کوردی دەستدەکات بە خوێندن و پاشان دەچێتە مزگەوتی «بن تەبەقی کوردی» لای مامۆستا مەلا ڕەحیمی پەرخی تا «عیلمی سەڕف» دەخوێنێ و لە دوای ئەوە واز لە خوێندن دەھێنێت. لە پاش تەمەنی چواردە ساڵی بۆ بژێوی ژیانی خۆی دەستی داوەتە کەسابەت و بازرگانیی و کوتاڵ و وردەواڵە فرۆشتن و دەستگێڕی. لەگەڵ دۆستێکی شێخ ساڵح کارژاوی زۆربەی دێھاتەکانی ناوچەی [[شارەزوور]]، [[قەرەداغ]] و [[بەرزنجە]] گەڕاون، لەو ماوەیەدا دەستمایەکی باشی پێکەوە ناوە و دوکانێکی لە بەرزنجە داناوە و دەکەوێتە سەر کەسابەتی خۆی بە دوکانداری. == مردن == بەھۆی نەخۆشییەکی کتوپڕەوە لە ٩ی ئابی ١٩٥٥ لە تەمەنی بیست و نۆ ساڵی لە نەخۆشخانەی مەلەکی لە شاری [[سلێمانی]] کۆچی دواییی کرد. == سەرچاوەکان == * دیوانی مەزڵووم. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{ڤەژینبوکس|٥٩}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|کوردستان|عێراق|وێژەی کوردی|وێژە}} [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٥]] snvvfxn1gw7v17s7pjj5p8revnh6f7d 0 213574 1570243 1402188 2026-03-31T11:07:49Z Amhmr 73454 1570243 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = شا عەباسی دووەم | full name = | succession = شای ئێرانی سەفەوی | image = Abbas II of Persia, Palace of Chehel Sotoun. Painted circa 1647.jpg | caption = شا عەباسی دووەم | reign = ١٥ی ئایاری ١٦٤٢ – ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٦٦٦ | coronation = ١٥ی ئایاری ١٦٤٢ لە [[کاشان]] | predecessor = [[شا سەفی یەکەم]] | successor = سلێمان یەکەم | royal house = [[سەفەوی]] | father = شا سەفی یەکەم | mother = ئانا خانم | spouse = {{plainlist| * [[نەکیحەت خانم]] * شازادە ئەنوکا }} | religion = [[شیعەی دوازدە ئیمام]] | birth_date = ٣٠ی ئابی ١٦٣٢.<ref name=sav>{{harvnb|Savory|1985|p=76}}</ref>{{sfn|Roemer|1986|p=٢٨٨}} | birth_place = [[قەزوین]] | death_date = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٦٦٦ (تەمەنی ٣٤ ساڵ) | death_place = خوسرەوئاباد، نزیک [[دامغان]] | place of burial = مەزارگەی فاتیمە مەعسومە، [[قوم]]، ئێران | signature_type = واژوو | signature = Tughra Abbas II.jpg }} '''شا عەباسی دووەم '''({{بە فارسی|اشاه عباس دوم}} (٣٠ی ئابی ١٦٣٢ – ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٦٦٦)، حەوتەمین پاشای سەفەوی (شا)ی [[ئێران]] بووە، لە ساڵی ١٦٤٢ تا ١٦٦٦ فەرمانڕەوایی کردووە، لەدایکبووی سۆڵتان محەممەد میرزا، کوڕە گەورەی سەفیی یەکەم و ھاوسەرە [[چەرکەس|چەرکەسییەکەی]] عەنا خانم بووە. ھەروەھا عەباسی دووەم شاعیرێک بوو بە ناوی قەڵەم تانی، بە [[زمانی ئازەربایجانی]] نووسیبووی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/azerbaijan-x|سەردێڕ=AZERBAIJAN x. Azeri Turkish Literature}}</ref> == مردن == عەباسی دووەم لە شەوی ٢٥–٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٦٦٦ لە خوسرەوئابادی نزیک دامغان کۆچی دوایی کرد و شانبەشانی باوکی لە [[قوم]] بەخاک سپێردرا.{{sfn|Roemer|1986|p=301}}{{sfn|Babaie|Babayan|McCabe|Farhad|2004|p=١٠٥}}سولەیمانی یەکەمی کوڕی لە شوێنی گرتەوە. == ھاوسەرگیری و پەیوەندی خێزانییەکان == عەباسی دووەم دوو جار ھاوسەرگیری کردووە * نەکیحەت خانم، ژنێکی چەرکەسییە<ref name="Farrokh 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Farrokh | یەکەم=K. | سەردێڕ=Iran at War: 1500–1988 | بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing | ساڵ=٢٠١١| ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٩٦-٢٢١-٤| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=v6yHCwAAQBAJ&pg=PT102 | پەڕە=١٠٢}}</ref> * شازادە ئەنوکا، کچی ڤاختانگ پێنجەم، پاشای کارتلی،<ref name="Rayfield 2013">{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Rayfield | یەکەم=D. | سەردێڕ=Edge of Empires: A History of Georgia | بڵاوکەرەوە=Reaktion Books | ساڵ=٢٠١٣| ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٢٣-٠٧٠-٢| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PxQpmg_JIpwC&pg=PA211 | پەڕە=٢١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٣}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|ژیاننامە|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Abbas II of Persia}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٣٢]] [[پۆل:مردووانی ١٦٦٦]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی ئازەربایجانی]] 6v2hqax1c3u6dut0q7ko2y2d5hyw4yf 0 218367 1569951 1569904 2026-03-30T12:01:06Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569951 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[سەید]] | name = موجتەبا خامنەیی | native_name = مجتبی خامنەای | native_name_lang = | image = Mojtaba Khamenei 2019.jpg | image_size = | caption = | order1 = | office2 = فەرماندەی [[بەسیج]] | term_start2 = ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩ | term_end2 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ | predecessor2 = [[محەممەدڕەزا نەقدی]] | successor2 = محەممەدڕەزا نەقدی | office1 = سێیەمین ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران | term_start1 = ۸ی ئازاری ۲۰۲٦ | president1 = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor1 = [[سەید عەلی خامنەیی]] | birth_name = موجتەبا حوسێنی خامنەیی | birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٦٩|٩|٨}} | birth_place = [[مەشھەد]]، [[ئێران]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | known_for = | education = [[ناوچەی زانستیی قوم|ناوچەی زانستیی ئیسلامیی قوم]] | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | spouse = {{marriage|زەھرا حەدادعادڵ|٢٠٠٤}} | children = ٣ | parents = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] (باوک) | [[خوجەستە باقرزادە]] (دایک)}} | relatives = | allegiance = ئێران | branch = [[بەسیج]] | serviceyears = ١٩٨٧–٢٠١٠ | rank = [[ئەفسەری فەرماندە]] | unit = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|جووڵانەوەی سەوز]] | mawards = | module = {{Infobox religious biography | title = [[ئایەتوڵڵا]] | embed = yes | religion = [[ئیسلامی شیعە]] | denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوازدە ئیمامی]] | jurisprudence = [[ئوسوولی]] | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | alma_mater = [[ناوچەی زانستیی قوم]] | teacher = {{ubl|[[عەلی خامنەیی]] | [[مەحموود ھاشمی شاھروودی]] | [[محەممەدتەقی مەسباح یەزدی]] | [[لووتفوڵڵا سافی گوڵپایەگانی]] | [[محەممەدباقر خەرازی]]}} | students = | influences = | influenced = }} }} '''سەید موجتەبا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مجتبی حسینی خامنه‌ای}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ١٩٦٩) ناسراو بە '''سەید موجتەبا خامنەیی'''، ڕێبەری سێیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێرانە کە لە ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی بەکار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد |ناونیشان=https://parsi.euronews.com/2026/03/08/assembly-of-experts-appoints-mojtaba-khamenei-as-new-leader-iran-2026 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=euronews |زمان=fa}}</ref> کوڕی [[عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری پێشووی کۆماری ئیسلامی ئێرانە و دوای کوژرانی باوکی لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران]] بوو بە ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران. لە ساڵی ١٩٨٧ ھەتا ١٩٨٨ لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mojtaba Khamenei and Mahdi Hashemi |ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090905201044/http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=1033 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا دەگوترێت بەڕێوەبردنی میلیشیاکانی [[بەسیج]]ی گرتووەتە دەست بۆ سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩–٢٠١٠)|خۆپیشاندانەکانی دوای ئەنجامی ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٩]].<ref name="Borger">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger |یەکەم=Julian |سەردێڕ=Khamenei's son takes control of Iran's anti-protest militia |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907001755/http://www.theguardian.com/world/2009/jul/08/khamenei-son-controls-iran-militia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sahimi2089>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sahimi |یەکەم=Mohammad |سەردێڕ=Nepotism & the Larijani Dynasty |ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=PBS |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٩|شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190501030945/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/08/nepotism-the-larijani-dynasty.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو لەلایەن سەرچاوە ئەورووپییەکانەوە بە یەکێک لە [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران#جێنشینە ئەگەرییەکان|پاڵێوراوانی ئەگەری]] بۆ جێگرەوەی عەلی خامنەیی باوکی دادەنرێت، کە زیاتر لە سێ دەیەیە حوکمڕانی بەسەر [[ئێران]]دا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |سەردێڕ=Iran supreme leader's son seen as power broker with big ambitions |یەکەم=Jeffrey |دوایین=Fleishman |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Los Angeles Times |ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108024331/http://articles.latimes.com/2009/jun/25/world/fg-iran-khamenei-son25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Staff |سەردێڕ=IRAN: EXPAT SOURCE'S INFORMATION AND VIEWS ON MOJTABA KHAMENEI, AND THIS SOURCE'S PITCH FOR USG FUNDS |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=The Telegraph |agency=WikiLeaks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622222036/https://www.telegraph.co.uk/news/wikileaks-files/london-wikileaks/8304719/IRAN-EXPAT-SOURCES-INFORMATION-AND-VIEWS-ON-MOJTABA-KHAMENEI-AND-THIS-SOURCES-PITCH-FOR-USG-FUNDS.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="guardian_20090622">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |سەردێڕ=Mojtaba Khamenei: gatekeeper to Iran's supreme leader |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|نووسەر=Julian Borger |newspaper=The Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195533/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/22/mojtaba-khamenei-iran-protest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == موجتەبا لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[مەشھەد]] لەدایکبووە و دووەم کوڕی [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێرانە. حەوت ساڵی تەمەنی منداڵی لە شارەکانی [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] بەسەر بردووە، کە خوێندنی سەرەتایی لەوێ وەرگرتووە. دوای دەرچوون لە ئامادەیی، دەستی کرد بە خوێندنی [[خواناسی|ئیلاھیات]]ی ئیسلامی. مامۆستا سەرەتایییەکانی بریتی بوون لە باوکی خۆی و ئایەتوڵڵا مەحموود ھاشمی شەھرودی.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/07/the-man-in-the-shadow-mojtaba-khamenei.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140416184302/http://www.metransparent.com/IMG/pdf/mehdi_khalaji_supreme_succession.pdf</ref><ref>https://www.ndtv.com/world-news/who-is-mojtaba-khamenei-the-second-son-of-irans-supreme-leader-7046798</ref> لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، دەوترێت موجتەبا لە کەتیبەی حەبیب خزمەتی کردووە، شانبەشانی زۆرێک لەوانەی کە دواتر گەیشتنە پۆستە بەھێزەکان لە دامەزراوە ئەمنی و ھەواڵگرییەکانی ئێراندا، لەنێویاندا پلە باڵاکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە ئەم پەیوەندییە سەرەتاییانە ئاسانکارییان کردووە بۆ پەیوەندییە بەھێز و بەردەوامەکانی لەناو دامەزراوەی ئەمنیی کۆماری ئیسلامیدا، و ڕێگەیان پێ داوە کە ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان دیاری بکات و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان دژی سیاسەتی ڕژێم ڕێک بخات.<ref>https://web.archive.org/web/20260306121835/https://www.bbc.com/arabic/articles/cwykk66k735o</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لە [[قوم]] بۆ ئەوەی ببێتە پیاوی ئایینی. محەممەد تەقی میسباح یەزدی، ئایەتوڵڵا لووتفوڵڵا سافی گوڵپایگانی و محەممەد باقر خەرازی مامۆستای بوون لەوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603032731 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260305065707/https://www.iranintl.com/en/202603032731 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» و ڕۆژنامەی «[[لیبێراسیۆن]]»ی فەڕەنسی، لەنێو سەرچاوەکانی دیکەدا، باوەڕێکی بەرفراوان ھەیە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی گەورە دەکات. ئەم تۆمەتە لەلایەن «کۆمەڵەی ھێزەکانی ھێڵی ئیمام»ەوە ڕەتکرایەوە، کە گرووپێکی سیاسیی ئێرانییە بە سەرۆکایەتیی مامی، [[ھادی خامنەیی]].<ref>https://english.alarabiya.net/articles/2012%2F01%2F15%2F188461</ref> == ژیانی تایبەتی == موجتەبا لە حەوزەی قوم وانەی ئیلاھیات دەڵێتەوە. موجتەبا خامنەیی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ زەھرا حەداد عادل ھاوسەرگیری کرد. یەکەم منداڵیان لە ساڵی ٢٠٠٧ لەدایکبوو. بەپێی حکوومەتی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦، کوڕێک، ھاوسەرەکەی، باوکی و دایکی لە ھێرشەکانی [[ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]]دا کوژراون. == مشتومڕەکان == === پشتیوانی بۆ ئەحمەدی نەژاد === خامنەیی پەیوەندی بە [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]، سەرۆککۆماری ئێرانەوە ھەبوو، و لە ھەڵبژاردنە مشتومڕاوییەکانی سەرۆکایەتیی ٢٠٠٥ و ٢٠٠٩دا پشتیوانی لە ئەحمەدی نەژاد کرد. ڕۆژنامەنووسان ڕایان گەیاند کە ڕەنگە ئەو «ڕۆڵێکی پێشەنگی گێڕابێت لە ڕێکخستنی» سەرکەوتنی ئەحمەدینەژاد لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا. پێشبینی دەکرا خامنەیی «کەسایەتییەکی سەرەکی بێت لە ڕێکخستنی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەرانی دژە حکوومەت» لە حوزەیرانی ٢٠٠٩دا. باوەڕ وابوو کە ئەو ڕاستەوخۆ بەرپرسیار بووە لە ھێزی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]]، سەرەڕای شاردنەوەی ناوی لە ڕۆژنامەکانی ڕژێمدا. لە نامەیەکی کراوەدا، مەھدی کەڕووبی، کاندیدی چاکسازیخواز لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٩دا، موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە پیلانگێڕی بۆ ساختەکردنی ھەڵبژاردن لە بەرژەوەندی ئەحمەدینەژاد، و ئاماژەی بە دەستێوەردانی نایاسایی «تۆڕێک» کرد. مەحموود ئەحمەدینەژاد دواتر موجتەبا خامنەیی تۆمەتبار کرد بە ئیختیلاس (دزین) لە گەنجینەی دەوڵەت. === سەروەت و تۆڕی وەکراوی خانووبەرە لە دەرەوەی وڵات === بەشێوەیەکی بەرفراوان باوەڕ وایە کە موجتەبا خامنەیی کۆنترۆڵی سەروەت و سامانێکی دارایی بەرچاو دەکات لە بانکەکانی وەک بانکی ئایەندە. لێکۆڵینەوەیەکی یەک ساڵەی «بلومبێرگ»، بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی ئەو کەسانەی ئاگاداری بابەتەکەن، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕای گەیاند کە خامنەیی بەستراوەتەوە بە تۆڕێکی دارایی دەرەکی (ئۆفشۆر) کە بۆ ھەڵگرتن و گواستنەوەی سەروەت و سامان بۆ دەرەوەی ئێران بەکاردەھێنرێت. موڵک و ماڵە ڕاپۆرتکراوەکان بریتین لە خانووبەرەی بەنرخ لە لەندەن و دوبەی، ھەروەھا بەرژەوەندییە پەیوەندیدارەکان بە کەشتیوانی، پەیوەندییە بانکییەکان و کەرتی میوانداری لە [[ئەورووپا]]. بەپێی لێکۆڵینەوەکە، سەروەت و سامانەکە بەگشتی بە ناوی خامنەیییەوە نەبووە، بەڵکو لە ڕێگەی نێوەندگیر و قەوارە کۆمپانیاکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەری جیاوازدا پێکھێنراوە. ھەندێک لەم سەروەت و سامانانە لەو کاتەوە فرۆشراون یان دووبارە ڕێکخراونەتەوە بەھۆی زیادبوونی چاودێرییەکانەوە. «بلومبێرگ» عەلی ئەنساری، بازرگانێکی ئێرانی سزادراو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]ەوە، وەک ئاسانکارێکی سەرەکی لەم تۆڕەدا دەستنیشان کرد. تۆمارەکانی موڵک و فایلەکانی کۆمپانیاکان دەوترێت ئەنساری و کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان دەبەستنەوە بە چەندین موڵک لە لەندەن، لەنێویاندا شوێنی نیشتەجێبوون لە شەقامی «زە بیشۆپس»، و بە خاوەندارێتی ھۆتێل و قەوارەکانی بەڕێوەبردن لە ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. ئەنساری ھەرچەشنە پەیوەندییەکی دارایی یان کەسیی لەگەڵ موجتەبا خامنەیی ڕەتکردووەتەوە و ڕای گەیاندووە کە بەنیازە تەحەدای سزاکانی بەریتانیا بکات. لێکۆڵینەوەکان زیاتر بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ئەو پارانەی پەیوەستن بەم تۆڕەوە، بەشێکی زۆریان لە داھاتی نەوتی ئێرانەوە سەرچاوەیان گرتووە و لە ڕێگەی دامەزراوە دارایییەکانەوە لە چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا ئاڕاستە کراون، سەرەڕای سزاکانی نێودەوڵەتی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا بەسەر موجتەبا خامنەییدا سەپێندراون. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران]]دا، سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا ڕای گەیاند کە «ملیۆنان و دەیان ملیۆن» دۆلار لەلایەن سەرکردەکانی ئێرانەوە بۆ دامەزراوە دارایییەکانی جیھان حەواڵە کراوە، و کەناڵی ١٤ی ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە ١٫٥ ملیار دۆلار بە دراوی [[کریپتۆ]] (دراوی دیجیتاڵی) ڕەوانەی ھەژمارێک لە [[دوبەی]] کراوە بە تێوەگلانی خامنەیی (کە تەنھا خۆی نزیکەی ٣٢٨ ملیۆن دۆلاری ناردووە). === سزاکان === لە ساڵی ٢٠١٩، موجتەبا خامنەیی خرایە ژێر سزاکانی ئەمریکا بەھۆی ئەوەی لە جیاتی ڕێبەری باڵا کاری دەکرد بەبێ ئەوەی ھەرگیز بۆ ھیچ پۆستێکی فەرمی ھەڵبژێردرێت یان دەستنیشان بکرێت، و بەھۆی کارکردنی نزیک لەگەڵ فەرماندەی [[فەیلەقی قودس]]، کە بەرپرسە لە «ئۆپەراسیۆنە نھێنییەکان لەوانە ھاوکاریی کوشندە، ھەواڵگری، دارایی و مەشقپێکردن» بۆ [[تاڵیبان]]، [[حیزبوڵڵا]]، [[حەماس]]، [[جیھادی ئیسلامیی فەلەستین]]، [[حەشدی شەعبی]] [[عێراق]] و ئەوانی دیکە؛ ھەروەھا بەھۆی پەرەپێدانی پەیوەندییە نزیکەکانی لەگەڵ گرووپی نیمچە سەربازیی [[بەسیج]] و برەودان بە «تەمای ناسەقامگیرکردنی ناوچەکە و ئامانجە سەرکوتکەرە ناوخۆیییەکانی باوکی.» === کاندیدبوون بۆ ڕێبەریی باڵا === چەندین شرۆڤەکار موجتەبایان وەک جێگرەوەیەکی ئەگەری بۆ باوکی دادەنا. ئەمە لەلایەن ھەندێکەوە وەک کێشەیەک سەیر دەکرا، چونکە ڕێبەری باڵا دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی شارەزایانەوە ([[مەجلیسی خوبرەگان]]) لەنێو زانایانی باڵای ئیسلامی شیعەدا ھەڵبژێردرێت، بەڵام ئاماژە بەوە کراوە کە یەکەم ڕێبەری باڵا، ڕووحوڵڵا خومەینی، کاریگەرییەکی بەھێزی ھەبووە لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردنی باوکی خامنەیی، و ڕاپۆرتە پشتڕاستنەکراوەکان باس لەوە دەکەن کە [[عەلی خامنەیی]] دژی کاندیدکردنی کوڕەکەی بووە وەک جێگرەوە. ڕۆژنامەی «[[لۆس ئانجلەس تایمز]]» لە ساڵی ٢٠٠٩دا بڵاوی کردەوە کە ڕەنگە پێگەی ئایینی و سیاسیی موجتەبا بەو ئاستە نەبووبێت کە عەلی خامنەیی لە کۆتاییدا کوڕەکەی وەک جێگرەوەی خۆی دەستنیشان بکات و ئەنجومەنی شارەزایان لەلایەن گۆڤاری «[[زە ئەتلانتیک]]»ەوە وەک دەستەیەکی تەشریفاتی بێ دەسەڵاتی ڕاستەقینە سەیر دەکرێت. == کەمیی بڕوانامە ئایینییەکان == دەستووری ئێران پابەندبوون بە لێکدانەوەی خومەینی بۆ بنەمای ویلایەتی فیقھی (سەرپەرشتیی فەقیھی ئیسلامی) دەسەپێنێت. بەپێی ئەم لێکدانەوەیە، ڕێبەری باڵا دەبێت موجتەھید بێت، واتە توانای لێکدانەوەی شەریعەتی ھەبێت، و گەیشتبێتە بەرزترین ئاستی پیاوانی ئایینی [[شیعە]]. وەک مەرجەعی تەقلید، پێویستە پلەی ئایەتوڵڵای عوزما یان ئیمامی ھەبێت، سەرۆکایەتی حەوزەیەکی ئایینی بکات و فەتوا لەسەر جێبەجێکردنی [[شەریعەت]] دەربکات کە لەلایەن شوێنکەوتووان و پیاوانی ئایینی پلە نزمترەوە پەیڕەو بکرێت. موجتەبا نە ئایەتوڵڵایە و نە موجتەھیدە، و ئەو ئەزموونە جێبەجێکردن و کارگێڕییەی نییە کە دەستووری کۆماری ئیسلامی داوای دەکات. ڕۆژنامەی «[[گاردیان]]» مشتومڕی ئەوە دەکات کە «بەھێزیی لایەنگرانی موجتەبا نەسەلمێنراوە»، و ھەرچەندە جلوبەرگی پیاوانی ئایینی دەپۆشێت، بەڵام ئەو «بە ھیچ شێوەیەک پێگەی ئیلاھیاتی نییە» بۆ ئەوەی بگاتە ئاستی ڕێبەری باڵا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mojtaba Khamenei}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٤ی [[ئازار]]ی ٢٠٢٦\ ١٣ی [[ڕەشەمە]]ی ٢٧٢٥}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان]] 6nez5q9l8t0h04e2y1ggoigoql01ae3 0 228904 1570159 1557418 2026-03-31T03:52:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570159 wikitext text/x-wiki '''کتێبی ماڵێک بە دەرگای ئاوەڵاوە'''، کتێبێکە لەسەر بنەمای توێژینەوەیەکیی کۆمەڵناسانە و مرۆڤناسانە لەسەر دیاردەی [[ھاوسەرگیریی سپی|ھاوسەرگیریی ڕوویەکی ڕەش بۆ سپی کردنەوەی ناخێکی سپی]]<nowiki/>بە شێوازی مەیدانی لە گەورەشارەکانیی [[ئێران]]، تاران، مەشھەد و ئەسفەھان نووسراوە. ئەم کتێبە توێژینەوەیەک بووە کە لیژنەیەک کاریان لەسەر کردووە و [[کامیل ئەحمەدی]] لە نێوان ساڵەکانی ٢٠١٧ و ٢٠١٨ سەبارەت بە ھەلومەرجی ھاوسەرگیریی سپی لە ئێران، سەرپەرشتیار و دیزاینەری ئەم توێژینەوەیەی کردووە و ئەنجامەکانی ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن وەشانخانەی مێھرییەوە بە زمانەکانی فارسی و ئینگلیزی چاپ و بڵاوی کردۆتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ازدواج سفید: تغییر سبک زندگی در ایران یا معضل اجتماعی؟|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B6%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/a-45206118|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رونمایی از پژوهشِ مردمشناس کردستانی در باب ازدواج سفید در ایران|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221014185616/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news}}</ref> کتێبی ماڵێک بە دەرگای ئاوەڵاوە، لەسەر ئەو خاڵە کۆڵدراوەتەوە، کە کۆڵکە باجدارییەکان (بارودۆخی ئابووری، پێکھاتەی کۆمەڵایەتی، چوارچێوەی یاسایی و فەرمی)، کۆڵکە دەستێوەردەرەکان (بارودۆخی بنەماڵە، کاڵبوونەوەی چاودێری، ژیان وەک کۆچەر) و کۆڵکە بەستێنییەکان (ئەزموونی پێوەندی و دنیابینیی تاکەکەسی) وەک ئەو کارانەن کە بوونەتە ھۆی زیادکردن و گەشەکردنی دیاردەی ھاوسەرگیریی سپی لە گەورەشارەکانی [[ئێران]]. توێژەرەوان لەم کتێبەدا دیاردەی تەوەریی توێژینەوە شی دەکەنەوە و ئاماژە دەدەنە گۆڕانکاریی نۆرم و بەھاکانی شێوازی ژیانی تاک و کارلێکی ستراتیژیکی تاک و ھەژماری زۆر و نابەردەوامبوونی پەیوەندییەکان. لەم توێژینەوەدا ھەروەھا کاڵبوونەوەی کڵێشە ڕەگەزییەکان، ئازادبوونی ھەڵبژاردن، بێ مەیلبوون بەرامبەر بە ھاوسەرگیریی فەرمی، گۆشەگیری و بەلاوەدانی کۆمەڵایەتی و نەبوونی پاڵپشتی و ترسی شوێنگری وەک گرنگترین شوێنھات و ئەنجامەکانی ھاوسەرگیریی سپی لە ئێران دەستنیشان کراون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گزارشی از وضعیت ازدواج سفید در ایران {{!}} عمر ازدواج سفید یک تا سه سال است|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/413656/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == زانیارییە گشتییەکانی توێژینەوە == توێژینەوە لەم بەشەدا هەوڵ دەدات پاش ئاماژەدان بە کۆمەڵێک بابەتی گشتی لەسەر توێژینەوەکە، بەستێنێک بۆ ئەو شتەی بڕیارە لە بەشەکانی دیکەدا باس بکرێت ئامادە بکات. کتێب لە سەرەتای ئەم بەشەدا پاش کۆڵینەوەی مێژوویی پارادایم و گریمانەکانی پێوەندییە سێکسییەکان لە درێژەی مێژووی ڕۆژئاوادا، ئەو ڕێگایەی کە چییەتی و چۆنێتی جێبەجێبوونی پێوەندی سێکسی لە سەردەمی قەڕنەکانی سێهەم و چوارەمی زایینی تا نیوەی دووهەمی قەڕنی بیستەم تێیپەڕاندووە، تاوتوێ دەکات و دەگاتە ئەو ئەنجامەی کە بەو ڕێژەیەی پێش سەردەمی ڕووناکبیری و پێش سەردەمی نوێ، پێوەندیی سێکسی دیاردەیەکی سروشتی و کۆنترۆڵکراو لە لایەن کۆمەڵگا و بنەماڵەوە بووە، پاش سەردەمی ڕووناکبیری بەرەبەرە بەرەو تاکەکەسیبوونی چووە و شێوازی جۆراوجۆر و داینامیکی بەخۆوە بینیوە و لە حەفتا و هەشتاکانی زایینیەوە و لەگەڵ شۆڕشی ڕەگەزی، لە شێوازەکانی یەکلاکەرەوە، دەستنیشانکراو و ڕوونی وەک هاوسەرگیری و پێوەندیی سێکسی بەرەو هاوسەرگیریی جۆراوجۆر و پێوەندییە جۆراوجۆرەکان ڕۆیشتووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=توێژینەوەیەکی گشتگیر سەبارەت بە هاوسەرگیریی سپی لە ئێران|ناونیشان=https://kameelahmady.com/kurdi/houses-with-open-doors/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> توێژینەوە لە درێژەی ئەم بەشەدا دەچێتە سەر هۆکارەکانی بەرزبوونەوەی تەمەنی هاوسەرگیری لە ئێران و وێڕای باسکردنی هۆکارە کۆمەڵایەتی، ئابووری و کەلتوورییەکان وەک خواستی گەنجان بۆ درێژەدان بە خوێندن، گەشەکردنی شێوازە نوێکانی ژیان لەسەر بنەمای ئازادبوونی پێوەندییەکان و تاکگەرایی، بێکاری، هەڵاوسانی ئابووری و قورسبوونی خەرجی پێکهێنانی پێوەندیی هاوسەرگیری و پێکهێنانی ژیانی هاوبەش؛ باس لەوە دەکات کە ئەم فاکتەرانە بوونەتە بەربەست و ڕەوتی بەدیهێنانی هەڵسوکەوتی سێکسی نۆرماڵیان گۆڕیوە و دەبنە هۆی سەرهەڵدان و گەشەکردنی ڕێگاکانی دیکەی بەدیهێنانی خواستی سێکسی و پێوەندییە سۆزدارانەکان وەک هاوسەرگیریی سپی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=توێژینەوەیەکی گشتگیر سەبارەت بە هاوسەرگیریی سپی لە ئێران|ناونیشان=https://kameelahmady.com/kurdi/houses-with-open-doors/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == بنەما هزرییەکانی توێژینەوە == لە بەشی دووهەمدا، کتێب جۆرەکانی هاوسەرگیری لە ئاستی جیهانیدا و هەروەها لە ئاستی ئێراندا شرۆڤە دەکات و دەڵێت کە چۆن داڕێژەکانی هاوسەرگیریی سونەتی لە ئێراندا و بەهۆی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی کۆمەڵگای ئێران تووشی گۆڕانکاری هاتوون و بەرەو شێوازە نوێکانی هاوسەرگیری وەک هاوسەرگیریی سپی ڕۆیشتووە. کامیل ئەحمەدی و هاوکارانی لەم بەشەدا هەوڵ دەدەن بنەما هزرییەکانی هاوسەرگیریی سپی لە لایەن و جەمسەرە جۆراوجۆرەکانەوە تاوتوێ و شرۆڤە بکەن و هزر و بیری بەردەنگ بۆ ئاراستەکردنی دەرەنجامەکانی توێژینەوەکە لە ئێران ئامادە بکەن. توێژینەوە لەم بەشەدا دەچێتە سەر قۆناغەکان و چۆنێتی سەرهەڵدانی هاوسەرگیریی سپی لە ئێران و جیهاندا و پاش هەڵسەنگاندنی چییەتی هاوسەرگیریی سپی لەگەڵ نەریت، سونەت، ئایین و شەرع، یاسا و دەستوور و بەتایبەت کەلتووری ئێرانی- ئیسلامی هەوڵ دەدەن ناکۆکییە بنەماییەکانی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە لەگەڵ هەلومەرجی کەلتووری باوی کۆمەڵگای ئێران پیشان بدەن تا لە بەشی سێهەمی کتێبەکەدا فاکتەرەکانی گەشەکردنی دیاردەی هاوسەرگیریی سپی لە ئێران و شوێنهاتەکانی بخەنە ڕوو. == شێوازی توێژینەوە و دەسکەوتەکانی توێژینەوە == کتێبی ماڵێک بە درگای ئاوەڵاوە لە بەشی سێهەمی خۆیدا دەرەنجام و دەسکەوتە مەیدانییەکانی توێژینەوەکە شرۆڤە دەکات و لەگەڵ باسکردنی ئەو پێشەکییەی کە چ فاکتەرگەلێک دەبنە هۆی ئەوەیکە گەنجان بەرەو هاوسەرگیریی سپی بچن، ئاماژە دەداتە ئەنجامەکان، کاریگەرییەکان و شوێنهاتەکانی گەشەکردنی ڕێژەی هاوسەرگیریی سپی لە ئێراندا. ئەم توێژینەوە لە چوارچێوەی ڕوانگەی شرۆڤەگەرایی و ڕوانگەی شێوازناسانەی چۆنێتی و لەگەڵ کەڵ وەرگرتن لە شێوازی تیۆریی بەستێنیی (GT) لە سێ گەورەشاری تاران، ئەسفەهان و مەشهەد ئەنجام دراوە. زانیاری و داتاکانی توێژینەوەکە لە ڕێگای کەڵک وەرگرتن لە تەکنیکی وتووێژی نیوەپێکهاتووە و قووڵ کۆکراونەتەوە. لەبەر هەستیاربوونی بابەتەکە لە باری ئایینی و کەلتوورییەوە و هەروەها ئەستەمبوونی دەستپێڕاگەیشتن بە نموونەکان، لە شێوازی نموونەگیری ئامانجدار کەڵک وەرگیراوە. لەم بەشەدا سەرەڕای ئاماژەدان بە ئامارە فەرمییەکانی هاوسەرگیری وەک زیادکردنی ڕێژەی جودابوونەوە و هاوشانی ئەمەش بەرزبوونەوەی تەمەنی زەەواج، ئەم فاکتەرانە بە جۆرێک وەک بەشێک لە هۆکارەکانی خواستی گەنجان بۆ هاوسەرگیریی سپی باس دەکرێن. توێژینەوە بۆ ڕوونکردنەوەی فاکتەر و هۆکارەکانی وەدرەنگ کەوتنی هاوسەرگیری لە ئێراندا ئاماژە دەداتە فاکتەرە ئابوورییەکان (ڕاوەستانی ئابووری، بێکاری، نەبوونی ئەمنییەتی کار)، فاکتەرە کۆمەڵایەتییەکان (ئایدیالخوازی و ڕۆیشتنی ژنان بۆ زانکۆ و بازاڕی کار) و هۆکار و فاکتەرە کەلتوورییەکان (بڕوا باوەکان لەسەر هاوسەرگیریی فەرمی وەک مارەیی قورس، شێروایی، ماڵی سەربەخۆ و ...). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران|ناونیشان=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1722084/%d8%a7%d8%ab%d8%a7%d8%b1-%d9%88-%d9%be%db%8c%d8%a7%d9%85%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b2%d8%af%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b3%d9%81%db%8c%d8%af-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رونمایی از پژوهشِ مردمشناس کردستانی در باب ازدواج سفید در ایران|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221014185616/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news}}</ref> ئەم توێژینەوە لەسەر ئەو باوەڕەیە کە ئەو گەنجانەی ئاراستەی هاوسەرگیریی سپی دەگرنە پێشێ بەرامبەر بە بەها ئایینییەکان کەمتر هەستیارن و جەخت دەکاتەوە کە ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە لەنێو خوێندکاراندا زیاتر بەرچاو دەکەوێت. ئەو گەنجانەی کە بۆ درێژەدان بە خوێندن چوونەتە گەورەشارەکان و خوێندنیان تەواو بووە و هەر لەو شارانەدا ڕوویان لە کاری کاتی، ئیداری و یان کارکردن بۆ کەرتی تایبەت کردووە، ئەم جۆرە هاوسەرگیرییەیان پێ باشترە. زیاتر ئەو گەنجانەی دەگرێتەوە کە لە دایکبووی کۆتایی شەستەکانن و ئاستی خوێندنی ماستەر و بەکالۆریۆسیان هەیە. نووسەر لە درێژەدا دەڵێت کە گەورەشارەکان بەهۆی هەبوونی بەستێنی زیاتر بۆ کار لە چاو شارەکان، شوێنێکی ڕاکێشەرن بۆ گەنجانی خوێندکار و ئەو گەنجانەی بەدوای ئیش و کارێکدان و بەجۆرێک دەیانەوێ جۆرێک سەربەخۆیی ماڵییان هەبێت و درێژە بە خوێندن بدەن. کار و خوێندن لە گەورەشارەکان بەستێنی سڕینەوەی چاودێری دایک و باوک لەسەر منداڵان دەسڕێتەوە. گەنجان لە شارە گەورەکان و لە شوقەکاندا لەگەڵ هاوماڵانی خۆیان دەژین و بەهۆی نەناسران و بەربڵاوبوونی شوقەنشینی لەم شارانەدا ژیان لەگەڵ هاوماڵ ئاسانترە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمر «ازدواج‌ سفید» و آمارهایی درباره آن|ناونیشان=https://jwdp.ut.ac.ir/news?newsCode=2544|ڕەوشی ناونیشان=dead|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201000811/https://jwdp.ut.ac.ir/news?newsCode=2544}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمر «ازدواج‌ سفید» در ایران و آمارهایی درباره این شیوه زندگی|ناونیشان=https://www.sayeh-news.com/fa/Main/Detail/68668/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%C2%AB%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230223180729/https://www.sayeh-news.com/fa/Main/Detail/68668/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%C2%AB%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C}}</ref> لە ئێراندا ئەگەرچی پێوەندیی سۆزدارانە و سێکسی پێش هاوسەرگیری یان لە دەرەوەی چوارچێوەی هاوسەرگیری پێچەوانەی نۆڕم و یاسا نەریتی، ئایینی و کەلتوورییەکانە و تەنانەت دەستووریش ڕەتی کردۆتەوە، زانیارییەکان باس لە زیادکردنی ئەم جۆرە پێوەندییانە لەم ساڵانەی دواییەدا دەکەن. ئەم پێوەندییانە زیاتر دەشاردرێنەوە و ئەگەریش ئاشکرا دەبن بنەماڵەکان پێیان باشترە گوێی لێ بخەوێنن و بێ ئاگا بنوێنن بەرامبەریان. لە ڕاستیدا بەهاکانی نەوەی نوێ کە لە ڕێگای ئاشنایەتی لەگەڵ هێما ڕۆژئاواییەکان و مودێڕنیتە و نوێخوازییەوە پێکهاتوون، کۆمەڵێک نەریت و نۆڕمی نەوەی ڕابردوو بە شێوەی شاراوە ڕەت دەکەنەوە و پێبەندیان نین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نتایج یک نظرسنجی در ایران: ۲۲ درصد ازدواج سفید داشته‌اند|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%B8%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%B2%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%AF/a-60406882|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەگشتی ئەم توێژینەوەیە لەسەر ئەو باوەڕەیە کە هێماکانی نوێخوازی لە هەندێ بابەتدا لەگەڵ نەریتە کەلتوورییەکانی کۆمەڵگا یەک ناگرنەوە و هەلومەرجێکی ناکۆک و شێواویان ساز کردووە کە بوونەتە هۆی ئەوەیکە هەندێ لە داڕێژە کەلتوورییەکانی نوێخوازی و مودێڕنیتە وەک هاوماڵبوون بە شێوەی شاراوە لە شارەکاندا گەشە بکات. ئەنجامەکانی ئەم توێژینەوە باس لە بێ باوەڕبوون بە هاوسەرگیریی فەرمی، مافی تاک لەسەر جەستە، کێشە ئابوورییەکان و نەبوونی متمانە وەک گرنگترین هۆکارەکانی گەشەکردنی دیاردەی هاوسەرگیریی سپی دەستنیشان دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ازدواج سفید: تغییر سبک زندگی در ایران یا معضل اجتماعی؟|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B6%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/a-45206118|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمر «ازدواج‌ سفید» و آمارهایی درباره آن|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97052312210/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چهاردهمین قسمت از برنامه میلان هشتم - 24 دیماه 96|ناونیشان=https://www.aparat.com/v/IUGws|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پێشنیار و ڕێچارەکان == توێژینەوە پاش شرۆڤەکردن و ڕوونکردنەوەی لایەنە جۆراوجۆرەکانی هاوسەرگیریی سپی لە ئێراندا و باسکردنی هۆکار و ئەنجام و شوێنهاتەکانی ئەم دیاردەیە، لە بەشی کۆتایی ئەم کتێبەدا ئاماژە بەوە دەکات کە دیاردەی هاوسەرگیریی سپی بۆ ئەو گەنجانەی کە لەسەر کۆمەڵێک هۆکاری جۆراوجۆری ئابووری و کۆمەڵایەتی توانای جێبەجێکردنی هاوسەرگیریی فەرمییان نییە، ڕێگایەکی خۆش کردووە تا لەم جۆرە پێوەندییانەدا خواستە هەستیارانە و سێکسییەکانی خۆیان دابین بکەن. بەم حاڵەشەوە ئەم کتێبە جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە بابەتی هاوسەرگیریی سپی و ئەو کێشە و پرسانەی بەدوایدا دێن، بە هۆی هۆکاری جۆراوجۆرەوە دەتوانن خەساردەر بن بۆ هەموو بنچینە و بناغە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵگا و بەتایبەت پتەوبوونی بنەماڵە. ئەم کتێبە لەم بەشەدا باسی ڕێچارەکان و پێشنیارەکانی خۆی دەکات بۆ دابەزاندنی ڕێژەی کێشەوگرفتە پێوەندیدارەکانی گەشەکردنی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە لە ئێراندا، بەشێکیان بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اتاقی با در باز: پژوهشی جامع در باب ازدواج سفید در ایران|ناونیشان=https://en.civilica.com/doc/936672/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمر «ازدواج‌ سفید» و آمارهایی درباره آن|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97052312210/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ·       قبووڵکردنی هەبوونی هاوسەرگیریی سپی و حاشانەکردنی هەبوون و زیادکردنی لە ئێراندا لە لایەن حکومەتەوە. ·       دەستنیشانکردنی گشتگیری لایەنەکان، هۆکارەکان و شوێنهاتەکانی هاوسەرگیریی سپی لە ئێراندا لەسەر بنەمای توێژینەوە و لێکۆڵینەوە ئاکادمیک و پسپۆڕانەکان. ·       ئامادەکردنی بەستێنی کەلتووری، ئاگادارکردنەوە و فێرکاریی گشتی و تایبەت بۆ دابەزاندنی ڕێژەی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە. ·       ڕەخساندنی هەلی کار و ئاسانکاری و باشترکردنی هەلومەرجی ئابووری لە لایەن حکومەت، کەرتی تایبەت، خێرخوازان و ... بۆ چارەسەرکردنی کێشەی داهات و کاری گەنجان و هاندانیان بۆ پێکهێنانی هاوسەرگیریی فەرمی. ·       بەدواداچوون و پێداچوونەوەی یاسا پێوەندیدارەکان بە هاوسەرگیریی سپییەوە لەگەڵ جەختکردن لە پاڵپشتیی دەزگای داد لە ژنان و منداڵان تا شوێنهاتە خەساردەر و نالەبارەکانی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە بۆ ژنان و منداڵانی بەرهەمی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە کەم بێتەوە. ·       پاڵپشتیی بنکە دەوڵەتییەکان و ئەنجومەنەکانی مافی مرۆڤ لە چوارچێوەی ڕاوێژکاریی تەندروستی و فێرکاری و بەرگریکردن لە شوێنهات و خەسارە تاکەکەسی و کۆمەڵایەتییەکان. == وەشانی دەنگیی ئەم کتێبە و چاپی دووبارە == پاش چاپ و بڵاوبوونەوەی وەشانی قاقەزی لە لایەن وەشانخانەی مێهری لە لەندەن، ئەم کتێبە پاش کۆمەڵێک پێداچوونەوە و نوێکرانەوە و بەڕۆژکردنی ناوەرۆک و هەندێ لە ئامارەکان لە لایەن وەشانخانەی ئاوای بووف لە ساڵی 1400ی کۆچی هەتاوی و بە شێوەی ئەلکترۆنیک (ئی بۆک) و دەنگ بە زمانەکانی فارسی، ئینگلیزی و کوردی چاپی دووبارە کرایەوە و بە خۆڕایی لەسەر ماڵپەڕەکان بەردەستی خوێنەرانە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماڵێک بە درگای ئاواڵاوه|ناونیشان=https://avayebuf.com/2022/11/05/house_with_open_door/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 4l0b7575a4m1ru0gp8es6liy1gxu1zt 1 228923 1570160 1459636 2026-03-31T03:52:57Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570160 wikitext text/x-wiki == دوایین گۆڕانکاری == ئەدمینی بەڕێز، ئەو ناوەی دامنابوو لەسەر ئەم بابەتە بەپێی ئەو ناوەی بووە نووسەر خۆی کتێبەکەی چاپ کردووە و لەوێ درگای نووسراوە. ڕاستە دەرگا زیاتر کەڵکی لێ وەردەگیردرێ لە زمان و وێژەی کوردیدا بەڵام درگا هەڵە نییە و ئەو وشەیەش دەکارهێنانی هەیە. لینکی ماڵپەڕی نووسەری ئەو کتێبە بۆ زانیاری زیاتر: https://kameelahmady.com/kurdi/houses-with-open-doors/ @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] [[بەکارھێنەر:Arma1991|Arma1991]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arma1991|لێدوان]]) ‏٠١:٢٠، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Arma1991|Arma1991]]. ببورە درەنگ لە وەخت وەڵامم دانەوە، ''درگای ئاوەڵا'' چیە؟ گەر ڕوونکردنەوەیەک هەبێت لە وتارەکەت دەربارەی ناوەکەی باشترە، بۆ ئەوەی خوێنەری وتارەکەش باشتر حاڵی بێت، ئەو بەستەری داشت نابوو گومانم لێی ھەیە، '''دەرگا''' بە درگا نووسراوە و '''واڵا''' بە ئاوەڵا نووسراوە(وەک ئەوەی من لێی تێبگەم) لەھیچ جێیش نەمدیوە دەرگا بە درگا بانگبکەن؛ خوێنەری وتارەکانیش زۆریان ئەو وشە پەتیانە بەکارناهێنن، وەلێ بەکارھێنانیشیان شتێکی خراپ نیە و پێویستە بەس ئەوەیە ڕەچاوی تێگەیشتنی خوێنەر بکرێت. هەرچۆنێک بێت، گەر گومانت لە دەستکارییەکەم ھەیە دەتوانیت وەکو پێشووتری لێبکەیتەوە، سپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| زەمەند⊁کەریم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٠:٤٥، ٩ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::سڵاو و ڕێزی دووبارە برای من ::دامەنیشە دایەگیان بۆ هاتنی من چاوەڕێ ::دڵنیا بە، بەسیەتی، بۆ دەنگی درگا مەگرە گوێ (مامۆستا شەریف حوسێن پەناهی) ::https://allekok.ir/poet:55/book:1/poem:13 ::بۆ دەرگا وشەی درگا و بێژەی درگاشمان هەیە بێ سەرە، ئەوەش نموونەی لە نێو دەقدا و ناونیشانی ماڵپەڕێکی باوەڕپێکراو کە ئەو شیعرەی داناوە. ::بۆ ئاوەڵا (بە واتای کراوە) نووسەری ئەو کتێبە ئاوەڵای لەباتی کراوە هەڵبژاردووە بۆ ناوی کتێبەکەی، بۆیە منیش هەر بەو چەشنە دامناوەتەوە. کێشە نییە، ئێستا مەبەست و ئامانجی سەرەکی دانانی بابەتێک لەسەر ئەو کتێبە بووە وەک بەرهەمێکی بەکەڵک لەسەر پرسێکی کۆمەڵایەتی، من تەنیا ڕوونکردنەوەیەکم نووسی لەسەر وشەی درگا، ئەگینا دەرگا بێت و درگا جیاوازی نییە، سپاس بۆ وەی کاتتان داناوە و وەڵامتان داناوە. [[بەکارھێنەر:Arma1991|Arma1991]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arma1991|لێدوان]]) ‏١٨:١٨، ١٠ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماڵێک بە دەرگای ئاوەڵاوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1182116 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230223180729/https://www.sayeh-news.com/fa/Main/Detail/68668/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%C2%AB%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C بۆ https://www.sayeh-news.com/fa/Main/Detail/68668/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%C2%AB%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٠١، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماڵێک بە دەرگای ئاوەڵاوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1327197 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230223180729/https://www.sayeh-news.com/fa/Main/Detail/68668/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%C2%AB%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C بۆ https://www.sayeh-news.com/fa/Main/Detail/68668/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%C2%AB%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:١٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ماڵێک بە دەرگای ئاوەڵاوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1459635 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221014185616/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news بۆ https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221014185616/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news بۆ https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:١٣، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماڵێک بە دەرگای ئاوەڵاوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570159 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230201000811/https://jwdp.ut.ac.ir/news?newsCode=2544 بۆ https://jwdp.ut.ac.ir/news?newsCode=2544 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٥٢، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) jwfm8w0x0oi7eijxtqhmbzlh9qme11b 0 230103 1569948 1569933 2026-03-30T12:00:36Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569948 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=شوجاع حوسێن زادە|image=Shojae Hoseinzadeh - Metting 2.jpg|caption=هۆڵی کۆبوونەوەی ئیرشاد شاری بانە|birth_date={{Birth date and age|1998|8|24}}|birth_place=[[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، ئیران|birth_name=|occupation=[[ڕۆژنامەنووس]]|years_active=٢٠١٤–ئێستا|وێبگە=https://shojae.me}} '''شوجاع حوسێن زادە''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Shojae Hoseinzadeh) (لەدایکبووی ٢٤ی خەرمانان ساڵی ١٩٩٨ لە شاری [[بانە]])، [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووسێکی]] [[ئێران|ئێرانییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=زاده|یەکەم=شجاع حسین|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=شجاع حسین زاده مالک و مدیرعامل رسانه های "بانه نیوز و بانه تی‌وی"|ناونیشان=https://banehnews.org/?p=31757|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=بانه نیوز|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230714002458/https://banehnews.org/?p=31757|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڕێوەبەری جێبەجێکاری [[ئاژانسی ھەواڵ|ئاژانسی ھەواڵی]] بانە نیووز و تەلەڤیزیۆنی ئینتەرنێتی بانە تیڤی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شجاع حسین زاده|ناونیشان=https://baneh.tv/director_category/shojae/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230401174604/https://baneh.tv/director_category/shojae/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == تاوانەکان == ‎شوجاع حوسێن زادە لە ساڵی ٢٠١٧ لەلایەن لقی ١٠٢ی [[دادگا|دادگای]] تاوانەکانی شاری بانە بە تۆمەتی "سووکایەتی کردن بە [[سەرۆک کۆماری ئێران]]" حوکمی ٧٤ لێدانی سزای بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مدیر کانال تلگرامی "بانه نیوز" به ٧٤ ضربه شلاق محکوم گردید|ناونیشان=https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=163378|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.peykeiran.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230305120756/https://www.peykeiran.com/Content.aspx?ID=163378|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=٧٤ ضربه شلاق، حکمی وحشیانه علیه مدیر کانال|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/fa/news/ضربه-شلاق-حکمی-وحشیانه-علیه-مدیر-کانال-بانه-نیوز|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdistanmedia (kurdistanmedia.com)|زمان=fa}}</ref> ھۆکاری دەرکردنی ئەم بڕیارە بڵاوکردنەوەی نامەیەکی تەنزئامێزی بوو سەبارەت بە فلتەرکردنی [[تێلێگرام]] کە ئاراستەی [[حەسەن ڕۆحانی|حەسەن ڕوحانی]] "سەرۆکی ئێران" کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=شجاع حسین‌زاده، فعال تلگرامی به خاطر توهین به رئیس جمهور به ۷۴ ضربه شلاق محکوم شد|ناونیشان=https://www.kampain.info/archive/22846.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=کمپین دفاع از زندانیان سیاسی و مدنی|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=مدیر کانال تلگرامی بانه نیوز به ٧۴ ضربه شلاق محکوم شد|ناونیشان=https://melliun.org/iran/178607|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=سایت ملیون ایران|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مدیر کانال تلگرامی بانه نیوز به ٧٤ ضربه شلاق محکوم شد|ناونیشان=https://journalismisnotacrime.com/fa/features/2586/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=journalismisnotacrime.com|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230305120756/https://journalismisnotacrime.com/fa/features/2586/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KHRN|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=صدور حکم شلاق برای یک فعال تلگرامی در بانه {{!}} شبکە حقوق بشر کردستان|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/fa/?p=6158|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=KHRN|زمان=fa}}</ref> شوجاع حوسێن زادە لە ١٣ی بەفرانباری ٢٠١٨ لە [[ماڵپەڕ|ماڵپەڕی]] بانە نیووز دوو ھەواڵی بڵاوکردبووەوە، «لەناوبردنی چایخانەکان و بێڕێزی فەرمانبەرانی شارەوانی بە میوەفرۆشانی شاری بانە» کە ئەمەش سەرۆکی [[شارەوانی]] ئەو شارەی توڕە کردبوو، و دوای تۆمارکردنی سکاڵا لەسەر ئەم بابەتە پەیامنێر، لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانەوە دەستگیر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بازداشت مدیر کانال تلگرامی ” بانە نیوز” از سوی نیروهای امنیتی – کوردستان و کورد|ناونیشان=https://fa.kurdistanukurd.com/?p=21810|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Association|یەکەم=Kurdistan Human Rights|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=شجاع حسین زادە فعال مدنی و مدیرمسئول سایت بانە نیوز روانە زندان شد|ناونیشان=https://www.kmmk.info/fa/15153/2018/شجاع-حسین-زادە-فعال-مدنی-و-مدیرمسئول-سا/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=جمعیت حقوق بشر کوردستان|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بازداشت مدیر یک کانال تلگرامی در بانە|ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%95|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=hengaw.net}}</ref> شوجاع حوسێن زادە ھەروەھا لە مانگی خەرمانان بە تاوانی ھاندانی خەڵکی بانە بۆ [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مانگرتن و ھاتنە سەر شەقامەکان]] لە سایتەکەیدا لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە دەستبەسەر کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بازداشت سه فعال تلگرامی در بانه|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=10460&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.asoyroj.com}}</ref> == ‎هەڵبژاردن == ڕۆژی ١١ی تەممووزی ٢٠١٩، ڕاوێژکاری سەید ئیبراھیم ڕەئیسی، شوجاع حوسێن زادەی بۆ پۆستی «میدیا و جێگری فەرھەنگی سەرۆک کۆمار» لە بارەگای ھەڵبژاردنی [[پارێزگای کوردستان]] دەستنیشان کرد و فەرمانەکەی پێشکەشی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=روز|یەکەم=پایگاه خبری-تحلیلی وقایع|ڕێکەوت=۲۵ی ۰۶ی ۱۴۰۱|سەردێڕ=شجاع حسین زاده معاون رئیس جمهور در کردستان شد {{!}} وقایع روز|ناونیشان=http://vaghayerooz.com/fa/news/35996|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=fa|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://vaghayerooz.com/fa/news/35996 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> حوسێن زادە یەکێکە لەو ھێزە لاوانەی نزیک لە حکوومەت کە توانی پۆستی جێگری [[سەرۆک کۆمار]] لە [[کوردستان]] بەدەست بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شجاع حسین زاده معاون رئیس جمهور در کردستان شد|ناونیشان=https://namnamak.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=نم نمک|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230305120752/https://namnamak.com/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە شەشەمین قۆناغی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ئیسلامی بانە، شوجاع حوسێن زادە توانی ڕۆڵێکی کاریگەر لە ھەڵبژاردنی خوشکی «زریان حوسێن زادە» وەک «دەنگی یەکەم»ی شاری بانە بە سێ ھەزار و ٣٦٩ دەنگ بگێڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=تازه|یەکەم=حرف|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=شجاع حسین زاده "خبرنگار و فعال رسانه‌ای" در کردستان ایران|ناونیشان=https://harfetaze.com/229729/شجاع-حسین-زاده/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=مجله اینترنتی حرف تازه|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نتایج شماره آرای ششمین دوره شورای اسلامی بانه اعلام شد|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/11937/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=kurdpress.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230305120752/https://kurdpress.com/fa/news/11937/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == حکمی ئەعدام == شوجاع حوسێن زادە بەهۆی بڵاوکردنەوەی پەیامێک، لە ڕۆژی ٢ی فەرەوردینی ١٤٠٢ لە شاری بانە لە لایەن گرووپێکی تەندرووی ئاینی هێرشی بەر لای ماڵەکەی کرا و بە نووسینی وشەی "ملحد" لەسەر دیواری ماڵەکەی، بە تۆمەتەکەی توندوتیژانە وەڵامی دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=هه‌نگاو: شجاع حسین‌زاده مجبور به خواندن «توبه‌نامه» شد؛ اتهام او «سب‌النبی» است |ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/iran-kurdish-journalist-faces-risk-of-severe-punishments-including-death-penalty/7192429.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=صدای آمریکا |زمان=fa}}</ref> هەمان شەو، لە لایەن ئیدارەی زانیاری دەستگیر کرا و نزیکەی ٧٠ ڕۆژ لە سەلوولە تایبەتییەکانی ئەم ئیدارەیە بەسەر برد. لە مرداد مانگی ١٤٠٢، دادگا حکمی ئەعدام ئەو بە تۆمەتی "سب‌النبی" بڕیار دا. بەپێی زانیارییەکانی ڕاپۆرتەکان، ئەم حکمە لە ئازارەکانی سەربەخۆیی و بێ دادپەروەرییەکانی دادگا و نەتوانینی بەدەستهێنانی وەکیلی دیاری کراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=معاون رسانه‌ای ستاد انتخاباتی ابراهیم رئیسی در کردستان «در بازداشت است»|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/shoja-hosseinzadeh-arrested-journalist-iran-execution/32515411.html|newspaper=رادیو فردا|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa|یەکەم=رادیو|دوایین=فردا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ١٤٠٢|سەردێڕ=بازداشت و بلاتکلیفی چهار ماهه شجاع حسین‌زاده، فعال رسانه‌ای در بانه |ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/archive/60740 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Hengaw (hengaw.net) |زمان=fa}}</ref> == بەستەری دەرەکی == [https://shojae.me ماڵپەڕی شوجاع حوسێن زادە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240719211621/http://shojae.me/ |date=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ }} [https://t.me/shojaehsz شوجاع حوسێن زادە] لە [[تێلێگرام]] == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} auui4iyv8v00f418cjilfscldpodcbz 1 230574 1569996 1326020 2026-03-30T14:29:10Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569996 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عوسمان کاڤالا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1053032 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220426080016/https://rojnews.news/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%85/ بۆ https://rojnews.news/%da%95%db%86%da%98%d9%87%db%95%da%b5%d8%a7%d8%aa%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa/%d8%af%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%88%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%a7-%d8%b3%d8%b2%d8%a7%db%8c-%d8%b2%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%86%db%8c-%d9%87%db%95%d9%85/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٠٦، ١١ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عوسمان کاڤالا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326019 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220426080016/https://rojnews.news/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%85/ بۆ https://rojnews.news/%da%95%db%86%da%98%d9%87%db%95%da%b5%d8%a7%d8%aa%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa/%d8%af%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%88%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%a7-%d8%b3%d8%b2%d8%a7%db%8c-%d8%b2%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%86%db%8c-%d9%87%db%95%d9%85/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢٩، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عوسمان کاڤالا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569995 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220812100407/https://mewdamedia.com/articles/20286 بۆ https://mewdamedia.com/articles/20286 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٢٩، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ebsdzztpymu7lce1hskcxavpjm376bx 0 238242 1570128 1563136 2026-03-30T22:38:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570128 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای ڕزگاری | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة رزکاری}}{{ھن}}{{lang-en| Rzgary Sub-District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = ناحیەی_ڕزگاری.png | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای کەلار.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای ڕزگاری{{ھن}}نەخشەی خوارەوە{{ھن}}نەخشەی قەزای ڕزگاری لە [[قەزای کەلار]]{{ھن}}(سەوزی سەربازی) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 34.65869| 45.24111}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای ڕزگاری''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 34.65869| 45.24111 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ئیدارە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[قەزای ڕزگاری]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[ڕزگاری]] | جۆری_دابەشکراو٦ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٦ = <span style="color:#090;">٧٠</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٩٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران١ = [[٢٠٢٥]] | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = [[ڕژێمی بەعس]] | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[قایمقام]] | ناوی_سەرۆک = جەمال ساڵەح | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٨٩٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٥٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧٢٢ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٣٠ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٤،٢٧٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٠]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٨٣٫٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٤١،٣٢٤ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢،٩٥٢ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''قەزای ڕزگاری''' یەکێکە بوو لە چوار ناحیەی [[قەزای کەلار]] لە [[ئیدارەی گەرمیان]]، لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]. بە فەرمانێکی فەرمی لەلایەن [[نێچیرڤان بارزانی|سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە [[قەزا]] کرا لە ڕۆژی سێشەممە، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥.<ref>https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=166299{{بەستەری مردوو|url=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=166299 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>https://ku.964media.com/337318/</ref> ناوەندەکەی شاری [[ڕزگاری]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی قەزای ڕزگاری لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٤٤٬٢٧٦) کەس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کارگێڕی == لە سیستمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی [[ھەرێمی کوردستان]]دا، ناوی دوو [[ناحیە]] و یەک [[قەزا]] ھەیە بەھەمان ناو: # قەزای ڕزگاری کە دەکەوێتە [[پارێزگای سلێمانی]] کە ناوەندەکەی شارۆچکەی [[ڕزگاری (شار)|ڕزگاری]]یە. # [[ناحیەی ڕزگاری، زاخۆ]] کە دەکەوێتە [[قەزای زاخۆ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] ناوەندەکەی شارەدێی [[ئیبراھیم خەلیل]]ە # [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر]] کە دەکەوێتە [[قەزای خەبات]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] ناوەندەکەی شارەدێی [[تۆپزاوە]]یە. == ناو == ئەم ناحیەیە لە سەرەتای درووست بوونیدا ناوی '''ناحیەی تیلەکۆ''' بوو، ناوەندەکەی گوندی [[تیلەکۆی گەورە]] بوو، کە لە ناوی [[ھۆز]]ی تیلەکۆی [[ئێڵ]]ی [[جاف]]ەوە وەرگیراوە. پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] و خاپوورکردنی گوندەکانی [[باشووری کوردستان]] ناحیەی تیلەکۆ ھەڵوەشێنرایەوە، لە دوای [[ڕاپەڕین]] و ئاوەدان کردنەوەی گوندەکان و دروستبوونی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، ئەم ناحیەیە پێکھێنرایەوە و ناوەندەکەی [[ڕزگاری|ئۆردووگای سمود]] دانرا، پاشان ناوی {{عەرەبی|صمود}} و ناحیەکەش کرا بە ناحیەی ڕزگاری. ڕزگاری بە واتای ئازادی دێت، ھۆکاری ئەم ناوەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە کۆمەڵگای سمود بۆ ئەو خێزانانە دروستکرا کە لە شاڵاوی ئەنفال ڕزگاریان ببوو، بە ڕزگاربوونی گەلی [[کورد]] لە زۆرداریی [[ڕژێمی بەعس]] ئەم ئۆردوگایە بووە [[شارەدێ]] و ناونرا ڕزگاری. سمود ({{بە عەرەبی|صمود}}) وشەیەکی عەرەبییە و بە واتای خۆگونجاندن یان خۆڕاگری دێت. == جوگرافیا == قەزای ڕزگاری ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە [[ناحیەی پێباز]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سەرقەڵا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی پێباز]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ئاوەسپی]] و [[ناحیەی سەرقەڵا]].<ref> https://www.openstreetmap.org/relation/11066661 </ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم قەزایە (٥٣٠کم٢)یە لە (٢٫٦٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت و (٣١٫٢٪) [[قەزای کەلار]] پێکدەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (یەکەم)ە لە چوار ناحیەی [[قەزای کەلار]] بوو. === دانیشتوان === تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە [[کورد]]ن، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (٤٤،٢٧٦)کەسە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = DEMOGRAPHIC SURVEY Kurdistan Region of Iraq | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = UNAMI |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}} </ref> * لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (دووەم)ە لە چوار ناحیەی [[قەزای کەلار]] بوو. == مێژوو == کەرت و گوندەکانی ئەم ناحیەیە لە سەردەمەکانی پێشوودا سەر بە [[ناحیەی سەرقەڵا]] بوو لە [[قەزای کفری]] لە [[پارێزگای کەرکووک]]. === سەردەمی کۆماری (١٩٥٨ - ١٩٩٠) === ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر پارێزگای سلێمانی تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی [[عێراق]]، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[مامۆستا شەماڵ| شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٧٠ - ١٩٧٧) ==== # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٦) لە ٦\١١\١٩٧٥دا، (٦١) کەرتی [[ناحیەی سەرقەڵا]] دابڕێنرا بۆ ھێنانەکایەی ناحیەی تیلەکۆ لە سنووری [[قەزای کەلار]] ناوەندەکەشی لە گوندی [[تیلەکۆی گەورە]] بوو. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٨) لە ٦\١١\١٩٧٥دا، [[قەزای کەلار]] و [[قەزای چەمچەماڵ]] دابڕێنران لە [[پارێزگای کەرکووک]] و لکێندران بە [[پارێزگای سلێمانی]]یەوە ھەروەھا بە ھەمان فەرمان [[قەزای کفری]] دابڕێنرا لە [[پارێزگای کەرکووک]] و لکێندرا بە [[پارێزگای دیالە]]وە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(پارێزگای کەرکووک، دیالە و کووت) | ناونیشان = https://kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828221134430932 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = [[مامۆستا شەماڵ| شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> [[پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ڕزگاری(تیلەکۆ) لەساڵی ۱۹۷٥دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ڕزگاری(تیلەکۆ) لەساڵی ۱۹۷٥دا]] [[پەڕگە:نەخشەی قەزای کەلار لە ساڵی ۱۹۷٥دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای کەلار لە ساڵی ۱۹۷٥دا]] ==== * لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧ - ١٩٩٠) ==== # لەگەڵ دەستپێکردنی پڕۆسەی خاپوورکردنی گوندەکانی [[باشووری کوردستان]]، [[ڕژێمی بەعس]] لە سنووری [[گەرمیان]] ھەستا بە درووستکردنی ئۆردوگای زۆرەملێی([[ڕزگاری|الصمود]]) لە نزیک شارۆچکەی [[کەلار]] بۆ نیشتەجێکردنی دانیشتووانی گوندە خاپوورکراوەکانی قەزای کەلار و بەشێک لە گوندەکانی [[قەزای کفری]]. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١\٦\١٩٨٧دا ناحیەی تیلەکۆ ھەڵوەشێنرایەوە و ھەموو کەرتەکانی بەسترایەوە بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]]. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٨) لە ١٦\٣\١٩٨٨دا بە ھێنانە کایەی ناحیەی الصمود. [[پەڕگە:نەخشەی قەزای کەلار لە ساڵی ۱۹٨۷دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای کەلار لە ساڵی ۱۹٨۷دا]] === سەردەمی حکوومەتی ھەرێم === ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا ==== لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە. ==== * لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا ==== # لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.<ref> https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf</ref> # ناحیەی تیلەکۆ درووستبووەوە و ناوەندەکەی بووە شاردێی ڕزگاری، دواتر ناوی ناحیەکەش گۆڕدرا بە ناحیەی ڕزگاری. ==== * لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٤ - ٢٠١٤) ==== دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی [[عێراق]] لەلایەن ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانییەوە لەساڵی ٢٠٠٣دا، جارێکی تر [[گەرمیان]] کە شارۆچکەی [[کەلار]] ناوەندەکەیەتی تووشی بۆشاییەکی کارگێڕی ھات، ئەوەش بەھۆی ھەڵوەشاندنەوەی [[پارێزگای کەرکووک]] لە [[دەربەندیخان]]، بۆ چارەسەرکردنی ئەو بۆشاییە ئیدارییەش ئەنجومەنی وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]] بە بڕیارێک لە رۆژی ٦/٨/٢٠٠٦ [[ئیدارەی گەرمیان]]ی پێکھێنا کە ناوەندەکەی لە قەزای کەلار دانراوە، ھەروەھا لە پێناو کاراکردنی ئیدارەکە و فراوانکردنی دەسەڵاتە کاڕگێڕییەکانی، حکومەتی ھەرێم لە ساڵی ٢٠٠٨ بڕیاریدا [[ئیدارەی گەرمیان]] ھاوشێوەی پارێزگاکانی تری ھەرێم مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت و لەو رووەشەوە دەسەڵاتی پارێزگار بە خشراوەتە سەرپەرشتیاری ئیدارەکە.<ref>https://garmiyan.com/Yakaidariyakan.aspx?jimare=10 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230617195557/https://garmiyan.com/Yakaidariyakan.aspx?jimare=10 |date=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref> == کارگێڕی == ئەم قەزایە لە ٧٠ [[گوند]] پێکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[ڕزگاری]](ناوەند) * [[ئەحمەدئاوای ڕۆغزایی]] * [[ئەحمەدئاوای شاتری]] * [[بنەبەراز]] * [[بووەکە]] * [[پەڵەوشک]] * [[پوقە]] * [[پیازەجاڕ]] * [[تەپەسەوز]] * [[تەیمانە]] * [[تواقووت]] * [[تورانی بابارەسول]] * [[تورانی شێخ سەعید]] * [[تورانی شێخ سەلام]] * [[توڵەبی، ڕزگاری]] * [[تیلەکۆی بچوک]] * [[تیلەکۆی گەورە]] * [[حاجی قازی]] * [[حەسەن ئەمنە]] * [[حەمەی قادر]] * [[حەمەی مەحمود]] * [[خاڵەبەگ]] * [[خەڵوە]] * [[دەنگەوەران]] * [[دوومیلانی خواروو]] * [[دوومیلانی سەروو]] * [[دووخڕان]] * [[زەردی حەمە]] * [[زەردی قادر]] * [[زەردی مەحمود]] * [[زەڕێن]] * [[ژاڵان ڕۆبیتان]] * [[ژاڵان ڕۆغزایی]] * [[سماقە]] * [[سەرکەلی خەسرەو]] * [[سەرکەلی عەزیز]] * [[سەرکەلی مارف]] * [[سەرناوە]] * [[سەیدخدر]] * [[سێخڕان]] * [[سێگردان]] * [[شۆراوە]] * [[فەرەج وەیسی حەمەڕەوف]] * [[فەرەج وەیسی ڕۆستەم]] * [[فەرەج وەیسی مەحمود]] * [[قەبری مەلا]] * [[قەڵاڕێویلەی خواروو]] * [[قەڵاڕێویلەی سەروو]] * [[قەڵاقوچاڵی]] * [[قەڵبەزە، ڕزگاری]] * [[کانی چایلەی خواروو]] * [[کانی چایلەی سەروو]] * [[کانی زەرد، ڕزگاری]] * [[کانی کەوە، ڕزگاری]] * [[کونەکۆتر، ڕزگاری]] * [[کیژۆک]] * [[گامەخەڵ]] * [[گڵاڵ کەوەی حاجی نامیق]] * [[گەرمکی شاتری]] * [[گوڵەجۆی حەمەجان]] * [[گۆڕمسقاڵ]] * [[گۆمەزەردی خواروو]] * [[گۆمەزەردی سەروو]] * [[ملەسوور]] * [[مەنسورئەلکان]] * [[مێوەکەی خواروو]] * [[مێوەکەی سەروو]] * [[ناوە، ڕزگاری]] * [[ھەزارکانی، ڕزگاری]] * [[ھەوارە لارە]] * [[ھەوارەبەرزە، ڕزگاری]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کەلار]] * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[ڕزگاری]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی قەزای کەلار]] * [[ئیدارەی گەرمیان]] * [[ناحیەی ڕزگاری، زاخۆ]] * [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری، خەبات]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای کەلار}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] f4hnmfmvo5vcxga21bcxyb5nsl3j4ny 0 239129 1569991 1414818 2026-03-30T14:23:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569991 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = عاکیف مامۆ زاگرۆس | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = خدر خرینگە | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٧٨ | شوێنی لەدایکبوون = [[بۆکان]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ | شوێنی مەرگ = [[قەڵاتوکان]] | ھۆکاری مەرگ = [[لافاو]] | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = خوێندکاری وێژەی فارسی | خوێندنگە = [[زانکۆی تەورێز]] | پیشە = | ساڵانی چالاکی = ١٩٩٩-٢٠٠٦ | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] (پژاک) | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''خدر خرینگە''' ناسراو بە '''عاکیف مامۆ زاگرۆس''' یان '''ھەڤال عاکیف''' (١٩٧٨ لە [[بۆکان]] - ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ لە [[قەڵاتوکان]]) ئەندامی دامەزرێنەری [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] و لە پێشەنگەکانی بزووتنەوەی ئاپۆییست لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو. عاکیف مامۆ زاگرۆس لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ لە کارەساتی لافاو لە چیای قەندیل گیانی خۆی لە دەستدا.<ref name="پژاک ١">[https://pjak.eu/fa/wp-content/uploads/2022/01/گاهشناسی-پ.ک.ک-پی%E2%80%8Cدی%E2%80%8Cاف-با-کیفیت-عالی.pdf ''کرۆنۆلۆژیای پارتی کرێکارانی کوردستان: لە دامەزراندن ھەتا ساڵی ٢٠١٣'' (بە فارسی)، ناوەندی بڵاوکردنەوەی پژاک، زستانی ٢٠٢١؛ پ ٦٧؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> == ژیان == خدر خرینگە لە ساڵی ١٩٧٨ لە شاری [[بۆکان]] لە دایک بوو. باوکی وەکوو پێشمەرگەی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] بە دەستی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران کوژرابوو.<ref name="ئەخبار ڕووز ١">[http://www.iran-chabar.de/article.jsp?essayId=10997 ئەخبار ڕووز: ''ھەزارڕازەکان تێکدەچنەوە'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٥ی ئابی ٢٠٠٧؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> خدر خرینگە بوو بە خوێندکاری وێژەی فارسی لە [[زانکۆی تەورێز]].<ref name="وەحدەتبەنا ١">[http://soheilabana.com/1122-2 ماڵپەڕی سوھەیلا وەحدەتبەنا: ''سەبارەت بە ڕوانگەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک)؛ گۆتوبێژ لەگەڵ ئاراس کاردۆخ، ئەندامی کۆدیناسیۆنی پژاک- بەشی یەکەم'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٥ی ئایاری ٢٠١٠؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> لە ئازاری ساڵی ١٩٩٩ بەدوای ڕفاندنی [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] لەلایەن ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی تورکیا، ئیسرائیل و ئەمریکا تێکەڵی ڕیزەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان بوو و دەستی کرد بە خەباتی چەکدارانە لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردستان.<ref name="فرات ٢">[https://anfpersian.com/فرهنگ_و_هنر/panzdhmyn-salrwz-shhadt-dw-pyshgam-pzhak-akf-mamw-zagrs-w-syrwan-nary-60461 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''پانزەھەمین ساڵوەگەڕی شەھیدبوونی دوو پێشەنگی پژاک؛ عاکیف مامۆ زاگرۆس و سیروان ناری'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> ئەو لە ئەندامانی دامەزرێنەری پارتی ژیانی ئازادی کوردستان بوو و لە دامەزراندنی ئەو پارتە لە ٤ی نیسانی ٢٠٠٤ خاوەن رۆڵ بوو. ئەو ھەروەھا لە ئەندامانی دامەزرێنەری [[کۆمەڵگای جەوانانی رۆژھەڵاتی کوردستان]] (کەجەرە) بوو.<ref name="فرات ٣">[https://anfpersian.com/زنان/shhyd-akyf-mamw-zagrs-lazm-ast-hr-ks-bray-hmayt-az-karzar-azady-rhbr-apw-bpakhyzd-57487 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''شەھید عاکیف مامۆ زاگرۆس: پێویستە ھەموو کەسێک بۆ پشتیوانی لە کامپەینی ئازادیی ڕێبەر ئاپۆ ھەستێتەوە'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١ی ئازاری ٢٠٢١؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> خدر خرینگە لە پژاک ناوی شۆڕشگێڕانەی ''عاکیف مامۆ زاگرۆس''ی بۆ خۆی ھەڵبژارد.<ref name="فرات ۱">[https://anfsorani.com/کوردستان/گەنجان-بە-رۆحی-عاکیف-ەکان-بەشداریی-لەبەرخۆدانی-نەتەوەیی-و-جەنگی-13207 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''گەنجان بە رۆحی ”عاکیف”ەکان، بەشداریی لەبەرخۆدانی نەتەوەیی و جەنگی رۆژئاوا بکەن'' (بە کوردی)، نووسراو لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> خدر خرینگە لە ڕۆژی ٥ی تشرینی دوومی ٢٠٠٦ لە گوندی [[قەڵاتوکان]] لە چیای [[قەندیل]]دا بە ھۆی باوبۆران<ref name="مێژووی کوردستان ۱">[https://www.historyofkurd.com/2017/04/19/پانۆڕامای-مێژووی-pkk/ مێژووی کوردستان: ''پانۆڕامای مێژووی PKK'' (بە کوردیی)، نووسینی حەسەن جودی، نووسراو لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٧؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> و بەدوای ئەو ھەستانی [[لافاو]]<ref name="فرات ٢"/>، لەگەڵ ئەندامێکی دیکەی پژاک بە ناوی فەھمی ڕۆستەمی بە ناوی شۆڕشگێڕانەی ''سیروان ناری'' خەڵکی [[مەریوان]] کە ئەندامی «ناوەندی چاپەمەنیی پژاک» بوو، گیانی خۆیانیان لە دەست دا.<ref name="فرات ۱"/> <ref name="فرات ٤">[https://anfsorani.com/ژنان/pzhak-tkshkandny-hy-khyant-khawndarykrdn-l-rbazy-shhydan-21021 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''پەژاک: تێکشکاندنی ھێڵی خیانەت خاوەنداریکردنە لە رێبازی شەھیدان'' (بە کوردی)، نووسراو لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="ڕۆژنیوز ١">[https://rojnews.news/?p=160531 ڕۆژنیوز: ''پژاک: تێکشکاندنی ھێڵی خیانەت، خاوەندارێتییە لە ڕێبازی شەھیدان'' (بە کوردی)، نووسراو لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> ھەفتەیەک بەر لەم رووداوە دوو گەریلای دیکە بە ناوانی ھۆزان سەرحەد و جەسوور گەڤەر بەھۆی لێدانی برووسکەوە گیانی خۆیانیان لە دەست دابوو.<ref name="فرات ٢"/> [[ئاراس کاردۆخ]] ئەندامی کۆردیناسیۆنی پژاک لە گۆتوبێژێک لەگەڵ سوھەیلا وەحدەتبەنا وتی بەشێک لە ئەرشیڤەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان لەو لافاوە لەناوچووە.<ref name="وەحدەتبەنا ٢">[http://soheilabana.com/1127-2 ماڵپەڕی سوھەیلا وەحدەتبەنا: ''سەبارەت بە کار و کرداری پارتی ژیانی ئازادی کوردستان (پژاک)؛ گۆتوبێژ لەگەڵ ئاراس کاردۆخ، ئەندامی کۆدیناسیۆنی پژاک- بەشی دووھەم'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٠ی ئایاری ٢٠١٠؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> == بڵاو کردنی دەنگ == لە ١ی ئازاری ٢٠٢١دا ماڵپەڕی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] فایلێکی دەنگ بڵاو کردەوە کە لەتێدا عاکیف مامۆ زاگرۆس سەبارەت بە [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] و گرینگێتیی تێکۆشان بۆ ئازادیی ئەو قسە دەکات.<ref name="فرات ٣"/> <ref name="پژاک ٢">[https://pjak.eu/fa/شهید-عاکیف-مامو-زاگرس-لازم-است-هر-کس-بر/ پارتی ژیانی ئازادی کوردستان: ''شەھید عاکیف مامۆ زاگرۆس: پێویستە ھەموو کەسێک بۆ پشتیوانی لە کامپەینی ئازادیی ڕێبەر ئاپۆ ھەستێتەوە'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١ی ئازاری ٢٠٢١؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> == کەڵک وەرگرتنی فەرزاد کەمانگەر لە ناوی مامۆ زاگرۆس == شێرکۆ جیھانی ئەسڵ ئەندامی [[ڕێکخراوەی بەرگری لە مافی مرۆڤ لە کوردستان]] و زیندانیی سیاسیی پێشوو دەڵێت [[فەرزاد کەمانگەر]] لە بەندیخانە تەلەفۆنی لێ کردووە و نامەیەکی دۆستانە ڕووی بە [[فەرزاد قوبادی]] (ھەورام ژیان) لەژێر سەردێڕی «''گەڕانەوەی پەڕەسێلکەکان''»ی بۆ خوێندووە و داوای لێ کردووە کە نامەکەی بە نازناوی «ڕێبین مامۆ زاگرۆس» بڵاو بکاتەوە. «ڕێبین» ناوی شۆڕشگێڕانەی [[ناسر قادرزادە]] لە گەریلاکانی پارتی کرێکارانی کوردستانە و «مامۆ زاگرۆس»یش ئاماژە بە عاکیف مامۆ زاگرۆس دەکات کە فەرزاد کەمانگەر زۆر حەزی لەو دوو ھەڤالە بووە.<ref name="لەجڤەر ١">[http://www.lajvar.se/1389/05/17/2827/ لەجڤەر: ''گەڕانەوەی پەڕەسێلکەکان؛ نامەیەکی بڵاونەکراو لە فەرزاد کەمانگەر'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٨ی ئابی ٢٠١٠؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230709233719/http://www.lajvar.se/1389/05/17/2827/ |date= ٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="زاگرۆس پۆست ١">[http://zagrospost.com/wp-content/uploads/2014/08/in-safar...pdf لەجڤەر: ''ئەم سەفەرە سەری دەیھەوێت و دڵێک'' (بە فارسی)، کۆکەرەوە شێرکۆ جیھانی ئەسڵ، ٢٠١٤؛ پپ ١٤٣-١٤٦؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> == سەبارەت بە عاکیف مامۆ زاگرۆس == کۆمیتەی شەھیدەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان لە پایزی ٢٠٢٢ کتێبێک لەژێر ناوی «''سروەی ژیانبەخش''» (بە فارسی: ''نسیم حیاتبخش'') بڵاوکردووە کە لە تێدا بجگە لە وتارەکانی ھەڤالانی عاکیف مامۆ زاگرۆس سەبارەت بە ژیان و تێکۆشان و کەسایەتیی ئەو، وتارەکانێک لەخۆی و ژیاننامەی لەزمانی خۆی چاپ کراوەتەوە.<ref name="سروەی ژیانبەخش ١">[https://pjak.eu/fa/wp-content/uploads/2022/11/کتابچه-شهید-عاکف.pdf ''سروەی ژیانبەخش: ھەڤال عاکیف مامۆ زاگرۆس'' (بە فارسی)، کۆمیتەی شەھیدەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان، ٢٠٢٢؛] سەردان لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:خەڵکی بۆکان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] [[پۆل:ئاپۆییستەکان]] [[پۆل:سۆشیالیستە کوردەکان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:مردووان بەھۆی لافاو]] r6v164cphd54ahagf5etu18pj84oht6 4 241625 1570117 1569830 2026-03-30T21:01:20Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1570117 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٠٨٠٦ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٨٤٣٠٥ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٢٧ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٧٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٢١١٥٧ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] o3ixrwukfy6zrfv7sbid1e1dappgkhv 0 242509 1570037 1548031 2026-03-30T16:38:40Z 1silent scientist 51740 /* حکوومەت */ 1570037 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Map of the Kurdish state.png }} '''دەوڵەتی کوردی''' حکوومەتێکی خۆسەر بوو لە [[باشووری کوردستان]] کە لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨ تا مانگی حوزەیرانی ١٩١٩ بوونی ھەبوو. ھەرچەندە سەرەتا ملکەچی بەریتانیا بوو، بەڵام لە کۆتاییدا دوای یاخیبوونێکی دژە بەریتانیا ھەڵوەشایەوە. == ناو == «دەوڵەتی کوردی» ئیگزۆنیۆمێکە کە بەرپرسانی بەریتانیا لە لەندەن و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بۆ وەسفکردنی ئەم سیاسەتە لە ماوەی بوونیدا بەکاریان ھێناوە. سەعد ئەسکەندەر باس لەوە دەکات کە ئەم دەستەواژەیە ھەڵەیە، بەو پێیەی کە بە تەواوی سەربەخۆ نەبووە. '''<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eskander|یەکەم=Saad|سەردێڕ=Britain's Policy Towards The Kurdish Question, 1915-1923|ناونیشان=http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=etheses.lse.ac.uk|پەڕەکان=٤٩–٥٧, ١٨٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031085954/http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf}}</ref>''' ==مێژوو== ===دامەزراندن=== لەگەڵ ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨دا، [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحموود]] هەوڵی دا لە عوسمانییەکان جیا ببێتەوە و ناوچەیەکی کوردیی [[خۆبەڕێوەبەر]] لەژێر سەرپەرشتی [[بەریتانیا]]دا دروست بکات. ئەو لەلایەن ئەنجومەنێکی پیاوچاکانی [[کورد]]ەوە لە ناوچەی [[سلێمانی]] وەک [[سەرۆکی حکوومەت]] هەڵبژێردرا. هەر کە بەریتانییەکان [[کەرکووک]]یان گرت (٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨)، شێح مەحموود هێرشی کردە سەر سەربازانی عوسمانی و دیل و دەستگیری کردن، کۆتایی هاتنی دەسەڵاتی عوسمانی ڕاگەیاند و بەیعەتی خۆی بۆ بەریتانیا دووپات کردەوە. ناوچە کوردییەکانی دیکەی وەک [[ڕانیە]] و [[کۆیە]]ش هەمان هەنگاویان نا. لە ڕووانگەی عوسمانییەکانەوە، ناوچەکە هێشتا بەپێی یاسا هی ئەوان بوو. (زانیاری زیاتر: [[کێشەی مووسڵ]]). ئەوان دەوڵەتی کوردییان بە فەرمی نەدەناسی. بە پێچەوانەوە، بەرپرسانی بەریتانیا بڕیاریان دا هاوکاری لەگەڵ کوردەکان قبووڵ بکەن، سەرەڕای ئەوەی بە فەرمی خاوەنی سیاسەتێکی ڕوون نەبوون سەبارەت بە [[باشووری کوردستان]]، هەروەها بەهۆی ئەوەی لەو کاتەدا لە ڕووی سەربازی و سیاسییەوە لە پێگەیەکدا نەبوون کە بتوانن پشتگوێی هەستی نەتەوەیی کورد بگرن. شێخ مەحموود لەلایەن بەریتانییەکانەوە وەک پارێزگاری «ناوچەی ب» دەستنیشان کرا، کە لە باشووری ڕووباری [[زێی بچووک]]ەوە تا سنووری کۆنی عوسمانی-فارس درێژ دەبووەوە. شێخ مەحموود هەوڵی دا هەژموونی خۆی لە دەرەوەی ناوچە دیاریکراوەکە فراوان بکات، هەروەها هاوکارییە داراییەکانی بەریتانیای بۆ دابینکردنی [[مووچە]]ی سەربازەکانی و یارمەتیدان لە چاکبوونەوە لە وێرانکارییەکانی شەڕ بەکار هێنا. شێخ مەحموود هیوای دەخواست بە کڕینی دڵسۆزی سەرۆک هۆزەکان، بنکەی دەسەڵاتی خۆی بەهێز بکات. ئەمەش بووە هۆی تێکچوونی پەیوەندییەکان لەگەڵ بەریتانییەکان و زەمینەی بۆ ڕاپەڕینێکی کۆتایی خۆش کرد. ===ڕاپەڕینی ئایاری ١٩١٩=== لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا، چەند مانگێک دوای ئەوەی وەک پارێزگاری [[سلێمانی]] دەستنیشان کرا، شێخ مەحموود ٣٠٠ چەکداری هۆزەکانی کۆکردەوە، سەرپەرشتیارانی بەریتانیای دەرکرد و خۆی وەک «فەرمانڕەوای تەواوی [[کوردستان]]» ناساند، بەمەش یەکەمین ڕاپەڕینەکانی [[شێخ مەحموودی حەفید]] دەستی پێکرد. لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەدا، کوردەکان هەندێک سەرکەوتنیان بەدەست هێنا لە ڕێگەی بۆسە دانان بۆ هێزە بچووکەکانی بەریتانیا کە لە [[چەمچەماڵ]] لایان دابوو. لە هەردوو دیوی سنوورەوە، هۆزەکان پشتگیری خۆیان بۆ شێخ مەحموود ڕاگەیاند. شێخ مەحموود بە بەکارهێنانی دەسەڵاتی خۆی وەک ڕێبەرێکی ئایینی، لە ساڵی ١٩١٩دا داوای جیهادی دژی بەریتانییەکان کرد و بەم شێوەیە پشتگیری زۆرێک لەو کوردانەی بەدەست هێنا کە بێلایەن بوون بەرامبەر بە خەباتی نەتەوەیی. هەرچەندە چڕی خەباتەکە پاڵنەرەکەی [[ئایین]] بوو، بەڵام جووتیارانی کورد بیرۆکەی «ئازادی نەتەوەیی و سیاسی بۆ هەمووان»یان وەرگرت و تێکۆشان بۆ «باشترکردنی پێگەی کۆمەڵایەتییان». چەکدارانی [[هۆز]]ەکان لە [[ئێران]] و [[عێراق]]ەوە بە خێرایی لەگەڵ شێخ مەحموود هاوپەیمانییان بەست، چونکە ئەو لە دژایەتیکردنی دەسەڵاتی بەریتانیادا سەرکەوتووتر دەبوو. بە وتەی مەکداوڵ، هێزەکانی شێخ «بە شێوەیەکی سەرەکی لە دانیشتووانی ناوچەی [[بەرزنجە]] و خێڵەکان، [[هەمەوەند]] لەژێر فەرمانی [[کەریم فەتاح بەگ]]، و بەشە ناڕازییەکانی هۆزەکانی [[جاف]]، [[جەباری]]، شێخ بزێنی و شوانی پێکهاتبوون». جەماوەریی و ژمارەی سەربازانی شێخ مەحموود دوای بۆسەکانیان بۆ سەر کاروانە سەربازییەکانی [[بەریتانیا]] بەردەوام زیادی دەکرد. لە نێوان لایەنگرانی شێخ مەحمووددا، [[مستەفا بارزانی]] تەمەن ١٦ ساڵانیش هەبوو، کە دواتر بوو بە ڕێبەری بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد و فەرماندەی هێزەکانی [[پێشمەرگە]]. بارزانی و پیاوەکانی بە فەرمانی شێخ [[ئەحمەد بارزانی]]، سەرۆکی هۆزی [[بارزانی|بارزان]]، لە [[دۆڵی پیاوە]]وە پەڕینەوە بۆ ئەوەی پەیوەندی بە شێخ مەحموودەوە بکەن. هەرچەندە لە ڕێگادا چەندین جار بۆسەیان بۆ دانرا، بەڵام بارزانی و پیاوەکانی توانییان بگەنە شوێنی شێخ مەحموود، بەڵام زۆر درەنگ گەیشتن بۆ ئەوەی یارمەتییەکی جدی لە ڕاپەڕینەکەدا پێشکەش بکەن. چەکدارانی بارزانی تەنها بەشێکی بچووک بوون لە هێزە ٥٠٠ کەسییەکەی شێخ. کاتێک بەریتانییەکان لە دەسەڵاتی سیاسی و سەربازیی ڕوو لە گەشەی شێخ ئاگادار بوون، ناچار بوون بە سەربازی وەڵام بدەنەوە. دوو لیوا ڕەوانە کران، کە لە ١٨ی حوزەیراندا لە «[[بازیان|دەربەندی بازیان]]» هێزی کوردەکانیان تێکشکاند و لە ٢٨ی مانگدا [[هەڵەبجە]]یان داگیرکرد، بەمەش کۆتاییان بە دەوڵەتی کوردی هێنا و ڕاپەڕینەکەیان سەرکوت کرد. == حکوومەت == [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحموودی حەفید]] سەرۆکی حکوومەتی دەوڵەتی کوردی بوو. لە یەکەم ڕۆژی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٨دا، دەسەڵاتدارانی بەریتانیا وەک حوکمداری ناوچەی سلێمانی دانیان پێدانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=A Modern History of the Kurds|سەردێڕ=Incorporating Turkey’s Kurds|نووسەر=McDowall|نووسەر1-یەکەم=David|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|زمان=en|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-١٨٥-٥|ڕێڕەو= https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&redir_esc=y|ساڵ=١٩٩٧|ڕێڕەوی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20230630001417/https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|بەرواری ئەرشیف=2023-06-30|دۆخی ڕێڕەو=live}}</ref> ڕۆڵی بەریتانیا تەنھا لە چاودێریکردندا سنووردار بوو، و [[ئێدوارد نووئێل]] لەلایەن [[ئارنۆڵد ویڵسن]]ەوە وەک کارمەندێکی سیاسی بەرپرسیار لە چاودێریکردن دەستنیشانکرا. لە کاتێکدا کە حکوومەتی دەوڵەتی کوردی سەربەخۆیی خۆی لەو پرسانەی کە پەیوەست بوون بە دادوەری و داھاتەوە پاراست. ===ئاڵا=== ئەم حکوومەتە تا ئایاری ١٩١٩ ئاڵای [[شانشینی یەکگرتوو]]ی بەکار دەهێنا. ئیلهان کیلیچ دەڵێت حکوومەتەکە لەگەڵ هەڵگیرسانی ڕاپەڕین لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا «[[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کورد]]ی بەرزکردەوە»، هەرچەندە هیچ وردەکارییەک لەسەر دیزاینەکەی نادات. بەڵام نووسەرانی [[پەرتووک]]ی «لە دووژمنەوە بۆ هاوپەیمان: [[تورکیا]] و [[بەریتانیا]]، ١٩١٨-١٩٦٠» بە وردی باس لە دیزاینەکەی دەکەن و دەڵێن: «ئاڵایەک کە لە ساڵی ١٩١٩دا دیزاین کرابوو، ڕەنگی [[سەوز]] بوو، بازنەیەکی [[سوور]] و [[مانگ]]ێکی [[سپی]] لەناو بازنەکەدا بوو». ماڵپەڕی flaglog.com کە [[پێڕست]]ێکی [[ئۆنلاین|سەرھێڵە]] بۆ [[ئاڵا]]کان، بە هەمان شێوە پشتڕاستی دەکاتەوە کە « شێخ مەحموود لەژێر ئاڵایەکی سەوزی کوردیدا دژی بەریتانییەکان ڕاپەری. ڕاپەڕینەکە لە مانگی حوزەیراندا سەرکوت کرا، بەڵام شێخ مەحموود لە ساڵی ١٩٢٢دا دەگەڕایەوە بۆ ئەوەی شانشینییەکی دانپێدانەنراوی [[کوردستان]] لەژێر هەمان ئاڵادا ڕابگەیەنێت». == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سیاسەت|کۆمەڵگا|مێژوو|عێراق|وڵاتەکان}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] 7gxne5p1wmsilk4l0s9wnjif543ndyf 1570038 1570037 2026-03-30T16:40:48Z 1silent scientist 51740 /* حکوومەت */ 1570038 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Map of the Kurdish state.png }} '''دەوڵەتی کوردی''' حکوومەتێکی خۆسەر بوو لە [[باشووری کوردستان]] کە لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨ تا مانگی حوزەیرانی ١٩١٩ بوونی ھەبوو. ھەرچەندە سەرەتا ملکەچی بەریتانیا بوو، بەڵام لە کۆتاییدا دوای یاخیبوونێکی دژە بەریتانیا ھەڵوەشایەوە. == ناو == «دەوڵەتی کوردی» ئیگزۆنیۆمێکە کە بەرپرسانی بەریتانیا لە لەندەن و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بۆ وەسفکردنی ئەم سیاسەتە لە ماوەی بوونیدا بەکاریان ھێناوە. سەعد ئەسکەندەر باس لەوە دەکات کە ئەم دەستەواژەیە ھەڵەیە، بەو پێیەی کە بە تەواوی سەربەخۆ نەبووە. '''<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eskander|یەکەم=Saad|سەردێڕ=Britain's Policy Towards The Kurdish Question, 1915-1923|ناونیشان=http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=etheses.lse.ac.uk|پەڕەکان=٤٩–٥٧, ١٨٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031085954/http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf}}</ref>''' ==مێژوو== ===دامەزراندن=== لەگەڵ ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨دا، [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحموود]] هەوڵی دا لە عوسمانییەکان جیا ببێتەوە و ناوچەیەکی کوردیی [[خۆبەڕێوەبەر]] لەژێر سەرپەرشتی [[بەریتانیا]]دا دروست بکات. ئەو لەلایەن ئەنجومەنێکی پیاوچاکانی [[کورد]]ەوە لە ناوچەی [[سلێمانی]] وەک [[سەرۆکی حکوومەت]] هەڵبژێردرا. هەر کە بەریتانییەکان [[کەرکووک]]یان گرت (٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨)، شێح مەحموود هێرشی کردە سەر سەربازانی عوسمانی و دیل و دەستگیری کردن، کۆتایی هاتنی دەسەڵاتی عوسمانی ڕاگەیاند و بەیعەتی خۆی بۆ بەریتانیا دووپات کردەوە. ناوچە کوردییەکانی دیکەی وەک [[ڕانیە]] و [[کۆیە]]ش هەمان هەنگاویان نا. لە ڕووانگەی عوسمانییەکانەوە، ناوچەکە هێشتا بەپێی یاسا هی ئەوان بوو. (زانیاری زیاتر: [[کێشەی مووسڵ]]). ئەوان دەوڵەتی کوردییان بە فەرمی نەدەناسی. بە پێچەوانەوە، بەرپرسانی بەریتانیا بڕیاریان دا هاوکاری لەگەڵ کوردەکان قبووڵ بکەن، سەرەڕای ئەوەی بە فەرمی خاوەنی سیاسەتێکی ڕوون نەبوون سەبارەت بە [[باشووری کوردستان]]، هەروەها بەهۆی ئەوەی لەو کاتەدا لە ڕووی سەربازی و سیاسییەوە لە پێگەیەکدا نەبوون کە بتوانن پشتگوێی هەستی نەتەوەیی کورد بگرن. شێخ مەحموود لەلایەن بەریتانییەکانەوە وەک پارێزگاری «ناوچەی ب» دەستنیشان کرا، کە لە باشووری ڕووباری [[زێی بچووک]]ەوە تا سنووری کۆنی عوسمانی-فارس درێژ دەبووەوە. شێخ مەحموود هەوڵی دا هەژموونی خۆی لە دەرەوەی ناوچە دیاریکراوەکە فراوان بکات، هەروەها هاوکارییە داراییەکانی بەریتانیای بۆ دابینکردنی [[مووچە]]ی سەربازەکانی و یارمەتیدان لە چاکبوونەوە لە وێرانکارییەکانی شەڕ بەکار هێنا. شێخ مەحموود هیوای دەخواست بە کڕینی دڵسۆزی سەرۆک هۆزەکان، بنکەی دەسەڵاتی خۆی بەهێز بکات. ئەمەش بووە هۆی تێکچوونی پەیوەندییەکان لەگەڵ بەریتانییەکان و زەمینەی بۆ ڕاپەڕینێکی کۆتایی خۆش کرد. ===ڕاپەڕینی ئایاری ١٩١٩=== لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا، چەند مانگێک دوای ئەوەی وەک پارێزگاری [[سلێمانی]] دەستنیشان کرا، شێخ مەحموود ٣٠٠ چەکداری هۆزەکانی کۆکردەوە، سەرپەرشتیارانی بەریتانیای دەرکرد و خۆی وەک «فەرمانڕەوای تەواوی [[کوردستان]]» ناساند، بەمەش یەکەمین ڕاپەڕینەکانی [[شێخ مەحموودی حەفید]] دەستی پێکرد. لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەدا، کوردەکان هەندێک سەرکەوتنیان بەدەست هێنا لە ڕێگەی بۆسە دانان بۆ هێزە بچووکەکانی بەریتانیا کە لە [[چەمچەماڵ]] لایان دابوو. لە هەردوو دیوی سنوورەوە، هۆزەکان پشتگیری خۆیان بۆ شێخ مەحموود ڕاگەیاند. شێخ مەحموود بە بەکارهێنانی دەسەڵاتی خۆی وەک ڕێبەرێکی ئایینی، لە ساڵی ١٩١٩دا داوای جیهادی دژی بەریتانییەکان کرد و بەم شێوەیە پشتگیری زۆرێک لەو کوردانەی بەدەست هێنا کە بێلایەن بوون بەرامبەر بە خەباتی نەتەوەیی. هەرچەندە چڕی خەباتەکە پاڵنەرەکەی [[ئایین]] بوو، بەڵام جووتیارانی کورد بیرۆکەی «ئازادی نەتەوەیی و سیاسی بۆ هەمووان»یان وەرگرت و تێکۆشان بۆ «باشترکردنی پێگەی کۆمەڵایەتییان». چەکدارانی [[هۆز]]ەکان لە [[ئێران]] و [[عێراق]]ەوە بە خێرایی لەگەڵ شێخ مەحموود هاوپەیمانییان بەست، چونکە ئەو لە دژایەتیکردنی دەسەڵاتی بەریتانیادا سەرکەوتووتر دەبوو. بە وتەی مەکداوڵ، هێزەکانی شێخ «بە شێوەیەکی سەرەکی لە دانیشتووانی ناوچەی [[بەرزنجە]] و خێڵەکان، [[هەمەوەند]] لەژێر فەرمانی [[کەریم فەتاح بەگ]]، و بەشە ناڕازییەکانی هۆزەکانی [[جاف]]، [[جەباری]]، شێخ بزێنی و شوانی پێکهاتبوون». جەماوەریی و ژمارەی سەربازانی شێخ مەحموود دوای بۆسەکانیان بۆ سەر کاروانە سەربازییەکانی [[بەریتانیا]] بەردەوام زیادی دەکرد. لە نێوان لایەنگرانی شێخ مەحمووددا، [[مستەفا بارزانی]] تەمەن ١٦ ساڵانیش هەبوو، کە دواتر بوو بە ڕێبەری بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد و فەرماندەی هێزەکانی [[پێشمەرگە]]. بارزانی و پیاوەکانی بە فەرمانی شێخ [[ئەحمەد بارزانی]]، سەرۆکی هۆزی [[بارزانی|بارزان]]، لە [[دۆڵی پیاوە]]وە پەڕینەوە بۆ ئەوەی پەیوەندی بە شێخ مەحموودەوە بکەن. هەرچەندە لە ڕێگادا چەندین جار بۆسەیان بۆ دانرا، بەڵام بارزانی و پیاوەکانی توانییان بگەنە شوێنی شێخ مەحموود، بەڵام زۆر درەنگ گەیشتن بۆ ئەوەی یارمەتییەکی جدی لە ڕاپەڕینەکەدا پێشکەش بکەن. چەکدارانی بارزانی تەنها بەشێکی بچووک بوون لە هێزە ٥٠٠ کەسییەکەی شێخ. کاتێک بەریتانییەکان لە دەسەڵاتی سیاسی و سەربازیی ڕوو لە گەشەی شێخ ئاگادار بوون، ناچار بوون بە سەربازی وەڵام بدەنەوە. دوو لیوا ڕەوانە کران، کە لە ١٨ی حوزەیراندا لە «[[بازیان|دەربەندی بازیان]]» هێزی کوردەکانیان تێکشکاند و لە ٢٨ی مانگدا [[هەڵەبجە]]یان داگیرکرد، بەمەش کۆتاییان بە دەوڵەتی کوردی هێنا و ڕاپەڕینەکەیان سەرکوت کرد. == حکوومەت == [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحموودی حەفید]] سەرۆکی حکوومەتی دەوڵەتی کوردی بوو. لە یەکەم ڕۆژی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٨دا، دەسەڵاتدارانی [[بەریتانیا]] وەک حوکمداری ناوچەی [[سلێمانی]] دانیان پێدانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=A Modern History of the Kurds|سەردێڕ=Incorporating Turkey’s Kurds|نووسەر=McDowall|نووسەر1-یەکەم=David|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|زمان=en|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-١٨٥-٥|ڕێڕەو= https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&redir_esc=y|ساڵ=١٩٩٧|ڕێڕەوی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20230630001417/https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|بەرواری ئەرشیف=2023-06-30|دۆخی ڕێڕەو=live}}</ref> ڕۆڵی بەریتانیا تەنھا لە چاودێریکردندا سنووردار بوو، و [[ئێدوارد نووئێل]] لەلایەن [[ئارنۆڵد ویڵسن]]ەوە وەک کارمەندێکی سیاسی بەرپرسیار لە چاودێریکردن دەستنیشانکرا. لە کاتێکدا کە حکوومەتی دەوڵەتی کوردی سەربەخۆیی خۆی لەو پرسانەی کە پەیوەست بوون بە دادوەری و داھاتەوە پاراست. ===ئاڵا=== ئەم حکوومەتە تا ئایاری ١٩١٩ ئاڵای [[شانشینی یەکگرتوو]]ی بەکار دەهێنا.<ref>https://ueaeprints.uea.ac.uk/id/eprint/69191/1/ILHAN_KILIC-NOVEMBER_2018_MPhil_-HISTORY-THESIS_FULL.pdf</ref> ئیلهان کیلیچ دەڵێت حکوومەتەکە لەگەڵ هەڵگیرسانی ڕاپەڕین لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا «[[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کورد]]ی بەرزکردەوە»، هەرچەندە هیچ وردەکارییەک لەسەر دیزاینەکەی نادات. بەڵام نووسەرانی [[پەرتووک]]ی «لە دووژمنەوە بۆ هاوپەیمان: [[تورکیا]] و [[بەریتانیا]]، ١٩١٨-١٩٦٠» بە وردی باس لە دیزاینەکەی دەکەن و دەڵێن: «ئاڵایەک کە لە ساڵی ١٩١٩دا دیزاین کرابوو، ڕەنگی [[سەوز]] بوو، بازنەیەکی [[سوور]] و [[مانگ]]ێکی [[سپی]] لەناو بازنەکەدا بوو». ماڵپەڕی flaglog.com کە [[پێڕست]]ێکی [[ئۆنلاین|سەرھێڵە]] بۆ [[ئاڵا]]کان، بە هەمان شێوە پشتڕاستی دەکاتەوە کە « شێخ مەحموود لەژێر ئاڵایەکی سەوزی کوردیدا دژی بەریتانییەکان ڕاپەری. ڕاپەڕینەکە لە مانگی حوزەیراندا سەرکوت کرا، بەڵام شێخ مەحموود لە ساڵی ١٩٢٢دا دەگەڕایەوە بۆ ئەوەی شانشینییەکی دانپێدانەنراوی [[کوردستان]] لەژێر هەمان ئاڵادا ڕابگەیەنێت».<ref>https://books.google.com/books/about/From_Enemies_to_Allies.html?hl=ar&id=yFqbEAAAQBAJ#v=onepage&q=iraqi%20kurdistan%20flag%201919&f=false</ref><ref>https://flaglog.com/1919</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سیاسەت|کۆمەڵگا|مێژوو|عێراق|وڵاتەکان}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] t0ypzv8fad73fhg96qg1852128p03d3 1570039 1570038 2026-03-30T16:41:59Z 1silent scientist 51740 1570039 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Map of the Kurdish state.png }} '''دەوڵەتی کوردی''' [[خۆبەڕێوەبەری|حکوومەتێکی خۆسەر]] بوو لە [[باشووری کوردستان]] کە لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨ تا مانگی حوزەیرانی ١٩١٩ بوونی ھەبوو. ھەرچەندە سەرەتا ملکەچی [[بەریتانیا]] بوو، بەڵام لە کۆتاییدا دوای یاخیبوونێکی دژە بەریتانیا ھەڵوەشایەوە. == ناو == «دەوڵەتی کوردی» ئیگزۆنیۆمێکە کە بەرپرسانی بەریتانیا لە لەندەن و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بۆ وەسفکردنی ئەم سیاسەتە لە ماوەی بوونیدا بەکاریان ھێناوە. سەعد ئەسکەندەر باس لەوە دەکات کە ئەم دەستەواژەیە ھەڵەیە، بەو پێیەی کە بە تەواوی سەربەخۆ نەبووە. '''<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eskander|یەکەم=Saad|سەردێڕ=Britain's Policy Towards The Kurdish Question, 1915-1923|ناونیشان=http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=etheses.lse.ac.uk|پەڕەکان=٤٩–٥٧, ١٨٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031085954/http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf}}</ref>''' ==مێژوو== ===دامەزراندن=== لەگەڵ ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨دا، [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحموود]] هەوڵی دا لە عوسمانییەکان جیا ببێتەوە و ناوچەیەکی کوردیی [[خۆبەڕێوەبەر]] لەژێر سەرپەرشتی [[بەریتانیا]]دا دروست بکات. ئەو لەلایەن ئەنجومەنێکی پیاوچاکانی [[کورد]]ەوە لە ناوچەی [[سلێمانی]] وەک [[سەرۆکی حکوومەت]] هەڵبژێردرا. هەر کە بەریتانییەکان [[کەرکووک]]یان گرت (٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨)، شێح مەحموود هێرشی کردە سەر سەربازانی عوسمانی و دیل و دەستگیری کردن، کۆتایی هاتنی دەسەڵاتی عوسمانی ڕاگەیاند و بەیعەتی خۆی بۆ بەریتانیا دووپات کردەوە. ناوچە کوردییەکانی دیکەی وەک [[ڕانیە]] و [[کۆیە]]ش هەمان هەنگاویان نا. لە ڕووانگەی عوسمانییەکانەوە، ناوچەکە هێشتا بەپێی یاسا هی ئەوان بوو. (زانیاری زیاتر: [[کێشەی مووسڵ]]). ئەوان دەوڵەتی کوردییان بە فەرمی نەدەناسی. بە پێچەوانەوە، بەرپرسانی بەریتانیا بڕیاریان دا هاوکاری لەگەڵ کوردەکان قبووڵ بکەن، سەرەڕای ئەوەی بە فەرمی خاوەنی سیاسەتێکی ڕوون نەبوون سەبارەت بە [[باشووری کوردستان]]، هەروەها بەهۆی ئەوەی لەو کاتەدا لە ڕووی سەربازی و سیاسییەوە لە پێگەیەکدا نەبوون کە بتوانن پشتگوێی هەستی نەتەوەیی کورد بگرن. شێخ مەحموود لەلایەن بەریتانییەکانەوە وەک پارێزگاری «ناوچەی ب» دەستنیشان کرا، کە لە باشووری ڕووباری [[زێی بچووک]]ەوە تا سنووری کۆنی عوسمانی-فارس درێژ دەبووەوە. شێخ مەحموود هەوڵی دا هەژموونی خۆی لە دەرەوەی ناوچە دیاریکراوەکە فراوان بکات، هەروەها هاوکارییە داراییەکانی بەریتانیای بۆ دابینکردنی [[مووچە]]ی سەربازەکانی و یارمەتیدان لە چاکبوونەوە لە وێرانکارییەکانی شەڕ بەکار هێنا. شێخ مەحموود هیوای دەخواست بە کڕینی دڵسۆزی سەرۆک هۆزەکان، بنکەی دەسەڵاتی خۆی بەهێز بکات. ئەمەش بووە هۆی تێکچوونی پەیوەندییەکان لەگەڵ بەریتانییەکان و زەمینەی بۆ ڕاپەڕینێکی کۆتایی خۆش کرد. ===ڕاپەڕینی ئایاری ١٩١٩=== لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا، چەند مانگێک دوای ئەوەی وەک پارێزگاری [[سلێمانی]] دەستنیشان کرا، شێخ مەحموود ٣٠٠ چەکداری هۆزەکانی کۆکردەوە، سەرپەرشتیارانی بەریتانیای دەرکرد و خۆی وەک «فەرمانڕەوای تەواوی [[کوردستان]]» ناساند، بەمەش یەکەمین ڕاپەڕینەکانی [[شێخ مەحموودی حەفید]] دەستی پێکرد. لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەدا، کوردەکان هەندێک سەرکەوتنیان بەدەست هێنا لە ڕێگەی بۆسە دانان بۆ هێزە بچووکەکانی بەریتانیا کە لە [[چەمچەماڵ]] لایان دابوو. لە هەردوو دیوی سنوورەوە، هۆزەکان پشتگیری خۆیان بۆ شێخ مەحموود ڕاگەیاند. شێخ مەحموود بە بەکارهێنانی دەسەڵاتی خۆی وەک ڕێبەرێکی ئایینی، لە ساڵی ١٩١٩دا داوای جیهادی دژی بەریتانییەکان کرد و بەم شێوەیە پشتگیری زۆرێک لەو کوردانەی بەدەست هێنا کە بێلایەن بوون بەرامبەر بە خەباتی نەتەوەیی. هەرچەندە چڕی خەباتەکە پاڵنەرەکەی [[ئایین]] بوو، بەڵام جووتیارانی کورد بیرۆکەی «ئازادی نەتەوەیی و سیاسی بۆ هەمووان»یان وەرگرت و تێکۆشان بۆ «باشترکردنی پێگەی کۆمەڵایەتییان». چەکدارانی [[هۆز]]ەکان لە [[ئێران]] و [[عێراق]]ەوە بە خێرایی لەگەڵ شێخ مەحموود هاوپەیمانییان بەست، چونکە ئەو لە دژایەتیکردنی دەسەڵاتی بەریتانیادا سەرکەوتووتر دەبوو. بە وتەی مەکداوڵ، هێزەکانی شێخ «بە شێوەیەکی سەرەکی لە دانیشتووانی ناوچەی [[بەرزنجە]] و خێڵەکان، [[هەمەوەند]] لەژێر فەرمانی [[کەریم فەتاح بەگ]]، و بەشە ناڕازییەکانی هۆزەکانی [[جاف]]، [[جەباری]]، شێخ بزێنی و شوانی پێکهاتبوون». جەماوەریی و ژمارەی سەربازانی شێخ مەحموود دوای بۆسەکانیان بۆ سەر کاروانە سەربازییەکانی [[بەریتانیا]] بەردەوام زیادی دەکرد. لە نێوان لایەنگرانی شێخ مەحمووددا، [[مستەفا بارزانی]] تەمەن ١٦ ساڵانیش هەبوو، کە دواتر بوو بە ڕێبەری بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد و فەرماندەی هێزەکانی [[پێشمەرگە]]. بارزانی و پیاوەکانی بە فەرمانی شێخ [[ئەحمەد بارزانی]]، سەرۆکی هۆزی [[بارزانی|بارزان]]، لە [[دۆڵی پیاوە]]وە پەڕینەوە بۆ ئەوەی پەیوەندی بە شێخ مەحموودەوە بکەن. هەرچەندە لە ڕێگادا چەندین جار بۆسەیان بۆ دانرا، بەڵام بارزانی و پیاوەکانی توانییان بگەنە شوێنی شێخ مەحموود، بەڵام زۆر درەنگ گەیشتن بۆ ئەوەی یارمەتییەکی جدی لە ڕاپەڕینەکەدا پێشکەش بکەن. چەکدارانی بارزانی تەنها بەشێکی بچووک بوون لە هێزە ٥٠٠ کەسییەکەی شێخ. کاتێک بەریتانییەکان لە دەسەڵاتی سیاسی و سەربازیی ڕوو لە گەشەی شێخ ئاگادار بوون، ناچار بوون بە سەربازی وەڵام بدەنەوە. دوو لیوا ڕەوانە کران، کە لە ١٨ی حوزەیراندا لە «[[بازیان|دەربەندی بازیان]]» هێزی کوردەکانیان تێکشکاند و لە ٢٨ی مانگدا [[هەڵەبجە]]یان داگیرکرد، بەمەش کۆتاییان بە دەوڵەتی کوردی هێنا و ڕاپەڕینەکەیان سەرکوت کرد. == حکوومەت == [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحموودی حەفید]] سەرۆکی حکوومەتی دەوڵەتی کوردی بوو. لە یەکەم ڕۆژی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٨دا، دەسەڵاتدارانی [[بەریتانیا]] وەک حوکمداری ناوچەی [[سلێمانی]] دانیان پێدانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=A Modern History of the Kurds|سەردێڕ=Incorporating Turkey’s Kurds|نووسەر=McDowall|نووسەر1-یەکەم=David|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|زمان=en|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-١٨٥-٥|ڕێڕەو= https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&redir_esc=y|ساڵ=١٩٩٧|ڕێڕەوی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20230630001417/https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|بەرواری ئەرشیف=2023-06-30|دۆخی ڕێڕەو=live}}</ref> ڕۆڵی بەریتانیا تەنھا لە چاودێریکردندا سنووردار بوو، و [[ئێدوارد نووئێل]] لەلایەن [[ئارنۆڵد ویڵسن]]ەوە وەک کارمەندێکی سیاسی بەرپرسیار لە چاودێریکردن دەستنیشانکرا. لە کاتێکدا کە حکوومەتی دەوڵەتی کوردی سەربەخۆیی خۆی لەو پرسانەی کە پەیوەست بوون بە دادوەری و داھاتەوە پاراست. ===ئاڵا=== ئەم حکوومەتە تا ئایاری ١٩١٩ ئاڵای [[شانشینی یەکگرتوو]]ی بەکار دەهێنا.<ref>https://ueaeprints.uea.ac.uk/id/eprint/69191/1/ILHAN_KILIC-NOVEMBER_2018_MPhil_-HISTORY-THESIS_FULL.pdf</ref> ئیلهان کیلیچ دەڵێت حکوومەتەکە لەگەڵ هەڵگیرسانی ڕاپەڕین لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا «[[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کورد]]ی بەرزکردەوە»، هەرچەندە هیچ وردەکارییەک لەسەر دیزاینەکەی نادات. بەڵام نووسەرانی [[پەرتووک]]ی «لە دووژمنەوە بۆ هاوپەیمان: [[تورکیا]] و [[بەریتانیا]]، ١٩١٨-١٩٦٠» بە وردی باس لە دیزاینەکەی دەکەن و دەڵێن: «ئاڵایەک کە لە ساڵی ١٩١٩دا دیزاین کرابوو، ڕەنگی [[سەوز]] بوو، بازنەیەکی [[سوور]] و [[مانگ]]ێکی [[سپی]] لەناو بازنەکەدا بوو». ماڵپەڕی flaglog.com کە [[پێڕست]]ێکی [[ئۆنلاین|سەرھێڵە]] بۆ [[ئاڵا]]کان، بە هەمان شێوە پشتڕاستی دەکاتەوە کە « شێخ مەحموود لەژێر ئاڵایەکی سەوزی کوردیدا دژی بەریتانییەکان ڕاپەری. ڕاپەڕینەکە لە مانگی حوزەیراندا سەرکوت کرا، بەڵام شێخ مەحموود لە ساڵی ١٩٢٢دا دەگەڕایەوە بۆ ئەوەی شانشینییەکی دانپێدانەنراوی [[کوردستان]] لەژێر هەمان ئاڵادا ڕابگەیەنێت».<ref>https://books.google.com/books/about/From_Enemies_to_Allies.html?hl=ar&id=yFqbEAAAQBAJ#v=onepage&q=iraqi%20kurdistan%20flag%201919&f=false</ref><ref>https://flaglog.com/1919</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سیاسەت|کۆمەڵگا|مێژوو|عێراق|وڵاتەکان}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] sdntvfeit6vbxhmwiy87grt77fckam9 1570040 1570039 2026-03-30T16:44:11Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1570040 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Map of the Kurdish state.png }} '''دەوڵەتی کوردی''' [[خۆبەڕێوەبەری|حکوومەتێکی خۆسەر]] بوو لە [[باشووری کوردستان]] کە لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨ تا مانگی حوزەیرانی ١٩١٩ بوونی ھەبوو. ھەرچەندە سەرەتا ملکەچی [[بەریتانیا]] بوو، بەڵام لە کۆتاییدا دوای یاخیبوونێکی دژە بەریتانیا ھەڵوەشایەوە. == ناو == «دەوڵەتی کوردی» ئیگزۆنیۆمێکە کە بەرپرسانی بەریتانیا لە لەندەن و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بۆ وەسفکردنی ئەم سیاسەتە لە ماوەی بوونیدا بەکاریان ھێناوە. سەعد ئەسکەندەر باس لەوە دەکات کە ئەم دەستەواژەیە ھەڵەیە، بەو پێیەی کە بە تەواوی سەربەخۆ نەبووە. '''<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eskander|یەکەم=Saad|سەردێڕ=Britain's Policy Towards The Kurdish Question, 1915-1923|ناونیشان=http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=etheses.lse.ac.uk|پەڕەکان=٤٩–٥٧, ١٨٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031085954/http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf}}</ref>''' == مێژوو == === دامەزراندن === لەگەڵ ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨دا، [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحموود]] ھەوڵی دا لە عوسمانییەکان جیا ببێتەوە و ناوچەیەکی کوردیی [[خۆبەڕێوەبەر]] لەژێر سەرپەرشتی [[بەریتانیا]]دا دروست بکات. ئەو لەلایەن ئەنجومەنێکی پیاوچاکانی [[کورد]]ەوە لە ناوچەی [[سلێمانی]] وەک [[سەرۆکی حکوومەت]] ھەڵبژێردرا. ھەر کە بەریتانییەکان [[کەرکووک]]یان گرت (٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨)، شێح مەحموود ھێرشی کردە سەر سەربازانی عوسمانی و دیل و دەستگیری کردن، کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی عوسمانی ڕاگەیاند و بەیعەتی خۆی بۆ بەریتانیا دووپات کردەوە. ناوچە کوردییەکانی دیکەی وەک [[ڕانیە]] و [[کۆیە]]ش ھەمان ھەنگاویان نا. لە ڕووانگەی عوسمانییەکانەوە، ناوچەکە ھێشتا بەپێی یاسا ھی ئەوان بوو. (زانیاری زیاتر: [[کێشەی مووسڵ]]). ئەوان دەوڵەتی کوردییان بە فەرمی نەدەناسی. بە پێچەوانەوە، بەرپرسانی بەریتانیا بڕیاریان دا ھاوکاری لەگەڵ کوردەکان قبووڵ بکەن، سەرەڕای ئەوەی بە فەرمی خاوەنی سیاسەتێکی ڕوون نەبوون سەبارەت بە [[باشووری کوردستان]]، ھەروەھا بەھۆی ئەوەی لەو کاتەدا لە ڕووی سەربازی و سیاسییەوە لە پێگەیەکدا نەبوون کە بتوانن پشتگوێی ھەستی نەتەوەیی کورد بگرن. شێخ مەحموود لەلایەن بەریتانییەکانەوە وەک پارێزگاری «ناوچەی ب» دەستنیشان کرا، کە لە باشووری ڕووباری [[زێی بچووک]]ەوە تا سنووری کۆنی عوسمانی-فارس درێژ دەبووەوە. شێخ مەحموود ھەوڵی دا ھەژموونی خۆی لە دەرەوەی ناوچە دیاریکراوەکە فراوان بکات، ھەروەھا ھاوکارییە دارایییەکانی بەریتانیای بۆ دابینکردنی [[مووچە]]ی سەربازەکانی و یارمەتیدان لە چاکبوونەوە لە وێرانکارییەکانی شەڕ بەکار ھێنا. شێخ مەحموود ھیوای دەخواست بە کڕینی دڵسۆزی سەرۆک ھۆزەکان، بنکەی دەسەڵاتی خۆی بەھێز بکات. ئەمەش بووە ھۆی تێکچوونی پەیوەندییەکان لەگەڵ بەریتانییەکان و زەمینەی بۆ ڕاپەڕینێکی کۆتایی خۆش کرد. === ڕاپەڕینی ئایاری ١٩١٩ === لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا، چەند مانگێک دوای ئەوەی وەک پارێزگاری [[سلێمانی]] دەستنیشان کرا، شێخ مەحموود ٣٠٠ چەکداری ھۆزەکانی کۆکردەوە، سەرپەرشتیارانی بەریتانیای دەرکرد و خۆی وەک «فەرمانڕەوای تەواوی [[کوردستان]]» ناساند، بەمەش یەکەمین ڕاپەڕینەکانی [[شێخ مەحموودی حەفید]] دەستی پێکرد. لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەدا، کوردەکان ھەندێک سەرکەوتنیان بەدەست ھێنا لە ڕێگەی بۆسە دانان بۆ ھێزە بچووکەکانی بەریتانیا کە لە [[چەمچەماڵ]] لایان دابوو. لە ھەردوو دیوی سنوورەوە، ھۆزەکان پشتگیری خۆیان بۆ شێخ مەحموود ڕاگەیاند. شێخ مەحموود بە بەکارھێنانی دەسەڵاتی خۆی وەک ڕێبەرێکی ئایینی، لە ساڵی ١٩١٩دا داوای جیھادی دژی بەریتانییەکان کرد و بەم شێوەیە پشتگیری زۆرێک لەو کوردانەی بەدەست ھێنا کە بێلایەن بوون بەرامبەر بە خەباتی نەتەوەیی. ھەرچەندە چڕی خەباتەکە پاڵنەرەکەی [[ئایین]] بوو، بەڵام جووتیارانی کورد بیرۆکەی «ئازادی نەتەوەیی و سیاسی بۆ ھەمووان»یان وەرگرت و تێکۆشان بۆ «باشترکردنی پێگەی کۆمەڵایەتییان». چەکدارانی [[ھۆز]]ەکان لە [[ئێران]] و [[عێراق]]ەوە بە خێرایی لەگەڵ شێخ مەحموود ھاوپەیمانییان بەست، چونکە ئەو لە دژایەتیکردنی دەسەڵاتی بەریتانیادا سەرکەوتووتر دەبوو. بە وتەی مەکداوڵ، ھێزەکانی شێخ «بە شێوەیەکی سەرەکی لە دانیشتووانی ناوچەی [[بەرزنجە]] و خێڵەکان، [[ھەمەوەند]] لەژێر فەرمانی [[کەریم فەتاح بەگ]]، و بەشە ناڕازییەکانی ھۆزەکانی [[جاف]]، [[جەباری]]، شێخ بزێنی و شوانی پێکھاتبوون». جەماوەریی و ژمارەی سەربازانی شێخ مەحموود دوای بۆسەکانیان بۆ سەر کاروانە سەربازییەکانی [[بەریتانیا]] بەردەوام زیادی دەکرد. لە نێوان لایەنگرانی شێخ مەحمووددا، [[مستەفا بارزانی]] تەمەن ١٦ ساڵانیش ھەبوو، کە دواتر بوو بە ڕێبەری بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد و فەرماندەی ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]. بارزانی و پیاوەکانی بە فەرمانی شێخ [[ئەحمەد بارزانی]]، سەرۆکی ھۆزی [[بارزانی|بارزان]]، لە [[دۆڵی پیاوە]]وە پەڕینەوە بۆ ئەوەی پەیوەندی بە شێخ مەحموودەوە بکەن. ھەرچەندە لە ڕێگادا چەندین جار بۆسەیان بۆ دانرا، بەڵام بارزانی و پیاوەکانی توانییان بگەنە شوێنی شێخ مەحموود، بەڵام زۆر درەنگ گەیشتن بۆ ئەوەی یارمەتییەکی جدی لە ڕاپەڕینەکەدا پێشکەش بکەن. چەکدارانی بارزانی تەنھا بەشێکی بچووک بوون لە ھێزە ٥٠٠ کەسییەکەی شێخ. کاتێک بەریتانییەکان لە دەسەڵاتی سیاسی و سەربازیی ڕوو لە گەشەی شێخ ئاگادار بوون، ناچار بوون بە سەربازی وەڵام بدەنەوە. دوو لیوا ڕەوانە کران، کە لە ١٨ی حوزەیراندا لە «[[بازیان|دەربەندی بازیان]]» ھێزی کوردەکانیان تێکشکاند و لە ٢٨ی مانگدا [[ھەڵەبجە]]یان داگیرکرد، بەمەش کۆتاییان بە دەوڵەتی کوردی ھێنا و ڕاپەڕینەکەیان سەرکوت کرد. == حکوومەت == [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحموودی حەفید]] سەرۆکی حکوومەتی دەوڵەتی کوردی بوو. لە یەکەم ڕۆژی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٨دا، دەسەڵاتدارانی [[بەریتانیا]] وەک حوکمداری ناوچەی [[سلێمانی]] دانیان پێدانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=A Modern History of the Kurds|سەردێڕ=Incorporating Turkey’s Kurds|نووسەر=McDowall|نووسەر1-یەکەم=David|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|زمان=en|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-١٨٥-٥|ڕێڕەو= https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&redir_esc=y|ساڵ=١٩٩٧|ڕێڕەوی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20230630001417/https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|ڕێکەوتی ئەرشیف=2023-06-30|دۆخی ڕێڕەو=live}}</ref> ڕۆڵی بەریتانیا تەنھا لە چاودێریکردندا سنووردار بوو، و [[ئێدوارد نووئێل]] لەلایەن [[ئارنۆڵد ویڵسن]]ەوە وەک کارمەندێکی سیاسی بەرپرسیار لە چاودێریکردن دەستنیشانکرا. لەکاتێکدا کە حکوومەتی دەوڵەتی کوردی سەربەخۆیی خۆی لەو پرسانەی کە پەیوەست بوون بە دادوەری و داھاتەوە پاراست. === ئاڵا === ئەم حکوومەتە تا ئایاری ١٩١٩ ئاڵای [[شانشینی یەکگرتوو]]ی بەکار دەھێنا.<ref>https://ueaeprints.uea.ac.uk/id/eprint/69191/1/ILHAN_KILIC-NOVEMBER_2018_MPhil_-HISTORY-THESIS_FULL.pdf</ref> ئیلھان کیلیچ دەڵێت حکوومەتەکە لەگەڵ ھەڵگیرسانی ڕاپەڕین لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا «[[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کورد]]ی بەرزکردەوە»، ھەرچەندە ھیچ وردەکارییەک لەسەر دیزاینەکەی نادات؛ بەڵام نووسەرانی [[پەرتووک]]ی «لە دووژمنەوە بۆ ھاوپەیمان: [[تورکیا]] و [[بەریتانیا]]، ١٩١٨–١٩٦٠» بە وردی باس لە دیزاینەکەی دەکەن و دەڵێن: «ئاڵایەک کە لە ساڵی ١٩١٩دا دیزاین کرابوو، ڕەنگی [[سەوز]] بوو، بازنەیەکی [[سوور]] و [[مانگ]]ێکی [[سپی]] لەناو بازنەکەدا بوو». ماڵپەڕی flaglog.com کە [[پێڕست]]ێکی [[ئۆنلاین|سەرھێڵە]] بۆ [[ئاڵا]]کان، بە ھەمان شێوە پشتڕاستی دەکاتەوە کە «شێخ مەحموود لەژێر ئاڵایەکی سەوزی کوردیدا دژی بەریتانییەکان ڕاپەری. ڕاپەڕینەکە لە مانگی حوزەیراندا سەرکوت کرا، بەڵام شێخ مەحموود لە ساڵی ١٩٢٢دا دەگەڕایەوە بۆ ئەوەی شانشینییەکی دانپێدانەنراوی [[کوردستان]] لەژێر ھەمان ئاڵادا ڕابگەیەنێت».<ref>https://books.google.com/books/about/From_Enemies_to_Allies.html?hl=ar&id=yFqbEAAAQBAJ#v=onepage&q=iraqi%20kurdistan%20flag%201919&f=false</ref><ref>https://flaglog.com/1919</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سیاسەت|کۆمەڵگا|مێژوو|عێراق|وڵاتەکان}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] tcx3azi6ut7mfii89rtflrpkct1oody 1570062 1570040 2026-03-30T18:00:19Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1570062 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Map of the Kurdish state.png }} '''دەوڵەتی کوردی''' [[خۆبەڕێوەبەری|حکوومەتێکی خۆسەر]] بوو لە [[باشووری کوردستان]] کە لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨ تا مانگی حوزەیرانی ١٩١٩ بوونی ھەبوو. ھەرچەندە سەرەتا ملکەچی [[بەریتانیا]] بوو، بەڵام لە کۆتاییدا دوای یاخیبوونێکی دژە بەریتانیا ھەڵوەشایەوە. == ناو == «دەوڵەتی کوردی» ئیگزۆنیۆمێکە کە بەرپرسانی بەریتانیا لە لەندەن و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بۆ وەسفکردنی ئەم سیاسەتە لە ماوەی بوونیدا بەکاریان ھێناوە. سەعد ئەسکەندەر باس لەوە دەکات کە ئەم دەستەواژەیە ھەڵەیە، بەو پێیەی کە بە تەواوی سەربەخۆ نەبووە. '''<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eskander|یەکەم=Saad|سەردێڕ=Britain's Policy Towards The Kurdish Question, 1915-1923|ناونیشان=http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=etheses.lse.ac.uk|پەڕەکان=٤٩–٥٧, ١٨٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031085954/http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf}}</ref>''' == مێژوو == === دامەزراندن === لەگەڵ ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨دا، [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحموود]] ھەوڵی دا لە عوسمانییەکان جیا ببێتەوە و ناوچەیەکی کوردیی [[خۆبەڕێوەبەر]] لەژێر سەرپەرشتی [[بەریتانیا]]دا دروست بکات. ئەو لەلایەن ئەنجومەنێکی پیاوچاکانی [[کورد]]ەوە لە ناوچەی [[سلێمانی]] وەک [[سەرۆکی حکوومەت]] ھەڵبژێردرا. ھەر کە بەریتانییەکان [[کەرکووک]]یان گرت (٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨)، شێح مەحموود ھێرشی کردە سەر سەربازانی عوسمانی و دیل و دەستگیری کردن، کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی عوسمانی ڕاگەیاند و بەیعەتی خۆی بۆ بەریتانیا دووپات کردەوە. ناوچە کوردییەکانی دیکەی وەک [[ڕانیە]] و [[کۆیە]]ش ھەمان ھەنگاویان نا. لە ڕووانگەی عوسمانییەکانەوە، ناوچەکە ھێشتا بەپێی یاسا ھی ئەوان بوو. (زانیاری زیاتر: [[کێشەی مووسڵ]]). ئەوان دەوڵەتی کوردییان بە فەرمی نەدەناسی. بە پێچەوانەوە، بەرپرسانی بەریتانیا بڕیاریان دا ھاوکاری لەگەڵ کوردەکان قبووڵ بکەن، سەرەڕای ئەوەی بە فەرمی خاوەنی سیاسەتێکی ڕوون نەبوون سەبارەت بە [[باشووری کوردستان]]، ھەروەھا بەھۆی ئەوەی لەو کاتەدا لە ڕووی سەربازی و سیاسییەوە لە پێگەیەکدا نەبوون کە بتوانن ھەستی نەتەوەیی [[کورد]] پشتگوێ بخەن. شێخ مەحموود لەلایەن بەریتانییەکانەوە وەک پارێزگاری «ناوچەی ب» دەستنیشان کرا، کە لە باشووری ڕووباری [[زێی بچووک]]ەوە تا سنووری کۆنی عوسمانی-فارس درێژ دەبووەوە. شێخ مەحموود ھەوڵی دا ھەژموونی خۆی لە دەرەوەی ناوچە دیاریکراوەکە فراوان بکات، ھەروەھا ھاوکارییە دارایییەکانی بەریتانیای بۆ دابینکردنی [[مووچە]]ی سەربازەکانی و یارمەتیدان لە چاکبوونەوە لە وێرانکارییەکانی شەڕ بەکار ھێنا. شێخ مەحموود ھیوای دەخواست بە کڕینی دڵسۆزی سەرۆک ھۆزەکان، بنکەی دەسەڵاتی خۆی بەھێز بکات. ئەمەش بووە ھۆی تێکچوونی پەیوەندییەکان لەگەڵ بەریتانییەکان و زەمینەی بۆ ڕاپەڕینێکی کۆتایی خۆش کرد. === ڕاپەڕینی ئایاری ١٩١٩ === لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا، چەند مانگێک دوای ئەوەی وەک پارێزگاری [[سلێمانی]] دەستنیشان کرا، شێخ مەحموود ٣٠٠ چەکداری ھۆزەکانی کۆکردەوە، سەرپەرشتیارانی بەریتانیای دەرکرد و خۆی وەک «فەرمانڕەوای تەواوی [[کوردستان]]» ناساند، بەمەش یەکەمین ڕاپەڕینەکانی [[شێخ مەحموودی حەفید]] دەستی پێکرد. لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەدا، کوردەکان ھەندێک سەرکەوتنیان بەدەست ھێنا لە ڕێگەی بۆسە دانان بۆ ھێزە بچووکەکانی بەریتانیا کە لە [[چەمچەماڵ]] لایان دابوو. لە ھەردوو دیوی سنوورەوە، ھۆزەکان پشتگیری خۆیان بۆ شێخ مەحموود ڕاگەیاند. شێخ مەحموود بە بەکارھێنانی دەسەڵاتی خۆی وەک ڕێبەرێکی ئایینی، لە ساڵی ١٩١٩دا داوای جیھادی دژی بەریتانییەکان کرد و بەم شێوەیە پشتگیری زۆرێک لەو کوردانەی بەدەست ھێنا کە بێلایەن بوون بەرامبەر بە خەباتی نەتەوەیی. ھەرچەندە چڕی خەباتەکە پاڵنەرەکەی [[ئایین]] بوو، بەڵام جووتیارانی کورد بیرۆکەی «ئازادی نەتەوەیی و سیاسی بۆ ھەمووان»یان وەرگرت و تێکۆشان بۆ «باشترکردنی پێگەی کۆمەڵایەتییان». چەکدارانی [[ھۆز]]ەکان لە [[ئێران]] و [[عێراق]]ەوە بە خێرایی لەگەڵ شێخ مەحموود ھاوپەیمانییان بەست، چونکە ئەو لە دژایەتیکردنی دەسەڵاتی بەریتانیادا سەرکەوتووتر دەبوو. بە وتەی مەکداوڵ، ھێزەکانی شێخ «بە شێوەیەکی سەرەکی لە دانیشتووانی ناوچەی [[بەرزنجە]] و خێڵەکان، [[ھەمەوەند]] لەژێر فەرمانی [[کەریم فەتاح بەگ]]، و بەشە ناڕازییەکانی ھۆزەکانی [[جاف]]، [[جەباری]]، شێخ بزێنی و شوانی پێکھاتبوون». جەماوەریی و ژمارەی سەربازانی شێخ مەحموود دوای بۆسەکانیان بۆ سەر کاروانە سەربازییەکانی [[بەریتانیا]] بەردەوام زیادی دەکرد. لە نێوان لایەنگرانی شێخ مەحمووددا، [[مستەفا بارزانی]] تەمەن ١٦ ساڵانیش ھەبوو، کە دواتر بوو بە ڕێبەری بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد و فەرماندەی ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]. بارزانی و پیاوەکانی بە فەرمانی شێخ [[ئەحمەد بارزانی]]، سەرۆکی ھۆزی [[بارزانی|بارزان]]، لە [[دۆڵی پیاوە]]وە پەڕینەوە بۆ ئەوەی پەیوەندی بە شێخ مەحموودەوە بکەن. ھەرچەندە لە ڕێگادا چەندین جار بۆسەیان بۆ دانرا، بەڵام بارزانی و پیاوەکانی توانییان بگەنە شوێنی شێخ مەحموود، بەڵام زۆر درەنگ گەیشتن بۆ ئەوەی یارمەتییەکی جدی لە ڕاپەڕینەکەدا پێشکەش بکەن. چەکدارانی بارزانی تەنھا بەشێکی بچووک بوون لە ھێزە ٥٠٠ کەسییەکەی شێخ. کاتێک بەریتانییەکان لە دەسەڵاتی سیاسی و سەربازیی ڕوو لە گەشەی شێخ ئاگادار بوون، ناچار بوون بە سەربازی وەڵام بدەنەوە. دوو لیوا ڕەوانە کران، کە لە ١٨ی حوزەیراندا لە «[[بازیان|دەربەندی بازیان]]» ھێزی کوردەکانیان تێکشکاند و لە ٢٨ی مانگدا [[ھەڵەبجە]]یان داگیرکرد، بەمەش کۆتاییان بە دەوڵەتی کوردی ھێنا و ڕاپەڕینەکەیان سەرکوت کرد. == حکوومەت == [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحموودی حەفید]] سەرۆکی حکوومەتی دەوڵەتی کوردی بوو. لە یەکەم ڕۆژی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٨دا، دەسەڵاتدارانی [[بەریتانیا]] وەک حوکمداری ناوچەی [[سلێمانی]] دانیان پێدانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=A Modern History of the Kurds|سەردێڕ=Incorporating Turkey’s Kurds|نووسەر=McDowall|نووسەر1-یەکەم=David|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|زمان=en|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-١٨٥-٥|ڕێڕەو= https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&redir_esc=y|ساڵ=١٩٩٧|ڕێڕەوی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20230630001417/https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|ڕێکەوتی ئەرشیف=2023-06-30|دۆخی ڕێڕەو=live}}</ref> ڕۆڵی بەریتانیا تەنھا لە چاودێریکردندا سنووردار بوو، و [[ئێدوارد نووئێل]] لەلایەن [[ئارنۆڵد ویڵسن]]ەوە وەک کارمەندێکی سیاسی بەرپرسیار لە چاودێریکردن دەستنیشانکرا. لەکاتێکدا کە حکوومەتی دەوڵەتی کوردی سەربەخۆیی خۆی لەو پرسانەی کە پەیوەست بوون بە دادوەری و داھاتەوە پاراست. === ئاڵا === ئەم حکوومەتە تا ئایاری ١٩١٩ ئاڵای [[شانشینی یەکگرتوو]]ی بەکار دەھێنا.<ref>https://ueaeprints.uea.ac.uk/id/eprint/69191/1/ILHAN_KILIC-NOVEMBER_2018_MPhil_-HISTORY-THESIS_FULL.pdf</ref> ئیلھان کیلیچ دەڵێت حکوومەتەکە لەگەڵ ھەڵگیرسانی ڕاپەڕین لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا «[[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کورد]]ی بەرزکردەوە»، ھەرچەندە ھیچ وردەکارییەک لەسەر دیزاینەکەی نادات؛ بەڵام نووسەرانی [[پەرتووک]]ی «لە دووژمنەوە بۆ ھاوپەیمان: [[تورکیا]] و [[بەریتانیا]]، ١٩١٨–١٩٦٠» بە وردی باس لە دیزاینەکەی دەکەن و دەڵێن: «ئاڵایەک کە لە ساڵی ١٩١٩دا دیزاین کرابوو، ڕەنگی [[سەوز]] بوو، بازنەیەکی [[سوور]] و [[مانگ]]ێکی [[سپی]] لەناو بازنەکەدا بوو». ماڵپەڕی flaglog.com کە [[پێڕست]]ێکی [[ئۆنلاین|سەرھێڵە]] بۆ [[ئاڵا]]کان، بە ھەمان شێوە پشتڕاستی دەکاتەوە کە «شێخ مەحموود لەژێر ئاڵایەکی سەوزی کوردیدا دژی بەریتانییەکان ڕاپەری. ڕاپەڕینەکە لە مانگی حوزەیراندا سەرکوت کرا، بەڵام شێخ مەحموود لە ساڵی ١٩٢٢دا دەگەڕایەوە بۆ ئەوەی شانشینییەکی دانپێدانەنراوی [[کوردستان]] لەژێر ھەمان ئاڵادا ڕابگەیەنێت».<ref>https://books.google.com/books/about/From_Enemies_to_Allies.html?hl=ar&id=yFqbEAAAQBAJ#v=onepage&q=iraqi%20kurdistan%20flag%201919&f=false</ref><ref>https://flaglog.com/1919</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سیاسەت|کۆمەڵگا|مێژوو|عێراق|وڵاتەکان}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] sd1alqjhqdbxpyjuv2y7tt5i85uaxqs 0 243042 1570089 1393497 2026-03-30T19:45:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570089 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = فەرشید ڕۆستەمی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٩٧ | شوێنی لەدایکبوون = [[ھەورامان تەخت]]، [[پارێزگای کوردستان]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شوێنی گۆڕ = | نازناو = | پیشە = | زمان = [[کوردیی ھەورامی|کوردی]]، [[فارسی]] | نەتەوە = [[کورد]] | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | شوێنی بڕوانامە = | سەردەم = | بواری کارکردن = شیعر، وەرگێڕان | قوتابخانەی ئەدەبی = | کارە دیارەکان = | خەڵاتە دیارەکان = | ساڵانی چالاکی = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | خزمەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = }} '''فەرشید ڕۆستەمی''' (١٩٩٧ لە [[ھەورامان تەخت]]<ref name="فرات ٢">[https://anfsorani.com/جڤاك/ktbw-j-shyr-n-hramy-b-farsy-chap-w-waw-kryaw-23759 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کتێبێو جە شیعرێ نۊ ھۆرامیێ بە فارسی چاپ و وەڵاو کریاوە'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٧ی ئازاری ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣.</ref> - ) شاعیر و وەرگێڕی کوردی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە کە شیعرەکانی خۆی بە [[کوردیی ھەورامی]] و ھەروەھا بە [[کوردیی سۆرانی]] و [[فارسی]] دەنووسێتەوە. == کتێبەکان == === شیعر === * ''شپرزە یانی من، دنیا، ئەفغانستان: کۆمەڵە شیعر''، فەرشید ڕۆستەمی، سەقز: گوتار‏‫، ۱۳۹۷[=٢٠١٨]. * ''مەرد٘ەی جارێ، نویستەی ھەمیشەی''، سوێد: پەخشانگەی ٤٩ بووکس، ١٤٠١[=٢٠٢٢]. * "پ" پێسەو پەنابەری، سەقز: گوتار، ١٤٠٢[=٢٠٢٣].<ref name="فرات ۱">[https://anfsorani.com/هۆرامی/ktb-shrww-p-psw-pnabry-wa-kryaw-44726 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کتێبە شێعروو «"پ" پێسەو پەنابەری» وەڵا کریاوە'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣؛] سەردان لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣.</ref> === کۆکردنەوە === * ''ھای (۱): تایبەت بە ڕەوتی شیعری نوێ''، لیژنەی ئامادەکار: رەئوف مەحموودپوور، سابیر عەزیزی، فەرشید روستەمی، مریوان: زایەڵە، ۱۳۹۹[=٢٠٢٠]. * ''از عشق و رنج‌ھای بی‌وطن: آنتولوژی شعر نو ھورامی'' (بە کوردیی سۆرانی: سەبارەت بە ئاوین و ڕەنجە بێنیشتمانەکان: ئەنتۆلۆژیان شیعری نوێی ھەورامی)، ویراستار مونا محەمەدنەژاد، تاران: سیب سورخ‏‫‬، ۱۳۹۹[=٢٠٢٠]. === وەرگێڕان === * بێکیت، ساموێل، ''چەمەڕایێ گۆدینە: ئەرماننامە''، ھورگێڵنایوە فەرشید ڕۆستەمی (زەبوون)، مەریوان: ڕێباز‏‫، ١٣٩٥[=٢٠١٦]. * ''وطنی برای زخم و تنی برای عشق: گزیدە شعر نو هورامی'' (بە کوردیی سۆرانی: نیشتمانێک بۆ برین، جەستەیەک بۆ ئەوین)، کۆکردنەوە و وەرگێڕان لە فەرشید ڕۆستمی، ویراستار جەواد نیعمەتی، تاران: ئەفروود‏‫، ۱۳۹۹[=٢٠٢٠].‬<ref name="فرات ٢"/> == خەڵات == فەرشید ڕۆستەمی لە بیست و سێھەمین فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی گەلاوێژ کە لە ڕۆژانی ٢٠ و ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ بەڕێوەچوو، بۆ شیعری «''خوێندنەوەی زامێکی نوێ لەدەردێکی سێگۆشەیی''»<ref name="مەودا میدیا ۱">[https://mewdamedia.com/articles/10031 مەودا میدیا: ''بیست و سێیەمین فێستیڤاڵی گەلاوێژ بەڕێوەدەچێت'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925202018/https://mewdamedia.com/articles/10031 |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣.</ref> خەڵاتی سێیەمی لە بەشی شیعردا وەرگرت.<ref name="پێشەنگ پرێس ۱">[https://peshangpress.com/babat/2534 پێشەنگ پرێس: ''فێستیڤاڵی گەلاوێژ؛ وەک دیاردەیەکی ئەدەبیی گرنگ، بەڕێوەچوو'' (بە سۆرانی)، نووسینی سەردار نۆڕێ، نووسراو لە ئەیلوولی ٢٠٢٠؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925191436/https://peshangpress.com/babat/2534 |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژەی کوردی}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ھەورامان تەخت]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ھەورامی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی فارسی–کوردی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی کوردی–فارسی]] 18hzxf95cqfzqt4t855jlhompz7k7j6 0 245233 1569967 1487996 2026-03-30T12:59:54Z CommonsDelinker 62 "Abu-Nabil.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Abu-Nabil.jpg|]]. 1569967 wikitext text/x-wiki {{Short description|Libyan Islamist militant leader}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Use dmy dates|date=February 2023}} {{Infobox person | name = ویسام نەجم عەبد زەید زوبەیدی | image = | birth_place = [[پارێزگای ئەنبار|ئەنبار]]، [[عێراق]] | death_date = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ | death_place = [[دێرنە]]، [[لیبیا]] | death_cause = [[ھێرشی ئاسمانی]] | nationality = [[خەڵکی عێراق|عێراقی]] | other_names = ئەبوو نەبیل ئەنباری، ئەبوو موغیرە قەحتانی | organization = [[دەوڵەتی ئیسلامی]] | known_for = [[ئەمیر]]ی پێشووی دەوڵەتی ئیسلامی لە [[لیبیا]] }} '''ئەبوو نەبیل ئەنباری''' ناسراو بە '''ویسام نەجم عەبد زەید زوبەیدی''' یان '''ئەبوو موغیرە قەحتانی'''، سەرکردەی [[دەوڵەتی ئیسلامی]] بوو لە [[لیبیا]]، و پێدەچێت لە ھێرشێکی ئاسمانی [[ئەمریکا]]دا کوژرابێت لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لەسەر شاری دێرنە لە ڕۆژھەڵاتی لیبیا.<ref>https://web.archive.org/web/20180627202335/https://www.ibtimes.co.uk/new-isis-leader-abdel-qader-al-najdi-threatens-daesh-invasion-rome-through-north-africa-1548697</ref> == کورتەیەک دەربارەی == ئەبوو نەبیل ئەنباری ھاووڵاتییەکی عێراقییە، ماوەیەکی زۆر ئەندامی ڕێکخراوی [[قاعیدە]] بووە، بەو پێیەی لە ساڵی ٢٠٠٤ تا ٢٠١٠ لەژێر ئاڵای [[قاعیدە لە عێراق]] چەندین ئۆپەراسیۆنی لە عێراق لە [[فەلووجە]] و [[ڕەمادی]] ئەنجامداوە، و بەشێک بوو لە وەفدی دەوڵەتی ئیسلامی کە لە عێراقەوە ڕەوانەی لیبیا کرابوو لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٤ بۆ کۆکردنەوەی [[بەیعەت]] بۆ ئەمیری داعش ئەبووبەکر بەغدادی و لقی تازەپێگەیشتووی دەوڵەتی ئیسلامی لە لیبیا.<ref>https://web.archive.org/web/20190329173802/https://edition.cnn.com/2014/11/18/world/isis-libya/index.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|لیبیا|عێراق|شەڕ|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|ئیسلام|ئەفریقا}} [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەندامانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]] rums8rz8o756jjsm2r6bma82o4wlnm4 1570119 1569967 2026-03-30T21:05:58Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570119 wikitext text/x-wiki {{Short description|Libyan Islamist militant leader}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Use dmy dates|date=February 2023}} {{Infobox person | name = ویسام نەجم عەبد زەید زوبەیدی | image = | birth_place = [[پارێزگای ئەنبار|ئەنبار]]، [[عێراق]] | death_date = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ | death_place = [[دێرنە]]، [[لیبیا]] | death_cause = [[ھێرشی ئاسمانی]] | nationality = [[خەڵکی عێراق|عێراقی]] | other_names = ئەبوو نەبیل ئەنباری، ئەبوو موغیرە قەحتانی | organization = [[دەوڵەتی ئیسلامی]] | known_for = [[ئەمیر]]ی پێشووی دەوڵەتی ئیسلامی لە [[لیبیا]] }} '''ئەبوو نەبیل ئەنباری''' ناسراو بە '''ویسام نەجم عەبد زەید زوبەیدی''' یان '''ئەبوو موغیرە قەحتانی'''، سەرکردەی [[دەوڵەتی ئیسلامی]] بوو لە [[لیبیا]]، و پێدەچێت لە ھێرشێکی ئاسمانی [[ئەمریکا]]دا کوژرابێت لە ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لەسەر شاری دێرنە لە ڕۆژھەڵاتی لیبیا.<ref>https://web.archive.org/web/20180627202335/https://www.ibtimes.co.uk/new-isis-leader-abdel-qader-al-najdi-threatens-daesh-invasion-rome-through-north-africa-1548697</ref> == کورتەیەک دەربارەی == ئەبوو نەبیل ئەنباری ھاووڵاتییەکی عێراقییە، ماوەیەکی زۆر ئەندامی ڕێکخراوی [[قاعیدە]] بووە، بەو پێیەی لە ساڵی ٢٠٠٤ تا ٢٠١٠ لەژێر ئاڵای [[قاعیدە لە عێراق]] چەندین ئۆپەراسیۆنی لە عێراق لە [[فەلووجە]] و [[ڕەمادی]] ئەنجامداوە، و بەشێک بوو لە وەفدی دەوڵەتی ئیسلامی کە لە عێراقەوە ڕەوانەی لیبیا کرابوو لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٤ بۆ کۆکردنەوەی [[بەیعەت]] بۆ ئەمیری داعش ئەبووبەکر بەغدادی و لقی تازەپێگەیشتووی دەوڵەتی ئیسلامی لە لیبیا.<ref>https://web.archive.org/web/20190329173802/https://edition.cnn.com/2014/11/18/world/isis-libya/index.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|لیبیا|عێراق|شەڕ|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|ئیسلام|ئەفریقا}} [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەندامانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییە ئەمریکییەکان]] l3dtbrfieucqi6lwv7ed8aaoeycx9lu 0 245515 1569962 1568717 2026-03-30T12:02:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569962 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | name = ئەسامی ساتۆ | series = [[ئەفسانەی کۆرا]] | first = [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] | creator = [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]]{{ھن}}[[برایان کۆنێتزکۆ]] | designer = مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ، برایان کۆنتێزکۆ | occupation = [[پیشەسازی|پیشەساز]] | species = مرۆڤ | gender = مێ | family = [[کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا#یەکسانیخوازەکان|ھیرۆشی ساتۆ]] (باوک){{ھن}}یاسوکۆ ساتۆ (دایک) | nationality = [[کۆماری یەکگرتووی نەتەوەکان#شاری کۆمار|شاری کۆمار]]، [[کۆماری یەکگرتووی نەتەوەکان]] | lbl21 = ملکەچپێکردنەکان | data21 = نییە }} '''ئەسامی ساتۆ''' یان '''ئاسامی''' (بە [[ژاپۆنی]]: 佐藤麻美) کارەکتەری سەرەکی [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی]] ئەنیمەیشنیی کۆمپانیای [[نیکلۆدیۆن]]ە بەناوی [[ئەفسانەی کۆرا]] (٢٠١٢‒٢٠١٤). کارەکتەرەکە لەلایەن [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]] و [[برایان کۆنێتزکۆ]]وە دروست کراوە. پێچەوانەی زۆرێک لە کارەکتەرەکانی جیھانی [[ئەفسانەی کۆرا]]، ئەسامی توانای ملکەچپێکردنی نییە، یان و ناتوانێت ھیچ کام لە چوار توخمەکە دروست بکات و کۆنترۆڵیان بکات یان دەستکاریان بکات. ئەو تاکە منداڵی پیشەساز و سەرمایەدار، ھیرۆشی ساتۆیە،{{ژێدەر پێویستە|date=ئەیلوولی ٢٠٢٤}} کە کۆمپانیایەکی پیشەسازی لە شاری کۆمار دامەزراندووە و گەورەترین داھێنانەکانی سەردەمیی مۆدێرنی لە شارەکە بنیادناوە. ئەسامی فڕۆکەوان و ئەندازیارێکی لێھاتوو، شەڕکەرێک بەھێزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asami Sato|ناونیشان=https://avatar.fandom.com/wiki/Asami_Sato|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Avatar Wiki|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=korranation|سەردێڕ=KORRA NATION|ناونیشان=https://korranation.tumblr.com/post/18391102415/an-early-sketch-design-for-asami-sato-a-young|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Tumblr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=bryan konietzko|ناونیشان=https://bryankonietzko.tumblr.com/post/105916338157/korrasami-is-canon-you-can-celebrate-it-embrace|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Tumblr|زمان=en-US}}</ref> == دروستکردن و پێکبەستن == [[پەڕگە:Rita Hayworth-publicity.JPG|وێنۆک|دروستکردنەوەی قژی ئەسامی بە ئیلھام وەرگرتن بووە لە شێوازی قژی [[ڕیتا ھەیوۆرت]]]] ئەسامی سەرەتا وا داندرا کە سیخوڕێکی دوولایەنە بێت بۆ شۆڕشی یەکسانیخوازەکان و دژە پاڵەوانی زنجیرەکە، بەڵام دواتر لە [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەمدا]] لەناو تیمی ئەڤەتار داندرا. ھەروەھا ئەوەشی بۆ زیادکرا لەگەڵ [[ماکۆ]]دا ببنە خۆشەویستی یەکتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masami|ناونیشان=https://shipping.fandom.com/wiki/Masami|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Shipping Wiki|زمان=en}}</ref> [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ|دیمارتینۆ]] و [[برایان کۆنێتزکۆ|کۆنێتزکۆ]] وا دایان نا کە کارەکتەرێکی ناملکەچپێکەر پێویستە بۆ چیرۆکی زنجیرەکە، ھەروەھا کۆنێتزکۆ بیرۆکەکەی خستەڕوو بۆ تیمی نووسەران کە ئەسامی [[ھاوڕەگەزخوازی|ھاوڕەگەزخواز]] بێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Roehler|یەکەم=Stephanie|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Legend Of Korra: 25 Important Facts About Korra And Asami's Relationship|ناونیشان=https://screenrant.com/legend-of-korra-asami-relationship-hidden-trivia/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ScreenRant|زمان=en}}</ref> ئەمەش لە تەواوی زنجیرەکە دەرنەکەوت و تەنیا لە دیمەنی [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی چوارەم)|کۆتایی زنجیرەکە]] داندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Separated at Draft: Asami Sato and Kate Kane – The Fandomentals|ناونیشان=https://www.thefandomentals.com/separated-draft-asami-sato-kate-kane/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.thefandomentals.com|زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=104&usid=27&utid=4149871098|سەردێڕ=http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num{{=}}104&usid{{=}}27&utid{{=}}4149871098|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ww7.avatarspirit.net}}{{بەستەری مردوو|url=http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=104&usid=27&utid=4149871098 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> == کەسایەتی == ئەسامی لە خێزانێکی دەوڵەمەندا گەورە بووە، وەک کچێکی گەنجی خەمخۆر و سەربەخۆ بۆ ئەوانی تر پێناسە دەکرێت، کە توانای مامەڵەکردنی لەگەڵ دۆخە نەخوازراوەکاندا ھەیە؛ لە منداڵییەوە ڕاھێنانی لە شەڕی بەرگریکردن کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Legend of Korra – Asami Sato / Characters|ناونیشان=https://tvtropes.org/pmwiki/pmwiki.php/Characters/TheLegendOfKorraAsamiSato|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=TV Tropes}}</ref> ھەندێک جار وەک مێشکی تیمی ئەڤەتار ناسراوە. ھەروەھا کارەکتەرێکی سەربەخۆ و بەھێزە و دەتوانێت بەتەنیا ڕووبەڕووی کێشەکان ببێتەوە. دوای ڕووداوەکانی [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]]، کارەکتەری ئەسامی ساتۆ زیاتر پەرەی پێدرا و بوو بە سەرۆک و بەڕێوەبەری سەرەکی بازرگانی کۆمپانیاکەی باوکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hurych|یەکەم=Amanda|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=The Legend Of Korra: 20 Shocking Facts You Didn't Know About Asami|ناونیشان=https://www.thegamer.com/the-legend-of-korra-shocking-facts-you-didnt-know-about-asami/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=TheGamer|زمان=en}}</ref> کارەکتەری ئەسامی بەشێوەیەک تایبەتە کە شێوازەکەی بەراوردی [[کەسایەتیی خەیاڵی]]، [[باتمان|بروس وەین]] دەکرێت لە [[کۆمیکەکانی دی سی|جیھانی دی سی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sosyncd.com/database/asami-sato-personality-type-zodiac-sign-enneagram/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231211201509/https://www.sosyncd.com/database/asami-sato-personality-type-zodiac-sign-enneagram/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asami Sato's Personality Type|ناونیشان=https://personality.directory/profile/asami-sato/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Personality Directory|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231211201514/https://personality.directory/profile/asami-sato/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Just for Fun: The Asami and Batman Comparison Thread ;D – Sfdebris.net|ناونیشان=https://sfdebris.net/forum/viewtopic.php?t=4530|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=sfdebris.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=These Actors Need to Be in a Live-Action Legend of Korra Movie! {{!}} moviepilot.com|ناونیشان=http://moviepilot.com/posts/2015/02/05/these-actors-need-to-be-in-a-live-action-legend-of-korra-movie-2652644?lt_source=external,manual|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150417111858/http://moviepilot.com/posts/2015/02/05/these-actors-need-to-be-in-a-live-action-legend-of-korra-movie-2652644?lt_source=external,manual|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمەیشن|ژن|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Asami Sato}} {{جیھانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا}} [[پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:سووپەرھیرۆ منداڵەکان]] [[پۆل:خانمە ھونەرمەندە خەیاڵییە جەنگییەکان]] [[پۆل:ئەفسانەی کۆرا]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە]] j04oww05svypiix16hz7ot4o4m6497n 0 245607 1570157 1360535 2026-03-31T03:42:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570157 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | name = ماکۆ | series = [[ئەفسانەی کۆرا]] | first = [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] | last = | creator = [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]]{{ھن}}[[برایان کۆنێتزکۆ]] | species = مرۆڤ | gender = نێر | occupation = * یاریزانی ملکەچپێکردن ([[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]]) * ئەفسەری پۆلیس ([[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]] و [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی سێیەم)|وەرزی سێیەم]]) * پاسەوانی تایبەت ([[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی چوارەم)|وەرزی چوارەم]]) | family = {{ubl|سان (باوک)|ناواکی (دایک)|[[بۆڵین]] برا}} | nationality = [[کۆماری یەکگرتووی نەتەوەکان]]، [[نەتەوەی ئاگر]] [[پەڕگە:FireNationEmblem.png|18px]] | lbl21 = ملکەچپێکردنەکان | data21 = ئاگر، ڕووناکی |color=Red}} '''ماکۆ''' ({{بە چینی|馬高}}؛ Mǎ Gāo) کارەکتەری سەرەکی [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی]] ئەنیمەیشنی [[ئەفسانەی کۆرا]]یە، لەسەر پەخشی [[نیکلۆدیۆن]] کە لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠١٤ پەخشکرا، دروست کراوە لەلایەن [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]] و [[برایان کۆنێتزکۆ]]. ماکۆ ئاگر ملکەچپێکەرە، ھەروەھا توانای ئەوەی ھەیە ڕەشەبا و ڕووناکی دروست بکات. ناوی کارەکتەرەکە وەک ڕێزێک بۆ ''ماکۆ ئیواماتسۆی'' کۆچکردوو ناونراوە کە دەنگی کارەکتەری [[مامە ئایرۆ|ئایرۆ]] بوو لە دوو وەرزی سەرەتای زنجیرەی [[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Racebending in Cinema|ناونیشان=https://www.racebending.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Racebending in Cinema|زمان=en-US}}</ref> == پوختەی دەرکەوتنەکان == ماکۆ و برا بچووکەکەی [[بۆڵین]] لە شەقامەکانی شاری کۆمار وەک ھەتیو گەورە بوون. لە ڕووی جەستەیییەوە، ماکۆ خاوەنی باڵایەکی بەرز و ڕێکە و کەشخەیە. ماکۆ لە دوو وەرزی یەکەمی [[ئەفسانەی کۆرا]]، خۆشەویستی [[کۆرا]]یە، بەڵام لە کۆتایی وەرزی دووەمدا بڕیار دەدەن کە تەنیا وەک ھاوڕێ بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hero Complex|ناونیشان=https://www.latimes.com/topic/hero-complex|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}}</ref> ماکۆ وەک کەسایەتی سەرەکی لە زۆر دیمەنی زنجیرەکە دەرکەوتنی ھەبووە، لە وەرزەکانی [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی دووەم)|دووەم]] و [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی سێیەم)|سێیەم]] پیشەی پۆلیسی لە شاری کۆمار تاقی دەکاتەوە و وەک پاسەوانی پاشای داھاتووی شانشینی زەوی دیاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mako|ناونیشان=https://avatar.fandom.com/wiki/Mako|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Avatar Wiki|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=408&usid=27&utid=4158421190|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ww7.avatarspirit.net|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212160605/http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=408&usid=27&utid=4158421190|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ='Legend Of Korra' Season 4: Janet Varney, David Faustino Talk Book 3 Finale Plus Book 4!|ناونیشان=https://www.latintimes.com/legend-korra-season-4-janet-varney-david-faustino-talk-book-3-finale-plus-book-4-204135|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Latin Times|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 20 Best Characters From The Avatar Universe|ناونیشان=https://www.pastemagazine.com/tv/the-20-best-characters-from-the-avatar-universe|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Paste Magazine|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|The legend of Korra}} {{جیھانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا}} [[پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:ئەفسانەی کۆرا]] [[پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە]] [[پۆل:لێکۆڵەرانی پۆلیسی خەیاڵی]] [[پۆل:ئەفسەرانی پۆلیسی خەیاڵی]] 1sa90oc1xbq11s44a0sw5nu830jrazc 1570217 1570157 2026-03-31T09:03:17Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570217 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | name = ماکۆ | series = [[ئەفسانەی کۆرا]] | first = [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] | last = | creator = [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]]{{ھن}}[[برایان کۆنێتزکۆ]] | species = مرۆڤ | gender = نێر | occupation = * یاریزانی ملکەچپێکردن ([[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]]) * ئەفسەری پۆلیس ([[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]] و [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی سێیەم)|وەرزی سێیەم]]) * پاسەوانی تایبەت ([[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی چوارەم)|وەرزی چوارەم]]) | family = {{ubl|سان (باوک)|ناواکی (دایک)|[[بۆڵین]] برا}} | nationality = [[کۆماری یەکگرتووی نەتەوەکان]]، [[نەتەوەی ئاگر]] [[پەڕگە:FireNationEmblem.png|18px]] | lbl21 = ملکەچپێکردنەکان | data21 = ئاگر، ڕووناکی |color=Red}} '''ماکۆ''' ({{بە چینی|馬高}}؛ Mǎ Gāo) کارەکتەری سەرەکی [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی]] ئەنیمەیشنی [[ئەفسانەی کۆرا]]یە، لەسەر پەخشی [[نیکلۆدیۆن]] کە لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠١٤ پەخشکرا، دروست کراوە لەلایەن [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]] و [[برایان کۆنێتزکۆ]]. ماکۆ ئاگر ملکەچپێکەرە، ھەروەھا توانای ئەوەی ھەیە ڕەشەبا و ڕووناکی دروست بکات. ناوی کارەکتەرەکە وەک ڕێزێک بۆ ''ماکۆ ئیواماتسۆی'' کۆچکردوو ناونراوە کە دەنگی کارەکتەری [[مامە ئایرۆ|ئایرۆ]] بوو لە دوو وەرزی سەرەتای زنجیرەی [[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Racebending in Cinema|ناونیشان=https://www.racebending.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Racebending in Cinema|زمان=en-US}}</ref> == پوختەی دەرکەوتنەکان == ماکۆ و برا بچووکەکەی [[بۆڵین]] لە شەقامەکانی شاری کۆمار وەک ھەتیو گەورە بوون. لە ڕووی جەستەیییەوە، ماکۆ خاوەنی باڵایەکی بەرز و ڕێکە و کەشخەیە. ماکۆ لە دوو وەرزی یەکەمی [[ئەفسانەی کۆرا]]، خۆشەویستی [[کۆرا]]یە، بەڵام لە کۆتایی وەرزی دووەمدا بڕیار دەدەن کە تەنیا وەک ھاوڕێ بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hero Complex|ناونیشان=https://www.latimes.com/topic/hero-complex|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}}</ref> ماکۆ وەک کەسایەتی سەرەکی لە زۆر دیمەنی زنجیرەکە دەرکەوتنی ھەبووە، لە وەرزەکانی [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی دووەم)|دووەم]] و [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی سێیەم)|سێیەم]] پیشەی پۆلیسی لە شاری کۆمار تاقی دەکاتەوە و وەک پاسەوانی پاشای داھاتووی شانشینی زەوی دیاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mako|ناونیشان=https://avatar.fandom.com/wiki/Mako|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Avatar Wiki|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=408&usid=27&utid=4158421190|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ww7.avatarspirit.net|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212160605/http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=408&usid=27&utid=4158421190|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ='Legend Of Korra' Season 4: Janet Varney, David Faustino Talk Book 3 Finale Plus Book 4!|ناونیشان=https://www.latintimes.com/legend-korra-season-4-janet-varney-david-faustino-talk-book-3-finale-plus-book-4-204135|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Latin Times|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 20 Best Characters From The Avatar Universe|ناونیشان=https://www.pastemagazine.com/tv/the-20-best-characters-from-the-avatar-universe|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Paste Magazine|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|The legend of Korra}} {{جیھانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا}} [[پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:ئەفسانەی کۆرا]] [[پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە]] [[پۆل:لێکۆڵەرانی پۆلیسی خەیاڵی]] [[پۆل:ئەفسەرانی پۆلیسی خەیاڵی]] [[پۆل:پاسەوانە تایبەتە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان]] st975usstn85eoaszz3m55oe04ldxg9 0 246443 1570144 1501450 2026-03-30T23:10:18Z Sarmand Soran 75470 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1570144 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Dark web.jpg|وێنۆک|دارک وێب ئەو بەشە قوڵەی وێبەکان کە بەکار هێنەرانەرە ئاسیەکان ناتوانن دەستیان پێی بگات ]] [[پەڕگە:Hacker behind PC.svg|وێنۆک|ئەو شێوازە جلو بەرگو ماسکانەی کە ئەندامانی دارک وێب بەکاری دێنن .]] '''دارک وێب''' یاخود (وێبسایتی تاریک) بریتییە لە ناوەڕۆکی یاخود کرۆکی وێبی جیهانیی کە ئەو زانیاریانە لە خۆ دەگرێ بەکار هێنەرانی ئاسای لە ئینتەرنێت ناتوانن پێی بگەن .ئەندامانی ئەم وێبە کڵاو یاخود سەرپۆش وە ماسک بەکاردەهێنن بۆ ئەوەی  رووخساریان دیار نەبێت ئەو کاتەی کە لە وێبەکەدان وە هەروەها پێویستیان بە بەرنامەی سۆفتوێر، ڕێکخستن، یان مۆڵەتی تایبەت هەیە بۆ دەستگەیشتن بە وێبەکە ئەوە جگەلەوەی ئەندامانی ئەم وێبە کەسانێکی زۆر زیرەکو بلیمەتن بەتایبەت لە بواری تەکنەلۆژیا. لە ڕێگەی  دارک وێبەوە ، بە بەکارهێنانی تۆرەکانی کۆمپیوتەر دەتوانن کارو بارەکانی خۆیان ئەنجام بدەن بەبێ ئەوەی زانیاری کەسەیەکانیان ئاشکراببێت ، تەنها وەک   بەکارهێنەر دەردەکەون نەک وەک کەسێکی ناسێنراو . دارک وێب یاخود وێبی تاریک  بەشێکی قوڵی وێبسایتەکان پێکدەهێنێت، ئەو بەشەی وێب کە لەلایەن بزوێنەری گەڕانی وێبەوە  پشتگیری  نەکرێت، هەرچەندە هەندێکجار زاراوەی وێبی قووڵ بە هەڵە بۆ ئاماژەکردن بە  دارکوێبی  بەکاردەهێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[پەڕگە:Diep Web.jpg|وێنۆک|مەبەستمان لە وێبی قوڵ :ئەوەییە کە دارک وێب وەک قوڵای وێبەکان واییە بەشە نادیارەکانی وێب لە خۆ دەگرێت کە بەئاسانی ناتوانرێن دەست پێی بگات .]] [[پەڕگە:Tor-logo-2011-flat.svg|وێنۆک|لۆگۆی تۆر (Tor) ٢٠١١]] [[پەڕگە:Freenet logo.svg|وێنۆک|لۆگۆی فێرنێت کە رەسمی کەروێشکێکە ٢٠١١]] [[پەڕگە:Diep Web.jpg|وێنۆک|هەر وەک لە وێنەکە دیارە (youtube,facebook ....) ئەو وێبانەن کە بە ( Clearweb) یان وێبی ئاسان ناودەبرێن وە دارک وێب بە (Deep web ) دادەنرێت.]] ئەو تۆڕەنەی کە دارک وێب پێکدەهێنن بریتین لە تۆڕە بچووکەکان ( friend-to-friend هاوڕێ بۆ هاوڕێ)، هەروەها تۆڕە گەورە وبەناوبانگەکانی وەک( Tor لۆگۆکەی رەسمی پیازێکە)، (Freenetلۆگۆکەی کەروێشکێکە ، )(I2P) و (Riffle )کە لەلایەن ڕێکخراوەگشتیەکان و تاکەکانەوە بەڕێوەدەبرێن. بەکارهێنەرانی وێبی تاریک بەهۆی ژمارەی کۆدنەکراویوە قورسی بە کارهێنانی دارک وێب هەموو وێبەکانی تر بە  وێبی ئاسایی یان ئاسان  Clearnet ناودەبەن.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> == زاراوەسازی دارک وێب == زۆرجار وەک وێبی تاریک یاخود دارک نێت  یاخود  وێبی قووڵ ناسێنراوە ، ئەو بەشانەی وێب کە لەلایەن بزوێنەری گەڕانەوە  پشگیرینەکراوە (ناتوانی بۆی بگەڕێن). زاراوەی تۆڕی تاریک بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٩ سەریهەڵدا<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>؛ بەڵام نازانرێت کەی تۆڕی تاریکی ڕاستەقینەبۆ یەکەمجار سەریهەڵدا. زۆرێک لە بەکارهێنەرانی ئینتەرنێت تەنها وێبی ڕووکار بەکاردەهێنن، ئەو زانیاریانەی کە دەتوانرێت لە ڕێگەیوێبگەڕێکی ئاساییەوە دەستیان پێ بگات. وێبی تاریک بەشێکی بچووک لە وێبی قووڵ پێکدەهێنێت، بەڵام پێویستی بە  زیرەکی  تایبەت هەیەبۆ ئەوەی بتوانێت دەستت بگات بە ناوەڕۆکەکەی. ئەم زاراوەیە بۆ ساڵی ٢٠٠٩ دەگەڕێتەوە، لەو کاتەوە بە تایبەت لە ڕاپۆرتکردن لەسەر (Silk Road (marketplace ناوی هات   کە بازارێکی ئۆنڵاینی ڕەشە ، زۆرجار ئەم دوو زاراوەیە تێکەڵاو بوون، سەرەڕای پێشنیارەکان کەپێویستە جیابکرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> وێبی تاریک کە بە ماڵپەڕی دارکنێت ناسراوە، تەنها لە ڕێگەی تۆڕەکانی وەک تۆر(Tor) (پرۆژەی "The Onion Routing") . وێبگەڕەکانی تۆر خاڵی چوونە ژوورەوە و ڕێڕەوی کۆدکراو بۆ بەکارهێنەر دروست دەکەن، ڕێگە بە گەڕان و کردارەکانیان لە وێبی تاریکدادەدەن کە بێناو بن.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ناسنامە و شوێنی بەکارهێنەرانی دارکنێت بە بێناو دەمێننەوە و بەهۆی سیستەمی کۆدکردنی چیندارەوە ناتوانرێت شوێنپێی بەکارهێنەرەکان دەستنیشان بکرێ. تەکنەلۆژیای کۆدکردنی تۆڕی تاریک داتاکانی بەکارهێنەران لە ڕێگەی ژمارەیەکی زۆر سێرڤەری نێوانەوە ڕێڕەو دەکات، ئەمەش ناسنامەی بەکارهێنەران دەپارێزێت و گەرەنتی نادیاربوون دەکات. زانیارییە گواستراوەکان تەنها لەلایەنگرێیەکی دواتر لە پلانەکەدا دەتوانرێت کۆد بکرێتەوە، کە دەبێتە هۆی گرێی دەرچوون. سیستەمی ئاڵۆز وا دەکات کە نزیکە لە مەحاڵەوە کەڕێڕەوی گرێکان بەرهەم بهێنرێتەوە و چین بە چین زانیارییەکان کۆبکرێتەوە. بەهۆی بەرزی ئاستی کۆدکردنەوە، ماڵپەڕەکان ناتوانن شوێنپێیجیۆلۆکیشن و ئایپی بەکارهێنەرەکانیان بگرن، بەکارهێنەرانیش ناتوانن ئەم زانیاریانە لەسەر هۆستەکە وەربگرن. بەم شێوەیە پەیوەندی نێوانبەکارهێنەرانی دارکنێت زۆر کۆدکراوە و ڕێگە بە بەکارهێنەران دەدات بە نهێنی قسە بکەن و بلۆگ بکەن و فایلەکان هاوبەش بکەن.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> == ناوەڕۆک == توێژینەوەیەکی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ لەلایەن گاریس ئۆین لە زانکۆی پۆرتسمۆسەوە دەرکەوتووە کە باوترین جۆری ناوەڕۆک کە لە تۆردامیوانداری دەکرێت، پۆرنۆگرافیای منداڵانە، دواتر بازاڕە ڕەشەکان، لە کاتێکدا ئەو سایتە تاکەکەسیانەی زۆرترین ترافیکییان هەبووە تایبەتبوون بە کارپێکردنی بۆتنێت (بڕوانە پێوەرەکانی هاوپێچ) . زۆرێک لە سایتەکانی زانیاریدان ئامادەیی خۆیان دەپارێزن و هەروەهامەکۆکانی گفتوگۆی سیاسیش. ئەو سایتانەی کە پەیوەندییان بە بیتکۆین و خزمەتگوزارییەکانی پەیوەست بە ساختەکاری وخزمەتگوزارییەکانی داواکاری پۆستەوە هەیە<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>، هەندێک لەو سایتانەن کە زۆرترین بەرهەمیان هەیە. تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ژمارەی سایتە چالاکەکانی تۆر لە .onion بە ٧٦،٣٠٠ مەزەندە کراوە (کە کۆپییەکی زۆری تێدایە). لەوانە ١٨ ٠٠٠ ناوەڕۆکی ڕەسەنیان دەبێت. لە مانگی تەمموزی ساڵی ٢٠١٧، ڕۆجەر دینگلدین، یەکێک لە سێ دامەزرێنەرانی پڕۆژەی تۆر، ڕایگەیاند کە فەیسبووک گەورەترینخزمەتگوزاری شاراوەیە. وێبی تاریک تەنها 3%ی ترافیکی تۆڕی تۆر پێکدەهێنێت. توێژینەوەیەکی شوباتی ٢٠١٦ لە توێژەرانی کۆلێژی کینگ لە [[لەندەن]] ئەم دابەشکردنی ناوەڕۆکە بەپێی کۆمەڵە پۆلێکی بەدیل دەدات، کەتیشک دەخاتە سەر بەکارهێنانی نایاسایی خزمەتگوزارییەکانی .onion. [[پەڕگە:2017 Petya cyberattack screenshot.png|وێنۆک]] '''ڕانسۆموێری'''هەروەها تۆڕی تاریک لە هەندێک پرۆسەی پەیوەست بە زەوتکردندا بەکاردەهێنرێت. باو و ئاساییە کە چاودێری داتاکانی هێرشیڕانسۆموێری بکرێت لەسەر چەندین وێب سایتێکی دارک، بۆ نموونە سایتەکانی فرۆشتنی داتا یان سایتەکانی کۆگای داتا گشتیەکان. '''بۆتنێتەکان''' زۆرجار بۆتنێتەکان بە سێرڤەرە فەرمان و کۆنترۆڵەکانیان لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییەکی شاراوەی بەرگری لە سانسۆر داڕێژراون، ئەمەش بڕێکی زۆر لە گرفت پەیوەست بە بۆتەکان دروست دەکات. '''بازاڕەکانی دارکنێت''' بازاڕەکانی تۆڕی تاریکی بازرگانی نێوەندگیری مامەڵەکان دەکەن بۆ کاڵای نایاسایی و بە شێوەیەکی گشتی بیتکۆین وەک پارەدانبەکاردەهێنن. ئەم بازاڕانە ڕوماڵی میدیایی بەرچاویان بۆ خۆیان ڕاکێشاوە، سەرەتا لە بەناوبانگبوونی ڕێگای ئاوریشمSilk Road کەبازارێکی ئۆنڵاینە وە کەڤەرەکەی ڕەشە و بازاڕی دیابۆلۆس و دەستبەسەرداگرتنی دواتر لەلایەن دەسەڵاتە یاساییەکانەوە. جادەی ئاوریشمیەکێک بوو لە یەکەم بازاڕەکانی وێبی تاریک کە لە ساڵی ٢٠١١ سەریهەڵدا و ڕێگەی بە بازرگانیکردن بە چەک و سەرچاوەکانی ساختەکاریناسنامە داوە. ئەم بازاڕانە هیچ پارێزگارییەکیان بۆ بەکارهێنەرانی نییە و لە هەر کاتێکدا لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە دەتوانرێت دابخرێن. سەرەڕای داخستنی ئەم بازاڕانە، هەندێکی دیکە لە شوێنی خۆیان دەردەکەون. تا ساڵی ٢٠٢٠، لانیکەم ٣٨ شوێنی بازاڕی وێبی تاریکیچالاک هەبووە. ئەم بازاڕانە هاوشێوەی بازاڕەکانی ئیبەی یان کرێگسلیستن کە بەکارهێنەران دەتوانن کارلێک لەگەڵ فرۆشیاران بکەن وپێداچوونەوە سەبارەت بە بەرهەمەکانی بازاڕ بەجێبهێڵن. پشکنینی جیاوازی نرخەکان لە بازاڕەکانی وێبی تاریکدا لە بەرامبەر نرخەکان لە ژیانی ڕاستەقینەدا یان لە ڕێگەی وێبی جیهانییەوەهەوڵدراوە هەروەها لێکۆڵینەوە لە کوالیتی کاڵاکانی وەرگیراو لە ڕێگەی وێبی تاریکەوە. یەکێک لەو جۆرە توێژینەوەیانە لەسەر Evolution ئەنجامدرا، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین بازاڕەکانی کریپتۆ کە لە مانگی یەکەمی ٢٠١٣ تا ئازاری ٢٠١٥ چالاکە. هەرچەندە زانیارییەدیجیتاڵییەکانی وەک شێوازەکانی شاردنەوە و وڵاتی گواستنەوە، "پێدەچێت ورد بێت"، بەڵام توێژینەوەکە کێشەکانی لەگەڵ... کوالیتی ماددەنایاساییەکان کە لە ئیڤۆلۆشن دەفرۆشرێن، کە دەڵێت، "پاکی ماددە نایاساییەکان جیاوازە لەو زانیاریانەی کە لە لیستەکانیاندا ئاماژەیانپێکراوە." کەمتر دەزانرێت دەربارەی پاڵنەرەکانی بەکاربەر بۆ دەستڕاگەیشتن بەم بازاڕانە و هۆکارەکانی پەیوەست بە بەکارهێنانیان. هەروەها بازاڕەکانی دارکنێت کارتی بانکیی دزەپێکراو دەفرۆشن کە دەتوانرێت بە خۆڕایی دابەزێنرێت یان بکڕدرێت بۆ ئەوەی لە چالاکییەنایاساییەکان بەکاربهێنرێت. '''خزمەتگوزارییەکانی بیتکۆین'''بیتکۆین یەکێکە لە دراوە سەرەکییەکانی کریپتۆ کە لە بازاڕەکانی وێبی تاریکدا بەکاردەهێنرێت بەهۆی نەرمی و نادیاربوونی ڕێژەییدراوەکەوە. بە بیتکۆین مرۆڤەکان دەتوانن مەبەستەکانیان و هەروەها ناسنامەکانیان بشارنەوە. ڕێگەیەکی باو بریتی بوو لە بەکارهێنانیخزمەتگوزاری ئاڵوگۆڕی دراوی دیجیتاڵی کە بیتکۆینی گۆڕی بۆ دراوێکی یاری ئۆنلاین (وەک دراوی زێڕ لە وۆرلد ئۆف وارکرافت) کە دواتردەگۆڕدرێتەوە بۆ دراوی فیات. خزمەتگوزارییەکانی بیتکۆین وەکو تامبلەر زۆرجار لە تۆردا بەردەستن و هەندێکیان – وەک گرام – یەکخستنیبازاڕی تۆڕی تاریک پێشکەش دەکەن. توێژینەوەیەکی توێژینەوە کە لەلایەن ژان لوپ ڕیشێت، توێژەر لە ESSEC ئەنجامدراوە و لەگەڵئۆفیسی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بۆ ماددە هۆشبەرەکان و تاوان ئەنجامدراوە، تیشکی خستۆتە سەر ڕەوتە نوێیەکانی بەکارهێنانی تامبلەریبیتکۆین بۆ مەبەستی سپیکردنەوەی پارە. بەهۆی پەیوەندییەکەی لە جیهانی دیجیتاڵیدا، بیتکۆین بووەتە بەرهەمێکی بەناوبانگ بۆ بەکارهێنەران کە فێڵی لە کۆمپانیاکان بکەن. گروپەتاوانکارییە ئەلیکترۆنییەکانی وەک DDOS"4" بووەتە هۆی زیاتر لە 140 هێرشی ئەلیکترۆنی بۆ سەر کۆمپانیاکان لە دوای سەرهەڵدانیبیتکۆین لە ساڵی 2014. ئەم هێرشانە بوونەتە هۆی دروستبوونی گروپی تاوانکاری ئەلیکترۆنی تر و هەروەها سایبەری Extortion. '''هاککردنی گروپ و خزمەتگوزارییەکان''' زۆرێک لە هاکەرەکان خزمەتگوزارییەکانیان یان بە تاک یان وەک بەشێک لە گروپەکان دەفرۆشن. ئەم جۆرە گروپانە بریتین لە xDedic،hackforum، Trojanforge، Mazafaka، dark0de و بازاڕی darknet TheRealDeal. هەندێکیان بەو کەسانە ناسراون کەبەدواداچوون و وەرگرتنی پارە لە منداڵفرۆشانی ڕواڵەتی. هەروەها لە ڕێگەی تۆڕی تاریکەوە خزمەتگوزاری تاوانە ئەلیکترۆنییەکان وهاککردن بۆ دامەزراوە داراییەکان و بانکەکان پێشکەش کراوە. هەوڵەکان بۆ چاودێریکردنی ئەم چالاکییە لە ڕێگەی ڕێکخراوەجۆراوجۆرەکانی حکومی و تایبەتەوە دراوە و پشکنینی ئەو ئامرازانەی کە بەکاردەهێنرێن دەتوانرێت لە گۆڤاری زانستی کۆمپیوتەریپرۆسێدیادا بدۆزرێتەوە. هەروەها بەکارهێنانی هێرشەکانی ڕەتکردنەوەی ڕەتکردنەوەی ڕەتکردنەوەی ڕەتکردنەوەی ڕەنگدانەوەیدابەشکراوی DNS (DRDoS) لەسەر ئاستی ئینتەرنێت لە ڕێگەی بەکارهێنانی وێبی تاریکەوە ئەنجامدراوە. زۆر سایتی فێڵبازی .پیازهەروەها ئامادەن کە لە کۆتاییدا ئامرازەکان دەدەن بۆ دابەزاندن کە تووشی ئەسپی ترۆجان یان دەرگای پشتەوە بوون. لەم دواییانەدا، نزیکەی ١٠٠ هەزار زانیاری چوونەژوورەوەی بەکارهێنەرانی ChatGPT کە تووشی مەترسی بوون لە ساڵی ٢٠٢٣ لە وێبیتاریکدا فرۆشران. سەرەڕای ئەوەش، لۆگەکان بە بۆچوونی توێژەران دەریانخست کە زۆربەی وشەی نهێنی ChatGPT کە لە مەترسیدابوون لەلایەن ڤایرۆسی دزینی زانیاری Raccoon دەرهێنراون . '''دارایی و ساختەکاری''' سکۆت دووێکێ سەرۆک و دامەزرێنەری کۆمپانیای زێبریکس کۆنسڵتینگ دەڵێت، دراوی ئەلیکترۆنی ڕووسی وەک وێبمۆنی و پێرفێکت مۆنیلە پشت زۆربەی ئەو کارە نایاساییانەن. لە مانگی نیسانی ٢٠١٥ کۆمپانیای فلاشپۆینت وەبەرهێنانێکی ٥ ملیۆن دۆلاری وەرگرت بۆ ئەوەییارمەتی کڕیارەکانیان بدات لە کۆکردنەوەی زانیاری هەواڵگری لە وێبی قووڵ و تاریکەوە. چەندین مەکۆی کاردکردن و ماڵپەڕی بازرگانیپەیپاڵ و بیتکۆین و هەروەها خزمەتگوزاری ساختەکاری و ساختەکاری هەیە. زۆرێک لەم جۆرە سایتانە خۆیان فێڵن. فیشینگ لە ڕێگەیماڵپەڕە کلۆنکراوەکان و سایتەکانی تری فێڵکردنەوە زۆرن، زۆرجار بازاڕەکانی دارکنێت بە URLی ساختە ڕیکلامیان بۆ دەکرێت. '''پۆرنۆگرافیای نایاسایی''' جۆری ناوەڕۆک کە زۆرترین ناوبانگ لە وێبی تاریکدا هەیە، پۆرنۆگرافیای نایاساییە- بە تایبەتیتر، پۆرنۆگرافیای منداڵان. نزیکەی 80%یترافیکی وێبەکەی پەیوەندی بە دەستگەیشتن بە پۆرنۆگرافیای منداڵانەوە هەیە سەرەڕای ئەوەی تەنانەت لە وێبی تاریکیشدا دۆزینەوەی قورسە. ماڵپەڕێک بە ناوی لۆلیتا سیتی کە لەو کاتەوە خرایە خوارەوە، زیاتر لە ١٠٠ [[گێگابایت]] میدیای پۆرنۆگرافی منداڵانی تێدابوو ونزیکەی ١٥ هەزار ئەندامی هەبوو. ڕێوشوێنی جێبەجێکردنی یاسای بەردەوام هەیە لە دژی ئەو سایتانەی کە پۆرنۆگرافیای منداڵان دابەش دەکەن – زۆرجار لە ڕێگەیسازشکردن لەسەر ماڵپەڕەکە و بەدواداچوون بۆ ناونیشانی ئایپی بەکارهێنەران. لە ساڵی ٢٠١٥ FBI لێکۆڵینەوەی کرد و ماڵپەڕێکی بە ناویPlaypen . لەو کاتەدا پلەیپێن گەورەترین ماڵپەڕی پۆرنۆگرافیای منداڵان بوو لەسەر وێبی تاریک کە زیاتر لە ٢٠٠ هەزار ئەندامیهەبوو. سایتەکان سیستەمی ئاڵۆزی ڕێنماییەکان، مەکۆ و ڕێکخستنی کۆمەڵگا بەکاردەهێنن. ناوەڕۆکی دیکە بریتین لە ئەشکەنجەدانی سێکسی و کوشتنی [[ئاژەڵ]] و پۆرن تۆڵەسەندنەوە. لە مانگی ئایاری ٢٠٢١ پۆلیسی ئەڵمانیا ڕایگەیاند کە یەکێک لە گەورەترین تۆڕەکانی پۆرنۆگرافیای منداڵانی جیهانیان لە وێبی تاریکدا هەڵوەشاندەوە کە بە بۆیستاون ناسراوە، ماڵپەڕەکە زیاتر لە ٤٠٠ هەزار بەکارهێنەریتۆمارکراوی هەیە. لە هەڵمەتەکاندا چوار کەس دەستبەسەر کرابوون، لەنێویاندا کەسێکی خەڵکی پاراگوای، بە تۆمەتی بەڕێوەبردنی تۆڕەکە. یۆرۆپۆل ئاماژەی بەوەشکردووە، لە ئۆپەراسیۆنە هەواڵگرییەکەدا کە ئەڵمانیا سەرکردایەتی دەکات، چەندین سایتی چاتی منداڵفرۆشیشخراونەتە خوارەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> == تیرۆر == ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان هەر لە ساڵانی نەوەدەکانەوە هاتنە سەر ئینتەرنێت؛ بەڵام لەدایکبوونی وێبی تاریک ئەم ڕێکخراوانەی ڕاکێشابەهۆی نادیاربوون و نەبوونی ڕێکخستن و کارلێکی کۆمەڵایەتی و دەستگەیشتن بە ئاسانی. ئەم گروپانە ماوەیەکە سوود لە پلاتفۆرمی چاتلەناو تۆڕی تاریکدا وەردەگرن بۆ ئیلهامبەخشین بۆ هێرشە تیرۆریستیەکان. تەنانەت گروپەکان ڕێنمایی "چۆن"یان بڵاوکردۆتەوە، کە خەڵکفێری ئەوە دەکەن چۆن ببنە تیرۆریست و ناسنامەکانیان بشارنەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> وێبی تاریک بوو بە مەکۆیەک بۆ پڕوپاگەندەی تیرۆریستی و ڕێنماییکردنی زانیاری و لە هەمووی گرنگتر پارەدان. لەگەڵ ناساندنی بیتکۆین،مامەڵەیەکی بێناو دروستکرا کە ڕێگەی بە بەخشین و پارەدان بە بێناو دەدا. تیرۆریستان بە قبوڵکردنی بیتکۆین، ئێستا توانیان پارە بۆ کڕینیچەک دابین بکەن. لە ساڵی ٢٠١٨ تاکێک بە ناوی ئەحمەد سەرسور تۆمەتبار کرا بە تۆمەتی هەوڵدان بۆ کڕینی تەقەمەنی و بەکرێگرتنیقەناس بەدەست بۆ یارمەتیدانی تیرۆریستانی سوریا، هەروەها هەوڵدان بۆ دابینکردنی پاڵپشتی دارایی بۆیان، هەموو ئەمانە لە ڕێگەیتۆڕی تاریکەوە. لانی کەم هەندێک ماڵپەڕی ڕاستەقینە و ساختە هەیە کە بانگەشەی بەکارهێنانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] (داعش) دەکەن، لەنێویاندا ماڵپەڕێکی ساختە کە لەئۆپەراسیۆنی ئۆنیموسدا دەستی بەسەردا گیراوە. لەگەڵ زیادبوونی تەکنەلۆجیا، ڕێگەی بە تیرۆریستانی ئەلیکترۆنی داوە بە هێرشکردنە سەرخاڵە لاوازەکانی ئەو تەکنەلۆژیایە گەشە بکەن. لە دوای هێرشەکانی پاریس لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠١٥، ماڵپەڕێکی ڕاستەقینەی لەو جۆرەلەلایەن گروپێکی هاکەری سەر بە Anonymous بە ناوی GhostSec هاک کرا و لە شوێنیدا ڕیکلامێکی Prozac دانرا. گروپیئیسلامیی ڕاوتی شاکس لە سەردەمێکدا دەرکەوت کە لەسەر تۆڕی تاریک کاریان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> '''تۆڕی کۆمەڵایەتی''' لەناو تۆڕی تاریکدا، پلاتفۆرمی سۆشیال میدیای سەرهەڵدەدات هاوشێوەی ئەوانەی لە وێبی جیهانیدا هەن، ئەمەش بە تۆڕی کۆمەڵایەتیوێبی تاریک (DWSN) ناسراوە. DWSN وەک سایتێکی تۆڕە کۆمەڵایەتییە ئاساییەکان کاردەکات کە ئەندامان دەتوانن لاپەڕەیتایبەتمەندیان هەبێت، هاوڕێیان هەبێت، وەک پۆستەکان، و بلۆگیان لە مەکۆکاندا هەبێت. فەیسبووک و پلاتفۆرمە تەقلیدییەکانی دیکەیسۆشیال میدیا دەستیان کردووە بە دروستکردنی وەشانی وێبی تاریکی ماڵپەڕەکانیان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی پەیوەست بە پلاتفۆرمەتەقلیدییەکان و بەردەوامبوون لە خزمەتگوزارییەکانیان لە هەموو بوارەکانی وێبی جیهانیدا. بە پێچەوانەی فەیسبووک، سیاسەتی پاراستنینهێنی DWSN داوا دەکات کە ئەندامان بە هیچ شێوەیەک هیچ زانیارییەکی کەسی ئاشکرا نەکەن و بە بێناو بمێننەوە. '''فێڵ و ناوەڕۆکی پشتڕاستنەکراوە''' ڕاپۆرتەکان باس لەوە دەکەن کە تیرۆرکردن و بکوژەکان بە کرێ بە پارەی جەماوەر؛ بەڵام پێدەچێت ئەمانە تەنها فێڵ بن. دروستکەری ڕێگایئاوریشم، ڕۆس ئۆلبریخت، لەلایەن لێکۆڵینەوەکانی ئاسایشی ناوخۆ (HSI) بەهۆی سایتەکەیەوە دەستگیرکرا و گوایە بکوژێکی بەکرێگرتووە بۆ کوشتنی شەش کەس، هەرچەندە دواتر تۆمەتەکانی هەڵوەشایەوە. ئەفسانەی شارستانی هەیە کە مرۆڤ دەتوانێت کوشتنیڕاستەوخۆ لە تۆڕی تاریکدا بدۆزێتەوە. زاراوەی "ژووری سوور" لەسەر بنەمای ئەنیمەیشنی ژاپۆنی و ئەفسانەی شار بە هەمان ناوداهێنراوە؛ بەڵام بەڵگەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هەموو حاڵەتە ڕاپۆرتکراوەکان فێڵن. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ یاری ئیندی Sad Satan لەلایەن YouTubers Obscure Horror Corner پێداچوونەوەی بۆ کرا کەبانگەشەی ئەوە دەکەن لە ڕێگەی وێبی تاریکەوە دۆزیویانەتەوە. ناتەبایی جۆراوجۆر لە ڕاپۆرتکردنی کەناڵەکەدا گومانی خستە سەر وەشانیڕاپۆرتکراوی ڕووداوەکان. چەندین ماڵپەڕ هەن کە شیکاری و چاودێری وێبی قووڵ و وێبی تاریک دەکەن بۆ زانیاری هەواڵگری هەڕەشە. == هەوڵدان بۆ گەیشتن بە دارک وێب لە لایەن پۆلیسەوە == مشتومر هەبووە کە وێبی تاریک ئازادییە مەدەنییەکان بەرەوپێش دەروات، وەک "ئازادی قسەکردن، تایبەتمەندی، بێناونیشان". هەندێک لەداواکاری گشتی و دەزگاکانی حکومەت نیگەرانن لەوەی کە پەناگەیەکی چالاکیی تاوانکارییە. وێبی قووڵ و تاریک بەرنامەی تایبەتمەندییەیەکگرتووەکانی ئینتەرنێتە بۆ دابینکردنی تایبەتمەندی و نادیاربوون. پۆلیسیکردن بریتییە لە بە ئامانجگرتنی چالاکییە تایبەتەکانی وێبیتایبەت کە بە نایاسایی دادەنرێت یان کەوتوونەتە ژێر سانسۆری ئینتەرنێتەوە. لە کاتی لێکۆڵینەوە لە گومانلێکراوەکانی ئۆنلاین، پۆلیس بە شێوەیەکی گشتی ناونیشانی IP (پرۆتۆکۆڵی ئینتەرنێت)ی تاکەکە بەکاردەهێنێت؛بەڵام بەهۆی دروستکردنی بێناونیشانی وێبگەڕەکانی تۆر، ئەمە دەبێتە تاکتیکێکی مەحاڵ. لە ئەنجامدا جێبەجێکردنی یاسا چەندین تاکتیکیدیکەی بەکارهێناوە بە مەبەستی دەستنیشانکردن و دەستگیرکردنی ئەو کەسانەی کە لە تۆڕی تاریکدا بەشداری چالاکیی نایاسایی دەکەن. OSINT، یان هەواڵگری سەرچاوە کراوە<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>، ئامرازەکانی کۆکردنەوەی زانیارین کە بە شێوەیەکی یاسایی زانیاری لە سەرچاوە گشتییەکانەوەکۆدەکەنەوە. ئامرازەکانی<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> OSINT دەتوانن تایبەت بن بە وێبی تاریک بۆ یارمەتیدانی ئەفسەرەکان بۆ دۆزینەوەی پارچە زانیاری کە دەبێتەهۆی بەدەستهێنانی زانیاری زیاتر سەبارەت بەو کارلێکانەی کە لە وێبی تاریکدا ڕوودەدەن. لە ساڵی ٢٠١٥ ڕاگەیەندرا کە ئێستا ئینتەرپۆل بەرنامەیەکی تایبەتی ڕاهێنانی وێبی تاریک پێشکەش دەکات کە زانیاری تەکنیکی لەسەر تۆرو ئاسایشی ئەلیکترۆنی و دابەزاندنی بازاڕی تۆڕی تاریکی ھاوشێوە لەخۆدەگرێت. لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٣ دەزگای نیشتمانی تاوانەکانیبەریتانیا و GCHQ پێکهێنانی "شانەی ئۆپەراسیۆنی هاوبەش"یان ڕاگەیاند بۆ ئەوەی گرنگی بە تاوانە ئەلیکترۆنییەکان بدات. لە مانگینۆڤەمبەری ٢٠١٥ ئەم تیمە ئەرکی بەرەنگاربوونەوەی ئیستغلالکردنی منداڵان لە وێبی تاریک و هەروەها تاوانە ئەلیکترۆنییەکانی دیکەدادەسپێردرێت. لە مانگی ئازاری ٢٠١٧ خزمەتگوزاری توێژینەوەی کۆنگرێس ڕاپۆرتێکی بەرفراوانی لەسەر وێبی تاریک بڵاوکردەوە، ئاماژەیبە گۆڕانی داینامیکی چۆنیەتی دەستگەیشتن و پێشکەشکردنی زانیاری لەسەری کرد؛ تایبەتمەندە بە نەزانراوەکان، جێگەی سەرنجیتوێژەران و جێبەجێکردنی یاسا و داڕێژەرانی سیاسەت زیاتر دەبێت. لە مانگی ئابی ٢٠١٧، بەپێی ڕاپۆرتەکان، کۆمپانیاکانی ئاسایشیئەلیکترۆنی کە تایبەتمەندن لە چاودێریکردن و لێکۆڵینەوە لە وێبی تاریک بەناوی بانکەکان و فرۆشیارانی تاکەکەسی، بە شێوەیەکی ڕۆتینیدۆزینەوەکانیان لەگەڵ FBI و لەگەڵ دەزگاکانی تری جێبەجێکردنی یاسا "لەکاتێکدا کە دەتوانرێت و پێویست بێت" سەبارەت بە ناوەڕۆکینایاسایی هاوبەش دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>ئەو ژێرزەمینییەی کە بە [[زمانی ڕووسی]] قسە دەکات و مۆدێلی تاوان وەک خزمەتگوزاری پێشکەش دەکات<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>، بەتایبەتی بەهێز دادەنرێت. == ڕۆژنامەگەری == زۆرێک لە ڕۆژنامەنووسان و ڕێکخراوە هەواڵییە بەدیلەکان و پەروەردەکاران و توێژەران کاریگەرن لە نووسین و قسەکردنیان لەسەر تۆڕیتاریک و ڕوونکردنەوەی بەکارهێنانی بۆ خەڵکی گشتی. ڕوماڵی میدیایی بە شێوەیەکی گشتی لە تۆڕی تاریکدا بە دوو شێوە ڕاپۆرت دەکات؛وردەکاری هێز و ئازادی قسەکردن وێبی تاریک ڕێگە بە خەڵک دەدات نایاسایی و ترسی ناوەڕۆکەکەی دووپات بکاتەوە، وەک هاکەرەکانی کۆمپیوتەر. زۆرێک لە مانشێتەکان وێبی تاریک بە پۆرنۆگرافیای منداڵانەوە دەبەستنەوە بە مانشێتەکانی وەک، "پیاوێکی نیوجرسی تۆمەتبارەبە گەڕان بە 'تۆڕی تاریک' بۆ کۆکردنەوەی نزیکەی 3K وێنەی پۆرنۆی منداڵان"، لەگەڵ چالاکییە نایاساییەکانی دیکە کە دەزگاکانی هەواڵ بە"ناوەندێک بۆ ڕەشپێستەکان" وەسفی دەکەن ئەو بازاڕانەی کە دەرمان دەفرۆشن یان دابەشی دەکەن". سایتە هەواڵییە پسپۆڕەکانی کلیروێب وەک DeepDotWeb و All Things Vice ڕوماڵی هەواڵ و زانیاری پراکتیکی سەبارەت بە وێبسایت و خزمەتگوزارییە تاریکەکان پێشکەش دەکەن؛ بەڵام دیپدۆتوێب لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە لە ساڵی ٢٠١٩ داخراوە. ویکی شاراوە وئاوێنە و چنگاڵەکانی هەندێک لە گەورەترین بەڕێوەبەرایەتییەکانی ناوەڕۆک لە هەر کاتێکدا هەڵدەگرن. هەروەها میدیای نەریتی و کەناڵەهەواڵییەکانی وەک ئەی بی سی نیوز بابەتیان بڵاوکردۆتەوە کە بەدواداچوون بۆ تۆڕی تاریکی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dark web|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dark_web&oldid=1188295199|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} d3c0fjm5ry5tqgx28csj762vrczvon7 0 247954 1570163 1372788 2026-03-31T04:49:20Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570163 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = محەممەد موخبیر | image = MMokhber.png | caption = موخبیر لە ساڵی ٢٠٢٣ | office = ڕاوێژکار و یاریدەدەری [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | term_start = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ | term_end = | appointer = [[عەلی خامنەیی]] | order1 = ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] | term_start1 = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ | term_end1 = | appointer1 = [[عەلی خامنەیی]] | 1blankname1 = سەرۆک | 1namedata1 = [[سادق لاریجانی]] | order2 = [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (کاتی) | term_start2 = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤ | term_end2 = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ | 1blanknam2 = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]]}} | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | predecessor2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] | successor2 = [[مەسعوود پزیشکیان]] | order3 = ٧ەمین [[جێگری سەرۆک کۆماری ئێران|جێگری یەکەمی سەرۆک کۆماری ئێران]] | term_start3 = ٨ی ئابی ٢٠٢١ | term_end3 = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ | president3 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] | predecessor3 = [[ئیسحاق جەھانگیری]] | successor3 = [[محەممەدڕەزا عارف]] | order4 = سەرۆکی [[بارەگای جێبەجێکاریی فەرمانی ئیمام]] | term_start4 = ١٥ی تەممووزی ٢٠٠٧ | term_end4 = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ | appointer4 = [[عەلی خامنەیی]] | predecessor4 = محەممەدجەواد ئیرەوانی | successor4 = عارف نەورۆزی (کاتی){{-}}[[پەرویز فەتاح]] | birth_name = محەممەد موخبیر دێزفوولی | birth_date = {{birth year and age|١٩٥٥}} | birth_place = [[دژپێڵ]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] | death_date = | death_place = | nationality = ئێرانی | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] | alma_mater = | occupation = سیاسەتوان {{•}} بەڕێوەبەری جێبەجێکار | website = | native_name = محمد مخبر | native_name_lang = فارسی }} '''محەممەد موخبیر دێزفوولی''' ({{بە فارسی|محمد مخبر دزفولی}}؛ لەدایکبووی ١٩٥٥ لە [[دژپێڵ]]) سیاسەتوانێکی ئێرانییە کە لە ئێستادا ڕاوێژکار و یاریدەدەری [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]]ە. ئەو لە ٨ی ئابی ٢٠٢١ ھەتا ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤، وەکوو حەوتەمین [[جێگری سەرۆک کۆماری ئێران|جێگری یەکەمی سەرۆک کۆماری ئێران]] لەسەر کار بوو. دوای [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|مردنی]] [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤، بەشێوەی کاتی وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆمار]] ھەڵبژێردرا کە لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤، [[مەسعوود پزیشکیان]] جێگاکەی گرتەوە. موخبیر ھەروەھا پێشتر سەرۆکی [[بارەگای جێبەجێکاریی فەرمانی ئیمام]]، سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەرایەتیی [[بانکی سینا]] و جێگری پارێزگاری [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] بووە.<ref>[https://www.president.ir/en/130489 Ayatollah Raisi appoints Dr Mohammad Mokhber as 1st VP] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210808175301/https://www.president.ir/en/130489|date=8 August 2021}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://currentaffairs.adda247.com/mohammad-mokhber-named-as-first-vice-president-of-iran/ | سەردێڕ=Mohammad Mokhber named as first Vice President of Iran |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://irangov.ir/detail/368346 | سەردێڕ=Ayatollah Raisi appoints Dr Mohammad Mokhber as 1st VP}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/468910/New-chapter-has-opened-in-Iran-Turkmenistan-ties-VP | سەردێڕ=New chapter has opened in Iran-Turkmenistan ties: VP | ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> == ژیاننامە == محەممەد موخبیر لە ساڵی ١٩٥٥ لە [[دژپێڵ]] لەدایک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.barkhat.news/political/162868782784/biography-mohammad-mokhber-1334 | سەردێڕ=بیوگرافی : محمد مخبر (1334-)}}</ref> ئەو ھەروەھا دکتۆرای بەڕێوەبەرایەتی ھەیە.<ref>[https://snn.ir/fa/news/868653/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%A8%D8%B1 Mohammad Mokhber] snn.ir Retrieved 14 August 2020</ref> موخبیر پێش وەرگرتنی دکتۆرا، ماستەری بەڕێوەبەرایەتی ھەبوو.<ref>[https://www.ictna.ir/id/010671/ Mohamad Mokhber is going to Execution of Imam Khomeini's Order] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116171051/https://www.ictna.ir/id/010671/ |date=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }} ictna.ir Retrieved 14 August 2020</ref> == گەمارۆکان == [[یەکێتیی ئەورووپا]] لە تەممووزی ٢٠١٠، محەممەد موخبیری (سەرۆکی ئەوکاتی [[بارەگای جێبەجێکاریی فەرمانی ئیمام|بارەگای جێبەجێکاری]]) لەگەڵ کۆمەڵێک لە کەسان و ڕێکخراوەکان خستە ناو پێڕستی گەمارۆکان، ئەوەش بەھۆی دەستتێوەردان لە بابەتی «چالاکییە ئەتۆمییەکان یان مووشەکە بالیستیکەکان». ئەو دوای دوو ساڵان، گەمارۆکانی لەسەر لابردرا.<ref>[https://www.reuters.com/article/us-iran-setad-companies-specialreport-idUSBRE9AB0NW20131112 Special Report: Khamenei's conglomerate thrived as sanctions squeezed Iran -- Mohammad Mokhber] reuters.com Retrieved 16 August 2020</ref> [[وەزارەتی داراییی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١، موخبیری گەمارۆ دا و خستیە ناو پێڕستی «شارۆمەندە تایبەتە ھەڵبژێردراوەکان» (ئێس دی ئێن).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اسامی کامل ۳ فرد و نهاد جمهوری اسلامی که توسط آمریکا تحریم شد؛ آستان قدس رضوی و نهادهای وابسته {{!}} صدای آمریکا فارسی|ناونیشان=https://ir.voanews.com/persiannewsiran/iran-new-sanction-astan-quds-razavi|بڵاوکەرەوە=ir.voanews.com|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=U.S. imposes new sanctions on Iranian foundations in last days of Trump term|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/iran-nuclear-usa-int-idUSKBN29I24L|بڵاوکەرەوە=Reuters|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran-related Designations and Designations Updates; Counter Terrorism Designation {{!}} U.S. Department of the Treasury|ناونیشان=https://home.treasury.gov/policy-issues/financial-sanctions/recent-actions/20210113|بڵاوکەرەوە=home.treasury.gov|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mohammad Mokhber}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی ئێرانی]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] p12fjl5wsowi104z00mrkyqwx1ti0ke 0 248865 1570235 1517275 2026-03-31T10:30:42Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570235 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''مەحبووبە شێروانی''' (لەدایکبووی [[بارزان|بێرسیاڤ دەڤەری شێروان]] ) ھاوسەری یەکەم و کچەخاڵی [[مەلا مستەفا بارزانی]] بوو. ئەو کچی سەرۆکی ھۆی شێروانییەکان، ئەحمەد ئاغای بێرسیاڤیە بوو. مەحبووبە بارزانی لەگەڵ مەلا مستەفا شەش منداڵی بەناوەکانی عوبێدوڵڵا، صابر ، لوقمان ، ئیقلیمە ، جوهەیدە ، فەوزیە ھەبوو.<ref name="ئافتاب ۱">[https://aftabnews.ir/fa/news/131484/ ئافتاب نیوز: ''دایکی مەسعوود بارزانی و خوشکی ھۆشیار زێباری کۆچی دوایی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠١١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://aftabnews.ir/fa/news/131484/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} بازدید در ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بنەماڵەی مستەفا بارزانی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:بنەماڵەی بارزانی]] [[پۆل:خەڵکی بارزان]] 2bitr5mhve0e419amswoc8p7smkzsfl 0 251539 1569979 1558526 2026-03-30T13:38:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569979 wikitext text/x-wiki {{زس}} '''شەڕی نابەرامبەر''' (یان '''ڕووبەڕووبوونەوەی نابەرامبەر''') جۆرێکە لە [[شەڕ]] لە نێوان لایەنە شەڕکەرەکاندا کە ھێزی سەربازیی ڕێژەیی، ستراتیژی یان تاکتیکیان بە شێوەیەکی بەرچاو جیاوازە. ئەم جۆرە شەڕە زۆرجار، بەڵام نەک بە پێویستی، یاخیبووان، گرووپە تیرۆریستییەکان، یان [[میلیشیا|میلیشیاکانی]] [[بزووتنەوەی بەرخۆدان|بەرخۆدان]] لەخۆدەگرێت کە لەناو خاکێکدا کاردەکەن کە زۆربەی لەلایەن ھێزە باڵادەستەکەوە کۆنترۆڵکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Luyt |یەکەم=Brendan |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Debating reliable sources: writing the history of the Vietnam War on Wikipedia |ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1108/jd-11-2013-0147 |journal=Journal of Documentation |بەرگ=٧١|issue=3 |پەڕەکان=٤٤٠–٤٥٥|doi=10.1108/jd-11-2013-0147 |issn=0022-0418 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll3/id/430/rec/1|سەردێڕ=CONTENTdm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cgsc.contentdm.oclc.org |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ndupress.ndu.edu/Media/News/News-Article-View/Article/577565/asymmetry-is-strategy-strategy-is-asymmetry/|سەردێڕ=Asymmetry Is Strategy, Strategy Is Asymmetry|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=National Defense University Press|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠٢٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805020128/https://ndupress.ndu.edu/Media/News/News-Article-View/Article/577565/asymmetry-is-strategy-strategy-is-asymmetry/|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|شەڕی سارد}} [[پۆل:زانستی سەربازی]] [[پۆل:شەڕکردن بەپێی چەشن]] i1yvcpmymtx498wc5oivvl42treulx4 0 251615 1570200 1404344 2026-03-31T08:29:20Z 1silent scientist 51740 1570200 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچەکە|موکریان|شێوەزاری زمانەکە|موکریانی}} {{Infobox former country |conventional_long_name = میرنشینی موکریان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meiselas|یەکەم=Susan|ڕێکەوت=1997|سەردێڕ=Kurdistan|بڵاوکەرەوە=Random House |ژپنک=٩٧٨٠٦٧٩٤٢٣٨٩٨|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=5UVtAAAAMAAJ}}</ref> |native_name = موکریان<small> (یان موکری)</small> |common_languages = [[کوردیی ناوەندی|کوردی سۆرانی]] |government_type = [[پاشایەتی]] |religion = [[شافعی|شافعی سووننی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rosskeen Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=1954 |بڵاوکەرەوە=Brill |پەڕەکان=١٨٨–١٩٢|edition=Volume 4}}</ref> |capital = [[مەھاباد]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassanpour|یەکەم=Amir|ڕێکەوت=1989|سەردێڕ=BŪKĀN|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/bukan-kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|بەرگ=IV}}</ref> |year_start = {{circa}} ١٤٠٠ |year_end = {{circa}} ١٨٠٠ |event_end = ڕووخان |image_map =Mukriyan_in_West_Azerbijan.png }} '''میرنشینی موکریان''' یان '''دەریاز'''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eagleton|یەکەم=William L.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bVNtAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=The Kurdish Republic of 1946|ڕێکەوت=1963|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|زمان=en}}</ref> [[پێرستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بووە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٤ تا سەدەی نۆزدەھەم کە ناوەندەکەی شاری [[مەھاباد]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> و دراوسێی [[میرنشینی برادۆست]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] و شارەکانی [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[نەغەدە]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]ی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Suldūz|ناونیشان=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-7169.xml|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=referenceworks|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا و هۆزەکان == موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]]ی دەگرتەوە، لەوانەش شارەکانی [[مەهاباد]]، [[بۆکان]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]. شاری [[نەغەدە]]ش لە ڕووی مێژووییەوە خراوەتە ناو موکریان، هەرچەندە ئەمڕۆ [[کورد]] تەنها نزیکەی ٣٥٪ی دانیشتووانی ئەو شارە پێکدەهێنێت. شاری [[سەقز]] لەڕووی [[چاند]]ەوە زۆر لە موکریان دەچێت، هەرچەندە لە ڕووی سیاسییەوە زیاتر وەک شارە-دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەژێر سایەی [[میرنشینی ئەردەڵان]]دا کاری دەکرد، بەڵام وەک پاشکۆیەکی [[خۆبەڕێوەبەری|خۆبەڕێوەبەر]] نەک وەک بەشێک لە کۆنتڕۆڵی ناوەندیی ئەردەڵان. هەندێک لە هۆزەکان بریتین لە: [[دهبۆکری]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[موکری]]، [[بڵباس]]، [[ئەمیرە]]، [[خەڵکی]]، [[شێخ شەرەفی]]، [[سەلەکەیی]]، [[حەسەن خاڵی]]، [[کاریش]]، [[سیلکی]]، [[سەکیر]]، [[فەقیەیسی]]، [[ئەبلەس]]، [[باریک]]، [[سولەیمانی]]، [[بەیی]]، [[عومەربیل]]، [[مەرزینک]]، [[لێتاو مەوت]]، و [[شێوەزایی]]. == مێژوو == پێش موکرییەکان، ناوچەکە لەلایەن [[ھەزەبانی|هەزبانییەکان]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرا؛ هەروەها ناوچەکە لە هەمان شوێن یان شوێنێکی هاوشێوەی [[مانناکان]] و تەختی سولەیمان هەڵکەوتووە. سەردارانی موکری بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە سەر بە هۆزی موکریان و لە بنەماڵەی فەرمانڕەواکانی هۆزی [[بابان]] بن. لە سەردەمی خانەدانە تورکمانەکاندا ([[قەرەقۆینلۆ]] و [[ئاق قۆینلۆ]])، کەسێک بە ناوی سەیفەددین ناوچەی دەریاسی لە هۆزی چابووکلۆ (کە پێدەچێت تورک بووبن) سەندەوە و میرنشینەکەی فراوان کرد بە گرتنی سۆڵدۆز، [[دۆڵی باریک]]، [[ئەختەچی]] و [[ئێڵتەمار]]، و دواتر ئەو هۆزانەی لەژێر میرنشینەکەیدا یەکیان گرتبوو ناوی «موکری»یان لێنرا. کوڕەکەی بە ناوی سارم، کە فەرمانڕەوای دواتری میرنشینەکە بوو، لە ساڵی ٩١٢ی کۆچیدا (١٥٠٦-١٥٠٧ زایینی) ڕووبەڕووی [[شا ئیسماعیلی یەکەم|شا ئیسماعیل]] بووەوە و شکستی پێ هێنا، و پێدەچێت لە ساڵی ٩١٨ی [[کۆچی]]دا (١٥١٢-١٥١٣ زایینی) داوای پشتگیری و متمانەی لە [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] کردبێت. دوای مردنی سارم، موڵک و ماڵەکەی بەسەر سێ کوڕی ڕووسەمی برازایدا دابەش کرا، کە دانیان بە باڵادەستیی [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]]دا نا. لە ساڵی ٩٤٨ی کۆچیدا (١٥٤١-١٥٤٢ زایینی)، سوڵتان سولەیمان پاشکۆکانی خۆی لە [[بەهدینان]]، [[ھەکاری]] و [[برادۆست]] نارد بۆ هێرشکردنە سەر موکرییەکان، کە سێ کوڕە جێگرەوەکەیان کوشت. ئەمیرە بەگی یەکەم کە کوڕە گەنجەکەی سارم بوو، بووە جێگرەوەیان و متمانەی لە عوسمانییەکان وەرگرت و بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ فەرمانڕەوایی ناوچەکەی کرد. بە یارمەتی [[سەفەوییەکان]]، نەوەی ڕووسەم (کە ئەویش ناوی ئەمیرە بوو) بووە جێگرەوەی. بەڵام لە کاتی ئەو ئاڵۆزییانەی لە سەردەمی محەمەد خودابەندەدا ڕوویان دا، لە ساڵی ١٥٨٣دا، ئەمیرە بەگی دووەم سەردانی [[مورادی سێیەم|سوڵتان مورادی]] کرد، و لێیەوە ویلایەتی بابان ([[شارەزوور]])، [[سەنجەقی مووسڵ]]، [[هەولێر]] و هەندێک ناوچەی سەر بە [[مەراغە]]ی بۆ کوڕەکانی وەرگرت. بە یارمەتی میر-ی میرانی [[وان]]، [[ئەمیرە بەگی دووەم]] هێرشی کردە سەر مەراغەی ژێر دەسەڵاتی [[ئێران]] و ناوچەکەی تاڵان کرد، کە دواتر ئەمیرە بەگ نازناوی «بەیلەربەیی» ئەوێی پێدرا. بەڵام ناوچەی مێژوویی دەریاس، بە پێچەوانەی ئارەزووی ئەمیرە بەگ، بەخشرا بە حەسەنی برازای، کە پێش ئەو خۆی دابووە دەست [[عوسمانییەکان]]. شەڕی ناوخۆ ڕوویدا و تێدا حەسەن کوژرا، بەڵام [[محەممەدی سێیەم]] تەنها [[ئۆڵۆغ بەگ]]ی برای وەک فەرمانڕەوای ناوچەی دێخوارقان (باکووری [[مەراغە]]) دەستنیشان کرد. لەم نێوەندەدا [[عوسمانییەکان]] [[تەورێز]]یان گرتبوو، و حاکمی گشتیی ئەوێ داوای لە ئەمیرە بەگ (کە ئێستا بە ئەمیرە پاشا دەناسرا) کرد دان بە دەسەڵاتیدا بنێت. ئەمیرە سکاڵای برد بۆ [[ئەستەمبوڵ]]، بەو هۆیەشەوە ناوچەکانی [[بابان]]، مووسڵ و هەولێری لێ زەوت کرا. مەراغە لەو کاتەوە خرایە سەر تەبرێز و داوا لە ئەمیرە کرا ساڵانە ١٥ خەروار زێڕ بدات. دواتر زەوییەکانی تەنها بۆ دەریاس کەمکرانەوە، بەڵام شێخ حەیدەری کوڕی ئەمیرە، لە [[قەڵای سارۆ قورغان]] کە تازە نۆژەنکرابووەوە خۆی ڕاگرت، کە خەڵکی مەراغە سکاڵایان لێی هەبوو چونکە «دراوسێیەکی سەرئێشەساز» بوو. خدر پاشا، حاکمی گشتیی تەورێز، فەرمانێکی دەرکرد کە قەڵاکە ببخشرێتە هۆزی مەحموودی. شەڕ و پێکدادان بەدوایدا هات و ئەمیرە پاشا ناچار بوو دەستوەردان بکات بۆ ڕێگریگرتن لە شەڕی زیاتر. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٥ی کۆچیدا (١٥٩٦-١٥٩٧ زایینی)، ئەمیرە پاشا و شێخ حەیدەر ناوچەکانی [[دەریاس]]، [[میاندواو]]، [[ئەجاری]] و [[لەیلان]]یان لەدەستدا بوو، لەگەڵ قەڵاکانی سارۆ قورغان و تەرەقە. مەراغە لە ساڵی ١٥٧٨دا لێیان سەندرایەوە. کاتێک ئەمیرە پاشا کۆچی دوایی کرد، کوڕەکەی وەک [[سەوداری موکری]] بووە جێگرەوەی، کە دواتر لە هەشتاکانی سەدەی پازدەهەمدا بوو بە حاکمی [[مەراغە]] و تا ساڵی ١٦٠٨ لەو پۆستەدا مایەوە. قوباد خانی موکری جێگەی شێخ حەیدەری گرتەوە، کە دوای شۆڕشی موکری لە ساڵی ١٦٠٩دا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە کاتی [[شەڕی دمدم]]دا، موکرییەکان لە دەوری کوردانی [[برادۆست]] کۆبوونەوە. [[شا عەباسی یەکەم|شا عەباس]] لە ساڵی ١٦١٠دا لەگەڵ ژنێکی خانەدانی موکریدا هاوسەرگیریی کرد، دوای ئەوەی بۆداق سوڵتانی برای ئەو ژنەی لە سێدارە دا بەهۆی شکستی موکرییەکان لە شەڕی دمدمدا. == مێژوو == پێش موکرییەکان، ناوچەکە لەلایەن [[ھەزەبانی]]یەکانەوە حوکمڕانی دەکرا، ئەو ناوچەیە ھەمان جێگەی [[مانناکان]] و [[تەختی سلێمان]]یشە. لە [[شەڕی دمدم]]یشدا، موکریانییەکان دەوری کوردانی برادۆستیان دا، وەک پاڵپشتییەک لە میرنشینی برادۆست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=DIMDIM|ناونیشان=http://www.iranica.com/articles/v7/v7f4/v7f446.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060425075913/http://www.iranica.com/articles/v7/v7f4/v7f446.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:موکریان]] h6lesez6rpolw22okkxksw32w90ix9n 1570201 1570200 2026-03-31T08:29:50Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو 2 */ 1570201 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچەکە|موکریان|شێوەزاری زمانەکە|موکریانی}} {{Infobox former country |conventional_long_name = میرنشینی موکریان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meiselas|یەکەم=Susan|ڕێکەوت=1997|سەردێڕ=Kurdistan|بڵاوکەرەوە=Random House |ژپنک=٩٧٨٠٦٧٩٤٢٣٨٩٨|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=5UVtAAAAMAAJ}}</ref> |native_name = موکریان<small> (یان موکری)</small> |common_languages = [[کوردیی ناوەندی|کوردی سۆرانی]] |government_type = [[پاشایەتی]] |religion = [[شافعی|شافعی سووننی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rosskeen Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=1954 |بڵاوکەرەوە=Brill |پەڕەکان=١٨٨–١٩٢|edition=Volume 4}}</ref> |capital = [[مەھاباد]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassanpour|یەکەم=Amir|ڕێکەوت=1989|سەردێڕ=BŪKĀN|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/bukan-kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|بەرگ=IV}}</ref> |year_start = {{circa}} ١٤٠٠ |year_end = {{circa}} ١٨٠٠ |event_end = ڕووخان |image_map =Mukriyan_in_West_Azerbijan.png }} '''میرنشینی موکریان''' یان '''دەریاز'''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eagleton|یەکەم=William L.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bVNtAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=The Kurdish Republic of 1946|ڕێکەوت=1963|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|زمان=en}}</ref> [[پێرستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بووە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٤ تا سەدەی نۆزدەھەم کە ناوەندەکەی شاری [[مەھاباد]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> و دراوسێی [[میرنشینی برادۆست]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] و شارەکانی [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[نەغەدە]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]ی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Suldūz|ناونیشان=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-7169.xml|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=referenceworks|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا و هۆزەکان == موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]]ی دەگرتەوە، لەوانەش شارەکانی [[مەهاباد]]، [[بۆکان]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]. شاری [[نەغەدە]]ش لە ڕووی مێژووییەوە خراوەتە ناو موکریان، هەرچەندە ئەمڕۆ [[کورد]] تەنها نزیکەی ٣٥٪ی دانیشتووانی ئەو شارە پێکدەهێنێت. شاری [[سەقز]] لەڕووی [[چاند]]ەوە زۆر لە موکریان دەچێت، هەرچەندە لە ڕووی سیاسییەوە زیاتر وەک شارە-دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەژێر سایەی [[میرنشینی ئەردەڵان]]دا کاری دەکرد، بەڵام وەک پاشکۆیەکی [[خۆبەڕێوەبەری|خۆبەڕێوەبەر]] نەک وەک بەشێک لە کۆنتڕۆڵی ناوەندیی ئەردەڵان. هەندێک لە هۆزەکان بریتین لە: [[دهبۆکری]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[موکری]]، [[بڵباس]]، [[ئەمیرە]]، [[خەڵکی]]، [[شێخ شەرەفی]]، [[سەلەکەیی]]، [[حەسەن خاڵی]]، [[کاریش]]، [[سیلکی]]، [[سەکیر]]، [[فەقیەیسی]]، [[ئەبلەس]]، [[باریک]]، [[سولەیمانی]]، [[بەیی]]، [[عومەربیل]]، [[مەرزینک]]، [[لێتاو مەوت]]، و [[شێوەزایی]]. == مێژوو == پێش موکرییەکان، ناوچەکە لەلایەن [[ھەزەبانی|هەزبانییەکان]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرا؛ هەروەها ناوچەکە لە هەمان شوێن یان شوێنێکی هاوشێوەی [[مانناکان]] و تەختی سولەیمان هەڵکەوتووە. سەردارانی موکری بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە سەر بە هۆزی موکریان و لە بنەماڵەی فەرمانڕەواکانی هۆزی [[بابان]] بن. لە سەردەمی خانەدانە تورکمانەکاندا ([[قەرەقۆینلۆ]] و [[ئاق قۆینلۆ]])، کەسێک بە ناوی سەیفەددین ناوچەی دەریاسی لە هۆزی چابووکلۆ (کە پێدەچێت تورک بووبن) سەندەوە و میرنشینەکەی فراوان کرد بە گرتنی سۆڵدۆز، [[دۆڵی باریک]]، [[ئەختەچی]] و [[ئێڵتەمار]]، و دواتر ئەو هۆزانەی لەژێر میرنشینەکەیدا یەکیان گرتبوو ناوی «موکری»یان لێنرا. کوڕەکەی بە ناوی سارم، کە فەرمانڕەوای دواتری میرنشینەکە بوو، لە ساڵی ٩١٢ی کۆچیدا (١٥٠٦-١٥٠٧ زایینی) ڕووبەڕووی [[شا ئیسماعیلی یەکەم|شا ئیسماعیل]] بووەوە و شکستی پێ هێنا، و پێدەچێت لە ساڵی ٩١٨ی [[کۆچی]]دا (١٥١٢-١٥١٣ زایینی) داوای پشتگیری و متمانەی لە [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] کردبێت. دوای مردنی سارم، موڵک و ماڵەکەی بەسەر سێ کوڕی ڕووسەمی برازایدا دابەش کرا، کە دانیان بە باڵادەستیی [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]]دا نا. لە ساڵی ٩٤٨ی کۆچیدا (١٥٤١-١٥٤٢ زایینی)، سوڵتان سولەیمان پاشکۆکانی خۆی لە [[بەهدینان]]، [[ھەکاری]] و [[برادۆست]] نارد بۆ هێرشکردنە سەر موکرییەکان، کە سێ کوڕە جێگرەوەکەیان کوشت. ئەمیرە بەگی یەکەم کە کوڕە گەنجەکەی سارم بوو، بووە جێگرەوەیان و متمانەی لە عوسمانییەکان وەرگرت و بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ فەرمانڕەوایی ناوچەکەی کرد. بە یارمەتی [[سەفەوییەکان]]، نەوەی ڕووسەم (کە ئەویش ناوی ئەمیرە بوو) بووە جێگرەوەی. بەڵام لە کاتی ئەو ئاڵۆزییانەی لە سەردەمی محەمەد خودابەندەدا ڕوویان دا، لە ساڵی ١٥٨٣دا، ئەمیرە بەگی دووەم سەردانی [[مورادی سێیەم|سوڵتان مورادی]] کرد، و لێیەوە ویلایەتی بابان ([[شارەزوور]])، [[سەنجەقی مووسڵ]]، [[هەولێر]] و هەندێک ناوچەی سەر بە [[مەراغە]]ی بۆ کوڕەکانی وەرگرت. بە یارمەتی میر-ی میرانی [[وان]]، [[ئەمیرە بەگی دووەم]] هێرشی کردە سەر مەراغەی ژێر دەسەڵاتی [[ئێران]] و ناوچەکەی تاڵان کرد، کە دواتر ئەمیرە بەگ نازناوی «بەیلەربەیی» ئەوێی پێدرا. بەڵام ناوچەی مێژوویی دەریاس، بە پێچەوانەی ئارەزووی ئەمیرە بەگ، بەخشرا بە حەسەنی برازای، کە پێش ئەو خۆی دابووە دەست [[عوسمانییەکان]]. شەڕی ناوخۆ ڕوویدا و تێدا حەسەن کوژرا، بەڵام [[محەممەدی سێیەم]] تەنها [[ئۆڵۆغ بەگ]]ی برای وەک فەرمانڕەوای ناوچەی دێخوارقان (باکووری [[مەراغە]]) دەستنیشان کرد. لەم نێوەندەدا [[عوسمانییەکان]] [[تەورێز]]یان گرتبوو، و حاکمی گشتیی ئەوێ داوای لە ئەمیرە بەگ (کە ئێستا بە ئەمیرە پاشا دەناسرا) کرد دان بە دەسەڵاتیدا بنێت. ئەمیرە سکاڵای برد بۆ [[ئەستەمبوڵ]]، بەو هۆیەشەوە ناوچەکانی [[بابان]]، مووسڵ و هەولێری لێ زەوت کرا. مەراغە لەو کاتەوە خرایە سەر تەبرێز و داوا لە ئەمیرە کرا ساڵانە ١٥ خەروار زێڕ بدات. دواتر زەوییەکانی تەنها بۆ دەریاس کەمکرانەوە، بەڵام شێخ حەیدەری کوڕی ئەمیرە، لە [[قەڵای سارۆ قورغان]] کە تازە نۆژەنکرابووەوە خۆی ڕاگرت، کە خەڵکی مەراغە سکاڵایان لێی هەبوو چونکە «دراوسێیەکی سەرئێشەساز» بوو. خدر پاشا، حاکمی گشتیی تەورێز، فەرمانێکی دەرکرد کە قەڵاکە ببخشرێتە هۆزی مەحموودی. شەڕ و پێکدادان بەدوایدا هات و ئەمیرە پاشا ناچار بوو دەستوەردان بکات بۆ ڕێگریگرتن لە شەڕی زیاتر. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٥ی کۆچیدا (١٥٩٦-١٥٩٧ زایینی)، ئەمیرە پاشا و شێخ حەیدەر ناوچەکانی [[دەریاس]]، [[میاندواو]]، [[ئەجاری]] و [[لەیلان]]یان لەدەستدا بوو، لەگەڵ قەڵاکانی سارۆ قورغان و تەرەقە. مەراغە لە ساڵی ١٥٧٨دا لێیان سەندرایەوە. کاتێک ئەمیرە پاشا کۆچی دوایی کرد، کوڕەکەی وەک [[سەوداری موکری]] بووە جێگرەوەی، کە دواتر لە هەشتاکانی سەدەی پازدەهەمدا بوو بە حاکمی [[مەراغە]] و تا ساڵی ١٦٠٨ لەو پۆستەدا مایەوە. قوباد خانی موکری جێگەی شێخ حەیدەری گرتەوە، کە دوای شۆڕشی موکری لە ساڵی ١٦٠٩دا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە کاتی [[شەڕی دمدم]]دا، موکرییەکان لە دەوری کوردانی [[برادۆست]] کۆبوونەوە. [[شا عەباسی یەکەم|شا عەباس]] لە ساڵی ١٦١٠دا لەگەڵ ژنێکی خانەدانی موکریدا هاوسەرگیریی کرد، دوای ئەوەی بۆداق سوڵتانی برای ئەو ژنەی لە سێدارە دا بەهۆی شکستی موکرییەکان لە شەڕی دمدمدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:موکریان]] tu13jltdwvx9dvy3fnq2lczho6rskfv 1570202 1570201 2026-03-31T08:30:44Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1570202 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچەکە|موکریان|شێوەزاری زمانەکە|موکریانی}} {{Infobox former country |conventional_long_name = میرنشینی موکریان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meiselas|یەکەم=Susan|ڕێکەوت=1997|سەردێڕ=Kurdistan|بڵاوکەرەوە=Random House |ژپنک=٩٧٨٠٦٧٩٤٢٣٨٩٨|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=5UVtAAAAMAAJ}}</ref> |native_name = موکریان<small> (یان موکری)</small> |common_languages = [[کوردیی ناوەندی|کوردی سۆرانی]] |government_type = [[پاشایەتی]] |religion = [[شافعی|شافعی سووننی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rosskeen Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=1954 |بڵاوکەرەوە=Brill |پەڕەکان=١٨٨–١٩٢|edition=Volume 4}}</ref> |capital = [[مەھاباد]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassanpour|یەکەم=Amir|ڕێکەوت=1989|سەردێڕ=BŪKĀN|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/bukan-kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|بەرگ=IV}}</ref> |year_start = {{circa}} ١٤٠٠ |year_end = {{circa}} ١٨٠٠ |event_end = ڕووخان |image_map =Mukriyan_in_West_Azerbijan.png }} '''میرنشینی موکریان''' یان '''دەریاز'''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eagleton|یەکەم=William L.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bVNtAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=The Kurdish Republic of 1946|ڕێکەوت=1963|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|زمان=en}}</ref> [[پێرستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بووە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٤ تا سەدەی نۆزدەھەم کە ناوەندەکەی شاری [[مەھاباد]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> و دراوسێی [[میرنشینی برادۆست]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] و شارەکانی [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[نەغەدە]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]ی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Suldūz|ناونیشان=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-7169.xml|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=referenceworks|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا و هۆزەکان == موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]]ی دەگرتەوە، لەوانەش شارەکانی [[مەهاباد]]، [[بۆکان]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]. شاری [[نەغەدە]]ش لە ڕووی مێژووییەوە خراوەتە ناو موکریان، هەرچەندە ئەمڕۆ [[کورد]] تەنها نزیکەی ٣٥٪ی دانیشتووانی ئەو شارە پێکدەهێنێت. شاری [[سەقز]] لەڕووی [[چاند]]ەوە زۆر لە موکریان دەچێت، هەرچەندە لە ڕووی سیاسییەوە زیاتر وەک شارە-دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەژێر سایەی [[میرنشینی ئەردەڵان]]دا کاری دەکرد، بەڵام وەک پاشکۆیەکی [[خۆبەڕێوەبەری|خۆبەڕێوەبەر]] نەک وەک بەشێک لە کۆنتڕۆڵی ناوەندیی ئەردەڵان. هەندێک لە هۆزەکان بریتین لە: [[دهبۆکری]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[موکری]]، [[بڵباس]]، [[ئەمیرە]]، [[خەڵکی]]، [[شێخ شەرەفی]]، [[سەلەکەیی]]، [[حەسەن خاڵی]]، [[کاریش]]، [[سیلکی]]، [[سەکیر]]، [[فەقیەیسی]]، [[ئەبلەس]]، [[باریک]]، [[سولەیمانی]]، [[بەیی]]، [[عومەربیل]]، [[مەرزینک]]، [[لێتاو مەوت]]، و [[شێوەزایی]]. == مێژوو == پێش موکرییەکان، ناوچەکە لەلایەن [[ھەزەبانی|هەزبانییەکان]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرا؛ هەروەها ناوچەکە لە هەمان شوێن یان شوێنێکی هاوشێوەی [[مانناکان]] و [[تەختی سلێمان]] هەڵکەوتووە. سەردارانی موکری بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە سەر بە هۆزی موکریان و لە بنەماڵەی فەرمانڕەواکانی هۆزی [[بابان]] بن. لە سەردەمی خانەدانە تورکمانەکاندا ([[قەرەقۆینلۆ]] و [[ئاق قۆینلۆ]])، کەسێک بە ناوی سەیفەددین ناوچەی دەریاسی لە هۆزی چابووکلۆ (کە پێدەچێت تورک بووبن) سەندەوە و میرنشینەکەی فراوان کرد بە گرتنی سۆڵدۆز، [[دۆڵی باریک]]، [[ئەختەچی]] و [[ئێڵتەمار]]، و دواتر ئەو هۆزانەی لەژێر میرنشینەکەیدا یەکیان گرتبوو ناوی «موکری»یان لێنرا. کوڕەکەی بە ناوی سارم، کە فەرمانڕەوای دواتری میرنشینەکە بوو، لە ساڵی ٩١٢ی کۆچیدا (١٥٠٦-١٥٠٧ زایینی) ڕووبەڕووی [[شا ئیسماعیلی یەکەم|شا ئیسماعیل]] بووەوە و شکستی پێ هێنا، و پێدەچێت لە ساڵی ٩١٨ی [[کۆچی]]دا (١٥١٢-١٥١٣ زایینی) داوای پشتگیری و متمانەی لە [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] کردبێت. دوای مردنی سارم، موڵک و ماڵەکەی بەسەر سێ کوڕی ڕووسەمی برازایدا دابەش کرا، کە دانیان بە باڵادەستیی [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]]دا نا. لە ساڵی ٩٤٨ی کۆچیدا (١٥٤١-١٥٤٢ زایینی)، سوڵتان سولەیمان پاشکۆکانی خۆی لە [[بەهدینان]]، [[ھەکاری]] و [[برادۆست]] نارد بۆ هێرشکردنە سەر موکرییەکان، کە سێ کوڕە جێگرەوەکەیان کوشت. ئەمیرە بەگی یەکەم کە کوڕە گەنجەکەی سارم بوو، بووە جێگرەوەیان و متمانەی لە عوسمانییەکان وەرگرت و بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ فەرمانڕەوایی ناوچەکەی کرد. بە یارمەتی [[سەفەوییەکان]]، نەوەی ڕووسەم (کە ئەویش ناوی ئەمیرە بوو) بووە جێگرەوەی. بەڵام لە کاتی ئەو ئاڵۆزییانەی لە سەردەمی محەمەد خودابەندەدا ڕوویان دا، لە ساڵی ١٥٨٣دا، ئەمیرە بەگی دووەم سەردانی [[مورادی سێیەم|سوڵتان مورادی]] کرد، و لێیەوە ویلایەتی بابان ([[شارەزوور]])، [[سەنجەقی مووسڵ]]، [[هەولێر]] و هەندێک ناوچەی سەر بە [[مەراغە]]ی بۆ کوڕەکانی وەرگرت. بە یارمەتی میر-ی میرانی [[وان]]، [[ئەمیرە بەگی دووەم]] هێرشی کردە سەر مەراغەی ژێر دەسەڵاتی [[ئێران]] و ناوچەکەی تاڵان کرد، کە دواتر ئەمیرە بەگ نازناوی «بەیلەربەیی» ئەوێی پێدرا. بەڵام ناوچەی مێژوویی دەریاس، بە پێچەوانەی ئارەزووی ئەمیرە بەگ، بەخشرا بە حەسەنی برازای، کە پێش ئەو خۆی دابووە دەست [[عوسمانییەکان]]. شەڕی ناوخۆ ڕوویدا و تێدا حەسەن کوژرا، بەڵام [[محەممەدی سێیەم]] تەنها [[ئۆڵۆغ بەگ]]ی برای وەک فەرمانڕەوای ناوچەی دێخوارقان (باکووری [[مەراغە]]) دەستنیشان کرد. لەم نێوەندەدا [[عوسمانییەکان]] [[تەورێز]]یان گرتبوو، و حاکمی گشتیی ئەوێ داوای لە ئەمیرە بەگ (کە ئێستا بە ئەمیرە پاشا دەناسرا) کرد دان بە دەسەڵاتیدا بنێت. ئەمیرە سکاڵای برد بۆ [[ئەستەمبوڵ]]، بەو هۆیەشەوە ناوچەکانی [[بابان]]، مووسڵ و هەولێری لێ زەوت کرا. مەراغە لەو کاتەوە خرایە سەر تەبرێز و داوا لە ئەمیرە کرا ساڵانە ١٥ خەروار زێڕ بدات. دواتر زەوییەکانی تەنها بۆ دەریاس کەمکرانەوە، بەڵام شێخ حەیدەری کوڕی ئەمیرە، لە [[قەڵای سارۆ قورغان]] کە تازە نۆژەنکرابووەوە خۆی ڕاگرت، کە خەڵکی مەراغە سکاڵایان لێی هەبوو چونکە «دراوسێیەکی سەرئێشەساز» بوو. خدر پاشا، حاکمی گشتیی تەورێز، فەرمانێکی دەرکرد کە قەڵاکە ببخشرێتە هۆزی مەحموودی. شەڕ و پێکدادان بەدوایدا هات و ئەمیرە پاشا ناچار بوو دەستوەردان بکات بۆ ڕێگریگرتن لە شەڕی زیاتر. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٥ی کۆچیدا (١٥٩٦-١٥٩٧ زایینی)، ئەمیرە پاشا و شێخ حەیدەر ناوچەکانی [[دەریاس]]، [[میاندواو]]، [[ئەجاری]] و [[لەیلان]]یان لەدەستدا بوو، لەگەڵ قەڵاکانی سارۆ قورغان و تەرەقە. مەراغە لە ساڵی ١٥٧٨دا لێیان سەندرایەوە. کاتێک ئەمیرە پاشا کۆچی دوایی کرد، کوڕەکەی وەک [[سەوداری موکری]] بووە جێگرەوەی، کە دواتر لە هەشتاکانی سەدەی پازدەهەمدا بوو بە حاکمی [[مەراغە]] و تا ساڵی ١٦٠٨ لەو پۆستەدا مایەوە. قوباد خانی موکری جێگەی شێخ حەیدەری گرتەوە، کە دوای شۆڕشی موکری لە ساڵی ١٦٠٩دا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە کاتی [[شەڕی دمدم]]دا، موکرییەکان لە دەوری کوردانی [[برادۆست]] کۆبوونەوە. [[شا عەباسی یەکەم|شا عەباس]] لە ساڵی ١٦١٠دا لەگەڵ ژنێکی خانەدانی موکریدا هاوسەرگیریی کرد، دوای ئەوەی بۆداق سوڵتانی برای ئەو ژنەی لە سێدارە دا بەهۆی شکستی موکرییەکان لە شەڕی دمدمدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:موکریان]] 0dvlq132vtb9zratdnsqh0w3vluke85 1570203 1570202 2026-03-31T08:33:36Z 1silent scientist 51740 /* جوگرافیا و هۆزەکان */ 1570203 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچەکە|موکریان|شێوەزاری زمانەکە|موکریانی}} {{Infobox former country |conventional_long_name = میرنشینی موکریان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meiselas|یەکەم=Susan|ڕێکەوت=1997|سەردێڕ=Kurdistan|بڵاوکەرەوە=Random House |ژپنک=٩٧٨٠٦٧٩٤٢٣٨٩٨|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=5UVtAAAAMAAJ}}</ref> |native_name = موکریان<small> (یان موکری)</small> |common_languages = [[کوردیی ناوەندی|کوردی سۆرانی]] |government_type = [[پاشایەتی]] |religion = [[شافعی|شافعی سووننی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rosskeen Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=1954 |بڵاوکەرەوە=Brill |پەڕەکان=١٨٨–١٩٢|edition=Volume 4}}</ref> |capital = [[مەھاباد]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassanpour|یەکەم=Amir|ڕێکەوت=1989|سەردێڕ=BŪKĀN|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/bukan-kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|بەرگ=IV}}</ref> |year_start = {{circa}} ١٤٠٠ |year_end = {{circa}} ١٨٠٠ |event_end = ڕووخان |image_map =Mukriyan_in_West_Azerbijan.png }} '''میرنشینی موکریان''' یان '''دەریاز'''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eagleton|یەکەم=William L.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bVNtAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=The Kurdish Republic of 1946|ڕێکەوت=1963|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|زمان=en}}</ref> [[پێرستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بووە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٤ تا سەدەی نۆزدەھەم کە ناوەندەکەی شاری [[مەھاباد]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> و دراوسێی [[میرنشینی برادۆست]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] و شارەکانی [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[نەغەدە]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]ی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Suldūz|ناونیشان=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-7169.xml|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=referenceworks|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا و هۆزەکان == موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]]ی دەگرتەوە، لەوانەش شارەکانی [[مەهاباد]]، [[بۆکان]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]. شاری [[نەغەدە]]ش لە ڕووی مێژووییەوە خراوەتە ناو موکریان، هەرچەندە ئەمڕۆ [[کورد]] تەنها نزیکەی ٣٥٪ی دانیشتووانی ئەو شارە پێکدەهێنێت. شاری [[سەقز]] لەڕووی [[چاند]]ەوە زۆر لە موکریان دەچێت، هەرچەندە لە ڕووی سیاسییەوە زیاتر وەک شارە-دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەژێر سایەی [[میرنشینی ئەردەڵان]]دا کاری دەکرد، بەڵام وەک پاشکۆیەکی [[خۆبەڕێوەبەری|خۆبەڕێوەبەر]] نەک وەک بەشێک لە کۆنتڕۆڵی ناوەندیی ئەردەڵان.<ref>https://www.researchgate.net/publication/335502380_Obesity_consequences_from_the_people's_perspective_living_in_Kurdish_regions_of_Iran_A_qualitative_content_analysis</ref><ref>Franz, Erhard (1981). Minderheiten in Iran: Dokumentation zur Ethnographie und Politik. Deutsches Orient-Institut, Dokumentations-Leitstelle Moderner Orient. p. 39. ISBN 9783886930081.</ref><ref>https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.kordestan#eyJ0IjoieCIsImkiOiIyYzg5NmZiZWU2ZmNiZTNmNWQ3ODZkNGNjNzFhNDQyOCIsInMiOjE2MjA5MzY0MDIzMzJ9</ref><ref>Ateş, Sabri (2013). Ottoman-Iranian Borderlands. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland: Cambridge University Press. p. 36. ISBN 9781107033658.</ref> هەندێک لە هۆزەکان بریتین لە: [[دهبۆکری]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[موکری]]، [[بڵباس]]، [[ئەمیرە]]، [[خەڵکی]]، [[شێخ شەرەفی]]، [[سەلەکەیی]]، [[حەسەن خاڵی]]، [[کاریش]]، [[سیلکی]]، [[سەکیر]]، [[فەقیەیسی]]، [[ئەبلەس]]، [[باریک]]، [[سولەیمانی]]، [[بەیی]]، [[عومەربیل]]، [[مەرزینک]]، [[لێتاو مەوت]]، و [[شێوەزایی]].<ref>https://www.jstor.org/stable/609632</ref><ref>Rawlinson, Henry. Mukriyans. p. 34.</ref> == مێژوو == پێش موکرییەکان، ناوچەکە لەلایەن [[ھەزەبانی|هەزبانییەکان]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرا؛ هەروەها ناوچەکە لە هەمان شوێن یان شوێنێکی هاوشێوەی [[مانناکان]] و [[تەختی سلێمان]] هەڵکەوتووە. سەردارانی موکری بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە سەر بە هۆزی موکریان و لە بنەماڵەی فەرمانڕەواکانی هۆزی [[بابان]] بن. لە سەردەمی خانەدانە تورکمانەکاندا ([[قەرەقۆینلۆ]] و [[ئاق قۆینلۆ]])، کەسێک بە ناوی سەیفەددین ناوچەی دەریاسی لە هۆزی چابووکلۆ (کە پێدەچێت تورک بووبن) سەندەوە و میرنشینەکەی فراوان کرد بە گرتنی سۆڵدۆز، [[دۆڵی باریک]]، [[ئەختەچی]] و [[ئێڵتەمار]]، و دواتر ئەو هۆزانەی لەژێر میرنشینەکەیدا یەکیان گرتبوو ناوی «موکری»یان لێنرا. کوڕەکەی بە ناوی سارم، کە فەرمانڕەوای دواتری میرنشینەکە بوو، لە ساڵی ٩١٢ی کۆچیدا (١٥٠٦-١٥٠٧ زایینی) ڕووبەڕووی [[شا ئیسماعیلی یەکەم|شا ئیسماعیل]] بووەوە و شکستی پێ هێنا، و پێدەچێت لە ساڵی ٩١٨ی [[کۆچی]]دا (١٥١٢-١٥١٣ زایینی) داوای پشتگیری و متمانەی لە [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] کردبێت. دوای مردنی سارم، موڵک و ماڵەکەی بەسەر سێ کوڕی ڕووسەمی برازایدا دابەش کرا، کە دانیان بە باڵادەستیی [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]]دا نا. لە ساڵی ٩٤٨ی کۆچیدا (١٥٤١-١٥٤٢ زایینی)، سوڵتان سولەیمان پاشکۆکانی خۆی لە [[بەهدینان]]، [[ھەکاری]] و [[برادۆست]] نارد بۆ هێرشکردنە سەر موکرییەکان، کە سێ کوڕە جێگرەوەکەیان کوشت. ئەمیرە بەگی یەکەم کە کوڕە گەنجەکەی سارم بوو، بووە جێگرەوەیان و متمانەی لە عوسمانییەکان وەرگرت و بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ فەرمانڕەوایی ناوچەکەی کرد. بە یارمەتی [[سەفەوییەکان]]، نەوەی ڕووسەم (کە ئەویش ناوی ئەمیرە بوو) بووە جێگرەوەی. بەڵام لە کاتی ئەو ئاڵۆزییانەی لە سەردەمی محەمەد خودابەندەدا ڕوویان دا، لە ساڵی ١٥٨٣دا، ئەمیرە بەگی دووەم سەردانی [[مورادی سێیەم|سوڵتان مورادی]] کرد، و لێیەوە ویلایەتی بابان ([[شارەزوور]])، [[سەنجەقی مووسڵ]]، [[هەولێر]] و هەندێک ناوچەی سەر بە [[مەراغە]]ی بۆ کوڕەکانی وەرگرت. بە یارمەتی میر-ی میرانی [[وان]]، [[ئەمیرە بەگی دووەم]] هێرشی کردە سەر مەراغەی ژێر دەسەڵاتی [[ئێران]] و ناوچەکەی تاڵان کرد، کە دواتر ئەمیرە بەگ نازناوی «بەیلەربەیی» ئەوێی پێدرا. بەڵام ناوچەی مێژوویی دەریاس، بە پێچەوانەی ئارەزووی ئەمیرە بەگ، بەخشرا بە حەسەنی برازای، کە پێش ئەو خۆی دابووە دەست [[عوسمانییەکان]]. شەڕی ناوخۆ ڕوویدا و تێدا حەسەن کوژرا، بەڵام [[محەممەدی سێیەم]] تەنها [[ئۆڵۆغ بەگ]]ی برای وەک فەرمانڕەوای ناوچەی دێخوارقان (باکووری [[مەراغە]]) دەستنیشان کرد. لەم نێوەندەدا [[عوسمانییەکان]] [[تەورێز]]یان گرتبوو، و حاکمی گشتیی ئەوێ داوای لە ئەمیرە بەگ (کە ئێستا بە ئەمیرە پاشا دەناسرا) کرد دان بە دەسەڵاتیدا بنێت. ئەمیرە سکاڵای برد بۆ [[ئەستەمبوڵ]]، بەو هۆیەشەوە ناوچەکانی [[بابان]]، مووسڵ و هەولێری لێ زەوت کرا. مەراغە لەو کاتەوە خرایە سەر تەبرێز و داوا لە ئەمیرە کرا ساڵانە ١٥ خەروار زێڕ بدات. دواتر زەوییەکانی تەنها بۆ دەریاس کەمکرانەوە، بەڵام شێخ حەیدەری کوڕی ئەمیرە، لە [[قەڵای سارۆ قورغان]] کە تازە نۆژەنکرابووەوە خۆی ڕاگرت، کە خەڵکی مەراغە سکاڵایان لێی هەبوو چونکە «دراوسێیەکی سەرئێشەساز» بوو. خدر پاشا، حاکمی گشتیی تەورێز، فەرمانێکی دەرکرد کە قەڵاکە ببخشرێتە هۆزی مەحموودی. شەڕ و پێکدادان بەدوایدا هات و ئەمیرە پاشا ناچار بوو دەستوەردان بکات بۆ ڕێگریگرتن لە شەڕی زیاتر. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٥ی کۆچیدا (١٥٩٦-١٥٩٧ زایینی)، ئەمیرە پاشا و شێخ حەیدەر ناوچەکانی [[دەریاس]]، [[میاندواو]]، [[ئەجاری]] و [[لەیلان]]یان لەدەستدا بوو، لەگەڵ قەڵاکانی سارۆ قورغان و تەرەقە. مەراغە لە ساڵی ١٥٧٨دا لێیان سەندرایەوە. کاتێک ئەمیرە پاشا کۆچی دوایی کرد، کوڕەکەی وەک [[سەوداری موکری]] بووە جێگرەوەی، کە دواتر لە هەشتاکانی سەدەی پازدەهەمدا بوو بە حاکمی [[مەراغە]] و تا ساڵی ١٦٠٨ لەو پۆستەدا مایەوە. قوباد خانی موکری جێگەی شێخ حەیدەری گرتەوە، کە دوای شۆڕشی موکری لە ساڵی ١٦٠٩دا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە کاتی [[شەڕی دمدم]]دا، موکرییەکان لە دەوری کوردانی [[برادۆست]] کۆبوونەوە. [[شا عەباسی یەکەم|شا عەباس]] لە ساڵی ١٦١٠دا لەگەڵ ژنێکی خانەدانی موکریدا هاوسەرگیریی کرد، دوای ئەوەی بۆداق سوڵتانی برای ئەو ژنەی لە سێدارە دا بەهۆی شکستی موکرییەکان لە شەڕی دمدمدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:موکریان]] mndho2jt8mz8gvikdqpckd0peikl5a1 1570204 1570203 2026-03-31T08:35:55Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1570204 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچەکە|موکریان|شێوەزاری زمانەکە|موکریانی}} {{Infobox former country |conventional_long_name = میرنشینی موکریان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meiselas|یەکەم=Susan|ڕێکەوت=1997|سەردێڕ=Kurdistan|بڵاوکەرەوە=Random House |ژپنک=٩٧٨٠٦٧٩٤٢٣٨٩٨|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=5UVtAAAAMAAJ}}</ref> |native_name = موکریان<small> (یان موکری)</small> |common_languages = [[کوردیی ناوەندی|کوردی سۆرانی]] |government_type = [[پاشایەتی]] |religion = [[شافعی|شافعی سووننی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rosskeen Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=1954 |بڵاوکەرەوە=Brill |پەڕەکان=١٨٨–١٩٢|edition=Volume 4}}</ref> |capital = [[مەھاباد]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassanpour|یەکەم=Amir|ڕێکەوت=1989|سەردێڕ=BŪKĀN|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/bukan-kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|بەرگ=IV}}</ref> |year_start = {{circa}} ١٤٠٠ |year_end = {{circa}} ١٨٠٠ |event_end = ڕووخان |image_map =Mukriyan_in_West_Azerbijan.png }} '''میرنشینی موکریان''' یان '''دەریاز'''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eagleton|یەکەم=William L.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bVNtAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=The Kurdish Republic of 1946|ڕێکەوت=1963|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|زمان=en}}</ref> [[پێرستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بووە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٤ تا سەدەی نۆزدەھەم کە ناوەندەکەی شاری [[مەھاباد]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> و دراوسێی [[میرنشینی برادۆست]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] و شارەکانی [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[نەغەدە]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]ی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Suldūz|ناونیشان=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-7169.xml|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=referenceworks|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا و هۆزەکان == موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]]ی دەگرتەوە، لەوانەش شارەکانی [[مەهاباد]]، [[بۆکان]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]. شاری [[نەغەدە]]ش لە ڕووی مێژووییەوە خراوەتە ناو موکریان، هەرچەندە ئەمڕۆ [[کورد]] تەنها نزیکەی ٣٥٪ی دانیشتووانی ئەو شارە پێکدەهێنێت. شاری [[سەقز]] لەڕووی [[چاند]]ەوە زۆر لە موکریان دەچێت، هەرچەندە لە ڕووی سیاسییەوە زیاتر وەک شارە-دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەژێر سایەی [[میرنشینی ئەردەڵان]]دا کاری دەکرد، بەڵام وەک پاشکۆیەکی [[خۆبەڕێوەبەری|خۆبەڕێوەبەر]] نەک وەک بەشێک لە کۆنتڕۆڵی ناوەندیی ئەردەڵان.<ref>https://www.researchgate.net/publication/335502380_Obesity_consequences_from_the_people's_perspective_living_in_Kurdish_regions_of_Iran_A_qualitative_content_analysis</ref><ref>Franz, Erhard (1981). Minderheiten in Iran: Dokumentation zur Ethnographie und Politik. Deutsches Orient-Institut, Dokumentations-Leitstelle Moderner Orient. p. 39. ISBN 9783886930081.</ref><ref>https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.kordestan#eyJ0IjoieCIsImkiOiIyYzg5NmZiZWU2ZmNiZTNmNWQ3ODZkNGNjNzFhNDQyOCIsInMiOjE2MjA5MzY0MDIzMzJ9</ref><ref>Ateş, Sabri (2013). Ottoman-Iranian Borderlands. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland: Cambridge University Press. p. 36. ISBN 9781107033658.</ref> هەندێک لە هۆزەکان بریتین لە: [[دهبۆکری]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[موکری]]، [[بڵباس]]، [[ئەمیرە]]، [[خەڵکی]]، [[شێخ شەرەفی]]، [[سەلەکەیی]]، [[حەسەن خاڵی]]، [[کاریش]]، [[سیلکی]]، [[سەکیر]]، [[فەقیەیسی]]، [[ئەبلەس]]، [[باریک]]، [[سولەیمانی]]، [[بەیی]]، [[عومەربیل]]، [[مەرزینک]]، [[لێتاو مەوت]]، و [[شێوەزایی]].<ref>https://www.jstor.org/stable/609632</ref><ref>Rawlinson, Henry. Mukriyans. p. 34.</ref> == مێژوو == پێش موکرییەکان، ناوچەکە لەلایەن [[ھەزەبانی|هەزبانییەکان]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرا؛ هەروەها ناوچەکە لە هەمان شوێن یان شوێنێکی هاوشێوەی [[مانناکان]] و [[تەختی سلێمان]] هەڵکەوتووە. سەردارانی موکری بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە سەر بە هۆزی موکریان و لە بنەماڵەی فەرمانڕەواکانی هۆزی [[بابان]] بن. لە سەردەمی خانەدانە تورکمانەکاندا ([[قەرەقۆینلۆ]] و [[ئاق قۆینلۆ]])، کەسێک بە ناوی سەیفەددین ناوچەی دەریاسی لە هۆزی چابووکلۆ (کە پێدەچێت تورک بووبن) سەندەوە و میرنشینەکەی فراوان کرد بە گرتنی سۆڵدۆز، [[دۆڵی باریک]]، [[ئەختەچی]] و [[ئێڵتەمار]]، و دواتر ئەو هۆزانەی لەژێر میرنشینەکەیدا یەکیان گرتبوو ناوی «موکری»یان لێنرا. کوڕەکەی بە ناوی سارم، کە فەرمانڕەوای دواتری میرنشینەکە بوو، لە ساڵی ٩١٢ی کۆچیدا (١٥٠٦-١٥٠٧ زایینی) ڕووبەڕووی [[شا ئیسماعیلی یەکەم|شا ئیسماعیل]] بووەوە و شکستی پێ هێنا، و پێدەچێت لە ساڵی ٩١٨ی [[کۆچی]]دا (١٥١٢-١٥١٣ زایینی) داوای پشتگیری و متمانەی لە [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] کردبێت. دوای مردنی سارم، موڵک و ماڵەکەی بەسەر سێ کوڕی ڕووسەمی برازایدا دابەش کرا، کە دانیان بە باڵادەستیی [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]]دا نا. لە ساڵی ٩٤٨ی کۆچیدا (١٥٤١-١٥٤٢ زایینی)، سوڵتان سولەیمان پاشکۆکانی خۆی لە [[بەهدینان]]، [[ھەکاری]] و [[برادۆست]] نارد بۆ هێرشکردنە سەر موکرییەکان، کە سێ کوڕە جێگرەوەکەیان کوشت. ئەمیرە بەگی یەکەم کە کوڕە گەنجەکەی سارم بوو، بووە جێگرەوەیان و متمانەی لە عوسمانییەکان وەرگرت و بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ فەرمانڕەوایی ناوچەکەی کرد. بە یارمەتی [[سەفەوییەکان]]، نەوەی ڕووسەم (کە ئەویش ناوی ئەمیرە بوو) بووە جێگرەوەی. بەڵام لە کاتی ئەو ئاڵۆزییانەی لە سەردەمی محەمەد خودابەندەدا ڕوویان دا، لە ساڵی ١٥٨٣دا، ئەمیرە بەگی دووەم سەردانی [[مورادی سێیەم|سوڵتان مورادی]] کرد، و لێیەوە ویلایەتی بابان ([[شارەزوور]])، [[سەنجەقی مووسڵ]]، [[هەولێر]] و هەندێک ناوچەی سەر بە [[مەراغە]]ی بۆ کوڕەکانی وەرگرت. بە یارمەتی میر-ی میرانی [[وان]]، [[ئەمیرە بەگی دووەم]] هێرشی کردە سەر مەراغەی ژێر دەسەڵاتی [[ئێران]] و ناوچەکەی تاڵان کرد، کە دواتر ئەمیرە بەگ نازناوی «بەیلەربەیی» ئەوێی پێدرا. بەڵام ناوچەی مێژوویی دەریاس، بە پێچەوانەی ئارەزووی ئەمیرە بەگ، بەخشرا بە حەسەنی برازای، کە پێش ئەو خۆی دابووە دەست [[عوسمانییەکان]]. شەڕی ناوخۆ ڕوویدا و تێدا حەسەن کوژرا، بەڵام [[محەممەدی سێیەم]] تەنها [[ئۆڵۆغ بەگ]]ی برای وەک فەرمانڕەوای ناوچەی دێخوارقان (باکووری [[مەراغە]]) دەستنیشان کرد. لەم نێوەندەدا [[عوسمانییەکان]] [[تەورێز]]یان گرتبوو، و حاکمی گشتیی ئەوێ داوای لە ئەمیرە بەگ (کە ئێستا بە ئەمیرە پاشا دەناسرا) کرد دان بە دەسەڵاتیدا بنێت. ئەمیرە سکاڵای برد بۆ [[ئەستەمبوڵ]]، بەو هۆیەشەوە ناوچەکانی [[بابان]]، مووسڵ و هەولێری لێ زەوت کرا. مەراغە لەو کاتەوە خرایە سەر تەبرێز و داوا لە ئەمیرە کرا ساڵانە ١٥ خەروار زێڕ بدات. دواتر زەوییەکانی تەنها بۆ دەریاس کەمکرانەوە، بەڵام شێخ حەیدەری کوڕی ئەمیرە، لە [[قەڵای سارۆ قورغان]] کە تازە نۆژەنکرابووەوە خۆی ڕاگرت، کە خەڵکی مەراغە سکاڵایان لێی هەبوو چونکە «دراوسێیەکی سەرئێشەساز» بوو. خدر پاشا، حاکمی گشتیی تەورێز، فەرمانێکی دەرکرد کە قەڵاکە ببخشرێتە هۆزی مەحموودی. شەڕ و پێکدادان بەدوایدا هات و ئەمیرە پاشا ناچار بوو دەستوەردان بکات بۆ ڕێگریگرتن لە شەڕی زیاتر. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٥ی کۆچیدا (١٥٩٦-١٥٩٧ زایینی)، ئەمیرە پاشا و شێخ حەیدەر ناوچەکانی [[دەریاس]]، [[میاندواو]]، [[ئەجاری]] و [[لەیلان]]یان لەدەستدا بوو، لەگەڵ قەڵاکانی سارۆ قورغان و تەرەقە. مەراغە لە ساڵی ١٥٧٨دا لێیان سەندرایەوە. کاتێک ئەمیرە پاشا کۆچی دوایی کرد، کوڕەکەی وەک [[سەوداری موکری]] بووە جێگرەوەی، کە دواتر لە هەشتاکانی سەدەی پازدەهەمدا بوو بە حاکمی [[مەراغە]] و تا ساڵی ١٦٠٨ لەو پۆستەدا مایەوە. قوباد خانی موکری جێگەی شێخ حەیدەری گرتەوە، کە دوای شۆڕشی موکری لە ساڵی ١٦٠٩دا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە کاتی [[شەڕی دمدم]]دا، موکرییەکان لە دەوری کوردانی [[برادۆست]] کۆبوونەوە. [[شا عەباسی یەکەم|شا عەباس]] لە ساڵی ١٦١٠دا لەگەڵ ژنێکی خانەدانی موکریدا هاوسەرگیریی کرد، دوای ئەوەی بۆداق سوڵتانی برای ئەو ژنەی لە سێدارە دا بەهۆی شکستی موکرییەکان لە شەڕی دمدمدا.<ref>https://archive.org/details/ejbrillsfirstenc0007unse?view=theater&ui=embed&wrapper=false</ref><ref>Naṣīrī, ʻAlī Naqī; Floor, Willem M. (2008). Titles & emoluments in Safavid Iran: a third manual of Safavid administration. Washington, DC: Mage Publishers. p. 238. ISBN 978-1-933823-23-2. OCLC 183928765.</ref><ref>Butler, Herbert (2012). Sir Thomas Herbert, Bart: Travels in Africa, Persia, and Asia the Great : Some Years Travels Into Africa and Asia the Great, Especially Describing the Famous Empires of Persia and Hindustan, as Also Divers Other Kingdoms in the Oriental Indies, 1627-30, the 1677 Version. Medieval & Renaissance Texts & Studies. ACMRS (Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies). p. 403. ISBN 978-0-86698-475-1.</ref><ref>American Society of Genealogists. 1997. p. 244.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:موکریان]] bxalag0oedhehxcev2pi4xbgkxddb25 1570205 1570204 2026-03-31T08:37:41Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1570205 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچەکە|موکریان|شێوەزاری زمانەکە|موکریانی}} {{Infobox former country |conventional_long_name = میرنشینی موکریان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meiselas|یەکەم=Susan|ڕێکەوت=1997|سەردێڕ=Kurdistan|بڵاوکەرەوە=Random House |ژپنک=٩٧٨٠٦٧٩٤٢٣٨٩٨|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=5UVtAAAAMAAJ}}</ref> |native_name = موکریان<small> (یان موکری)</small> |common_languages = [[کوردیی ناوەندی|کوردی سۆرانی]] |government_type = [[پاشایەتی]] |religion = [[شافعی|شافعی سووننی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rosskeen Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=1954 |بڵاوکەرەوە=Brill |پەڕەکان=١٨٨–١٩٢|edition=Volume 4}}</ref> |capital = [[مەھاباد]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassanpour|یەکەم=Amir|ڕێکەوت=1989|سەردێڕ=BŪKĀN|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/bukan-kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|بەرگ=IV}}</ref> |year_start = {{circa}} ١٤٠٠ |year_end = {{circa}} ١٨٠٠ |event_end = ڕووخان |image_map =Mukriyan_in_West_Azerbijan.png }} '''میرنشینی موکریان''' یان '''دەریاز'''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eagleton|یەکەم=William L.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bVNtAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=The Kurdish Republic of 1946|ڕێکەوت=1963|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|زمان=en}}</ref> [[پێرستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بووە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٤ تا سەدەی نۆزدەھەم کە ناوەندەکەی شاری [[مەھاباد]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> و دراوسێی [[میرنشینی برادۆست]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] و شارەکانی [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[نەغەدە]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]ی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Suldūz|ناونیشان=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-7169.xml|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=referenceworks|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا و ھۆزەکان == موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]]ی دەگرتەوە، لەوانەش شارەکانی [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]. شاری [[نەغەدە]]ش لە ڕووی مێژوویییەوە خراوەتە ناو موکریان، ھەرچەندە ئەمڕۆ [[کورد]] تەنھا نزیکەی ٣٥٪ی دانیشتووانی ئەو شارە پێکدەھێنێت. شاری [[سەقز]] لەڕووی [[چاند]]ەوە زۆر لە موکریان دەچێت، ھەرچەندە لە ڕووی سیاسییەوە زیاتر وەک شارە-دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەژێر سایەی [[میرنشینی ئەردەڵان]]دا کاری دەکرد، بەڵام وەک پاشکۆیەکی [[خۆبەڕێوەبەری|خۆبەڕێوەبەر]] نەک وەک بەشێک لە کۆنتڕۆڵی ناوەندیی ئەردەڵان.<ref>https://www.researchgate.net/publication/335502380_Obesity_consequences_from_the_people's_perspective_living_in_Kurdish_regions_of_Iran_A_qualitative_content_analysis</ref><ref>Franz, Erhard (1981). Minderheiten in Iran: Dokumentation zur Ethnographie und Politik. Deutsches Orient-Institut, Dokumentations-Leitstelle Moderner Orient. p. 39. ISBN 978-3-88693-008-1.</ref><ref>https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.kordestan#eyJ0IjoieCIsImkiOiIyYzg5NmZiZWU2ZmNiZTNmNWQ3ODZkNGNjNzFhNDQyOCIsInMiOjE2MjA5MzY0MDIzMzJ9</ref><ref>Ateş, Sabri (2013). Ottoman-Iranian Borderlands. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland: Cambridge University Press. p. 36. ISBN 978-1-107-03365-8.</ref> ھەندێک لە ھۆزەکان بریتین لە: [[دھبۆکری]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[موکری]]، [[بڵباس]]، [[ئەمیرە]]، [[خەڵکی]]، [[شێخ شەرەفی]]، [[سەلەکەیی]]، [[حەسەن خاڵی]]، [[کاریش]]، [[سیلکی]]، [[سەکیر]]، [[فەقیەیسی]]، [[ئەبلەس]]، [[باریک]]، [[سولەیمانی]]، [[بەیی]]، [[عومەربیل]]، [[مەرزینک]]، [[لێتاو مەوت]]، و [[شێوەزایی]].<ref>https://www.jstor.org/stable/609632</ref><ref>Rawlinson, Henry. Mukriyans. p. 34.</ref> == مێژوو == پێش موکرییەکان، ناوچەکە لەلایەن [[ھەزەبانی|ھەزبانییەکان]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرا؛ ھەروەھا ناوچەکە لە ھەمان شوێن یان شوێنێکی ھاوشێوەی [[مانناکان]] و [[تەختی سلێمان]] ھەڵکەوتووە. سەردارانی موکری بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە سەر بە ھۆزی موکریان و لە بنەماڵەی فەرمانڕەواکانی ھۆزی [[بابان]] بن. لە سەردەمی خانەدانە تورکمانەکاندا ([[قەرەقۆینلۆ]] و [[ئاق قۆینلۆ]])، کەسێک بە ناوی سەیفەددین ناوچەی دەریاسی لە ھۆزی چابووکلۆ (کە پێدەچێت تورک بووبن) سەندەوە و میرنشینەکەی فراوان کرد بە گرتنی سۆڵدۆز، [[دۆڵی باریک]]، [[ئەختەچی]] و [[ئێڵتەمار]]، و دواتر ئەو ھۆزانەی لەژێر میرنشینەکەیدا یەکیان گرتبوو ناوی «موکری»یان لێنرا. کوڕەکەی بە ناوی سارم، کە فەرمانڕەوای دواتری میرنشینەکە بوو، لە ساڵی ٩١٢ی کۆچی دا (١٥٠٦–١٥٠٧ زایینی) ڕووبەڕووی [[شا ئیسماعیلی یەکەم|شا ئیسماعیل]] بووەوە و شکستی پێ ھێنا، و پێدەچێت لە ساڵی ٩١٨ی [[کۆچی]]دا (١٥١٢–١٥١٣ زایینی) داوای پشتگیری و متمانەی لە [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] کردبێت. دوای مردنی سارم، موڵک و ماڵەکەی بەسەر سێ کوڕی ڕووسەمی برازایدا دابەش کرا، کە دانیان بە باڵادەستیی [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]]دا نا. لە ساڵی ٩٤٨ی کۆچی دا (١٥٤١–١٥٤٢ زایینی)، سوڵتان سولەیمان پاشکۆکانی خۆی لە [[بەھدینان]]، [[ھەکاری]] و [[برادۆست]] نارد بۆ ھێرشکردنە سەر موکرییەکان، کە سێ کوڕە جێگرەوەکەیان کوشت. ئەمیرە بەگی یەکەم کە کوڕە گەنجەکەی سارم بوو، بووە جێگرەوەیان و متمانەی لە عوسمانییەکان وەرگرت و بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ فەرمانڕەوایی ناوچەکەی کرد. بە یارمەتی [[سەفەوییەکان]]، نەوەی ڕووسەم (کە ئەویش ناوی ئەمیرە بوو) بووە جێگرەوەی؛ بەڵام لە کاتی ئەو ئاڵۆزییانەی لە سەردەمی محەممەد خودابەندەدا ڕوویان دا، لە ساڵی ١٥٨٣دا، ئەمیرە بەگی دووەم سەردانی [[مورادی سێیەم|سوڵتان مورادی]] کرد، و لێیەوە ویلایەتی بابان ([[شارەزوور]])، [[سەنجەقی مووسڵ]]، [[ھەولێر]] و ھەندێک ناوچەی سەر بە [[مەراغە]]ی بۆ کوڕەکانی وەرگرت. بە یارمەتی میر-ی میرانی [[وان]]، [[ئەمیرە بەگی دووەم]] ھێرشی کردە سەر مەراغەی ژێر دەسەڵاتی [[ئێران]] و ناوچەکەی تاڵان کرد، کە دواتر ئەمیرە بەگ نازناوی «بەیلەربەیی» دەوێی پێدرا؛ بەڵام ناوچەی مێژوویی دەریاس، بە پێچەوانەی ئارەزووی ئەمیرە بەگ، بەخشرا بە حەسەنی برازای، کە پێش ئەو خۆی دابووە دەست [[عوسمانییەکان]]. شەڕی ناوخۆ ڕوویدا و تێدا حەسەن کوژرا، بەڵام [[محەممەدی سێیەم]] تەنھا [[ئۆڵۆغ بەگ]]ی برای وەک فەرمانڕەوای ناوچەی دێخوارقان (باکووری [[مەراغە]]) دەستنیشان کرد. لەم نێوەندەدا [[عوسمانییەکان]] [[تەورێز]]یان گرتبوو، و حاکمی گشتیی ئەوێ داوای لە ئەمیرە بەگ (کە ئێستا بە ئەمیرە پاشا دەناسرا) کرد دان بە دەسەڵاتیدا بنێت. ئەمیرە سکاڵای برد بۆ [[ئەستەمبوڵ]]، بەو ھۆیەشەوە ناوچەکانی [[بابان]]، مووسڵ و ھەولێری لێ زەوت کرا. مەراغە لەو کاتەوە خرایە سەر تەبرێز و داوا لە ئەمیرە کرا ساڵانە ١٥ خەروار زێڕ بدات. دواتر زەوییەکانی تەنھا بۆ دەریاس کەمکرانەوە، بەڵام شێخ حەیدەری کوڕی ئەمیرە، لە [[قەڵای سارۆ قورغان]] کە تازە نۆژەنکرابووەوە خۆی ڕاگرت، کە خەڵکی مەراغە سکاڵایان لێی ھەبوو چونکە «دراوسێیەکی سەرئێشەساز» بوو. خدر پاشا، حاکمی گشتیی تەورێز، فەرمانێکی دەرکرد کە قەڵاکە ببخشرێتە ھۆزی مەحموودی. شەڕ و پێکدادان بەدوایدا ھات و ئەمیرە پاشا ناچار بوو دەستوەردان بکات بۆ ڕێگریگرتن لە شەڕی زیاتر. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٥ی کۆچی دا (١٥٩٦–١٥٩٧ زایینی)، ئەمیرە پاشا و شێخ حەیدەر ناوچەکانی [[دەریاس]]، [[میاندواو]]، [[ئەجاری]] و [[لەیلان]]یان لەدەستدا بوو، لەگەڵ قەڵاکانی سارۆ قورغان و تەرەقە. مەراغە لە ساڵی ١٥٧٨دا لێیان سەندرایەوە. کاتێک ئەمیرە پاشا کۆچی دوایی کرد، کوڕەکەی وەک [[سەوداری موکری]] بووە جێگرەوەی، کە دواتر لە ھەشتاکانی سەدەی پازدەھەمدا بوو بە حاکمی [[مەراغە]] و تا ساڵی ١٦٠٨ لەو پۆستەدا مایەوە. قوباد خانی موکری جێگەی شێخ حەیدەری گرتەوە، کە دوای شۆڕشی موکری لە ساڵی ١٦٠٩دا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە کاتی [[شەڕی دمدم]]دا، موکرییەکان لە دەوری کوردانی [[برادۆست]] کۆبوونەوە. [[شا عەباسی یەکەم|شا عەباس]] لە ساڵی ١٦١٠دا لەگەڵ ژنێکی خانەدانی موکریدا ھاوسەرگیریی کرد، دوای ئەوەی بۆداق سوڵتانی برای ئەو ژنەی لە سێدارە دا بەھۆی شکستی موکرییەکان لە شەڕی دمدمدا.<ref>https://archive.org/details/ejbrillsfirstenc0007unse?view=theater&ui=embed&wrapper=false</ref><ref>Naṣīrī, ʻAlī Naqī; Floor, Willem M. (2008). Titles & emoluments in Safavid Iran: a third manual of Safavid administration. Washington, DC: Mage Publishers. p. 238. ISBN 978-1-933823-23-2. OCLC 183928765.</ref><ref>Butler, Herbert (2012). Sir Thomas Herbert, Bart: Travels in Africa, Persia, and Asia the Great: Some Years Travels Into Africa and Asia the Great, Especially Describing the Famous Empires of Persia and Hindustan, as Also Divers Other Kingdoms in the Oriental Indies, 1627-30, the 1677 Version. Medieval & Renaissance Texts & Studies. ACMRS (Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies). p. 403. ISBN 978-0-86698-475-1.</ref><ref>American Society of Genealogists. 1997. p. 244.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:موکریان]] suebz4zguhegq8ztgvup8canx3ihug6 0 252470 1569956 1569740 2026-03-30T12:01:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569956 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئەندامانی دەنگنەدەر لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' (کە پێیان دەوترێت '''نوێنەر''' یان '''کۆمیساری نیشتەجێ'''، لە حاڵەتی [[پۆرتۆ ڕیکۆ|پوێرتۆ ڕیکۆ]]دا) نوێنەری خاکەکەیانن لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە مافی دەنگدانیان لەسەر یاساکان نییە لە کۆی گشتیی ئەنجومەنەکەدا بەڵام سەرەڕای ئەوەش ئیمتیازاتی قسەکردنیان ھەیە و دەتوانن بەشداری لە ھەندێک ئەرکی تری ئەنجومەنەکەدا بکەن. ئەندامە دەنگنەدەرەکان دەتوانن پڕۆژەیاسا پێشکەش بکەن و دەتوانن لەو لیژنەیەی ئەنجومەن کە ئەندامن تێیدا دەنگ بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/R?d114:FLD003:@1(Rep.+Pierluisi+Pedro): |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200304170539/http://www.congress.gov/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pierluisi.house.gov/legislation|سەردێڕ=Legislation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160316161601/http://pierluisi.house.gov/legislation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 3m1xp8q6byd5fh1igmnednqh9m10kdd 1570020 1569956 2026-03-30T16:05:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Delegates to the United States House of Representatives}} 1570020 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئەندامانی دەنگنەدەر لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' (کە پێیان دەوترێت '''نوێنەر''' یان '''کۆمیساری نیشتەجێ'''، لە حاڵەتی [[پۆرتۆ ڕیکۆ|پوێرتۆ ڕیکۆ]]دا) نوێنەری خاکەکەیانن لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە مافی دەنگدانیان لەسەر یاساکان نییە لە کۆی گشتیی ئەنجومەنەکەدا بەڵام سەرەڕای ئەوەش ئیمتیازاتی قسەکردنیان ھەیە و دەتوانن بەشداری لە ھەندێک ئەرکی تری ئەنجومەنەکەدا بکەن. ئەندامە دەنگنەدەرەکان دەتوانن پڕۆژەیاسا پێشکەش بکەن و دەتوانن لەو لیژنەیەی ئەنجومەن کە ئەندامن تێیدا دەنگ بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/R?d114:FLD003:@1(Rep.+Pierluisi+Pedro): |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200304170539/http://www.congress.gov/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pierluisi.house.gov/legislation|سەردێڕ=Legislation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160316161601/http://pierluisi.house.gov/legislation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Delegates to the United States House of Representatives}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fqbzvl9m7vn62whphytishym6j4wpjb 0 252472 1570032 1569745 2026-03-30T16:18:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Patty Murray}} 1570032 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''پاتریشیا لین مۆرای''' (بە ناوی پێشووی جۆنز؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە کە وەک [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سیناتۆری باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[واشینگتن (ویلایەت)|واشنتۆن]] خزمەت دەکات، پۆستێکە کە لە ساڵی ١٩٩٣ەوە بەدەستیەوەیەتی. وەک ئەندامێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]، پۆستی [[سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی]] لە ساڵی ٢٠٢٣ تا ٢٠٢٥ بەدەستەوە بوو. مۆرای لە ساڵی ١٩٨٩ تا ١٩٩٣ لە ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتی واشنتۆن خزمەتی کردووە. ئەو یەکەم سیناتۆری ژنی ئەمریکا بوو لە واشنتۆن و یەکەم ژنە لە مێژووی ئەمریکادا کە پۆستی سەرۆکی کاتی بەدەست بھێنێت. مۆرای ھەروەھا گەنجترین سیناتۆرە کە لە ماوەی زیاتر لە پێنج دەیەی ڕابردوودا پۆستی سەرۆکی کاتی وەرگرتبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=<!--Not stated--> |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/politics/patty-murray-pro-tempore-nomination/281-6dced58f-8792-4e69-ab14-c888327ce1d9|سەردێڕ=Sen. Patty Murray expected to become third in line for presidency |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=KING-5}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Patty Murray}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kl2x3bt9cyuzzsb4ql316orr4i9oyyo 0 252475 1570033 1569744 2026-03-30T16:18:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Charles Schumer}} 1570033 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''چارڵز ئێلیس شومەر''' ({{IPAc-en|ˈ|ʃ|u:|m|ər}} {{Respell|SHOO|mər}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٠) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٩ەوە وەک [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سیناتۆرێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە نیویۆرکەوە خزمەت دەکات. وەک ئەندامێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]، لە ساڵی ٢٠١٧ەوە سەرکردایەتیی کۆمەڵەی دیموکراتەکانی ئەنجومەنی پیرانی کردووە و لە ساڵی ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥ وەک [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی زۆرینەی ئەنجومەنی پیران]] خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader|سەردێڕ=Sen. Chuck Schumer will be the first Jewish Senate Majority Leader |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210120213345/https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[PBS NewsHour]] |زمان=en-us}}</ref> ئەو دوو خول وەک [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی کەمینەی ئەنجومەنی پیران]] خزمەتی کردووە، لە ٢٠١٧ تا ٢٠٢١ و لە ٢٠٢٥ەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Charles Schumer}} [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە]] [[پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] bjb1fkl1fmiwmhguzwmznodu5wrhf2e 0 252476 1570034 1569743 2026-03-30T16:18:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mitch McConnell}} 1570034 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئادیسن میچڵ مەککۆنێڵ سێیەم'''<ref name="memoir1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McConnell|یەکەم=Mitch|سەردێڕ=The Long Game: a Memoir|بڵاوکەرەوە=Sentinel|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٩-٥٦٤١٢-٣|شوێن=New York, NY|پەڕە=٩|chapter=Chapter One: A fighting spirit|وتەگێڕانەوە=...my mother graduated from Wadley High School in 1937. Soon after graduation, she found her way out of rural Alabama and into Birmingham...It was here that she met A.M. McConnell II.|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805230632/https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> (لەدایکبووی ٢٠ی شوباتی ١٩٤٢) سیاسی و پارێزەرێکی ئەمریکییە کە وەک سیناتۆری باڵای [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[کنتاکی]] خزمەت دەکات، کورسییەک کە لە ساڵی ١٩٨٥ەوە لایەتی. مەککۆنێڵ لە حەوتەمین خولی ئەنجومەنی پیراندایە و درێژترین ماوەی خزمەتکردنی وەک سیناتۆر لە مێژووی کنتاکیدا ھەیە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠٢٥ وەک ڕێبەری کۆنفرانسی کۆمارییەکانی ئەنجومەنی پیران خزمەتی کردووە، لەوانەش دوو خول وەک ڕێبەری کەمینە (٢٠٠٧ تا ٢٠١٥ و ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥)، و ڕێبەری زۆرینە بوو لە ٢٠١٥ تا ٢٠٢١، کە دەبێتە درێژترین ماوەی خزمەتکردنی [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ڕێبەری پارتی ئەنجومەنی پیران]] لە مێژووی یو ئێسدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Mitch McConnell}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکیی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی-ئیرلەندی]] [[پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] qqlaulh7cy3ih73y5pft309wt64n3u3 0 252486 1570031 1569748 2026-03-30T16:18:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Sonia Sotomayor}} 1570031 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''سۆنیا ماریا سۆتۆمایۆر''' (لەدایکبووی ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٥٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oyez.org/justices/sonia_sotomayor|سەردێڕ={{meta.pageTitle}} |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091014034856/https://www.oyez.org/justices/sonia_sotomayor |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=Oyez |زمان=en-US}}</ref> پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[باراک ئۆباما]] لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٠٩ کاندید کرا، و لە ٨ی ئابی ٢٠٠٩ەوە خزمەت دەکات. ئەو یەکەم دادوەری ھیسپانی و سێیەم دادوەری ژنی [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bowers |یەکەم=Andy |بەستەری نووسەر=Andy Bowers |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/how_to_pronounce_it/2009/05/how_to_pronounce_sotomayor.html|سەردێڕ=How to pronounce Sotomayor. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210314175454/http://www.slate.com/articles/news_and_politics/how_to_pronounce_it/2009/05/how_to_pronounce_sotomayor.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=[[Slate (magazine)|Slate]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Sonia Sotomayor}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hcns40l1h75z44d50kjzxhq4eq6gubt 0 252493 1570035 1569741 2026-03-30T16:19:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ketanji Brown Jackson}} 1570035 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کەتانجی ئۆنیکا براون جاکسۆن''' (ناوی کچێنی '''براون'''؛ لەدایکبووی ١٤ی ئەیلوولی ١٩٧٠) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە دادوەری یاریدەدەرە لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان. جاکسۆن لەلایەن سەرۆک [[جۆ بایدن]] لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] کاندید کرا، و لەلایەن [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی یو ئێس]]ەوە پەسەند کرا و لە ھەمان ساڵدا سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jalonick |یەکەم=Mary Clare |دوایین٢=Sherman |یەکەم٢=Mark |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://apnews.com/article/ketanji-brown-jackson-supreme-court-confirmation-f39263cdbb0c59c8a20a48edf9b6786e|سەردێڕ=Jackson confirmed as first Black female high court justice |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Associated Press |زمان=en-US}}</ref> ئەو یەکەم [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ژنی ڕەشپێست]]، یەکەم داکۆکیکاری گشتیی فیدراڵیی پێشوو، و شەشەمین ژنە کە لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکاندا خزمەت بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Ketanji Brown Jackson}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 313jg7of6kfno1pfziixt9p2myj66f9 1 253309 1570090 1215326 2026-03-30T19:45:40Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570090 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرشید ڕۆستەمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1215325 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230925191436/https://peshangpress.com/babat/2534 بۆ https://peshangpress.com/babat/2534 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٠٥، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەرشید ڕۆستەمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570089 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230925202018/https://mewdamedia.com/articles/10031 بۆ https://mewdamedia.com/articles/10031 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٤٥، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 1tap7zhthky9bwd5yys5sfmwhjtzss3 0 254121 1570247 1560744 2026-03-31T11:22:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570247 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = مەسعوود پزیشکیان | native_name = {{nobold|'''مسعود پزشکیان'''}} | native_name_lang = فارسی | image = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg | image size = 250px | caption = پزیشکیان لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ | order = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|نۆیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]] | vicepresident = [[محەممەدڕەزا عارف]] | term_start = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ | term_end = | succeeding = [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) | office1 = ئەندامی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] | term_start1 = ٢٧ی ئایاری ٢٠٠٨ | term_end1 = | constituency1 = [[شارستانی تەورێز|تەورێز]]، [[شارستانی ئۆسکوو|ئۆسکوو]] و [[شارستانی ئازەرشەھر|ئازەرشەھر]] ([[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]]) | majority1 = ٢٦١٬٦٠٥ (٣٦٫٢٧٪) | order2 = [[وەزارەتی تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی|وەزیری تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی]] | term_start2 = ٢٢ی ئابی ٢٠٠١ | term_end2 = ٢٤ی ئابی ٢٠٠٥ | president2 = [[محەممەد خاتەمی]] | predecessor2 = [[محەممەد فەرھادی]] | successor2 = [[کامەران باقری لەنکەرانی]] | birth_date = {{birth date and age|١٩٥٤|٩|٢٩|df=y}} | birth_place = [[مەھاباد]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] | spouse = فاتیمە مەجیدی (لە ژیاندا نەماوە) | children = ٤ | nickname = ئاغای [[نەھجولبەلاغە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= «آقای رئیس‌جمهور نهج‌البلاغه خوان» زیر ذره‌بین مخالفان و منتقدان|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/cx29eqvddkgo|بڵاوکەرەوە=BBC News (فارسی)|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آقای پزشکیان؛ پس کو نتیجه آن همه نهج‌البلاغه که خواندی؟|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/670973-رنانی-پزشکیان|بڵاوکەرەوە=اعتمادآنلاین|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> | alma_mater = [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]]{{ھن}}[[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] | cabinet = [[کابینەی ھەشتەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ھەشتەم]]{{ھن}}[[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی چواردەیەم]] | signature = Masoud Pezeshkian signature.svg | website = [https://drpezeshkian.ir/ drpezeshkian.ir] | module = {{Infobox medical person | embed = yes | profession = [[پزیشک]] | field = [[نەشتەرگەری]] | work_institutions = [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]] | specialism = [[نەشتەرگەریی سینگ]] }} }} '''مەسعوود پزیشکیان''' ({{بە فارسی|مسعود پزشکیان}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤) پزیشک و سیاسەتوانێکی [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخوازی]] ئێرانییە کە لە ئێستادا وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران]] کار دەکات. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەتا ٢٠٢٤، نوێنەری [[تەورێز]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] بووە. پزیشکیان لە کابینەی [[محەممەد خاتەمی]] لە ساڵی ٢٠٠١ ھەتا ٢٠٠٥، [[وەزارەتی تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی|وەزیری تەندروستی]] بوو. ئەو ھەروەھا وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان لە ساڵی ٢٠١٦ ھەتا ٢٠٢٠ کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید|trans-title=Who is Masoud Pezeshkian?|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tabnak.ir|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٣)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠١٣]] خۆی کاندید کرد، بەڵام دواتر کشایەوە و لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢١]]دا جارێکی دیکە خۆی کاندید کردەوە کە لە ھەڵبژاردنەکە بێبەش کرا.<ref name="ref1111">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=افراد رد صلاحیت‌شده فقط توانستند یک نامه بنویسند|بڵاوکەرەوە=Iranian Labour News Agency|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پزیشکیان لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنی پەرلەمان لە ٢٠٢٤]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا و جارێکی تر وەک نوێنەری [[تەورێز]] ھەڵبژێردرایەوە. دوای مردنی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤، بەھۆی [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەرەکەی]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]]، [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنێکی پێشوەختە]] بەرێوەچوو کە لە خولی یەکەم و دووەمدا پزیشکیان سەرکەوتنی بەسەر ڕکابەرەکەی، [[سەعید جەلیلی]] بەدەستھێنا و لە خولی دووەم لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤دا وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆماری ھەڵبژێردراوی ئێران]] دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەسعود پزیشکیان: دەستی دۆستایەتی بۆ هەمووان درێژ دەکەین|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/060720241|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == پزیشکیان لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤ لە شاری [[مەھاباد]] بەوتەی خۆی لە خێزانێکی [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانی]] لەدایک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cmm25dq14j3o|بڵاوکەرەوە=www.bbc.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref> بەڵام بەپێی ھەندێک سەرچاوە باوکی ئازەربایجانی و دایکی [[کورد]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: The reformist now Iran's president-elect|ناونیشان= https://youtube.com/shorts/8thMQls7jV0?feature=shared |بڵاوکەرەوە=youtube|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian, a heart surgeon who rose to power in parliament, runs to be Iran’s next president|ناونیشان=https://arab.news/ym9qh|بڵاوکەرەوە=Arab News|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Editorial|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Guardian view on Iran's presidential election: more choice, but little real hope of change|ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/jun/14/the-guardian-view-on-irans-presidential-election-more-choice-but-little-real-hope-of-change|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ئەو کاتی گەورەبوونی بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] قسەی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: The reformist now Iran's president-elect|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cmm25dq14j3o|بڵاوکەرەوە=www.bbc.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref> دوای وەرگرتنی [[دیپلۆم]] لە ساڵی ١٩٧٣، ڕووی لە [[زابۆل]] کرد بۆ ئەوەی خزمەتە سەربازییەکەی ئەنجام بدات، ھەر لەم ماوەیەدا حەزی لە [[پزیشکی]] بوو. لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا ھەم سەرباز و ھەمیش پزیشک بوو. == خوێندن == پزیشکیان لە ساڵی ١٩٨٥، خولی [[پزیشکیی گشتی]] تەواو کرد و لە کۆلێژی پزیشکی دەستی بە وانەوتنەوە لە [[فیزیۆلۆژی]] کرد. لە ساڵی ١٩٩٠، پسپۆڕیی [[نەشتەرگەریی گشتی]] لە [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]] بەدەستھێنا. ئەو لە نەخۆشخانەی شەھید مەدەنی لە [[تەورێز]] دامەزرا و دواتر بووە بەرپرسی نەخۆشخانەکە. لە ساڵی ١٩٩٣، پسپۆڕیی لاوەکی لە [[نەشتەرگەریی دڵ]] لە [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tabnak.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشە == پزیشکیان لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٥ لە کابینەی [[محەممەد خاتەمی]]دا بووە وەزیری تەندروستی. لە ساڵی ٢٠١٠دا ھەوڵەکانی بۆ بوون بە جێگری سەرۆکی پەرلەمان شکستیان ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Persian Press Review|ناونیشان=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وێبگە=Tehran Times|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20110614005045/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282|url-status=dead}}</ref> پزیشکیان ھەروەھا مامۆستای [[قورئان]] و بێژەری [[نەھجولبەلاغە]]یە کە دەقێکی سەرەکییە بۆ [[شیعە]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election|ناونیشان=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ft.com}}</ref> لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٠٨)|ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٨]] لە [[تەورێز]]ەوە وەک یەکێک لە ئەندامانی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمانی ئێران]] ھەڵبژێردرا. ئەو لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٦ ھەتا ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠، وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان کاری کردووە. پزیشکیان ھەتا ئێستا نوێنەری تەورێز لە پەرلەمانی ئێران و ھەروەھا ئەندامی کۆمەڵگەی ھاوڕێیەتیی ئێران و تورکیایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=گروه‌های دوستی پارلمانی مجلس نهم|ناونیشان=http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Islamic Consultative Assembly Website|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕوانگەکان == === سپای پاسداران === پزیشکیان لایەنگری [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]]ە و سپای ئێستای بە «جیاواز لە ڕابردوو» ناوبردووە. ناوبراو ئیدانەی ڕاگەیاندنی سپای پاسدارانی وەک ڕێکخراوەیەکی تیرۆریستی لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]وە لە ساڵی ٢٠١٩دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ملت با قدرت از سپاه مقتدر دفاع می‌کند|ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3980118119.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alef.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200114024319/https://www.alef.ir/news/3980118119.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای [[خستنەخوارەوەی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئەمریکی لەلایەن ئێران (٢٠١٩)|خستنەخوارەوەی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئەمریکی لەلایەن ئێران]] لە ساڵی ٢٠١٩، پزیشکیان حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای بە تیرۆریست ناوبرد و کارەکەی سپای پاسدارانی بە «مستێکی توند لە دەمی سەرکردەکانی ئەمریکای تاوانکار» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزشکیان: سپاه مشت محکمی به دهان یاوه‌گویی‌های آمریکا زد/ طنین شعار «مرگ بر آمریکا» در مجلس|ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alef.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240618201655/https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کۆبوونەوەیەکی زانکۆدا و لە وەڵامی ھەندێک ڕەخنەدا، پزیشکیان جلوبەرگی سپای پاسدارانی لەبەر کرد و ڕای گەیاند کە جاری دیکەش لەبەری دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزشکیان: من باز هم لباس سپاه می‌پوشم؛ سپاه اگر نبود کشور تجزیه شده بود|ناونیشان=https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=اصلاحات نیوز|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240618201643/https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئێتنیکەکان === پزیشکیان داوای کردووە کە ماددەی ١٥ی دەستووری ئێران بۆ ھەموو نەتەوەکان جێبەجێ بکرێت. ئەم ماددەیە دەڵێت: «زمان و ڕێنووسی فەرمی و ھاوبەشی خەڵکی ئێران فارسییە. بەڵگەنامەکان، نامەنووسییەکان، دەقە فەرمییەکان و کتێبە دەرسییەکان دەبێت بەم زمان و ڕێنووسە بێت، بەڵام بەکارھێنانی زمانە خۆماڵی و ئێتنیکییەکان لە ڕاگەیاندن و میدیا گشتییەکاندا و فێرکردنی وێژەی ئەم زمانانە لەگەڵ زمانی فارسی لە قوتابخانەکاندا ڕێگە پێدراوە». ئەو جێبەجێکردنی ماددەکەی بە ئاستەنگێک لەبەردەم بەخشینی بیانوو بە جیاخوازان و ناڕازییەکان زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=رادیوفردا|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=پزشکیان: اصل ۱۵ قانون اساسی برای همه اجرا شود|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/iran-majlis-deputy-speaker-on-mother-tongue-education/29191703.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> پزیشکیان ھەروەھا پاڵپشتی لە فێرکردنی [[زمانی ئازەربایجانی]] لە قوتابخانەکانی ئێراندا دەکات.<ref name="ref111">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=افراد رد صلاحیت‌شده فقط توانستند یک نامه بنویسند|بڵاوکەرەوە=ایلنا|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەردەمی سەرۆکایەتی == === ٢٠٢٤ === {{ھەروەھا ببینە|پێڕستی گەشتە دەرەکییەکانی سەرۆکی حکوومەتی ١٤یەمی ئێران}} یەکەم سەردانی نێونەتەوەییی پزیشکیان وەک سەرۆک کۆمار لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ بۆ عێراق بوو ئامانجی سەردانەکە واژووکردنی ١٤ ڕێکەوتنامەبوو لەگەڵ حکومەتی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چرا مسعود پزشکیان در اولین سفر خارجی به عراق رفت؟|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D9%81%D8%AA-/3331434|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> دواتر وەک یەکەمین سەرۆک کۆماری ئێران سەردانی [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانی]] کرد و لە [[ھەولێر]] و [[سلێمانی]] لەگەڵ بەرپرسانی کورد کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ROJNEWS|یەکەم=rojnews sh|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=مەسعوود پزیشكیان گەیشتە سلێمانی - كوردستان|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=504926|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran president makes 'historic' visit to Iraqi Kurdistan|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240912-iran-president-arrives-in-iraqi-kurdistan-on-day-two-of-visit|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=France 24|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزیشکیان: کوردی ھەردوولا بە ھێڵێک جیاکراونەتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/110920242|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=پزیشکیان: جەخت لە بەهێزکردنی پەیوەندییەکانمان لەگەڵ عێراق دەکەینەوە|ناونیشان=https://nrttv.com/detail/40310|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == ژیانی کەسی == [[پەڕگە:Iranian MPs Wear IRGC Uniforms 07.jpg|وێنۆک| پزیشکیان (دانیشتووی لای ڕاست) بە جلوبەرگی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسدارانەوە]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمانی ئێران]]]] ھاوسەری پزیشکیان [[پزیشکیی ژنان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام'|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News فارسی|زمان=fa}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٤ بەھۆی ڕووداوێکی ھاتوچۆوە ھاوسەرەکەی و یەکێک لە منداڵەکانی گیانیان لەدەستدا، دوای ئەوەش پزیشکیان ھەرگیز ھاوسەرگیریی نەکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=مسعود پزشکیان|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مسعود_پزشکیان&oldid=39723192|periodical=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> کچەکەی بەناوی زەھرا خاوەنی بڕوانامەی [[ماستەر]]ی [[کیمیا]]یە لە [[زانکۆی سەنعەتیی شەریف]] و پێش ھاتنە سەرکاری حکوومەتی [[حەسەن ڕۆحانی|ڕۆحانی]] لە کۆمپانیای پێترۆکیمیای جەم کاری دەکرد. پزیشکیان ھاندەری [[یانەی تۆپی پێی تراکتۆر]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم - خبرآنلاین|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.khabaronline.ir}}</ref> جگە لە زمانی فارسی بزیشکیان بە چەندین زمانی تر قسە دەکات، لەوانە [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلێزی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Who Is Masud Pezeshkian, The Surprise Front-Runner In Iran's Presidential Vote?|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election/33012192.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706030351/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election/33012192.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: the former heart surgeon who became president of Iran|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/06/masoud-pezeshkian-the-former-heart-surgeon-who-became-president-of-iran|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Patrick|دوایین=Wintour|یەکەم٢=Patrick Wintour Diplomatic|دوایین٢=editor}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ڕووخساری گشتی == سەرچاوەکان خێزانەکەی بە دوور لە پەراوێز دەزانن و خۆی لە بابەتە ئابوورییەکاندا خاوەنی پێشینەیەکی ڕوونە؛ بەڵام نەیارانی سیاسیی پزیشکیان وەک [[عەلیڕەزا زاکانی]] تۆمەتباریان کردووە کە لە کەسانی گەندەڵ بەرگری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=دفاع تاسفبار پزشکیان از 2 نماینده مجلس متهم به فساد مالی در بازار خودرو!|ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=رکنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240611112348/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جهان|یەکەم=Fararu {{!}} فرارو {{!}} اخبار روز ایران و|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=حمله زاکانی به پزشکیان: از یک بی‌عدالتی محض دفاع می‌کرد|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/743711/حمله-زاکانی-به-پزشکیان-از-یک-بی‌عدالتی-محض-دفاع-می‌کرد|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Masoud Pezeshkian}} {{سەرۆک کۆمارەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:خەڵکی تەورێز]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]] a6eb5lbdngjj6jk2zu8jz0fudf0gi9x 1 254245 1570248 1560715 2026-03-31T11:22:49Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570248 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسعوود پزیشکیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1220280 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 بۆ http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٤٦، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == ناو و نەتەوە == @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ئەندامانی تر؛ سڵاو، پێتان وایە پزشکیان دروستترە یان پزیشکیان؟ دواتریش ئەوەندەی بزانن ئەو کەسایەتییە لەلایەکییەوە (دایک یان باوکی) کوردە یان نا؟ بە بۆچوونی من بەشی ژیاننامە بە دروستی نووسراوە و ھەردوو بۆچوون ئاماژەی پێکراوە. ئێوە دەڵێن چی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٣:٢٤، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: زانیاریم سەبارەت بە ناوەکەی نییە، بەڵام بۆ نەتەوە؛ ئەوەندەی بزانم دایکی کورد بووە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٤:٠٩، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::دەربارەی ناوەکە هەردوو جۆرەکەی دروستە. وا دیارە '''پزشکیان''' باوترە لەسەر وێب (واتە نووسینی هەردوو کەسرە فارسییەکە بە بزرۆکە). لە کوردیدا پزیشکیش دەوترێ (واتە کەسرەی یەکەم بە بزرۆکە و دووەم بە ی). دەربارەی باوک و دایکی سەرچاوەکان چیان گوتووە بینووسین. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٧:٠٦، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[مەسعوود پزیشکیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1559995 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86 بۆ https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF بۆ http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86 بۆ https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240618201655/https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text بۆ https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240618201643/https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/ بۆ https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF بۆ http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240611112348/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88 بۆ https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٤٤، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسعوود پزیشکیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560714 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200114024319/https://www.alef.ir/news/3980118119.html بۆ https://www.alef.ir/news/3980118119.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٠٥، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسعوود پزیشکیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570247 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110614005045/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282 بۆ http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٢٢، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) l7iv0jsiaddncgz11ywfoyjscin5t7u 0 270103 1570068 1511102 2026-03-30T18:29:03Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570068 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فورسان مەحموود عەبدوڵڵا خەلیفە'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مبعدو صفقة تبادل حرکة حماس وإسرائیل (صفقة شالیط) 1/10/2011|ناونیشان=https://info.wafa.ps/ar_page.aspx?id=9155|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210217075857/https://info.wafa.ps/ar_page.aspx?id=9155|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=info.wasa.ps}}</ref> ({{بە عەرەبی|فرسان محمود عبد اللە خلیفة}}; ٨ی نیسانی ١٩٨٣ – ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣) فەرماندەیەکی باڵای سەربازی فەلەستینی بووە لە [[حەماس]] و [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی قاسام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=تصفیة مسؤول عسکری فلسطینی ڕفیع فی القطاع|ناونیشان=https://aakherkhabar.net/article/3738922|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125192912/https://aakherkhabar.net/article/3738922|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Aakher Khabar}}</ref> لە شاری تولکەرم لە دایکبووە، سەرکردەیەکی باڵای دیاری بزووتنەوەی حەماس و فەرماندەیەکی سەربازییە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=מתברר: בכיר חמאס פורסאן ח'ליפה חוסל בתקיפת צה"ל לפני מספר ימים|ناونیشان=https://www.jdn.co.il/news/2085217/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=he-IL}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Palestinian reports: Senior Hamas official assassinated in Gaza a few days ago|ناونیشان=https://allisrael.com/palestinian-reports-senior-hamas-official-assassinated-in-gaza-a-few-days-ago|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=All Israel News|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ تا ساڵی ٢٠١١ لە ژێر دەستی حکومەتی ئیسرائیلدا دەستبەسەر بوو، کاتێک وەک بەشێک لە ئاڵوگۆڕی دیلەکانی [[گیلعاد شەلیت]] ئازادکرا، و دیپۆرتکرایەوە بۆ [[کەرتی غەززە]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=أسماء المفرج عنھم فی صفقة شالیط حسب مصلحة السجون الإسرائیلیة|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/10/16/203636.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=دنیا الوطن|زمان=ar}}</ref> دواتر لە کاتی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ئۆپەراسیۆنی شمشێری ئاسن]] لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ھێزەکانی ئیسرائیلەوە]] تیرۆرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The death of the deported Fursan Khalifa in a previous bombardment of Gaza|ناونیشان=https://khbrpress.ps/post/394450/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%DA%BE%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125231513/https://khbrpress.ps/post/394450/استشھاد-المبعد-فرسان-خلیفة-فی-قصف-سابق-علی-غزة|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Khbr Press}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پیشە == خەلیفە لە ٨ی نیسانی ١٩٨٣ لە کەمپی پەنابەرانی نور شەمس لە شاری تولکەرم لەدایکبووە. لە کاتی [[ڕاپەڕینی دووەمی فەلەستین|ڕاپەڕینی دووەمدا]] بووە ئەندامێکی دیار لە [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی قەسام]] و لە ٧ی نیسانی ٢٠٠٣ لەلایەن ئیسرائیلەوە بە تۆمەتی پیلانگێڕی بۆ ئەنجامدانی ھێرشی تیرۆریستی دژی ئیسرائیل دەستگیرکرا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ترجمة الحدث{{!}} من ھو الشخص الذی جند مجموعة الشھید جرار وأعطاھم أوامر بتنفیذ العملیة ؟|ناونیشان=https://www.alhadath.ps/article/73491/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D9%86-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B0%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DA%BE%D9%85-%D8%A3%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%9F-|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alhadath.ps|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠٢٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20250805163246/https://www.alhadath.ps/article/73491/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D9%86-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B0%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DA%BE%D9%85-%D8%A3%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%9F-|url-status=dead}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١ لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیسرائیلەوە ئازادکرا وەک یەکێک لە زیاتر لە ھەزار زیندانی فەلەستینی کە گۆڕدرایەوە لەگەڵ سەربازە دیلەکەی ئیسرائیل [[گیلعاد شەلیت|گیلاد شالیت]].<ref name=":0"/> دوای ئازادکردنی لە ساڵی ٢٠١١، خەلیفە بووە یەکێک لە دیارترین ئەندامانی فیرقەی [[کەناری ڕۆژاوا|کەرتی ڕۆژاوای]] لیواکانی قەسام.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإخباریة|یەکەم=سما|سەردێڕ="إسرائیل" تزعم مقر قیادة الضفة فی غزة ھو المسؤول عن عملیة غوش عتصیون|ناونیشان=https://samanews.ps/ar/post/384487|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=سما الإخباریة|زمان=ar}}</ref> یەکەم بەرپرس بوو کە وەک فەرماندە بۆ باکووری کەناری ڕۆژاوا دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=המנגנון של חמאס לפיגועים בגדה|ناونیشان=https://www.news1.co.il/Archive/0026-D-135713-00.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[News1]]|زمان=he}}</ref> ئیسرائیل ئیدعای ئەوە دەکات کە لە دوای ئازادکردنییەوە سەرپەرشتی چەندین ھێرشی تیرۆریستی دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی ئیسرائیل کردووە،<ref name=":1"/> و کاری کردووە بۆ بەھێزکردنی ژێرخانی سەربازیی حەماس لە کەناری ڕۆژاوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیف یدیر جناح حماس العسکری العملیات فی الضفة الغربیة؟|ناونیشان=https://www.wattan.net/ar/news/234227.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125225628/https://www.wattan.net/ar/news/234227.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=وکالة وطن للأنباء|زمان=ar}}</ref> == ژیانی تایبەتی == خەلیفە [[بەکالۆریۆس|بڕوانامەی بەکالۆریۆسی]] لە «گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و خێزان» لە زانکۆی کراوەی قودس بەدەستھێناوە، و لە ساڵی ٢٠٢١، بڕوانامەی ماستەر لە پەیمانگای گەشەپێدانی بەردەوام بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Khalifa|یەکەم=Fursan|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=تأثیخ التخظیط االستخاتیجی عمی التظؾیخ اإلداری فی القظاع الحکؾمی الفمدظیشی|ناونیشان=https://dspace.alquds.edu/server/api/core/bitstreams/44b035b3-4b95-4c86-bd64-c562ae8db009/content|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=alquds.edu}}</ref> == تیرۆرکردن == خەلیفە لە چوارچێوەی وەڵامدانەوەی ئیسرائیل بۆ [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|لەشکرکێشییە لەناکاوەکەی]] حەماس بۆ سەر ئیسرائیل ساڵی ٢٠٢٣ لە کاتی بۆردومانی ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە کوژرا.<ref name=":2"/> تەرمی ناوبراو لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لەژێر داروپەردوودا دۆزرایەوە دوای چوونە ژوورەوەی ھێزەکانی فەلەستین بۆ ناو بینایەک لەکاتی ئاگربەستی کاتی، و لە زێدی خۆی لە تولکەرم پرسەی بۆ سازکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فلسطین بوست {{!}} من منزل الأسیر المحرر فرسان خلیفة فی طولکرم عقب الإعلان عن استشھادە فی قطاع غزة|ناونیشان=https://nabd.com/s/128713114-1d759d/من-منزل-الأسیر-المحرر-فرسان-خلیفة-فی-طولکرم-عقب-الإعلان-عن-استشھادھ-فی-قطاع-غزة|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=موقع نبض}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلەستین}} [[پۆل:ئەندامانی قەسام]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] md6etpzv2lzjrk9v6782g6rie28xjg1 1 270233 1570069 1326339 2026-03-30T18:29:15Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570069 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فورسان خەلیفە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1303000 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231125225628/https://www.wattan.net/ar/news/234227.html بۆ https://www.wattan.net/ar/news/234227.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:١٤، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[فورسان خەلیفە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326338 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210217075857/https://info.wafa.ps/ar_page.aspx?id=9155 بۆ https://info.wafa.ps/ar_page.aspx?id=9155 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231125192912/https://aakherkhabar.net/article/3738922 بۆ https://aakherkhabar.net/article/3738922 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231125231513/https://khbrpress.ps/post/394450/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%DA%BE%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%BA%D8%B2%D8%A9 بۆ https://khbrpress.ps/post/394450/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%DA%BE%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%BA%D8%B2%D8%A9 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.wattan.net/ar/news/234227.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٢٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فورسان خەلیفە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570068 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250805163246/https://www.alhadath.ps/article/73491/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D9%86-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B0%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DA%BE%D9%85-%D8%A3%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%9F- بۆ https://www.alhadath.ps/article/73491/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D9%86-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B0%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DA%BE%D9%85-%D8%A3%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%9F- زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٢٩، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) siboglt1324n4yzytrzwtd72zsh3j9x 0 275107 1569952 1569902 2026-03-30T12:01:16Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569952 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سەید مستەفا حوسێنی خامنە''' ({{بە فارسی|سید مصطفی خامنه‌ای}}) ناسراو بە '''سەید مستەفا خامنەیی''' یەکێکە لە پیاوانی [[شیعەی دوازدە ئیمام]]ی لە [[٥ی شوبات]]ی [[١٩٦٥]] لەدایکبووە. کوڕە گەورەکەی [[عەلی خامنەیی]] [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای پێشووی کۆماری ئیسلامی ئێران]] و برا گەورەی [[سەید موجتەبا خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێستای کۆماری ئیسلامی ئێرانە. == ژیاننامە == سەید مستەفا حوسێنی خامنەیی لە ساڵی ١٩٦٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=en|وێبگە=World eBook Library|ناونیشان=http://worldebooklibrary.net/articles/eng/Mostafa_Khamenei|سەردێڕ=Mostafa Khamenei|ڕێکەوتی سەردان=۱۲ی ئازاری ۲۰۲٦}}</ref> لە شاری [[مەشھەد]] لە دایک بووە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خبرگزاری فارس کشته شدن یکی از دختران رهبر ایران ڕا تایید کرد؛ فرزندان علی خامنه‌ای و منصوره خجسته کیستند؟|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/c0l44g42806o|وێبگە=BBC News فارسی|ڕێکەوت=۱ی ئازاری ۲۰۲٦|ڕێکەوتی سەردان=۱۲ی ئازاری ۲۰٢٦|زمان=fa}}</ref> مستەفا کوڕە گەورەکەی [[سەید عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای پێشووی ئێران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sahimi|یەکەم=Muhammad|زمان=en-US|ڕێکەوت=۴ی کانوونی دووەمی ۲۰۱٦|وێبگە=Huffington Post|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/muhammad-sahimi/ayatollah-khamenei-successor-_b_8908618.html|سەردێڕ=Who Will Succeed Ayatollah Khamenei?|ڕێکەوتی سەردان=۱۲ی ئازاری ۲۰۲٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=۹ی کانوونی یەکەمی ۲۰۱۲|سەردێڕ=تولد اولین فرزند سیدعلی در روزهای فقر و نداری|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/174982/تولد-اولین-فرزند-سیدعلی-در-روزهای-فقر-و-نداری-عکس|بڵاوکەرەوە=مشرق نیوز|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ۲۰۲٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ayatollah Seyyed Ali Khamenei Fast Facts|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2012/12/30/world/meast/ayatollah-seyyed-ali-khamenei---fast-facts/index.html|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=۱۲ی ئازاری ۲۰۲٦}}</ref> و برا گەورەی [[سەید موجتەبا خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێستای کۆماری ئیسلامی ئێرانە. مستەفا زاوای [[عەزیزوڵڵا خۆشوەقت]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=۱۸ی شوباتی ۲۰۱۲|سەردێڕ=آشنایی با فرزندان رهبری|ناونیشان=https://article.tebyan.net/97167/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C|بڵاوکەرەوە=موسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=۱۲ی ئازاری ۲۰۲٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612162355/https://article.tebyan.net/97167/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=۱۹ی ئایاری ۲۰۱۹|سەردێڕ=همه همسران رؤسای جمهور ایران|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/93072714902/همه-همسران-رؤسای-جمهور-ایران-تصاویر|بڵاوکەرەوە=ایسنا|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی سەردان=۱۲ی ئازاری ۲۰۲٦}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=فرزندان ڕھبر انقلاب این ڕوزھا چە میکنند؟|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/2395635/فرزندان-رهبر-انقلاب-این-روزها-چه-می-کنند|بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مھر|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> زەواجی ئەو لەگەڵ کچی خۆشوەقت لە ساڵی ۱۹۹۳ بوو.<ref name=":2" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعە|سیاسەت|ئێران|ئیسلام}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Mostafa Khamenei}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] ij2o4y3ov2oj9j0z9z6nx6vvsbvztnb 0 276968 1570175 1477357 2026-03-31T06:24:56Z 1silent scientist 51740 1570175 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Non-Self-Governing.png|وێنۆک|400x400پیکسڵ|ھێڵکاری خاکە خۆبەڕێوەبەرەکانی ئێستا ({{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠١٢|٦}})]] '''کۆلۆنی''' یان '''داگیرگە''' [[سەرزەوی|خاکێکە]] کە کەوتووەتە ژێر جۆرێک لە حوکمڕانی بیانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/colony|سەردێڕ=colony noun - Definition, pictures, pronunciation and usage notes {{!}} Oxford Advanced Learner's Dictionary at OxfordLearnersDictionaries.com |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Oxford Advanced Learner's Dictionary]] |وتەگێڕانەوە=1. [...] a country or an area that is governed by people from another, more powerful, country}}</ref><ref name="Overseas">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stanard|یەکەم=Matthew G.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pZlNDwAAQBAJ|سەردێڕ=European Overseas Empire, 1879 - 1999: A Short History|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٩-١٣٠١٣-٠|پەڕەکان=٤|زمان=en}}</ref> ھەرچەندە کۆلۆنی بیانییەکان زاڵن بەسەریدا، بەڵام دەسەڵاتەکە بە جیا دەمێنێتەوە لە وڵاتی ڕەسەنی کۆلۆنیسازەکە. کۆلۆنییەکان لە ھاوچەرخدا وەک خاکی وابەستەی خۆبەڕێوەبەری بە ڕادەی پێویست دەستنیشان دەکرێن و ڕێکخراون. کۆلۆنییەکانی تریی ڕابردوو یان بە شێوەیەکی تەواو یەکگرتوو و [[خۆبەڕێوەبەری]] بوون، یان [[سەربەخۆیی|سەربەخۆ]] بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|سیاسەت|زانستی سیاسەت|وڵاتەکان|جوگرافیا}} {{کورت}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Colonies}} [[پۆل:داگیرکاری]] [[پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان]] oexcmh6rll92ihr5a4qpinheopk6zu8 0 279704 1570167 1560042 2026-03-31T05:34:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570167 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٥دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == تشرینی دووەم == === ٦ === * [[جەیمس واتسن]]، ٩٧، زانا و ژینناسی ئەمریکی و براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبێل]] (١٩٦٢)، بەساڵاچوون.<ref name=NYTobit>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean |یەکەم=Cornelia |سەردێڕ=James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیک چەینی]]، ٨٤، سیاسەتوانی ئەمریکی و [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (٢٠٠١–٢٠٠٩)، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former US Vice-President Dick Cheney dies aged 84 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251104115647/https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[بی بی سی نیووز|BBC News]]}}</ref> == تشرینی یەکەم == == ئەیلوول == === ١٦ === * [[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]، ٨٩، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref name=nytobit>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ئیش=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|زمان=en-US |دوایین=Barnes |یەکەم=Brooks |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئاب == === ٧ === * [[جیم لۆڤێڵ]]، ٩٧، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی ([[جێمینای ١٢]]، [[ئەپۆلۆ ٨]] و [[ئەپۆلۆ ١٣]])، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dudek |یەکەم=Mitch |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Jim Lovell, Apollo 13 astronaut who settled in Lake Forest, dies at 97 |ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/08/08/jim-lovell-obituary-apollo-13-astronaut-dies-at-97 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Chicago Sun-Times}}</ref> === ٥ === * [[نەرمین قادر]]، ٦٣، خانمەکتەر و شانۆکاری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/51636 |سەردێڕ=نەرمین قادر هونەرمەند و شانۆکاری کورد کۆچی دوایی کرد |وێبگە=NRT TV |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == تەممووز == === ٢٤ === * [[ھاڵک ھۆگان]]، ٧١، زۆرانبازی پیشەگەری ئەمریکی، وەستانی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://kfdm.com/news/local/hulk-hogan-dies-at-71|سەردێڕ=Hulk Hogan dies at 71|بڵاوکەرەوە=KFDM|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[جیمی ھانت]]، ٨٥، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوای جەڵدەی دڵ.<ref name=Barnes>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jimmy-hunt-dead-invaders-from-mars-1236324837/|سەردێڕ=Jimmy Hunt, Young Star of 'Invaders From Mars,' Dies at 85|نووسەر=Barnes, Mike|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|newspaper=The Hollywood Reporter}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد بوخاری]]، ٨٢، سیاسەتوان، ئەفسەری سەربازیی نێجیریایی و سەرۆک کۆماری نێجیریا (٢٠١٥–٢٠٢٣)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nigeria's ex-President Muhammadu Buhari dies in London aged 82 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/nigerias-former-president-muhammadu-buhari-dies-in-london-aged-82 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ١١ === * [[ڕێنی کیربی]]، ٧٠، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوایی و تەشەنای سوورێنە، گورچیلە و میزڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Shallow Hal actor dies aged 70 after being hospitalised for two months as his family pay tribute |ناونیشان= https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-rene-kirby-dead-shallow-35605141.amp |وێبگە=Mirror |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیۆگۆ جۆتا]]، ٢٨، یاریزانی تۆپی پێی پورتوگالی، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Diogo Jota: Liverpool forward dies in car accident in Spain |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/32461/13391754/diogo-jota-liverpool-forward-dies-in-car-accident-in-spain |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Sky Sports}}</ref> * [[مایکڵ مادسن]]، ٦٧، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر، نووسەر و شاعیری ئەمریکی، [[وەستانی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Michael Madsen, Reservoir Dogs' Actor, Dies at 67 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-madsen-dead-reservoir-dogs-1236306069/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> == حوزەیران == === ٢١ === * [[بێھنام شەھریاری]]، ٥٦، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و بەرپرسی باڵای [[ھێزی قودس]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel says it killed Iran's military coordinator with Hamas |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cn9yxrxwzzzo |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی شادمانی]]، ٦٢، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی سوپای پاسداران و فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli military says it killed Iran's wartime chief of staff |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-irans-armed-forces-chief-staff-2025-06-17/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد کازمی]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref name="TimesDeath">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Netanyahu says Israel killed IRGC intelligence chief and his deputy |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Times of Israel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-confirms-israel-killed-irgc-intelligence-chief-and-his-deputy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> === ١٠ === * [[کەریم شنگالی]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری پێشووی ناوخۆی ھەرێمی کوردستان]] (٢٠٠١–٢٠١٩)، نەخۆشی.<ref name="K24-death">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/845075 |سەردێڕ=تەرمی کەریم شنگالی گەیشتەوە هەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[جۆناتان جۆس]]، ٥٩، ئەکتەر و مۆسیقاژەنی ئەمریکی، تەقەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salinas |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='I shot him': Suspect admitted to killing actor Jonathan Joss amid ongoing feud, report states |ناونیشان=https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=KSAT-TV |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250603225353/https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئایار == === ٢٧ === * [[ئێد گەیڵ]]، ٦١، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئەمریکی، نادیار.<ref name="obit">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ='Chucky' Actor Ed Gale Dead at 61 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/05/28/ed-gale-chucky-childs-play-actor-dead-hospice/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=TMZ |زمان=en}}</ref> === ٢٥ === * [[فیل ڕۆبەرتسۆن]]، ٧٩، ڕاوچیی پیشەیی، بازرگان، کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی و ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Duck Dynasty Star Phil Robertson Dies at 79 Following Alzheimer's Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/phil-robertson-dead-duck-dynasty-star-was-79-11741649 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=People}}</ref> === ٢٢ === * [[جەیمز لۆیدۆڤیچ پاتەرسۆن]]، ٩١، نووسەر و ئەکتەری ڕووسی–ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In memory of a friend |ناونیشان=https://rospisatel.ru/sobytija2025/142.html}}</ref> === ٢٠ === * [[جۆرج وێندت]]، ٧٦، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nytimes.com/2025/05/20/arts/television/george-wendt-dead.html|سەردێڕ= George Wendt, a.k.a. Norm From 'Cheers,' Is Dead at 76|دوایین= Williams|یەکەم= Alex|ڕێکەوت= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|newspaper = The New York Times|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= limited}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد عەباس بارام]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/48829|سەردێڕ=هونەرمەندی ناوداری کورد محەمەد عەباس بارام کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=[[ئێن ئاڕ تی]]|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد سینوار]]، ٤٩، شەڕکەری فەلەستینی و سەرکردەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی عیزەدین قەسام]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>https://asharq.com/politics/137584/إسرائيل-قتلنا-محمد-السنوار-الحية-والحداد-الهدفين-المقبلين/</ref> * [[خۆزێ موخیکا]]، ٨٩، سیاسەتوانی ئوروگوایی و چلەمین سەرۆک کۆماری [[ئوروگوای]]، شێرپەنجەی [[سوورێنە]].<ref>[https://en.ara.cat/misc/pepe-mujica-the-humble-philosopher-president-dies_1_5378778.html Pepe Mujica, the humble philosopher president, dies]</ref> === ٨ === * [[خەتەر]]، ٤٣، کارساز و ڕاپەری کوردی نیشتەجێی ئەڵمانیا، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.n-tv.de/leute/Gangster-Rapper-Xatar-ist-tot-article25757826.html|سەردێڕ=in Koelner Wohnung aufgefunden|ئیش=n-tv|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[سری سورەیا ئوندەر]]، ٦٢، دەرھێنەری فیلم، ئەکتەر، نووسەر، کەسایەتیی سیاسیی تورک و ئەندامی [[پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان|دەم پارتی]]، تێکچوونی فرە ئەندامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Sırrı Süreyya Önder hayatını kaybetti |ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/cd6jd230l41o |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}</ref> == نیسان == === ٢١ === * [[پاپا فرانسیس]]، ٨٨، [[پاپا]]ی کڵێسای کاتۆلیکی ئەرژەنتینی (لەوەتەی ٢٠١٣)، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/836171/k24_sdapp |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد}}</ref> === ١١ === * [[ئاڤاشین]]، ٦٦، شاعیر و وەرگێڕی کورد، نەخۆشی.<ref name="کوردپرێس ۱">[https://www.kurdpress.com/x4fCT کوردپرێس: ''مامۆستا «ئاڤاشین» ھەڵبەستوانی کورد کۆچی دواییی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdpress.com/x4fCT |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥.</ref> === ٨ === * [[نیکی کات]]، ٥٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[خۆکوژی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/nicky-katt-dead-cause-dazed-and-confused-1236368019/|سەردێڕ=Nicky Katt Died By Suicide, Family Confirms; 'Dazed & Confused' Star Discovered On April 8 In Apartment|وێبگە=Deadline|یەکەم١=Dominic|دوایین١=Patten|یەکەم٢=Denise|دوایین٢=Petski|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[ڤال کیلمێر]]، ٦٥، ئەکتەری ئەمریکی، [[سیەسۆ]].<ref name="Weber-2025">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weber |یەکەم=Bruce |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Val Kilmer, Film Star Who Played Batman and Jim Morrison, Dies at 65 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/01/movies/val-kilmer-dead.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times}}</ref> == ئازار == === ٢٩ === * [[ڕیچارد چەمبەرلین]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/richard-chamberlain-dead-dies-shogun-thorn-birds-1236351970/ |سەردێڕ=Richard Chamberlain, TV's Dr. Kildare, ''Shogun'', ''Thorn Birds'' Star, Dies at 90 |دوایین=Natale |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=Variety |زمان=en-US}}</ref> === ٢٣ === * [[سەڵاح بەردەویل]]، ٦٥، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]] و وتەبێژی ڕێکخراوەی ئیسلامیی فەلەستین، بۆردوومانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|سەردێڕ=50 of Dead in Gaza Protests Were Hamas Activists, Says Senior Hamas Official|دوایین=Khoury|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> === ١٨ === * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]]، ٨٤، سیاسەتوانی کورد و ڕێبەری پێشووی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]]، نەخۆشی.<ref name="فرات ٢">[https://anfsorani.com/هۆرامی/amyarymdarw-kwrdy-bdwlhman-hajy-yhmdy-gshmr-by-66533 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''سیاسەتوانی کورد عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی شەھید بوو'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٥.</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشهاد الناطق العسکری باسم سرایا القدس (أبو حمزة) |ناونیشان=https://www.khaberni.com/news/699299 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=khaberni.com}}</ref> === ١٧ === * [[ئەبوو ئیسحاق حوەینی]]، ٦٨، زانای سوننە، فەرموودەناس و بانگخوازی میسری، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>[https://www.watanserb.com/en/2025/03/17/salafi-scholar-abu-ishaq-al-huwaini-passes-away-after-health-deterioration/ Salafi Scholar Abu Ishaq Al-Huwaini Passes Away After Health Deterioration]</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، کەسایەتیی میدیاییی فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، باڵی سەربازیی [[بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین]]، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشھاد أبوو حمزة الناطق العسکری باسم سرایا القدس |ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=18032025&id=409e216e-5035-4446-b761-f7557433d078 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=shorouknews.com}}</ref> === ٩ === * [[سیمۆن فیشەر-بێکەر]]، ٦٣، ئەکتەری شانۆ، تەلەڤیزیۆن و سینەمای بەریتانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenbloom |یەکەم=Alli |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Actor Simon Fisher-Becker, known for ‘Harry Potter’ and ‘Doctor Who,’ dead at 63 |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/03/10/entertainment/simon-fisher-becker-death/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> == شوبات == === ٢٥ === * [[ڕۆبێرتۆ ئۆرچی]]، ٥١، سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی-ئەمریکی، نەخۆشیی گورچیلە.<ref name = Andreeva>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://deadline.com/2025/02/roberto-orci-dead-star-trek-transformers-writer-producer-1236301807/|سەردێڕ= Roberto Orci Dies: 'Star Trek', 'Transformers' & 'Hawaii Five-0' Writer-Producer Was 51|دوایین= Andreeva|یەکەم= Nellie|ڕێکەوت= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش= Deadline Hollywood}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانکێتین]]، ٨٨، نووسەر، شاعیر و [[شانۆنامەنووس]] و [[وێنەکێش]]ی ھایتی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Louis |یەکەم١=Olivier Rony |ناونیشان=https://vantbefinfo.com/haiti-pleure-franck-etienne-le-premier-ministre-salue-la-memoire-dun-geant-de-la-culture/ |سەردێڕ=Haïti pleure Franck Étienne : Le Premier ministre salue la mémoire d'un géant de la culture |trans-title=Haiti mourns Franck Étienne: Prime Minister salutes the memory of a cultural giant |ئیش=Vant Bèf Info (VBI) |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=fr-FR}}</ref> === ١٨ === * [[ئەڵڵاموراد ڕەشتیانی]]، ٧٤، ھونەرمەند و ئەکتەری کورد، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202523|سەردێڕ=هونەرمەند ئەڵڵاموراد رەشتیانی کۆچی دواییکرد|نووسەر=ژیلا ئەسعەد|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٧ === * [[جین ھاکمان]]، ٩٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Devlin |یەکەم=Hannah |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mummification: what is it and how can it occur? |ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2025/feb/28/mummification-what-is-it-and-how-can-it-occur-gene-hackman |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> === ١٦ === * [[کیم سای-ڕۆن]]، ٢٤، خانمەکتەری کۆریی باشووری، [[خۆکوشتن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=South Korean actress Kim Sae-ron, 24, found dead|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|وێبگە=The Korea Herald|دوایین=Davies|یەکەم=Maia|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218162020/https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[کاھتالی مچە]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، شێرپەنجە.<ref name="فرات ۱">[https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/kahtali-mice-jiyana-xwe-ji-dest-da-194188 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کاھتالح مچە کۆچی دوایی کردد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥.</ref> === ٦ === * [[وریا حەمەکەریم]]، ٣٧، [[ڕۆژنامەنووس]] و پێشکەشکاری کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Corporation |یەکەم=Nalia |سەردێڕ=وریا حەمە کەریم بە رووداوێکی ھاتووچۆ گیانی لەدەستدا |ڕێکەوت =٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45509 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |وێبگە=nrttv.com}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٣٠ === * [[دیک باتۆن]]، ٩٥، یاریزانی [[خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ]]ی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |سەردێڕ=Dick Button, Figure Skating Champion and Commentator, Dies at 95 |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|دوایین=Goldstein |یەکەم=Richard |newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250131181525/https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٩ === * [[سەلوان مۆمیکا]]، ٣٨، چالاکوانی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام|دژە ئیسلام]]ی عێراقی، [[برینی فیشەک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika skjuten till döds|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130085358/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref> === ٢٤ === * [[موکەڕەم تاڵەبانی]]، ١٠١، نووسەر و سیاسەتوانی کورد، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/24012025|سەردێڕ=موکەڕەم تاڵەبانی، نووسەر و سیاسەتڤانی کورد کۆچی دواییکرد|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|نووسەر=سۆران حوسێن|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئایریس کەمینگز]]، ١٠٤، [[فڕۆکەوان]] و مەلەوانی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iris Cummings Critchell, 104, Dies; Olympic Swimmer Turned Aviator|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/29/sports/iris-cummings-critchell-dead.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین=Goldstein|یەکەم=Richard|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٩ === * [[باڤێ تەیار]]، ٦٧، ئەکتەری کۆمیدیانی کورد، بۆردوومانی [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/190120254|سەردێڕ=Tirkiyeyê êrişî sivîlan kiribû: Bavê Teyar jî canê xwe ji dest da|وێبگە=Rûdaw.net}}</ref> * [[پیەر مێرتەنس]]، ٨٥، [[پارێزەر]] و ڕەخنەگری بەلجیکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Belga |یەکەم=Belga |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=L'écrivain belge Pierre Mertens est décédé |ناونیشان=https://www.dhnet.be/actu/belgique/2025/01/19/lecrivain-belge-pierre-mertens-est-decede-SXM4QAS3HJGTVI4ANYJTCNS42A/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DHnet |زمان=fr}}</ref> === ١٦ === * [[بۆب ئویکەر]]، ٩٠، یاریزانی [[بەیسبۆڵ]] و ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk|یەکەم١=Chris|سەردێڕ=Bob Uecker, Light-Hitting Catcher Turned Comic Actor and Broadcaster, Dies at 90|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-uecker-dead-catcher-mr-belvedere-major-league-1236110105/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٥ === * [[دەیڤد لینچ]]، ٧٨، دەرهێنەر، مۆسیقاژەن و ئەکتەری ئەمریکی، کاریگەرییەکانی نەخۆشیی [[ئەمفیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/01/16/legendary-director-david-lynch-dead-at-78/|سەردێڕ=David Lynch, 'Blue Velvet' Director, Dead at 78|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=TMZ|وتەگێڕانەوە=A family member tells TMZ … Lynch passed away Wednesday at his daughter's house – where he was staying during the devastating wildfires in Los Angeles.}}</ref> === ٩ === * [[بیڵ بێرج]]، ٨٦، کۆمیدیان و ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/obituaries-people-news/bill-byrge-dead-ernest-1236271773/|سەردێڕ=Bill Byrge, Who Played Bobby in ‘Ernest’ Movies, Dies at 92|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢ === * [[فەردی تایفوور]]، ٧٩، گۆرانیبێژ، ئەکتەر، دەرھێنەر، [[ھۆنراوەنووس]] و [[سیناریۆنووس]]ی تورک، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/arabesk-muziginin-unlu-ismi-ferdi-tayfur-hayatini-kaybetti,0qHzpjIzVE24mogri5YcZg |سەردێڕ=Arabesk müziğinin ünlü ismi Ferdi Tayfur hayatını kaybetti |زمان=tr |وێبگە=ntv.com.tr |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2025 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥| ]] luz18sp3iomap0l5d95rcctyfvx6dya 0 284138 1570072 1478828 2026-03-30T18:37:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570072 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q461793}} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە''' ({{Langx|ar|مطار القاھرة الدولی}}) ; فڕۆکەخانەی سەرەکی نێودەوڵەتی [[قاھیرە]] و گەورەترین و ''قەرەباڵغترین'' فڕۆکەخانەی میسرییە. وەک ناوەندی سەرەکی بۆ کۆمپانیای ئێڕ میسر و نیل ئێر و ھەروەھا چەندین ھێڵی ئاسمانی دیکە کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.faresmatch.com/|سەردێڕ=Cheap Flights, Airline Tickets & Car Rentals |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Things To Know |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wildernessexplorersafrica.com/african-safari-destinations/egypt-safari-tours-holidays/|سەردێڕ=Egypt Safari Tours & Holidays |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Wilderness Explorers Africa |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|سەردێڕ=Cairo International Airport: Major Connecting Point in Egypt|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Myholidays Blog: Your One-Stop Destination to Travel Tips, Tricks & Experiences|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731090341/https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|url-status=dead}}</ref> فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە گەڕەکی میسری نوێ, لە باکووری ڕۆژھەڵاتی قاھیرە نزیکەی {{Convert|15|km|nmi}} لە ناوچەی بازرگانی شارەکەوە دوورە و ڕووبەرەکەی نزیکەی {{Convert|37|km2|sqmi}}. قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەفریقایە و یەکێکە لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی کۆی سەرنشینەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|سەردێڕ=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic - TRT Afrika|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240317234909/https://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category-inline}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.cairo-airport.com/}} * [https://www.cairo-airport.info/ Cairo airport information] * [http://flightaware.com/live/airport/HECA Live flight tracking] at FlightAware * Aeronautical chart and airport information for HECA at SkyVector * Accident history for CAI at Aviation Safety Network {{پۆلی کۆمنز|Cairo International Airport}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|میسر}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 6szo2tll7arfh0n3y1i8uuib0umtxye 0 288223 1570079 1519015 2026-03-30T18:45:23Z 1silent scientist 51740 1570079 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=نەبوپلاسەر|native_lang1_name1=نابو-ئاپلا-ئوشور|native_lang1=[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]|title={{unbulleted list | [[پێڕستی پادشاکانی بابل|پادشای بابل]] | [[پادشای سۆمەر و ئەکەد]] | [[پادشای گەردوون]] }}|image=Nabopolassar in Akkadian.png|caption=نەبوپلاسەر بە ئەکەدی|reign=23 تشرینی دووەم ٦٢٦ پ.ز – تەممووز ٦٠٥{{nbsp}}پ.ز{{Sfn|Lipschits|2005|p=14}} {{Sfn|Parker|Dubberstein|1942|p=9}}|dynasty=[[شانشینی کلدانی]]|coronation=|predecessor=[[سین شار ئیشکون]]<br><small>([[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]])</small>|successor=[[نەبو خەد نەسری دووەم]]|father=[[نەبو خەد نەسر (پارێزگاری ئورووک)|کودورو]] (؟)|birth_date={{circa}} ٦٥٨{{nbsp}}پ.ز{{Sfn|Garrison|2012|p=43}}|birth_place=[[ئورووک]] (؟)|death_date=٦٠٥{{nbsp}}پ.ز{{Sfn|Garrison|2012|p=43}} (لە تەمەنی {{circa}} ٥٣)|death_place=[[بابل]]|spouse=|issue=[[نەبو خەد نەسری دووەم]]<br>[[نەبو شوم لیشیر]]<br>نەبو-زیر-ئوشابشی|succession=پادشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]}}'''نەبوپلاسەر''' یان '''نابۆپۆلاسار''' یان '''نابوپلاسەر''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒀭𒉺𒀀𒉽،{{Sfn|Bertin|1891}}{{Sfn|Jursa|2007}}{{Sfn|The British Museum|1886}} بە واتای: "[[نابو]]، کوڕەکە بپارێزە"){{Sfn|The British Museum|1886}} دامەزرێنەر و یەکەم پادشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] بووە، لە تاجە گوڵینەی [[پێڕستی پادشاکانی بابل|بابل]] لە ساڵی ٦٢٦ پێش زایین تا مردنی لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین فەرمانڕەواییی کردووە. ھەرچەندە سەرەتا تەنھا ئامانجی گەڕاندنەوە و دەستەبەرکردنی سەربەخۆییی [[شارستانیەتی بابل|بابل]] بوو، بەڵام ڕاپەڕینی نەبوپلاسەر دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] کە زیاتر لە سەدەیەک حوکمڕانیی بابلیان کردبوو، لە کۆتاییدا بووە ھۆی لەناوچوونی تەواوەتیی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور و سەرھەڵدانی ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ لە شوێنیدا. نەبوپلاسەر کە ڕەچەڵەکی ناڕوونە، لەوانەیە [[کلدانیا|کلدانی]] بێت،{{Sfn|Beaulieu|2016}}{{Sfn|Johnston|1901}}{{Sfn|Bedford|2016}} و ئەگەری ھەیە پەیوەندیی بە خێزانێکی سیاسیی بەھێزەوە ھەبێت لە باشووری شاری [[ئورووک]]، نابوپلاسەر لە ساتێکی گونجاودا لە دژی پادشای ئاشووریی نوێ [[سین شار ئیشکون]] ڕاپەڕی کە بابل پێشتر تووشی ناسەقامگیریی سیاسی بوو. ھەرچەندە چەندین جار سوودەکە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ پێشەوە و دواوە گۆڕا، بەڵام نابوپلاسەر توانی بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ئاشوورییەکان لە بابل دەربھێنێت دوای نزیکەی دە ساڵ لە شەڕکردن. ھەڵمەتەکانی دواتر بە مەبەستی ڕێگریکردن بوو لە ئەگەری ھەڵمەتێکی ئاشووری کە ئاراستەی بابل بکرێت لە ڕێگەی دەستەبەرکردنی سنوورەکانەوە، بەڵام دەستێوەردانی [[شانشینی ماد|ئیمپراتۆریەتیی ماد]] لە ڕۆژھەڵات لە ژێر دەستی [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]] لە بەرژەوەندیی نابوپلاسەر بوو و ئامانجەکان و ئەگەرەکانی شەڕەکەی گۆڕی. لە ساڵی ٦١٤ پێش زایین، مادەکان بە شێوەیەکی دڕندانە شاری [[ئاشوور|ئاشووریان]] کە دڵی ئایینی و ڕێوڕەسمیی ئاشوور بوو، ڕووخاند و لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین مادەکان و بابلییەکان ھێرشیان کردە سەر [[نەینەوا]] کە پایتەختی ئاشوور بوو. وەک چۆن ئاشووری پێشی، نەینەوا [[شەڕی نەینەوا (٦١٢ پێش زاین)|بە شێوەیەکی دڕندانە گەمارۆ درا و ھێرشی کرایە سەر]]، دانیشتووانەکەی بە منداڵانیشەوە بە کۆمەڵ سەربڕدران و تەواوی شارەکە سووتێنرا. ڕەنگە سین شار ئیشکون لە بەرگریکردندا مردبێت. شارەکانی تری ئاشووریش، وەک [[کالێ|نەمروود]]، بە زۆری بە ھەمان شێوە ھێرشیان کرایە سەر. دڕندەییی مادەکان، لەوانەش خووی ھێرشکردنە سەر تەنانەت پەرستگا ئاینییەکان، ئەوەندە زیادەڕەویی بوو کە بابلییەکانی تووشی شۆک کرد. ھەڵوێستی نابوپلاسەر خۆی بەرامبەر بە ئاشوور ڕوون نییە؛ لە ھەندێک نووسراودا دیارە سەرکەوتنەکەی و پاشھاتەکانی بگەڕێنێتەوە بۆ دەستێوەردانی خودایی بۆ ئەوەی خۆی لە تاوانەکە ڕزگار بکات، لە ھەندێکی تردا بە ئاشکرا شانازی بە لەناوچوونەکە دەکات. ئیدیعای ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ بۆ جێگرتنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری نوێ دەستبەجێ لەلایەن [[بیست و شەشەمین شانشینی میسر|میسرەوە]] لە سەردەمی فیرعەون [[نیکۆی دووەم|نیکۆی دووەمدا]] تەحەددای کرا، کە چەند ساڵێک شەڕی کرد بۆ گەڕاندنەوەی ئاشوورییەکان، کە ھاوپەیمانیی لەگەڵدا بوو، تاوەکو لە [[شەڕی کەرکەمیش]] لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین شکستی ھێنا. ھەر لەو ساڵەدا لەگەڵ مردنیدا، [[نەبووخەد نەسر دووەم|نەبو خەد نەسری دووەمی]] کوڕی شوێنی نەبوپلاسەر گرتەوە. نەبوپلاسەر وەک دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ، بۆ ماوەیەکی زۆر لە دوای مردنی لەلایەن بابلییەکانەوە لەیاد کرا، تەنانەت دوای کەمتر لە سەدەیەک لە [[کەوتنی بابل|ڕووخانی ئیمپراتۆریەتەکەی]]. لە [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستیدا]]، چەند سەدەیەک دواتر، ئەفسانەی نەبوپلاسەر ھێشتا لە یاددا بوو، نووسەرانی بابلی وەک پاڵەوانێک وەسفیان کرد کە لەلایەن [[مەردۆخ]]، خوداوەندی سەرەکیی [[بابل|بابلەوە]] فەرمانی پێکرابوو، تۆڵەی زێدی خۆیان بکەنەوە، ھەروەھا وەک ھێمایەک لە دژی زاڵبوونی ئیمپراتۆریەتە بیانییەکان بەسەر بابلدا. == سەرچاوەکان == <references /> {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Nabopolassar}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] 6y4dj17es2a4nj3lgmx5vb9q9iobq7r 1570093 1570079 2026-03-30T20:00:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1570093 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Infobox royalty|name=نەبوپلاسەر|native_lang1_name1=نابو-ئاپلا-ئوشور|native_lang1=[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]|title={{unbulleted list | [[پێڕستی پادشاکانی بابل|پادشای بابل]] | [[پادشای سۆمەر و ئەکەد]] | [[پادشای گەردوون]] }}|image=Nabopolassar in Akkadian.png|caption=نەبوپلاسەر بە ئەکەدی|reign=23 تشرینی دووەم ٦٢٦ پ.ز – تەممووز ٦٠٥{{nbsp}}پ.ز{{Sfn|Lipschits|2005|p=14}} {{Sfn|Parker|Dubberstein|1942|p=9}}|dynasty=[[شانشینی کلدانی]]|coronation=|predecessor=[[سین شار ئیشکون]]<br><small>([[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]])</small>|successor=[[نەبو خەد نەسری دووەم]]|father=[[نەبو خەد نەسر (پارێزگاری ئورووک)|کودورو]] (؟)|birth_date={{circa}} ٦٥٨{{nbsp}}پ.ز{{Sfn|Garrison|2012|p=43}}|birth_place=[[ئورووک]] (؟)|death_date=٦٠٥{{nbsp}}پ.ز{{Sfn|Garrison|2012|p=43}} (لە تەمەنی {{circa}} ٥٣)|death_place=[[بابل]]|spouse=|issue=[[نەبو خەد نەسری دووەم]]<br>[[نەبو شوم لیشیر]]<br>نەبو-زیر-ئوشابشی|succession=پادشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]}}'''نەبوپلاسەر''' یان '''نابۆپۆلاسار''' یان '''نابوپلاسەر''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒀭𒉺𒀀𒉽،{{Sfn|Bertin|1891}}{{Sfn|Jursa|2007}}{{Sfn|The British Museum|1886}} بە واتای: "[[نابو]]، کوڕەکە بپارێزە"){{Sfn|The British Museum|1886}} دامەزرێنەر و یەکەم پادشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] بووە، لە تاجە گوڵینەی [[پێڕستی پادشاکانی بابل|بابل]] لە ساڵی ٦٢٦ پێش زایین تا مردنی لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین فەرمانڕەواییی کردووە. ھەرچەندە سەرەتا تەنھا ئامانجی گەڕاندنەوە و دەستەبەرکردنی سەربەخۆییی [[شارستانیەتی بابل|بابل]] بوو، بەڵام ڕاپەڕینی نەبوپلاسەر دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] کە زیاتر لە سەدەیەک حوکمڕانیی بابلیان کردبوو، لە کۆتاییدا بووە ھۆی لەناوچوونی تەواوەتیی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور و سەرھەڵدانی ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ لە شوێنیدا. نەبوپلاسەر کە ڕەچەڵەکی ناڕوونە، لەوانەیە [[کلدانیا|کلدانی]] بێت،{{Sfn|Beaulieu|2016}}{{Sfn|Johnston|1901}}{{Sfn|Bedford|2016}} و ئەگەری ھەیە پەیوەندیی بە خێزانێکی سیاسیی بەھێزەوە ھەبێت لە باشووری شاری [[ئورووک]]، نابوپلاسەر لە ساتێکی گونجاودا لە دژی پادشای ئاشووریی نوێ [[سین شار ئیشکون]] ڕاپەڕی کە بابل پێشتر تووشی ناسەقامگیریی سیاسی بوو. ھەرچەندە چەندین جار سوودەکە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ پێشەوە و دواوە گۆڕا، بەڵام نابوپلاسەر توانی بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ئاشوورییەکان لە بابل دەربھێنێت دوای نزیکەی دە ساڵ لە شەڕکردن. ھەڵمەتەکانی دواتر بە مەبەستی ڕێگریکردن بوو لە ئەگەری ھەڵمەتێکی ئاشووری کە ئاراستەی بابل بکرێت لە ڕێگەی دەستەبەرکردنی سنوورەکانەوە، بەڵام دەستێوەردانی [[شانشینی ماد|ئیمپراتۆریەتیی ماد]] لە ڕۆژھەڵات لە ژێر دەستی [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]] لە بەرژەوەندیی نابوپلاسەر بوو و ئامانجەکان و ئەگەرەکانی شەڕەکەی گۆڕی. لە ساڵی ٦١٤ پێش زایین، مادەکان بە شێوەیەکی دڕندانە شاری [[ئاشوور|ئاشووریان]] کە دڵی ئایینی و ڕێوڕەسمیی ئاشوور بوو، ڕووخاند و لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین مادەکان و بابلییەکان ھێرشیان کردە سەر [[نەینەوا]] کە پایتەختی ئاشوور بوو. وەک چۆن ئاشووری پێشی، نەینەوا [[شەڕی نەینەوا (٦١٢ پێش زاین)|بە شێوەیەکی دڕندانە گەمارۆ درا و ھێرشی کرایە سەر]]، دانیشتووانەکەی بە منداڵانیشەوە بە کۆمەڵ سەربڕدران و تەواوی شارەکە سووتێنرا. ڕەنگە سین شار ئیشکون لە بەرگریکردندا مردبێت. شارەکانی تری ئاشووریش، وەک [[کالێ|نەمروود]]، بە زۆری بە ھەمان شێوە ھێرشیان کرایە سەر. دڕندەییی مادەکان، لەوانەش خووی ھێرشکردنە سەر تەنانەت پەرستگا ئاینییەکان، ئەوەندە زیادەڕەویی بوو کە بابلییەکانی تووشی شۆک کرد. ھەڵوێستی نابوپلاسەر خۆی بەرامبەر بە ئاشوور ڕوون نییە؛ لە ھەندێک نووسراودا دیارە سەرکەوتنەکەی و پاشھاتەکانی بگەڕێنێتەوە بۆ دەستێوەردانی خودایی بۆ ئەوەی خۆی لە تاوانەکە ڕزگار بکات، لە ھەندێکی تردا بە ئاشکرا شانازی بە لەناوچوونەکە دەکات. ئیدیعای ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ بۆ جێگرتنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری نوێ دەستبەجێ لەلایەن [[بیست و شەشەمین شانشینی میسر|میسرەوە]] لە سەردەمی فیرعەون [[نیکۆی دووەم|نیکۆی دووەمدا]] تەحەددای کرا، کە چەند ساڵێک شەڕی کرد بۆ گەڕاندنەوەی ئاشوورییەکان، کە ھاوپەیمانیی لەگەڵدا بوو، تاوەکو لە [[شەڕی کەرکەمیش]] لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین شکستی ھێنا. ھەر لەو ساڵەدا لەگەڵ مردنیدا، [[نەبووخەد نەسر دووەم|نەبو خەد نەسری دووەمی]] کوڕی شوێنی نەبوپلاسەر گرتەوە. نەبوپلاسەر وەک دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ، بۆ ماوەیەکی زۆر لە دوای مردنی لەلایەن بابلییەکانەوە لەیاد کرا، تەنانەت دوای کەمتر لە سەدەیەک لە [[کەوتنی بابل|ڕووخانی ئیمپراتۆریەتەکەی]]. لە [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستیدا]]، چەند سەدەیەک دواتر، ئەفسانەی نەبوپلاسەر ھێشتا لە یاددا بوو، نووسەرانی بابلی وەک پاڵەوانێک وەسفیان کرد کە لەلایەن [[مەردۆخ]]، خوداوەندی سەرەکیی [[بابل|بابلەوە]] فەرمانی پێکرابوو، تۆڵەی زێدی خۆیان بکەنەوە، ھەروەھا وەک ھێمایەک لە دژی زاڵبوونی ئیمپراتۆریەتە بیانییەکان بەسەر بابلدا. == سەرچاوەکان == <references /> {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Nabopolassar}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] 1ijxl6dyjdc7hcth8j2kstgqpkx0avq 1 289487 1570073 1473054 2026-03-30T18:38:07Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570073 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1473053 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240317234909/https://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008 بۆ http://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٤، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570072 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210731090341/https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/ بۆ https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٣٨، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) qe9p39ayz5u7homt8xpbfdg811rnwsb 0 290308 1570030 1569754 2026-03-30T16:18:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Nobel Peace Prize 2025}} 1570030 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی ٢٠٢٥'''، خەڵاتێکی ئاشتیی نێودەوڵەتییە کە بەپێی وەسیەتی [[ئەلفرێد نۆبێل]] دامەزراوە،<ref name="nobelwill">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-will/|سەردێڕ=The will - NobelPrize.org |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لەلایەن لیژنەی نۆبێلی نەرویجی لە [[ئۆسلۆ]]، [[نەرویژ]] ڕاگەیەندرا. خەڵاتەکە بەخشرایە ماریا کۆرینا ماچادۆ. خەڵاتەکە لە ڕێوڕەسمێکدا لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ لە ئۆسلۆ پێشکەش دەکرێت.<ref name="announcement">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/machado/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251010091037/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/machado/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Formula|یەکەم=Food|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://foodformula.site/the-2025-nobel-peace-prize-announced/|سەردێڕ=The 2025 Nobel Peace Prize Announced - Food Formula|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=FoodFormula|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251010091653/https://foodformula.site/the-2025-nobel-peace-prize-announced/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لیژنەی نۆبێلی نەرویجی ستایشی کرد وەک «یەکێک لە نموونە ھەرە نائاساییەکانی ئازایەتیی مەدەنی لە ئەمریکای لاتین لەم دواییانەدا».<ref name="UPI">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Haynes |یەکەم=Danielle |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2025/10/10/sweden-Mara-Corina-Machado-Nobel-Peace-Prize/3731760094697|سەردێڕ=Venezuelan opposition leader María Corina Machado wins Nobel Peace Prize - UPI.com |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=United Press International}}</ref> لە کاتی ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ماچادۆ لە ڤەنزوێلا خۆی شاردبۆوە، لە ترسی سەرکوتکردن لەلایەن حکوومەتی [[نیکۆلاس مادورۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|trans-title=Committee doesn't know whether Machado will be able to receive the Nobel Peace Prize: "There's a serious security situation that must be resolved |ناونیشان=https://www.infobae.com/venezuela/2025/10/10/el-comite-no-sabe-si-machado-podra-recibir-el-premio-nobel-de-la-paz-hay-una-situacion-de-seguridad-seria-que-hay-que-resolver/|سەردێڕ=El Comité no sabe si Machado podrá recibir el premio Nobel de la Paz: ”Hay una situación de seguridad seria que hay que resolver” |وێبگە=Infobae}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Nobel Peace Prize 2025}} 8vcsy2so5erefvwxsu1lmtcr5ej53lc 1 291376 1570122 1554118 2026-03-30T21:07:19Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570122 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قشڵەی کۆیە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1554117 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211023141059/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547 بۆ https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٣١، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قشڵەی کۆیە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570120 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211027181050/https://mewdamedia.com/articles/2296 بۆ https://mewdamedia.com/articles/2296 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٠٧، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) pfbuvbiz8utrbtx5hforixeeu8grcdd 2 291771 1569999 1566316 2026-03-30T14:57:29Z بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک 73358 /* سەرچاوەکان */ 1569999 wikitext text/x-wiki === '''[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20250625194313642828&lng=1 بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]''' === '''جنبش آیندە کردستان'''{{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو|ناو=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان (باک) (K.F.M)|ناوی_خۆماڵی=|زمان١=کوردی ناوەڕاست|ناوی_زمان١=بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان|زمان٢=فارسی|ناوی_زمان٢=جنبش ‌آیندە کردستان|زمان٣=عەرەبی|ناوی_زمان٣=تیار مستقبل کردستان|زمان٤=ئینگلیزی|ناوی_زمان٤=Kurdistan Future Movement|لۆگۆ=[[File:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان.jpg|thumb|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]]|ڕەنگکۆد=|سەرکردە=|سەرۆک=|سەرۆک_ئەنجومەن=|سکرتێری_گشتی=|سکرتێری_یەکەم=|لجە=|سکرتارییەت=|وتەبێژ=|دامەزرێنەر=|ناونیشانی_سەرکردە١=سەرپەرشتیاری گشتی|ناوی_سەرکردە١=[[ڕەند مەریوانی]]{{ھن}}|ناونیشانی_سەرکردە٢=[[ناوەندی بڕیار]]{{ھن}}|ناوی_سەرکردە٢={{ھن}}[[ئاهورا هەورامی / دیار پەروانە /سارا عەزیزی / نەسرین گەردی /شێرکۆ پاڵانی /شێخ عەلی]]|ناونیشانی_سەرکردە٣=|ناوی_سەرکردە٣=|ناونیشانی_سەرکردە٤=|ناوی_سەرکردە٤=|ناونیشانی_سەرکردە٥=|ناوی_سەرکردە٥=|دروشم=[[هەموو چینو توێژەکان ]] (کوردستان) [[ناوەندی شارەکان ]][[جووتیار ]] [[کرێکار]] [[پیشەوەر ]][[ئەندازیار ]][[ماموستا ]][[خوێندکار ]][[داردوەر ]][[ پارێزەر ]]|دامەزراندن=دامەزراندن 25/1/2020 ڕاگەیاندن 25-05-2025|جیابوونەوە=|جیابووەتەوە_لە=|پێشینە=|یەکگرتن=|پاشینە=|شوێنگە=[[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]|ڕۆژنامە=''ڕوانگەی ئازاد ''{{ھن}}|باڵی_خوێندکار=|باڵی_گەنج=|ناوی_باڵی١=ستراتیژ|باڵی١=ئاسایشی نەتەوەی و نیشتمانی|ناوی_باڵی٢=چینەکانی کۆمەڵگە|باڵی٢={{ھن}}[[یەکسانی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی ]]|ناوی_باڵی٣=یەکەی بەرگری نیشتمانی ئایندە|باڵی٣=[[ناوەندی بەرگری و پاراستنی کوردستان]] {{ھن}}[[فەرماندەیی پاراستنی نیشتمانی ]] (بەرگریکار)|ساڵی_ئەندامێتی=|ئەندامێتی=|ئایدۆلۆژیا={{ھن}}[[مافی چارەنووس]]{{ھن}}[[فیدڕاڵیزمی دیمو کراتیک]]{{ھن}}[[ئاسایشی نەتەوەیی]]{{ھن}}[[سەنترالیزمی دیموکراتیک]]{{ھن}}[[هاوبەشی نیشتمانی ]]{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}|شوێنی_سیاسی=[[چەپی نەتەوەیی]]|ئایین=|نیشتمانی=[[کوردستانی ئازاد ]] {{ھن}} [[گەلێکی پێشکەوتوو شارستانی]] (ئایندە)|نێودەوڵەتی=|ئەورووپی=|پەرلەمانی_ئەورووپی=|ناونیشانی_ئینتیما١=تەلەڤیزیۆن ئایندە میدیا|ئینتیما١=[[ئایندە میدیا]]|ناونیشانی_ئینتیما٢=ماڵپەڕی ناوەندی هەواڵhttps://ainde.org|ئینتیما٢=[https://ainde.net/ناوەندی هەواڵی ئایندە ]|ڕەنگەکان={{color box|#fdbd12}} [[زەرد]] {{color box|#ed2224}} [[سوور]] {{color box|#2d8c43}} [[سەوز]]|ناوی_کورسییەکان١=|کورسییەکان١=|ناوی_کورسییەکان٢=|کورسییەکان٢=|ناوی_کورسییەکان٣=|کورسییەکان٣=|ناوی_کورسییەکان٤=|کورسییەکان٤=|سونبوول=|ئاڵا=Ainde-kurdistan-flag.gif|ماڵپەر=https://ainde.net/kurdi/index.php https://ainde.org/kurdi/index.php|وڵات=ڕۆژهەڵاتی کوردستان|وڵات٢=|بەرپێنووس=}} Kurdistan Future Movement<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=https://rudaw24.net/articles.php?id=2636 |first=https://rudaw24.net/articles.php?id=2636 |سەردێڕ= |ناونیشان=}}</ref> تيار مستقبل کردستانى '''بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان یان بە کورتی ( باک  ) بە ڕێنووسی لاتینی و ئینگلیزی دەبێت بە: k.f.m ، Kurdistan Future Movement )<ref />'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، بزووتنەوەیەکە له ڕۆژهەلاتی کوردستان |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.kurdipedia.org/Default.aspx?q=20250625194313642828&lng=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠/٦/٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |وێبگە=kurdipedia.org}}</ref> بزووتنەوەیەکی سیاسی چەپگەری نەتەوەییە و شوێنی چالاکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە ، ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی چەکدارە بەناوی ( هێزی پاراستنی نیشتمان و هێزێکی تایبەت بە ناوی ، فەرماندەیی پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی ) و بارەگای فەرماندەییەکەی لە باشووری کوردستانە و ئامانج لەم هێزە چەکدارە پاراستنی بەرژەوەندیە نیشتمانی و نەتەوەییەکانە تا ئەوکاتەی سوپای نیشتمانی لە حکومەتی خۆبەڕێوەبەریدا دروست دەبێت . بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان (K.F.M) ناوی بە کوردی سۆرانی بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان ناوی بە ئینگلیزی Kurdistan Futuer Movement ناوی بە فارسی جنبش ‌آیندە کردستان ناوی بە عەرەبی تیار مستقبل کردستان سەرپەرشتیاری گشتی: ڕەند مەریوانی ناوەندی سەرپەرشتیار: ئاهورا هەورامی دیار پەروانە سارا عەزیزی شێخ عەلی گەیلان کوردی ئەمیر تایشەیی سۆما ڕۆژهەڵاتی دەریا سەقزی بەیان ئیلامی بیرۆکەی دامەزراندن ساڵی 2000 دەست بەکار بوون 20-01-2020 ڕاگەیاندن 25-05-2025 شوێنی سەرەکی ئەوروپا کوردستانی گەورە ڕوژنامە ڕوانگەی ئازاد بیرۆکە ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەی و نیشتمانی باری کۆمەڵایەتی یەکسانی ودادپەروەری کۆمەڵایەتی هێزی چەکدار هێزی پاراستنی نیشتمان هێزی تایبەت فەرماندەیی پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی ئایدۆلۆژیا مافی چارەی خۆنوسین فیدڕالیزمی دیموکراتی سەنترالیزمی دیموکراتی شوێنی سیاسی چەپی نەتەوەیی ئینتیمای نیشتمانی کوردستانی ئازاد ، گەلێکی پێشکەوتوو شارستانی ڕەنگ مۆر، وەنەوشەیی (داهێنان، ئیرادە، بەختەوەری، ژیری) ئاڕم بازنەیەکی نیمچە کراوە و چوار لقی گەڵای سەوز و خۆرێکی درەوشاوە دروشم مافی چارەی خۆنوسین ، فیدڕلیزمی دیموکراتی ڕێکخستن دەنگی چینەکانی کۆمەڵگە ئاڵای کوردستان ئاڵای ڕەسەنی دەوڵەتی ماد ( زەرد، سوور، سەوز ) پێکهاتەی سیاسی بزوتنەوەی ئایندە ڕێکخراوێکی شارستانی سەردەمیانەیە و پشت بە دەنگ و ڕەنگی سەرجەم چینەکانی کۆمەڵگەی کوردستان دەبەستێ باوەڕی تەواوی بە مافی چارەی خۆنوسین هەیەو کار بۆ بە فیدڕالیزمی دیموکراتی دەوڵەتی ئێران دەکات بۆ لادانی ستەمی نەتەوایاتی و سیستەمی یوتۆپیای ئایینی ، ستراتیژی بزووتنەوەی ئایندە پێک دێت لە کۆنفیدڕالیزم ، پێکەوە ژیانی ئارەزوو مەندانە یان جیبوونەوەی ئارەزوومەندانە و بونیاد نانی سۆسیالیزم لە کۆمەڵگەی کوردستاندا . پەیوەندیەکان بزوتنەوەی ئایندە لەهەوڵی بەردەوامدایە بۆ دروستکردنی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ جیهانی دەرەوە و ئەو دەوڵەت و گەلانەی کە هاوسۆزیان بۆدۆزی ڕەوای گەلەکەمان هەیە لەم سۆنگەیەشەوە ئەجێندای کاری سیاسی لەسەر پەیوەندی دیپلۆماسی چڕکردوەتەوە. هاوکات لەگەڵ بەستنی پەیوەندیدایە لەگەڵ تەواوی ئەو هێزولایەنانەی کە دۆستایەتی و کاری هاوبەش پەسەند دەکەن . چالاکی ‎ڕەنگی بۆچی؟ ‎'''[[هێماسازی وەنەوشەیی]]''' ‎‎ڤایۆلێت ڕەنگی مامناوەندییە، بە ڕێژەیەکی یەکسان لە سوور و شین بەرهەم دێت. ئەم ڕەنگە هێمای ڕوونی و تێگەیشتن و کرداری عەقڵانی و هاوسەنگی نێوان زەوی و ئاسمان و هەست و ڕۆح و سۆز و زیرەکی و خۆشەویستی و حیکمەتە. ڤایۆلێت بە پێچەوانەی سەوزەوە لە ئاسۆی بایۆسفێردا دەرکەوتووە. ‎هێما سازی وەنەوەشەیی ‎زیاتر لەسەدەیەکە خەبات دەکەین خەباتی خوێناوی و ئاشتیخوازانەو مەدەنیانە ، ، تابگەینە ئامانجێک کە ئەو مێژوودوورە بۆی تێکۆشاوین ، هەمو ئەم بزوتنەوەو حزب و پارت و ڕێکخراوانە ، هیچیان بەدەست نەهێناوە ، هەمو ڕێگاو ڕەنگە کانمان تاقی کردەوە هەمو بۆچون و هزرو دۆخێکمان هەڵسەنگاند ، بەڵام هەرگیز بیرمان لەوە نەکردبووە وە چۆن تاکتیکی سەرکەوتن و سراتیژی بە ئامانج گەیشتنمان بگۆڕین، بۆیە ئێمە جودا لەوان بڕیارماندا لە دژی ئەو دامەزراوە سیاسییە گەندەڵانە لەدژی ئەو ڕژێمە بێباکە سەرکوت گەرە ، ڕاپەڕین ببکەین کە زیاتر لە سەدەیەکە لەبەرانبەریدا شکست دێنین. سەرەتا بە کۆبوونەوەی چڕوپڕ و داڕشتنی دەستورێکی هەمەلایەنەو مۆدێرن دەستمان پێکرد. دوای ئەوەی کۆبوونەوەکان بەردەوام بوون، ژمارەی بەشداربووان لە زیادبوندایەو پلانەکەمان سات بۆسات چڕتر دەبێت ، ڕەنگی وەنەوشەیمان بۆ پلان و کاری سیاسی داهاتومان هەڵبژارد. دەستپێشخەرییەکی ناتەقلیدیی بۆ دروستکردنی پلاتفۆرمێکی مۆدێرن بۆ کردەوەی سیاسی ڕێکخراو لە چوارچێوەی پێکهاتەیەکی مۆدێرن و سیستەمێکی پیشەیی، کە دەیخەینە بەردەستی هاوڵاتیان. پلاتفۆرمێکی سیاسی کە لە ساڵی دوو هەزارو بیستەوە خەونمان پێیەوە دەبینی، ئێستا ئەم خەونە بووەتە واقیع. خەونی هەموو هاووڵاتییەکی ئازادی کوردستانیەکە ئاواتەخوازە هاوکێشەکە بگۆڕێت و سیستەمی سیاسی و سیستەمی سەرکوتگەری کە لە دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەتدا هێلانەی کردووە، تێکبدات. کۆبونەوەی چڕمان دەست پێکردووە ڕەوشێکی میدیایی جیاوازمان هەڵبژاردووە دوای ماوەیەکی کورت پەیوەندی نێوان تاکەکان تا ئەوپەڕی خۆی قووڵتر دەکەینەوە. سەرەتا هەستمان بە دڵنیایی نەدەکرد. نیگەرانییەکان زۆر بوون، بەڵام دوای چەندین کۆبوونەوەی چڕ و پڕ ئەو دڵەڕاوکەو نیگەرانیانەمان ڕەواندەوە. ئایا دەشێ بزوتنەوەیەکی سیاسی بێ ئەجێندای سیاسی یان پشتیوانی دەرەکی هەبێت، وەک ئەوەی لە هەموو بەشەکانی جیهاندا بە نەریتی و تەقلیدی ناسراوە. ئێمە هەموو جۆرە ملکەچیەک ڕەت دەکەینەوەبۆ ڕەنگی وەنەوشەییمان هەڵبژارد وبڕیارمدا وەنەوشەیی بین و بە هەموو توانامانەوە دەست بە کاری نوێی سیاسی بکەین ، نموونەیەکی پێشەنگانە بۆ پارتە سیاسییەکانی کوردستان و ناوچەکە دابنێین و هەموو جیهان شایەتحاڵی دەستپێکردنی ناوازە بن، کە لە ناوچەی خۆر هەڵات دا بێ وێنەیە. دەستپێکردنی بزوتنەوەیەکی سیاسی ناتەقلیدی و تایفەگەری کە نوێنەرایەتی خواستەکانی هەموو چین و توێژیکی کوردستان بکات. لە ئایندەدا سەرۆک نییە، ئایندە قوتابخانەی سیاسەت و ڕێزگرتنە لە سیستەمی حزبی و پێکهاتە دامەزراوەکان، قوتابخانەی چۆنیەتی جێبەجێکردنی دیموکراسی بەشدارانە و چۆنیەتی وەرگرتنی چەمکی سەرکردایەتی بەکۆمەڵە ‎بڕیارماندا وەنەوشەیی بین بۆ ئەوەی لە ڕاستەوە بۆ چەپ وانەی شەفافیەت و ئەخلاق و پراکتیکی کاری سیاسی ڕێکخراو و پیشەیی بە حیزبە تەقلیدییەکان بڵێین. ‎هەندێک دەپرسن، بۆچی وەنەوشەیی؟ وەنەوشەیی تێکەڵەیەک لە ڕەنگی سوور و شین و سپییە، ئەم ڕەنگە ئارام و ڕەسەنە بەرهەم دەهێنێت. زانایان دەڵێن وەنەوشەیی ڕەنگی نایابی و متمانە بەخۆبوون و داهێنانە. ئەو کەسانەی ئەم ڕەنگەیان هەیە حەز دەکەن جیاواز و داهێنەر و جودا بن. خەونی ئێمە لە لە بزوتنەوەی ئایندەدا ئەوەیە کە زۆرترین ڕەنگی کوردستانی کۆبکەینەوە لە ناوچە و ئاراستەی جۆراوجۆرەوە بە تەنیا لە ژێر ئاڵای کوردستاندا. هەروەها پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە وەنەوشەیی تاکە ڕەنگێکە کە لە کوردستاندا ماوەتەوە کە هێمای حزب و مەزهەب و ئایینێکی دیاریکراو نییە! ‎بڕیارماندا چالاکی وەنەوشەیی بین، چونکە دیدێکی ڕوون و پلاندانانی ستراتیژی و دیزاینێکی سیاسەتی ڕێکخراو و پیشەییمان هەیە. ئێمە نوێترین تەکنەلۆژیای جیهانی لەگەڵ شێوازەکانی حوکمڕانی دروست و مۆدێرن دەگرینەبەر. ‎[https://rudaw24.net/articles.php?id=2636 '''بڕیارماندا وەنەوشەیی بین'''] چونکە هیچ کات ڕێکخراوێکی کۆمەڵگەی مەدەنی سەربەخۆم نەبینیوە کە ڕێکخراوێکی وەها وردبینی هەبێت کە ڕکابەری گرنگترین دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان بکات کە پێگەی جیهانییان بەدەستهێناوە. ‎ئایندەی وەنەوشەیی دەبێتە هۆی ئەوەی زۆرینەی بێدەنگ شۆڕشێکی هەمەلایەنە لە دژی دۆخی ئێستا بە هەموو کاریگەری و پیشەگەرییەوە بەدەستبهێنێت. ئایندە بۆ تێکشکاندنی بەربەستە کۆمەڵایەتی و دەروونییەکان و ڕزگارکردنی هاووڵاتییان لە ژێردەستەیی و کۆیلایەتی داڕێژراوە. نوێنەرایەتی کەرامەت و شانازی و مرۆڤایەتی مرۆڤ دەکات. ‎ئایندە بزوتنەوەیەکی پراگماتیک و ناوەندگەرایە لە ڕوانگەی ئابووری و کۆمەڵایەتییەوە. دەنگی بێدەنگەکانە. ئەم ڕێبازە ڕێگەمان پێدەدات سیاسەتی واقیعی دابڕێژین کە نیگەرانییەکانی هاوڵاتیان لە سەرانسەری سپێکتری کوردستاندا چارەسەر بکات. ‎ئایندە ڕێگە بە نەوەکانی داهاتوو دەدات پلاتفۆرمێکی سیاسی بە پێکهاتەیەکی سەقامگیرەوە بە میرات بگرن کە بە تێپەڕبوونی کات پەرەدەسەنێت و ڕێگری لە هەموو جۆرە لادان و دابەزینێک دەکات کە حزبە دەسەڵاتدارەکان پێی گەیشتوون بەم زووانە حکومەتێکی سێبەر و شارەوانی سێبەرەکان دەستپێدەکات کە لە تاکەکان پێکهاتووە کە بەهۆی لێهاتوویی و پسپۆڕی و شارەزایی پێویستیانەوە ناسراون. هەروەها دەستەیەکی ئەمینداری دادەمەزرێنن، چونکە ئێمە نەک تەنها پشت بە هێزی گەنجان دەبەستین، بەڵکو پشت بە حیکمەتی گەورەکانیش دەبەستین. ‎لە بزوتنەوەی ئایندەدا سەرۆکێک نییە. بزوتنەوەی ئایندە قوتابخانەی سیاسەت و ڕێزگرتنە لە سیستەمی حزبی و پێکهاتەیی دامەزراو. قوتابخانەیەکە لە چۆنیەتی جێبەجێکردنی دیموکراسی بەشداریکردن و چۆنیەتی وەرگرتنی چەمکی سەرکردایەتی بەکۆمەڵ.ئێمە کاردەکەین بۆ سەرکەوتن لە سەرانسەری ئێران و کوردستان، کە بە قووڵی و وردبینی و شەفافیەت لە کارەکانماندا جیا دەکرێنەوە. ‎سەردەکەوین چونکە ئەندامەکانی لە بنەڕەتدا بەرجەستە بوون لە قووڵایی کولتوور و فراوانی ئەزموون و ئامادەیی خۆیان بۆ وەرگرتنی شتەکان بە شتێکی ئاسایی. هەریەکەیان لە پێگەی خۆیانەوە لەگەڵ ئەوی دیکەدا کاردەکەن بۆ دروستکردنی نەوەیەکی بەهێز کە شانازی بە پەیوەندییە نەتەوەییەکەیانەوە بکەن، بە شێوەیەکی ئەرێنی گوێبگرن. ئامانجمان ڕزگارکردنی ئەم وڵاتە یە لە قوڕگی نەرێنی و دواکەوتوویی و کۆنەپەرستی و نەزانی کە تێیدا نوقم بووە. ‎ ئایندە پراگماتیک و ناوەندگەرایە لە تێڕوانینی ئابووری و کۆمەڵایەتی خۆیدا. دەنگی بێدەنگەکانە. ئەم ڕێبازە ڕێگەمان پێدەدات سیاسەتی واقیعی دابڕێژین کە نیگەرانییەکانی هاوڵاتیان لە سەرانسەری سپێکتری کوردستاندا ، چارەسەر بکات. خۆمان لە هەموو جۆرە ڕیزبەندییەکی چینایەتی، سیاسی، یان تائیفی بەدوور دەگرین. ئەمانە سەرقاڵمان ناکەن لە ئامانجە خوازراوەکانمان و دەستمان بۆ بازرگانان و دەسەڵاتی ئابووری درێژ دەکەینەوە بۆ ئەوەی بچینە پاڵ ئەو ڕێنێسانسە مێژووییەی کە بڕیارمان داوە بەدەستی بهێنین، گرنگ نییە تێچووی چی بێت. لە نێو بزوتنەوەی ئایندەدا ئێمە جەناب و بەرز و شێخ و بەیسمان نییە... تەنها دڵخۆشی هاوڵاتیمان هەیە. دوای هەموو ئەو شتانەی باسم کرد، ئایا شەرەف نییە بۆ ئێمە کە وەنەوشەیی بین ؟ مافی کۆمەڵایەتی هەموو چین و توێژەکان ( هەردوو ڕەگەز ) مافی یەکسان و دادپەروەرانەیان هەیە بەبێ جیاکاری و کوردستان موڵکی هەموانەو هیچ هاووڵاتیەک بە هەر هۆیەک یان بیانویەک نابێت ناچار بکرێت بە کۆچکردن یان هەڵهاتن .سەروەت و سامانی کوردستان مافی هەموانە و دەبێت هەموو تاکێکی کۆمەڵگەی کوردی لێی بەهرەمەند بيت. مافی ژنان: مافی ئازادی بەشداری سیاسی . ئازادی ڕادەربڕین یەکسان لە بەردەم یاسا پەروەردەو زانست کاروداهات تەندروستی پاراستن لە تندووتیژی . <nowiki>===</nowiki> '''^{سەرچاوەکان:}''' <ref دەستووری کارپێکراوی ناوخۆی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان <nowiki>https://ainde.net/kurdi/articles.php?id=310</nowiki> <nowiki>https://ainde.org/kurdi/pages.php?id=1</nowiki> <nowiki>https://ainde.net/kurdi/articles.php?id=407</nowiki> == سەرچاوەکان == <references></references> [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) __NOTOC__ penkqp9sqn3y4xzemd9s7mkec8znmpi 1570006 1569999 2026-03-30T15:11:46Z بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک 73358 1570006 wikitext text/x-wiki === '''[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20250625194313642828&lng=1 بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]''' === '''جنبش آیندە کردستان'''{{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو|ناو=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان (باک) (K.F.M)|ناوی_خۆماڵی=|زمان١=کوردی ناوەڕاست|ناوی_زمان١=بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان|زمان٢=فارسی|ناوی_زمان٢=جنبش ‌آیندە کردستان|زمان٣=عەرەبی|ناوی_زمان٣=تیار مستقبل کردستان|زمان٤=ئینگلیزی|ناوی_زمان٤=Kurdistan Future Movement|لۆگۆ=[[File:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان.jpg|thumb|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان]]|ڕەنگکۆد=|سەرکردە=|سەرۆک=|سەرۆک_ئەنجومەن=|سکرتێری_گشتی=|سکرتێری_یەکەم=|لجە=|سکرتارییەت=|وتەبێژ=|دامەزرێنەر=|ناونیشانی_سەرکردە١=سەرپەرشتیاری گشتی|ناوی_سەرکردە١=[[ڕەند مەریوانی]]{{ھن}}|ناونیشانی_سەرکردە٢=[[ناوەندی بڕیار]]{{ھن}}|ناوی_سەرکردە٢={{ھن}}[[ئاهورا هەورامی / دیار پەروانە /سارا عەزیزی / نەسرین گەردی /شێرکۆ پاڵانی /شێخ عەلی]]|ناونیشانی_سەرکردە٣=|ناوی_سەرکردە٣=|ناونیشانی_سەرکردە٤=|ناوی_سەرکردە٤=|ناونیشانی_سەرکردە٥=|ناوی_سەرکردە٥=|دروشم=[[هەموو چینو توێژەکان ]] (کوردستان) [[ناوەندی شارەکان ]][[جووتیار ]] [[کرێکار]] [[پیشەوەر ]][[ئەندازیار ]][[ماموستا ]][[خوێندکار ]][[داردوەر ]][[ پارێزەر ]]|دامەزراندن=دامەزراندن 25/1/2020 ڕاگەیاندن 25-05-2025|جیابوونەوە=|جیابووەتەوە_لە=|پێشینە=|یەکگرتن=|پاشینە=|شوێنگە=[[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]|ڕۆژنامە=''ڕوانگەی ئازاد ''{{ھن}}|باڵی_خوێندکار=|باڵی_گەنج=|ناوی_باڵی١=ستراتیژ|باڵی١=ئاسایشی نەتەوەی و نیشتمانی|ناوی_باڵی٢=چینەکانی کۆمەڵگە|باڵی٢={{ھن}}[[یەکسانی و دادپەروەری کۆمەڵایەتی ]]|ناوی_باڵی٣=یەکەی بەرگری نیشتمانی ئایندە|باڵی٣=[[ناوەندی بەرگری و پاراستنی کوردستان]] {{ھن}}[[فەرماندەیی پاراستنی نیشتمانی ]] (بەرگریکار)|ساڵی_ئەندامێتی=|ئەندامێتی=|ئایدۆلۆژیا={{ھن}}[[مافی چارەنووس]]{{ھن}}[[فیدڕاڵیزمی دیمو کراتیک]]{{ھن}}[[ئاسایشی نەتەوەیی]]{{ھن}}[[سەنترالیزمی دیموکراتیک]]{{ھن}}[[هاوبەشی نیشتمانی ]]{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}{{ھن}}|شوێنی_سیاسی=[[چەپی نەتەوەیی]]|ئایین=|نیشتمانی=[[کوردستانی ئازاد ]] {{ھن}} [[گەلێکی پێشکەوتوو شارستانی]] (ئایندە)|نێودەوڵەتی=|ئەورووپی=|پەرلەمانی_ئەورووپی=|ناونیشانی_ئینتیما١=تەلەڤیزیۆن ئایندە میدیا|ئینتیما١=[[ئایندە میدیا]]|ناونیشانی_ئینتیما٢=ماڵپەڕی ناوەندی هەواڵhttps://ainde.org|ئینتیما٢=[https://ainde.net/ناوەندی هەواڵی ئایندە ]|ڕەنگەکان={{color box|#fdbd12}} [[زەرد]] {{color box|#ed2224}} [[سوور]] {{color box|#2d8c43}} [[سەوز]]|ناوی_کورسییەکان١=|کورسییەکان١=|ناوی_کورسییەکان٢=|کورسییەکان٢=|ناوی_کورسییەکان٣=|کورسییەکان٣=|ناوی_کورسییەکان٤=|کورسییەکان٤=|سونبوول=|ئاڵا=Ainde-kurdistan-flag.gif|ماڵپەر=https://ainde.net/kurdi/index.php https://ainde.org/kurdi/index.php|وڵات=ڕۆژهەڵاتی کوردستان|وڵات٢=|بەرپێنووس=}} Kurdistan Future Movement<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، بزووتنەوەیەکە له ڕۆژهەلاتی کوردستان لە 20-01-2020 دامەزرا. |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org|ڕێکەوت=20-06-2025|ڕێکەوتی سەردان=20-06-2025|وێبگە=کوردپیدیا}}</ref> تيار مستقبل کردستانى '''بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان یان بە کورتی ( باک  ) بە ڕێنووسی لاتینی و ئینگلیزی دەبێت بە: k.f.m ، Kurdistan Future Movement )<ref />'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، بزووتنەوەیەکە له ڕۆژهەلاتی کوردستان |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.kurdipedia.org/Default.aspx?q=20250625194313642828&lng=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠/٦/٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |وێبگە=kurdipedia.org}}</ref> بزووتنەوەیەکی سیاسی چەپگەری نەتەوەییە و شوێنی چالاکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە ، ئەم بزووتنەوەیە خاوەنی چەکدارە بەناوی ( هێزی پاراستنی نیشتمان و هێزێکی تایبەت بە ناوی ، فەرماندەیی پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی ) و بارەگای فەرماندەییەکەی لە باشووری کوردستانە و ئامانج لەم هێزە چەکدارە پاراستنی بەرژەوەندیە نیشتمانی و نەتەوەییەکانە تا ئەوکاتەی سوپای نیشتمانی لە حکومەتی خۆبەڕێوەبەریدا دروست دەبێت . بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان (K.F.M) ناوی بە کوردی سۆرانی بزوتنەوەی ئایندەی کوردستان ناوی بە ئینگلیزی Kurdistan Futuer Movement ناوی بە فارسی جنبش ‌آیندە کردستان ناوی بە عەرەبی تیار مستقبل کردستان سەرپەرشتیاری گشتی: ڕەند مەریوانی ناوەندی سەرپەرشتیار: ئاهورا هەورامی دیار پەروانە سارا عەزیزی شێخ عەلی گەیلان کوردی ئەمیر تایشەیی سۆما ڕۆژهەڵاتی دەریا سەقزی بەیان ئیلامی بیرۆکەی دامەزراندن ساڵی 2000 دەست بەکار بوون 20-01-2020 ڕاگەیاندن 25-05-2025 شوێنی سەرەکی ئەوروپا کوردستانی گەورە ڕوژنامە ڕوانگەی ئازاد بیرۆکە ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەی و نیشتمانی باری کۆمەڵایەتی یەکسانی ودادپەروەری کۆمەڵایەتی هێزی چەکدار هێزی پاراستنی نیشتمان هێزی تایبەت فەرماندەیی پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی و نیشتمانی ئایدۆلۆژیا مافی چارەی خۆنوسین فیدڕالیزمی دیموکراتی سەنترالیزمی دیموکراتی شوێنی سیاسی چەپی نەتەوەیی ئینتیمای نیشتمانی کوردستانی ئازاد ، گەلێکی پێشکەوتوو شارستانی ڕەنگ مۆر، وەنەوشەیی (داهێنان، ئیرادە، بەختەوەری، ژیری) ئاڕم بازنەیەکی نیمچە کراوە و چوار لقی گەڵای سەوز و خۆرێکی درەوشاوە دروشم مافی چارەی خۆنوسین ، فیدڕلیزمی دیموکراتی ڕێکخستن دەنگی چینەکانی کۆمەڵگە ئاڵای کوردستان ئاڵای ڕەسەنی دەوڵەتی ماد ( زەرد، سوور، سەوز ) پێکهاتەی سیاسی بزوتنەوەی ئایندە ڕێکخراوێکی شارستانی سەردەمیانەیە و پشت بە دەنگ و ڕەنگی سەرجەم چینەکانی کۆمەڵگەی کوردستان دەبەستێ باوەڕی تەواوی بە مافی چارەی خۆنوسین هەیەو کار بۆ بە فیدڕالیزمی دیموکراتی دەوڵەتی ئێران دەکات بۆ لادانی ستەمی نەتەوایاتی و سیستەمی یوتۆپیای ئایینی ، ستراتیژی بزووتنەوەی ئایندە پێک دێت لە کۆنفیدڕالیزم ، پێکەوە ژیانی ئارەزوو مەندانە یان جیبوونەوەی ئارەزوومەندانە و بونیاد نانی سۆسیالیزم لە کۆمەڵگەی کوردستاندا . پەیوەندیەکان بزوتنەوەی ئایندە لەهەوڵی بەردەوامدایە بۆ دروستکردنی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ جیهانی دەرەوە و ئەو دەوڵەت و گەلانەی کە هاوسۆزیان بۆدۆزی ڕەوای گەلەکەمان هەیە لەم سۆنگەیەشەوە ئەجێندای کاری سیاسی لەسەر پەیوەندی دیپلۆماسی چڕکردوەتەوە. هاوکات لەگەڵ بەستنی پەیوەندیدایە لەگەڵ تەواوی ئەو هێزولایەنانەی کە دۆستایەتی و کاری هاوبەش پەسەند دەکەن . چالاکی ‎ڕەنگی بۆچی؟ ‎'''[[هێماسازی وەنەوشەیی]]''' ‎‎ڤایۆلێت ڕەنگی مامناوەندییە، بە ڕێژەیەکی یەکسان لە سوور و شین بەرهەم دێت. ئەم ڕەنگە هێمای ڕوونی و تێگەیشتن و کرداری عەقڵانی و هاوسەنگی نێوان زەوی و ئاسمان و هەست و ڕۆح و سۆز و زیرەکی و خۆشەویستی و حیکمەتە. ڤایۆلێت بە پێچەوانەی سەوزەوە لە ئاسۆی بایۆسفێردا دەرکەوتووە. ‎هێما سازی وەنەوەشەیی ‎زیاتر لەسەدەیەکە خەبات دەکەین خەباتی خوێناوی و ئاشتیخوازانەو مەدەنیانە ، ، تابگەینە ئامانجێک کە ئەو مێژوودوورە بۆی تێکۆشاوین ، هەمو ئەم بزوتنەوەو حزب و پارت و ڕێکخراوانە ، هیچیان بەدەست نەهێناوە ، هەمو ڕێگاو ڕەنگە کانمان تاقی کردەوە هەمو بۆچون و هزرو دۆخێکمان هەڵسەنگاند ، بەڵام هەرگیز بیرمان لەوە نەکردبووە وە چۆن تاکتیکی سەرکەوتن و سراتیژی بە ئامانج گەیشتنمان بگۆڕین، بۆیە ئێمە جودا لەوان بڕیارماندا لە دژی ئەو دامەزراوە سیاسییە گەندەڵانە لەدژی ئەو ڕژێمە بێباکە سەرکوت گەرە ، ڕاپەڕین ببکەین کە زیاتر لە سەدەیەکە لەبەرانبەریدا شکست دێنین. سەرەتا بە کۆبوونەوەی چڕوپڕ و داڕشتنی دەستورێکی هەمەلایەنەو مۆدێرن دەستمان پێکرد. دوای ئەوەی کۆبوونەوەکان بەردەوام بوون، ژمارەی بەشداربووان لە زیادبوندایەو پلانەکەمان سات بۆسات چڕتر دەبێت ، ڕەنگی وەنەوشەیمان بۆ پلان و کاری سیاسی داهاتومان هەڵبژارد. دەستپێشخەرییەکی ناتەقلیدیی بۆ دروستکردنی پلاتفۆرمێکی مۆدێرن بۆ کردەوەی سیاسی ڕێکخراو لە چوارچێوەی پێکهاتەیەکی مۆدێرن و سیستەمێکی پیشەیی، کە دەیخەینە بەردەستی هاوڵاتیان. پلاتفۆرمێکی سیاسی کە لە ساڵی دوو هەزارو بیستەوە خەونمان پێیەوە دەبینی، ئێستا ئەم خەونە بووەتە واقیع. خەونی هەموو هاووڵاتییەکی ئازادی کوردستانیەکە ئاواتەخوازە هاوکێشەکە بگۆڕێت و سیستەمی سیاسی و سیستەمی سەرکوتگەری کە لە دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەتدا هێلانەی کردووە، تێکبدات. کۆبونەوەی چڕمان دەست پێکردووە ڕەوشێکی میدیایی جیاوازمان هەڵبژاردووە دوای ماوەیەکی کورت پەیوەندی نێوان تاکەکان تا ئەوپەڕی خۆی قووڵتر دەکەینەوە. سەرەتا هەستمان بە دڵنیایی نەدەکرد. نیگەرانییەکان زۆر بوون، بەڵام دوای چەندین کۆبوونەوەی چڕ و پڕ ئەو دڵەڕاوکەو نیگەرانیانەمان ڕەواندەوە. ئایا دەشێ بزوتنەوەیەکی سیاسی بێ ئەجێندای سیاسی یان پشتیوانی دەرەکی هەبێت، وەک ئەوەی لە هەموو بەشەکانی جیهاندا بە نەریتی و تەقلیدی ناسراوە. ئێمە هەموو جۆرە ملکەچیەک ڕەت دەکەینەوەبۆ ڕەنگی وەنەوشەییمان هەڵبژارد وبڕیارمدا وەنەوشەیی بین و بە هەموو توانامانەوە دەست بە کاری نوێی سیاسی بکەین ، نموونەیەکی پێشەنگانە بۆ پارتە سیاسییەکانی کوردستان و ناوچەکە دابنێین و هەموو جیهان شایەتحاڵی دەستپێکردنی ناوازە بن، کە لە ناوچەی خۆر هەڵات دا بێ وێنەیە. دەستپێکردنی بزوتنەوەیەکی سیاسی ناتەقلیدی و تایفەگەری کە نوێنەرایەتی خواستەکانی هەموو چین و توێژیکی کوردستان بکات. لە ئایندەدا سەرۆک نییە، ئایندە قوتابخانەی سیاسەت و ڕێزگرتنە لە سیستەمی حزبی و پێکهاتە دامەزراوەکان، قوتابخانەی چۆنیەتی جێبەجێکردنی دیموکراسی بەشدارانە و چۆنیەتی وەرگرتنی چەمکی سەرکردایەتی بەکۆمەڵە ‎بڕیارماندا وەنەوشەیی بین بۆ ئەوەی لە ڕاستەوە بۆ چەپ وانەی شەفافیەت و ئەخلاق و پراکتیکی کاری سیاسی ڕێکخراو و پیشەیی بە حیزبە تەقلیدییەکان بڵێین. ‎هەندێک دەپرسن، بۆچی وەنەوشەیی؟ وەنەوشەیی تێکەڵەیەک لە ڕەنگی سوور و شین و سپییە، ئەم ڕەنگە ئارام و ڕەسەنە بەرهەم دەهێنێت. زانایان دەڵێن وەنەوشەیی ڕەنگی نایابی و متمانە بەخۆبوون و داهێنانە. ئەو کەسانەی ئەم ڕەنگەیان هەیە حەز دەکەن جیاواز و داهێنەر و جودا بن. خەونی ئێمە لە لە بزوتنەوەی ئایندەدا ئەوەیە کە زۆرترین ڕەنگی کوردستانی کۆبکەینەوە لە ناوچە و ئاراستەی جۆراوجۆرەوە بە تەنیا لە ژێر ئاڵای کوردستاندا. هەروەها پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە وەنەوشەیی تاکە ڕەنگێکە کە لە کوردستاندا ماوەتەوە کە هێمای حزب و مەزهەب و ئایینێکی دیاریکراو نییە! ‎بڕیارماندا چالاکی وەنەوشەیی بین، چونکە دیدێکی ڕوون و پلاندانانی ستراتیژی و دیزاینێکی سیاسەتی ڕێکخراو و پیشەییمان هەیە. ئێمە نوێترین تەکنەلۆژیای جیهانی لەگەڵ شێوازەکانی حوکمڕانی دروست و مۆدێرن دەگرینەبەر. ‎[https://rudaw24.net/articles.php?id=2636 '''بڕیارماندا وەنەوشەیی بین'''] چونکە هیچ کات ڕێکخراوێکی کۆمەڵگەی مەدەنی سەربەخۆم نەبینیوە کە ڕێکخراوێکی وەها وردبینی هەبێت کە ڕکابەری گرنگترین دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان بکات کە پێگەی جیهانییان بەدەستهێناوە. ‎ئایندەی وەنەوشەیی دەبێتە هۆی ئەوەی زۆرینەی بێدەنگ شۆڕشێکی هەمەلایەنە لە دژی دۆخی ئێستا بە هەموو کاریگەری و پیشەگەرییەوە بەدەستبهێنێت. ئایندە بۆ تێکشکاندنی بەربەستە کۆمەڵایەتی و دەروونییەکان و ڕزگارکردنی هاووڵاتییان لە ژێردەستەیی و کۆیلایەتی داڕێژراوە. نوێنەرایەتی کەرامەت و شانازی و مرۆڤایەتی مرۆڤ دەکات. ‎ئایندە بزوتنەوەیەکی پراگماتیک و ناوەندگەرایە لە ڕوانگەی ئابووری و کۆمەڵایەتییەوە. دەنگی بێدەنگەکانە. ئەم ڕێبازە ڕێگەمان پێدەدات سیاسەتی واقیعی دابڕێژین کە نیگەرانییەکانی هاوڵاتیان لە سەرانسەری سپێکتری کوردستاندا چارەسەر بکات. ‎ئایندە ڕێگە بە نەوەکانی داهاتوو دەدات پلاتفۆرمێکی سیاسی بە پێکهاتەیەکی سەقامگیرەوە بە میرات بگرن کە بە تێپەڕبوونی کات پەرەدەسەنێت و ڕێگری لە هەموو جۆرە لادان و دابەزینێک دەکات کە حزبە دەسەڵاتدارەکان پێی گەیشتوون بەم زووانە حکومەتێکی سێبەر و شارەوانی سێبەرەکان دەستپێدەکات کە لە تاکەکان پێکهاتووە کە بەهۆی لێهاتوویی و پسپۆڕی و شارەزایی پێویستیانەوە ناسراون. هەروەها دەستەیەکی ئەمینداری دادەمەزرێنن، چونکە ئێمە نەک تەنها پشت بە هێزی گەنجان دەبەستین، بەڵکو پشت بە حیکمەتی گەورەکانیش دەبەستین. ‎لە بزوتنەوەی ئایندەدا سەرۆکێک نییە. بزوتنەوەی ئایندە قوتابخانەی سیاسەت و ڕێزگرتنە لە سیستەمی حزبی و پێکهاتەیی دامەزراو. قوتابخانەیەکە لە چۆنیەتی جێبەجێکردنی دیموکراسی بەشداریکردن و چۆنیەتی وەرگرتنی چەمکی سەرکردایەتی بەکۆمەڵ.ئێمە کاردەکەین بۆ سەرکەوتن لە سەرانسەری ئێران و کوردستان، کە بە قووڵی و وردبینی و شەفافیەت لە کارەکانماندا جیا دەکرێنەوە. ‎سەردەکەوین چونکە ئەندامەکانی لە بنەڕەتدا بەرجەستە بوون لە قووڵایی کولتوور و فراوانی ئەزموون و ئامادەیی خۆیان بۆ وەرگرتنی شتەکان بە شتێکی ئاسایی. هەریەکەیان لە پێگەی خۆیانەوە لەگەڵ ئەوی دیکەدا کاردەکەن بۆ دروستکردنی نەوەیەکی بەهێز کە شانازی بە پەیوەندییە نەتەوەییەکەیانەوە بکەن، بە شێوەیەکی ئەرێنی گوێبگرن. ئامانجمان ڕزگارکردنی ئەم وڵاتە یە لە قوڕگی نەرێنی و دواکەوتوویی و کۆنەپەرستی و نەزانی کە تێیدا نوقم بووە. ‎ ئایندە پراگماتیک و ناوەندگەرایە لە تێڕوانینی ئابووری و کۆمەڵایەتی خۆیدا. دەنگی بێدەنگەکانە. ئەم ڕێبازە ڕێگەمان پێدەدات سیاسەتی واقیعی دابڕێژین کە نیگەرانییەکانی هاوڵاتیان لە سەرانسەری سپێکتری کوردستاندا ، چارەسەر بکات. خۆمان لە هەموو جۆرە ڕیزبەندییەکی چینایەتی، سیاسی، یان تائیفی بەدوور دەگرین. ئەمانە سەرقاڵمان ناکەن لە ئامانجە خوازراوەکانمان و دەستمان بۆ بازرگانان و دەسەڵاتی ئابووری درێژ دەکەینەوە بۆ ئەوەی بچینە پاڵ ئەو ڕێنێسانسە مێژووییەی کە بڕیارمان داوە بەدەستی بهێنین، گرنگ نییە تێچووی چی بێت. لە نێو بزوتنەوەی ئایندەدا ئێمە جەناب و بەرز و شێخ و بەیسمان نییە... تەنها دڵخۆشی هاوڵاتیمان هەیە. دوای هەموو ئەو شتانەی باسم کرد، ئایا شەرەف نییە بۆ ئێمە کە وەنەوشەیی بین ؟ مافی کۆمەڵایەتی هەموو چین و توێژەکان ( هەردوو ڕەگەز ) مافی یەکسان و دادپەروەرانەیان هەیە بەبێ جیاکاری و کوردستان موڵکی هەموانەو هیچ هاووڵاتیەک بە هەر هۆیەک یان بیانویەک نابێت ناچار بکرێت بە کۆچکردن یان هەڵهاتن .سەروەت و سامانی کوردستان مافی هەموانە و دەبێت هەموو تاکێکی کۆمەڵگەی کوردی لێی بەهرەمەند بيت. مافی ژنان: مافی ئازادی بەشداری سیاسی . ئازادی ڕادەربڕین یەکسان لە بەردەم یاسا پەروەردەو زانست کاروداهات تەندروستی پاراستن لە تندووتیژی . <nowiki>===</nowiki> '''^{سەرچاوەکان:}''' <ref دەستووری کارپێکراوی ناوخۆی بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان <nowiki>https://ainde.net/kurdi/articles.php?id=310</nowiki> <nowiki>https://ainde.org/kurdi/pages.php?id=1</nowiki> <nowiki>https://ainde.net/kurdi/articles.php?id=407</nowiki> == سەرچاوەکان == <references></references> [[بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان باک|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) __NOTOC__ lwhqgdmzwy431786654r6w045izhpat 0 292144 1570060 1560793 2026-03-30T17:54:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٣ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570060 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} }} '''فایق آزور''' (لەدایکبووی ١٣٥٨ لە ورمێ) ئەندازیار و داهێنەرێکی ئێرانییە کە چەندین بڕوانامەی تۆمارکردنی داهێنان لە دەزگا فەرمییەکانی ئێران وەرگرتووە. == چالاکییە تۆمارکراوەکان == بەپێی زانیارییە پشتڕاستکراوەکانی سیستەمی میلکی فیکری ئێران، ناوی فایهق ئازوور وەک داهێنەر لەم بەڵگەنامە فەرمیانەدا تۆمار کراوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ipm.ssaa.ir/Search-Invention |سەردێڕ=سیستەمی میلکی فیکری ئێران - گەڕان بە دوای داهێنانەکان |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107184808/http://ipm.ssaa.ir/search-invention |url-status=dead }}</ref> * '''پمپی بێ دلگیرە دوبەشە کە ڕێژە و ئاڕاستەی دەستکاریپذیرە''' (بڕوانامەی تۆمارژماری ١١٢٨٥٩، دەرچووی ١٤٠٤/٠٥/١١).<ref>[https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=GxQvOOW6B7VYImv6pP9eqmEM7dEF3/6Vpl67ORzujW9NxnWF3oE/JBGaLoAgoopKjkKxV8oO1o5unaGcx/1+EWixPFlgsX0etLcHdzI5BSE= بڕوانامەی داهێنانی ژمارە ١١٢٨٥٩]{{بەستەری مردوو|url=https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=GxQvOOW6B7VYImv6pP9eqmEM7dEF3/6Vpl67ORzujW9NxnWF3oE/JBGaLoAgoopKjkKxV8oO1o5unaGcx/1+EWixPFlgsX0etLcHdzI5BSE= |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> * '''سیستەمی دیاریکردنی شکستی خێرایی و ڕەقابەت و شۆفێری بەپێچەوانەی ئاڕاستە بە شێوازی خوێندنەوەی موگناتیسی''' (بڕوانامەی تۆمارژماری ١١٣٣٧١، دەرچووی ١٤٠٤/٠٧/٠٥).<ref>[https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=jQa9qTXLhsm+HXfupVd60jGcDYXNUCUMVlhWhamQPbjwwwL0oFMdzuRYc92MjfVnZwBf6SzRfIE3lvCBE2KZtWMLHj0w/lR2EF0ac60VoVA= بڕوانامەی داهێنانی ژمارە ١١٣٣٧١]{{بەستەری مردوو|url=https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=jQa9qTXLhsm+HXfupVd60jGcDYXNUCUMVlhWhamQPbjwwwL0oFMdzuRYc92MjfVnZwBf6SzRfIE3lvCBE2KZtWMLHj0w/lR2EF0ac60VoVA= |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> * '''ساردکەرەوەی بەهەڵم کە میکانیزمی باڵی مکشی تەپاوی بارستایی و خۆپمپێکردنی ھەیە''' (بڕوانامەی تۆمارژماری ١١٣٥٩٩، دەرچووی ١٤٠٤/١٠/١٧).<ref>[https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=oBSfh1kHKO/ciBhyONvA/TiQhJqEtgHzu2XHt2idgN0/oRNFWQ7PTrXeNDuSzKkn1qxMnMpGNuGlt7PX4k20Gk37bmSIecUtYTA9o7z3u1c= بڕوانامەی داهێنانی ژمارە ١١٣٥٩٩]{{بەستەری مردوو|url=https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=oBSfh1kHKO/ciBhyONvA/TiQhJqEtgHzu2XHt2idgN0/oRNFWQ7PTrXeNDuSzKkn1qxMnMpGNuGlt7PX4k20Gk37bmSIecUtYTA9o7z3u1c= |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا، دوو داواکاری تۆمارکردنی نێودەوڵەتی داهێنان (PCT) بە ژمارەکانی ''PCT/IR2025/050020'' و ''PCT/IB2025/059099'' لە ڕێکخراوی جیھانی میلکی فیکری (WIPO) بە ناوی ئەو تۆمار کراوە.<ref>[https://patentscope.wipo.int ڕێکخراوی جیھانی میلکی فیکری (WIPO)]</ref> == زانیارییەکانی تر == زانیارییە بڵاوکراوەکانی ماڵپەڕی فەرمی کۆمەڵەی نەتەوەیی داهێنەرانی ئێران ئەوە نیشان دەدات کە کەسێک بەم ناوە ئەندامی ئەو کۆمەڵەیە.<ref>[https://irinventors.ir/asm/item/1959-2025-08-05-20-33-40 کۆمەڵەی نەتەوەیی داهێنەرانی ئێران]</ref> == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:داهێنەرانی ئێرانی]] 7md34631pkk057qmw6gn8ov2wdg7xcl 0 292934 1570127 1564190 2026-03-30T22:31:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570127 wikitext text/x-wiki '''قەزای مەندەلی''' [[قەزا|قەزایەکی]] کوردی عێراقییە لە [[پارێزگای دیالە]] و دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[عێراق]] بە دووری ٩٣ کیلۆمەتر لە [[بەعقووبە|بەعقوبەی]] پایتەختی پارێزگای دیالە. قەزاکە تێکەڵەیەک لە [[عەرەب]] [[کورد|و کورد]] [[تورکمانەکانی عێراق|و تورکمان]] تێدا نیشتەجێیە. لە ساڵی ١٩٨٧دا مەندەلی قەزایەک بووە، بەلەدروز و قەزانییە ناحیەی لاوەکیی ژێر دەسەڵاتی ئەو قەزایە بوون. پاشان بەلەدروز بوو بە قەزا، مەندەلیش بوو بە ناحیەیەکی لاوەکی لەژێر دەستیدا، پێش ئەوەی بەم دوایییە جارێکی دیکە پێگەی قەزای خۆی وەربگرێتەوە. مەندەلی لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[خانەقین|قەزای خانەقین]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە دەکەوێتە سەر سنووری ئێران و لە ڕۆژاواشەوە قەزای قەزانییە ناوەندی قەزای [[قەزای بەلەدروز|بەلەدروزە]]. == مێژوو == قەزای مەندەلی زۆرینەی [[کوردی فەیلی|کوردانی فەیلی]] تێدا نیشتەجێ بوو، کە ھەڵمەتێکی ئاوارەیی بەرفراوانیان بۆ کرا و لە کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لەلایەن [[ڕژێمی بەعس|ڕژێمی بەعسەوە]] ڕەگەزنامە و موڵک و ماڵیان لێ زەوت کرا. ھەروەھا کوردە فەیلییەکان لە سەردەمی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] سەرۆک کۆماری پێشوو لە ساڵانی ١٩٧٠ و ١٩٧٥ و ڕژێمی [[سەددام حوسێن]] لە ساڵی ١٩٨٠ تووشی ئاوارەبوون و کۆچکردنی زۆرەملێ و گرتن و کوشتن بوون. مێژوونووسان پێیان وایە ئەو ئاوارەبوونە بەھۆی پەیوەندی تائیفی و قەومییانەوە بووە، ھەروەھا خەباتیان بۆ خۆبەڕێوەبەری و سەربەخۆیی. دادگای باڵای تاوانەکان لە ساڵی ٢٠١٠ بڕیاری خۆی سەبارەت بە تاوانەکانی ئاوارەبوون و بێسەروشوێنکردن و دەستبەسەرداگرتنی مافی کوردانی فەیلی دەرکرد و بە تاوانی [[جینۆساید]]ی زانی. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ھەمان ساڵ، [[حکوومەتی عێراق]] بڕیارنامەیەکی دەرکرد کە پابەند بوو بە لابردنی کاریگەرییە نەرێنییەکانی بەئامانجگرتنی کوردانی فەیلی، دواتر بڕیارێکی ئەنجومەنی نوێنەران لە ١ی ئابی ٢٠١٠دا، تێدا ڕای دەگەیەنێت، ئاوارەکردنی زۆرەملێ و بێسەروشوێنکردنی کوردانی فەیلی تاوانی جینۆسایدە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Iraq-News/Mandali-district-re-established-in-Diyala-governorate|سەردێڕ=Mandali district re-established in Diyala governorate - Shafaq News|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240227195443/https://www.shafaq.com/en/Iraq-News/Mandali-district-re-established-in-Diyala-governorate|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Shafaq News|زمان=en|url-status=dead}}</ref> مەندەلی یەکێکە لە [[ناوچە جێناکۆکەکان]]ی نێوان حکوومەتی فیدراڵی عێراق و [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]. لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٣، [[حکوومەتی عێراق|حکومەتی عێراق]] دەسەڵاتی دادوەری گەڕاندەوە. وەزارەتی پلاندانان ڕای گەیاندووە، ئامانج لێی زیندووکردنەوەی گەڕەکە پشتگوێخراوەکان بووە. ھەروەھا ئاماژەی بەوەدا کە بڕیاری ھەڵوەشاندنەوەی دەسەڵاتی دادوەری لە سەرەتادا بۆ زیانگەیاندن بە کوردە فەیلییە ناوخۆییەکان دراوە.<ref name="District">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kirkuknow.com/en/news/69304|سەردێڕ=Mandali turned into district again|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250429175510/https://kirkuknow.com/en/news/69304|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Kirkuknow|زمان=en|url-status=bot: unknown}}<cite class="mwgadget-numconv-skip citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">. </cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|جوگرافیا|عێراق|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 35i1wmtk1mtsvlamnf27hafksk5soxm 0 292980 1570041 1564812 2026-03-30T17:00:26Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570041 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەلیرەزا ئەعرافی''' {{تێبینی|{{langx|fa|علی رضا اعرافی}}, {{IPA|fa|æˈliː reˈzɒː æʔrɒːˈfiː|pron}}; {{langx|ku|عەلی ڕەزا ئەعرافی}}}} (لەدایکبووی ١٩٥٩) {{تێبینی|Claimed to be dead by several sources.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Reports Claim Iran’s Interim Leader Arafi Killed in Airstrike |ناونیشان=https://www.deccanchronicle.com/world/reports-claim-irans-interim-leader-arafi-killed-in-airstrike-1940872 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Deccan Chronicle |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ='Ayotallah Arafi also killed' says Former US NSA about new Supreme Leader appointed hours after Khamenei's killing in Israel-Iran war |ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/ayotallah-arafi-also-killed-ex-us-nsa-shares-death-news-of-supreme-leader-appointed-hours-after-khameneis-killing-in-israel-iran-war/articleshow/128939832.cms?from=mdr |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Economic Times |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=٢٠٢٨٢٥٦٦٣٤٤٣٩٦٤٧٥٠٦|بەکارھێنەر=GenFlynn |سەردێڕ=Israeli media reports that Iran’s acting supreme leader, Ayatollah Arafeh, was killed in new strikes on Tehran. He was appointed today following the death of Khamenei in previous joint military operations. |یەکەم=Michael |دوایین=Flynn |بەستەری نووسەر=Michael Flynn |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mishra |یەکەم=Neerja |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel Iran Latest News: Is Iran’s New Supreme Leader Ayatollah Alireza Arafi Killed After Succeeding Ayatollah Ali Khamenei? |ناونیشان=https://sundayguardianlive.com/world/israel-iran-latest-news-update-is-iran-new-supreme-leader-ayatollah-alireza-arafi-killed-after-succeeding-ayatollah-ali-khamenei-173446/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Sunday Guardian |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Faces Leadership Crisis Amid Unverified Reports |ناونیشان=https://evrimagaci.org/gpt/iran-faces-leadership-crisis-amid-unverified-reports-532249 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Grand Pinnacle Tribune |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Is Iran’s interim supreme leader Alireza Arafi dead? Rumours swirl after Khamenei’s killing {{!}} Mathrubhumi English |ناونیشان=https://english.mathrubhumi.com/amp/news/world/iran-interim-supreme-leader-alireza-arafi-death-rumours-drgosp3l |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=english.mathrubhumi.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=DY365 |سەردێڕ=Is Iran’s Interim Leader Ayatollah Alireza Arafi Dead? Rumours Persist Amid Succession Uncertainty |ناونیشان=https://dy365live.com/international/is-irans-interim-leader-ayatollah-alireza-arafi-dead-rumours-persist-amid-succession-uncertainty-11169982 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=DY365Live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Has Khamenei’s successor Ayatollah Arafi been killed already?|ناونیشان=https://www.connectedtoindia.com/has-khameneis-successor-ayatollah-arafi-been-killed-already/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Connected to India]]}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.connectedtoindia.com/has-khameneis-successor-ayatollah-arafi-been-killed-already/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref>}} پیاوێکی ئایینی و [[سیاسەتوان]]ی [[ئێران]]ییە و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە وەک [[ئەنجومەنی پارێزەران|ئەندامی ئەنجومەنی پارێزەران]] کاری کردووە، لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە [[سەرۆک کۆماری ئێران|ئەندامی]] [[ئەنجومەنی شارەزایان]] بووە. دوای [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی]]. ئەعرافی لە ساڵی ٢٠١٦وە سەرۆکی [[حەوزە]]کانی ئێرانە، لە ساڵی ٢٠١٥ و [[پێشنوێژ|ئیمامی]] [[نوێژی ھەینی|نوێژی ھەینی]] [[قوم|شاری قوم]] بووە، لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٨ سەرۆکی زانکۆی نێونەتەوەیی ئەلمستەفا بووە.<ref name="Biography">{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=Biography of Alireza Arafi |ناونیشان=http://biographyha.com/14123/biography-and-picture-alireza-arafi.html |سەردێڕ=بیوگرافی آیت الله علیرضا اعرافی - Alireza A'rafi |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |وێبگە=بیوگرافی‌ھا‌دات‌کام |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119004629/http://biographyha.com/14123/biography-and-picture-alireza-arafi.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Reals |یەکەم=Tucker |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|سەردێڕ=Trump says Iran operation could take "four weeks or less," 3 U.S. troops killed |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=CBS News |زمان=en-US}}</ref> ==تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Alireza Arafi}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] hh89rjblzgux8f7tft4rk8t5eg1enia 0 293005 1569975 1564716 2026-03-30T13:27:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569975 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دووەمین شەڕی فاو''' (ھەروەھا ناسراو بە '''ئۆپەراسیۆنی ڕەمەزانی پیرۆز''')، کە لە ١٧ی نیسانی ١٩٨٨ ڕوویدا، شەڕێکی گەورەی [[شەڕی ئێران و عێراق]] بوو. دوای شکستەکەیان لە [[شەڕی یەکەمی فاو|یەکەم شەڕی فاو]] لە دوو ساڵ پێشتردا، سوپای تازە ڕێکخراوەی [[عێراق]] ئۆپەراسیۆنێکی گەورەی ئەنجامدا بۆ دەرکردنی ئێرانییەکان لە [[نیمچەدوورگەی فاو]]. عێراقییەکان زیاتر لە ١٠٠ ھەزار سەربازیان لە [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی]] شەڕدیتوو کۆکردەوە. بەکارھێنانی چڕی [[چەکی کیمیایی]] بە خێرایی بەرگرییەکانی ئێرانی تێکدا، کە پێکھاتبوون لە ١٥ ھەزار خۆبەخشی [[بەسیج]]ی ئێرانی. باڵی باشووری ھێرشەکە پێکھاتبوو لە فیرقەکانی مەدینە و بەغدای پاسەوانی کۆماری، کە ھێرشیان کردە سەر ھێڵەکانی [[ئێران]] و پاشان ڕێگەیان بە فیرقەی زرێپۆشی حەمورابی دا تێپەڕن و بەدرێژایی کەناراوەکانی باشووری نیمچەدوورگەکە بڕۆن و بچنە ناو خودی فاوەوە.<ref>https://books.google.com/books/about/Weapons_Proliferation_and_War_in_the_Gre.html?hl=ar&id=tiRdpQsIv1AC#v=onepage&q&f=false</ref> لە ھەمان کاتدا، فەیلەقی حەوتەمی سوپای ئاسایی عێراق بە فیرقەی ٧ی پیادە و فیرقەی ٦ی زرێپۆش ھێرشیان کردە سەر کۆتایی باکووری ھێڵەکە. لەکاتێکدا ھێرشی فیرقەی ٧ی پیادە گیری خوارد، فیرقەی ٦ی زرێپۆش ھێڵەکانی ئێرانیان بڕی، فیرقەی ١ی ئامێرساز (میکانیزە) پێشڕەویی کرد، و دواتر لە دەرەوەی فاو لەگەڵ فیرقەکانی پاسەوانی کۆماری یەکیان گرت. بەم شێوەیە نیمچەدوورگەکە لە ماوەی سی و پێنج کاتژمێردا کۆنترۆڵکرا، لەگەڵ دەستبەسەرداگرتنی بەشێکی زۆری کەرەستە و کەلوپەلەکانی ئێرانییەکان بە ساغی. لەم شەڕەدا عێراقییەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان چەکی کیمیاییان دژی ئێرانییەکان بەکارھێنا.<ref>https://books.google.com/books/about/Arabs_at_War.html?hl=ar&id=tFRP5WvTDWkC</ref> == پێشھاتەکان == دوای [[ھەڵمەتەکانی کەربەلا]] لە ساڵی ١٩٨٧، بەڵام پێش کۆتایی ھاتنی ھاوین، سوپای عێراق بە نھێنی دەستی کرد بە مەشقی مانۆڕەکان لە بیابانی پشت بەسرە. مەشقەکان چەندین فیرقەی سوپا و پاسەوانی کۆماری و مۆدێلی دروستکراوی زەبەلاحی ئەو ئامانجانەیان لەخۆگرتبوو کە [[عێراق]] بەتەمابوو لە [[ئێران]] وەریانبگرێتەوە.<ref>Pelletiere, Stephen C (10 December 1990). Lessons Learned: Iran-Iraq War. Marine Corps Historical Publication. p. 41.</ref> شکستی ئێرانییەکان لە ھەڵمەتی کەربەلای ساڵی پێشتر، زیانی بە ھێزی مرۆیی، پێداویستییەکان و ورەی سوپای ئێران گەیاندبوو، لە ئەنجامدا ژمارەیەکی زیاتری ئێرانییەکان دژی شەڕەکە دەوەستانەوە. ئەمەش بەو مانایە بوو کە ھەوڵی کۆکردنەوەی ھێزەکانی سوپای ئێران بۆ ھێرشێکی نوێ دژی عێراق لە ساڵی ١٩٨٨دا شکستی ھێنابوو. ھەروەھا سەرکردایەتی سەربازی ئێران لە کۆنفرانسێکی گەورەی ستراتیژیدا بڕیاریان دابوو کە سوپای ئێران پێویستە دەست بکات بە مەشقپێکردنەوە و پڕچەککردنەوەی بەرفراوان بۆ ئەوەی شکستی بە عێراق بھێنێت، کە ئەمەش ڕەنگە تا ٥ ساڵ بخایەنێت. لە ئەنجامدا سوپای ئێران لە ساڵی ١٩٨٨دا ھەوڵی ھێرشکردنە سەر عێراقی نەدا. لە ھەمان کاتدا، بەھۆی دابینکردنی پێداویستییەکی زۆر لەلایەن [[ئەورووپا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ەوە، [[سوپای عێراق]] بە شێوەیەکی بەرفراوان خۆی پڕچەک کردبووەوە، و بووبوو بە چوارەم گەورەترین سوپای جیھان. سەرەڕای ئەوەش، ئەوان بڕیاریاندابوو لە دۆخی بەرگریدا بمێننەوە و بھێڵن ئێران خۆی لە ھێرشە تێچووزۆرەکاندا خوێنی لێبڕوات، کە تێیدا زۆربەی ئۆپەراسیۆنەکان بە شکست یان بنبەستبوونی شەڕ کۆتاییان دەھات و بەو ھۆیەوە نەیاندەتوانی ئەنجامی دڵخواز بەدەستبھێنن. [[نیمچەدوورگەی فاو]] لە ساڵی ١٩٨٦ەوە لەژێر کۆنترۆڵی ئێرانییەکاندا بوو، کاتێک وەک بەشێک لە [[ئۆپەراسیۆنی گەورەی فەجری ٨]]، ھێرشێکی لەناکاویان کردە سەر نیمچەدوورگەکە. گرتنی نیمچەدوورگەکە لەلایەن ئێرانییەکانەوە گورزێکی بەھێز بوو لە ناوبانگی عێراق، لەکاتێکدا ھەڕەشەی لە [[بەسرە]]ش دەکرد لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە. [[سەددام حوسێن]] وەرگرتنەوەی نیمچەدوورگەکەی وەک پێشینەیەکی زۆر گرنگ دەبینی، و ژەنەڕاڵی عێراقی، [[ماھر عەبدولڕەشید]] بەڵێنی دا کە نیمچەدوورگەکە بگرێتەوە، تەنانەت تا ئەو ڕادەیەی کچەکەی خۆی بەناوی سەحەر پێشکەش بە [[قوسەی سەددام حوسێن|قوسەیی کوڕی سەددام]] کرد بۆ ئەوەی دڵنیایی خۆی نیشان بدات. پلاندانان بۆ وەرگرتنەوەی نیمچەدوورگەکە زۆری نەخایاند پاش گرتنی لەلایەن ئێرانییەکانەوە دەستیپێکرد، و تا ڕادەیەکی زۆر بە نھێنی لەلایەن گرووپێکی بچووکی ٦ کەسییەوە ئەنجامدرا، کە خودی سەددام حوسێن بەشدارێکی سەرەکی بوو لە پرۆسەی پلاندانانەکەدا. بۆ شەڕی دووەم، عێراقییەکان زیاتر لە ١٠٠ ھەزار سەربازیان کۆکردبووەوە، کە نزیکەی ٦٠٪یان لە پاسەوانی کۆماری بوون، لە بەرامبەر نزیکەی ١٥ ھەزار خۆبەخشی بەسیجی ئێرانی. فەرماندەیی عێراق پێشبینی ئەوەی دەکرد کە شەڕەکە چەند ھەفتەیەک بخایەنێت، بەڵام عێراق توانی تەنھا لە یەک ڕۆژدا و بە کەمترین زیان دەست بەسەر نیمچەدوورگەکەدا بگرێت، ئەمەش بەھۆی داڕمانی ھێزەکانی ئێرانەوە بوو. ئەم سەرکەوتنە سەرسووڕھێنەرە وای لە فەرماندەیی عێراق کرد بڕیار بدات شەڕە سەرەکییەکە فراوانتر بکات بۆ ھەڵمەتێکی ھێرشبەری گەورەتر دژی ئێران.<ref>https://archive.org/details/saddamsgeneralsp00alex</ref> == شەڕەکە == پێش ھێرشکردنە سەر [[فاو]]، لەلایەن عێراقەوە ھێرشی چەواشەکاری لە باکووری عێراق ئەنجامدرا، بە بەکارھێنانی گرووپی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی، [[موجاھیدینی خەڵق]]، کە پشتیووانی لە [[عێراق]] دەکرد. کاتی ھێرشەکە بە شێوەیەک ڕێکخرابوو کە ھاوکات بێت لەگەڵ سەرەتای مانگی پیرۆزی [[ڕەمەزان]]، و لەو کاتەدا کە ئێرانییەکان ھێزەکانیان ئاڵوگۆڕ پێدەکرد. کاتژمێر ٥:٠٠ی بەیانی، عێراق ھێرشێکی بەرفراوانی تۆپخانە و ئاسمانی بۆ سەر ھێڵەکانی پێشەوەی ئێران دەستپێکرد. بە یارمەتی وێنەی مانگە دەستکردەکانی [[ئەمریکا]]، ناوچە سەرەکییەکانی وەک ھێڵی دابینکردن، بنکەکانی فەرماندەیی، و کۆگاکانی تەقەمەنی، کەوتنە بەر زریانی [[غازی خەردەل]] و [[غازی دەماری سارین]]، ھەروەھا تەقەمەنییە باوەکان. بە بەکارھێنانی کۆپتەر، فەیلەقی ٧ی عێراق بە فەرماندەیی ژەنەڕاڵ ماھر ڕەشید بەرەو خوارەوەی ڕێڕەوی ئاوی [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەب]] ڕۆیشتن و ڕێگای پشتەوەی ئێرانییەکانیان لە نیمچەدوورگەکەدا گرت. یەکەکانی پێشڕەوی پاسەوانی کۆماری ھێرشەکەیان دەستپێکرد، و بەرەو خوارەوەی [[نیمچەدوورگە]]کە ڕۆیشتن لە دووری ٢١ میل لە باشووری [[ئوم قەسر]]. پێش ھێرشەکان چەندین بۆردوومانی چەکی کیمیایی کرابوون، کە بووە ھۆی کوشتن و/یان نەخۆشخستنی زۆربەی ھێزە ئامادەنەکراوەکانی ئێران لە نیمچەدوورگەکەدا. مەزەندە دەکرێت زیاتر لە ١٠٠ تۆن ماددەی کیمیایی بەکاربھێنرابێت. فەیلەقی سێیەم بەرەو خوارەوەی نیمچەدوورگەی فاو ڕۆیشتن، لەکاتێکدا ھێزە تایبەتەکانی عێراق بەناو زۆنگاوەکاندا پێشڕەوییان دەکرد. لە ھەمان کاتدا، پیادەی ھێزی دەریایی عێراق ھێرشی ئاوی و وشکانییان کردە سەر نیمچەدوورگەکە و لە پشتی ھێڵەکانی بەرگریی ئێرانەوە دابەزین. بە خێرایی بەربەستە ئاوییە ئاڵۆزەکانی ئێران و تەلبەندە دڕکاوییەکانیان تێکشکاند. عێراق لەکاتی پاککردنەوەی کێڵگە [[مین]]ەکانی نیمچەدوورگەکەدا ھەندێک زیانی گیانی بەرکەوت، بەڵام دوای ٣٥ کاتژمێر لە ھێرشەکە، شارۆچکەی فاوی کۆنترۆڵ کرد. لەکاتی شەڕەکەدا ئێرانییەکان بە تەواوی تووشی سەرسووڕمان بوون، و نەیانتوانی ھێزەکانیان کۆبکەنەوە بۆ ھێرشی پێچەوانە. لەڕووی ژمارەی پیادەوە ٦ بەرامبەر ١ لە کەمی نەدا بوون و بە کردەوە ھیچ زرێپۆشێکیان نەبوو. زۆربەیان، ئەگەر ھەمووشیان نەبن، بەھۆی بۆردومانی بەکۆمەڵی چەکی کیمیایی عێراقەوە کوژران یان نەخۆش کەوتن. لە سەرەتادا بە سەرسەختی شەڕیان کرد، بەڵام دواتر دەستیان بە پاشەکشە کرد. فڕۆکە جەنگییەکانی عێراق دوو پردی سەرئاوکەوتوویان لە کۆی سێ پرد بۆمبەباران کرد کە بەسەر شەتولعەرەبدا دەپەڕینەوە، ئەمەش پشێویی لەنێو ئێرانییەکاندا دروست کرد. کەمتر لە دوو ڕۆژ دوای ھێرشەکە، ئێرانییەکان لە [[نیمچەدوورگەی فاو]] دەرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran?page=0,2 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826151027/http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran?page=0,2 |url-status=dead }}</ref> == دەرئەنجامەکان == لە ماوەی ٣٥ کاتژمێر لە شەڕەکەدا، ئاڵای عێراق لەسەر شارۆچکەی فاو ھەڵکرا. لە ماوەی ٤٨ کاتژمێردا، سەرجەم ھێزەکانی ئێران کوژران یان لە [[نیمچەدوورگەی فاو]] دەرکران، و ڕزگاربووەکان لە ڕێگەی تەنھا یەک پردی سەرئاوکەوتووی ماوەوە پاشەکشەیان کرد. ئەم ڕۆژە لە سەرتاسەری دەسەڵاتی [[سەددام]]دا لە عێراق وەک ڕۆژی ڕزگارکردنی فاو ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرا. عێراقییەکان زۆر بە باشی پلانیان بۆ ھێرشەکە دانابوو. پێش ھێرشەکە سەربازە عێراقییەکان دژەژەھریان بۆ [[غازی ژەھراوی]] بەخۆیان دا بۆ ئەوەی خۆیان بپارێزن لە کاریگەریی چڕیی غازەکە. بەکارھێنانی قورس و جێبەجێکردنی باشی [[چەکی کیمیایی]] ھۆکاری یەکلاکەرەوە بوو لە سەرکەوتنی عێراقدا. زیانەکانی عێراق کەمێک زیاتر بوو لە ١٠٠٠ کەس. ھێرشەکە ھاوکات بوو لەگەڵ ھەمان ڕۆژ کە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (کە لەو کاتەدا بە شێوەیەکی نافەرمی ھاوپەیمانی عێراق بوو) ئۆپەراسیۆنی «پرەینگ مانتیس»ی بۆ سەر [[ئێران]] دەستپێکرد، و ھێزی دەریایییەکەیانی لەناوبرد. ئەم لێدانە دوو لایەنەیە کاریگەرییەکی سەختی لەسەر ئێران ھەبوو. بۆ سەرسووڕمانی ئێرانییەکان، لەباتی ئەوەی عێراقییەکان ھێرشەکە ڕابگرن، بەردەوام بوون لە پێشڕەوییەکانیان و ھێزێکی نوێ ھێرشی کردە سەر پێگە ئێرانییەکانی دەوروبەری بەسرە. دوای ئەمە، بە ھەستکردن بە لاوازیی ئێرانییەکان، عێراقییەکان ھێرشێکی بەردەوامیان دەستپێکرد بۆ دەرکردنی ئێرانییەکان لە سەرتاسەری [[باشووری عێراق]]. یەکێک لە سەرکەوتووترین تاکتیکەکانی عێراق، ھێرشی «یەک-دوو» بوو بە بەکارھێنانی چەکی کیمیایی. لە ڕێگەی تۆپخانەوە، ھێڵەکانی پێشەوەی ئێرانیان پڕ دەکرد لە [[غازی سیانید]] و [[غازی دەمار]] کە بە خێرایی بڵاو دەبوونەوە، لەکاتێکدا [[غازی خەردەل]] کە کاریگەرییەکەی زیاتر دەمایەوە لە ڕێگەی فڕۆکەی جەنگی و [[مووشەک]]ەوە ئاراستەی ھێڵەکانی دواوەی ئێران دەکرا، بەمەش «دیوارێکی کیمیایی»یان دروست دەکرد کە ڕێگەی لە گەیشتنی ھێزی پاڵپشتی دەگرت. ئەم جەنگە سەرەتای کۆتایی ھاتنی [[شەڕی ئێران و عێراق]] بوو. تا کۆتایی شەڕەکە، عێراقییەکان توانیبوویان شکستی گەورە بە ھێزەکانی ئێران لە ناوخۆی عێراقدا بھێنن، و سەلماندیان کە دەتوانن جارێکی دیکە ھێرش بکەنە سەر ئێران، کە بەڵگەش بۆ ئەوە دوایین ھێرشیان بوو کە شارۆچکەی دێھلۆرانیان گرت کە ٣٠ کیلۆمەتر لە سنوورەوە دوورە و دەکەوێتە ناو [[پارێزگای ئیلام]]ی ئێرانەوە. سەرکردایەتی ئێران درکیان بەوە کرد کە ناتوانن لە شەڕەکەدا سەرکەون و لە ئەگەری دووبارەبوونەوەی ھێرشێکی گەورەی عێراقدا ناتوانن بەرگری لە خاکی ئێران بکەن کە تێیدا دەرکردنی عێراقییەکان بۆ جاری دووەم مەحاڵ دەبێت، و زانیان کە زیانێکی زۆری [[ئابووری]] و ماددییان بەرکەوتووە، بۆیە ئاگربەستیان قبوڵ کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Operation Ramadan ul-Mubarak}} {{شریتی دەروازە|ئێران|شەڕ|عێراق}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} o80sez6fzpy6pggawg7m1grab7967bs 0 293041 1569974 1568378 2026-03-30T13:18:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569974 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕەکان بابان و سۆران]]|image=Soran–Baban War.png|caption=نەخشەی پێکدادانەکانی سۆران و بابان لە ١٨٢٢ تا ١٨٢٨|date=١٨٢٢ – ١٨٢٨|place=[[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]]ی ئێستا، [[باشووری کوردستان]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] سەرکەوتنی [[میرنشینی سۆران|سۆران]] * سەپاندنی سنووری قەمچووغە بەسەر بابان|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[خۆشناو]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[سوورچی]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|زراری]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|کۆڕ]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] عەرەبەکان {{Tree list/end}} * {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} لیوای [[کەرکووک]]|combatant2={{Tree list}} *{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[میرنشینی بابان]]{{Surrendered}}{{ھن}}'''یارمەتیکەران:''' *{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ئێرانی قاجاڕی]] **{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]] *{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]] {{Tree list/end}}|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} حەسەن بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} قۆچاخلی <small>(؟)</small>{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} خدر بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} عەودی کاکە{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} میران بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} محەممەد پاشا <small>(حاکمی کەرکووک)</small>|commander2={{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} عەبدوڵڵا پاشا{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} محەممەد خان{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} ئەمیر نیزام{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشا]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''شەڕەکانی بابان و سۆرانی ١٨٢٢–١٨٢٨''' کۆمەڵە شەڕ و پێکدادانێک بوو لە نێوان [[میرنشینی سۆران]] بە سەرکردایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و [[میرنشینی بابان]] لە ساڵی ١٨٢٢ تا ١٨٢٨. ئەو شەڕە سەرەتای دەستپێکی ھەڵمەتەکانی میرنشینی سۆران بوو لە سەردەمی میر محەممەدی ڕەواندز بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتی میرنشینی سۆران و یەکخستنەوەی خاکە کوردییەکان لە ژێر فەرمانڕەوایەتیی سۆران. یەکەم پێکدادان [[شەڕی ھەریر]] بوو، کە بابانەکان بە بێ شەڕ ھەڵاتن لێی. == پێشینە == لە ساڵی ١٨١٣دا [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد پاشای ڕەواندزی]] ناسراو بە پاشای گەورە یان پاشای کۆرە جێگەی [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی گرتەوە و مستەفا بەگیش لە ساڵی ١٨٢٦دا کۆچی دواییی کرد. ھەر کە میر محەممەد ھاتە سەر حوکم دەستی کرد بە پێشخستنی میرنشینەکەی لە ڕووی سەربازییەوە و سوپایەکی ڕێکخراو و پڕچەکی پێکھێنا و لە بوارەکانی دروستکردنی چەک و تەقەمەنیشدا چەندین کارخانەی دروستکردنی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=میرنیشینی سۆران لەسەردەمی میر محەممەد (1813_1836)ز |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/09/%d9%85%db%8c%d8%b1%d9%86%db%8c%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%86%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%84%db%95%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%85%db%8c%d8%b1-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-1813_1836/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تەشەبووسی محەممەد پاشای ڕەواندزی |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251212015512/https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |url-status=live }}</ref> ئەم میرە دەستی کرد بە فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی بۆ ناوچەکانی دەوروبەری بە ئامانجی یەکخستنی خاکی کوردستان. بەمەش لە سەرەتادا دەستی کرد بەوەی کە میرنشینە کوردییەکانی تر بھێنێتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. لەو کاتەدا مەترسیی دەسەڵاتەکەی بابان بۆ سەر سۆران زۆر بوو، بە تایبەتی پێش بوونە میری میر محەممەد پاشای ڕەواندز، کە ئەوکات [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی لەسەر حوکم بوو، لەو سەردەمدا [[میرنشینی بابان]] ھەڕەشە بوو بۆ سەر [[میرنشینی سۆران]] و فراوانبوونی دەسەڵاتەکەی بابان بەسەر سۆراندا تەنانەت ھەڕەشەی لە ڕەواندزی پایتەختیش دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF |پەڕە=٢٥}}</ref> بەمەش میر محەممەد دەستی کرد بە سەندنەوەی خاکەکانی سۆران لە [[میرنشینی بابان]]. [[میرنشینی بابان]] لەو سەردەمدا لە ژێر دەسەڵاتی [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشای دووەمی بابانەوە]] بوو کە لە ساڵی ١٨١٣ ھاتە سەر حوکم دوای باوکی [[عەبدولڕەحمان پاشای بابان]]. سەردەمی ئەو یەکێک بوو لە خراپترین سەردەمەکانی میرنشینی بابان. شەڕی ناوخۆی بابان لە نێوان مەحموود پاشا و [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای، میرنشینی بابانی بە تەواوەتی لاواز کردبوو. بەو شێوەیەی کە مەحموود پاشا پاڵپشتیی سەربازیی لە [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕییەوە]] وەردەگرت و سلێمان پاشاش پاڵپشتیی لە [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدای عوسمانیی]] ئەوکات وەردەگرت. بە نزیکەیی پێنج جار دەسەڵاتیان لە یەکتری زەوت کرد. [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی پاشای ڕەواندزیش]] ئەم لاوازبوونەی بابانی بە دەرفەت زانی و ھێرشی کردە سەر ناوچەکانی بابان.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیان و سەردەمی فەرمانڕەواییی سلێمان پاشای بابان (1828-1838) ‌ |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2017/01/07/%d9%83%d9%88%d8%b1%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%81%db%95%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%da%95%db%95%d9%88%d8%a7/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> == شەڕەکە == === ھەڵمەتەکانی یەکەمی سۆران === یەکەم ھێرشی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد ڕەواندز]] بۆ سەر شاری [[ھەریر]] بوو. لە ساڵی ١٨٢٢ [[شەڕی ھەریر|ھێرشی ھێنایە]] سەر [[ھەریر]] و [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] نەیانتوانی خۆیان لە پێش لەشکری سۆران ڕابگرن و ھەڵاتن و پاشەکشەیان کردە [[کۆیە]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=62&p=separate&tool=info&view=0,879,1632,1603 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٦٨-٦٩}}</ref> دواتر لەشکری سۆران چووە سەر قەڵای دێرە، دووبارە بابانەکان پاشەکشەیان کردەوە بۆ کۆیە، و میرنشینی سۆران قەڵاکەی بەھێزتر کردووە و نۆژەنی کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=قەڵای دێرێ، قەڵایەکی ئاشووری و میراتێکی گرینگی بەجێماو لە میرنشینی سۆران |ناونیشان=https://kurdshop.net/ku/history/2967 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=ku}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لە تیرۆری پاشای گەورەوە تا جمھووریی ڕواندز |ناونیشان=http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |وێبگە=ڕووداو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807174631/http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |url-status=bot: unknown }}</ref> دواتر لەشکری سۆران [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٣)|ھێرشیان ھێنایە]] سەر شاری [[ھەولێر]] و گەمارۆیان دا و لە ٢١ی ئایاری ١٨٢٣ شاری ھەولێر و [[قەڵای ھەولێر|قەڵاکەی‌]]<nowiki/>یان گرتە دەست و میر محەممەد خدر بەگی کوڕی بایز بەگی ژنبرای خۆی کرد بە حاکمی شاری ھەولێر.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF}}</ref><ref name=":0" /> [[پەڕگە:Gemarodanî_hewlêr.png|ناوەڕاست|وێنۆک|تابلۆیەکی [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)|گرتنی ھەولێر (١٨٢٣)]]، بە سەرکردایەتیی میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] پاش ھەولێر میر محەممەد لەشکرێکی بە سەرکردایەتیی [[ڕەسووڵ بەگ]] ناردە سەر [[دەشتی ھەولێر]] و کەندێناوە و [[مەخموور]]، بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو ناوچانە و ملکەچکردنی ھەندێک لە عەشیرەتەکانی ئەوێ. ھێرشی یەکەم لە ٢٣ی ئابی ١٨٢٣ شکستی ھێنا. دواتر لە نزیکەیی دوای دوو یان سێ مانگ لە ھێرشی دووەمدا ھەر بە سەرکردایەتیی ڕەسووڵ بەگ، لەشکری سۆران سەرکەوت و دەستی بەسەر تەواوی ناوچەکاندا گرت.<ref name=":4" /><ref name=":3" /> پاش ئەوە میر محەممەد لە ١١ی ئاداری ١٨٢٤ [[پردێ]] (ئاڵتوون کووپری)ی [[شەڕی پردێ (١٨٢٤)|گرت]]، میر محەممەد عەودی کاکە ڕەشی کرد بە حاکمی پردێ. وە لەگەڵ محەممەد پاشای حاکمی [[کەرکووک]] پەیمانی بەست و ڕێککەوتن لە دژی بابان و بەمەش [[پردێ]] و [[کەرکووک|کەرکووکی]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی [[میرنشینی سۆران]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> === ھەڵمەتەکانی دووەمی سۆران === [[پەڕگە:Harir.jpg|وێنۆک|207x207پیکسڵ|[[ھەریر]]]] پاش ماوەیەک پشوو و ڕێکخستن لە نێوان ساڵانی ١٨٢٤ تا ١٨٢٦، میر محەممەد ھەموو [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای ھەولێری ئێستای]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە و ناوچەکانی ڕێکخست و ئیدارەکانی حکوومەتی تێدا دامەزراندن و سوپای ڕێکخستەوە و چەندین قەڵاشی لە ناوچە جیاجیاکان دروستکرد و خۆی ئامادە کرد بۆ ھەڵمەتی دووەم بۆ سەر خاکی بابان. میر محەممەد خۆی ئامادە کرد بۆ گرتنی شاری [[کۆیە]].<ref name=":4" /> پەیوەندیی لەگەڵ خەڵک و کەسایەتییەکانی کۆیە بەست. ھەر لەسەر خۆ ئامادەکردنی سۆران بۆ گرتنی کۆیە و ناوچەکانی تری بابان، نامەیەکی دڵتەنگی و ھەڕەشەئامێزی [[عەباس میرزا|عەبباس میرزای]] جێگری شای [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] بۆ [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]] لە ساڵی ١٨٢٣ ھەیە کە تێیدا باس لە داگیرکاری و ئامادەکارییەکانی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بۆ سەر [[ئێرانی قاجاڕی|خاکی قاجاڕی]] و [[میرنشینی بابان|بابان]] دەکات؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦١-١٦٢}}</ref><blockquote>[[پەڕگە:Abbas Mirza in battle.jpg|وێنۆک|[[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە کاتی [[شەڕی عوسمانی و ئێران (١٨٢١–١٨٢٣)|شەڕێکدا]] لەگەڵ عوسمانییەکان]][[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە سەرەتای نامەکەدا بەسەر داوود پاشادا ھەڵدەڵێت و دواتر باس لەوە دەکات کە مەرجەکانی ئاشتیی نێوان ھەردوو دەوڵەت بڕاونەتەوە و باس لەوەدەکات کە «''زانیومانە کە ھەولێر و عەرەبەکان بە ھانای [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|محەممەد پاشاوە]] چوون و مەبەستیانە دەست درێژی بکەنە سەر [[ھەریر]] و [[کۆیە]].''» دوای درێژەدان، باس لەوە دەکات کە ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا عوسمانی و قاجاڕی واژوو کراوە و دەبێت پەیڕەویی لێ بکرێت و دەڵێت «''ئەو جەنابەش'' (مەبەستی میر محەممەدە) ''دەبێ ھەر پەیڕەویی ئەم بڕیارە بکات و بە گەیشتنی ئەم نامە میھرەبانی‌ئامێزە بە ھەموو لایەک ڕابگەیەنرێت کە ھیچ کەس دژی ئەم بڕیارنامە چاکە نەوەستێتەوە و دوای گەیشتنی ئەم نامەیەش دەست ھەڵگرێت لەو چەشنە کارانە. ئەگەر لەلایەن ئێوەوە'' (مەبەستی لای عوسمانییە) ''تێھەڵچوون و بێ پەروایییەک سەرھەڵبدات، ئەوا بۆ ھەموو ڕۆژئاوا و ڕۆژھەڵات دەردەکەوێت و ئاشکرا دەبێت، کە خراپەکاری لەولاوە بووە. ئاکامی پەلەکردن و دەستدرێژیش لەلای ئەولاوە، چارەنووسەکەی وەک ئەوە دەبێت کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدا.''»</blockquote>نامەکەی عەبباس میرزا تایبەت بوو بەو ھێرش و فراوانخوازییانەی میر محەممەدی ڕەواندزی کە بە ھەموو لایەکی میرنشینەکەی دەستی پێکردبوو، کە سوودی لە لاوازی و شەڕی ناوخۆی بابان وەرگرت و دەستی گرت بەسەر ناوچەکانی میرنشینی بابان و لە بەرەی لای ئێرانیش ھێرش و پێشڕەوییەکی زۆری کردبوو. کە ئەمەش نەوەک کاریگەری بکاتە سەر تێکچوونی [[ڕێککەوتننامەکانی ئەرزڕۆم|ڕێککەوتننامەی یەکەمی ئەرزڕۆمی]] ساڵی ١٨٢٣ی نێوان قاجاڕییەکان و عوسمانییەکان، پاش شەڕی نێوان ئێرانی قاجاڕی و عوسمانییەکان. لەم نامەیەدا داوای ھاوکاری لە داوود پاشای والیی بەغدا دەکات، بۆ سەرکوتکردن و لەناوبردنی میرنشینی سۆران. وە ھەڕەشەی ئەوەش دەکات کە ئەگەر داوود پاشا ھاوکاریی لەناوبردنی میر محەممەد نەکات، ئەوا ئێرانیش لە لایەکی دیکەوە ھێرش بۆ سەر [[عێراقی عوسمانی|قەڵەمڕەویی داوود پاشا]] دەکات، وەک ئەوەی کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدابوو.{{تێبینی|کە لە ماوەی شەڕەکەی پێشوودا قاجاڕییەکان ھێرشیان بردبووە سەر مەندەلی و وێرانیان کردبوو.<ref>Adams (1965), pp. 94–96</ref>}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦٠}}</ref> [[پەڕگە:Koye.JPG|وێنۆک|[[کۆیە]]]] لە ساڵی ١٨٢٧یش [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموودی دووەمی پاشای بابان]] لە ھەوڵێکدا بۆ گرتنەوەی [[ھەریر]] ھێرشێکی ھێنایە سەر ھەریر و سۆران، بەڵام ھەر زوو شکا و گەڕایەوە.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=تەئریخی سلێمانی و وڵاتی لە دەورەی زۆر قەدیمەوە تا ئەووەڵی ئیحتیلال (1918م) |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011102413115362523 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٠٥-١٠٩}}</ref> میر محەممەد لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٨٢٧ [[شەڕی کۆیە (١٨٢٧)|چووە سەر]] [[کۆیە]] و بابانەکان بە بێ شەڕ لێی دەرچوون و پاشەکشێیان کرد و لە ڕێگای [[قەزای دووکان|دووکانەوە]] گەڕانەوە و چوونەوە بۆ [[سلێمانی]].<ref name=":4" /><ref name=":3" /> دواتر میر پاداشتی خەڵکەکەی دایەوە و میری دزەیییەکانی خەڵات کرد و دەستی کرد بە بنیاتنانی قەڵا و بورج لە شارەکەدا و قەڵایێکی سەختی لەنێو شارەکەدا بنیاتنا.<ref name=":2" /> پاش [[کۆیە]]، میر محەممەد لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٢٧ تا ١٧ی کانوونی دووەمی ١٨٢٨ چووە سەر شاری [[ڕانیە]] و [[شەڕی ڕانیە (١٨٢٧)|گرتی]]، بابانەکان وەکوو خاکەکانی دیکەیان، ڕانیەشیان بەجێھێشت و ڕایانکردە [[سلێمانی]].<ref name=":4" /><ref name=":3" /> بۆ مەبەستی پارێزگاری کردنیش، قەڵا و شوورەی دروست کرد.<ref name=":2" /> [[پەڕگە:Views around Rawanduz and Bekhal Spring 01.jpg|وێنۆک]] ھەر لە پاش گرتنی ھەردوو شارەکانی کۆیە و ڕانیە، میر محەممەد بە بۆنەی گرتنی شارەکانی ھەریر و کۆیە و ڕانیە چەند تۆپێکی داڕژت لە ١٨٢٨ کە تاوەکوو ئێستاش ماون و میر محەممەد بەرامبەر ئەو وشانەی کە بابانەکان دەیانگوت «حُکمدارانی بەبە و کۆیی و حریر»، لەسەر تۆپەکانی نووسی «نصر من ﷲ وفتح قریب، الأمیر المنصور، ﷴ بیکٴ متصرفی ڕواندز و کۆیی و حریر». کە لە سەرەتادا بە بەشێک لە ئایەتێکی [[قورئان]] {{قورئان|الصف|١٣}} دەستپێدەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=69&p=separate&tool=info&view=0,0,1700,1274 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٥٣ و ٦٩-٧٠}}</ref> بەم شێوەیەش میر محەممەد سنووری میرنشینی سۆرانی فراوانتر کرد و سنووری سۆران گەیشتە نێو جەرگەی بابان و تاوەکوو سەر [[زێی بچووک]] ڕۆیشت و تەنانەت تێپەڕی سنووری زێی بچووکیش بوو و سنووری میرنشینی سۆران تاوەکوو پاش [[سورداش|سوورداش]] ھات.<ref name=":5" /> چەند شوێنەواری ئەو سەردەم لە [[پارێزگای سلێمانی]] تاوەکوو ئێستا ماون، لەوانە [[قەڵای سارتکە]]، کە دەکەوێتە سەر [[زێی بچووک]] لە [[قەزای دووکان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قلعة سرتک {{!}} Archiqoo |ناونیشان=https://archiqoo.com/locations/sartka_citadel_ar.php |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archiqoo.com}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بالصور.. قلعة 'سارتکە' فی السلیمانیة‌ |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/AR/GalleryDetails/4606 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.pukmedia.com |زمان=ar}}</ref> کە کەوتبووە بەرامبەر قەڵای قەمچووغەی بابان، کە دوایی ئەویش کەوتە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.<ref name=":6" /><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=قەڵای قەمچووغە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20251213092246667707 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fa}}</ref> چەندین ناوچەی دیکەش لەم نێوانە وەک ([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]])یش کەوتنە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=ناوەند-حەویجە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240709182440579422 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fr}}</ref> بە نزیکەیی سنووری سۆران تاوەکوو [[چەمچەماڵ]] ھاتبوو. ==== ھێرشی پێچەوانەی بابان ==== [[پەڕگە:OfficerPashaSulimanya1820.jpg|وێنۆک|عومەر ئاغا، یەکێک لە ئەفسەرەکانی مەحموود پاشای دووەمی بابان، ١٨٢٠]] میر محەممەد سنوورەکەی گەیشتبووە تاوەکوو [[سورداش|سوورداش]] و نێو جەرگەی بابان. [[مەحموود پاشای دووەمی بابان]] بە ناچاری دووبارە کەوتە شەڕەوە لەگەڵ میر محەممەد. لەشکری ڕەواندزی پاشەکشە پێکرد و شکاند. وە لەم وەختە دژوار و تەنگانەیەدا لە شەڕێکدا لە قەڵای سکتان لە ساڵی ١٨٢٨، [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای مەحموود پاشا کتوپڕ لە ھێزەکەی بابان جیابووەوە و شەڕەکەی جێھێشت و بەرەو [[سلێمانی]] گەڕایەوە و دەستی بەسەر تەختی دەسەڵاتی باباندا گرت و حاکمییەتی لە برای زەوت کرد.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> ئیدی لەشکری بابان شکا. [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشای والیی بەغدا]]، لەگەڵ [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] ڕێککەوت دژی میرنشینی سۆران و لە ئێرانەوە لەشکرێک بە فەرماندەییی سەرتیپ محەممەد خاندا بەڕێکەوت و عەلی ڕەزا پاشاش لەشکرێکی لە بەغداوە نارد بۆ سلێمان پاشای بابان. نامەیەکی ئەمیر نیزامی فەرماندەیەکی ئێرانی قاجاڕی ھەیە بۆ باڵیۆزی ئینگلیز لە ئێران، کە باسی ئەو یارمەتیدانەی ئێران و بەغدا بۆ بابان دەکات، کە لە بەشێکیدا دەڵێت:<blockquote>«''پایەبەرز محەممەد خانی سەرتیپ بە ھێز و سەربازەکانی خۆیەوە لەگەڵ فەوجی بەھادووران و سوارەی کورد بە ٨ تۆپ و گوللەتۆپەوە نێردرانە سەر سۆران، لەولاشەوە وەزیری بەغدا، سێ بۆ چوار تۆپ و دوو ھەزار کەسی بە فەرماندەییی سلێمان پاشا ناردۆتە سەری، بۆ ئەوەی میر محەممەد تەمێ بکرێ...''».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاریدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٥٦}}</ref></blockquote>میر محەممەدیش لەو نێوانەدا سنوورەکانی ھەر وەک خۆی پاراستبوو. دوو لەشکری سۆران و بابان لە [[قەمچووغە]] کەوتنە بەرامبەر یەک و شەڕێکی قوڕسیان کرد، لەشکری سۆران گەڕایەوە و پاشەکشەی کردە نزیک [[کۆیە]] و سلێمان پاشا دوای لەشکری سۆران کەوت و تا نزیک کۆیە چوو. بەڵام لەشکری بابان و ئێران زەرەر و زیانێکی زۆریان تێکەوت و بە خراپی بەرامبەر میر محەممەد شکان. ھەربۆیە میر محەممەد ڕێککەوتنێکی بەسەر باباندا سەپاند کە بە سنووری قەمچووغە ناسرا، کە سنوورەکە کەوتبووە سەر قەمچووغە. مەحموود پاشای دووەمی بابانیش لەبەر شەڕی نێوخۆ و لاوازیی دەسەڵاتەکەی نەیدەتوانی حوکمی تەواوی بکا، وە شەڕی سوپای ڕەواندزیشی پێنەدەکرا، ھەربۆیە بە ڕێککەوتن ڕازیبوو و خاکەکانی بەدەستەوەدا.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":7" /> ھەرچەندە میر محەممەد زۆر پابەندی ئەم ڕێککەوتنانە نەببوو.<ref name=":5" /> میر محەممەدیش لەسەر ئەو سنوورە لە قەمچووغە شوورەیەک و چەند قۆنگرەیەکی دروست کرد بۆ سوپا و کشتوکاڵ.<ref name=":2" /> == دەرئەنجام == [[پەڕگە:Barrages irakiens (cropped).png|وێنۆک|[[زێی بچووک]] لەسەر نەخشەی [[عێراق]] <small>''(Petit Zab)''</small>]] [[میرنشینی سۆران]] دەستی گرتەوە بەس ھەموو ئەو ناوچانەی کە پێشتر لەدەستیدابوو و [[میرنشینی بابان]] داگیری کردبوو. سنووری میرنشینی سۆران گەیشتە دوای [[زێی بچووک]] تا [[قەمچووغە]] و [[سورداش|سوورداش]]، دواتر ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا کرا و سنووری دیاریکراوی ڕێککەوتنی دوو میرنشینەکەش ھەروەکوو خۆی مایەوە تا لە ناوچوونی ھەردوو میرنشین؛ سۆران لە ١٨٤٧ و بابان لە ١٨٥١.<ref name=":8" /> میر محەممەد لە دوای بابان، [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان|لەشکرکێشییەکەی]] دەست پێکرد بۆ سەر [[میرنشینی بادینان]]. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[شۆڕشی میر محەممەد]] * [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان]] * [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)]] * [[دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی]] == سەرچاوەکان == <references /> {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|پارێزگای سلێمانی|پارێزگای ھەولێر}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی بابان]] [[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]] [[پۆل:١٨٢٢]] [[پۆل:١٨٢٣]] [[پۆل:١٨٢٤]] [[پۆل:١٨٢٦]] [[پۆل:١٨٢٧]] [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئێرانی قاجاڕی]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] qj5x8q9xgdqepuljqrlikbezqhv6y6a 0 293066 1570169 1565306 2026-03-31T05:57:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570169 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=مستەفا بەگٔ{{ھن}}مستەفا پاشا|title={{Script/Arabic|[[ئەمیر|میر]]}}|reign=~دەیەی ١٧٨٠ – ١٨١٣|predecessor=[[میر ئۆغووز بەگی بچووک]]|successor=[[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]|issue=[[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}[[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}سلێمان بەگ{{ھن}}ئەحمەد بەگ{{ھن}}تەیموورخان|full name={{Script/Arabic|میر مستەفا کوڕی ئۆغووز بەگی بچووکی کوڕی میر ئەحمەد}}|royal house=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] [[میرانی سۆران]]|father=[[میر ئۆغووز بەگی بچووک]]|religion=[[ئیسلام]]|succession={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ئەمیر|میر]]ی [[میرنشینی سۆران|سۆران]]|spouse=بووک شازەمان|death_date=١٨٢٦}}'''میر مستەفا بەگ کوڕی میر ئۆغووز بەگی بچووکی کوڕی میر ئەحمەدە''' ( ؟ – ١٨٢٦، [[میرنشینی سۆران]]) '''مستەفا بەگ''' یان '''مستەفا پاشا''' یەکێک بوو لە میرەکانی [[میرنشینی سۆران]]. لە دوای باوکی میر [[میر ئۆغووز بەگی بچووک|ئۆغووز بەگی بچووک]] بووە میری [[میرنشینی سۆران]]. بە نزیکەیی لە دەیەی ١٧٨٠ تاوەکوو ١٨١٣ لە [[ڕەواندز|ڕەواندزەوە]] حکومڕانیی سۆرانی کردووە. لە سەردەمی ئەودا بوو کە لە دوای شەڕی [[میرنشینی بابان|بابان]] و سۆران لە سەردەمی [[عەلی بەگی کوڕی سلێمان بەگ|عەلی بەگی]] برازای [[خانزادی سۆران|میر خانزاد]]، دووبارە شەڕی [[میرنشینی بابان|بابان]] دەستی پێکردەوە. میر مستەفا چەند برایەکی ھەبوو بە ناوەکانی تەمەرخان <small>''(تەیموورخان)''</small>، یەحیا بەگ، بایز بەگ، ئەحمەد بەگ. میر مستەفا لەگەڵ براکانیدا کێشەی ھەبوو، بەو شێوەیەی کە براکانی لە دژی مستەفا بەگ دەوەستانەوە و دەیانویست مستەفا بەگ لە میرایەتی دووربخەنەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شەڕەفنامە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF |پەڕە=٣٥٠-٣٥١}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=ئیمارەتی سۆران |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251029093219/https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |url-status=live }}</ref> ئەوە بوو کە براکانی لەگەڵ [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] ڕێککەوتن و بابانەکان ئەم شەڕەی برایەکانیان بە دەرفەت زانی و بەم شێوەیە [[ھەریر]] و [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و چەند ناوچەی دیکەی [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێریان]] خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان. بە نزیکەیی تەنھا شاری [[ڕەواندز]] و چەند ناوچەیەکی دیکە لەژێر دەسەڵاتی مستەفا بەگ مانەوە. لەشکری بابان ھەردەھات بەرەوپێش دەچوون، فراوانبوونەکەی بابان ھەڕەشەی لە ڕەواندزی پایتەخت دەکرد.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF |پەڕە=١٣ |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار}}</ref> مستەفا بەگیش بە ناچاری لەگەڵ بابانەکان ڕێککەوت.<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{تێبینی|محەممەد ئەمین دەڵێ گوایە مستەفا بەگ کچەکەی خۆی داوە بە کوڕی میری بابان بۆ ڕێککەوتنەکە<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=ئیمارەتی سۆران |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251029093219/https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |url-status=live }}</ref>}} براکانی میر مستەفا نەدەوەستان و دووبارە لەشکری بابانیان ھێنایەوە سەر سۆران و میر مستەفا توانی لەشکرەکەی بابان بشکێنێت و پاشەکشەی بە لەشکرەکەی بابان کرد. چەند ساڵێکی تریش مستەفا بەگ حکومڕانیی کرد و دواتر بەھۆی گێژاوەکانی نێوخۆی سۆران دەستی لە کار کێشایەوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> دەگوترێ ویستوویەتی حوکم بۆ براکانی جێبێڵێت، بەڵام بەھۆی کاریگەریی ھاوسەرەکەی ''(بووک شازەمان)'' حوکمی بۆ کوڕە گەورەکەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] جێھێشتووە و میر محەممەد لە ساڵی ١٨١٣ جێگای باوکی گرتەوە.<ref name=":2" /> میر مستەفا پێنج کوڕی ھەبووە: [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]، [[ڕەسووڵ بەگ]]، سلێمان بەگ، ئەحمەد بەگ و تەیموورخان. ھەر کە میر محەممەد ھاتە سەر حوکم، یەحیا بەگ و تەمەرخانی مامی و ئامۆزاکانی لەسێدارەدا.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> میر مستەفا لە ساڵی ١٨٢٦ کۆچی دواییی کرد.<ref name=":1" /> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references />{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|کوردستان}} [[پۆل:میرەکانی سۆران]] [[پۆل:مردووانی ١٨٢٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ?]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] o9md1nojpw2h32jsist0y57p4sdirix 0 293077 1569973 1567405 2026-03-30T13:17:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569973 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=شەڕی ئێران ٢٠٢٦|width=|partof=|image=Operation-Roaring-Lion-0018.jpg|caption=|date=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|place=[[ڕۆژاوای ئاسیا]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=|status=بەردەوامە|combatants_header=شەڕکەرەکان|combatant1={{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{ئاڵا|Hezbollah}}{{ھن}} [[حەشدی شەعبی]]{{ھن}}{{flagicon image|Kata'ib_Hezbollah_sans_logo.JPG}}[[حیزبوڵڵای عێراق]]|combatant2={{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}|combatant3=|commander1=|commander2=|commander3=|units1={{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[عەلی خامنەیی]]{{Assassinated}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[مەسعوود پزیشکیان]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[عەلی لاریجانی]]{{Assassinated}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[موجتەبا خامنەیی]]{{WIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}} [[عەباس عێراقچی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[عەلیرەزا ئەعرافی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[عەزیز نەسیرزادە]]{{Assassinated}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]{{Assassinated}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Iran.svg}}[[محەممەد پاکپوور]]{{Assassinated}}|units2={{flagicon image|US_flag_49_stars.svg}}[[دۆناڵد ترەمپ]]{{ھن}}{{flagicon image|US_flag_49_stars.svg}}[[پیت ھێگسێت]]{{ھن}}{{flagicon image|US_flag_49_stars.svg}}[[دان کەین]]{{ھن}}{{flagicon image|US_flag_49_stars.svg}}[[براد کوپەر]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag_of_Israel.svg}}[[بێنیامین نێتانیاھوو]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Israel.svg}}[[یسرائیل کاتز]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Israel.svg}}[[ئیال زەمیر]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_Israel.svg}}[[تۆمەر بار]]|units3=|strength1={{ئاڵا|ئێران}}|strength2={{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}|strength3=|casualties1='''بەپێی ئێران:'''{{ھن}}١،٤٤٤ کەس کوژراوە، و ١٨،٥٥١ کەسیش بریندار بووە<ref>{{استشهاد بخبر|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/13/us-hegseth-claims-irans-new-supreme-leader-mojtaba-khamenei-injured|title=US’s Hegseth claims new Iran Supreme Leader Mojtaba Khamenei injured|work=Aljazeera|quote=1,444 people have been killed and 18,551 injured in US-Israeli attacks on Iran per Iranian Health Ministry}}</ref> ---- '''بەپێی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسڕائیل:'''{{ھن}}٤،٠٠٠-٥،٠٠٠ سەربازی ئێرانی کوژراون (تەنھا بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل)<ref>{{استشهاد بخبر|last1=Fabian |first1=Emanuel |title=IDF: Between 4,000 and 5,000 Iranian troops have been killed by Israeli strikes since war’s start |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-between-4000-and-5000-iranian-troops-have-been-killed-by-israeli-strikes-since-wars-start/ |access-date=13 مارس 2026 |publisher=The Times of Israel |date=13 مارس 2026}}</ref>{{ھن}}زیاتر لە ١٠ ھەزار سەربازی ئێرانی کوژراون یان بریندار بوون (تەنھا بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل)<ref>{{استشهاد بخبر|title=בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים" |url=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|access-date=2026-03-13|trans-title=Senior military official: "The Americans did not believe we would succeed in the attack; Iran counts over 10,000 casualties"| language=he}}</ref>{{ھن}}زیاتر لە ١٩٠ مووشەکی بالیستی لەناوبراون<ref>{{استشهاد بخبر|title=בכיר צבאי: "האמריקנים לא האמינו שנצליח בעריפה; איראן סופרת מעל 10,000 נפגעים" |url=https://www.mako.co.il/news-military/2026_q1/Article-f92fae09426ec91027.htm?Partner=searchResults|access-date=2026-03-13|trans-title=Senior military official: "The Americans did not believe we would succeed in the attack; Iran counts over 10,000 casualties"| language=he}}</ref>{{ھن}}٩٠ کەشتیی دەریایی نوقم بوونە یان زیانیان پێگەیشتووە<ref>{{استشهاد بخبر|url=https://www.cbsnews.com/news/us-fired-at-iranian-vessel-that-approached-aircraft-carrier-officials-say/|title=U.S. fired at Iranian vessel that approached aircraft carrier, officials say}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iranian-army-says-least-104-killed-us-attack-iranian-warship-last-week-2026-03-08/|title=Iranian army says at least 104 killed in US attack on Iranian warship last week|work=Reuters|date=8 مارس 2026}}</ref><nowiki>}}</nowiki>{{ھن}}{{ئاڵا|Hezbollah}}: ٢٠٠ چەکدار کوژراون<ref>{{استشهاد بويب|date=2026-03-08 |title=Israel killed 200 Hezbollah fighters in Lebanon, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-889214 |access-date=2026-03-08 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref>{{ھن}}حەشدی شەعبی: ٥٤ چەکدار کوژراون و ٨١ی دیکەش برینداربوون<ref name="Kurdistan 24-2026">{{استشهاد بويب|url=https://www.kurdistan24.net/en/story/897811/slug|title=Airstrike Targets PMF Base in Diyala, Drone Intercepted Near Baghdad Airport Amid Ongoing Strikes|date=4 مارس 2026|website=Kurdistan 24}}</ref><ref>{{استشهاد بويب|url=https://shafaq.com/en/Security/Airstrike-hits-PMF-in-Kirkuk-six-killed|title=Airstrike hits PMF in Kirkuk, six killed}}</ref><ref>{{استشهاد بويب|title=PMF: 27 members killed in 32 airstrikes on its sites across Iraq|url=https://shafaq.com/en/Security/PMF-27-members-killed-in-32-airstrikes-on-its-sites-across-Iraq}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر|url=https://shafaq.com/en/Security/One-killed-seven-wounded-in-attack-on-PMF-site-in-Kirkuk|title=One killed, seven injured in attack on PMF site in Kirkuk}}</ref> ---- '''بەپێی ڕێکخراوە مرۆیییەکان:'''{{ھن}}مافەکانی مرۆڤ: ٣ ھەزار و ١٩ کەس کوژراون کە لانیکەم ھەزار و ٢٩٨ کەسیان ھاووڵاتیی مەدەنی بوونە.{{ھن}}'''بەپێی [[ڕێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ|ھەنگاو]]:'''{{ھن}}لانیکەم ٤ ھەزار و ٣٠٠ کەس کوژراون کە سێ ھەزار و ٩١٠ سەرباز و ٣٩٠ ھاووڵاتیی مەدەنی بوون.|casualties2='''بەپێی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئیسڕائیل:'''{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}:{{ھن}}٢ سەرباز کوژراون<ref>{{استشهاد بخبر|last1=Planas |first1=Roque |last2=Dunbar |first2=Marina |last3=Lowe |first3=Yohannes |last4=Datoo |first4=Siraj |last5=Ellis-Petersen |first5=Hannah |title=Middle East crisis live: Israel warns it will pursue Iran's next supreme leader; black smoke smothers Tehran after missiles strike oil depots |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/mar/08/middle-east-crisis-live-china-warns-world-cannot-return-to-law-of-the-jungle-trump-says-iran-being-decimated |access-date=8 مارس 2026 |work=the Guardian |date=8 مارس 2026}}</ref>{{ھن}}٢٠ کوژراو{{ھن}}٢،٩٧٥ بریندار{{ھن}}برینداربوونی ١٤ ئەندامانی سوپا{{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}:{{ھن}}کوژرانی ١٣ ئەندامانی ھێزی سەربازی{{ھن}}برینداربوونی ٢٠٠ کەس{{ھن}}لانیکەم ١٧ شوێنی ئەمریکی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زیانیان بەرکەوتووە|casualties3={{ئاڵا|لوبنان}}: ٦٨٧ کوژراو و ١٧٧٤ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}: ٣٠ کوژراوی ھێزە ئەمنی و ٢ کوژراوی مەدەنی، و برینداربوونی ٢ کەس{{ھن}}{{ئاڵا|کووەیت}}: چوار ئەندامی خزمەت و چوار ھاووڵاتیی مەدەنی گیانیان لەدەستداوە، ھەروەھا ٦٧ ئەندامی خزمەت و ٣٢ مەدەنی برینداربوون.{{ھن}}{{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}: دوو سەرباز و چوار ھاووڵاتیی مەدەنی کوژراون و ١٣١ کەسیش بریندار بوون.{{ھن}}{{ئاڵا|بەحرەین}}: ٣ کوژراو و ٣٨ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}}: ٣ کوژراو و ٣٨ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|فەڕەنسا}}: سەربازێک کوژرا و چەندی دیکەش بریندار بوون{{ھن}}{{ئاڵا|عومان}}: ١ کەس کوژراوە{{ھن}}{{ئاڵا|قەتەر}}: ١٦ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|ئوردن}}: ١٩ بریندار{{ھن}}{{ئاڵا|ئازەربایجان}}: ٤ بریندار|notes=|campaignbox= }}لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ھێرشی ئاسمانی لەناکاویان بۆ سەر چەندین شوێن و شار لە سەرانسەری [[ئێران]] دەستپێکرد و بەھۆیەوە [[سەید عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری شۆڕشی ئیسلامیی [[ئێران]] و ژمارەیەکی زۆر لە بەرپرسانی دیکەی ئێران [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژران]]. ئێران بە ھێرشی مووشەکی و [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]] بۆ سەر ئیسرائیل و بنکەکانی ئەمریکا و لە وڵاتانی ھاوپەیمانی ئەمریکا لە ناوچەکە وەڵامی دایەوە. دوای ئەوەی قەیرانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] لە ساڵی ٢٠٢٣ دەستیپێکرد، ئێران و ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٢٤ دا ھێرشی مووشەکییان کردە سەریەکتری و بۆ جارێکی دیکە لە [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|جەنگی دوازدە ڕۆژەدا]] لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٥ کە [[ھێرشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران|ھێرشی ئاسمانی ئەمریکای بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران]] بەخۆیەوە بینی. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ ھێزە ئەمنییەکانی ئێران لەکاتی یەکێک لە [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|گەورەترین ناڕەزایەتی]] لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامییەوە]] کە تێدا ھەزاران خۆپیشاندەریان کوژران و برینداربوون. [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ھەڕەشەی گرتنەبەری ڕێوشوێنی سەربازی لە دژی ڕژێمی ئێرانی کرد لەسەر ئەو کوشتنانە. ئێران و ئەمریکا لە مانگی شوباتدا [[دانوستانەکانی ئەمریکا و ئێران ٢٠٢٥|دانوستانی ناڕاستەوخۆی ئەتۆمییان]] ئەنجامدا، لەھەمانکاتدا ئەمریکا زۆرترین ھێزی سەربازی خۆی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]ەوە ئەنجامدا. ھێرشە ھاوبەشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لەکاتی نوێبوونەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکانی ئێران و ئەمریکادا، عەلی خامنەیی، ڕێبەری باڵای ئێرانیان تیرۆر کرد. ھەروەھا بەرپرسانی دیکەی ئێرانیش کوژراون. پاشان ئێران سەدان [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان]] و [[مووشەکی بالیستیکی]] ئاراستەی ئامانجەکانی ئیسرائیل و بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە [[ھێرشی ئێران بۆ سەر بەحرەین ٢٠٢٦|بەحرەین]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر ئوردن٢٠٢٦|ئوردن]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر کووەیت ٢٠٢٦|کووەیت]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر قەتەر ٢٠٢٦|قەتەر]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر عەرەبستانی سعوودی ٢٠٢٦|عەرەبستانی سعوودی]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر تورکیا ٢٠٢٦|تورکیا]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] کرد. لە ئێران زیانی گیانی مەدەنی ھەبووە، ھەروەھا زیان بە [[قوتابخانە]] و [[نەخۆشخانە]] و شوێنەوارە کولتوورییەکان کەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brown |یەکەم=Paul |دوایین٢=Sardarizadeh |یەکەم٢=Shayan |دوایین٣=Murphy |یەکەم٣=Matt |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cpw004xqxnjo|سەردێڕ=Iranian schools, hospital and landmarks among civilian sites hit during US-Israeli strikes |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[BBC Verify]]}}</ref> بینایەکی قوتابخانە لە ئێران بە ھەڵە وەک ئامانجێک بۆ ھێرشی مووشەکی ئەمریکا کرا بە ئامانج تێیدا و زیاتر لە ١٠٠ قوتابی کوژران. ئامانجە مەدەنییەکان لە [[ھێرشی ئێران بۆ سەر ئازەربایجان ٢٠٢٦|ئازەربایجان]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان ٢٠٢٦|کوردستان]] و [[ھێرشی ئێران بۆ سەر عومان ٢٠٢٦|عومان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/azerbaijan-threatens-to-respond-after-iranian-drones-hit-airport-and-near-school/|سەردێڕ=Azerbaijan threatens to respond after Iranian drones hit airport and near school |وێبگە=[[The Times of Israel]]}}</ref> لەلایەن ئێرانەوە کرانە ئامانج. بنکەی سەربازی ئەکرۆتیری [[بەریتانیا]] لەسەر [[قوبرس]] لەلایەن فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانەوە کرایە ئامانج. ململانێی نێوان [[حیزبوڵڵای لوبنان]] و ئیسرائیل، کە لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە سنووردار بوو بە ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا لە لوبنان]]، پەرەی سەند بۆ [[شەڕی لوبنان لە ساڵی ٢٠٢٦]] کاتێک حیزبوڵڵا دەستیان بە ئاراستەکردنی مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کردەوە بۆ سەر شوێنە سەربازییەکانی ئیسرائیل، ئیسرائیلیش ھێرشە ئاسمانییەکانی لە [[لوبنان]] زۆر فراوانتر کرد و بۆردومانی [[بەیرووت]]ی دەستپێکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/israel-attacks-central-beirut-in-escalation-of-deadly-assault-on-lebanon|سەردێڕ=Israel attacks central Beirut in escalation of deadly assault on Lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Al Jazeera]] |زمان=en}}</ref> ئەمریکا ئامانجی ئۆپەراسیۆنەکەی ڕوون نەکردەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sarovic |یەکەم=Alexander |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.spiegel.de/ausland/donald-trump-und-der-iran-krieg-praesident-siegessicher-kriegsziel-unbekannt-a-2df3b848-6ade-4cbb-a4c7-45ed6738fe63|سەردێڕ=(S+) Trump und Iran: Präsident siegessicher, Kriegsziel unbekannt |via=www.spiegel.de}}</ref> سەرۆک دۆناڵد ترەمپ و بەرپرسانی دیکەی ئەمریکا ھۆکاری جیاوازیان بۆ ھێرشەکە خستووەتەڕوو، لەوانە ئەوەی کە بۆ بەرپەرچدانەوەی ھەڕەشەی ئێران کە ببێتە خاوەن [[چەکی ئەتۆم]]، بۆ پێشگرتن لە تۆڵەسەندنەوەی ئێران لە سەروەت و سامانی ئەمریکا دوای ھێرشێکی حەتمی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران، بۆ لەناوبردنی توانا مووشەکی و [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|سەربازییەکانی]] ئێران بۆ دەستەبەرکردنی سامانە سروشتییەکانی<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=GOP Sen. Lindsey Graham Brags 'We Are Going to Make a Ton of Money' on Iran War |ناونیشان=https://people.com/lindsey-graham-brags-make-ton-of-money-iran-war-11922350 |journal=[[People (magazine)|People]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|وتەگێڕانەوە="Venezuela and Iran have 31% of the world's oil reserves. We're going to have a partnership with 31% of the known reserves. This is China's nightmare. This is a good investment," he said.}}</ref> و دواجار بە ھێنانەدی ئۆپۆزیسیۆنی ئێران بۆ سەر دەسەڵات، گۆڕینی ڕژێم.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Glasser |یەکەم=Susan |بەستەری نووسەر=Susan Glasser |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Can Donald Trump Win a War with Iran If He Can't Explain Why He Started It? |ناونیشان=https://www.newyorker.com/news/letter-from-trumps-washington/can-donald-trump-win-a-war-with-iran-if-he-cant-explain-why-he-started-it |journal=[[The New Yorker]] |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2 March 2026 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ئێران و ھەروەھا بەرپرسانی [[پنتاگۆن]] ئەو بانگەشانەیان ڕەتکردەوە کە گوایە ئێران ئامادەکاری بۆ ھێرشکردن کردووە.<ref name="Scahill-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Scahill |یەکەم=Jeremy |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.dropsitenews.com/p/exclusive-interview-iran-deputy-foreign-minister-esmail-baghaei-trump-israel-big-lie|سەردێڕ=EXCLUSIVE: Iran’s Deputy Foreign Minister Rejects Trump’s “Big Lie” About Why He Went to War |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Drop Site News]] |زمان=en |وتەگێڕانەوە='They claim that Iran posed an imminent threat to the United States,' Baghaei added. 'Did we come to the Gulf of Mexico to target Los Angeles and other U.S. cities? Or did they come 6,500 miles away to Iranian shores?'}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Stewart |یەکەم=Phil |دوایین٢=Pamuk |یەکەم٢=Humeyra |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/us/pentagon-tells-congress-no-sign-that-iran-was-going-attack-us-first-sources-say-2026-03-02/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Reuters]]}}</ref> [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی|ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی]] ڕای گەیاند کە ئەو دەستڕاگەیشتنەی نییە کە پێویستی پێیەتی بۆ دڵنیابوون لەوەی کە [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامەی ئەتۆمی ئێران]] بە تەنیا ئاشتیانە بێت، بەڵام لە کاتی ھێرشەکاندا ھیچ بەڵگەیەک لەسەر بەرنامەیەکی ستراکتۆری چەکی ئەتۆمی نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-us-strikes-2026/card/iaea-chief-says-iran-has-no-structured-program-to-build-nuclear-weapons-currently-1IYdJPyg8uIZqlGS8Gni|سەردێڕ=Iran Has No Structured Program to Build Nuclear Weapons, IAEA Says |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Wall Street Journal |زمان=en-US}}</ref> [[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]] سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان و چەند وڵاتێکی دیکە ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلیان ئیدانە کرد؛ دواتر [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بڕیارنامەیەکی دەرکرد کە ھێرشە تۆڵەسەندنەوەکانی ئێران بۆ سەر وڵاتانی کەنداو شەرمەزار دەکات. ڕەخنەگرانی مانگرتنە سەرەتاییەکان، لەوانەش شارەزایانی یاسایی، ئەو ھێرشانەیان بە پێشێلکردنی [[سەروەری]] ئێران وەسف کردووە بەپێی [[یاسای نێودەوڵەتی|یاسا نێونەتەوەیییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Schneid |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=How the World Is Reacting to the Attack on Iran |ناونیشان=https://time.com/7381811/iran-war-world-leaders-reaction-russia-china-europe/ |journal=[[Time (magazine)|Time]] |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.philstar.com/world/2026/03/01/2511286/us-israel-defend-strikes-un-iran-alleges-war-crime|سەردێڕ=US, Israel defend strikes at UN as Iran alleges 'war crime' |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Philippine Star}}</ref>ململانێکان بووە ھۆی بەرزبوونەوەی دەستبەجێی نرخی [[نەوت]] و [[گاز]] و پچڕانی بەرفراوانی فڕۆکەوانی و گەشتیاری و بەرزبوونەوەی ناجێگیری لە بازاڕە داراییەکان.<ref name="Oxford Economics-2026">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.oxfordeconomics.com/resource/the-2026-iran-war-an-initial-take-and-implications|سەردێڕ=The 2026 Iran War, An Initial Take and Implications|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Oxford Economics}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.oxfordeconomics.com/resource/the-2026-iran-war-an-initial-take-and-implications |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئێران [[تەنگاوی ھورمز|گەرووی ھورمز]]ی داخست و ھێرشی کردە سەر دامەزراوەکانی وزە و ناردنی نەوت و غازی جیھانی پەکخست. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|2026 Iran war}} {{شریتی دەروازە|ڕووداوە بەردەوامەکان|ئیسرائیل|ئێران|شەڕ|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:شەڕەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:شەڕەکانی سووریا]] [[پۆل:شەڕەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:شەڕەکانی عێراق]] [[پۆل:شەڕەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕەکانی یۆنان]] [[پۆل:شەڕەکانی فەڕەنسا]] [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ھەموو ناکۆکییە دروستیبوونەکان]] [[پۆل:شەڕەکانی فەلەستین]] ikh9i33tnb1aithy1zv9rkxb8n4tyeb 0 293321 1570109 1566848 2026-03-30T20:32:17Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570109 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Kranichschere.jpg|وێنۆک|تەنانەت یەک دانەشی پێ دەوترێت ''مەقەست (scissors)'' (شێوەی تاکی ''سیسەر'' ھەندێک جار لە ھیندستان بەکاردێت).]] '''ناوی ھەمیشە کۆ''' ناوێکە کە تەنھا لە شێوەی کۆدا دەردەکەوێت و جۆرێکی تاکی نییە بۆ ئاماژەدان بە یەک شت. لە بەکارھێنانێکی کەمتر توندی زاراوەکەدا، دەکرێت ئاماژە بێت بۆ ئەو ناوانەی کە شێوەی تاکیان بە دەگمەن بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وشە و دەستەواژە لاتینییەکان]] [[پۆل:ڕێزمان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2d87gqivnio1nrousyoaxjlttvus2cb 0 293322 1570102 1567201 2026-03-30T20:30:31Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570102 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Ap_bio_drawing.jpg|وێنۆک|کاریگەریی پەرەسەندنی مرۆڤ لەسەر سیستمە ژینگەیییەکان، کە تێیدا تیشک دەخاتە سەر ئەوەی چۆن پیشەسازی و دارستانبڕین بۆ پەرەپێدانی شارەکان دەبێتە ھۆی لەدەستدانی بەرچاوی نیشتەجێگە و دابەزینێکی توندی ژمارەی باڵندەکان.]] '''کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە''' (یان '''کاریگەریی ژینگەیی مرۆڤکرد''') ئاماژەیە بۆ گۆڕانکارییەکانی ناو [[ژینگەی سروشتی|ژینگە بایۆفیزیایییەکان]]<ref name="CSSR2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Climate Science Special Report – Fourth National Climate Assessment (NCA4)|vauthors=Wuebbles DJ, Fahey DW, Hibbard KA, DeAngelo B, Doherty S, Hayhoe K, Horton R, Kossin JP, Taylor PC, Waple AM, Weaver CP|بڵاوکەرەوە=U.S. Global Change Research Program|ساڵ=٢٠١٧|veditors=Wuebbles DJ, Fahey DW, Hibbard KA, Dokken DJ, Stewart BC, Maycock TK|بەرگ=I|شوێن=Washington, DC|پەڕەکان=١٢–٣٤|chapter=Executive Summary|doi=10.7930/J0DJ5CTG|doi-broken-date=4 January 2026|doi-access=free}}</ref> و سیستمە ژینگەیییەکان، [[زیندەفرەجۆری]]، و [[سەرچاوەی سروشتی|سەرچاوە سروشتییەکان]] کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەلایەن [[مرۆڤ|مرۆڤەکانەوە]] دروست دەبن. دەستکاریکردنی ژینگە بۆ گونجاندن لەگەڵ پێداویستییەکانی کۆمەڵگە (وەک لە ژینگەی دروستکراودا) دەبێتە ھۆی کاریگەریی توند<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Stockton |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Biggest Threat to the Earth? We Have Too Many Kids |ناونیشان=https://www.wired.com/2015/04/biggest-threat-earth-many-kids/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Wired.com]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191218185510/https://www.wired.com/2015/04/biggest-threat-earth-many-kids/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ripple |یەکەم=William J. |بەستەری نووسەر=William J. Ripple |دوایین٢=Wolf |یەکەم٢=Christopher |دوایین٣=Newsome |یەکەم٣=Thomas m. |دوایین٤=Barnard |یەکەم٤=Phoebe |دوایین٥=Moomaw |یەکەم٥=William r. |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=World Scientists' Warning of a Climate Emergency |ناونیشان=https://academic.oup.com/bioscience/advance-article/doi/10.1093/biosci/biz088/5610806 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[BioScience]] |doi=10.1093/biosci/biz088 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103103553/https://academic.oup.com/bioscience/advance-article/doi/10.1093/biosci/biz088/5610806 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=Still increasing by roughly 80 million people per year, or more than 200,000 per day (figure 1a–b), the world population must be stabilized—and, ideally, gradually reduced—within a framework that ensures social integrity. There are proven and effective policies that strengthen human rights while lowering fertility rates and lessening the impacts of population growth on GHG emissions and biodiversity loss. These policies make family-planning services available to all people, remove barriers to their access and achieve full gender equity, including primary and secondary education as a global norm for all, especially girls and young women (Bongaarts and O'Neill 2018). |hdl-access=free |article-number=biz088}}</ref> لەوانە [[گۆڕانی ئاووھەوا|گەرمبوونی جیھانی]]،<ref name="CSSR2017"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cook |یەکەم=John |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming |journal=[[Environmental Research Letters]] |بەرگ=١١|issue=4 |bibcode=2016ERL....11d8002C |doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002 |وتەگێڕانەوە=The consensus that humans are causing recent global warming is shared by 90%–100% of publishing climate scientists according to six independent studies |doi-access=free |hdl-access=free |article-number=048002}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Lenton |یەکەم=Timothy m. |دوایین٢=Xu |یەکەم٢=Chi |دوایین٣=Abrams |یەکەم٣=Jesse f. |دوایین٤=Ghadiali |یەکەم٤=Ashish |دوایین٥=Loriani |یەکەم٥=Sina |دوایین٦=Sakschewski |یەکەم٦=Boris |دوایین٧=Zimm |یەکەم٧=Caroline |دوایین٨=Ebi |یەکەم٨=Kristie l. |دوایین٩=Dunn |یەکەم٩=Robert r. |دوایین١٠=Svenning |یەکەم١٠=Jens-Christian |دوایین١١=Scheffer |یەکەم١١=Marten |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Quantifying the human cost of global warming |journal=[[Nature Sustainability]] |بەرگ=٦|issue=10 |پەڕەکان=١٢٣٧–١٢٤٧|bibcode=2023NatSu...6.1237L |doi=10.1038/s41893-023-01132-6 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> تێکچوونی ژینگە<ref name="CSSR2017"/> (وەک ترشبوونی ئۆقیانووسەکان<ref name="CSSR2017"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.epa.gov/sites/production/files/signpost/cc.html|سەردێڕ=Help finding information {{!}} US EPA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623075211/https://www3.epa.gov/climatechange//kids/impacts/signs/acidity.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Epa.gov]] |وتەگێڕانەوە=Carbon dioxide is added to the atmosphere whenever people burn fossil fuels. Oceans play an important role in keeping the Earth's carbon cycle in balance. As the amount of carbon dioxide in the atmosphere rises, the oceans absorb a lot of it. In the ocean, carbon dioxide reacts with seawater to form carbonic acid. This causes the acidity of seawater to increase.}}</ref>)، لەناوچوونی بەکۆمەڵ و لەدەستدانی زیندەفرەجۆری،<ref>Leakey, Richard and Roger Lewin, 1996, ''The Sixth Extinction: Patterns of Life and the Future of Humankind'', Anchor, {{ISBN|0-385-46809-1}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ceballos |یەکەم=Gerardo |دوایین٢=Ehrlich |یەکەم٢=Paul r. |بەستەری نووسەر٢=Paul Ehrlich |دوایین٣=Barnosky |یەکەم٣=Anthony d. |بەستەری نووسەر٣=Anthony David Barnosky |دوایین٤=Garcia |یەکەم٤=Andrés |دوایین٥=Pringle |یەکەم٥=Robert m. |دوایین٦=Palmer |یەکەم٦=Todd m. |ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=Accelerated modern human–induced species losses: Entering the sixth mass extinction |journal=[[Science Advances]] |بەرگ=١|issue=5 |bibcode=2015SciA....1E0253C |doi=10.1126/sciadv.1400253 |pmc=٤٦٤٠٦٠٦|pmid=٢٦٦٠١١٩٥|article-number=e1400253}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Pimm |یەکەم=S. l. |دوایین٢=Jenkins |یەکەم٢=C. n. |دوایین٣=Abell |یەکەم٣=R. |دوایین٤=Brooks |یەکەم٤=T. m. |دوایین٥=Gittleman |یەکەم٥=J. l. |دوایین٦=Joppa |یەکەم٦=L. n. |دوایین٧=Raven |یەکەم٧=P. h. |دوایین٨=Roberts |یەکەم٨=C. m. |دوایین٩=Sexton |یەکەم٩=J. o. |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=The biodiversity of species and their rates of extinction, distribution, and protection |journal=Science |بەرگ=٣٤٤|issue=6187 |doi=10.1126/science.1246752 |pmid=٢٤٨٧٦٥٠١|وتەگێڕانەوە=The overarching driver of species extinction is human population growth and increasing per capita consumption. |article-number=1246752}}</ref> قەیرانی ئیکۆلۆژی، و داڕمانی ئیکۆلۆژی. ھەندێک لە چالاکییەکانی مرۆڤ کە دەبنە ھۆی زیان گەیاندن (بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ) بە ژینگە لەسەر ئاستی جیھانی بریتین لە [[گەشەی دانیشتووان]]،<ref name="Crist2022">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Crist |یەکەم=Eileen |دوایین٢=Ripple |یەکەم٢=William j. |دوایین٣=Ehrlich |یەکەم٣=Paul r. |دوایین٤=Rees |یەکەم٤=William e. |دوایین٥=Wolf |یەکەم٥=Christopher |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Scientists' warning on population |ناونیشان=https://scientistswarning.forestry.oregonstate.edu/sites/default/files/Crist2022.pdf |journal=Science of the Total Environment |بەرگ=٨٤٥|bibcode=2022ScTEn.84557166C |doi=10.1016/j.scitotenv.2022.157166 |pmid=٣٥٨٠٣٤٢٨|article-number=157166}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Perkins |یەکەم=Sid |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=The best way to reduce your carbon footprint is one the government isn't telling you about |journal=Science |doi=10.1126/science.aan7083}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nordström |یەکەم=Jonas |دوایین٢=Shogren |یەکەم٢=Jason f. |دوایین٣=Thunström |یەکەم٣=Linda |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Do parents counter-balance the carbon emissions of their children? |journal=[[PLOS One]] |بەرگ=١٥|issue=4 |bibcode=2020PLoSO..1531105N |doi=10.1371/journal.pone.0231105 |pmc=٧١٥٩١٨٩|pmid=٣٢٢٩٤٠٩٨|وتەگێڕانەوە=It is well understood that adding to the population increases {{CO2}} emissions. |doi-access=free |article-number=e0231105}}</ref> سیاسەتە ئابوورییە [[نیۆلیبراڵیزم|نیۆلیبراڵییەکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harvey|یەکەم=David|ناونیشان=https://global.oup.com/academic/product/a-brief-history-of-neoliberalism-9780199283279?cc=us&lang=en&|سەردێڕ=A Brief History of Neoliberalism|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢٨٣٢٧-٩|پەڕە=١٧٣|بەستەری نووسەر=David Harvey (geographer)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rees |یەکەم=William e. |بەستەری نووسەر=William E. Rees |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Ecological economics for humanity's plague phase |ناونیشان=https://mahb.stanford.edu/wp-content/uploads/2019/11/EE-Rees-2020.pdf |journal=[[Ecological Economics (journal)|Ecological Economics]] |بەرگ=١٦٩|bibcode=2020EcoEc.16906519R |doi=10.1016/j.ecolecon.2019.106519 |وتەگێڕانەوە=the neoliberal paradigm contributes significantly to planetary unraveling. Neoliberal thinking treats the economy and the ecosphere as separate independent systems and essentially ignores the latter. |article-number=106519}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Jones |یەکەم=Ellie-Anne |دوایین٢=Stafford |یەکەم٢=Rick |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Neoliberalism and the Environment: Are We Aware of Appropriate Action to Save the Planet and Do We Think We Are Doing Enough? |journal=[[Earth (journal)|Earth]] |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=٣٣١–٣٣٩|bibcode=2021Earth...2..331J |doi=10.3390/earth2020019 |doi-access=free}}</ref> و [[گەشەی ئابووری]]ی خێرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cafaro |یەکەم=Philip |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Reducing Human Numbers and the Size of our Economies is Necessary to Avoid a Mass Extinction and Share Earth Justly with Other Species |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/359182950 |journal=Philosophia |بەرگ=٥٠|issue=5 |پەڕەکان=٢٢٦٣–٢٢٨٢|doi=10.1007/s11406-022-00497-w |وتەگێڕانەوە=Conservation biologists agree that humanity is on the verge of causing a mass extinction and that its primary driver is our immense and rapidly expanding global economy.}}</ref> بەکاربردنی لەڕادەبەدەر، چەوساندنەوەی لەڕادەبەدەر، [[پیسبوونی ژینگە|پیسبوون]]، و دارستانبڕین.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Badri |یەکەم=Adarsh |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Feeling for the Anthropocene: affective relations and ecological activism in the global South |ناونیشان=https://academic.oup.com/ia/article/100/2/731/7596599 |journal=International Affairs |زمان=en |بەرگ=١٠٠|issue=2 |پەڕەکان=٧٣١–٧٤٩|doi=10.1093/ia/iiae010 |issn=0020-5850}}</ref> ھەندێک لە کێشەکان، لەوانە گەرمبوونی جیھانی و لەدەستدانی زیندەفرەجۆری، وەک مەترسیی کارەساتبار بۆ مانەوەی ڕەگەزی مرۆڤ پێشنیار کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://scripps.ucsd.edu/news/new-climate-risk-classification-created-account-potential-existential-threats|سەردێڕ=New Climate Risk Classification Created to Account for Potential "Existential" Threats {{!}} Scripps Institution of Oceanography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170915210037/https://scripps.ucsd.edu/news/new-climate-risk-classification-created-account-potential-existential-threats |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Scripps Institution of Oceanography]] |وتەگێڕانەوە=A new study evaluating models of future climate scenarios has led to the creation of the new risk categories "catastrophic" and "unknown" to characterize the range of threats posed by rapid global warming. Researchers propose that unknown risks imply existential threats to the survival of humanity.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Torres |یەکەم=Phil |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://thebulletin.org/biodiversity-loss-existential-risk-comparable-climate-change9329|سەردێڕ=Biodiversity loss: An existential risk comparable to climate change |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160413235655/https://thebulletin.org/biodiversity-loss-existential-risk-comparable-climate-change9329 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Thebulletin.org]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Environmental impact}} {{شریتی دەروازە|ژینناسی}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 83nm5rtp82bxpgeyv725cw13hv0x1vs 0 293323 1570110 1566827 2026-03-30T20:32:28Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570110 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Global_cumulative_human_impact_on_the_ocean.png|وێنۆک|کۆیی کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ئۆقیانووس لەسەر ئاستی جیھان<ref name="Halpern2019">Halpern, B. S. , Frazier, M. , Afflerbach, J. et al. (2019) "Recent pace of change in human impact on the world's ocean." ''Scientific Reports'', '''9''': 11609. {{Doi|10.1038/s41598-019-47201-9}}.</ref><ref>Halpern, B. S. , Walbridge, S. , Selkoe, K. A. , Kappel, C. V. , Micheli, F. , D'agrosa, C. , Bruno, J. F. , Casey, K. S. , Ebert, C. , Fox, H. E. and Fujita, R. (2008) "A global map of human impact on marine ecosystems". ''Science'', '''319'''(5865): 948–952. {{Doi|10.1126/science.1149345}}.</ref>]] چالاکییەکانی مرۆڤ کاریگەری دەکەنە سەر ژیانی دەریایی و نیشتەجێگە دەریایییەکان لە ڕێگەی ڕاوەماسیی لەڕادەبەدەر، لەدەستدانی نیشتەجێگە، ناساندنی جۆرە داگیرکەرەکان، [[پیسبوونی دەریایی|پیسبوونی ئۆقیانووس]]، ترشبوونی ئۆقیانووس و گەرمبوونی ئۆقیانووس. ئەمانە کاریگەری دەکەنە سەر سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان و تۆڕە خۆراکییەکان و ڕەنگە ببنە ھۆی لێکەوتەگەلێک کە تا ئێستا بۆ [[زیندەفرەجۆری]] و بەردەوامیی شێوەکانی ژیانی دەریایی نەناسراون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژن}} [[پۆل:ژینناسیی دەریایی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4cqqg87chyvti0d7vywrkfeb4nj05ns 0 293324 1570104 1566979 2026-03-30T20:31:27Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570104 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Arboretum.westonbirt.750pix.jpg|وێنۆک|ڕەنگەکانی پاییز لە باخچەی داری وێستۆنبێرت، گلۆستێرشێر، ئینگلتەرا]] '''باخچەی دار''' (کۆ: '''باخچەکانی دار''') کۆمەڵەیەکی [[ڕوەکناسی|ڕووەکییە]] کە تەنھا لە [[دار]] و [[دەوەن]]ی جۆرە جیاوازەکان پێکدێت. مۆزەخانەیەکی زیندووی دار و ڕوەکە دارینەکانە، کە لەلایەن ڕێکخراوێکەوە دەڕوێنرێت و چاودێری دەکرێت کە پابەندە بە سەرپەرشتیکردنیان. لە بنەڕەتدا زیاتر وەک بەشێک لە باخچەیەکی گەورەتر یان پارکێک بۆ نموونەی جۆرە نانۆخۆیییەکان دروست دەکران، زۆرێک لە باخچە دارەکانی مۆدێرن لەناو باخچە ڕوەکییەکاندا وەک کۆمەڵەی زیندووی ڕوەکە دارینەکانن و لانی کەم بەشێکیان بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی مەبەستکراون. لە زمانی لاتینیدا، ئاربۆریتۆم شوێنێکە کە بە دار چێنراوە، نەک مەرج بێت بەم واتە دیاریکراوە بێت، و "arboretum" وەک وشەیەکی ئینگلیزی بۆ یەکەمجار تۆمارکراوە کە لەلایەن جۆن کڵاودیۆس لۆودۆن لە ساڵی ١٨٣٣ لە گۆڤاری باخەوان (The Gardener's Magazine) بەکارھێنراوە، بەڵام چەمکەکە پێش ئەو کاتەش لە مێژ بوو جێگیر بووبوو. باخچەیەکی دار کە تایبەت بێت بە ڕواندنی درەختە قۆچەکییەکان بە پاینیتۆم ناسراوە. باخچە دارە پسپۆڕییەکانی تر بریتین لە سالیسێتا ([[بی]])، پۆپوولێتا ([[سپیندار]])، و کوێرسێتا ([[بەڕوو]]). کۆمەڵە پەیوەندیدارەکان بریتین لە فروتیکێتۆم، کە لە وشەی [[زمانی لاتینی|لاتینی]] frutexەوە ھاتووە بە واتای دەوەن، کە زۆربەی جار وەک دەوەنستانێکە، و ڤیتیکێتۆم (لە وشەی لاتینی vitisەوە بە واتای مێو، کە بەتایبەتی ئاماژەیە بۆ [[دارمێو]]). ماڵی خورما [[سەوزەخانە|سەوزەخانەیەکی]] گەورەیە بۆ دارخورما و دارە ناسکەکانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ڕوەک}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Arboreta}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 10yp7b0tb1ag8b5toevkjgub2hrdqj3 0 293325 1570108 1566909 2026-03-30T20:32:07Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570108 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:E8236-Tamchy-dry-gulch.jpg|وێنۆک|شیوێکی وشک لە بیابانەکەی نزیک تامچی، [[قرغیزستان]]. ئەو چەمەی کە ڕەنگە لە ڕابردوودا بەدرێژاییی بنکی شیوەکەدا ڕۆیشتبێت، ئاراستەکەی گۆڕدراوە بۆ ئاریکێکی تەریب.]] '''شیو''' دۆڵێکی قووڵی ڤی-شێوەیە کە بەھۆی [[وەرینی|داماڵین]]ەوە دروست بووە. ڕەنگە جۆگەلەیەکی بچووک یان جێگەی وشکبووی [[جۆبار|چەمێکی]] تێدابێت و بەزۆری لە ڕووی قەبارەوە گەورەترە لە چاڵەبڕ.<ref name="dict-geological-terms">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩٧٦|ناونیشان=https://archive.org/details/dictionaryofgeol00amer/page/198/mode/2up|سەردێڕ=Dictionary of geological terms |پەڕە=١٩٩|وتەگێڕانەوە=a small revine; a small swallow cayon with smoothly included slopes and steep sides. Local in Far West}}</ref> بارانبارینی توندی لەناکاوی سەرەوەی شیوەکە ڕەنگە ببێتە ھۆی دروستبوونی لافاوی کتوپڕ لە بنکی شیوەکەدا. [[پەڕگە:Witches_Gulch_with_people_for_perspective_-_narrower.jpg|وێنۆک|شیوی ویچز کە لە دێڵزی ڕووباری ویسکۆنسن دۆزراوەتەوە]] لە ڕۆژھەڵاتی [[کەنەدا]]، شیو ئاماژەیە بۆ:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://geonames.nrcan.gc.ca/education/gen_e.php#gulch|سەردێڕ=Interesting and curious generic terms used in Canada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110926235804/http://geonames.nrcan.gc.ca/education/gen_e.php#gulch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٣|وێبگە=Interesting and curious generic terms used in Canada}}</ref> کەندەڵانێکی تەسک و قووڵ ([[نیوفاندلەند و لابرادۆر|نیوفاندلەند]]) کەناڵێکی تەسکی ئاوی سوێر ([[نۆڤا سکۆشیا]]) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دۆڵەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7shs45xdr7wkgywo4z3se8vockfnyhn 0 293326 1570101 1568023 2026-03-30T20:24:36Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570101 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Maldivesfish2.jpg|وێنۆک|ڕەفە مەرجانییەکان سیستمە ژینگەیییە دەریایییە ئاڵۆزەکان لەگەڵ [[زیندەفرەجۆری|زیندەفرەجۆرییەکی]] زەبەلاح پێکدەھێنن.]] '''سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان''' گەورەترین سیستمە ژینگەیییە ئاوییەکانی [[زەوی]]ین و لەو [[ئاوی سوێر|ئاوانەی کە ڕێژەیەکی بەرزی خوێیان تێدایە]] بوونیان ھەیە. ئەم سیستمە ژینگەیییانە جیاوازن لەگەڵ سیستمە ژینگەیییە ئاوە شیرینەکان، کە ڕێژەیەکی کەمتری [[خوێ|خوێیان]] تێدایە. ئاوە دەریایییەکان زیاتر لە ٧٠٪ی ڕووی زەوی دادەپۆشن و پێکدێن لە زیاتر لە ٩٧٪ی دابینکردنی ئاوی زەوی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oceanicinstitute.org/aboutoceans/aquafacts.html|سەردێڕ=Oceanic Institute |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190103114836/http://oceanicinstitute.org/aboutoceans/aquafacts.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.oceanicinstitute.org}}</ref> و ٩٠٪ی شوێنی نیشتەجێبوون لەسەر زەوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/ioc-oceans/focus-areas/rio-20-ocean/blueprint-for-the-future-we-want/marine-biodiversity/facts-and-figures-on-marine-biodiversity/|سەردێڕ=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/ioc-oceans/focus-areas/rio-20-ocean/blueprint-for-the-future-we-want/marine-biodiversity/facts-and-figures-on-marine-biodiversity/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.unesco.org |زمان=en}}</ref> ئاوی دەریا تێکڕای سوێرییەکەی ٣٥ بەشە لە ھەزار بەش ئاو. سوێریی ڕاستەقینە لە نێوان سیستمە ژینگەیییە دەریایییە جیاوازەکاندا دەگۆڕێت.<ref name="USEPA">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=United States Environmental Protection Agency |بەستەری نووسەر=United States Environmental Protection Agency |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.epa.gov/bioiweb1/aquatic/marine.html|سەردێڕ=Marine Ecosystems |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120801110637/http://www.epa.gov/bioiweb1/aquatic/marine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٠٦}}</ref> سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان دەکرێت دابەش بکرێن بۆ چەندین ناوچە بەپێی قووڵیی ئاو و تایبەتمەندییەکانی کەناراوەکان. ناوچەی [[ئۆقیانووس]]ی بەشە کراوە و فراوانەکەی ئۆقیانووسە کە تێیدا ئاژەڵانی وەک نەھەنگ، قرش و توونە دەژین. ناوچەی بێنتیک لە ژێرخانەکانی ژێر ئاو پێکدێت کە تێیدا زۆرێک لە بێبڕبڕەکان دەژین. ناوچەی نێوان ھەڵچوون و داچوون ئەو ناوچەیەیە کە دەکەوێتە نێوان ھەڵچوون و داچوونی بەرز و نزم. ناوچەکانی تری نزیک کەنار (neritic) دەکرێت دەشتە قووڕاوییەکان، مێرگەکانی گیای دەریایی، مانگرۆڤ، سیستمە بەردینەکانی نێوان ھەڵچوون و داچوون، زۆنگاوە سوێرەکان، ڕەفە مەرجانییەکان، دارستانەکانی کێڵپ و تاڤگەکان بگرێتەوە. لە ئاوە قووڵەکاندا، ڕەنگە کونی گەرمەئاوی ڕووبدەن کە تێیدا [[بەکتریا|بەکتریاکانی]] [[گۆگرد]]ی کیمیایی-پێکھاتە بنەمای تۆڕی خۆراک پێکدەھێنن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Marine ecosystems}} [[پۆل:ئاو]] [[پۆل:ژینگەناسیی سیستمەکان]] [[پۆل:ژینناسیی دەریایی]] [[پۆل:ئیکۆسیستەم]] [[پۆل:ژینگەناسیی ئاوی]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ienbr8g77d1feg5xtqle3ddc28toofx 0 293327 1570106 1566972 2026-03-30T20:31:47Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570106 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flora.png|چەپ|چوارچێوە|نەخشەیەکی سادەکراوی فلۆرای دوورگەیەک و ھەموو جۆرە ڕوەکەکانی، کە لەناو سندوقەکاندا نیشان دراون]] '''فلۆرا''' (کۆ: '''فلۆراس''' یان '''فلۆری''') ھەموو ژیانی [[ڕوەک|ڕووەکییە]] کە لە ناوچەیەکی دیاریکراو یان سەردەمێکی دیاریکراودا ھەیە، بەگشتی ڕوەکە ڕەسەنە (خۆماڵییە) سروشتییەکانن. زاراوەی ھاوتای بۆ [[گیانلەبەر|گیانلەبەران]] بریتییە لە ''[[گیانلەبەران|فۆنا]]''، و بۆ [[کوارگ|کوارگەکان]]، بریتییە لە ''فەنگا''.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kuhar |یەکەم=Francisco |دوایین٢=Furci |یەکەم٢=Giuliana |دوایین٣=Drechsler-Santos |یەکەم٣=Elisandro Ricardo |دوایین٤=Pfister |یەکەم٤=Donald H. |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Delimitation of Funga as a valid term for the diversity of fungal communities: the Fauna, Flora & Funga proposal (FF&F) |ناونیشان=https://imafungus.biomedcentral.com/articles/10.1007/BF03449441 |journal=IMA Fungus |زمان=en |بەرگ=٩|issue=2 |پەڕەکان=A٧١–A٧٤|doi=10.1007/BF03449441 |issn=2210-6359 |hdl-access=free}}</ref> ھەندێک جار [[بەکتریا]] و [[کوارگ|کوارگەکان]] وەک فلۆرا ئاماژەیان پێ دەکرێت وەک لە زاراوەکانی ''فلۆرای ڕیخۆڵە'' یان ''فلۆرای پێست'' بۆ مەبەستی دیاریکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://webster.com/cgi-bin/dictionary?va=flora|سەردێڕ=Merriam-Webster: America's Most Trusted Dictionary |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060430072626/http://webster.com/cgi-bin/dictionary?va=flora |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٠٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Clifford E. Starliper |دوایین٢=Rita Villella |دوایین٣=Patricia Morrison |دوایین٤=Jay Mathais |ناونیشان=https://pubs.usgs.gov/bitn/97-007/pdf/bitn97-007.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160201051144/http://pubs.usgs.gov/bitn/97-007/pdf/bitn97-007.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=John, D.M.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Sc4897dfM_MC|سەردێڕ=The Freshwater Algal Flora of the British Isles: An Identification Guide to Freshwater and Terrestrial Algae|دوایین٢=Whitton, B.A.|دوایین٣=Brook, A.J.|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٠٥١-٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژینناسی|ڕوەک|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Flora}} [[پۆل:ئۆرگانیزم]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sxykoin9cgduonsikg735b4slo6219o 0 293329 1570105 1566973 2026-03-30T20:31:37Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570105 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:CityPop_PercUrban-2018.png|alt=نەخشەی جیھانیی شارنشینی|وێنۆک|نەخشەی جیھانیی شارنشینی کە ڕێژەی شارنشینی و گەورەترین سەنتەرەکانی دانیشتووان لەسەر ئاستی جیھان نیشان دەدات بۆ ھەر وڵاتێک لە ساڵی ٢٠١٨دا، لەسەر بنەمای خەمڵاندنەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان.]] '''شارنشینی''' (یان '''urbanisation''' لە [[ئینگلیزیی بەریتانی|ئینگلیزیی بەریتانیدا]]) بریتییە لە گۆڕانی دانیشتووان لە [[ناوچەی گوندی|ناوچە گوندنشینەکانەوە]] بۆ [[ناوچەی شارنشین|ناوچە شارنشینەکان]]، کەمبوونی پەیوەندیداری ڕێژەی ئەو کەسانەی لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین، و ئەو شێوازانەی کە کۆمەڵگاکان لەگەڵ ئەم گۆڕانکارییەدا خۆیان دەگونجێنن. دەکرێت ھەروەھا بە واتای گەشەی دانیشتووان لە ناوچە شارنشینەکاندا بێت لەبری ناوچە گوندنشینەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://meshb.nlm.nih.gov/#/record/ui?name=Urbanization|سەردێڕ=MeSH Browser |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160316100546/http://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2014/MB_cgi?term=Urbanization |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=MeSH browser |وتەگێڕانەوە=The process whereby a society changes from a rural to an urban way of life. It refers also to the gradual increase in the proportion of people living in urban areas.}}</ref> ئەمە بە شێوەیەکی سەرەکی ئەو پرۆسەیەیە کە تێیدا [[شارۆچکە|شارۆچکەکان]] و [[شار|شارەکان]] پێکدێن و گەورەتر دەبن کاتێک خەڵکی زیاتر دەست دەکەن بە ژیان و کارکردن لە ناوچە ناوەندییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشان=http://demographicpartitions.org/urbanization-2013/|سەردێڕ=Urbanization in 2013 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181022011821/http://demographicpartitions.org/urbanization-2013/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=demographic partitions}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Urbanization}} [[پۆل:پلاندانانی شار]] [[پۆل:شۆڕشی پیشەسازی]] [[پۆل:کۆچی مرۆڤ]] 709tz4j2mmuhowygzkflpgvudo5s0i5 0 293330 1570107 1566965 2026-03-30T20:31:57Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570107 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Hopetoun_falls.jpg|وێنۆک|سەرنجێکی زۆر دراوە بە پاراستنی تایبەتمەندییە سروشتییەکانی [[تاڤگە]]کانی [[ھۆپتن]]، [[ئوسترالیا]]، لەگەڵ ڕێگادان بە چوونە ژوورەوەی سەردانیکەران]] '''پاراستنی سروشت''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Nature Conservation) [[فەلسەفەی ڕەوشت|فەلسەفەیەکی ئەخلاقی]] و بزووتنەوەیەکی پاراستنە کە سەرنج دەخاتە سەر پاراستنی جۆرەکان لە [[قڕان|لەناوچوون]]، و پاراستنی نیشتەجێگە یان ژینگە سروشتییەکان و گەڕاندنەوەیان، و بەرزکردنەوەی خزمەتگوزارییەکانی سیستمی ژینگەیی، و پاراستنی [[زیندەفرەجۆری]]. کۆمەڵێک بەھای پارێزەرانە ھەن کە لەسەری بنیاد نراوە، کە دەکرێت ڕێنمایی بکرێت بە بایۆسێنتریزم (زیندەچەقی)، مرۆڤچەقی، ژینگەچەقی، و ھەستپێکردن،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Newman, Varner, Lunquist|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/defending-biodiversity/9B7C54CA64EB0F71072AD4C80E505F5A|سەردێڕ=Defending Biodiversity|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٠٢٤١٠-٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210710135204/https://www.cambridge.org/core/books/defending-biodiversity/9B7C54CA64EB0F71072AD4C80E505F5A|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> [[ئایدیۆلۆژیا]] ژینگەیییەکان کە ئاگاداری کردارە ژینگەیییەکان و ناسنامەکانن. لەم دواییانەدا جووڵەیەک بەرەو پاراستنی بنەمابەند لەسەر بەڵگە ھەبووە کە داوای زیادکردنی بەکارھێنانی بەڵگە زانستییەکان دەکات بۆ باشترکردنی کاراییی ھەوڵەکانی پاراستن. تا ساڵی ٢٠١٨، ١٥٪ی زەوی و ٧٫٣٪ی [[ئۆقیانووس]]ەکان پارێزراون. زۆرێک لە داکۆکیکارانی پاراستنی ژینگە ئامانجێکیان داناوە کە پاراستنی ٣٠٪ی زەوییە وشکانی و دەریایییەکان بێت تا ساڵی ٢٠٣٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=MARRIS |یەکەم=EMMA |ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/environment/article/conservation-groups-call-for-protecting-30-percent-earth-2030|سەردێڕ=To ensure a stable planet, 30% of Earth needs protections by 2030 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211021092736/https://www.nationalgeographic.com/environment/article/conservation-groups-call-for-protecting-30-percent-earth-2030 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=National Geographic}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Nature conservation}} [[پۆل:پاراستنی ژینگە]] [[پۆل:پەرەسەندنی بەردەوام]] [[پۆل:ژینگە]] [[پۆل:دارەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4eqt2j40kttfczt8g8be219rcqblw37 0 293348 1570103 1567045 2026-03-30T20:31:00Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570103 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} '''ناوچەی چۆڵەوانیی بزنە سپی''' ناوچەیەکی چۆڵەوانیی دەستنیشانکراوی پارێزگایییە لە شاخە ڕۆکییەکانی کەنەدا لە [[ئەلبێرتا]]. لە ساڵی ١٩٦١ دامەزراوە و وەک یەکێک لە سێ ناوچە چۆڵەوانییەکەی ئەلبێرتا، توندترین جۆری پاراستنی حکوومیی بەردەست لە کەنەدا بۆی جێبەجێ دەکرێت. ھەموو گەشەپێدانێک قەدەغەیە و تەنھا گەشتکردن بە پێ ڕێگەپێدراوە. ڕاوکردن و ماسیگرتن ڕێگەپێدراو نین. دوو ناوچە چۆڵەوانییەکەی تری بریتین لە ناوچەی چۆڵەوانیی گۆست ڕیڤەر و ناوچەی چۆڵەوانیی سیفلێر و پێکەوە ھەر سێ ناوچەکە ڕووبەری {{Convert|249548.80|acres|ha}} پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} dezcd9jyv232gt8ce8d73yxt3i1hewn 0 293446 1569955 1569756 2026-03-30T12:01:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569955 wikitext text/x-wiki {{خوێندنەوە}} '''ھۆشیاریی فۆنیمیک''' بەشێکە لە ھۆشیاریی فۆنۆلۆژیک کە تێیدا بیسەران دەتوانن [[فۆنیم|فۆنیمەکان]] ببیستن، دەستنیشان بکەن و گۆڕانکارییان تێدا بکەن، کە بچووکترین یەکەی مێشکیی [[دەنگ]]ن و یارمەتیدەرن بۆ جیاکردنەوەی یەکەکانی واتا ([[مۆرفیم|مۆرفیمەکان]]). جیاکردنەوەی وشەی قسەکراوی «[[پشیلە]]» بۆ سێ فۆنیمی جیاواز، /ک/، /ئە/، و /ت/، پێویستی بە ھۆشیاریی فۆنیمیک ھەیە. لیژنەی نیشتمانیی خوێندنەوە بۆی دەرکەوتووە کە ھۆشیاریی فۆنیمیک [[خوێندنەوە]]ی وشە و تێگەیشتنی خوێندنەوەی منداڵان باشتر دەکات و یارمەتی منداڵان دەدات فێری ڕێنووس بن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nichd.nih.gov/publications/nrp/findings.cfm|سەردێڕ=Request Rejected |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080705194256/http://www.nichd.nih.gov/publications/nrp/findings.cfm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠٠٨|وێبگە=NICHD}}</ref> ھۆشیاریی فۆنیمیک بنەمایە بۆ فێربوونی فۆنیکس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.readingonline.org/critical/shanahan/panel.html|سەردێڕ=Reading Online - Critical Issues: The National Reading Panel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150709202631/http://www.readingonline.org/critical/shanahan/panel.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٢|وێبگە=Reading Online}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خوێندنەوە]] [[پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n48bld44vcjcnuj82b0rjeeg6l46ge9 0 293501 1569958 1569404 2026-03-30T12:02:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569958 wikitext text/x-wiki {{خوێندنەوە}} خوێندەواریی خێزانی تا ڕادەیەک نوێیە، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[کەنەدا]]، و [[ئەفریقای باشوور]] دەخرێتە واری پراکتیکەوە. == فەلسەفە == ڕەگەکانی خوێندەواریی خێزانی وەک ڕێگەیەکی پەروەردەیی لەو باوەڕەوە دێت کە «دایک و باوک یەکەم مامۆستای منداڵن.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.salisbury.edu/seidel/mayliteracycenter/FamilyLit.html|سەردێڕ=Salisbury University - May Literacy Center |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717185957/http://www.salisbury.edu/seidel/mayliteracycenter/FamilyLit.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> توێژینەوەکان دەریان خستووە ئەو گەورەساڵانەی ئاستی پەروەردەییان بەرزترە، مەیلیان ھەیە نەک تەنھا ببنە ھاووڵاتی بەرھەمھێنەر بە توانای کۆمەڵایەتی و ئابووریی باشترەوە لە کۆمەڵگەدا،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bowen|یەکەم=Howard|سەردێڕ=Investment in Learning. The Individual and Social Value of American Higher Education|بڵاوکەرەوە=The Johns Hopkins University Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٠-٨٠١٨-٥٥٣٠-٦|شوێن=Baltimore, MD}}</ref> بەڵکو منداڵەکانیشیان ئەگەری زۆرترە لە قوتابخانەدا سەرکەوتوو بن. دایک و باوکی خوێندەوار باشتر دەتوانن پاڵپشتیی فێربوونی منداڵەکانیان بکەن.<ref name="Centre for Family Literacy">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famlit.ca/resources/logicmodel.shtml|سەردێڕ=One moment, please... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717175854/http://www.famlit.ca/resources/logicmodel.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=[[Centre for Family Literacy]]}}</ref> دامەزراندنی بەرنامەکانی خوێندەواریی خێزانی کاریگەرترین ستراتیژییە بۆ زیادکردنی بەشداریی دایک و باوک و گەشەپێدانی خوێندەواری. مەبەستی مەنھەجی خوێندەواریی دایک و باوک زیادکردنی دەستکەوتی ئەکادیمیی قوتابیانە. کاتێک بەرنامەکانی خوێندەواریی خێزانی دادەمەزرێن، دایک و باوک دەبنە داکۆکیکار بۆ خوێندەواریی منداڵەکانیان. ھاوکات خوێندەواریی قوتابیان سەر دەکەوێت کاتێک دایک و باوک بەھێز دەکرێن. کاتێک دایک و باوک بەھێز دەکرێن دەبنە بەشداربووی چالاکی بە درێژایی ژیان لە پەروەردەی منداڵەکانیاندا.<ref name="familyliteracyprogram1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.familyliteracyprogram.org/|سەردێڕ=Florida Family Literacy Center Inc. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717193539/http://www.familyliteracyprogram.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خێزان]] [[پۆل:خوێندنەوە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rxi2znor42s9i8uq6w25pt3welusz7o 0 293511 1570210 1568679 2026-03-31T08:43:58Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570210 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[ئایەتوڵڵا]]ی گەورە موجەدید [[سەید|میرزا]] '''ئەبوو محەممەد موعیزددین محەممەد حەسەن حوسێنی شیرازی''' ({{Langx|fa|{{nq|ابومحمد معزالدین محمدحسن حسينى شيرازی}}}}، ٢٥ی نیسانی ١٨١٥ – ٢٠ی شوباتی ١٨٩٥)، بە سادەیی بە '''میرزا شیرازی''' ناسراوە، [[مەرجەع]]ێکی [[شیعە|شیعەی]] ئێران بووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://annabaa.org/arabic/historic/6656|سەردێڕ=المجدد الشيرازي الكبير |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=An-Nabaa Information Network |زمان=ar}}</ref> <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=al-Tehrani|یەکەم=Agha Buzurg|ناونیشان=http://alfeker.net/library.php?id=3324|سەردێڕ=Tabaqat A'lam al-Shia; al-Kiram al-Barara Fi al-Qarn al-Thalith Ashar|بڵاوکەرەوە=Dar Ihya' al-Turath al-Arabi|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=١٣|شوێن=Cairo, Egypt|پەڕەکان=٤٣٦|trans-title=Levels of the Notables of the Shia (13th Century)}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.islamicinsights.com/religion/history/ayatollah-mirza-shirazi.html|سەردێڕ=Ayatollah Mirza Shirazi |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=Islamic Insights}}</ref> <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=al-Wardi|یەکەم=Dr. Ali|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Yv17DwAAQBAJ|سەردێڕ=Lamahat Ijtima'iya Min Tarikh al-Iraq|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Dar al-Rashid|بەرگ=٣|شوێن=Beirut, Lebanon|پەڕەکان=٨٦–١٠٢|زمان=ar|trans-title=Social Glimpses From The History Of Iraq}}</ref> <ref name=":3">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hann|یەکەم=Geoff|سەردێڕ=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|دوایین٢=Dabrowska|یەکەم٢=Karen|دوایین٣=Townsend-Greaves|یەکەم٣=Tina|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Bradt Travel Guides|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٢-٤٨٨-٤|پەڕەکان=١٨٩}}</ref> <ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=Leader of the Tobacco Protest |ناونیشان=http://www.alanwar14.com/subject.php?id=122 |سەردێڕ=金沙游戏app下载大厅_手机客户端 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠ |وێبگە=www.alanwar14.com |زمان=ar |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161219091609/http://www.alanwar14.com/subject.php?id=122 |url-status=dead }}</ref> دوای مردنی [[مورتەزا ئەنساری]]، بە سەرکردەی باڵای شیعەکانی سەردەمی خۆی ناسرا، و ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا بەھۆی [[فەتوا]]کەی لە ساڵی ١٨٩١ دژی بەکارھێنانی [[تووتن]] لە شتێکدا کە بە [[شۆڕشی تووتن|ناڕەزایەتی تووتن]] ناسرا لە سەردەمی [[قاجاڕەکان|قاجاردا]].<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=al-Mirza al-Shirazi.. Head of the Tobacco revolution |ناونیشان=https://www.alrsool.info//arabic/famous/62 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.alrsool.info |زمان=ar}}</ref> لە لایەن شیعەکانەوە بە ''موجەدید'' (نوێکەرەوەی ئایین) سەدەی ١٣ی سەردەمی [[ڕۆژژمێری کۆچیی|ئیسلامی]] ناوزەد کراوە.. ==شۆڕشی تەمباک== [[شۆڕشی تووتن|ڕاپەڕینی تەمباک]] (١٨٩١–١٨٩٢) دوای ڕێککەوتنی [[ناسرەدین شا]]ی [[قاجاڕ]] لەگەڵ [[بەریتانیا]] سەبارەت بە پێدانی مافی بڕیاردان لەسەر تووتنی [[ئێران]] لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات بە بەریتانیا، و ڕژانی بێگانەکان بۆ ناو ئێران دەستی پێکرد. شیرازی نامەیەکی بۆ شا نارد و تێدا ناڕەزایەتی بەرامبەر ئەو ڕێککەوتنە دەربڕی و ھۆشداری دا کە دەبێتە ھۆی لاوازکردنی دەوڵەت، نامەکان چەند بارە بوونەوە بەبێ ئەوەی شا گرنگییان پێ بدات. بۆیە شیرازی [[فەتوا]] بەناوبانگەکەی دەرکرد کە تێیدا ھاتبوو: «بەکارھێنانی تەمباک و تووتن بە ھەر جۆرێک بێت، وەک جەنگان دژ بە ئیمامی خاوەن [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|عەسر و زەمان]] (ع) ھەژمار دەکرێت». پاشان فەتوایەکی تری بەدوایدا ھێنا بۆ ھۆشداریدان بە حکوومەت کە تێدا ھاتبوو: «ئەگەر ئیمتیازی تەمباک بە تەواوی ھەڵنەوەشێتەوە، لە ماوەی چل و ھەشت کاتژمێردا [[جیھاد]] ڕادەگەیەنم». کارادانەوەی ئێرانییەکان بۆ فەتواکە لە ڕێگەی [[بایکۆت]]کردنی بەکارھێنانی [[تووتن]] و ھاتنە سەر شەقام لە خۆپیشاندانی گەورە و دروستبوونی ئاڵۆزی لە چەندین شوێن بوو، ئەمەش حکومەتی ناچار کرد ئیمتیازەکە ھەڵبوەشێنێتەوە. == مردن == دوای تێپەڕاندنی سەردەمێکی پڕ لە ماندووبوون لە دوای ناڕەزایەتییەکانی تەمباک، شیرازی لە ڕۆژی چوارشەممە، ٢٠ی شوباتی ١٨٩٥ لە [[سامەڕا]] کۆچی دوایی کرد. پاشان تەرمەکەی گوازرایەوە بۆ [[نەجەف]] تاوەکو لە مەزارگەی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|ئیمام عەلی]] بنێژرێت.<ref>"al-Mirza al-Shiraz.. Sahib Thawrat al-Tinbak" [al-Mirza al-Shirazi.. Head of the Tobacco revolution]. www.alrsool.info (in Arabic). Retrieved 2020-04-23.</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mirza Shirazi}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیسلام}} [[پۆل:مردووانی ١٨٩٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٤]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] bdmlfalx8iax5g4gkk236sn6bsdyx8b 0 293543 1569961 1568775 2026-03-30T12:02:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569961 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=شەلمەنەسەر پێنجەم|ناوی خۆماڵی=[[پەڕگە:Assyrian cuneiform U12079 MesZL 748 and MesZL 749.svg|7px]][[پەڕگە:Assyrian cuneiform U1202D MesZL 10.svg|22px]][[File:Assyrian cuneiform U12072 MesZL 736.svg|26px]][[File:Assyrian cuneiform U12220 MesZL 552.svg|16px]][[File:Assyrian cuneiform U12261 MesZL 112.svg|16px]][[File:Assyrian cuneiform U12047 MesZL 121 or U12226 MesZL 120 or U1244F MesZL 122.svg|17px]]|زمانی ناوی خۆماڵی=نووسینی بزماری|image=Shalmaneser_V_crown_prince.png |ڕێکەوتی لەدایکبوون=سەدەی ٨ی پ.ز|ڕێکەوتی مردن=٧٢٢ پ.ز|نیشتەجێ=[[ئاشوور]]، [[بابل]]|ناوی تر=ئولوولایۆ|چالاکبوون=٧٢٧–٧٢٢ پ.ز}}'''شەلمەنەسەر پێنجەم''' ([[نووسینی بزماری|مێخی ئاشووریی نوێ]]: {{Lang|akk|[[پەڕگە:Assyrian cuneiform U12079 MesZL 748 and MesZL 749.svg|7px]][[پەڕگە:Assyrian cuneiform U1202D MesZL 10.svg|22px]][[File:Assyrian cuneiform U12072 MesZL 736.svg|26px]][[File:Assyrian cuneiform U12220 MesZL 552.svg|16px]][[File:Assyrian cuneiform U12261 MesZL 112.svg|16px]][[File:Assyrian cuneiform U12047 MesZL 121 or U12226 MesZL 120 or U1244F MesZL 122.svg|17px]]}}) {{Sfn|Bertin|1891}} {{Sfn|Yamada|Yamada|2017}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://oracc.museum.upenn.edu/rinap/rinap1/cbd/qpn-x-people/x00000080.html|سەردێڕ=rinap/rinap1/qpn-x-people/Salmanu-ašared[Shalmaneser V, king of Assyria] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220921232612/http://oracc.museum.upenn.edu/rinap/rinap1/cbd/qpn-x-people/x00000080.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Open Richly Annotated Cuneiform Corpus]]}}</ref> بە واتای «سەلمانوو لە پێشەنگدایە»؛ {{Sfn|Yamada|Yamada|2017}} [[عیبری تەوراتی]]: «שַׁלְמַנְאֶסֶר‎» پاشای [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] بوو لە ساڵی ٧٢٧ی [[پێش زایین]]ەوە تا کاتی لادان و مردنی لە ساڵی ٧٢٢ی پێش زایین. ھەرچەندە سەردەمی کورتخایەنی فەرمانڕەوایی شەلمەنەسەری پێنجەم لە سەرچاوە ھاوچەرخەکانەوە کەم ناسراوە، بەڵام بە داگیرکردنی [[سامیرە]] و ڕووخانی [[شانشینی ئیسرائیل]] ناسراوە، ھەرچەندە کۆتاییھێنان بەو ھەڵمەتە ھەندێک جار لەبری ئەو دەخرێتە پاڵ جێنشینەکەی، واتە [[سارگۆنی دووەم]]. شەلمەنەسەری پێنجەم ناسراوە بەوەی ھەڵمەتی بەرفراوانی لە خاکەکانی ڕۆژاوای ناوەندی [[ئاشوور]] ئەنجامداوە، نەک تەنھا دژی ئیسرائیلییەکان جەنگاوە، بەڵکو دژی شارە-دەوڵەتە [[فینیقییەکان]] و شانشینەکانی [[ئەنادۆڵ]]یش جەنگاوە. ھەرچەندە بە سەرکەوتوویی ھەندێک خاکی بە ئیمپراتۆریەتیی ئاشوورەوە لکاند، بەڵام ھەڵمەتەکانی بوونە ھۆی گەمارۆدانی درێژخایەن کە چەندین ساڵی خایاند، و ھەندێکیان تا کۆتایی سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەو بە چارەسەرنەکراوی مانەوە. بارودۆخی لادان و مردنی ڕوون نین، ھەرچەندە پێدەچێت بە توندوتیژی بووبێت، و دوورە لەوەی کە سارگۆنی دووەم میراتگری یاسایی ئەو بووبێت. ئەگەری ئەوە ھەیە سارگۆنی دووەم بە تەواوی بێگانە بووبێت و پەیوەندیی خوێنی پێوە نەبووبێت، ئەمەش وا دەکات شەلمەنەسەری پێنجەم ببێتە دوا پاشای خانەوادەی [[ئەداسیدە]]، کە نزیکەی ھەزار ساڵ فەرمانڕەوایی ئاشووریان کردبوو. شەلمەنەسەری پێنجەم ھەروەھا بە ناوی ئولوولایۆش ناسراوە ({{lang|akk|[[پەڕگە:Assyrian cuneiform U12079 MesZL 748 and MesZL 749.svg|7px]][[پەڕگە:Assyrian cuneiform U12317 or U1231A MesZL 20.svg|32px]][[File:Assyrian cuneiform U121A5 MesZL 815.svg|26px]][[File:Assyrian cuneiform U12000 MesZL 839.svg|13px]][[File:Assyrian cuneiform U12000 MesZL 839.svg|13px]]}}، بە واتای «ئەوەی لە مانگی ئولوولوودا [لەدایکبووە]»)، کە لەوانەیە ناوی کاتی لەدایکبوونی بووبێت، و لە ھەندێک سەرچاوەی ناھاوچەرخدا لەبری ناوی پاشایەتییەکەی، واتە شەلمەنەسەر، بەکارھاتووە. بەڵگەنامە فەرمییە ھاوچەرخەکانی سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەو، تەنھا ئاماژە بە پاشاکە دەکەن بە ناوی شەلمەنەسەر نەک ئولوولایۆ، ئەمەش بەو واتایەیە کە دوورە لەوەی ناوی دووەمیان ھەرگیز وەک ناوێکی فەرمیی پاشایەتی بەکارھێنرابێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shalmaneser V}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|عێراق}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] 55w8qimv6z5a4zz5k4t4drlxh2hfxwz 0 293544 1569957 1569406 2026-03-30T12:02:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569957 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی عیبری تەوراتی''' یان '''عیبری نەریتی'''، ئەو [[زمانی عیبری|زمانە عیبرییە]] کۆنەیە کە [[تەورات]] پێی نووسراوە و لەلایەن [[بەنی ئیسرائیل|ئیسرائیلییەکانەوە]] لە خاکی [[میسر]] و [[کەنعان]] ([[ئیسرائیل]] و خاکەکانی [[کەناری ڕۆژاوا و کەرتی غەززە|فەلەستین]]) بە تایبەتی قسەی پێدەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iso639-3.sil.org/code/hbo|سەردێڕ=hbo {{!}} ISO 639-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180330012616/http://www-01.sil.org:80/iso639-3/documentation.asp?id=hbo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/hbo|سەردێڕ=Hebrew, Ancient Language (HBO) – L1 & L2 Speakers, Status, Map, Endangered Level & Official Use {{!}} Ethnologue Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190602205005/https://www.ethnologue.com/language/hbo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://vocab.getty.edu/page/aat/300387829 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200204191135/http://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?find=&logic=AND&note=&subjectid=300387829 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> == مێژوو == زمانی [[عیبری]] [[زمانە سامییەکان|زمانێکی سامییە]] کە لە گرووپی [[کەنعان]]ی [[زمانە سامییەکان]]ی باکووری ڕۆژاواوە سەرچاوەی گرتووە. لە خاکی کەنعان وەک [[زار|زاراوەیەک]] دەستی بە گەشەکردن کرد و وردە وردە پەرەی سەند و بوو بە [[زمان|زمانێکی]] فەرمی. دوای ئەوەی تەورات دابەزی بۆ [[مووسا]] پێغەمبەری ئیسرائیلییەکان لەسەر چیای سینا، بووە یەکێک لە سەرچاوە گرنگەکانی زمانی عیبری. زمانی عیبری تووشی کاریگەری زۆر بوو لە ئەنجامی ئەو بارودۆخە سیاسییەی کە خاکی کەنعان بەھۆی [[شەڕ|داگیرکاری]] جۆراوجۆرەوە تووشی بووبوو. ھەندێک جار بەھێزی بوونی نەوەکانی ئیسرائیل ھەڵدەستا بۆ گەشەسەندن، بەتایبەتی لە سەردەمی پاشا [[سولەیمان]] ھەندێک جاریش بەھۆی شەڕ و وێرانکارییەکانی [[بەنی ئیسرائیل|نەوەکانی ئیسرائیل]] دادەڕما. گەورەترین وێرانکاری کە بەسەر زمانی عیبریدا ھات دیلێتی بابل بوو، کە بووە ھۆی لەدەستدانی زمانی عیبری لەسەر زمانی [[جوو|جوولەکەکان]] کە ڕوویان لە [[زمانی ئارامی|زمانی ئارامیی]] کرد تا ئەوان لە خاکی کەنعان بە دیل گیران. زمانی عیبری تەنھا وەک زمانێکی نووسراو مایەوە تا [[زایۆنیزم|بزووتنەوەی زایۆنیستی]] لەم دواییانەدا زیندووی کردەوە. == جیاوازی نێوان عیبری مۆدێرن و عیبری کلاسیک == بەھۆی ڕەوەندی جوولەکەکان و دەرکردنیان لە خاکی کەنعان بۆ ناوچە جیاوازەکانی جیھان، زمانی عیبری زیانێکی بەرچاوی بەرکەوت و بۆشایییەکی مێژوویی فراوان بوو. بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بە پلەی یەکەم وەک زمانێکی ئایینی ماوەتەوە. جگە لەوەش بەھۆی تێکەڵبوونی جوولەکەکان لەگەڵ گەلانی دیکە، ئیتر نەیانتوانی بە دروستی عیبری کلاسیک بڵێنەوە، چونکە زۆربەی ئەو گەلانە ھەمان کێشەیان لەگەڵ ئەلفوبێی عیبریدا نەبوو. '''تایبەتمەندییەکانی زمانی عیبری مۆدێرن بە بەراورد بە عیبری کلاسیک بریتین لە''': === بێژەکردنی پیتەکان === {| class="wikitable" border="1" !پیت !بێژەکردن بە عیبریی تەوراتی !بێژەکردن بە عیبریی نوێ |- |א |بێژە دەکرێت بە (ʔ) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |بێژە دەکرێت بە (ʔ) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |- bgcolor="#EFEFEF" |בּ, ב |پیتی בּ بێژە دەکرێت بە (/b/)، بەڵام پیتی ב بێژە دەکرێت بە (/v/) |پیتی בּ بێژە دەکرێت بە (/b/)، بەڵام پیتی ב بێژە دەکرێت بە (/v/) |- |גּ, ג '''(1)''' |پیتی גּ بێژە دەکرێت بە (/g/)، بەڵام پیتی ג بێژە دەکرێت بە (/ɣ/) |ھەردووکیان بێژە دەکرێن بە (/g/) |- bgcolor="#EFEFEF" |דּ, ד '''(2)''' |پیتی דּ بێژە دەکرێت بە (/d/)، بەڵام پیتی ד بێژە دەکرێت بە (/ð/) |ھەردووکیان بێژەکردنیان بووە بە (/d/) |- |ה |بێژە دەکرێت بە (/h/) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان لە "کۆتایی" وشەدا دادەنرێت |بێژە دەکرێت بە (/h/) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان لە "کۆتایی" وشەدا دادەنرێت |- bgcolor="#EFEFEF" |ו '''(3)''' |بێژە دەکرێت بە (/w/) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |بێژە دەکرێت بە (/v/) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |- |ז |بێژە دەکرێت بە (/z/) |بێژە دەکرێت بە (/z/) |- bgcolor="#EFEFEF" |ח '''(4)''' |بێژە دەکرێت بە (/ħ/) |بێژە دەکرێت بە (/χ/) |- |ט '''(5)''' |بێژە دەکرێت بە (/tˁ/) |بێژە دەکرێت بە (/t/) |- bgcolor="#EFEFEF" |י |بێژە دەکرێت بە (/j/)، یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |بێژە دەکرێت بە (/j/)، یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |- |כּ ךּ, כ ך |پیتی כּ ךּ بێژە دەکرێت بە (/k/)، بەڵام پیتی כ ך بێژە دەکرێت بە (/x/) |پیتی כּ ךּ بێژە دەکرێت بە (/k/)، بەڵام پیتی כ ך بێژە دەکرێت بە (/x/) |- bgcolor="#EFEFEF" |ל |بێژە دەکرێت بە (/l/) |بێژە دەکرێت بە (/l/) |- |מ ם |بێژە دەکرێت بە (/m/) |بێژە دەکرێت بە (/m/) |- bgcolor="#EFEFEF" |נ ן |بێژە دەکرێت بە (/n/) |بێژە دەکرێت بە (/n/) |- |ס |بێژە دەکرێت بە (/s/) |بێژە دەکرێت بە (/s/) |- bgcolor="#EFEFEF" |ע '''(6)''' |بێژە دەکرێت بە (/ʕ/) |بێژە دەکرێت بە (ʔ)، یان بێژە ناکرێت |- |פּ ףּ, פ ף |پیتی פּ ףּ بێژە دەکرێت بە (/p/)، بەڵام پیتی פ ף بێژە دەکرێت بە (/f/) |پیتی פּ ףּ بێژە دەکرێت بە (/p/)، بەڵام پیتی פ ף بێژە دەکرێت بە (/f/) |- bgcolor="#EFEFEF" |צ ץ '''(7)''' |بێژە دەکرێت بە (/sˁ/) |بێژە دەکرێت بە (/ts/) |- |ק '''(8)''' |بێژە دەکرێت بە (/kˁ/) |بێژە دەکرێت بە (/k/) |- bgcolor="#EFEFEF" |ר '''(9)''' |بێژە دەکرێت بە (/ɾ/) |بێژە دەکرێت بە (/ʁ/) واتە وەک ڕای فەڕەنسی |- |שׁ, שׂ |پیتی שׁ بێژە دەکرێت بە (/ʃ/)، بەڵام پیتی שׂ بێژە دەکرێت بە (/s/) |پیتی שׁ بێژە دەکرێت بە (/ʃ/)، بەڵام پیتی שׂ بێژە دەکرێت بە (/s/) |- bgcolor="#EFEFEF" |תּ, ת '''(10)''' |پیتەکە بێژە دەکرێت بە (/t/)، بەڵام پیتەکە بێژە دەکرێت بە (/θ/) |ھەردووکیان بێژە دەکرێت بە (/t/) |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Biblical Hebrew language}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|زمان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} g605dado4ef3mr7q7pbz4302h13dwcm 0 293551 1569960 1568965 2026-03-30T12:02:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569960 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=The Rip poster.jpg}}{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} '''تاڵانییەکە''' فیلمەکە لە چیرۆکێکی ڕاستەقینەی کاپتنی پۆلیسی ناوچەی مەیامی-دەید، کریس کاسیانۆ ئیلھامی وەرگرتووە،<ref name="Forbes(2026-01-16)">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mercuri |یەکەم=Monica |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/monicamercuri/2026/01/16/is-the-rip-based-on-a-true-story-inside-the-real-case-that-inspired-the-film/|سەردێڕ=Is ‘The Rip’ Based On A True Story? Inside The Real Case That Inspired The Film |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Forbes]]}}</ref> و باس لە چیرۆکی گرووپێک لە ئەفسەرانی پۆلیس دەکات کە لە کاتی ھەڵکوتانە سەر ئۆپەراسیۆنێکی پارەی شاردراوە، متمانەیان لەدەست دەدەن کاتێک ئەندامانی تیمەکە گومان لە یەکتر دەکەن کە ھەوڵی دزینی بڕێکی زۆر لە پارەی نەختێنە دەدەن. لەلایەن [[نێتفلیکس]] لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ بڵاوکرایەوە، و بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت. کۆمپانیای بەرھەمھێنان، [[ئارتیستس ئیکویتی]]، گرێبەستێکی بێ وێنەی لەگەڵ نێتفلیکس ئەنجامدا کە پاداشت بۆ ئەو کارمەندانە دابین دەکات کە لە بەرھەمھێنانی فیلمەکەدا بەشدارن ئەگەر لەسەر پلاتفۆرمی ستریمینگەکە ئەنجامێکی باش بەدەست بھێنێت. == چیرۆک == کاتێک کاپتن جاکی ڤێلێز لە بەشی پۆلیسی مەیامی-دەید دەکوژرێت، گومان دەخرێتە سەر یەکە تایبەتەکەی، تیمی تاکتیکی ماددە ھۆشبەرەکان (تی ئێن تی)، لە ناو دەنگۆی ئەوەی پۆلیسە گەندەڵەکان ماڵەکانی دەرمان دەبڕن. جێگرەکەی، لیوا دەین دومارس، زانیارییەکی پێدەگات دەربارەی ناونیشانێک لە [[ھایالیا]] و ڕێبەری لێکۆڵەرە ھاوکارەکانی، جەی دی بێرن، مایک ڕۆ، نوما باپتیست، و لۆلۆ سالازار دەکات، بۆ پشکنینی ماڵەکە بەدوای پارەی نایاساییدا. کاتێک دەپرسرێت چەند پارەیە، دومارس ژمارەیەکی جیاواز بە ھەر ئەندامێکی تیمەکە دەڵێت. دێزی مۆلینا، نەوەی خاوەن ماڵە کۆچکردووەکە، بە ناچاری ڕێگە بە تیمەکە دەدات بچنە ژوورەوە. لەوێ ٢٠ ملیۆن دۆلار پارەی نەختێنەی کارتێلی دەرمان دەدۆزنەوە، کە لە سەربانەکەدا شاردرابووەوە. دومارس، بە درککردن بەو مەترسییە گەورەیەی کە پەیوەستە بە دەستبەسەرداگرتنی بڕە پارەیەکی ئاوا زۆر، سەرپێچیی پرۆتۆکۆڵی ستاندارد دەکات. بە ڕەتکردنەوەی ئاگادارکردنەوەی فەرماندەیی باڵا، مۆبایلەکانی تیمەکەش زەوت دەکات. دوای ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نائارام لەگەڵ ئەفسەرە خۆماڵییەکان، تیمەکە خۆیان پڕچەک دەکەن کاتێک پارەکە لە شوێنەکەدا دەژمێرن، بەپێی ڕێکاری ستاندارد. ڕۆ بە نھێنی مۆبایلێکی کاتی (بێرنەر فۆن) بەکاردەھێنێت. دێزی ڕوونی دەکاتەوە کە ڕێنمایی کرابوو پشکی پارەکە پێشنیار بکات ئەگەر شوێنی حەشارگەکە دۆزرایەوە. دومارس گومانی لێ دەکات دوای ئەوەی دەزانێت کە ئەو پێشتر زانیاریدەری پۆلیس بووە. کاتێک پەیوەندییە نادیارەکان بۆ ماڵەکە ھەڕەشە لە تیمەکە دەکەن کە بڕۆن، بێرن ڕووبەڕووی دومارس دەبێتەوە لەسەر درۆکردن دەربارەی زانیارییە بنەڕەتییەکە، کە ئەو ڕەتیدەکاتەوە نیشانی بدات. بە ترسی ئەوەی لیواکە خۆی ئامادە دەکات بۆ دزینی پارەکە، بێرن پەیوەندی بە بریکاری [[دەزگای نەھێشتنی ماددە ھۆشبەرەکان|دی ئێی ئەی]] ماتی نیکس دەکات، کە ئەویش پێشنیاری ئەوە دەکات ڕەنگە دومارس دەستی لە کوشتنی ڤێلێزدا ھەبووبێت. بە درککردن بەوەی گەڕەکە چۆڵەکە لەژێر کۆنترۆڵی کارتێلدایە، بێرن بە تەنیا لێکۆڵینەوە لە ماڵێکی نزیک دەکات، و دێزی ئاگاداری ڕۆ دەکاتەوە کە گوێی لێبووە دومارس قەناعەتی بە باپتیست و سالازار کردووە تا یارمەتی بدەن لە تاڵانکردنی حەشارگەکە. کارەباکە دەبڕدرێت کاتێک ماڵەکە ڕووبەڕووی تەقەیەکی زۆر دەبێتەوە. سالازار بریندار دەبێت لەکاتێکدا دومارس و ڕۆ تەقەکەرەکان ڕاو دەنێن. بێرن لەگەڵ دیدەوانێکی کارتێل لە ماڵە دراوسێکەوە دەردەکەوێت، کە پەیوەندی بە سەرۆکەکەیەوە دەکات. ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە ئەوان ھێرشیان نەکردووەتە سەر لێکۆڵەرەکان و کارتێل ئامادەیە دەست لە پارەکەیان ھەڵبگرن، بەڵام ئاگاداریان دەکاتەوە کە ڕەنگە ڤێلێز لەلایەن ئەندامێکی تیمی خۆیەوە کوژرابێت. بێرن دژی دومارس دەوەستێتەوە، ڕۆ لە کاتی ململانێیەکەدا مۆبایلەکەی ون دەکات، و ماڵەکە ئاگر دەگرێت کاتێک نیکس دەگاتە ئەوێ. بە جێھێشتنی باپتیست و سالازار لەگەڵ دێزی، لێکۆڵەرەکانی تر ھاوڕێیەتی نیکس و جانتاکانی پارەکە دەکەن لە پشتی ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشدا. دومارس ئاشکرای دەکات کە ڤێلێز زانیارییەکەی بۆ ناردووە پێش ئەوەی بکوژرێت، بە پلانی بەکارھێنانی ماڵەکە وەک تەڵەیەک بۆ تیمی دزییە گەندەڵەکە. بۆ ناچارکردنیان بۆ جووڵە، وای لە ھەمووان کردووە بڕوا بکەن کە خۆی پارەکە دەدزێت. کاتێک پەیوەندیکەرە نادیارەکان ئاماژە بەو بڕە پارەیە دەکەن کە دومارس بە ڕۆی وتبوو، ئەو گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ڕۆ لەگەڵ تیمەکەدایە، کە نیکس و ئەفسەرەکانی ھایالیا دەگرێتەوە؛ نیکس و پیاوەکانی پەیوەندییە ھەڕەشەئامێزەکانیان کردبوو و تەقەیان لە ماڵەکە کردبوو، لەکاتێکدا ڕۆ ئاگرەکەی کردبووەوە. دومارس دواتر پلانەکەی لەگەڵ بێرن بەش کرد، کە ئەویش مۆبایلە کاتییەکەی ڕۆی لە کاتی ململانێیەکەدا دزیبوو، کە ڕۆ بەکاری دەھێنێت بۆ پشتڕاستکردنەوەی بەشداربوونی نیکس. نیکس تەقە دەکات، و شۆفێرەکەی لە شەڕی دواتردا دەکوژرێت لەکاتێکدا ڕۆ و دومارس بریندار دەبن. نیکس دان بەوەدا دەنێت کە ئەو و ڕۆ بۆسەیان بۆ ڤێلێز ناوەتەوە، بەڵام بێرن پێشتر دێلی برای کە بریکاری [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی|ئێف بی ئای]]یە ئاگادار کردبووەوە، بۆیە تیمەکە لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە گەمارۆ دەدرێن. ڕۆ لەلایەن دومارسەوە ڕاودەنرێت و دەستگیر دەکرێت، لەکاتێکدا نیکس بێرن دەخاتە ناو ڕاوەدوونانی ئۆتۆمبێلەوە بەڵام بە تەقە دەکوژرێت. دوای گۆڕینەوەی پارە دزراوەکە بەو کتێبی تەلەفۆنانەی کە داپیرەی دێزی کۆی کردبوونەوە، تیمەکە پارە ڕاستەقینەکە ڕادەست دەکەن. دێزییەکی سوپاسگوزار بیست لەسەدی دەستبەسەرداگرتنەکە وەردەگرێت بۆ ھاوکارییەکەی. لەسەر کەنار دەریاکە، دومارس و بێرن تەماشای خۆرھەڵاتن دەکەن بۆ یادی ڤێلێز.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|پۆلیس|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە نیوجیرسی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان کە لەسەر بنەمای ڕووداوە ڕاستەقینەکان دروستکراون]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] aszb3ybxuckpv8suw20vh7gdmqtgpk0 0 293566 1570029 1569755 2026-03-30T16:18:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Berossus}} 1570029 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''بێرۆسۆس''' (بێژە دەکرێت بە: {{IPAc-en|b|ə|ˈ|r|ɒ|s|ə|s}}) یان '''بۆرۆسۆس''' (بێژە دەکرێت بە: {{IPAc-en|b|ə|ˈ|r|oʊ|s|ə|s}} Βηρωσσός؛ ڕەنگە لە [[زمانی ئەکەدی|بابلی ئەکەدی کۆن]]:𒁹𒀭𒂗𒉺𒇻𒋙𒉡، وەرگیرابێت)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://oracc.museum.upenn.edu/blms/cbd/qpn/x000002460.html|سەردێڕ=blms/qpn/Umunagida[1] |وێبگە=Bilinguals in Late Mesopotamian Scholarship |زنجیرە=[[Open Richly Annotated Cuneiform Corpus]]}}</ref> نووسەرێکی [[شارستانیەتی بابل|بابلی]] بوو لە سەردەمی [[ماوەی ھێلینیستی|ھێلینیستی]] لە سەرەتای [[سەدەی سێیەمی پێش زایین]]، قەشەی بێل مەردووک و و [[فەلەکناس]] بوو کە بە زمانی [[گریکی کوەینە|یۆنانی کۆینێ]] دەینووسی. بەرھەمە ڕەسەنەکانی، لەوانەش ''بابیلۆنیاکا'' (بە [[زمانی یۆنانی کۆن|یۆنانی کۆن]]: Βαβυλωνιακά)، ون بوون، بەڵام پارچە پارچە لە ھەندێک وەرگێڕاندا ماونەتەوە، بە شێوەیەکی بەرچاو لە نووسینەکانی نووسەری [[بەرەبەیانی مەسیحییەت|سەرەتای مەسیحییەت]] یووسبیۆس لە سەدەی چوارەمی زایینی. {{Sfn|Talon|2001}} لەو دواییانەدا بێرۆسۆس لەگەڵ «Bēl-reʾû-shunu»، سەرۆک کاھینەکانی پەرستگای ئیساگیلا لە شاری [[بابل]] ناسێنراوە، وەک چۆن لە بەڵگەنامەیەکی ساڵی ٢٥٨ پێش زاییندا ئاماژەی پێکراوە. {{Sfn|Bach|2013}} ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|گەردوون|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Berossus}} [[پۆل:مردووانی سەدەی ٣یەمی پ.ز]] fhk6elkyjdmw2uzm50znzb0mdxkx6cp 0 293645 1569959 1569399 2026-03-30T12:02:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569959 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فۆڵکێتینگ''' ھەروەھا وەک '''پەرلەمانی دانمارک''' ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.thedanishparliament.dk/About_the_Danish_Parliament.aspx|سەردێڕ=About the Danish Parliament |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150825003755/http://www.thedanishparliament.dk/About_the_Danish_Parliament.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=thedanishparliament.dk}}</ref> یاسادانانی نیشتمانیی یەک-ماڵەیی ([[پەرلەمان]])ی [[شانشینی دانمارک]]ە — [[دانمارک|خودی دانمارک]] لەگەڵ [[دوورگەکانی فارۆ]] و [[گرینلاند]]. لە ساڵی ١٨٤٩ دامەزراوە، فۆڵکێتینگ [[ئەنجومەنی خواروو|ماڵی خواروو]]ی پەرلەمانێکی دوو-ماڵەیی بوو بە ناوی ڕیگسداگ تا ساڵی ١٩٥٣؛ [[ئەنجومەنی باڵا|ماڵی باڵا]] لاندستینگ بوو. فۆڵکێتینگ لە کۆشکی کریستیانسبۆرگ، لەسەر دوورگەی بچووکی سلۆتسھۆڵمێن لە ناوەندی [[کۆپنھاگن]] کۆدەبێتەوە. ھەموو یاساکان پەسەند دەکات، کابینە پەسەند دەکات، و سەرپەرشتی کاری حکوومەت دەکات. ھەروەھا بەرپرسیارە لە پەسەندکردنی بوودجەکانی دەوڵەت و پەسەندکردنی ھەژمارەکانی دەوڵەت. وەک لە دەستووری دانمارکدا دیاری کراوە، فۆڵکێتینگ دەسەڵات لەگەڵ پاشای فەرمانڕەوادا بەش دەکات؛ بەڵام لە کرداردا، ڕۆڵی پاشا تەنھا سنووردارە بە واژووکردنی ئەو یاسایانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە پەسەند کراون؛ ئەمەش دەبێت لە ماوەی ٣٠ ڕۆژدا لە دوای پەسەندکردن ئەنجام بدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت}} [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی دانمارکی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 29bdn291oh9mpyngn16oe0wa9tjobgb 1570019 1569959 2026-03-30T16:05:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Folketinget}} 1570019 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فۆڵکێتینگ''' ھەروەھا وەک '''پەرلەمانی دانمارک''' ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.thedanishparliament.dk/About_the_Danish_Parliament.aspx|سەردێڕ=About the Danish Parliament |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150825003755/http://www.thedanishparliament.dk/About_the_Danish_Parliament.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=thedanishparliament.dk}}</ref> یاسادانانی نیشتمانیی یەک-ماڵەیی ([[پەرلەمان]])ی [[شانشینی دانمارک]]ە — [[دانمارک|خودی دانمارک]] لەگەڵ [[دوورگەکانی فارۆ]] و [[گرینلاند]]. لە ساڵی ١٨٤٩ دامەزراوە، فۆڵکێتینگ [[ئەنجومەنی خواروو|ماڵی خواروو]]ی پەرلەمانێکی دوو-ماڵەیی بوو بە ناوی ڕیگسداگ تا ساڵی ١٩٥٣؛ [[ئەنجومەنی باڵا|ماڵی باڵا]] لاندستینگ بوو. فۆڵکێتینگ لە کۆشکی کریستیانسبۆرگ، لەسەر دوورگەی بچووکی سلۆتسھۆڵمێن لە ناوەندی [[کۆپنھاگن]] کۆدەبێتەوە. ھەموو یاساکان پەسەند دەکات، کابینە پەسەند دەکات، و سەرپەرشتی کاری حکوومەت دەکات. ھەروەھا بەرپرسیارە لە پەسەندکردنی بوودجەکانی دەوڵەت و پەسەندکردنی ھەژمارەکانی دەوڵەت. وەک لە دەستووری دانمارکدا دیاری کراوە، فۆڵکێتینگ دەسەڵات لەگەڵ پاشای فەرمانڕەوادا بەش دەکات؛ بەڵام لە کرداردا، ڕۆڵی پاشا تەنھا سنووردارە بە واژووکردنی ئەو یاسایانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە پەسەند کراون؛ ئەمەش دەبێت لە ماوەی ٣٠ ڕۆژدا لە دوای پەسەندکردن ئەنجام بدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Folketinget}} [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی دانمارکی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m351armovyq0wy708l0noe8doozpmnj 1 293657 1570036 1569092 2026-03-30T16:32:47Z ~2026-19636-06 75458 /* Kurde */ بەشی نوێ 1570036 wikitext text/x-wiki == کوردی == . [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-19128-43|&#126;2026-19128-43]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-19128-43|talk]]) ١٨:٥٨، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == Kurde == nz [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-19636-06|&#126;2026-19636-06]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-19636-06|talk]]) ١٦:٣٢، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ayacfcs9o2p651ojweniutbz5sn3a8m 1570143 1570036 2026-03-30T23:09:55Z ~2026-19843-60 75471 /* کوردی */ بەشی نوێ 1570143 wikitext text/x-wiki == کوردی == . [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-19128-43|&#126;2026-19128-43]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-19128-43|talk]]) ١٨:٥٨، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == Kurde == nz [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-19636-06|&#126;2026-19636-06]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-19636-06|talk]]) ١٦:٣٢، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == کوردی == رەوشت [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-19843-60|&#126;2026-19843-60]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-19843-60|talk]]) ٢٣:٠٩، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) o20uysumngxl3l9t7waud11wh1z982q 0 293716 1570024 1569827 2026-03-30T16:12:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Origanum vulgare}} 1570024 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} {{Taxobox|image=Origanum vulgare - harilik pune.jpg|image_width=220px|image_caption=|regnum=[[Plantae]]|unranked_classis=|unranked_ordo=|ordo=|familia=|genus=''[[مەرزەوشە (جۆر]]''|species='''''O. vulgare'''''|binomial=''Origanum vulgare''|binomial_authority=[[Carolus Linnaeus|L.]]}} [[پرونده:Illustration_Origanum_vulgare0.jpg|وێنۆک|ئەزبۆڵە (ڕووەک)]] '''ئەزبۆڵە ، مەرزەوشە، جاترەی کێوی یان ئۆریگانۆ''' (ناوی زانستی: ''Origanum vulgare'' ) ناوی [[جۆر (ژینناسی)|جۆرێکە]] لە ڕووەکی گیایی کە ڕەگەزی یان [[جنس (ژینناسی)|جۆری]] Origanum .ناسراوە وەک بەهاراتی کوتراو بەکاردێت و دەرمانیشە بۆ هەناسە. {{پۆلی کۆمنز|Origanum vulgare}} [[پۆل:گژوگیاکانی ئاسیا]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا]] [[پۆل:گژوگیاکان]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] b6o94fherxgire8mgjfbzs10bjtjiuz 1570044 1570024 2026-03-30T17:00:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]، [[دەروازە:ڕوەک|ڕوەک]] و [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]] 1570044 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} {{Taxobox|image=Origanum vulgare - harilik pune.jpg|image_width=220px|image_caption=|regnum=[[Plantae]]|unranked_classis=|unranked_ordo=|ordo=|familia=|genus=''[[مەرزەوشە (جۆر]]''|species='''''O. vulgare'''''|binomial=''Origanum vulgare''|binomial_authority=[[Carolus Linnaeus|L.]]}} [[پرونده:Illustration_Origanum_vulgare0.jpg|وێنۆک|ئەزبۆڵە (ڕووەک)]] '''ئەزبۆڵە ، مەرزەوشە، جاترەی کێوی یان ئۆریگانۆ''' (ناوی زانستی: ''Origanum vulgare'' ) ناوی [[جۆر (ژینناسی)|جۆرێکە]] لە ڕووەکی گیایی کە ڕەگەزی یان [[جنس (ژینناسی)|جۆری]] Origanum .ناسراوە وەک بەهاراتی کوتراو بەکاردێت و دەرمانیشە بۆ هەناسە. {{پۆلی کۆمنز|Origanum vulgare}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی|ڕوەک|خۆراک}} [[پۆل:گژوگیاکانی ئاسیا]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا]] [[پۆل:گژوگیاکان]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] sr0siovbr9g0505hunsdmx85chbxepo 0 293751 1570023 1569831 2026-03-30T16:12:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ani}} 1570023 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئانی''' ({{Langx|hy|Անի}}؛ بە [[یۆنانی]]: Ἄνιον؛ {{Langx|la|Abnicum}}) شارێکی [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەی ناوەڕاست]]ی [[ئەرمەنی]] وێرانە کە ئێستا دەکەوێتە پارێزگای [[پارێزگای قەرس|قەرس]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] و لە تەنیشت [[سنووری ئەرمەنستان و تورکیا|سنوورە]] داخراوەکەی [[ئەرمەنستان]]. لە نێوان ساڵانی ٩٦١ و ١٠٤٥، ئانی پایتەختی شانشینی ئەرمەنیی باگراتوونی بوو کە بەشێکی زۆری [[ئەرمەنستان]]ی ئێستا و ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی دەگرتەوە. ئەم شارە ناودارە زۆرجار بە «شاری ١٠٠١ کڵێسا» ناودەبرا، ھەرچەندە ژمارەی ڕاستەقینەیان زۆر کەمتر بوو. تا ئێستا، ٥٠ کڵێسا، ٣٣ [[پەرستگای دەشکەوتی]] و ٢٠ [[پەرستگا]]ی بچووک لەلایەن شوێنەوارناسان و مێژوونووسانەوە دۆزراونەتەوە. ئانی لەسەر چەندین ڕێگای بازرگانی ھەڵکەوتبوو، و زۆریی باڵەخانە ئایینییەکان، کۆشکەکان و قەڵا پێشکەوتووەکانی، ئەم شارەی لە ناوەندە شارنشینەکانی تری ھاوچەرخی ناو شانشینی ئەرمەنی جیا دەکردەوە. یەکێک لە دیارترین باڵەخانەکانی، کاتدراڵی ئانی بوو، کە پەیوەستە بە نموونە سەرەتایییەکانی تەلارسازیی گۆتیک و زانایان باس لەوە دەکەن کە کاریگەریی لەسەر کاتدراڵە گەورەکانی [[ئەورووپا]] لە شێوازە گۆتیک و ڕۆمانسکە سەرەتایییەکاندا ھەبووە؛ تاقە کەوانەیییەکانی تا لانی کەم دوو سەدەی تر لە کاتدراڵەکانی ئەورووپادا نەبینران. لە لووتکەی گەشەسەندنیدا، ئانی یەکێک بوو لە گەورەترین شارەکانی جیھان، کە ڕەنگە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کەس بووبێت، ھەرچەندە بەھۆی سنوورداریی ڕووبەرەکەیەوە مێژوونووسان گومانیان لەو خەمڵاندنە ھەبووە.<ref>Ghafadaryan, Karo (1974). "Ani". Armenian Soviet Encyclopedia (in Armenian). Vol. I. Armenian Academy of Sciences. pp. 407–412.</ref><ref>Joel Mokyr. The Oxford Encyclopedia of Economic History. Oxford: Oxford University Press, 2003, p. 157: "The struggle against Persian, Byzantine, and Arab political and economic domination, however, led to the restoration of the Armenian Kingdom (885–1045). Crafts and agricultural prospered. Its capital, Ani, famous for Armenian classical architecture, became one of the biggest cities in the world."</ref><ref>https://archive.org/details/appreciationofby0000rice</ref><ref>https://www.economist.com/europe/2006/06/15/haunted-by-history</ref><ref>(in Armenian) Hakobyan, Tadevos. (1980). Anii patmutyun, hnaguyn zhamanaknerits minchev 1045 t. [The History of Ani, from Ancient Times until 1045], vol. 1. Yerevan: Yerevan State University Press, pp. 214–217.</ref><ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911), "Ani" , Encyclopædia Britannica, vol. 2 (11th ed.), Cambridge University Press, p. 47</ref> ئانی کە بە شکۆمەندییەکەی ناوبانگی دەرکردبوو، لە ساڵی ١٢٣٦دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] تاڵان کرا. ئانی ھەرگیز لە بوومەلەرزە وێرانکەرەکەی ساڵی ١٣١٩ و، لەوەش گرنگتر، لە گۆڕانی ڕێگا بازرگانییە ناوچەیییەکان چاک نەبووەوە و تا سەدەی ١٧ بە تەواوی چۆڵ کرا. ئانی ھێمایەکی کولتووری، ئایینی و میراتی نەتەوەیی ناسراوە بۆ [[ئەرمەنییەکان]]. بە وتەی ڕازمیک پانۆسیان، ئانی یەکێکە لە دیارترین و «بەرجەستەترین» ھێماکانی مەزنیی ڕابردووی ئەرمەن و سەرچاوەی شانازییە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، خرایە ناو [[پێڕست]]ی شوێنەوارە جیھانییەکانی [[یوونێسکۆ]]. دوای دوو دەیە لە ھەوڵە نێونەتەوەیییە بەردەوامەکان، شوێنەواری ئانی لە ناوچەیەکی ململانێ و ناسەقامگیریی [[جیۆپۆلیتیک]]ییەوە گۆڕاوە بۆ ناوەندێکی گەشتیاریی کولتووری کە دەکرێت ببێتە ھۆی ھاندانی ئاڵوگۆڕی کولتووری و قووڵکردنەوەی تێگەیشتنی مێژوویی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Ani}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] h5zncdg47uyfreofi05j3fnln76hb19 1570045 1570023 2026-03-30T17:01:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەرمەنستان|ئەرمەنستان]]، [[دەروازە:یۆنان|یۆنان]]، [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]]، [[دەروازە:چاند|چاند]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:نژیاروانی|نژیاروانی]] 1570045 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئانی''' ({{Langx|hy|Անի}}؛ بە [[یۆنانی]]: Ἄνιον؛ {{Langx|la|Abnicum}}) شارێکی [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەی ناوەڕاست]]ی [[ئەرمەنی]] وێرانە کە ئێستا دەکەوێتە پارێزگای [[پارێزگای قەرس|قەرس]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] و لە تەنیشت [[سنووری ئەرمەنستان و تورکیا|سنوورە]] داخراوەکەی [[ئەرمەنستان]]. لە نێوان ساڵانی ٩٦١ و ١٠٤٥، ئانی پایتەختی شانشینی ئەرمەنیی باگراتوونی بوو کە بەشێکی زۆری [[ئەرمەنستان]]ی ئێستا و ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی دەگرتەوە. ئەم شارە ناودارە زۆرجار بە «شاری ١٠٠١ کڵێسا» ناودەبرا، ھەرچەندە ژمارەی ڕاستەقینەیان زۆر کەمتر بوو. تا ئێستا، ٥٠ کڵێسا، ٣٣ [[پەرستگای دەشکەوتی]] و ٢٠ [[پەرستگا]]ی بچووک لەلایەن شوێنەوارناسان و مێژوونووسانەوە دۆزراونەتەوە. ئانی لەسەر چەندین ڕێگای بازرگانی ھەڵکەوتبوو، و زۆریی باڵەخانە ئایینییەکان، کۆشکەکان و قەڵا پێشکەوتووەکانی، ئەم شارەی لە ناوەندە شارنشینەکانی تری ھاوچەرخی ناو شانشینی ئەرمەنی جیا دەکردەوە. یەکێک لە دیارترین باڵەخانەکانی، کاتدراڵی ئانی بوو، کە پەیوەستە بە نموونە سەرەتایییەکانی تەلارسازیی گۆتیک و زانایان باس لەوە دەکەن کە کاریگەریی لەسەر کاتدراڵە گەورەکانی [[ئەورووپا]] لە شێوازە گۆتیک و ڕۆمانسکە سەرەتایییەکاندا ھەبووە؛ تاقە کەوانەیییەکانی تا لانی کەم دوو سەدەی تر لە کاتدراڵەکانی ئەورووپادا نەبینران. لە لووتکەی گەشەسەندنیدا، ئانی یەکێک بوو لە گەورەترین شارەکانی جیھان، کە ڕەنگە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کەس بووبێت، ھەرچەندە بەھۆی سنوورداریی ڕووبەرەکەیەوە مێژوونووسان گومانیان لەو خەمڵاندنە ھەبووە.<ref>Ghafadaryan, Karo (1974). "Ani". Armenian Soviet Encyclopedia (in Armenian). Vol. I. Armenian Academy of Sciences. pp. 407–412.</ref><ref>Joel Mokyr. The Oxford Encyclopedia of Economic History. Oxford: Oxford University Press, 2003, p. 157: "The struggle against Persian, Byzantine, and Arab political and economic domination, however, led to the restoration of the Armenian Kingdom (885–1045). Crafts and agricultural prospered. Its capital, Ani, famous for Armenian classical architecture, became one of the biggest cities in the world."</ref><ref>https://archive.org/details/appreciationofby0000rice</ref><ref>https://www.economist.com/europe/2006/06/15/haunted-by-history</ref><ref>(in Armenian) Hakobyan, Tadevos. (1980). Anii patmutyun, hnaguyn zhamanaknerits minchev 1045 t. [The History of Ani, from Ancient Times until 1045], vol. 1. Yerevan: Yerevan State University Press, pp. 214–217.</ref><ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911), "Ani" , Encyclopædia Britannica, vol. 2 (11th ed.), Cambridge University Press, p. 47</ref> ئانی کە بە شکۆمەندییەکەی ناوبانگی دەرکردبوو، لە ساڵی ١٢٣٦دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] تاڵان کرا. ئانی ھەرگیز لە بوومەلەرزە وێرانکەرەکەی ساڵی ١٣١٩ و، لەوەش گرنگتر، لە گۆڕانی ڕێگا بازرگانییە ناوچەیییەکان چاک نەبووەوە و تا سەدەی ١٧ بە تەواوی چۆڵ کرا. ئانی ھێمایەکی کولتووری، ئایینی و میراتی نەتەوەیی ناسراوە بۆ [[ئەرمەنییەکان]]. بە وتەی ڕازمیک پانۆسیان، ئانی یەکێکە لە دیارترین و «بەرجەستەترین» ھێماکانی مەزنیی ڕابردووی ئەرمەن و سەرچاوەی شانازییە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، خرایە ناو [[پێڕست]]ی شوێنەوارە جیھانییەکانی [[یوونێسکۆ]]. دوای دوو دەیە لە ھەوڵە نێونەتەوەیییە بەردەوامەکان، شوێنەواری ئانی لە ناوچەیەکی ململانێ و ناسەقامگیریی [[جیۆپۆلیتیک]]ییەوە گۆڕاوە بۆ ناوەندێکی گەشتیاریی کولتووری کە دەکرێت ببێتە ھۆی ھاندانی ئاڵوگۆڕی کولتووری و قووڵکردنەوەی تێگەیشتنی مێژوویی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Ani}} {{شریتی دەروازە|ئەرمەنستان|یۆنان|تورکیا|چاند|جوگرافیا|نژیاروانی}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] q7o57ufvmrh73sfnp7nh997b0yz72up 1570100 1570045 2026-03-30T20:02:16Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570100 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئانی''' ({{Langx|hy|Անի}}؛ بە [[یۆنانی]]: Ἄνιον؛ {{Langx|la|Abnicum}}) شارێکی [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەی ناوەڕاست]]ی [[ئەرمەنی]] وێرانە کە ئێستا دەکەوێتە پارێزگای [[پارێزگای قەرس|قەرس]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] و لە تەنیشت [[سنووری ئەرمەنستان و تورکیا|سنوورە]] داخراوەکەی [[ئەرمەنستان]]. لە نێوان ساڵانی ٩٦١ و ١٠٤٥، ئانی پایتەختی شانشینی ئەرمەنیی باگراتوونی بوو کە بەشێکی زۆری [[ئەرمەنستان]]ی ئێستا و ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی دەگرتەوە. ئەم شارە ناودارە زۆرجار بە «شاری ١٠٠١ کڵێسا» ناودەبرا، ھەرچەندە ژمارەی ڕاستەقینەیان زۆر کەمتر بوو. تا ئێستا، ٥٠ کڵێسا، ٣٣ [[پەرستگای دەشکەوتی]] و ٢٠ [[پەرستگا]]ی بچووک لەلایەن شوێنەوارناسان و مێژوونووسانەوە دۆزراونەتەوە. ئانی لەسەر چەندین ڕێگای بازرگانی ھەڵکەوتبوو، و زۆریی باڵەخانە ئایینییەکان، کۆشکەکان و قەڵا پێشکەوتووەکانی، ئەم شارەی لە ناوەندە شارنشینەکانی تری ھاوچەرخی ناو شانشینی ئەرمەنی جیا دەکردەوە. یەکێک لە دیارترین باڵەخانەکانی، کاتدراڵی ئانی بوو، کە پەیوەستە بە نموونە سەرەتایییەکانی تەلارسازیی گۆتیک و زانایان باس لەوە دەکەن کە کاریگەریی لەسەر کاتدراڵە گەورەکانی [[ئەورووپا]] لە شێوازە گۆتیک و ڕۆمانسکە سەرەتایییەکاندا ھەبووە؛ تاقە کەوانەیییەکانی تا لانی کەم دوو سەدەی تر لە کاتدراڵەکانی ئەورووپادا نەبینران. لە لووتکەی گەشەسەندنیدا، ئانی یەکێک بوو لە گەورەترین شارەکانی جیھان، کە ڕەنگە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کەس بووبێت، ھەرچەندە بەھۆی سنوورداریی ڕووبەرەکەیەوە مێژوونووسان گومانیان لەو خەمڵاندنە ھەبووە.<ref>Ghafadaryan, Karo (1974). "Ani". Armenian Soviet Encyclopedia (in Armenian). Vol. I. Armenian Academy of Sciences. pp. 407–412.</ref><ref>Joel Mokyr. The Oxford Encyclopedia of Economic History. Oxford: Oxford University Press, 2003, p. 157: "The struggle against Persian, Byzantine, and Arab political and economic domination, however, led to the restoration of the Armenian Kingdom (885–1045). Crafts and agricultural prospered. Its capital, Ani, famous for Armenian classical architecture, became one of the biggest cities in the world."</ref><ref>https://archive.org/details/appreciationofby0000rice</ref><ref>https://www.economist.com/europe/2006/06/15/haunted-by-history</ref><ref>(in Armenian) Hakobyan, Tadevos. (1980). Anii patmutyun, hnaguyn zhamanaknerits minchev 1045 t. [The History of Ani, from Ancient Times until 1045], vol. 1. Yerevan: Yerevan State University Press, pp. 214–217.</ref><ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911), "Ani" , Encyclopædia Britannica, vol. 2 (11th ed.), Cambridge University Press, p. 47</ref> ئانی کە بە شکۆمەندییەکەی ناوبانگی دەرکردبوو، لە ساڵی ١٢٣٦دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] تاڵان کرا. ئانی ھەرگیز لە بوومەلەرزە وێرانکەرەکەی ساڵی ١٣١٩ و، لەوەش گرنگتر، لە گۆڕانی ڕێگا بازرگانییە ناوچەیییەکان چاک نەبووەوە و تا سەدەی ١٧ بە تەواوی چۆڵ کرا. ئانی ھێمایەکی کولتووری، ئایینی و میراتی نەتەوەیی ناسراوە بۆ [[ئەرمەنییەکان]]. بە وتەی ڕازمیک پانۆسیان، ئانی یەکێکە لە دیارترین و «بەرجەستەترین» ھێماکانی مەزنیی ڕابردووی ئەرمەن و سەرچاوەی شانازییە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، خرایە ناو [[پێڕست]]ی شوێنەوارە جیھانییەکانی [[یوونێسکۆ]]. دوای دوو دەیە لە ھەوڵە نێونەتەوەیییە بەردەوامەکان، شوێنەواری ئانی لە ناوچەیەکی ململانێ و ناسەقامگیریی [[جیۆپۆلیتیک]]ییەوە گۆڕاوە بۆ ناوەندێکی گەشتیاریی کولتووری کە دەکرێت ببێتە ھۆی ھاندانی ئاڵوگۆڕی کولتووری و قووڵکردنەوەی تێگەیشتنی مێژوویی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ani}} {{شریتی دەروازە|ئەرمەنستان|یۆنان|تورکیا|چاند|جوگرافیا|نژیاروانی}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] gbpt07cebbq9gvw3wz1auf2ah7tvzje 0 293788 1569954 1569821 2026-03-30T12:01:36Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569954 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Infobox book|<!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --> | name = Fight Club | image = Fightclubcvr.jpg | author = [[Chuck Palahniuk]] | country = United States | language = English | genre = [[Postmodern literature|Postmodernism]],<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Graham |یەکەم١=Matt |سەردێڕ=Postmodernism, Twenty-First Century Culture, and American Fiction: Establishing the Continuum |ڕێکەوت=٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Taylor & Francis]] |پەڕە=٢٠٣|وتەگێڕانەوە=Fight Club's delayed popularity - the book initially sold poorly until the release of the film, which similarly achieved better sales on video/DVD than in the box office (Keesey., 2016) - intersects with post-9/11 American culture, suggesting an overlap between postmodern fiction and a post- Fukuyamian reassessment of history. Jesse Kavadlo (2009, p.105) notes that Fight Club}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kayhan |یەکەم١=Sezen |سەردێڕ=Fragments of Tragedy in Postmodern Film |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge Scholars Publishing]] |شوێن=[[Cambridge]] |پەڕە=٣٣|وتەگێڕانەوە=Fight Club's delayed popularity - the book initially sold poorly until the release of the film, which similarly achieved better sales on video/DVD than in the box office - intersects with post-9/11 American culture, suggesting an overlap between postmodern fiction and a post- Fukuyamian reassessment of history.{{nbsp}}... Postmodern literature fictionalizes actual historical events, refers to many other texts, has a certain sense of black humour and generally uses irony. Through magic-realism it often uses imaginary themes and subjects, or through hyper-reality it can focus on the replacement of the real by simulations. Paranoia and violence (Fight Club, A Clockwork Orange) are other two major themes of postmodern literature.}}</ref> [[satire]] | publisher = [[W. W. Norton & Company|W. W. Norton]] | isbn = 0-393-03976-5 }} '''''یانەی شەڕکردن''''' رۆمانێکی ١٩٩٦ ی چەک پاڵەنیکە. ڕۆمانەکە بەدوای ئەزموونەکانی پاڵەوانی ناونەبراوی چیرۆکەکە دەکەوێت کە ململانێ لەگەڵ خەوزڕان دەکات. پزیشکەکەی بە توڕەییەوە لێدوان لەسەر ئەوە دەدات کە خەوزڕان شێوەیەک نییە لە ئازارچەشتن، ئەمەش پاڵ بە پاڵەوانەکەوە دەنێت کە حەسانەوە بدۆزێتەوە بەوەی کە وەکو کەسێکی خاوەن نەخۆشی سەخت خۆی دەربخات لە کۆمەڵە پشتیوانکەرەکان. ئەوسا کەسێکی پڕنهێنی دەناسێت بە ناوی تایلەر دوردن و یانەیەکی ژێرزەمینی شەڕکردن دادەمەزرێنن وەک چارەسەرێکی بنەڕەتی دەروونی. لە ١٩٩٩، دەرهێنەر دەیڤید فینچەر رۆمانەکەی سازکرد بۆ فیلمێک بە هەمان ناوەوە، بە پاڵەوانێتی براد پیت و ئێدوارد نۆرتن. فیلمەکە دواکەوتوانێکی پڕ هەوەسی پەیداکرد لەگەڵ ئەوەی لە لایەنی داراییەوە سەرکەوتوو نەبوو. ناوبانگی فیلمەکە رەواجی رۆمانەکە و نووسەرەکە (پاڵەنیک) ی بەرز کردەوە. پاشکۆی ئەم بەرهەمە لە مانگی ٥ ی ٢٠١٥ لە شێوەی پەڕتووکی کارتۆنی بڵاوکرایەوە بە ناوی یانەی شەڕکردن ٢. یانەی شەڕکردن ٣ لە ٢٠١٩ لە شێوەی پەڕتووکی کارتۆنی بڵاوکرایەوە. == چیرۆک == یانەی شەڕکردن تیشکۆ دەخاتە سەر وەگێڕێکی بێ ناو کە وەک پسپۆرێکی بەشی گلدانەوەی بەرهەم کار دەکات بۆ کۆمپانیایەکی ئۆتۆمۆبیلی ناو نەبراو. بەهۆی فشاری کارەکەی و ئەو کات زڕانەی توشی دەبێت لەبەر گەشتە دەم ناو دەمە پیشەییەکانی، دەستدەکات بە ئازارچەشتن بەهٶی خەوزڕانی بەردەوام. کاتێک بەدوای چارەسەردا دەگەڕێت، پزیشکەکەی ئامۆژگاری دەکات کە سەردانی کۆمەڵەیەکی پشتیوانکەر بکات بۆ ئەوانەی کە توشبووی شێرپەنجەی گونن بۆ ئەوەی &amp;quot;ببینێ کە ئازارچەشتنی راستەقینە چۆنهاییە&amp;quot;. ئەو بۆی دەردەکەوێت کە خۆ هاوبەشکردن لە کێشەکانی ئەوانی تر-هەرچەندە کە خۆی شیرپەنجەی گونی نییە-لە خەوزڕانەکەی کەمدەکاتەوە. چارەسەرە بێ هاوتاکەی وەگێڕەکە کاردەکات تا ئەو کەسێک دەناسێت بە ناوی مارلا سینگەر، &amp;quot;میوان&amp;quot; ێکی تر کە سەردانی کۆمەڵە پشتیوانکەرەکە دەکات و ئەویش وەک توشبوویەک خۆی دەردەخات. مارلا، کە ئەگەری هەیە پەشێواوبێت، بە بیری گێڕەوەرەکە دێنێت کە ئەو ساختەکارە و شوێنی ئێرە نییە. ئەو دەست بە رقبوونەوە لە مارلا دەکات لەبەر ئەوەی دەبێتە هۆی پەنگخواردنەوەی لە گریان و بەمەش پەنگخواردنەوە لە خەوتن. لە دوای رووبەڕووبوونەوەیەک، هەردووکیان رێک دەکەون کە سەردانی کۆمەڵەی پشتیوانکەری جیا بکەن بۆ ئەوەی خۆیان لە یەک دووربگرن. ئەم رێککەوتنە مایەی دڵەڕاوکێییە، و خەوزڕانەکەی وەگێڕەکە دەگەڕێتەوە. کاتێک لەسەر کەنار دەریایەکی بێپۆشاکە، وەگێڕەکە تایلەر دوردن دەناسێت، کەسێکی پەڕگری کاریسماتیکی خاوەن مەبەستی ناڕوون. لە دوای ئەوەی تەقینەوەیەک بەشەنهۆمی وەگێڕەکە وێراندەکات، ئەو داوا دەکات کە لە ماڵی تایلەر بمێنێتەوە. تایلەر رازی دەبێت، بەڵام داوای شتێك دەکات لە ئەنجاما: "ئەمەوێت بە زۆرتریین هێزی خۆت پێما بکێشییت." هەردوو پیاوەکە بۆیان دەردەکەوێت کە چێژ لەم شەڕە بۆکسێنە وەردەگرن. ئەوان دواتر پێکەوە لە هەمان شوێن دەژیین و یانەیەکی شەڕکردن دادەمەزرێنن، بە راکێشانی چەندەها پیاوی مەزاج لێکچوو بۆ ناو گێمی شەڕکدنی بۆکسێنی رووتی سنووردار کراو بەم رێسایانە: 1. کەس باسی یانەی شەڕکردن ناکات. 2. کەس باسی یانەی شەڕکردن ناکات. 3. کاتێک یەکێت ئەڵێت بوەستە، یان لە زەمین دەدات، یان بێتوانا دەبێت، شەرەکە کۆتایی پێدێت. 4. تەنها دوو کەس بۆ هەر شەڕێک. 5. یەک شەڕ لە کاتێكدا دەکرێت. 6. شەڕدەکرێت بەبێ کراس و پێڵاو. 7. شەڕەکان بەردەوامدەبن تا ئەو کاتەی پێویستە بەردەوامبن. 8. ئەگەر ئەمە یەکەمجارتە لە یانەی شەڕکردن، دەبێت شەڕبکەیت. -یانەی شەڕکردن، پەڕە ٤٨-٥٠ دواتر لە کتێبەکەدا، میکانیكێک دوو ڕێسای نوێی یانەی شەڕکردنەکە بە وەگێڕەکە ڕادەگەیەنێ: کەس خاڵی چەقی یانەی شەڕکردنەکە نییە جگە لەو دوو پیاوەی کەوا شەڕدەکەن، و یانەی شەڕکردنەکە هەمیشە بە خۆڕایی دەبێت. مارلا، دوای تێبینیکردنی ئەوەی کە وەگێڕەکە لەم دواییانەدا بەشداری نەکردووە لە کۆمەڵە پشتیوانکارەکان، پەیوەندی پێوە دەکات بۆ ئەوەی پێی بڵێت کە تووشی زێدەژەمی بووە بە زاناکس لە کاتی هەوڵدانێکی نا بە دڵیانەی خۆکوشتن. تایلەر لە کارکردن دێتەوە ماڵ، تەلەفۆنەکە هەڵدەگرێت بۆ هەلەقومەلەق وتنەکەی مارلا لەسەر دەرمانەکە، و ڕزگاری دەکات. تایلەر و مارلا پەوەندییەکی شڵەژاو لەگەڵ یەکتر دەستپێدەکەن کە وەگێڕەکە تێکدەدات و سەر لە مارلاش دەشێوێنێت. بە درێژایی ئەم پەیوەندییە، مارلا بێ ئاگایە لە بوونی یانەی شەڕکردن و بوونی تێکەڵاوی نێوان تایلەر و وەگێڕەکە. لەبەر ئەوەی تایلەر و مارلا هەرگیز پێکەوە لە هەمانکاتدا نابینرێن، گێڕەوەرەکە دەپرسێت کە گوایە تایلەر و مارلا هەمان کەسبن. کە یانەی شەڕکردن بوونێکی سەرتاسەری بەدەستدێنێت، تایلەر بەکاری دەهێنێت بۆ بڵاوکردنەوەی بیرۆکە دژە- بەکاربەرەکانی، بە کۆکردنەوەی ئەندامانی یانەی شەڕکردن بۆ بەشداربوونیان لە تەشقەڵەی زیادبوو لە رێکخستن لەسەر کۆمپانیاکانی ئەمریکا. ئەو لە کۆتاییدا بەوەفاتریین ئەندامانی یانەی شەڕکردن کۆدەکاتەوە و پرۆژەی پشێوی دادەمەزرێنێت، کە رێکخراوێکە لە شێوەی کۆمەڵەیەکی ئایینی کە وەک سوپایەک مەشق بە خۆیان دەکەن بۆ رووخاندنی شارستانییەتی هاوچەرخ. ئەم رێکخراوە، هەروەک یانەی شەرکردن، بە چەند رێسایەک سنووردار کراوە: 1- کەس پرسیار ناکات. 2- کەس پرسیار ناکات. 3- بەهانە هێنانەوە نییە. 4- درۆکردن نییە. 5- پێویستە متمانەت بە تایلەر بێت. -یانەی شەڕکردن، پەڕەکانی ١١٩، ١٢٢، ١٢٥ هەرچەندە لە سەرەتادا بەشداربوویەکی دڵسۆزە لە پرۆژەی پشێوی، وەگێڕەکە ناڕەحەت دەبێت بە داگیرکارییە روو لە زیادبووەکەی چالاکییەکانی ئەم پرۆژەیە. ئەو بڕیاردەدات کە تایلەر و دواکەوتووەکانی بوەستێنێت کاتێک بۆب، هاوڕێیەکی بوو لە کۆمەڵە پشتیوانکارەکەی شێرپەنجەی گون، دەکوژرێت لە یەکێک لە ئۆپەراسیۆنە تێکدەرەکانی پرۆژەی پشێوی. لە دواییدا گێڕەوەرەکە بۆی دەردەکەوێت کە خۆی تایلەر دوردنە. لە کاتێکدا باری دەروونی وەگێڕەکە تێکدەشکا، هزری کەسایەتییەکی نوێی دروستکرد کە توانای هەبوو لە کێشەکانی ژیانی ئەو ڕزگاری بکات. مارلا بە نا ئەنقەستانە بۆی ئاشکرادەکات کە ئەو و تایلەر هەمان کەسن. پەیوەندییەکەی تایلەر لەگەڵ مارلا-کە وەگێڕەکە دەریدەبڕێت کە حەزلێ ناکات-پەیوەندی وەگێڕەکە خۆی بوو لەگەڵ مارلا. ماوەکانی خەوزڕانی گێڕەوەرەکە بریتیبوو لە سەر روو کەوتنی کەسایەتییەکەی تایلەر. تایلەر چالاکبوو هەرکاتێک کە گێڕەوەرەکە دەخەوت. کەسایەتییەکەی تایلەر تەنها یانەی شەڕکردنی دروستنەکرد، ئەو هەروەها بەشە نهۆمی گێڕەوەرەکەشی تەقاندەوە. تایلەر پلانی وایە کە باڵاخانەیەکی بەئاسمانداچوو بتەقێنێتەوە بە بەکارهێنانی بۆمبی دروستکراوی ناوخۆیی لە لایەن پرۆژەی پشێوییەوە. ئامانجی تەقینەوەکە مۆزەخانەیەکی نەتەوەیی نزیکە. تایلەر پلانی وایە کە وەکو شەهیدێک بمرێت لە کاتی ئەم رووداوەدا، بە کوشتنی گێرەوەرەکەش لە پرۆسەکەدا. لە دوای هەستپێکردن بەمە، گێڕەوەرەکە هەوڵدەدات بۆ رێگرتن لە تایلەر، هەرچەندە تایلەر هەمووکات پێشڕەوە لە بیرکردنەوە. گێڕەوەرەکە روو لە سەربانی باڵەخانەکە دەکات، کە تیایدا تایلەر بە دەمانچە رایدەگرێت. کاتێک مارلا لەگەڵ یەکێک لە کۆمەڵە پشتیوانکارەکان دێتە سەربانەکە، تایلەر دیارنامینێت، چونکە تایلەر هەلوەسەی ئەوە، نەک هی خۆی. لەگەڵ نەمانی تایلەر، گێڕەوەرەکە چاوەڕێی بۆمبەکە دەکات بتەقێتەوە و بیکوژێت. بۆمبەکە تێکدەچێت لەبەر ئەوەی تایلەر پارافینی تێکەڵکردبووە تەقەمەنییەکان. هێشتا زیندوو و هەڵگری دەمانچەکەی تایلەر، گێڕەوەرەکە یەکەم بڕیار دەدات کە بە ڕاستی خۆی خاوەنی بێت: ئەو دەمانچەکە دەخاتە دەمییەوە و تەقە لە خۆی دەکات. دوای ماوەیەک، لە ناخۆشخانەیەکی دەروونی هەڵدەستێتەوە، بە بڕوای ئەوەی کە بەهەشتە، و وێنای مشتومڕێک دەکات لەگەل خودا دەربارەی سروشتی مرۆڤ. کتێبەکە کۆتایی دێت لەگەڵ نزیکبوونەوەی کارمەندی نەخۆشخانەکە لە گێڕەوەرەکە کە خۆیان ئاشکرا دەکەن کە ئەندامانی پرۆژەکەبن. ئەوان پێی دەڵێن کە پلانەکانیان هەر بەردەوامە، و هەروەها ئەوان چاوەڕوانی تایلەرن بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} ggvm1mmma8t9zawm8hostdhx5a9i0ua 1570054 1569954 2026-03-30T17:02:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:ڕۆمانەکان|ڕۆمانەکان]]، [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] و [[دەروازە:کتێب|کتێب]] 1570054 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Infobox book|<!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --> | name = Fight Club | image = Fightclubcvr.jpg | author = [[Chuck Palahniuk]] | country = United States | language = English | genre = [[Postmodern literature|Postmodernism]],<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Graham |یەکەم١=Matt |سەردێڕ=Postmodernism, Twenty-First Century Culture, and American Fiction: Establishing the Continuum |ڕێکەوت=٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Taylor & Francis]] |پەڕە=٢٠٣|وتەگێڕانەوە=Fight Club's delayed popularity - the book initially sold poorly until the release of the film, which similarly achieved better sales on video/DVD than in the box office (Keesey., 2016) - intersects with post-9/11 American culture, suggesting an overlap between postmodern fiction and a post- Fukuyamian reassessment of history. Jesse Kavadlo (2009, p.105) notes that Fight Club}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kayhan |یەکەم١=Sezen |سەردێڕ=Fragments of Tragedy in Postmodern Film |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge Scholars Publishing]] |شوێن=[[Cambridge]] |پەڕە=٣٣|وتەگێڕانەوە=Fight Club's delayed popularity - the book initially sold poorly until the release of the film, which similarly achieved better sales on video/DVD than in the box office - intersects with post-9/11 American culture, suggesting an overlap between postmodern fiction and a post- Fukuyamian reassessment of history.{{nbsp}}... Postmodern literature fictionalizes actual historical events, refers to many other texts, has a certain sense of black humour and generally uses irony. Through magic-realism it often uses imaginary themes and subjects, or through hyper-reality it can focus on the replacement of the real by simulations. Paranoia and violence (Fight Club, A Clockwork Orange) are other two major themes of postmodern literature.}}</ref> [[satire]] | publisher = [[W. W. Norton & Company|W. W. Norton]] | isbn = 0-393-03976-5 }} '''''یانەی شەڕکردن''''' رۆمانێکی ١٩٩٦ ی چەک پاڵەنیکە. ڕۆمانەکە بەدوای ئەزموونەکانی پاڵەوانی ناونەبراوی چیرۆکەکە دەکەوێت کە ململانێ لەگەڵ خەوزڕان دەکات. پزیشکەکەی بە توڕەییەوە لێدوان لەسەر ئەوە دەدات کە خەوزڕان شێوەیەک نییە لە ئازارچەشتن، ئەمەش پاڵ بە پاڵەوانەکەوە دەنێت کە حەسانەوە بدۆزێتەوە بەوەی کە وەکو کەسێکی خاوەن نەخۆشی سەخت خۆی دەربخات لە کۆمەڵە پشتیوانکەرەکان. ئەوسا کەسێکی پڕنهێنی دەناسێت بە ناوی تایلەر دوردن و یانەیەکی ژێرزەمینی شەڕکردن دادەمەزرێنن وەک چارەسەرێکی بنەڕەتی دەروونی. لە ١٩٩٩، دەرهێنەر دەیڤید فینچەر رۆمانەکەی سازکرد بۆ فیلمێک بە هەمان ناوەوە، بە پاڵەوانێتی براد پیت و ئێدوارد نۆرتن. فیلمەکە دواکەوتوانێکی پڕ هەوەسی پەیداکرد لەگەڵ ئەوەی لە لایەنی داراییەوە سەرکەوتوو نەبوو. ناوبانگی فیلمەکە رەواجی رۆمانەکە و نووسەرەکە (پاڵەنیک) ی بەرز کردەوە. پاشکۆی ئەم بەرهەمە لە مانگی ٥ ی ٢٠١٥ لە شێوەی پەڕتووکی کارتۆنی بڵاوکرایەوە بە ناوی یانەی شەڕکردن ٢. یانەی شەڕکردن ٣ لە ٢٠١٩ لە شێوەی پەڕتووکی کارتۆنی بڵاوکرایەوە. == چیرۆک == یانەی شەڕکردن تیشکۆ دەخاتە سەر وەگێڕێکی بێ ناو کە وەک پسپۆرێکی بەشی گلدانەوەی بەرهەم کار دەکات بۆ کۆمپانیایەکی ئۆتۆمۆبیلی ناو نەبراو. بەهۆی فشاری کارەکەی و ئەو کات زڕانەی توشی دەبێت لەبەر گەشتە دەم ناو دەمە پیشەییەکانی، دەستدەکات بە ئازارچەشتن بەهٶی خەوزڕانی بەردەوام. کاتێک بەدوای چارەسەردا دەگەڕێت، پزیشکەکەی ئامۆژگاری دەکات کە سەردانی کۆمەڵەیەکی پشتیوانکەر بکات بۆ ئەوانەی کە توشبووی شێرپەنجەی گونن بۆ ئەوەی &amp;quot;ببینێ کە ئازارچەشتنی راستەقینە چۆنهاییە&amp;quot;. ئەو بۆی دەردەکەوێت کە خۆ هاوبەشکردن لە کێشەکانی ئەوانی تر-هەرچەندە کە خۆی شیرپەنجەی گونی نییە-لە خەوزڕانەکەی کەمدەکاتەوە. چارەسەرە بێ هاوتاکەی وەگێڕەکە کاردەکات تا ئەو کەسێک دەناسێت بە ناوی مارلا سینگەر، &amp;quot;میوان&amp;quot; ێکی تر کە سەردانی کۆمەڵە پشتیوانکەرەکە دەکات و ئەویش وەک توشبوویەک خۆی دەردەخات. مارلا، کە ئەگەری هەیە پەشێواوبێت، بە بیری گێڕەوەرەکە دێنێت کە ئەو ساختەکارە و شوێنی ئێرە نییە. ئەو دەست بە رقبوونەوە لە مارلا دەکات لەبەر ئەوەی دەبێتە هۆی پەنگخواردنەوەی لە گریان و بەمەش پەنگخواردنەوە لە خەوتن. لە دوای رووبەڕووبوونەوەیەک، هەردووکیان رێک دەکەون کە سەردانی کۆمەڵەی پشتیوانکەری جیا بکەن بۆ ئەوەی خۆیان لە یەک دووربگرن. ئەم رێککەوتنە مایەی دڵەڕاوکێییە، و خەوزڕانەکەی وەگێڕەکە دەگەڕێتەوە. کاتێک لەسەر کەنار دەریایەکی بێپۆشاکە، وەگێڕەکە تایلەر دوردن دەناسێت، کەسێکی پەڕگری کاریسماتیکی خاوەن مەبەستی ناڕوون. لە دوای ئەوەی تەقینەوەیەک بەشەنهۆمی وەگێڕەکە وێراندەکات، ئەو داوا دەکات کە لە ماڵی تایلەر بمێنێتەوە. تایلەر رازی دەبێت، بەڵام داوای شتێك دەکات لە ئەنجاما: "ئەمەوێت بە زۆرتریین هێزی خۆت پێما بکێشییت." هەردوو پیاوەکە بۆیان دەردەکەوێت کە چێژ لەم شەڕە بۆکسێنە وەردەگرن. ئەوان دواتر پێکەوە لە هەمان شوێن دەژیین و یانەیەکی شەڕکردن دادەمەزرێنن، بە راکێشانی چەندەها پیاوی مەزاج لێکچوو بۆ ناو گێمی شەڕکدنی بۆکسێنی رووتی سنووردار کراو بەم رێسایانە: 1. کەس باسی یانەی شەڕکردن ناکات. 2. کەس باسی یانەی شەڕکردن ناکات. 3. کاتێک یەکێت ئەڵێت بوەستە، یان لە زەمین دەدات، یان بێتوانا دەبێت، شەرەکە کۆتایی پێدێت. 4. تەنها دوو کەس بۆ هەر شەڕێک. 5. یەک شەڕ لە کاتێكدا دەکرێت. 6. شەڕدەکرێت بەبێ کراس و پێڵاو. 7. شەڕەکان بەردەوامدەبن تا ئەو کاتەی پێویستە بەردەوامبن. 8. ئەگەر ئەمە یەکەمجارتە لە یانەی شەڕکردن، دەبێت شەڕبکەیت. -یانەی شەڕکردن، پەڕە ٤٨-٥٠ دواتر لە کتێبەکەدا، میکانیكێک دوو ڕێسای نوێی یانەی شەڕکردنەکە بە وەگێڕەکە ڕادەگەیەنێ: کەس خاڵی چەقی یانەی شەڕکردنەکە نییە جگە لەو دوو پیاوەی کەوا شەڕدەکەن، و یانەی شەڕکردنەکە هەمیشە بە خۆڕایی دەبێت. مارلا، دوای تێبینیکردنی ئەوەی کە وەگێڕەکە لەم دواییانەدا بەشداری نەکردووە لە کۆمەڵە پشتیوانکارەکان، پەیوەندی پێوە دەکات بۆ ئەوەی پێی بڵێت کە تووشی زێدەژەمی بووە بە زاناکس لە کاتی هەوڵدانێکی نا بە دڵیانەی خۆکوشتن. تایلەر لە کارکردن دێتەوە ماڵ، تەلەفۆنەکە هەڵدەگرێت بۆ هەلەقومەلەق وتنەکەی مارلا لەسەر دەرمانەکە، و ڕزگاری دەکات. تایلەر و مارلا پەوەندییەکی شڵەژاو لەگەڵ یەکتر دەستپێدەکەن کە وەگێڕەکە تێکدەدات و سەر لە مارلاش دەشێوێنێت. بە درێژایی ئەم پەیوەندییە، مارلا بێ ئاگایە لە بوونی یانەی شەڕکردن و بوونی تێکەڵاوی نێوان تایلەر و وەگێڕەکە. لەبەر ئەوەی تایلەر و مارلا هەرگیز پێکەوە لە هەمانکاتدا نابینرێن، گێڕەوەرەکە دەپرسێت کە گوایە تایلەر و مارلا هەمان کەسبن. کە یانەی شەڕکردن بوونێکی سەرتاسەری بەدەستدێنێت، تایلەر بەکاری دەهێنێت بۆ بڵاوکردنەوەی بیرۆکە دژە- بەکاربەرەکانی، بە کۆکردنەوەی ئەندامانی یانەی شەڕکردن بۆ بەشداربوونیان لە تەشقەڵەی زیادبوو لە رێکخستن لەسەر کۆمپانیاکانی ئەمریکا. ئەو لە کۆتاییدا بەوەفاتریین ئەندامانی یانەی شەڕکردن کۆدەکاتەوە و پرۆژەی پشێوی دادەمەزرێنێت، کە رێکخراوێکە لە شێوەی کۆمەڵەیەکی ئایینی کە وەک سوپایەک مەشق بە خۆیان دەکەن بۆ رووخاندنی شارستانییەتی هاوچەرخ. ئەم رێکخراوە، هەروەک یانەی شەرکردن، بە چەند رێسایەک سنووردار کراوە: 1- کەس پرسیار ناکات. 2- کەس پرسیار ناکات. 3- بەهانە هێنانەوە نییە. 4- درۆکردن نییە. 5- پێویستە متمانەت بە تایلەر بێت. -یانەی شەڕکردن، پەڕەکانی ١١٩، ١٢٢، ١٢٥ هەرچەندە لە سەرەتادا بەشداربوویەکی دڵسۆزە لە پرۆژەی پشێوی، وەگێڕەکە ناڕەحەت دەبێت بە داگیرکارییە روو لە زیادبووەکەی چالاکییەکانی ئەم پرۆژەیە. ئەو بڕیاردەدات کە تایلەر و دواکەوتووەکانی بوەستێنێت کاتێک بۆب، هاوڕێیەکی بوو لە کۆمەڵە پشتیوانکارەکەی شێرپەنجەی گون، دەکوژرێت لە یەکێک لە ئۆپەراسیۆنە تێکدەرەکانی پرۆژەی پشێوی. لە دواییدا گێڕەوەرەکە بۆی دەردەکەوێت کە خۆی تایلەر دوردنە. لە کاتێکدا باری دەروونی وەگێڕەکە تێکدەشکا، هزری کەسایەتییەکی نوێی دروستکرد کە توانای هەبوو لە کێشەکانی ژیانی ئەو ڕزگاری بکات. مارلا بە نا ئەنقەستانە بۆی ئاشکرادەکات کە ئەو و تایلەر هەمان کەسن. پەیوەندییەکەی تایلەر لەگەڵ مارلا-کە وەگێڕەکە دەریدەبڕێت کە حەزلێ ناکات-پەیوەندی وەگێڕەکە خۆی بوو لەگەڵ مارلا. ماوەکانی خەوزڕانی گێڕەوەرەکە بریتیبوو لە سەر روو کەوتنی کەسایەتییەکەی تایلەر. تایلەر چالاکبوو هەرکاتێک کە گێڕەوەرەکە دەخەوت. کەسایەتییەکەی تایلەر تەنها یانەی شەڕکردنی دروستنەکرد، ئەو هەروەها بەشە نهۆمی گێڕەوەرەکەشی تەقاندەوە. تایلەر پلانی وایە کە باڵاخانەیەکی بەئاسمانداچوو بتەقێنێتەوە بە بەکارهێنانی بۆمبی دروستکراوی ناوخۆیی لە لایەن پرۆژەی پشێوییەوە. ئامانجی تەقینەوەکە مۆزەخانەیەکی نەتەوەیی نزیکە. تایلەر پلانی وایە کە وەکو شەهیدێک بمرێت لە کاتی ئەم رووداوەدا، بە کوشتنی گێرەوەرەکەش لە پرۆسەکەدا. لە دوای هەستپێکردن بەمە، گێڕەوەرەکە هەوڵدەدات بۆ رێگرتن لە تایلەر، هەرچەندە تایلەر هەمووکات پێشڕەوە لە بیرکردنەوە. گێڕەوەرەکە روو لە سەربانی باڵەخانەکە دەکات، کە تیایدا تایلەر بە دەمانچە رایدەگرێت. کاتێک مارلا لەگەڵ یەکێک لە کۆمەڵە پشتیوانکارەکان دێتە سەربانەکە، تایلەر دیارنامینێت، چونکە تایلەر هەلوەسەی ئەوە، نەک هی خۆی. لەگەڵ نەمانی تایلەر، گێڕەوەرەکە چاوەڕێی بۆمبەکە دەکات بتەقێتەوە و بیکوژێت. بۆمبەکە تێکدەچێت لەبەر ئەوەی تایلەر پارافینی تێکەڵکردبووە تەقەمەنییەکان. هێشتا زیندوو و هەڵگری دەمانچەکەی تایلەر، گێڕەوەرەکە یەکەم بڕیار دەدات کە بە ڕاستی خۆی خاوەنی بێت: ئەو دەمانچەکە دەخاتە دەمییەوە و تەقە لە خۆی دەکات. دوای ماوەیەک، لە ناخۆشخانەیەکی دەروونی هەڵدەستێتەوە، بە بڕوای ئەوەی کە بەهەشتە، و وێنای مشتومڕێک دەکات لەگەل خودا دەربارەی سروشتی مرۆڤ. کتێبەکە کۆتایی دێت لەگەڵ نزیکبوونەوەی کارمەندی نەخۆشخانەکە لە گێڕەوەرەکە کە خۆیان ئاشکرا دەکەن کە ئەندامانی پرۆژەکەبن. ئەوان پێی دەڵێن کە پلانەکانیان هەر بەردەوامە، و هەروەها ئەوان چاوەڕوانی تایلەرن بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆمانەکان|دەیەی ١٩٩٠|کتێب}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 8nlmbmsao8bxigap93hv5wse86x5vwi 0 293789 1570025 1569822 2026-03-30T16:12:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mahdi Rasouli}} 1570025 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''مەھدی ڕەسووڵی''' ({{Langx|fa|مهدی رسولي}}؛ لەدایکبووی ٣ی ئابی ١٩٨٨) گۆرانیبێژی ئایینی مەدداحی ئێرانە. یەکێکە لە وتاربێژە ئایینییە دیارەکانی [[ئێران]]. بە چوار زمانی سەرەکی [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی تورکی|تورکی]] و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] مەدح و نوحا ئەنجام دەدات. بە شێوەیەکی ئاسایی ھەییەت (شوێنە گشتییەکان بۆ ڕێوڕەسمی ئایینی/ماتەمینی) لە [[ھەییەتی سەرەڵڵای زەنگان]]، لە [[زەنگان]] ئەنجام دەدات. ھەروەھا لە [[نوسینگەی ڕێبەری مەزنی ئێران]] و ھەروەھا وڵاتانی دیکەی [[وەک]] [[عێراق]]، [[سووریا]]، [[لوبنان]]، [[گورجستان]]، [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]] مەدح و [[ویرد]]ی ئەنجامداوە. نزیکەی ٢٣٦،٠٠٠ بیسەری چالاکی لەسەر پلاتفۆرمی [[سپۆتیفای]] ھەیە.<ref>https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7-206/1190835-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C</ref><ref>https://snn.ir/fa/news/1118389/%D9%86%D9%88%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%86-%D8%AA%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%B1</ref><ref>https://open.spotify.com/intl-ar/artist/2l0MVK5kHx2tXhHKMyeIJO</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mahdi Rasouli}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 6c9hlr91gw8m6y46ck9zdlxt9qvcn5x 0 293790 1570026 1569795 2026-03-30T16:13:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Resident Evil Requiem}} 1570026 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Resident Evil Requiem Cover Art.jpg}} '''ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێکویەم''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil Requiem}})، بە واتای '''خراپەی نیشتەجێ: سروودی مردووان'''، و لە وەشانی [[ژاپۆن]]یدا (بە [[ژاپۆنی]]: バイオハザード レクイエム) [[ترس و مانەوە|یارییەکی ترسناکە بۆ مانەوە]] و لەلایەن کۆمپانیای [[کاپکۆم| کاپکۆمەوە]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. نۆیەمین قۆناغی سەرەکی زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]ە، دوای [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ڤیڵج]]. یارییەکە کەسایەتی نوێی یاریکردن دەناسێنێت، [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|گرەیس ئاشکرۆفت]]، شرۆڤەکاری [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] کە لێکۆڵینەوە لە زنجیرەیەک مردنی نھێنی دەکات کە پەیوەندییان بە ڕزگاربووانی ڕووداوەکەی ڕاکوون سیتییەوە ھەیە، بە یارمەتی بریکاری گەڕاوەی [[ئێف بی ئای]] و پاڵەوان [[لیان سکات کێنێدی|لیۆن سکات کێنێدی]]. == شێوازی یاریکردن == شێوازی یاریکردن لە نێوان گرەیس و لیۆن دەگۆڕێت. بەشەکانی گرەیس بەردەوامی بە شێوازی ترس و مانەوە دەدەن کە لە یارییەکانی «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]» (٢٠١٧) و «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ڤیڵج]]» دا ھەبوو، کە تێدا ھەوڵ دەدەیت لە دەست [[زۆمبی]] و دڕندەکان ڕابکەیت؛ بەڵام بەشەکانی لیۆن زیاتر جەخت لەسەر ئاکشن دەکەنەوە، ھاوشێوەی یارییەکانی وەک «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤]]» (٢٠٠٥)، کە تێیدا ڕاستەوخۆ لە جەنگەکاندا ڕووبەڕووی دووژمنەکان دەبێتەوە. دەکرێت بە ھەردوو کەسایەتییەکە لە ڕووانگەی کەسی یەکەم یان کەسی سێیەمەوە یاری بکرێت.<ref>http://web.archive.org/web/20250607083018/https://store.steampowered.com/app/3764200/Resident_Evil_Requiem</ref> == گەشەپێدان == یارییەکە لە تەممووزی ٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا و لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە چالاکیی «[[سەمەر گەیم فێست]]» بە فەرمی پەردەی لەسەر لادرا. یارییەکە لە دەرھێنانی «[[کۆشی ناکانیشی]]»یە، کە دەرھێنەری «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧]]» بووە. بیرۆکەی سەرەتایی یارییەکە ئەوە بوو کە یارییەکی جیھانی کراوەی بەکۆمەڵ بێت لە ڕێگەی [[ئینتەرنێت]]ەوە، بەڵام تا ساڵی ٢٠٢١ گۆڕدرا بۆ یارییەکی تاکەکەسی کلاسیکی. «ڕێکویەم» بە بەکارھێنانی «ئاڕ ئی ئینجین» پەرەی پێدراوە، و یەکەم یاری بوو لە زنجیرەکەدا کە تایبەت بۆ ئامێرەکانی نەوەی نۆیەمی [[کۆنسووڵ]]ەکانی یاری دیزاین بکرێت. ھەروەھا ئەمە یەکەم دەرکەوتنی سەرەکیی کەسایەتیی لیۆنە لە دوای یاریی «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٦]]» (٢٠١٢)، و دیزاینەکەی نوێ کراوەتەوە بۆ ئەوەی بە تەمەنتر دیار بێت.<ref>http://web.archive.org/web/20250606231554/https://www.ign.com/articles/resident-evil-9-officially-revealed-at-summer-game-fest-2025</ref><ref>http://web.archive.org/web/20250417174829/https://www.shacknews.com/article/140474/resident-evil-7-director-returns</ref> == بڵاوکردنەوە و پێشوازیکردن == یارییەکە لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦ بۆ ئامێرەکانی «[[پلەی ستەیشن ٥]]»، «[[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]» و «[[ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس|ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس/ئێس]]» بڵاوکرایەوە. یارییەکە ستایشێکی زۆری لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا؛ ڕەخنەگران دەستخۆشییان لە کەشوھەوا تاریکەکە، چیرۆکەکە، ژینگە ترسناکەکە و ھاوسەنگیی نێوان ترس و [[ئەکشن]] کردووە. ھەروەھا لە ماوەی پێنج ڕۆژدا پێنج ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا، بەوەش بوو بە خێراترین یاری لە ڕووی فرۆشتنەوە لە مێژووی زنجیرەکەدا.<ref>http://web.archive.org/web/20260307193131/https://www.ign.com/articles/capcom-trumpets-successful-resident-evil-requiem-launch-5-million-copies-sold</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Resident Evil Requiem}} [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی دوای کۆتابیی جیھان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]] [[پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم]] [[پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم]] [[پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] tucn4nbihfgcc75m3kz1y9pqs4henty 1570043 1570026 2026-03-30T17:00:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]]، [[دەروازە:ژاپۆن|ژاپۆن]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1570043 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Resident Evil Requiem Cover Art.jpg}} '''ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێکویەم''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil Requiem}})، بە واتای '''خراپەی نیشتەجێ: سروودی مردووان'''، و لە وەشانی [[ژاپۆن]]یدا (بە [[ژاپۆنی]]: バイオハザード レクイエム) [[ترس و مانەوە|یارییەکی ترسناکە بۆ مانەوە]] و لەلایەن کۆمپانیای [[کاپکۆم| کاپکۆمەوە]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. نۆیەمین قۆناغی سەرەکی زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]ە، دوای [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ڤیڵج]]. یارییەکە کەسایەتی نوێی یاریکردن دەناسێنێت، [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|گرەیس ئاشکرۆفت]]، شرۆڤەکاری [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] کە لێکۆڵینەوە لە زنجیرەیەک مردنی نھێنی دەکات کە پەیوەندییان بە ڕزگاربووانی ڕووداوەکەی ڕاکوون سیتییەوە ھەیە، بە یارمەتی بریکاری گەڕاوەی [[ئێف بی ئای]] و پاڵەوان [[لیان سکات کێنێدی|لیۆن سکات کێنێدی]]. == شێوازی یاریکردن == شێوازی یاریکردن لە نێوان گرەیس و لیۆن دەگۆڕێت. بەشەکانی گرەیس بەردەوامی بە شێوازی ترس و مانەوە دەدەن کە لە یارییەکانی «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]» (٢٠١٧) و «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ڤیڵج]]» دا ھەبوو، کە تێدا ھەوڵ دەدەیت لە دەست [[زۆمبی]] و دڕندەکان ڕابکەیت؛ بەڵام بەشەکانی لیۆن زیاتر جەخت لەسەر ئاکشن دەکەنەوە، ھاوشێوەی یارییەکانی وەک «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤]]» (٢٠٠٥)، کە تێیدا ڕاستەوخۆ لە جەنگەکاندا ڕووبەڕووی دووژمنەکان دەبێتەوە. دەکرێت بە ھەردوو کەسایەتییەکە لە ڕووانگەی کەسی یەکەم یان کەسی سێیەمەوە یاری بکرێت.<ref>http://web.archive.org/web/20250607083018/https://store.steampowered.com/app/3764200/Resident_Evil_Requiem</ref> == گەشەپێدان == یارییەکە لە تەممووزی ٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا و لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە چالاکیی «[[سەمەر گەیم فێست]]» بە فەرمی پەردەی لەسەر لادرا. یارییەکە لە دەرھێنانی «[[کۆشی ناکانیشی]]»یە، کە دەرھێنەری «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧]]» بووە. بیرۆکەی سەرەتایی یارییەکە ئەوە بوو کە یارییەکی جیھانی کراوەی بەکۆمەڵ بێت لە ڕێگەی [[ئینتەرنێت]]ەوە، بەڵام تا ساڵی ٢٠٢١ گۆڕدرا بۆ یارییەکی تاکەکەسی کلاسیکی. «ڕێکویەم» بە بەکارھێنانی «ئاڕ ئی ئینجین» پەرەی پێدراوە، و یەکەم یاری بوو لە زنجیرەکەدا کە تایبەت بۆ ئامێرەکانی نەوەی نۆیەمی [[کۆنسووڵ]]ەکانی یاری دیزاین بکرێت. ھەروەھا ئەمە یەکەم دەرکەوتنی سەرەکیی کەسایەتیی لیۆنە لە دوای یاریی «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٦]]» (٢٠١٢)، و دیزاینەکەی نوێ کراوەتەوە بۆ ئەوەی بە تەمەنتر دیار بێت.<ref>http://web.archive.org/web/20250606231554/https://www.ign.com/articles/resident-evil-9-officially-revealed-at-summer-game-fest-2025</ref><ref>http://web.archive.org/web/20250417174829/https://www.shacknews.com/article/140474/resident-evil-7-director-returns</ref> == بڵاوکردنەوە و پێشوازیکردن == یارییەکە لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦ بۆ ئامێرەکانی «[[پلەی ستەیشن ٥]]»، «[[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]» و «[[ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس|ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس/ئێس]]» بڵاوکرایەوە. یارییەکە ستایشێکی زۆری لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا؛ ڕەخنەگران دەستخۆشییان لە کەشوھەوا تاریکەکە، چیرۆکەکە، ژینگە ترسناکەکە و ھاوسەنگیی نێوان ترس و [[ئەکشن]] کردووە. ھەروەھا لە ماوەی پێنج ڕۆژدا پێنج ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا، بەوەش بوو بە خێراترین یاری لە ڕووی فرۆشتنەوە لە مێژووی زنجیرەکەدا.<ref>http://web.archive.org/web/20260307193131/https://www.ign.com/articles/capcom-trumpets-successful-resident-evil-requiem-launch-5-million-copies-sold</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Resident Evil Requiem}} {{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی دوای کۆتابیی جیھان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]] [[پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم]] [[پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم]] [[پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] 47jcsjqus75uj1s148j1rwo9nwwmwu5 2 293799 1569983 1569921 2026-03-30T13:53:28Z Tessla 41338 پەڕەکەی واڵا کردەوە 1569983 sanitized-css text/css phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1569984 1569983 2026-03-30T13:54:58Z Tessla 41338 1569984 sanitized-css text/css /* @pulsing-animation */ @keyframes pulse-yellow { 0% { transform: scale(1); opacity: 1; box-shadow: 0 0 5px #fbbf24; } 50% { transform: scale(1.15); opacity: 0.8; box-shadow: 0 0 20px #fbbf24; } 100% { transform: scale(1); opacity: 1; box-shadow: 0 0 5px #fbbf24; } } .tessla-pulse { animation: pulse-yellow 2.5s infinite ease-in-out !important; } br5pci88cttcv15bckeqit4j6d9lj9w 0 293818 1570004 1569924 2026-03-30T15:01:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570004 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''حەڵوان''' ({{Langx|fa|حلوان}}) شارۆچکەیەکی دێرین بووە لەسەر [[زاگرۆس|چیای زاگرۆس]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، دەکەوێتە سەر دەروازەی دەروازەی پەیتەک، لە ئێستادا بە شارۆچکەی [[سەرپێڵی زەھاو]] دەناسرێتەوە. == مێژوو == نەریتە عەرەبییەکانی دواتر، وەک ئەوەی [[تەبەری]] تۆماری کردووە، شارەکەیان بە بنەمایەکی ساسانی دادەنا کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی قوبادی یەکەم (فەرمانڕەوایی ٤٨٨–٤٩٦، ٤٩٨–٥٣١)، بەڵام شارەکە زۆر لەوە دێرینترە: لە سەردەمی [[ئاشوورییەکان]]ەوە بە «خالمانو» ناسرابوو، ئەو کاتەی دەکەوتە سەر سنووری نێوان بابل و ماد. لای [[سلووکییەکان]] بە «خالا» ناسرابوو و پایتەختی ناوچەی «خالۆنیتیس» بوو. بە وتەی [[دیۆدۆرۆس سیکۆلۆس]]، ناوەکە لە نیشتەجێبوونی دیلە یۆنانییەکانی ناوچەی [[بۆیۆتیا]]وە ھاتووە لەلایەن خەشارشا کە شاری «سیلۆنای»یان «کێلۆنای»ی دامەزراند.<ref>Lockhart 1986, pp. 571–572.</ref><ref>Huart 2013, p. 10.</ref><ref>Smith, William, ed. (1854–1857). "Chala". Dictionary of Greek and Roman Geography. London: John Murray.</ref> لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]دا، ناوچەی حەڵوان بە «خوسرەو شاد پیرۆز» (خۆشی خوسرەوی سەرکەوتوو) دەگوترا، و شارەکە خۆشی بە ئەگەرێکی زۆرەوە بە «پیرۆز قوباد» (قوبادی سەرکەوتوو) ناودەبردرا. دوای فەتحی ئیسلامی بۆ سەر [[فارس (سەرزەوی)|فارس]]، وشەکان کران بە [[عەرەبی]] و بە «شاز فەیرووز» و «فەیرووز قوباد» ناسران. ھەرچەندە وەک باقی ناوچەکانی [[ماد]] سەر بە چارەکی (کوست) باکوور بوو، بەڵام لە سەردەمی [[خوسرەوی دووەم]]دا (٥٩٠–٦٢٨) خرایە ناو چارەکی ڕۆژاواوە لەگەڵ [[مێزۆپۆتامیا]]، چونکە فەرمانڕەوا ساسانییەکان دەستیان کرد بە بەکارھێنانی [[چیاکانی زاگرۆس]] وەک ھاوینەھەوارێک بۆ دوورکەوتنەوە لە پایتەختی [[تیسفۆن]] لە دەشتایییەکانی مێزۆپۆتامیا.<ref>Morony 2005, p. 141.</ref><ref>Zarrinkub 1975, pp. 12–13.</ref> دوای [[شەڕی قادسییە]] لە ساڵی ٦٣٦، دوا فەرمانڕەوای ساسانی، [[یەزدەگوردی]] سێیەم (٦٣٢–٦٥١)، لە کاتی ھەڵاتنیدا لە تیسفۆن بۆ ماوەیەک پەنای بۆ حەڵوان برد. دوای شکستێکی تری قورس لە [[شەڕی جەلەولا]] لە ساڵی ٦٣٧، یەزدەگورد حەڵوانی بەرەو ویلایەتە ڕۆژھەڵاتییەکانی دەسەڵاتەکەی بەجێھێشت، و شارەکە لە ساڵی ٦٤٠دا کەوتە دەست عەرەبە لایەنگرەکانی [[جەریری کوڕی عەبدوڵڵای بەجەلی]]. لە سەرەتای ساڵانی ٦٤٠دا، شارەکە خاوەن گرنگییەکی ستراتیژی بوو وەک بنکەیەکی سنووری لە نێوان نزمایییەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و فەلاتی ئێران کە ھێشتا لەژێر کۆنترۆڵی ساسانییەکاندا بوو، و گارنیزۆنێکی سەربازی تێدا بوو، لەوانەش پاشکۆکانی فارس (خەمرا)، کە لەوێ لە سەردەمی [[خەلیفەکانی ڕاشیدون|خەلیفەکانی ڕاشیدین]]دا نیشتەجێ کرابوون.<ref>Zarrinkub 1975, p. 13.</ref><ref>Morony 2005, pp. 192–193.</ref><ref>Zarrinkub 1975, p. 19.</ref><ref>Le Strange 1905, pp. 62–63, 191, 227–228.</ref> لە سەرەتای [[سەردەمی ئیسلامی]]دا تا سەدەی ١٠، شارەکە وەک «شارێکی گەشاوە لە ناوچەیەکی بەپیت کە میوەیەکی زۆری بەرھەم دەھێنا» باس کراوە. دەکەوتە سەر ڕێگای [[خۆراسان]] و یەکەم شاری [[پارێزگای جبال]] بوو کە لەکاتی گەشتکردن لە [[بەغدا]]وە بەرەو ڕۆژھەڵات دەبینرا. لەگەڵ ئەوەشدا، وەک سەردەمی [[ساسانییەکان]]، لە ڕووی دارایییەوە بە نزمایییەکانی میزۆپۆتامیا (سەواد)ەوە بەسترابووەوە. لە سەردەمی [[مەعاوییەی یەکەم]]دا بوو بە پایتەختی ڕۆژاوای جبال (ماھی کووفە).<ref>Morony 2005, p. 142.</ref> بە وتەی [[ئیبن حەوقەڵی]] گەشتیاری سەدەی ١٠، شارەکە نیوەی قەبارەی دینەوەر بوو و خانووەکانی لە بەرد و خشت دروست کرابوون. ھەرچەندە کەشوھەواکەی گەرم بوو، بەڵام [[خورما]] و [[ھەنار]] و [[ھەنجیر]] بە زۆری تێدا دەڕوان. بەپێی [[پەرتووک]]ی «حدود العالم» لە سەدەی ١٠دا، ھەنجیری شارەکە وشک دەکرایەوە و بە شێوەیەکی بەرفراوان ھەناردە دەکرا، لەکاتێکدا موقەدەسی دەڵێت شارەکە بە دیوارێک دەورە دراوە کە ھەشت دەروازەی ھەبووە، و لە تەک [[مزگەوت]]ێکدا، [[پەرستگا]]یەکی [[جوو]]ەکانیشی تێدا بووە.<ref>Le Strange 1905, p. 191.</ref> ھەروەھا شارەکە لە نێوان سەدەکانی ٨ و ١٢دا پارێزگایەکی سەرەکی (میتڕۆپۆلیتان)ی کڵێسای ڕۆژھەڵات بووە. لە دەوروبەری سەدەی ١١دا، شارەکە لەلایەن خانەدانی نیمچە سەربەخۆی [[عەنازی|عەننازییەکانەوە]] بەڕێوە دەبرا، تا ئەو کاتەی لەلایەن [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکوەیھییەکانەوە]] دەرکران. لە ساڵی ١٠٤٦دا لەلایەن تورکە [[سەلجووقییەکان]]ەوە گیرا و سووتێنرا، لەکاتێکدا [[بوومەلەرزە]]یەک لە ساڵی ١٠٤٩دا وێرانکاریی شارەکەی تەواو کرد. ھەرچەندە دواتر ئاوەدان کرایەوە، بەڵام ھەرگیز گەشەپێدانی پێشووی خۆی بەدەست نەھێنایەوە، و ئێستا بە شاری «[[سەرپێڵی زەھاو]]» ناسراوە.<ref>Busse 1975, pp. 297–298.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] hsgeh6s71yj8m9kr3e73gtdqbe8de3a 1570051 1570004 2026-03-30T17:02:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:کوردستان|کوردستان]] 1570051 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''حەڵوان''' ({{Langx|fa|حلوان}}) شارۆچکەیەکی دێرین بووە لەسەر [[زاگرۆس|چیای زاگرۆس]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، دەکەوێتە سەر دەروازەی دەروازەی پەیتەک، لە ئێستادا بە شارۆچکەی [[سەرپێڵی زەھاو]] دەناسرێتەوە. == مێژوو == نەریتە عەرەبییەکانی دواتر، وەک ئەوەی [[تەبەری]] تۆماری کردووە، شارەکەیان بە بنەمایەکی ساسانی دادەنا کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی قوبادی یەکەم (فەرمانڕەوایی ٤٨٨–٤٩٦، ٤٩٨–٥٣١)، بەڵام شارەکە زۆر لەوە دێرینترە: لە سەردەمی [[ئاشوورییەکان]]ەوە بە «خالمانو» ناسرابوو، ئەو کاتەی دەکەوتە سەر سنووری نێوان بابل و ماد. لای [[سلووکییەکان]] بە «خالا» ناسرابوو و پایتەختی ناوچەی «خالۆنیتیس» بوو. بە وتەی [[دیۆدۆرۆس سیکۆلۆس]]، ناوەکە لە نیشتەجێبوونی دیلە یۆنانییەکانی ناوچەی [[بۆیۆتیا]]وە ھاتووە لەلایەن خەشارشا کە شاری «سیلۆنای»یان «کێلۆنای»ی دامەزراند.<ref>Lockhart 1986, pp. 571–572.</ref><ref>Huart 2013, p. 10.</ref><ref>Smith, William, ed. (1854–1857). "Chala". Dictionary of Greek and Roman Geography. London: John Murray.</ref> لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]دا، ناوچەی حەڵوان بە «خوسرەو شاد پیرۆز» (خۆشی خوسرەوی سەرکەوتوو) دەگوترا، و شارەکە خۆشی بە ئەگەرێکی زۆرەوە بە «پیرۆز قوباد» (قوبادی سەرکەوتوو) ناودەبردرا. دوای فەتحی ئیسلامی بۆ سەر [[فارس (سەرزەوی)|فارس]]، وشەکان کران بە [[عەرەبی]] و بە «شاز فەیرووز» و «فەیرووز قوباد» ناسران. ھەرچەندە وەک باقی ناوچەکانی [[ماد]] سەر بە چارەکی (کوست) باکوور بوو، بەڵام لە سەردەمی [[خوسرەوی دووەم]]دا (٥٩٠–٦٢٨) خرایە ناو چارەکی ڕۆژاواوە لەگەڵ [[مێزۆپۆتامیا]]، چونکە فەرمانڕەوا ساسانییەکان دەستیان کرد بە بەکارھێنانی [[چیاکانی زاگرۆس]] وەک ھاوینەھەوارێک بۆ دوورکەوتنەوە لە پایتەختی [[تیسفۆن]] لە دەشتایییەکانی مێزۆپۆتامیا.<ref>Morony 2005, p. 141.</ref><ref>Zarrinkub 1975, pp. 12–13.</ref> دوای [[شەڕی قادسییە]] لە ساڵی ٦٣٦، دوا فەرمانڕەوای ساسانی، [[یەزدەگوردی]] سێیەم (٦٣٢–٦٥١)، لە کاتی ھەڵاتنیدا لە تیسفۆن بۆ ماوەیەک پەنای بۆ حەڵوان برد. دوای شکستێکی تری قورس لە [[شەڕی جەلەولا]] لە ساڵی ٦٣٧، یەزدەگورد حەڵوانی بەرەو ویلایەتە ڕۆژھەڵاتییەکانی دەسەڵاتەکەی بەجێھێشت، و شارەکە لە ساڵی ٦٤٠دا کەوتە دەست عەرەبە لایەنگرەکانی [[جەریری کوڕی عەبدوڵڵای بەجەلی]]. لە سەرەتای ساڵانی ٦٤٠دا، شارەکە خاوەن گرنگییەکی ستراتیژی بوو وەک بنکەیەکی سنووری لە نێوان نزمایییەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و فەلاتی ئێران کە ھێشتا لەژێر کۆنترۆڵی ساسانییەکاندا بوو، و گارنیزۆنێکی سەربازی تێدا بوو، لەوانەش پاشکۆکانی فارس (خەمرا)، کە لەوێ لە سەردەمی [[خەلیفەکانی ڕاشیدون|خەلیفەکانی ڕاشیدین]]دا نیشتەجێ کرابوون.<ref>Zarrinkub 1975, p. 13.</ref><ref>Morony 2005, pp. 192–193.</ref><ref>Zarrinkub 1975, p. 19.</ref><ref>Le Strange 1905, pp. 62–63, 191, 227–228.</ref> لە سەرەتای [[سەردەمی ئیسلامی]]دا تا سەدەی ١٠، شارەکە وەک «شارێکی گەشاوە لە ناوچەیەکی بەپیت کە میوەیەکی زۆری بەرھەم دەھێنا» باس کراوە. دەکەوتە سەر ڕێگای [[خۆراسان]] و یەکەم شاری [[پارێزگای جبال]] بوو کە لەکاتی گەشتکردن لە [[بەغدا]]وە بەرەو ڕۆژھەڵات دەبینرا. لەگەڵ ئەوەشدا، وەک سەردەمی [[ساسانییەکان]]، لە ڕووی دارایییەوە بە نزمایییەکانی میزۆپۆتامیا (سەواد)ەوە بەسترابووەوە. لە سەردەمی [[مەعاوییەی یەکەم]]دا بوو بە پایتەختی ڕۆژاوای جبال (ماھی کووفە).<ref>Morony 2005, p. 142.</ref> بە وتەی [[ئیبن حەوقەڵی]] گەشتیاری سەدەی ١٠، شارەکە نیوەی قەبارەی دینەوەر بوو و خانووەکانی لە بەرد و خشت دروست کرابوون. ھەرچەندە کەشوھەواکەی گەرم بوو، بەڵام [[خورما]] و [[ھەنار]] و [[ھەنجیر]] بە زۆری تێدا دەڕوان. بەپێی [[پەرتووک]]ی «حدود العالم» لە سەدەی ١٠دا، ھەنجیری شارەکە وشک دەکرایەوە و بە شێوەیەکی بەرفراوان ھەناردە دەکرا، لەکاتێکدا موقەدەسی دەڵێت شارەکە بە دیوارێک دەورە دراوە کە ھەشت دەروازەی ھەبووە، و لە تەک [[مزگەوت]]ێکدا، [[پەرستگا]]یەکی [[جوو]]ەکانیشی تێدا بووە.<ref>Le Strange 1905, p. 191.</ref> ھەروەھا شارەکە لە نێوان سەدەکانی ٨ و ١٢دا پارێزگایەکی سەرەکی (میتڕۆپۆلیتان)ی کڵێسای ڕۆژھەڵات بووە. لە دەوروبەری سەدەی ١١دا، شارەکە لەلایەن خانەدانی نیمچە سەربەخۆی [[عەنازی|عەننازییەکانەوە]] بەڕێوە دەبرا، تا ئەو کاتەی لەلایەن [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکوەیھییەکانەوە]] دەرکران. لە ساڵی ١٠٤٦دا لەلایەن تورکە [[سەلجووقییەکان]]ەوە گیرا و سووتێنرا، لەکاتێکدا [[بوومەلەرزە]]یەک لە ساڵی ١٠٤٩دا وێرانکاریی شارەکەی تەواو کرد. ھەرچەندە دواتر ئاوەدان کرایەوە، بەڵام ھەرگیز گەشەپێدانی پێشووی خۆی بەدەست نەھێنایەوە، و ئێستا بە شاری «[[سەرپێڵی زەھاو]]» ناسراوە.<ref>Busse 1975, pp. 297–298.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 4o2sz6vhhdfk7kjn4osjbjaq732jsib 0 293823 1569950 1569926 2026-03-30T12:00:56Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569950 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=[[پەڕگە:Sasanian_Asoristan_and_its_surroundings.svg|وێنۆک]] }}'''دەسکەرە یان دەستاگیرد''' شارێکی کۆنی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بووە لە [[عێراق|عێراقی]] ئێستادا، و نزیک بووە لە پایتەختەکەی، [[تیسفۆن]]. ئەم شارە کە لە بنەڕەتدا بە «ئارتەمیتا» ناسرابوو، لەلایەن [[پاشا ھورمزدی یەکەم]] (فەرمانڕەوایی ٢٧٠-٢٧١) دووبارە ئاوەدان کرایەوە و ناوەکەی گۆڕدرا. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی پاشا [[خوسرەوی یەکەم]] (٥٣١-٥٧٩)، شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوو و خاوەنی [[دادگا]]، [[کۆشک]] و [[قەڵا]]ی تایبەت بە خۆی بوو. لەم ماوەیەدا، شارەکە ناوێکی دووەمیشی وەرگرت کە «خوسرەو شاد قوباد» بوو. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی نەوەکەی، [[خوسرەوی دووەم]] (٥٩٠-٦٢٨)، دەسکەرە بوو بە نشینگەی شاھانەی [[ساسانییەکان]]. لە ساڵی ٦٢٨دا، دەسکەرە لەلایەن [[ھیراکلیۆس]]ی ئیمپراتۆری [[بیزەنتی]]یەوە تاڵان کرا. دوای ئەوە، شارەکە بە تەواوی لە سەرچاوەکاندا ون دەبێت. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Fisher, William Bayne |نووسەر٢=Yarshater, Ehsan |سەردێڕ=The Cambridge History of Iran: The Seleucid, Parthian and Sasanian periods|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=y7IHmyKcPtYC&q=papa&pg=PA931 |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٦٩٣-٤|ساڵ=١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pourshariati|یەکەم=Parvaneh|سەردێڕ=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran|شوێن=London and New York|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٦٤٥-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ}} *{{cite encyclopedia | last = Howard-Johnston | first = James | title = ḴOSROW II | url = http://www.iranicaonline.org/articles/khosrow-ii | year = 2010 | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica, Online Edition | access-date = 25 October 2014}} *{{بیرخستنەوە|دوایین= Kaegi|یەکەم=Walter Emil |بەستەری نووسەر=Walter Kaegi |سەردێڕ=Heraclius: Emperor of Byzantium|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک= ٠-٥٢١-٨١٤٥٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tlNlFZ_7UhoC|postscript=.}} {{مێژوو-کۆلکە}} pqrlzdagok1p1te85yi0f94iaghnsmq 1570055 1569950 2026-03-30T17:02:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] و [[دەروازە:ئێران|ئێران]] 1570055 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=[[پەڕگە:Sasanian_Asoristan_and_its_surroundings.svg|وێنۆک]] }}'''دەسکەرە یان دەستاگیرد''' شارێکی کۆنی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بووە لە [[عێراق|عێراقی]] ئێستادا، و نزیک بووە لە پایتەختەکەی، [[تیسفۆن]]. ئەم شارە کە لە بنەڕەتدا بە «ئارتەمیتا» ناسرابوو، لەلایەن [[پاشا ھورمزدی یەکەم]] (فەرمانڕەوایی ٢٧٠-٢٧١) دووبارە ئاوەدان کرایەوە و ناوەکەی گۆڕدرا. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی پاشا [[خوسرەوی یەکەم]] (٥٣١-٥٧٩)، شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوو و خاوەنی [[دادگا]]، [[کۆشک]] و [[قەڵا]]ی تایبەت بە خۆی بوو. لەم ماوەیەدا، شارەکە ناوێکی دووەمیشی وەرگرت کە «خوسرەو شاد قوباد» بوو. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی نەوەکەی، [[خوسرەوی دووەم]] (٥٩٠-٦٢٨)، دەسکەرە بوو بە نشینگەی شاھانەی [[ساسانییەکان]]. لە ساڵی ٦٢٨دا، دەسکەرە لەلایەن [[ھیراکلیۆس]]ی ئیمپراتۆری [[بیزەنتی]]یەوە تاڵان کرا. دوای ئەوە، شارەکە بە تەواوی لە سەرچاوەکاندا ون دەبێت. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Fisher, William Bayne |نووسەر٢=Yarshater, Ehsan |سەردێڕ=The Cambridge History of Iran: The Seleucid, Parthian and Sasanian periods|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=y7IHmyKcPtYC&q=papa&pg=PA931 |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٦٩٣-٤|ساڵ=١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pourshariati|یەکەم=Parvaneh|سەردێڕ=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran|شوێن=London and New York|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٦٤٥-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ}} *{{cite encyclopedia | last = Howard-Johnston | first = James | title = ḴOSROW II | url = http://www.iranicaonline.org/articles/khosrow-ii | year = 2010 | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica, Online Edition | access-date = 25 October 2014}} *{{بیرخستنەوە|دوایین= Kaegi|یەکەم=Walter Emil |بەستەری نووسەر=Walter Kaegi |سەردێڕ=Heraclius: Emperor of Byzantium|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک= ٠-٥٢١-٨١٤٥٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tlNlFZ_7UhoC|postscript=.}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{شریتی دەروازە|عێراق|ئێران}} 4fpazri775tm7cwaaz8f07e7jumbyhz 1570095 1570055 2026-03-30T20:01:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570095 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=[[پەڕگە:Sasanian_Asoristan_and_its_surroundings.svg|وێنۆک]] }}'''دەسکەرە یان دەستاگیرد''' شارێکی کۆنی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] بووە لە [[عێراق|عێراقی]] ئێستادا، و نزیک بووە لە پایتەختەکەی، [[تیسفۆن]]. ئەم شارە کە لە بنەڕەتدا بە «ئارتەمیتا» ناسرابوو، لەلایەن [[پاشا ھورمزدی یەکەم]] (فەرمانڕەوایی ٢٧٠-٢٧١) دووبارە ئاوەدان کرایەوە و ناوەکەی گۆڕدرا. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی پاشا [[خوسرەوی یەکەم]] (٥٣١-٥٧٩)، شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوو و خاوەنی [[دادگا]]، [[کۆشک]] و [[قەڵا]]ی تایبەت بە خۆی بوو. لەم ماوەیەدا، شارەکە ناوێکی دووەمیشی وەرگرت کە «خوسرەو شاد قوباد» بوو. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی نەوەکەی، [[خوسرەوی دووەم]] (٥٩٠-٦٢٨)، دەسکەرە بوو بە نشینگەی شاھانەی [[ساسانییەکان]]. لە ساڵی ٦٢٨دا، دەسکەرە لەلایەن [[ھیراکلیۆس]]ی ئیمپراتۆری [[بیزەنتی]]یەوە تاڵان کرا. دوای ئەوە، شارەکە بە تەواوی لە سەرچاوەکاندا ون دەبێت. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Fisher, William Bayne |نووسەر٢=Yarshater, Ehsan |سەردێڕ=The Cambridge History of Iran: The Seleucid, Parthian and Sasanian periods|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=y7IHmyKcPtYC&q=papa&pg=PA931 |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٦٩٣-٤|ساڵ=١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pourshariati|یەکەم=Parvaneh|سەردێڕ=Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran|شوێن=London and New York|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٦٤٥-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I-xtAAAAMAAJ}} *{{cite encyclopedia | last = Howard-Johnston | first = James | title = ḴOSROW II | url = http://www.iranicaonline.org/articles/khosrow-ii | year = 2010 | encyclopedia = Encyclopaedia Iranica, Online Edition | access-date = 25 October 2014}} *{{بیرخستنەوە|دوایین= Kaegi|یەکەم=Walter Emil |بەستەری نووسەر=Walter Kaegi |سەردێڕ=Heraclius: Emperor of Byzantium|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک= ٠-٥٢١-٨١٤٥٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tlNlFZ_7UhoC|postscript=.}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{شریتی دەروازە|عێراق|ئێران}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} ge3wt2u9f0mgj5xb7dtw7k0pwh2d4oc 0 293825 1569949 1569930 2026-03-30T12:00:46Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569949 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دەبوو تالیب محەممەد توغرەل کوڕی میکایل''' ({{Langx|fa|ابوطالبْ محمد طغرل بن میکائیل}})، زیاتر بە '''توغرەل''' ناسراوە ({{Lang|fa|طغرل / طغریل}}؛ ھەروەھا بە '''توغریل''' / '''توغرول''' نووسراوە، سەرۆکێکی [[تورکمان]]ی<ref name="manzikert">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fleet|یەکەم=Kate|ناونیشان=https://assets.cambridge.org/97805216/20932/excerpt/9780521620932_excerpt.pdf|سەردێڕ=The Cambridge History of Turkey: Byzantium to Turkey, 1071–1453: Volume 1|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|پەڕە=١}}</ref> بووە، کە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دامەزراندووە، لە ساڵی ١٠٣٧ تا ١٠٦٣ حوکمڕانی کردووە.<ref>Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia..."</ref> == مێژوو == توغرەڵ زۆرێک لە جەنگاوەرە تورکمانەکانی دەشتەکانی [[ئاسیای ناوەڕاست]]ی لە چوارچێوەی [[کۆنفیدراڵی]]یەتێکی [[ھۆز]]ەکاندا یەکخست و بەرەو فەتحکردنی [[خۆراسان]] و ڕۆژھەڵاتی [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] ڕێبەریی کردن. دواتر پاش داگیرکردنی فارس و گرتنی [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عەباسییەکان]] لە دەست [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] لە ساڵی ١٠٥٥دا، سەڵتەنەتی سەلجووقی دامەزراند. توغرەڵ خەلیفە عەباسییەکانی تەنھا وەک سیمبوولێکی دەوڵەت ھێشتەوە و فەرماندەیی سوپاکانی [[خەلافەت]]ی گرتە دەست بۆ ھێرشی سەربازی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکان]]، ئەمەش بە مەبەستی فراوانکردنی سنوورەکانی ئیمپراتۆرییەتەکەی و یەکخستنی [[جیھانی ئیسلامی]]. دوای مردنی سەرکردە [[سەلجووقییەکان]]ی وەک ئیسرائیل و میخائیل، سەلجووقییەکان کەوتنە ژێر دەسەڵاتی توغرەڵ بەگ و لەژێر سەرکردایەتی [[چەغری بەگ]]ی برایدا دەستیان بە فراوانکردنی ناوچەکانیان کرد. لە ساڵی ١٠٣٧دا، توغرەڵ لەلایەن کەسایەتییە دیارەکانی خانەدانی سەلجووقییەوە وەک سوڵتان ناسێنرا و وتار «[[خوتبە]]» بە ناوی ئەوەوە خوێندرایەوە. دوای مردنی مەحموودی غەزنەوی و ھاتنەسەرکاری سوڵتان مەسعوود، سەلجووقییەکان بە سەرکردایەتی توغرەڵ چەندین قۆناغی جەنگیان لەگەڵ [[غەزنەوییەکان]] ئەنجام دا. لە ئەنجامدا، سەلجووقییەکان وەک ھێزێکی نوێ لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەرکەوتن دوای سەرکەوتنی یەکلاکەرەوەیان لە جەنگی دەندانەکان لە ساڵی ١٠٤٠دا، کە کۆتایی بە دەسەڵاتی غەزنەوییەکان لە [[خۆراسانی گەورە]] و ناوچەکانی دەوروبەری ھێنا. دواتر توغرەڵ نیشابووری وەک پایتەختی خۆی ھەڵبژارد و بە پاڵپشتی براکەی و ھاوپەیمانە نزیکەکانی، دەوڵەتی تایبەت بە خۆی دامەزراند. دوای [[جەنگی دەندانەقان]]، توغرەڵ لەگەڵ سەرکردایەتی سەلجووقییەکاندا نامەیەکیان بۆ خەلیفەی عەباسی «ئەلقائیم بیئەمرللاھ» نارد و داوای فەرمانی فەرمی دەسەڵاتیان کرد، کە دواتر پێیان بەخشرا. لە نێوان ساڵانی ١٠٤٠–١٠٥٤دا، بە ھاوکاری ئیبراھیم ئیناڵ، توغرەڵ بەشێکی زۆری خاکی ئێرانی گرت، لەوانە ناوچەکانی جبال و [[عێراقی عەجەم]]، و کۆتایی بە حکوومەتی بوەیھییەکان لەو شوێنانە ھێنا. شاری ڕەی گرت و نۆژەنی کردەوە و وەک پایتەخت ناساندی؛ بەڵام دوای گرتنی ئەسفەھان، پایتەختی بۆ ئەوێ گواستەوە. دواتر توغرەڵ [[ئازەربایجان]]ی خستە ژێر کۆنترۆڵی خۆی و ھەڵمەتی سەربازی دژی بیزەنتەکان و ناوچەکانی تری [[بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی ڕۆژھەڵات]] ئەنجام دا و خاکی سەلجووقییەکانی فراوانتر کرد. لە ساڵی ١٠٥٥دا، بە قبووڵکردنی بانگھێشتنامەی خەلیفەی عەباسی بۆ سەردانی [[بەغدا]]، توغرەڵ قۆناغێکی نوێی لە پەیوەندییەکانی نێوان سەلجووقییەکان و عەباسییەکان دەستپێکرد. لە نێوان ساڵانی ١٠٥٥–١٠٦١دا، دەسەڵاتی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکانی]] لە بەغدا لەناو برد، مەلیک ڕەحیمی دەستگیر کرد و وتاری بە ناوی خۆیەوە لەو ناوچانەدا خوێندرایەوە. دوای ئاوەدانکردنەوەی بەغدا، توغرەڵ ھاوسەرگیری کچەکەی چەغری بەگی لەگەڵ خەلیفەی عەباسی ڕێکخست، بەمەش پەیوەندییەکانی لەگەڵ خەلافەت بەھێزتر کرد. دواتر ناوچەی جەزیرەی کۆنترۆڵ کرد. پاشان دوای سەرکوتکردنی ڕاپەڕینێکی برای، ئیبراھیم ئیناڵ و لەسێدارەدانی، توغرەڵ ھەروەھا شکستی بە ئەرسەلان بەساسیری ھێنا کە لەلایەن خەلافەتی فاتیمییەوە پشتگیری دەکرا. ئەو کچی خەلیفەی مارە کرد سەرەڕای ناڕەزایەتی خودی خەلیفە—ھاوسەرگیرییەک کە چەندین ئاڵنگاری لەگەڵدا بوو. لە کۆتاییدا، لە ساڵی ١٠٦٣دا، توغرەڵ بەبێ بەجێھێشتنی ھیچ میراتگرێک کۆچی دوایی کرد و ئیمپراتۆرییەتێکی فراوانی لە دوای خۆی بەجێھێشت. توغرەڵ بەگ وەک کەسایەتییەکی دیندار دەناسرا و فەرمانی بە دروستکردنی چەندین [[مزگەوت]] و [[فێرگە]] «مەدرەسە» دا. ئەو بە پابەندییەکەی بە [[مەزھەبی حەنەفی]] ناسرابوو و بە ھاوکاری وەزیرەکەی، [[عەمیدولمولک کوندوری]]، سنووردارکردنی خستە سەر چالاکییەکانی [[مەزھەبە ئیسلامییەکان]]ی تر. لەکاتێکدا ھەندێک سەرچاوە وەک فەرمانڕەوایەکی دادپەروەر دەیناسێنن کە دوور بووە لە ڕشتنی خوێنی ناپێویست، ھەندێک گێڕانەوەی تر باس لە ھەڵسوکەوتی ستەمکارانەی ئەو و سوپاکەی دەکەن. میراتی توغرەڵ ئەو مۆدێلە کارگێڕییە بوو کە دروستی کرد، کە لە نەریتی سیاسی تورکی، بنەما کارگێڕییە باوەکانی ناوچەکە و شەرعییەتی ئایینیی وەرگیراو لە [[خەلافەتی عەباسی]] پێکھاتبوو. ئەم مۆدێلە دامەزراوەی سەڵتەنەتی گۆڕی بۆ شێوەیەک لە حوکمڕانی ڕەھا کە خاوەنی دەسەڵاتێکی نائاسایی بوو. ئەم جۆرە حوکمڕانییە سێبەری خستە سەر دەسەڵاتی دنیایی خەلیفە و تەنھا دانی بە سەرکردایەتی ڕۆحی ئەودا دەنا. لە ئەنجامدا، خەلیفە ناچار بوو ملکەچی داواکارییەکانی توغرەڵ بێت. پێش ھاتنی سەلجووقییەکان، ئێران لە نێوان چەندین ھێزی ناوخۆیی شەڕکەردا دابەش ببوو، وەک بوەیھییەکان، [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکوەیھییەکان]] و [[غەزنەوییەکان]]. بەو ھۆیەشەوە تووشی شەڕ و وێرانکاری بەردەوام ببوو؛ بەڵام لەژێر سایەی توغرەڵدا ئاشتی و خۆشگوزەرانی بۆ وڵاتەکە و [[مێزۆپۆتامیا]] ھاتە کایەوە، گۆڕانکارییەک کە بەھۆی ئاوێتەبوونی سەلجووقییەکان لەگەڵ [[چاند]]ی ئێرانی-ئیسلامی زیاتر بەھێز بوو. == سەرچاوەکان == [[پۆل:مردووانی ١٠٦٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٩٠]] [[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]] p9zwkvbp5sdaqnvlm0o7gcxke8bxezw 1570003 1569949 2026-03-30T15:01:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570003 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دەبوو تالیب محەممەد توغرەل کوڕی میکایل''' ({{Langx|fa|ابوطالبْ محمد طغرل بن میکائیل}})، زیاتر بە '''توغرەل''' ناسراوە ({{Lang|fa|طغرل / طغریل}}؛ ھەروەھا بە '''توغریل''' / '''توغرول''' نووسراوە، سەرۆکێکی [[تورکمان]]ی<ref name="manzikert">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fleet|یەکەم=Kate|ناونیشان=https://assets.cambridge.org/97805216/20932/excerpt/9780521620932_excerpt.pdf|سەردێڕ=The Cambridge History of Turkey: Byzantium to Turkey, 1071–1453: Volume 1|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|پەڕە=١}}</ref> بووە، کە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دامەزراندووە، لە ساڵی ١٠٣٧ تا ١٠٦٣ حوکمڕانی کردووە.<ref>Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia..."</ref> == مێژوو == توغرەڵ زۆرێک لە جەنگاوەرە تورکمانەکانی دەشتەکانی [[ئاسیای ناوەڕاست]]ی لە چوارچێوەی [[کۆنفیدراڵی]]یەتێکی [[ھۆز]]ەکاندا یەکخست و بەرەو فەتحکردنی [[خۆراسان]] و ڕۆژھەڵاتی [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] ڕێبەریی کردن. دواتر پاش داگیرکردنی فارس و گرتنی [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عەباسییەکان]] لە دەست [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] لە ساڵی ١٠٥٥دا، سەڵتەنەتی سەلجووقی دامەزراند. توغرەڵ خەلیفە عەباسییەکانی تەنھا وەک سیمبوولێکی دەوڵەت ھێشتەوە و فەرماندەیی سوپاکانی [[خەلافەت]]ی گرتە دەست بۆ ھێرشی سەربازی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکان]]، ئەمەش بە مەبەستی فراوانکردنی سنوورەکانی ئیمپراتۆرییەتەکەی و یەکخستنی [[جیھانی ئیسلامی]]. دوای مردنی سەرکردە [[سەلجووقییەکان]]ی وەک ئیسرائیل و میخائیل، سەلجووقییەکان کەوتنە ژێر دەسەڵاتی توغرەڵ بەگ و لەژێر سەرکردایەتی [[چەغری بەگ]]ی برایدا دەستیان بە فراوانکردنی ناوچەکانیان کرد. لە ساڵی ١٠٣٧دا، توغرەڵ لەلایەن کەسایەتییە دیارەکانی خانەدانی سەلجووقییەوە وەک سوڵتان ناسێنرا و وتار «[[خوتبە]]» بە ناوی ئەوەوە خوێندرایەوە. دوای مردنی مەحموودی غەزنەوی و ھاتنەسەرکاری سوڵتان مەسعوود، سەلجووقییەکان بە سەرکردایەتی توغرەڵ چەندین قۆناغی جەنگیان لەگەڵ [[غەزنەوییەکان]] ئەنجام دا. لە ئەنجامدا، سەلجووقییەکان وەک ھێزێکی نوێ لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەرکەوتن دوای سەرکەوتنی یەکلاکەرەوەیان لە جەنگی دەندانەکان لە ساڵی ١٠٤٠دا، کە کۆتایی بە دەسەڵاتی غەزنەوییەکان لە [[خۆراسانی گەورە]] و ناوچەکانی دەوروبەری ھێنا. دواتر توغرەڵ نیشابووری وەک پایتەختی خۆی ھەڵبژارد و بە پاڵپشتی براکەی و ھاوپەیمانە نزیکەکانی، دەوڵەتی تایبەت بە خۆی دامەزراند. دوای [[جەنگی دەندانەقان]]، توغرەڵ لەگەڵ سەرکردایەتی سەلجووقییەکاندا نامەیەکیان بۆ خەلیفەی عەباسی «ئەلقائیم بیئەمرللاھ» نارد و داوای فەرمانی فەرمی دەسەڵاتیان کرد، کە دواتر پێیان بەخشرا. لە نێوان ساڵانی ١٠٤٠–١٠٥٤دا، بە ھاوکاری ئیبراھیم ئیناڵ، توغرەڵ بەشێکی زۆری خاکی ئێرانی گرت، لەوانە ناوچەکانی جبال و [[عێراقی عەجەم]]، و کۆتایی بە حکوومەتی بوەیھییەکان لەو شوێنانە ھێنا. شاری ڕەی گرت و نۆژەنی کردەوە و وەک پایتەخت ناساندی؛ بەڵام دوای گرتنی ئەسفەھان، پایتەختی بۆ ئەوێ گواستەوە. دواتر توغرەڵ [[ئازەربایجان]]ی خستە ژێر کۆنترۆڵی خۆی و ھەڵمەتی سەربازی دژی بیزەنتەکان و ناوچەکانی تری [[بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی ڕۆژھەڵات]] ئەنجام دا و خاکی سەلجووقییەکانی فراوانتر کرد. لە ساڵی ١٠٥٥دا، بە قبووڵکردنی بانگھێشتنامەی خەلیفەی عەباسی بۆ سەردانی [[بەغدا]]، توغرەڵ قۆناغێکی نوێی لە پەیوەندییەکانی نێوان سەلجووقییەکان و عەباسییەکان دەستپێکرد. لە نێوان ساڵانی ١٠٥٥–١٠٦١دا، دەسەڵاتی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکانی]] لە بەغدا لەناو برد، مەلیک ڕەحیمی دەستگیر کرد و وتاری بە ناوی خۆیەوە لەو ناوچانەدا خوێندرایەوە. دوای ئاوەدانکردنەوەی بەغدا، توغرەڵ ھاوسەرگیری کچەکەی چەغری بەگی لەگەڵ خەلیفەی عەباسی ڕێکخست، بەمەش پەیوەندییەکانی لەگەڵ خەلافەت بەھێزتر کرد. دواتر ناوچەی جەزیرەی کۆنترۆڵ کرد. پاشان دوای سەرکوتکردنی ڕاپەڕینێکی برای، ئیبراھیم ئیناڵ و لەسێدارەدانی، توغرەڵ ھەروەھا شکستی بە ئەرسەلان بەساسیری ھێنا کە لەلایەن خەلافەتی فاتیمییەوە پشتگیری دەکرا. ئەو کچی خەلیفەی مارە کرد سەرەڕای ناڕەزایەتی خودی خەلیفە—ھاوسەرگیرییەک کە چەندین ئاڵنگاری لەگەڵدا بوو. لە کۆتاییدا، لە ساڵی ١٠٦٣دا، توغرەڵ بەبێ بەجێھێشتنی ھیچ میراتگرێک کۆچی دوایی کرد و ئیمپراتۆرییەتێکی فراوانی لە دوای خۆی بەجێھێشت. توغرەڵ بەگ وەک کەسایەتییەکی دیندار دەناسرا و فەرمانی بە دروستکردنی چەندین [[مزگەوت]] و [[فێرگە]] «مەدرەسە» دا. ئەو بە پابەندییەکەی بە [[مەزھەبی حەنەفی]] ناسرابوو و بە ھاوکاری وەزیرەکەی، [[عەمیدولمولک کوندوری]]، سنووردارکردنی خستە سەر چالاکییەکانی [[مەزھەبە ئیسلامییەکان]]ی تر. لەکاتێکدا ھەندێک سەرچاوە وەک فەرمانڕەوایەکی دادپەروەر دەیناسێنن کە دوور بووە لە ڕشتنی خوێنی ناپێویست، ھەندێک گێڕانەوەی تر باس لە ھەڵسوکەوتی ستەمکارانەی ئەو و سوپاکەی دەکەن. میراتی توغرەڵ ئەو مۆدێلە کارگێڕییە بوو کە دروستی کرد، کە لە نەریتی سیاسی تورکی، بنەما کارگێڕییە باوەکانی ناوچەکە و شەرعییەتی ئایینیی وەرگیراو لە [[خەلافەتی عەباسی]] پێکھاتبوو. ئەم مۆدێلە دامەزراوەی سەڵتەنەتی گۆڕی بۆ شێوەیەک لە حوکمڕانی ڕەھا کە خاوەنی دەسەڵاتێکی نائاسایی بوو. ئەم جۆرە حوکمڕانییە سێبەری خستە سەر دەسەڵاتی دنیایی خەلیفە و تەنھا دانی بە سەرکردایەتی ڕۆحی ئەودا دەنا. لە ئەنجامدا، خەلیفە ناچار بوو ملکەچی داواکارییەکانی توغرەڵ بێت. پێش ھاتنی سەلجووقییەکان، ئێران لە نێوان چەندین ھێزی ناوخۆیی شەڕکەردا دابەش ببوو، وەک بوەیھییەکان، [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکوەیھییەکان]] و [[غەزنەوییەکان]]. بەو ھۆیەشەوە تووشی شەڕ و وێرانکاری بەردەوام ببوو؛ بەڵام لەژێر سایەی توغرەڵدا ئاشتی و خۆشگوزەرانی بۆ وڵاتەکە و [[مێزۆپۆتامیا]] ھاتە کایەوە، گۆڕانکارییەک کە بەھۆی ئاوێتەبوونی سەلجووقییەکان لەگەڵ [[چاند]]ی ئێرانی-ئیسلامی زیاتر بەھێز بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مردووانی ١٠٦٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٩٠]] [[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]] rbexn4fobtrqc8xsgzps1rkqhi6mm8f 1570011 1570003 2026-03-30T16:00:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Tughril}} 1570011 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دەبوو تالیب محەممەد توغرەل کوڕی میکایل''' ({{Langx|fa|ابوطالبْ محمد طغرل بن میکائیل}})، زیاتر بە '''توغرەل''' ناسراوە ({{Lang|fa|طغرل / طغریل}}؛ ھەروەھا بە '''توغریل''' / '''توغرول''' نووسراوە، سەرۆکێکی [[تورکمان]]ی<ref name="manzikert">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fleet|یەکەم=Kate|ناونیشان=https://assets.cambridge.org/97805216/20932/excerpt/9780521620932_excerpt.pdf|سەردێڕ=The Cambridge History of Turkey: Byzantium to Turkey, 1071–1453: Volume 1|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|پەڕە=١}}</ref> بووە، کە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دامەزراندووە، لە ساڵی ١٠٣٧ تا ١٠٦٣ حوکمڕانی کردووە.<ref>Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia..."</ref> == مێژوو == توغرەڵ زۆرێک لە جەنگاوەرە تورکمانەکانی دەشتەکانی [[ئاسیای ناوەڕاست]]ی لە چوارچێوەی [[کۆنفیدراڵی]]یەتێکی [[ھۆز]]ەکاندا یەکخست و بەرەو فەتحکردنی [[خۆراسان]] و ڕۆژھەڵاتی [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] ڕێبەریی کردن. دواتر پاش داگیرکردنی فارس و گرتنی [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عەباسییەکان]] لە دەست [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] لە ساڵی ١٠٥٥دا، سەڵتەنەتی سەلجووقی دامەزراند. توغرەڵ خەلیفە عەباسییەکانی تەنھا وەک سیمبوولێکی دەوڵەت ھێشتەوە و فەرماندەیی سوپاکانی [[خەلافەت]]ی گرتە دەست بۆ ھێرشی سەربازی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکان]]، ئەمەش بە مەبەستی فراوانکردنی سنوورەکانی ئیمپراتۆرییەتەکەی و یەکخستنی [[جیھانی ئیسلامی]]. دوای مردنی سەرکردە [[سەلجووقییەکان]]ی وەک ئیسرائیل و میخائیل، سەلجووقییەکان کەوتنە ژێر دەسەڵاتی توغرەڵ بەگ و لەژێر سەرکردایەتی [[چەغری بەگ]]ی برایدا دەستیان بە فراوانکردنی ناوچەکانیان کرد. لە ساڵی ١٠٣٧دا، توغرەڵ لەلایەن کەسایەتییە دیارەکانی خانەدانی سەلجووقییەوە وەک سوڵتان ناسێنرا و وتار «[[خوتبە]]» بە ناوی ئەوەوە خوێندرایەوە. دوای مردنی مەحموودی غەزنەوی و ھاتنەسەرکاری سوڵتان مەسعوود، سەلجووقییەکان بە سەرکردایەتی توغرەڵ چەندین قۆناغی جەنگیان لەگەڵ [[غەزنەوییەکان]] ئەنجام دا. لە ئەنجامدا، سەلجووقییەکان وەک ھێزێکی نوێ لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەرکەوتن دوای سەرکەوتنی یەکلاکەرەوەیان لە جەنگی دەندانەکان لە ساڵی ١٠٤٠دا، کە کۆتایی بە دەسەڵاتی غەزنەوییەکان لە [[خۆراسانی گەورە]] و ناوچەکانی دەوروبەری ھێنا. دواتر توغرەڵ نیشابووری وەک پایتەختی خۆی ھەڵبژارد و بە پاڵپشتی براکەی و ھاوپەیمانە نزیکەکانی، دەوڵەتی تایبەت بە خۆی دامەزراند. دوای [[جەنگی دەندانەقان]]، توغرەڵ لەگەڵ سەرکردایەتی سەلجووقییەکاندا نامەیەکیان بۆ خەلیفەی عەباسی «ئەلقائیم بیئەمرللاھ» نارد و داوای فەرمانی فەرمی دەسەڵاتیان کرد، کە دواتر پێیان بەخشرا. لە نێوان ساڵانی ١٠٤٠–١٠٥٤دا، بە ھاوکاری ئیبراھیم ئیناڵ، توغرەڵ بەشێکی زۆری خاکی ئێرانی گرت، لەوانە ناوچەکانی جبال و [[عێراقی عەجەم]]، و کۆتایی بە حکوومەتی بوەیھییەکان لەو شوێنانە ھێنا. شاری ڕەی گرت و نۆژەنی کردەوە و وەک پایتەخت ناساندی؛ بەڵام دوای گرتنی ئەسفەھان، پایتەختی بۆ ئەوێ گواستەوە. دواتر توغرەڵ [[ئازەربایجان]]ی خستە ژێر کۆنترۆڵی خۆی و ھەڵمەتی سەربازی دژی بیزەنتەکان و ناوچەکانی تری [[بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی ڕۆژھەڵات]] ئەنجام دا و خاکی سەلجووقییەکانی فراوانتر کرد. لە ساڵی ١٠٥٥دا، بە قبووڵکردنی بانگھێشتنامەی خەلیفەی عەباسی بۆ سەردانی [[بەغدا]]، توغرەڵ قۆناغێکی نوێی لە پەیوەندییەکانی نێوان سەلجووقییەکان و عەباسییەکان دەستپێکرد. لە نێوان ساڵانی ١٠٥٥–١٠٦١دا، دەسەڵاتی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکانی]] لە بەغدا لەناو برد، مەلیک ڕەحیمی دەستگیر کرد و وتاری بە ناوی خۆیەوە لەو ناوچانەدا خوێندرایەوە. دوای ئاوەدانکردنەوەی بەغدا، توغرەڵ ھاوسەرگیری کچەکەی چەغری بەگی لەگەڵ خەلیفەی عەباسی ڕێکخست، بەمەش پەیوەندییەکانی لەگەڵ خەلافەت بەھێزتر کرد. دواتر ناوچەی جەزیرەی کۆنترۆڵ کرد. پاشان دوای سەرکوتکردنی ڕاپەڕینێکی برای، ئیبراھیم ئیناڵ و لەسێدارەدانی، توغرەڵ ھەروەھا شکستی بە ئەرسەلان بەساسیری ھێنا کە لەلایەن خەلافەتی فاتیمییەوە پشتگیری دەکرا. ئەو کچی خەلیفەی مارە کرد سەرەڕای ناڕەزایەتی خودی خەلیفە—ھاوسەرگیرییەک کە چەندین ئاڵنگاری لەگەڵدا بوو. لە کۆتاییدا، لە ساڵی ١٠٦٣دا، توغرەڵ بەبێ بەجێھێشتنی ھیچ میراتگرێک کۆچی دوایی کرد و ئیمپراتۆرییەتێکی فراوانی لە دوای خۆی بەجێھێشت. توغرەڵ بەگ وەک کەسایەتییەکی دیندار دەناسرا و فەرمانی بە دروستکردنی چەندین [[مزگەوت]] و [[فێرگە]] «مەدرەسە» دا. ئەو بە پابەندییەکەی بە [[مەزھەبی حەنەفی]] ناسرابوو و بە ھاوکاری وەزیرەکەی، [[عەمیدولمولک کوندوری]]، سنووردارکردنی خستە سەر چالاکییەکانی [[مەزھەبە ئیسلامییەکان]]ی تر. لەکاتێکدا ھەندێک سەرچاوە وەک فەرمانڕەوایەکی دادپەروەر دەیناسێنن کە دوور بووە لە ڕشتنی خوێنی ناپێویست، ھەندێک گێڕانەوەی تر باس لە ھەڵسوکەوتی ستەمکارانەی ئەو و سوپاکەی دەکەن. میراتی توغرەڵ ئەو مۆدێلە کارگێڕییە بوو کە دروستی کرد، کە لە نەریتی سیاسی تورکی، بنەما کارگێڕییە باوەکانی ناوچەکە و شەرعییەتی ئایینیی وەرگیراو لە [[خەلافەتی عەباسی]] پێکھاتبوو. ئەم مۆدێلە دامەزراوەی سەڵتەنەتی گۆڕی بۆ شێوەیەک لە حوکمڕانی ڕەھا کە خاوەنی دەسەڵاتێکی نائاسایی بوو. ئەم جۆرە حوکمڕانییە سێبەری خستە سەر دەسەڵاتی دنیایی خەلیفە و تەنھا دانی بە سەرکردایەتی ڕۆحی ئەودا دەنا. لە ئەنجامدا، خەلیفە ناچار بوو ملکەچی داواکارییەکانی توغرەڵ بێت. پێش ھاتنی سەلجووقییەکان، ئێران لە نێوان چەندین ھێزی ناوخۆیی شەڕکەردا دابەش ببوو، وەک بوەیھییەکان، [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکوەیھییەکان]] و [[غەزنەوییەکان]]. بەو ھۆیەشەوە تووشی شەڕ و وێرانکاری بەردەوام ببوو؛ بەڵام لەژێر سایەی توغرەڵدا ئاشتی و خۆشگوزەرانی بۆ وڵاتەکە و [[مێزۆپۆتامیا]] ھاتە کایەوە، گۆڕانکارییەک کە بەھۆی ئاوێتەبوونی سەلجووقییەکان لەگەڵ [[چاند]]ی ئێرانی-ئیسلامی زیاتر بەھێز بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Tughril}} [[پۆل:مردووانی ١٠٦٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٩٠]] [[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]] 5uijg2qyrwj3o60c91tszs21tm0izbr 1570050 1570011 2026-03-30T17:01:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]] 1570050 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دەبوو تالیب محەممەد توغرەل کوڕی میکایل''' ({{Langx|fa|ابوطالبْ محمد طغرل بن میکائیل}})، زیاتر بە '''توغرەل''' ناسراوە ({{Lang|fa|طغرل / طغریل}}؛ ھەروەھا بە '''توغریل''' / '''توغرول''' نووسراوە، سەرۆکێکی [[تورکمان]]ی<ref name="manzikert">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fleet|یەکەم=Kate|ناونیشان=https://assets.cambridge.org/97805216/20932/excerpt/9780521620932_excerpt.pdf|سەردێڕ=The Cambridge History of Turkey: Byzantium to Turkey, 1071–1453: Volume 1|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|پەڕە=١}}</ref> بووە، کە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] دامەزراندووە، لە ساڵی ١٠٣٧ تا ١٠٦٣ حوکمڕانی کردووە.<ref>Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, (Rutgers University Press, 1991), 161,164; "It is to be noted that the Seljuks, those Turkomans who became sultans of Persia..."</ref> == مێژوو == توغرەڵ زۆرێک لە جەنگاوەرە تورکمانەکانی دەشتەکانی [[ئاسیای ناوەڕاست]]ی لە چوارچێوەی [[کۆنفیدراڵی]]یەتێکی [[ھۆز]]ەکاندا یەکخست و بەرەو فەتحکردنی [[خۆراسان]] و ڕۆژھەڵاتی [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] ڕێبەریی کردن. دواتر پاش داگیرکردنی فارس و گرتنی [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عەباسییەکان]] لە دەست [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] لە ساڵی ١٠٥٥دا، سەڵتەنەتی سەلجووقی دامەزراند. توغرەڵ خەلیفە عەباسییەکانی تەنھا وەک سیمبوولێکی دەوڵەت ھێشتەوە و فەرماندەیی سوپاکانی [[خەلافەت]]ی گرتە دەست بۆ ھێرشی سەربازی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکان]]، ئەمەش بە مەبەستی فراوانکردنی سنوورەکانی ئیمپراتۆرییەتەکەی و یەکخستنی [[جیھانی ئیسلامی]]. دوای مردنی سەرکردە [[سەلجووقییەکان]]ی وەک ئیسرائیل و میخائیل، سەلجووقییەکان کەوتنە ژێر دەسەڵاتی توغرەڵ بەگ و لەژێر سەرکردایەتی [[چەغری بەگ]]ی برایدا دەستیان بە فراوانکردنی ناوچەکانیان کرد. لە ساڵی ١٠٣٧دا، توغرەڵ لەلایەن کەسایەتییە دیارەکانی خانەدانی سەلجووقییەوە وەک سوڵتان ناسێنرا و وتار «[[خوتبە]]» بە ناوی ئەوەوە خوێندرایەوە. دوای مردنی مەحموودی غەزنەوی و ھاتنەسەرکاری سوڵتان مەسعوود، سەلجووقییەکان بە سەرکردایەتی توغرەڵ چەندین قۆناغی جەنگیان لەگەڵ [[غەزنەوییەکان]] ئەنجام دا. لە ئەنجامدا، سەلجووقییەکان وەک ھێزێکی نوێ لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەرکەوتن دوای سەرکەوتنی یەکلاکەرەوەیان لە جەنگی دەندانەکان لە ساڵی ١٠٤٠دا، کە کۆتایی بە دەسەڵاتی غەزنەوییەکان لە [[خۆراسانی گەورە]] و ناوچەکانی دەوروبەری ھێنا. دواتر توغرەڵ نیشابووری وەک پایتەختی خۆی ھەڵبژارد و بە پاڵپشتی براکەی و ھاوپەیمانە نزیکەکانی، دەوڵەتی تایبەت بە خۆی دامەزراند. دوای [[جەنگی دەندانەقان]]، توغرەڵ لەگەڵ سەرکردایەتی سەلجووقییەکاندا نامەیەکیان بۆ خەلیفەی عەباسی «ئەلقائیم بیئەمرللاھ» نارد و داوای فەرمانی فەرمی دەسەڵاتیان کرد، کە دواتر پێیان بەخشرا. لە نێوان ساڵانی ١٠٤٠–١٠٥٤دا، بە ھاوکاری ئیبراھیم ئیناڵ، توغرەڵ بەشێکی زۆری خاکی ئێرانی گرت، لەوانە ناوچەکانی جبال و [[عێراقی عەجەم]]، و کۆتایی بە حکوومەتی بوەیھییەکان لەو شوێنانە ھێنا. شاری ڕەی گرت و نۆژەنی کردەوە و وەک پایتەخت ناساندی؛ بەڵام دوای گرتنی ئەسفەھان، پایتەختی بۆ ئەوێ گواستەوە. دواتر توغرەڵ [[ئازەربایجان]]ی خستە ژێر کۆنترۆڵی خۆی و ھەڵمەتی سەربازی دژی بیزەنتەکان و ناوچەکانی تری [[بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی ڕۆژھەڵات]] ئەنجام دا و خاکی سەلجووقییەکانی فراوانتر کرد. لە ساڵی ١٠٥٥دا، بە قبووڵکردنی بانگھێشتنامەی خەلیفەی عەباسی بۆ سەردانی [[بەغدا]]، توغرەڵ قۆناغێکی نوێی لە پەیوەندییەکانی نێوان سەلجووقییەکان و عەباسییەکان دەستپێکرد. لە نێوان ساڵانی ١٠٥٥–١٠٦١دا، دەسەڵاتی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکانی]] لە بەغدا لەناو برد، مەلیک ڕەحیمی دەستگیر کرد و وتاری بە ناوی خۆیەوە لەو ناوچانەدا خوێندرایەوە. دوای ئاوەدانکردنەوەی بەغدا، توغرەڵ ھاوسەرگیری کچەکەی چەغری بەگی لەگەڵ خەلیفەی عەباسی ڕێکخست، بەمەش پەیوەندییەکانی لەگەڵ خەلافەت بەھێزتر کرد. دواتر ناوچەی جەزیرەی کۆنترۆڵ کرد. پاشان دوای سەرکوتکردنی ڕاپەڕینێکی برای، ئیبراھیم ئیناڵ و لەسێدارەدانی، توغرەڵ ھەروەھا شکستی بە ئەرسەلان بەساسیری ھێنا کە لەلایەن خەلافەتی فاتیمییەوە پشتگیری دەکرا. ئەو کچی خەلیفەی مارە کرد سەرەڕای ناڕەزایەتی خودی خەلیفە—ھاوسەرگیرییەک کە چەندین ئاڵنگاری لەگەڵدا بوو. لە کۆتاییدا، لە ساڵی ١٠٦٣دا، توغرەڵ بەبێ بەجێھێشتنی ھیچ میراتگرێک کۆچی دوایی کرد و ئیمپراتۆرییەتێکی فراوانی لە دوای خۆی بەجێھێشت. توغرەڵ بەگ وەک کەسایەتییەکی دیندار دەناسرا و فەرمانی بە دروستکردنی چەندین [[مزگەوت]] و [[فێرگە]] «مەدرەسە» دا. ئەو بە پابەندییەکەی بە [[مەزھەبی حەنەفی]] ناسرابوو و بە ھاوکاری وەزیرەکەی، [[عەمیدولمولک کوندوری]]، سنووردارکردنی خستە سەر چالاکییەکانی [[مەزھەبە ئیسلامییەکان]]ی تر. لەکاتێکدا ھەندێک سەرچاوە وەک فەرمانڕەوایەکی دادپەروەر دەیناسێنن کە دوور بووە لە ڕشتنی خوێنی ناپێویست، ھەندێک گێڕانەوەی تر باس لە ھەڵسوکەوتی ستەمکارانەی ئەو و سوپاکەی دەکەن. میراتی توغرەڵ ئەو مۆدێلە کارگێڕییە بوو کە دروستی کرد، کە لە نەریتی سیاسی تورکی، بنەما کارگێڕییە باوەکانی ناوچەکە و شەرعییەتی ئایینیی وەرگیراو لە [[خەلافەتی عەباسی]] پێکھاتبوو. ئەم مۆدێلە دامەزراوەی سەڵتەنەتی گۆڕی بۆ شێوەیەک لە حوکمڕانی ڕەھا کە خاوەنی دەسەڵاتێکی نائاسایی بوو. ئەم جۆرە حوکمڕانییە سێبەری خستە سەر دەسەڵاتی دنیایی خەلیفە و تەنھا دانی بە سەرکردایەتی ڕۆحی ئەودا دەنا. لە ئەنجامدا، خەلیفە ناچار بوو ملکەچی داواکارییەکانی توغرەڵ بێت. پێش ھاتنی سەلجووقییەکان، ئێران لە نێوان چەندین ھێزی ناوخۆیی شەڕکەردا دابەش ببوو، وەک بوەیھییەکان، [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکوەیھییەکان]] و [[غەزنەوییەکان]]. بەو ھۆیەشەوە تووشی شەڕ و وێرانکاری بەردەوام ببوو؛ بەڵام لەژێر سایەی توغرەڵدا ئاشتی و خۆشگوزەرانی بۆ وڵاتەکە و [[مێزۆپۆتامیا]] ھاتە کایەوە، گۆڕانکارییەک کە بەھۆی ئاوێتەبوونی سەلجووقییەکان لەگەڵ [[چاند]]ی ئێرانی-ئیسلامی زیاتر بەھێز بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Tughril}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا}} [[پۆل:مردووانی ١٠٦٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٩٠]] [[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]] dkrz3ff5jxiiiy6atnwc0dgt7jkxtsb 0 293827 1569964 1569940 2026-03-30T12:44:53Z 1silent scientist 51740 1569964 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=TughrilCoin.jpg }}'''ئیبراھیم ئینال''' (ھەروەھا بە '''ئیبراھیم ینال'''، کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ١٠٦٠) سەرکردەیەکی جەنگیی [[شانشینی سەلجووقی|سەلجووقی]] و [[حاکم]] و [[شازادە]] بووە. کوڕی ''یووسف ینالی'' کوڕی سەلجووق بووە، بەم شێوەیە نەوەیەکی غازی سەلجووق بووە. ھەروەھا برای دایکیی سوڵتان [[توغرەڵی یەکەم]] و چاغری بەگ بووە کە دایکیان یەک بووە. والی سەلجووقی بوو [[مووسڵ]] و [[گەنجە]]. ئیبراھیم ئینال بەشداریی چەندین ھەڵمەت و فەتحی کرد بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] و بۆ سوڵتانەکەی، سوڵتان توغرەڵ. ئەو چەندین جەنگی دژی [[شانشینی غەزنەوی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] ئەنجامدا. بەشدارییەکی زۆری ھەبوو لە فەتحکردنی [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] لەلایەن سەلجووقییەکانەوە، تەنانەت شاری «ڕەی» گرت کە پایتەختی تەخت بوو و ئێستا بەشێکە لە تارانی ئەمڕۆ. لە ساڵی ١٠٤٧، ئیبراھیم شارەکانی [[ھەمەدان]] و کەنگاوەری لە دەستی گەرشاسبی یەکەمی فەرمانڕەوای کاکۆیی دەرھێنا. ئیبراھیم ئیناڵ لەکاتی خزمەتکردنی لە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]]دا، وەک والی سەلجووقییەکان لە [[مووسڵ]] و [[گەنجە]] دەستنیشانکرا. دەسەڵاتی لە [[عێراق]]ەوە تا [[ئازەربایجان]] درێژ دەبووەوە و بە کردەوە حوکمی تەواوی لای ڕۆژاوا و سنوورەکانی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتی سەلجووقی دەکرد. ھەموو ھێرشەکان دژی خاکەکانی بیزەنتین، [[ئەرمەنی]] و گورجی، خاکی ئیناڵیان وەک بنکەی سەرەکی بەکاردەھێنا. یەکێک لە ھێرشە دیارەکان، فەتحی «ڤاسپووراکان» بوو لەلایەن سەلجووقییەکانەوە. خاڵێکی دیاری کاروانی سەربازیی ئەو ئەوە بوو کە ئیبراھیم ئیناڵ سەرکردایەتی ھێرشێکی سەرکەوتووی کرد بۆ سەر ویلایەتەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] کە لە ئەیلوولی ١٠٤٨دا بە جەنگی «کاپێترۆن» کۆتایی ھات. ئەم جەنگە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بوو بۆ ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی. [[ئیبن ئەسیر]]ی مێژوونووس باس لەوە دەکات کە ئەو ١٠٠،٠٠٠ دیل و دەستکەوتێکی زۆری لەگەڵ خۆی ھێناوەتەوە کە لەسەر پشتی دە ھەزار وشتر بارکرابوون. ==کۆچی دوایی== لە ساڵی ١٠٥٨، بەھۆی چەند ھۆکارێکەوە، لەوانە پێی وابوو کە وەک پێویست پێزانینی بۆ بەشدارییەکانی لە ئیمپراتۆریەتەکەدا نییە و وەک میراتگری تەخت دیاری نەکراوە، دژی سوڵتان توغرەڵ ڕاپەڕی. سوپایەکی گەورەی لە ھەمەدانی ئێرانەوە کۆکردەوە و لەگەڵ ئەرسەلان بەساسیری، سەرکردەی سەربازیی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکانی]] ئەو کاتەدا ھاوپەیمانی بەست. لە ساڵی ١٠٦٠ ڕاپەڕینەکەی ئیبراھیم ئیناڵ دواجار شکستی ھێنا. لە ھەندێک سەرچاوەدا ھاتووە کە جەنگەکە لە دەوروبەری [[ڕەی]] ڕوویداوە و ھێزەکانی ژێر فەرماندەیی ئاڵپ ئەرسەلان، یاقووتی و قاوورد، ئیبراھیم ئیناڵیان تێکشکاند و دیل کرد. دوای شکستی ئیبراھیم ئیناڵ، لەلایەن خودی توغرەڵەوە بە ژێی کەوانەکەی لە بەغدا خنکێنرا، ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوە دەڵێن ئەمە لە شاری ڕەی ڕوویداوە. خنکاندنی کەسێکی خانەدان یان کەسێک کە خوێنی فەرمانڕەوایای تێدا بێت بە [[ژێ]]ی کەوان، کارێکی باو بووە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا. ==دەرئەنجامەکان== کۆچی دوایی ئیبراھیم ئیناڵ و کارەکانی کاریگەرییان لەسەر جیھان بەردەوام بوو. سەرکەوتنی ئەو لە جەنگی «کاپێترۆن»دا زۆر گرنگ بوو بۆ کردنەوەی دەرگاکانی ئەنادۆڵ بەڕووی موسڵمانان و تورکەکاندا و زەمینەخۆشکەر بوو بۆ جەنگی «مەلازگرد». وتەیەکی بەناوبانگی سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]] ھەیە کە دەڵێت: «بۆ ئەوەی [[عوسمانییەکان]] بگەنە ئەو شوێنەی ئەمڕۆ پێی گەیشتوون، پێویست بوو مەلازگرد ھەبێت، و بۆ ئەوەی مەلازگرد ھەبێت، پێویست بوو پاسینلەر (جەنگی کاپێترۆن) ھەبێت». ھەروەھا پێدەچێت ڕاپەڕینەکەی ئیبراھیم ئیناڵ ھاندەری ڕاپەڕینی قوتڵمشی ئامۆزای بێت دژی ئاڵپ ئەرسەلان و شازادە سولەیمان کوڕی چاغری دوای مردنی سوڵتان توغرەڵ. سەرەڕای کەمکوڕی و ڕاپەڕینەکانی، ئیبراھیم ئیناڵ لە مێژووی تورک، سەلجووقی و ئیسلامیدا وەک پاڵەوانێک سەیر دەکرێت. ئەو (لەگەڵ ئاڵپ ئەرسەلان) بە باشترین جەنگاوەری سەردەمی خۆی لە ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی دادەنرا. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١٠٦٠]] [[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]] ikz26090f2uskpzt796vxcs536uhfy9 1569965 1569964 2026-03-30T12:46:18Z 1silent scientist 51740 1569965 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=TughrilCoin.jpg }}'''ئیبراھیم ئینال''' (ھەروەھا بە '''ئیبراھیم ینال'''، کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ١٠٦٠) سەرکردەیەکی جەنگیی [[شانشینی سەلجووقی|سەلجووقی]] و [[حاکم]] و [[شازادە]] بووە. کوڕی ''یووسف ینالی'' کوڕی سەلجووق بووە، بەم شێوەیە نەوەیەکی غازی سەلجووق بووە. ھەروەھا برای دایکیی سوڵتان [[توغرەڵی یەکەم]] و چاغری بەگ بووە کە دایکیان یەک بووە. والی سەلجووقی بوو [[مووسڵ]] و [[گەنجە]]. ئیبراھیم ئینال بەشداریی چەندین ھەڵمەت و فەتحی کرد بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] و بۆ سوڵتانەکەی، سوڵتان توغرەڵ. ئەو چەندین جەنگی دژی [[شانشینی غەزنەوی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] ئەنجامدا. بەشدارییەکی زۆری ھەبوو لە فەتحکردنی [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] لەلایەن سەلجووقییەکانەوە، تەنانەت شاری «ڕەی» گرت کە پایتەختی تەخت بوو و ئێستا بەشێکە لە تارانی ئەمڕۆ. لە ساڵی ١٠٤٧، ئیبراھیم شارەکانی [[ھەمەدان]] و کەنگاوەری لە دەستی گەرشاسبی یەکەمی فەرمانڕەوای کاکۆیی دەرھێنا. ئیبراھیم ئیناڵ لەکاتی خزمەتکردنی لە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]]دا، وەک والی سەلجووقییەکان لە [[مووسڵ]] و [[گەنجە]] دەستنیشانکرا. دەسەڵاتی لە [[عێراق]]ەوە تا [[ئازەربایجان]] درێژ دەبووەوە و بە کردەوە حوکمی تەواوی لای ڕۆژاوا و سنوورەکانی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتی سەلجووقی دەکرد. ھەموو ھێرشەکان دژی خاکەکانی بیزەنتین، [[ئەرمەنی]] و گورجی، خاکی ئیناڵیان وەک بنکەی سەرەکی بەکاردەھێنا. یەکێک لە ھێرشە دیارەکان، فەتحی «ڤاسپووراکان» بوو لەلایەن سەلجووقییەکانەوە.<ref>Bosworth 1968, p. 19.</ref> خاڵێکی دیاری کاروانی سەربازیی ئەو ئەوە بوو کە ئیبراھیم ئیناڵ سەرکردایەتی ھێرشێکی سەرکەوتووی کرد بۆ سەر ویلایەتەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] کە لە ئەیلوولی ١٠٤٨دا بە جەنگی «کاپێترۆن» کۆتایی ھات. ئەم جەنگە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بوو بۆ ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی. [[ئیبن ئەسیر]]ی مێژوونووس باس لەوە دەکات کە ئەو ١٠٠،٠٠٠ دیل و دەستکەوتێکی زۆری لەگەڵ خۆی ھێناوەتەوە کە لەسەر پشتی دە ھەزار وشتر بارکرابوون.<ref>Paul A. Blaum (2005). Diplomacy gone to seed: a history of Byzantine foreign relations, A.D. 1047-57. International Journal of Kurdish Studies. (Online version)</ref> ==کۆچی دوایی== لە ساڵی ١٠٥٨، بەھۆی چەند ھۆکارێکەوە، لەوانە پێی وابوو کە وەک پێویست پێزانینی بۆ بەشدارییەکانی لە ئیمپراتۆریەتەکەدا نییە و وەک میراتگری تەخت دیاری نەکراوە، دژی سوڵتان توغرەڵ ڕاپەڕی. سوپایەکی گەورەی لە ھەمەدانی ئێرانەوە کۆکردەوە و لەگەڵ ئەرسەلان بەساسیری، سەرکردەی سەربازیی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکانی]] ئەو کاتەدا ھاوپەیمانی بەست. لە ساڵی ١٠٦٠ ڕاپەڕینەکەی ئیبراھیم ئیناڵ دواجار شکستی ھێنا. لە ھەندێک سەرچاوەدا ھاتووە کە جەنگەکە لە دەوروبەری [[ڕەی]] ڕوویداوە و ھێزەکانی ژێر فەرماندەیی ئاڵپ ئەرسەلان، یاقووتی و قاوورد، ئیبراھیم ئیناڵیان تێکشکاند و دیل کرد. دوای شکستی ئیبراھیم ئیناڵ، لەلایەن خودی توغرەڵەوە بە ژێی کەوانەکەی لە بەغدا خنکێنرا، ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوە دەڵێن ئەمە لە شاری ڕەی ڕوویداوە. خنکاندنی کەسێکی خانەدان یان کەسێک کە خوێنی فەرمانڕەوایای تێدا بێت بە [[ژێ]]ی کەوان، کارێکی باو بووە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا. ==دەرئەنجامەکان== کۆچی دوایی ئیبراھیم ئیناڵ و کارەکانی کاریگەرییان لەسەر جیھان بەردەوام بوو. سەرکەوتنی ئەو لە جەنگی «کاپێترۆن»دا زۆر گرنگ بوو بۆ کردنەوەی دەرگاکانی ئەنادۆڵ بەڕووی موسڵمانان و تورکەکاندا و زەمینەخۆشکەر بوو بۆ جەنگی «مەلازگرد». وتەیەکی بەناوبانگی سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]] ھەیە کە دەڵێت: «بۆ ئەوەی [[عوسمانییەکان]] بگەنە ئەو شوێنەی ئەمڕۆ پێی گەیشتوون، پێویست بوو مەلازگرد ھەبێت، و بۆ ئەوەی مەلازگرد ھەبێت، پێویست بوو پاسینلەر (جەنگی کاپێترۆن) ھەبێت». ھەروەھا پێدەچێت ڕاپەڕینەکەی ئیبراھیم ئیناڵ ھاندەری ڕاپەڕینی قوتڵمشی ئامۆزای بێت دژی ئاڵپ ئەرسەلان و شازادە سولەیمان کوڕی چاغری دوای مردنی سوڵتان توغرەڵ. سەرەڕای کەمکوڕی و ڕاپەڕینەکانی، ئیبراھیم ئیناڵ لە مێژووی تورک، سەلجووقی و ئیسلامیدا وەک پاڵەوانێک سەیر دەکرێت. ئەو (لەگەڵ ئاڵپ ئەرسەلان) بە باشترین جەنگاوەری سەردەمی خۆی لە ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی دادەنرا. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١٠٦٠]] [[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]] oxdmukacg95rvbcwdm8sn8vozh22pau 1570002 1569965 2026-03-30T15:00:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570002 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=TughrilCoin.jpg }}'''ئیبراھیم ئینال''' (ھەروەھا بە '''ئیبراھیم ینال'''، کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ١٠٦٠) سەرکردەیەکی جەنگیی [[شانشینی سەلجووقی|سەلجووقی]] و [[حاکم]] و [[شازادە]] بووە. کوڕی ''یووسف ینالی'' کوڕی سەلجووق بووە، بەم شێوەیە نەوەیەکی غازی سەلجووق بووە. ھەروەھا برای دایکیی سوڵتان [[توغرەڵی یەکەم]] و چاغری بەگ بووە کە دایکیان یەک بووە. والی سەلجووقی بوو [[مووسڵ]] و [[گەنجە]]. ئیبراھیم ئینال بەشداریی چەندین ھەڵمەت و فەتحی کرد بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] و بۆ سوڵتانەکەی، سوڵتان توغرەڵ. ئەو چەندین جەنگی دژی [[شانشینی غەزنەوی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] ئەنجامدا. بەشدارییەکی زۆری ھەبوو لە فەتحکردنی [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] لەلایەن سەلجووقییەکانەوە، تەنانەت شاری «ڕەی» گرت کە پایتەختی تەخت بوو و ئێستا بەشێکە لە تارانی ئەمڕۆ. لە ساڵی ١٠٤٧، ئیبراھیم شارەکانی [[ھەمەدان]] و کەنگاوەری لە دەستی گەرشاسبی یەکەمی فەرمانڕەوای کاکۆیی دەرھێنا. ئیبراھیم ئیناڵ لەکاتی خزمەتکردنی لە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]]دا، وەک والی سەلجووقییەکان لە [[مووسڵ]] و [[گەنجە]] دەستنیشانکرا. دەسەڵاتی لە [[عێراق]]ەوە تا [[ئازەربایجان]] درێژ دەبووەوە و بە کردەوە حوکمی تەواوی لای ڕۆژاوا و سنوورەکانی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتی سەلجووقی دەکرد. ھەموو ھێرشەکان دژی خاکەکانی بیزەنتین، [[ئەرمەنی]] و گورجی، خاکی ئیناڵیان وەک بنکەی سەرەکی بەکاردەھێنا. یەکێک لە ھێرشە دیارەکان، فەتحی «ڤاسپووراکان» بوو لەلایەن سەلجووقییەکانەوە.<ref>Bosworth 1968, p. 19.</ref> خاڵێکی دیاری کاروانی سەربازیی ئەو ئەوە بوو کە ئیبراھیم ئیناڵ سەرکردایەتی ھێرشێکی سەرکەوتووی کرد بۆ سەر ویلایەتەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] کە لە ئەیلوولی ١٠٤٨دا بە جەنگی «کاپێترۆن» کۆتایی ھات. ئەم جەنگە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بوو بۆ ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی. [[ئیبن ئەسیر]]ی مێژوونووس باس لەوە دەکات کە ئەو ١٠٠،٠٠٠ دیل و دەستکەوتێکی زۆری لەگەڵ خۆی ھێناوەتەوە کە لەسەر پشتی دە ھەزار وشتر بارکرابوون.<ref>Paul A. Blaum (2005). Diplomacy gone to seed: a history of Byzantine foreign relations, A.D. 1047-57. International Journal of Kurdish Studies. (Online version)</ref> ==کۆچی دوایی== لە ساڵی ١٠٥٨، بەھۆی چەند ھۆکارێکەوە، لەوانە پێی وابوو کە وەک پێویست پێزانینی بۆ بەشدارییەکانی لە ئیمپراتۆریەتەکەدا نییە و وەک میراتگری تەخت دیاری نەکراوە، دژی سوڵتان توغرەڵ ڕاپەڕی. سوپایەکی گەورەی لە ھەمەدانی ئێرانەوە کۆکردەوە و لەگەڵ ئەرسەلان بەساسیری، سەرکردەی سەربازیی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکانی]] ئەو کاتەدا ھاوپەیمانی بەست. لە ساڵی ١٠٦٠ ڕاپەڕینەکەی ئیبراھیم ئیناڵ دواجار شکستی ھێنا. لە ھەندێک سەرچاوەدا ھاتووە کە جەنگەکە لە دەوروبەری [[ڕەی]] ڕوویداوە و ھێزەکانی ژێر فەرماندەیی ئاڵپ ئەرسەلان، یاقووتی و قاوورد، ئیبراھیم ئیناڵیان تێکشکاند و دیل کرد. دوای شکستی ئیبراھیم ئیناڵ، لەلایەن خودی توغرەڵەوە بە ژێی کەوانەکەی لە بەغدا خنکێنرا، ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوە دەڵێن ئەمە لە شاری ڕەی ڕوویداوە. خنکاندنی کەسێکی خانەدان یان کەسێک کە خوێنی فەرمانڕەوایای تێدا بێت بە [[ژێ]]ی کەوان، کارێکی باو بووە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا. ==دەرئەنجامەکان== کۆچی دوایی ئیبراھیم ئیناڵ و کارەکانی کاریگەرییان لەسەر جیھان بەردەوام بوو. سەرکەوتنی ئەو لە جەنگی «کاپێترۆن»دا زۆر گرنگ بوو بۆ کردنەوەی دەرگاکانی ئەنادۆڵ بەڕووی موسڵمانان و تورکەکاندا و زەمینەخۆشکەر بوو بۆ جەنگی «مەلازگرد». وتەیەکی بەناوبانگی سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]] ھەیە کە دەڵێت: «بۆ ئەوەی [[عوسمانییەکان]] بگەنە ئەو شوێنەی ئەمڕۆ پێی گەیشتوون، پێویست بوو مەلازگرد ھەبێت، و بۆ ئەوەی مەلازگرد ھەبێت، پێویست بوو پاسینلەر (جەنگی کاپێترۆن) ھەبێت». ھەروەھا پێدەچێت ڕاپەڕینەکەی ئیبراھیم ئیناڵ ھاندەری ڕاپەڕینی قوتڵمشی ئامۆزای بێت دژی ئاڵپ ئەرسەلان و شازادە سولەیمان کوڕی چاغری دوای مردنی سوڵتان توغرەڵ. سەرەڕای کەمکوڕی و ڕاپەڕینەکانی، ئیبراھیم ئیناڵ لە مێژووی تورک، سەلجووقی و ئیسلامیدا وەک پاڵەوانێک سەیر دەکرێت. ئەو (لەگەڵ ئاڵپ ئەرسەلان) بە باشترین جەنگاوەری سەردەمی خۆی لە ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی دادەنرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١٠٦٠]] [[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]] 7btpsvve62bq96dobc1zoz1z6k7tzwm 1570052 1570002 2026-03-30T17:02:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1570052 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=TughrilCoin.jpg }}'''ئیبراھیم ئینال''' (ھەروەھا بە '''ئیبراھیم ینال'''، کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ١٠٦٠) سەرکردەیەکی جەنگیی [[شانشینی سەلجووقی|سەلجووقی]] و [[حاکم]] و [[شازادە]] بووە. کوڕی ''یووسف ینالی'' کوڕی سەلجووق بووە، بەم شێوەیە نەوەیەکی غازی سەلجووق بووە. ھەروەھا برای دایکیی سوڵتان [[توغرەڵی یەکەم]] و چاغری بەگ بووە کە دایکیان یەک بووە. والی سەلجووقی بوو [[مووسڵ]] و [[گەنجە]]. ئیبراھیم ئینال بەشداریی چەندین ھەڵمەت و فەتحی کرد بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] و بۆ سوڵتانەکەی، سوڵتان توغرەڵ. ئەو چەندین جەنگی دژی [[شانشینی غەزنەوی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] ئەنجامدا. بەشدارییەکی زۆری ھەبوو لە فەتحکردنی [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] لەلایەن سەلجووقییەکانەوە، تەنانەت شاری «ڕەی» گرت کە پایتەختی تەخت بوو و ئێستا بەشێکە لە تارانی ئەمڕۆ. لە ساڵی ١٠٤٧، ئیبراھیم شارەکانی [[ھەمەدان]] و کەنگاوەری لە دەستی گەرشاسبی یەکەمی فەرمانڕەوای کاکۆیی دەرھێنا. ئیبراھیم ئیناڵ لەکاتی خزمەتکردنی لە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]]دا، وەک والی سەلجووقییەکان لە [[مووسڵ]] و [[گەنجە]] دەستنیشانکرا. دەسەڵاتی لە [[عێراق]]ەوە تا [[ئازەربایجان]] درێژ دەبووەوە و بە کردەوە حوکمی تەواوی لای ڕۆژاوا و سنوورەکانی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتی سەلجووقی دەکرد. ھەموو ھێرشەکان دژی خاکەکانی بیزەنتین، [[ئەرمەنی]] و گورجی، خاکی ئیناڵیان وەک بنکەی سەرەکی بەکاردەھێنا. یەکێک لە ھێرشە دیارەکان، فەتحی «ڤاسپووراکان» بوو لەلایەن سەلجووقییەکانەوە.<ref>Bosworth 1968, p. 19.</ref> خاڵێکی دیاری کاروانی سەربازیی ئەو ئەوە بوو کە ئیبراھیم ئیناڵ سەرکردایەتی ھێرشێکی سەرکەوتووی کرد بۆ سەر ویلایەتەکانی ڕۆژھەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] کە لە ئەیلوولی ١٠٤٨دا بە جەنگی «کاپێترۆن» کۆتایی ھات. ئەم جەنگە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بوو بۆ ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی. [[ئیبن ئەسیر]]ی مێژوونووس باس لەوە دەکات کە ئەو ١٠٠،٠٠٠ دیل و دەستکەوتێکی زۆری لەگەڵ خۆی ھێناوەتەوە کە لەسەر پشتی دە ھەزار وشتر بارکرابوون.<ref>Paul A. Blaum (2005). Diplomacy gone to seed: a history of Byzantine foreign relations, A.D. 1047-57. International Journal of Kurdish Studies. (Online version)</ref> ==کۆچی دوایی== لە ساڵی ١٠٥٨، بەھۆی چەند ھۆکارێکەوە، لەوانە پێی وابوو کە وەک پێویست پێزانینی بۆ بەشدارییەکانی لە ئیمپراتۆریەتەکەدا نییە و وەک میراتگری تەخت دیاری نەکراوە، دژی سوڵتان توغرەڵ ڕاپەڕی. سوپایەکی گەورەی لە ھەمەدانی ئێرانەوە کۆکردەوە و لەگەڵ ئەرسەلان بەساسیری، سەرکردەی سەربازیی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکانی]] ئەو کاتەدا ھاوپەیمانی بەست. لە ساڵی ١٠٦٠ ڕاپەڕینەکەی ئیبراھیم ئیناڵ دواجار شکستی ھێنا. لە ھەندێک سەرچاوەدا ھاتووە کە جەنگەکە لە دەوروبەری [[ڕەی]] ڕوویداوە و ھێزەکانی ژێر فەرماندەیی ئاڵپ ئەرسەلان، یاقووتی و قاوورد، ئیبراھیم ئیناڵیان تێکشکاند و دیل کرد. دوای شکستی ئیبراھیم ئیناڵ، لەلایەن خودی توغرەڵەوە بە ژێی کەوانەکەی لە بەغدا خنکێنرا، ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوە دەڵێن ئەمە لە شاری ڕەی ڕوویداوە. خنکاندنی کەسێکی خانەدان یان کەسێک کە خوێنی فەرمانڕەوایای تێدا بێت بە [[ژێ]]ی کەوان، کارێکی باو بووە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا. ==دەرئەنجامەکان== کۆچی دوایی ئیبراھیم ئیناڵ و کارەکانی کاریگەرییان لەسەر جیھان بەردەوام بوو. سەرکەوتنی ئەو لە جەنگی «کاپێترۆن»دا زۆر گرنگ بوو بۆ کردنەوەی دەرگاکانی ئەنادۆڵ بەڕووی موسڵمانان و تورکەکاندا و زەمینەخۆشکەر بوو بۆ جەنگی «مەلازگرد». وتەیەکی بەناوبانگی سوڵتان [[عەبدولحەمیدی دووەم]] ھەیە کە دەڵێت: «بۆ ئەوەی [[عوسمانییەکان]] بگەنە ئەو شوێنەی ئەمڕۆ پێی گەیشتوون، پێویست بوو مەلازگرد ھەبێت، و بۆ ئەوەی مەلازگرد ھەبێت، پێویست بوو پاسینلەر (جەنگی کاپێترۆن) ھەبێت». ھەروەھا پێدەچێت ڕاپەڕینەکەی ئیبراھیم ئیناڵ ھاندەری ڕاپەڕینی قوتڵمشی ئامۆزای بێت دژی ئاڵپ ئەرسەلان و شازادە سولەیمان کوڕی چاغری دوای مردنی سوڵتان توغرەڵ. سەرەڕای کەمکوڕی و ڕاپەڕینەکانی، ئیبراھیم ئیناڵ لە مێژووی تورک، سەلجووقی و ئیسلامیدا وەک پاڵەوانێک سەیر دەکرێت. ئەو (لەگەڵ ئاڵپ ئەرسەلان) بە باشترین جەنگاوەری سەردەمی خۆی لە ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی دادەنرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|عێراق}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١٠٦٠]] [[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]] chtlvjsvxpgrlff2v7xvq73v999jl09 0 293828 1569966 1569941 2026-03-30T12:59:36Z 1silent scientist 51740 1569966 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''تورکەکانی ئۆغوز''' ( [[تورکی ناوەڕاست]]: {{Lang|xqa|ٱغُز}}، {{بچووک|romanized:}} {{Lang|xqa|Oγuz}}) [[گەلانی تورک|گەلێکی تورکی]] ڕۆژاوا بوون کە بە لقی ئۆغوزی [[زمانە تورکییەکان|بنەماڵەی زمانی تورکی]] دەدوان. لە [[سەدەی ھەشتەم]]دا یەکێتییەکی خێڵەکییان پێکھێنا کە بە شێوەیەکی ئاسایی ناوی دەوڵەتی ئۆغوز یابگو بوو لە [[ئاسیای ناوەڕاست]]. ئەمڕۆ [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجان]] و [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] نەوەی تورکەکانی ئۆغوزن. زاراوەی ئۆغوز وردە وردە جێگەی زاراوەی [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانی]] گرتەوە ([[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکی عوسمانی]]: تركمن، Türkmen یان ''Türkmân'' ) تا سەدەی ١٣. یەکێتیی ئۆغوز لە ناوچەی [[جێتسووە]]وە بەرەو ڕۆژاوا کۆچیان کرد دوای ململانێیەک لەگەڵ [[قاڕلۆقەکان]] کە ھاوپەیمانی [[ئۆیغوورەکان]] بوون. لە سەدەی نۆیەمدا، ئۆغوزەکانی [[دەشتاییەکانی ئارال]]، پاشیناکەکانیان لە ناوچەی ڕووبارەکانی [[ئیمبا]] و [[ئۆڕاڵ]]ەوە بەرەو ڕۆژاوا دەرپەڕاند. لە سەدەی دەیەمدا، ئۆغوزەکان لە دەشتاییەکانی ڕووبارەکانی ساری سو، تورگای و ئیمبا لە باکووری [[دەریاچەی باڵخاش]] لە [[کازاخستان]]ی ئێستادا نیشتەجێ بوون.<ref>https://archive.org/details/attilanomadhorde00davi</ref><ref>Grousset, R. The Empire of the Steppes. Rutgers University Press, 1991, p. 186.</ref> ئەوان ئایینی [[ئیسلام]]یان وەرگرت و دابونەریت و دامەزراوەکانی خۆیان لەگەڵ [[جیھانی ئیسلامی]]دا گونجاند، و وەک ئیمپراتۆریەت-ساز بە ھەستێکی بنیاتنەرانەی دەوڵەتدارییەوە دەرکەوتن. لە سەدەی یازدەیەمدا، خێڵی سەلجووقی ئۆغوز چوونە ناو [[فارس (سەرزەوی)|فارس]]، لەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] مەزنیان دامەزراند. لە ھەمان سەدەدا، خێڵێکی ئۆغوزی تەنگری-پەرست، کە بە «ئوز» یان «تورک» ناسرابوون، باڵادەستیی پاشیناکەکانیان لە سنوورەکانی دەشتاییەکانی [[ڕووسیا]] تێکشکاند؛ ئەوانەی لە درێژەی سنوورەکاندا نیشتەجێ بوون وردە وردە بوون بە سلاڤی؛ میرنشینی «کڵاو ڕەش»ی نیمچە دەرەبەگ لەگەڵ [[ئەرستۆکراسی]]یە سەربازییەکەی خۆیدا گەشەی کرد. ھەندێکی تریان، کە لەلایەن [[تورکە قیپچاقەکان]]ەوە تەنگەتاو کرابوون، لە خوارووی [[دانووب|ڕووباری دانووب]] پەڕینەوە و ھێرشیان کردە سەر [[باڵکان]]، لەوێ بەھۆی پەتاوە وەستان و بوون بە بەکرێگیراوی ھێزە [[بیزەنتی|ئیمپراتۆرییەکانی بیزەنتی]] (١٠٦٥). جەنگاوەرانی ئۆغوز لە ساڵانی ١٠٠٠ بەدواوە لە نزیکەی ھەموو سوپا ئیسلامییەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و تەنانەت تا [[ئیسپانیا]] و [[مەغریب]]یش خزمەتیان کردووە.<ref>Hupchick, D. The Balkans. Palgrave, 2002, p. 62.</ref><ref>Lewis, p. 9.</ref> لە کۆتایی سەدەی سێزدەیەمدا دوای ڕووخانی سەلجووقییەکان، [[خانەدانی عوسمانی]] وردە وردە [[ئەنادۆڵ]]یان گرت، بە سوپایەک کە زۆربەیان ئۆغوز بوون، و سەرکەوتن بەسەر دەوڵەتە تورکە ئۆغوزە ناوخۆییەکانی تردا. لە ئەفسانەدا، ڕەچەڵەکی [[عوسمانی]] دامەزرێنەر دەگەڕێتەوە بۆ «ئۆغوز خاقان»، کە باپیری دێرینی ئەفسانەیی گەلی تورکە، ئەمەش پێشەنگیی بە سوڵتانە عوسمانییەکان دا لەنێوان پاشا [[تورکەکان]]دا. وا بڕوا دەکرێت خانەدانەکانی خوارزمشاھییەکان، [[قەرەقۆینلۆ]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[ئەفشارییەکان]] و [[قاجاڕ]]ەکانیش لە ھۆزە ئۆغوز-تورکمانەکانی «بەگدیلی»، «ئیوا»، «بایندور»، «ئەفشار» و «کای»ەوە (بەپێی ڕیزبەندی) ھاتبێتن.<ref>Selcuk Aksin Somel, (2003), Historical Dictionary of the Ottoman Empire, p. 217</ref><ref>Colin Imber, (2002), The Ottoman Empire, 1300–1650, p. 95</ref><ref>https://search.rsl.ru/ru/record/01003677256</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation]] kvcrco2imy0o8aoi51dl6r1pnegjtxy 1570001 1569966 2026-03-30T15:00:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570001 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''تورکەکانی ئۆغوز''' ( [[تورکی ناوەڕاست]]: {{Lang|xqa|ٱغُز}}، {{بچووک|romanized:}} {{Lang|xqa|Oγuz}}) [[گەلانی تورک|گەلێکی تورکی]] ڕۆژاوا بوون کە بە لقی ئۆغوزی [[زمانە تورکییەکان|بنەماڵەی زمانی تورکی]] دەدوان. لە [[سەدەی ھەشتەم]]دا یەکێتییەکی خێڵەکییان پێکھێنا کە بە شێوەیەکی ئاسایی ناوی دەوڵەتی ئۆغوز یابگو بوو لە [[ئاسیای ناوەڕاست]]. ئەمڕۆ [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجان]] و [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] نەوەی تورکەکانی ئۆغوزن. زاراوەی ئۆغوز وردە وردە جێگەی زاراوەی [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانی]] گرتەوە ([[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکی عوسمانی]]: تركمن، Türkmen یان ''Türkmân'' ) تا سەدەی ١٣. یەکێتیی ئۆغوز لە ناوچەی [[جێتسووە]]وە بەرەو ڕۆژاوا کۆچیان کرد دوای ململانێیەک لەگەڵ [[قاڕلۆقەکان]] کە ھاوپەیمانی [[ئۆیغوورەکان]] بوون. لە سەدەی نۆیەمدا، ئۆغوزەکانی [[دەشتاییەکانی ئارال]]، پاشیناکەکانیان لە ناوچەی ڕووبارەکانی [[ئیمبا]] و [[ئۆڕاڵ]]ەوە بەرەو ڕۆژاوا دەرپەڕاند. لە سەدەی دەیەمدا، ئۆغوزەکان لە دەشتاییەکانی ڕووبارەکانی ساری سو، تورگای و ئیمبا لە باکووری [[دەریاچەی باڵخاش]] لە [[کازاخستان]]ی ئێستادا نیشتەجێ بوون.<ref>https://archive.org/details/attilanomadhorde00davi</ref><ref>Grousset, R. The Empire of the Steppes. Rutgers University Press, 1991, p. 186.</ref> ئەوان ئایینی [[ئیسلام]]یان وەرگرت و دابونەریت و دامەزراوەکانی خۆیان لەگەڵ [[جیھانی ئیسلامی]]دا گونجاند، و وەک ئیمپراتۆریەت-ساز بە ھەستێکی بنیاتنەرانەی دەوڵەتدارییەوە دەرکەوتن. لە سەدەی یازدەیەمدا، خێڵی سەلجووقی ئۆغوز چوونە ناو [[فارس (سەرزەوی)|فارس]]، لەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] مەزنیان دامەزراند. لە ھەمان سەدەدا، خێڵێکی ئۆغوزی تەنگری-پەرست، کە بە «ئوز» یان «تورک» ناسرابوون، باڵادەستیی پاشیناکەکانیان لە سنوورەکانی دەشتاییەکانی [[ڕووسیا]] تێکشکاند؛ ئەوانەی لە درێژەی سنوورەکاندا نیشتەجێ بوون وردە وردە بوون بە سلاڤی؛ میرنشینی «کڵاو ڕەش»ی نیمچە دەرەبەگ لەگەڵ [[ئەرستۆکراسی]]یە سەربازییەکەی خۆیدا گەشەی کرد. ھەندێکی تریان، کە لەلایەن [[تورکە قیپچاقەکان]]ەوە تەنگەتاو کرابوون، لە خوارووی [[دانووب|ڕووباری دانووب]] پەڕینەوە و ھێرشیان کردە سەر [[باڵکان]]، لەوێ بەھۆی پەتاوە وەستان و بوون بە بەکرێگیراوی ھێزە [[بیزەنتی|ئیمپراتۆرییەکانی بیزەنتی]] (١٠٦٥). جەنگاوەرانی ئۆغوز لە ساڵانی ١٠٠٠ بەدواوە لە نزیکەی ھەموو سوپا ئیسلامییەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و تەنانەت تا [[ئیسپانیا]] و [[مەغریب]]یش خزمەتیان کردووە.<ref>Hupchick, D. The Balkans. Palgrave, 2002, p. 62.</ref><ref>Lewis, p. 9.</ref> لە کۆتایی سەدەی سێزدەیەمدا دوای ڕووخانی سەلجووقییەکان، [[خانەدانی عوسمانی]] وردە وردە [[ئەنادۆڵ]]یان گرت، بە سوپایەک کە زۆربەیان ئۆغوز بوون، و سەرکەوتن بەسەر دەوڵەتە تورکە ئۆغوزە ناوخۆییەکانی تردا. لە ئەفسانەدا، ڕەچەڵەکی [[عوسمانی]] دامەزرێنەر دەگەڕێتەوە بۆ «ئۆغوز خاقان»، کە باپیری دێرینی ئەفسانەیی گەلی تورکە، ئەمەش پێشەنگیی بە سوڵتانە عوسمانییەکان دا لەنێوان پاشا [[تورکەکان]]دا. وا بڕوا دەکرێت خانەدانەکانی خوارزمشاھییەکان، [[قەرەقۆینلۆ]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[ئەفشارییەکان]] و [[قاجاڕ]]ەکانیش لە ھۆزە ئۆغوز-تورکمانەکانی «بەگدیلی»، «ئیوا»، «بایندور»، «ئەفشار» و «کای»ەوە (بەپێی ڕیزبەندی) ھاتبێتن.<ref>Selcuk Aksin Somel, (2003), Historical Dictionary of the Ottoman Empire, p. 217</ref><ref>Colin Imber, (2002), The Ottoman Empire, 1300–1650, p. 95</ref><ref>https://search.rsl.ru/ru/record/01003677256</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation]] e8porurnmwvf3u3h4onat08c8mj5hoh 1570012 1570001 2026-03-30T16:00:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Oghuz Turks}} 1570012 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''تورکەکانی ئۆغوز''' ( [[تورکی ناوەڕاست]]: {{Lang|xqa|ٱغُز}}، {{بچووک|romanized:}} {{Lang|xqa|Oγuz}}) [[گەلانی تورک|گەلێکی تورکی]] ڕۆژاوا بوون کە بە لقی ئۆغوزی [[زمانە تورکییەکان|بنەماڵەی زمانی تورکی]] دەدوان. لە [[سەدەی ھەشتەم]]دا یەکێتییەکی خێڵەکییان پێکھێنا کە بە شێوەیەکی ئاسایی ناوی دەوڵەتی ئۆغوز یابگو بوو لە [[ئاسیای ناوەڕاست]]. ئەمڕۆ [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجان]] و [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] نەوەی تورکەکانی ئۆغوزن. زاراوەی ئۆغوز وردە وردە جێگەی زاراوەی [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانی]] گرتەوە ([[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکی عوسمانی]]: تركمن، Türkmen یان ''Türkmân'' ) تا سەدەی ١٣. یەکێتیی ئۆغوز لە ناوچەی [[جێتسووە]]وە بەرەو ڕۆژاوا کۆچیان کرد دوای ململانێیەک لەگەڵ [[قاڕلۆقەکان]] کە ھاوپەیمانی [[ئۆیغوورەکان]] بوون. لە سەدەی نۆیەمدا، ئۆغوزەکانی [[دەشتاییەکانی ئارال]]، پاشیناکەکانیان لە ناوچەی ڕووبارەکانی [[ئیمبا]] و [[ئۆڕاڵ]]ەوە بەرەو ڕۆژاوا دەرپەڕاند. لە سەدەی دەیەمدا، ئۆغوزەکان لە دەشتاییەکانی ڕووبارەکانی ساری سو، تورگای و ئیمبا لە باکووری [[دەریاچەی باڵخاش]] لە [[کازاخستان]]ی ئێستادا نیشتەجێ بوون.<ref>https://archive.org/details/attilanomadhorde00davi</ref><ref>Grousset, R. The Empire of the Steppes. Rutgers University Press, 1991, p. 186.</ref> ئەوان ئایینی [[ئیسلام]]یان وەرگرت و دابونەریت و دامەزراوەکانی خۆیان لەگەڵ [[جیھانی ئیسلامی]]دا گونجاند، و وەک ئیمپراتۆریەت-ساز بە ھەستێکی بنیاتنەرانەی دەوڵەتدارییەوە دەرکەوتن. لە سەدەی یازدەیەمدا، خێڵی سەلجووقی ئۆغوز چوونە ناو [[فارس (سەرزەوی)|فارس]]، لەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] مەزنیان دامەزراند. لە ھەمان سەدەدا، خێڵێکی ئۆغوزی تەنگری-پەرست، کە بە «ئوز» یان «تورک» ناسرابوون، باڵادەستیی پاشیناکەکانیان لە سنوورەکانی دەشتاییەکانی [[ڕووسیا]] تێکشکاند؛ ئەوانەی لە درێژەی سنوورەکاندا نیشتەجێ بوون وردە وردە بوون بە سلاڤی؛ میرنشینی «کڵاو ڕەش»ی نیمچە دەرەبەگ لەگەڵ [[ئەرستۆکراسی]]یە سەربازییەکەی خۆیدا گەشەی کرد. ھەندێکی تریان، کە لەلایەن [[تورکە قیپچاقەکان]]ەوە تەنگەتاو کرابوون، لە خوارووی [[دانووب|ڕووباری دانووب]] پەڕینەوە و ھێرشیان کردە سەر [[باڵکان]]، لەوێ بەھۆی پەتاوە وەستان و بوون بە بەکرێگیراوی ھێزە [[بیزەنتی|ئیمپراتۆرییەکانی بیزەنتی]] (١٠٦٥). جەنگاوەرانی ئۆغوز لە ساڵانی ١٠٠٠ بەدواوە لە نزیکەی ھەموو سوپا ئیسلامییەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و تەنانەت تا [[ئیسپانیا]] و [[مەغریب]]یش خزمەتیان کردووە.<ref>Hupchick, D. The Balkans. Palgrave, 2002, p. 62.</ref><ref>Lewis, p. 9.</ref> لە کۆتایی سەدەی سێزدەیەمدا دوای ڕووخانی سەلجووقییەکان، [[خانەدانی عوسمانی]] وردە وردە [[ئەنادۆڵ]]یان گرت، بە سوپایەک کە زۆربەیان ئۆغوز بوون، و سەرکەوتن بەسەر دەوڵەتە تورکە ئۆغوزە ناوخۆییەکانی تردا. لە ئەفسانەدا، ڕەچەڵەکی [[عوسمانی]] دامەزرێنەر دەگەڕێتەوە بۆ «ئۆغوز خاقان»، کە باپیری دێرینی ئەفسانەیی گەلی تورکە، ئەمەش پێشەنگیی بە سوڵتانە عوسمانییەکان دا لەنێوان پاشا [[تورکەکان]]دا. وا بڕوا دەکرێت خانەدانەکانی خوارزمشاھییەکان، [[قەرەقۆینلۆ]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[ئەفشارییەکان]] و [[قاجاڕ]]ەکانیش لە ھۆزە ئۆغوز-تورکمانەکانی «بەگدیلی»، «ئیوا»، «بایندور»، «ئەفشار» و «کای»ەوە (بەپێی ڕیزبەندی) ھاتبێتن.<ref>Selcuk Aksin Somel, (2003), Historical Dictionary of the Ottoman Empire, p. 217</ref><ref>Colin Imber, (2002), The Ottoman Empire, 1300–1650, p. 95</ref><ref>https://search.rsl.ru/ru/record/01003677256</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Oghuz Turks}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation]] fb34robtcqor34wgx67g1wr9dqubtlw 1570049 1570012 2026-03-30T17:01:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]] 1570049 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''تورکەکانی ئۆغوز''' ( [[تورکی ناوەڕاست]]: {{Lang|xqa|ٱغُز}}، {{بچووک|romanized:}} {{Lang|xqa|Oγuz}}) [[گەلانی تورک|گەلێکی تورکی]] ڕۆژاوا بوون کە بە لقی ئۆغوزی [[زمانە تورکییەکان|بنەماڵەی زمانی تورکی]] دەدوان. لە [[سەدەی ھەشتەم]]دا یەکێتییەکی خێڵەکییان پێکھێنا کە بە شێوەیەکی ئاسایی ناوی دەوڵەتی ئۆغوز یابگو بوو لە [[ئاسیای ناوەڕاست]]. ئەمڕۆ [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجان]] و [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] نەوەی تورکەکانی ئۆغوزن. زاراوەی ئۆغوز وردە وردە جێگەی زاراوەی [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانی]] گرتەوە ([[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکی عوسمانی]]: تركمن، Türkmen یان ''Türkmân'' ) تا سەدەی ١٣. یەکێتیی ئۆغوز لە ناوچەی [[جێتسووە]]وە بەرەو ڕۆژاوا کۆچیان کرد دوای ململانێیەک لەگەڵ [[قاڕلۆقەکان]] کە ھاوپەیمانی [[ئۆیغوورەکان]] بوون. لە سەدەی نۆیەمدا، ئۆغوزەکانی [[دەشتاییەکانی ئارال]]، پاشیناکەکانیان لە ناوچەی ڕووبارەکانی [[ئیمبا]] و [[ئۆڕاڵ]]ەوە بەرەو ڕۆژاوا دەرپەڕاند. لە سەدەی دەیەمدا، ئۆغوزەکان لە دەشتاییەکانی ڕووبارەکانی ساری سو، تورگای و ئیمبا لە باکووری [[دەریاچەی باڵخاش]] لە [[کازاخستان]]ی ئێستادا نیشتەجێ بوون.<ref>https://archive.org/details/attilanomadhorde00davi</ref><ref>Grousset, R. The Empire of the Steppes. Rutgers University Press, 1991, p. 186.</ref> ئەوان ئایینی [[ئیسلام]]یان وەرگرت و دابونەریت و دامەزراوەکانی خۆیان لەگەڵ [[جیھانی ئیسلامی]]دا گونجاند، و وەک ئیمپراتۆریەت-ساز بە ھەستێکی بنیاتنەرانەی دەوڵەتدارییەوە دەرکەوتن. لە سەدەی یازدەیەمدا، خێڵی سەلجووقی ئۆغوز چوونە ناو [[فارس (سەرزەوی)|فارس]]، لەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] مەزنیان دامەزراند. لە ھەمان سەدەدا، خێڵێکی ئۆغوزی تەنگری-پەرست، کە بە «ئوز» یان «تورک» ناسرابوون، باڵادەستیی پاشیناکەکانیان لە سنوورەکانی دەشتاییەکانی [[ڕووسیا]] تێکشکاند؛ ئەوانەی لە درێژەی سنوورەکاندا نیشتەجێ بوون وردە وردە بوون بە سلاڤی؛ میرنشینی «کڵاو ڕەش»ی نیمچە دەرەبەگ لەگەڵ [[ئەرستۆکراسی]]یە سەربازییەکەی خۆیدا گەشەی کرد. ھەندێکی تریان، کە لەلایەن [[تورکە قیپچاقەکان]]ەوە تەنگەتاو کرابوون، لە خوارووی [[دانووب|ڕووباری دانووب]] پەڕینەوە و ھێرشیان کردە سەر [[باڵکان]]، لەوێ بەھۆی پەتاوە وەستان و بوون بە بەکرێگیراوی ھێزە [[بیزەنتی|ئیمپراتۆرییەکانی بیزەنتی]] (١٠٦٥). جەنگاوەرانی ئۆغوز لە ساڵانی ١٠٠٠ بەدواوە لە نزیکەی ھەموو سوپا ئیسلامییەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و تەنانەت تا [[ئیسپانیا]] و [[مەغریب]]یش خزمەتیان کردووە.<ref>Hupchick, D. The Balkans. Palgrave, 2002, p. 62.</ref><ref>Lewis, p. 9.</ref> لە کۆتایی سەدەی سێزدەیەمدا دوای ڕووخانی سەلجووقییەکان، [[خانەدانی عوسمانی]] وردە وردە [[ئەنادۆڵ]]یان گرت، بە سوپایەک کە زۆربەیان ئۆغوز بوون، و سەرکەوتن بەسەر دەوڵەتە تورکە ئۆغوزە ناوخۆییەکانی تردا. لە ئەفسانەدا، ڕەچەڵەکی [[عوسمانی]] دامەزرێنەر دەگەڕێتەوە بۆ «ئۆغوز خاقان»، کە باپیری دێرینی ئەفسانەیی گەلی تورکە، ئەمەش پێشەنگیی بە سوڵتانە عوسمانییەکان دا لەنێوان پاشا [[تورکەکان]]دا. وا بڕوا دەکرێت خانەدانەکانی خوارزمشاھییەکان، [[قەرەقۆینلۆ]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[ئەفشارییەکان]] و [[قاجاڕ]]ەکانیش لە ھۆزە ئۆغوز-تورکمانەکانی «بەگدیلی»، «ئیوا»، «بایندور»، «ئەفشار» و «کای»ەوە (بەپێی ڕیزبەندی) ھاتبێتن.<ref>Selcuk Aksin Somel, (2003), Historical Dictionary of the Ottoman Empire, p. 217</ref><ref>Colin Imber, (2002), The Ottoman Empire, 1300–1650, p. 95</ref><ref>https://search.rsl.ru/ru/record/01003677256</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Oghuz Turks}} {{شریتی دەروازە|ئێران|مێژوو|تورکیا}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation]] n5al3yur8tu8c3wv2bvgmw24lw0ollw 1570096 1570049 2026-03-30T20:01:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570096 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''تورکەکانی ئۆغوز''' ( [[تورکی ناوەڕاست]]: {{Lang|xqa|ٱغُز}}، {{بچووک|romanized:}} {{Lang|xqa|Oγuz}}) [[گەلانی تورک|گەلێکی تورکی]] ڕۆژاوا بوون کە بە لقی ئۆغوزی [[زمانە تورکییەکان|بنەماڵەی زمانی تورکی]] دەدوان. لە [[سەدەی ھەشتەم]]دا یەکێتییەکی خێڵەکییان پێکھێنا کە بە شێوەیەکی ئاسایی ناوی دەوڵەتی ئۆغوز یابگو بوو لە [[ئاسیای ناوەڕاست]]. ئەمڕۆ [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجان]] و [[تورکەکانی ئەنادۆڵ|تورک]] نەوەی تورکەکانی ئۆغوزن. زاراوەی ئۆغوز وردە وردە جێگەی زاراوەی [[تورکمان]] و [[ئازەربایجانی]] گرتەوە ([[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکی عوسمانی]]: تركمن، Türkmen یان ''Türkmân'' ) تا سەدەی ١٣. یەکێتیی ئۆغوز لە ناوچەی [[جێتسووە]]وە بەرەو ڕۆژاوا کۆچیان کرد دوای ململانێیەک لەگەڵ [[قاڕلۆقەکان]] کە ھاوپەیمانی [[ئۆیغوورەکان]] بوون. لە سەدەی نۆیەمدا، ئۆغوزەکانی [[دەشتاییەکانی ئارال]]، پاشیناکەکانیان لە ناوچەی ڕووبارەکانی [[ئیمبا]] و [[ئۆڕاڵ]]ەوە بەرەو ڕۆژاوا دەرپەڕاند. لە سەدەی دەیەمدا، ئۆغوزەکان لە دەشتاییەکانی ڕووبارەکانی ساری سو، تورگای و ئیمبا لە باکووری [[دەریاچەی باڵخاش]] لە [[کازاخستان]]ی ئێستادا نیشتەجێ بوون.<ref>https://archive.org/details/attilanomadhorde00davi</ref><ref>Grousset, R. The Empire of the Steppes. Rutgers University Press, 1991, p. 186.</ref> ئەوان ئایینی [[ئیسلام]]یان وەرگرت و دابونەریت و دامەزراوەکانی خۆیان لەگەڵ [[جیھانی ئیسلامی]]دا گونجاند، و وەک ئیمپراتۆریەت-ساز بە ھەستێکی بنیاتنەرانەی دەوڵەتدارییەوە دەرکەوتن. لە سەدەی یازدەیەمدا، خێڵی سەلجووقی ئۆغوز چوونە ناو [[فارس (سەرزەوی)|فارس]]، لەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] مەزنیان دامەزراند. لە ھەمان سەدەدا، خێڵێکی ئۆغوزی تەنگری-پەرست، کە بە «ئوز» یان «تورک» ناسرابوون، باڵادەستیی پاشیناکەکانیان لە سنوورەکانی دەشتاییەکانی [[ڕووسیا]] تێکشکاند؛ ئەوانەی لە درێژەی سنوورەکاندا نیشتەجێ بوون وردە وردە بوون بە سلاڤی؛ میرنشینی «کڵاو ڕەش»ی نیمچە دەرەبەگ لەگەڵ [[ئەرستۆکراسی]]یە سەربازییەکەی خۆیدا گەشەی کرد. ھەندێکی تریان، کە لەلایەن [[تورکە قیپچاقەکان]]ەوە تەنگەتاو کرابوون، لە خوارووی [[دانووب|ڕووباری دانووب]] پەڕینەوە و ھێرشیان کردە سەر [[باڵکان]]، لەوێ بەھۆی پەتاوە وەستان و بوون بە بەکرێگیراوی ھێزە [[بیزەنتی|ئیمپراتۆرییەکانی بیزەنتی]] (١٠٦٥). جەنگاوەرانی ئۆغوز لە ساڵانی ١٠٠٠ بەدواوە لە نزیکەی ھەموو سوپا ئیسلامییەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و تەنانەت تا [[ئیسپانیا]] و [[مەغریب]]یش خزمەتیان کردووە.<ref>Hupchick, D. The Balkans. Palgrave, 2002, p. 62.</ref><ref>Lewis, p. 9.</ref> لە کۆتایی سەدەی سێزدەیەمدا دوای ڕووخانی سەلجووقییەکان، [[خانەدانی عوسمانی]] وردە وردە [[ئەنادۆڵ]]یان گرت، بە سوپایەک کە زۆربەیان ئۆغوز بوون، و سەرکەوتن بەسەر دەوڵەتە تورکە ئۆغوزە ناوخۆییەکانی تردا. لە ئەفسانەدا، ڕەچەڵەکی [[عوسمانی]] دامەزرێنەر دەگەڕێتەوە بۆ «ئۆغوز خاقان»، کە باپیری دێرینی ئەفسانەیی گەلی تورکە، ئەمەش پێشەنگیی بە سوڵتانە عوسمانییەکان دا لەنێوان پاشا [[تورکەکان]]دا. وا بڕوا دەکرێت خانەدانەکانی خوارزمشاھییەکان، [[قەرەقۆینلۆ]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[ئەفشارییەکان]] و [[قاجاڕ]]ەکانیش لە ھۆزە ئۆغوز-تورکمانەکانی «بەگدیلی»، «ئیوا»، «بایندور»، «ئەفشار» و «کای»ەوە (بەپێی ڕیزبەندی) ھاتبێتن.<ref>Selcuk Aksin Somel, (2003), Historical Dictionary of the Ottoman Empire, p. 217</ref><ref>Colin Imber, (2002), The Ottoman Empire, 1300–1650, p. 95</ref><ref>https://search.rsl.ru/ru/record/01003677256</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Oghuz Turks}} {{شریتی دەروازە|ئێران|مێژوو|تورکیا}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:"Related ethnic groups" needing confirmation]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} h23ehk06dve4fehc9ic720m55zonszt 0 293829 1569968 1569942 2026-03-30T13:06:38Z 1silent scientist 51740 1569968 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئەبوو تاھیر''' (کۆچی دوایی ١٠٢١)، کە زیاتر بە نازناوی پاشایەتییەکەی «'''شەمسوولدەولە'''» («خۆری دەوڵەت») ناسراوە، فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھیی]] [[ھەمەدان]] بووە لە ساڵی ٩٩٧ بۆ ١٠٢١. ئەو کوڕی فەخرولدەولە بوو. ==ژیاننامە== فەخرولدەولە لە ساڵی ٩٩٧ کۆچی دوایی کرد؛ ئەبوو تالیب ڕۆستەم («مەجدولدەولە»)، کوڕە گەورەکەی، دەسەڵاتی زۆربەی ناوچەکانی باوکی لە «جەبەل» گرتە دەست. خودی ئەبوو تاھیر بوو بە والی [[ھەمەدان]] و [[کرماشان]]، و بەو ھۆیەوە بە «شەمسوولدەولە» ناسرا. لەبەر ئەوەی ھەردوو کوڕەکە ھێشتا منداڵ بوون، دایکیان کە بە «سەیدە» ناسراوە، ئەرکی سەرپەرشتیکردنی (وەسی) گرتە ئەستۆ. ھەردوو کوڕەکە لە سەرەتادا نازناوی «شاھەنشا»یان بۆ خۆیان دانا، کە بەو واتایە دەھات ژێردەستەی کەس نین. بەڵام دەستبەرداری نازناوەکە بوون کاتێک لە ساڵی ١٠٠٩ یان دواجار ١٠١٠دا، دانیان بە دەسەڵاتی «بەھائولدەولە»ی ئامۆزایاندا نا. لە ساڵی ١٠٠٦ یان ١٠٠٧دا، مەجدولدەولە ھەوڵیدا لە سەرپەرشتیی «سەیدە» ڕزگاری بێت. بەڵام ئەو (سەیدە) پاڵپشتیی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]ی فەرمانڕەوای [[کورد]] و شەمسوولدەولەی بەدەستھێنا. ھێزەکانیان گەمارۆی شاری «ڕەی»یان دا و چەندین جەنگیان لەگەڵ ھێزەکانی مەجدولدەولەدا کرد. کاتێک دواجار ڕەی گیرا، مەجدولدەولە بۆ ماوەی ساڵێک زیندانی کرا، و لەو ماوەیەدا شەمسوولدەولە لە شارەکەدا حوکمی دەکرد. کاتێک «سەیدە» مەجدولدەولەی ئازاد کرد، شەمسوولدەولە گەڕایەوە بۆ [[ھەمەدان]]. نزیکەی ساڵی ١٠١٣، دوای مردنی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]، شەمسوولدەولە بەشێک لە خاکی فەرمانڕەوای پێشووی داگیرکرد. لە کاتێکی تری کۆتایییەکانی سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا، ھەوڵیدا لە جیاتی مەجدولدەولە ببێتە فەرمانڕەوای [[ڕەی]]، بەڵام «سەیدە» پلانەکانی تێکدا. لە ساڵی ١٠١٥دا، شەمسوولدەولە داوای لە زانای ناوداری فارس «[[ئیبن سینا]]» کرد بۆ ئەوەی چارەسەری بکات. لە ماوەی مانەوەی ئیبن سینا لە دەرباری شەمسوولدەولەدا، ئیبن سینا بوو بە وەزیری ئەو. شەمسوولدەولە دواتر لە ساڵی ١٠٢١دا کۆچی دوایی کرد و «سەماولدەولە»ی کوڕی بوو بە جێنشینی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:میرەکانی سەدەی ١٠یەم لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مردووانی ١٠٢١]] 7nb1opuk8exk7cijwdhizyfgjf25o6o 1569985 1569968 2026-03-30T13:58:46Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1569985 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئەبوو تاھیر''' (کۆچی دوایی ١٠٢١)، کە زیاتر بە نازناوی پاشایەتییەکەی «'''شەمسوولدەولە'''» («خۆری دەوڵەت») ناسراوە، فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھیی]] [[ھەمەدان]] بووە لە ساڵی ٩٩٧ بۆ ١٠٢١. ئەو کوڕی فەخرولدەولە بوو. ==ژیاننامە== فەخرولدەولە لە ساڵی ٩٩٧ کۆچی دوایی کرد؛ ئەبوو تالیب ڕۆستەم («مەجدولدەولە»)، کوڕە گەورەکەی، دەسەڵاتی زۆربەی ناوچەکانی باوکی لە «جەبەل» گرتە دەست. خودی ئەبوو تاھیر بوو بە والی [[ھەمەدان]] و [[کرماشان]]، و بەو ھۆیەوە بە «شەمسوولدەولە» ناسرا. لەبەر ئەوەی ھەردوو کوڕەکە ھێشتا منداڵ بوون، دایکیان کە بە «سەیدە» ناسراوە، ئەرکی سەرپەرشتیکردنی (وەسی) گرتە ئەستۆ. ھەردوو کوڕەکە لە سەرەتادا نازناوی «شاھەنشا»یان بۆ خۆیان دانا، کە بەو واتایە دەھات ژێردەستەی کەس نین. بەڵام دەستبەرداری نازناوەکە بوون کاتێک لە ساڵی ١٠٠٩ یان دواجار ١٠١٠دا، دانیان بە دەسەڵاتی «بەھائولدەولە»ی ئامۆزایاندا نا. لە ساڵی ١٠٠٦ یان ١٠٠٧دا، مەجدولدەولە ھەوڵیدا لە سەرپەرشتیی «سەیدە» ڕزگاری بێت. بەڵام ئەو (سەیدە) پاڵپشتیی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]ی فەرمانڕەوای [[کورد]] و شەمسوولدەولەی بەدەستھێنا. ھێزەکانیان گەمارۆی شاری «ڕەی»یان دا و چەندین جەنگیان لەگەڵ ھێزەکانی مەجدولدەولەدا کرد. کاتێک دواجار ڕەی گیرا، مەجدولدەولە بۆ ماوەی ساڵێک زیندانی کرا، و لەو ماوەیەدا شەمسوولدەولە لە شارەکەدا حوکمی دەکرد. کاتێک «سەیدە» مەجدولدەولەی ئازاد کرد، شەمسوولدەولە گەڕایەوە بۆ [[ھەمەدان]]. نزیکەی ساڵی ١٠١٣، دوای مردنی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]، شەمسوولدەولە بەشێک لە خاکی فەرمانڕەوای پێشووی داگیرکرد. لە کاتێکی تری کۆتایییەکانی سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا، ھەوڵیدا لە جیاتی مەجدولدەولە ببێتە فەرمانڕەوای [[ڕەی]]، بەڵام «سەیدە» پلانەکانی تێکدا. لە ساڵی ١٠١٥دا، شەمسوولدەولە داوای لە زانای ناوداری فارس «[[ئیبن سینا]]» کرد بۆ ئەوەی چارەسەری بکات. لە ماوەی مانەوەی ئیبن سینا لە دەرباری شەمسوولدەولەدا، ئیبن سینا بوو بە وەزیری ئەو. شەمسوولدەولە دواتر لە ساڵی ١٠٢١دا کۆچی دوایی کرد و «سەماولدەولە»ی کوڕی بوو بە جێنشینی. ==سەرچاوەکان== * {{Encyclopaedia Iranica | title = AVICENNA ii. Biography | last = Gutas | first = D. | authorlink = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/avicenna-ii | volume = 3 | fascicle = 1 | pages = 67–70 }} * {{Encyclopaedia Iranica | volume = 4 | fascicle = 6 | title = BUYIDS | last = Nagel | first = Tilman | author-link = Nagel Tilman | pages = 578–586 | url = http://www.iranicaonline.org/articles/buyids}} [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:میرەکانی سەدەی ١٠یەم لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مردووانی ١٠٢١]] crvzz75cd9oaq1qkzyvln5pzhzbfa44 1570016 1569985 2026-03-30T16:03:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Shams al-Dawla}} 1570016 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئەبوو تاھیر''' (کۆچی دوایی ١٠٢١)، کە زیاتر بە نازناوی پاشایەتییەکەی «'''شەمسوولدەولە'''» («خۆری دەوڵەت») ناسراوە، فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھیی]] [[ھەمەدان]] بووە لە ساڵی ٩٩٧ بۆ ١٠٢١. ئەو کوڕی فەخرولدەولە بوو. ==ژیاننامە== فەخرولدەولە لە ساڵی ٩٩٧ کۆچی دوایی کرد؛ ئەبوو تالیب ڕۆستەم («مەجدولدەولە»)، کوڕە گەورەکەی، دەسەڵاتی زۆربەی ناوچەکانی باوکی لە «جەبەل» گرتە دەست. خودی ئەبوو تاھیر بوو بە والی [[ھەمەدان]] و [[کرماشان]]، و بەو ھۆیەوە بە «شەمسوولدەولە» ناسرا. لەبەر ئەوەی ھەردوو کوڕەکە ھێشتا منداڵ بوون، دایکیان کە بە «سەیدە» ناسراوە، ئەرکی سەرپەرشتیکردنی (وەسی) گرتە ئەستۆ. ھەردوو کوڕەکە لە سەرەتادا نازناوی «شاھەنشا»یان بۆ خۆیان دانا، کە بەو واتایە دەھات ژێردەستەی کەس نین. بەڵام دەستبەرداری نازناوەکە بوون کاتێک لە ساڵی ١٠٠٩ یان دواجار ١٠١٠دا، دانیان بە دەسەڵاتی «بەھائولدەولە»ی ئامۆزایاندا نا. لە ساڵی ١٠٠٦ یان ١٠٠٧دا، مەجدولدەولە ھەوڵیدا لە سەرپەرشتیی «سەیدە» ڕزگاری بێت. بەڵام ئەو (سەیدە) پاڵپشتیی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]ی فەرمانڕەوای [[کورد]] و شەمسوولدەولەی بەدەستھێنا. ھێزەکانیان گەمارۆی شاری «ڕەی»یان دا و چەندین جەنگیان لەگەڵ ھێزەکانی مەجدولدەولەدا کرد. کاتێک دواجار ڕەی گیرا، مەجدولدەولە بۆ ماوەی ساڵێک زیندانی کرا، و لەو ماوەیەدا شەمسوولدەولە لە شارەکەدا حوکمی دەکرد. کاتێک «سەیدە» مەجدولدەولەی ئازاد کرد، شەمسوولدەولە گەڕایەوە بۆ [[ھەمەدان]]. نزیکەی ساڵی ١٠١٣، دوای مردنی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]، شەمسوولدەولە بەشێک لە خاکی فەرمانڕەوای پێشووی داگیرکرد. لە کاتێکی تری کۆتایییەکانی سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا، ھەوڵیدا لە جیاتی مەجدولدەولە ببێتە فەرمانڕەوای [[ڕەی]]، بەڵام «سەیدە» پلانەکانی تێکدا. لە ساڵی ١٠١٥دا، شەمسوولدەولە داوای لە زانای ناوداری فارس «[[ئیبن سینا]]» کرد بۆ ئەوەی چارەسەری بکات. لە ماوەی مانەوەی ئیبن سینا لە دەرباری شەمسوولدەولەدا، ئیبن سینا بوو بە وەزیری ئەو. شەمسوولدەولە دواتر لە ساڵی ١٠٢١دا کۆچی دوایی کرد و «سەماولدەولە»ی کوڕی بوو بە جێنشینی. ==سەرچاوەکان== * {{Encyclopaedia Iranica | title = AVICENNA ii. Biography | last = Gutas | first = D. | authorlink = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/avicenna-ii | volume = 3 | fascicle = 1 | pages = 67–70 }} * {{Encyclopaedia Iranica | volume = 4 | fascicle = 6 | title = BUYIDS | last = Nagel | first = Tilman | author-link = Nagel Tilman | pages = 578–586 | url = http://www.iranicaonline.org/articles/buyids}} {{پۆلی کۆمنز|Shams al-Dawla}} [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:میرەکانی سەدەی ١٠یەم لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مردووانی ١٠٢١]] mhzol00fjtjggrjnzar1yuvbp8a64yl 1570046 1570016 2026-03-30T17:01:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]] و [[دەروازە:ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوین]] 1570046 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئەبوو تاھیر''' (کۆچی دوایی ١٠٢١)، کە زیاتر بە نازناوی پاشایەتییەکەی «'''شەمسوولدەولە'''» («خۆری دەوڵەت») ناسراوە، فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھیی]] [[ھەمەدان]] بووە لە ساڵی ٩٩٧ بۆ ١٠٢١. ئەو کوڕی فەخرولدەولە بوو. ==ژیاننامە== فەخرولدەولە لە ساڵی ٩٩٧ کۆچی دوایی کرد؛ ئەبوو تالیب ڕۆستەم («مەجدولدەولە»)، کوڕە گەورەکەی، دەسەڵاتی زۆربەی ناوچەکانی باوکی لە «جەبەل» گرتە دەست. خودی ئەبوو تاھیر بوو بە والی [[ھەمەدان]] و [[کرماشان]]، و بەو ھۆیەوە بە «شەمسوولدەولە» ناسرا. لەبەر ئەوەی ھەردوو کوڕەکە ھێشتا منداڵ بوون، دایکیان کە بە «سەیدە» ناسراوە، ئەرکی سەرپەرشتیکردنی (وەسی) گرتە ئەستۆ. ھەردوو کوڕەکە لە سەرەتادا نازناوی «شاھەنشا»یان بۆ خۆیان دانا، کە بەو واتایە دەھات ژێردەستەی کەس نین. بەڵام دەستبەرداری نازناوەکە بوون کاتێک لە ساڵی ١٠٠٩ یان دواجار ١٠١٠دا، دانیان بە دەسەڵاتی «بەھائولدەولە»ی ئامۆزایاندا نا. لە ساڵی ١٠٠٦ یان ١٠٠٧دا، مەجدولدەولە ھەوڵیدا لە سەرپەرشتیی «سەیدە» ڕزگاری بێت. بەڵام ئەو (سەیدە) پاڵپشتیی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]ی فەرمانڕەوای [[کورد]] و شەمسوولدەولەی بەدەستھێنا. ھێزەکانیان گەمارۆی شاری «ڕەی»یان دا و چەندین جەنگیان لەگەڵ ھێزەکانی مەجدولدەولەدا کرد. کاتێک دواجار ڕەی گیرا، مەجدولدەولە بۆ ماوەی ساڵێک زیندانی کرا، و لەو ماوەیەدا شەمسوولدەولە لە شارەکەدا حوکمی دەکرد. کاتێک «سەیدە» مەجدولدەولەی ئازاد کرد، شەمسوولدەولە گەڕایەوە بۆ [[ھەمەدان]]. نزیکەی ساڵی ١٠١٣، دوای مردنی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]، شەمسوولدەولە بەشێک لە خاکی فەرمانڕەوای پێشووی داگیرکرد. لە کاتێکی تری کۆتایییەکانی سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا، ھەوڵیدا لە جیاتی مەجدولدەولە ببێتە فەرمانڕەوای [[ڕەی]]، بەڵام «سەیدە» پلانەکانی تێکدا. لە ساڵی ١٠١٥دا، شەمسوولدەولە داوای لە زانای ناوداری فارس «[[ئیبن سینا]]» کرد بۆ ئەوەی چارەسەری بکات. لە ماوەی مانەوەی ئیبن سینا لە دەرباری شەمسوولدەولەدا، ئیبن سینا بوو بە وەزیری ئەو. شەمسوولدەولە دواتر لە ساڵی ١٠٢١دا کۆچی دوایی کرد و «سەماولدەولە»ی کوڕی بوو بە جێنشینی. ==سەرچاوەکان== * {{Encyclopaedia Iranica | title = AVICENNA ii. Biography | last = Gutas | first = D. | authorlink = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/avicenna-ii | volume = 3 | fascicle = 1 | pages = 67–70 }} * {{Encyclopaedia Iranica | volume = 4 | fascicle = 6 | title = BUYIDS | last = Nagel | first = Tilman | author-link = Nagel Tilman | pages = 578–586 | url = http://www.iranicaonline.org/articles/buyids}} {{پۆلی کۆمنز|Shams al-Dawla}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:میرەکانی سەدەی ١٠یەم لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مردووانی ١٠٢١]] im7vpmd751blv85h261skg0wmpeozs1 1570099 1570046 2026-03-30T20:02:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1570099 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''ئەبوو تاھیر''' (کۆچی دوایی ١٠٢١)، کە زیاتر بە نازناوی پاشایەتییەکەی «'''شەمسوولدەولە'''» («خۆری دەوڵەت») ناسراوە، فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھیی]] [[ھەمەدان]] بووە لە ساڵی ٩٩٧ بۆ ١٠٢١. ئەو کوڕی فەخرولدەولە بوو. ==ژیاننامە== فەخرولدەولە لە ساڵی ٩٩٧ کۆچی دوایی کرد؛ ئەبوو تالیب ڕۆستەم («مەجدولدەولە»)، کوڕە گەورەکەی، دەسەڵاتی زۆربەی ناوچەکانی باوکی لە «جەبەل» گرتە دەست. خودی ئەبوو تاھیر بوو بە والی [[ھەمەدان]] و [[کرماشان]]، و بەو ھۆیەوە بە «شەمسوولدەولە» ناسرا. لەبەر ئەوەی ھەردوو کوڕەکە ھێشتا منداڵ بوون، دایکیان کە بە «سەیدە» ناسراوە، ئەرکی سەرپەرشتیکردنی (وەسی) گرتە ئەستۆ. ھەردوو کوڕەکە لە سەرەتادا نازناوی «شاھەنشا»یان بۆ خۆیان دانا، کە بەو واتایە دەھات ژێردەستەی کەس نین. بەڵام دەستبەرداری نازناوەکە بوون کاتێک لە ساڵی ١٠٠٩ یان دواجار ١٠١٠دا، دانیان بە دەسەڵاتی «بەھائولدەولە»ی ئامۆزایاندا نا. لە ساڵی ١٠٠٦ یان ١٠٠٧دا، مەجدولدەولە ھەوڵیدا لە سەرپەرشتیی «سەیدە» ڕزگاری بێت. بەڵام ئەو (سەیدە) پاڵپشتیی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]ی فەرمانڕەوای [[کورد]] و شەمسوولدەولەی بەدەستھێنا. ھێزەکانیان گەمارۆی شاری «ڕەی»یان دا و چەندین جەنگیان لەگەڵ ھێزەکانی مەجدولدەولەدا کرد. کاتێک دواجار ڕەی گیرا، مەجدولدەولە بۆ ماوەی ساڵێک زیندانی کرا، و لەو ماوەیەدا شەمسوولدەولە لە شارەکەدا حوکمی دەکرد. کاتێک «سەیدە» مەجدولدەولەی ئازاد کرد، شەمسوولدەولە گەڕایەوە بۆ [[ھەمەدان]]. نزیکەی ساڵی ١٠١٣، دوای مردنی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]]، شەمسوولدەولە بەشێک لە خاکی فەرمانڕەوای پێشووی داگیرکرد. لە کاتێکی تری کۆتایییەکانی سەردەمی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا، ھەوڵیدا لە جیاتی مەجدولدەولە ببێتە فەرمانڕەوای [[ڕەی]]، بەڵام «سەیدە» پلانەکانی تێکدا. لە ساڵی ١٠١٥دا، شەمسوولدەولە داوای لە زانای ناوداری فارس «[[ئیبن سینا]]» کرد بۆ ئەوەی چارەسەری بکات. لە ماوەی مانەوەی ئیبن سینا لە دەرباری شەمسوولدەولەدا، ئیبن سینا بوو بە وەزیری ئەو. شەمسوولدەولە دواتر لە ساڵی ١٠٢١دا کۆچی دوایی کرد و «سەماولدەولە»ی کوڕی بوو بە جێنشینی. ==سەرچاوەکان== * {{Encyclopaedia Iranica | title = AVICENNA ii. Biography | last = Gutas | first = D. | authorlink = | url = http://www.iranicaonline.org/articles/avicenna-ii | volume = 3 | fascicle = 1 | pages = 67–70 }} * {{Encyclopaedia Iranica | volume = 4 | fascicle = 6 | title = BUYIDS | last = Nagel | first = Tilman | author-link = Nagel Tilman | pages = 578–586 | url = http://www.iranicaonline.org/articles/buyids}} {{پۆلی کۆمنز|Shams al-Dawla}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:میرەکانی سەدەی ١٠یەم لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مردووانی ١٠٢١]] 7mk1djgkfm1gaiunrig6i5nki33vn70 0 293830 1569986 1569944 2026-03-30T14:10:02Z 1silent scientist 51740 1569986 wikitext text/x-wiki '''بەدری کوڕی حەسەنوەیە''' حاکمی دووەمی [[حەسەنوویییەکان]] بووە لە ساڵی ٩٧٩ تا ١٠١٤ز، کوڕ و جێنشینی [[حەسەنوویە]] بووە (٩٦١–٩٧٩ز). ==ژیاننامە== لەکاتی جەنگی ناوخۆی نێوان دوو برا بوەیھییەکە، عەدودئەلدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٤٩–٩٨٣) و عیزەئەلدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٦٧–٩٧٨)، حەسەنوەیە پشتگیری لەمەی دواییان کردبوو. دوای کۆچی دوایی حەسەنوەیە لە ساڵی ٩٧٩، عەدودئەلدەولە ھێرشی کردە سەر ناوچەکانی، ھەندێک لە کوڕەکانی لەسێدارە دا، و بەدری وەک نوێنەری خۆی بەسەر ناوچە کوردییەکانی دراوسێدا لەسەر تەختی [[حەسەنوویییەکان|حەسەنوەیییەکان]] دانا. دوای مردنی عەدودئەلدەولە لە ساڵی ٩٨٣، بەدر وەفاداری خۆی بۆ ئەو نیشان دا بە ناردنی بیست پیاو بۆ حەجی ساڵانە لە [[مەککە]] لەسەر ناوی عەدودئەلدەولە (ھەروەھا لەسەر ناوی دایک و باوکی بەدر). وەک عەدودئەلدەولە، مێژوونووسان وێنای بەدر وەک فەرمانڕەوایەکی نموونەیی دەکەن، بەتایبەتی لە پاراستنی جوتیارە نیشتەجێبووەکان لە لایەنگرە کۆچەرییەکانی خۆی.<ref>Bürgel & Mottahedeh 1988, pp. 269–269.</ref><ref>Bosworth 1975, p. 270.</ref><ref>Tor 2017, p. 65.</ref> بە پێچەوانەی باوکی، بەدر بەشداری لە زۆرێک لە کۆبوونەوەکانی دیوانی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکاندا]] دەکرد. دوای مردنی فەرمانڕەوای بوەیھی فەخرولدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٧٦–٩٨٠، ٩٨٤–٩٩٧)، بەدر چوو بۆ [[ڕەی]] بۆ ئەوەی یارمەتی مەجدولدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٩٧–١٠٢٩) بدات لە بەڕێوەبردنی کاروباری ناوخۆیی، بەڵام یارمەتییەکەی ڕەتکرایەوە. لە ئەنجامدا، بەدر وردە وردە خۆی لە کاروباری ڕەی دوورخستەوە.<ref>Kennedy 2004, p. 250.</ref> بەدر لە ساڵی ١٠١٤ لەلایەن فەرماندەکانییەوە لەکاتی گەمارۆدانی قەڵایەکی [[کورد]]یدا کوژرا، ئەمەش بەھۆی پشتگوێخستنی ئامۆژگارییەکانیان بۆ خۆدزینەوە لە شەڕکردن لە [[زستان]]دا. دوای مردنی بەدر، زۆربەی ناوچەکانی لەلایەن [[عەنازی|عەننازییەکانەوە]] داگیرکرا، لەکاتێکدا فەرمانڕەوای بوەیھی [[شەمسوولدەولە]] (فەرمانڕەوایی ٩٩٧–١٠٢١) ئەوەی مابووەوە کۆنترۆڵی کرد. زاھیر ئیبن ھیلال ئیبن بەدر، نەوەی بەدر، ھەوڵی دا پێگەی باپیرەی بە پشتگیری بوەیھییەکانی [[ھەمەدان]] بگەڕێنێتەوە.<ref>Tor 2017, p. 68.</ref><ref>Kennedy 2004, p. 244.</ref><ref>Spuler 2014, p. 109.</ref><ref>Bosworth 1975, p. 279.</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١٠١٤]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:میرەکانی سەدەی ١٠یەم لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] 0r3wdoymmr2kgg8r6vhxy7jmalyo0s9 1570000 1569986 2026-03-30T15:00:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570000 wikitext text/x-wiki '''بەدری کوڕی حەسەنوەیە''' حاکمی دووەمی [[حەسەنوویییەکان]] بووە لە ساڵی ٩٧٩ تا ١٠١٤ز، کوڕ و جێنشینی [[حەسەنوویە]] بووە (٩٦١–٩٧٩ز). ==ژیاننامە== لەکاتی جەنگی ناوخۆی نێوان دوو برا بوەیھییەکە، عەدودئەلدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٤٩–٩٨٣) و عیزەئەلدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٦٧–٩٧٨)، حەسەنوەیە پشتگیری لەمەی دواییان کردبوو. دوای کۆچی دوایی حەسەنوەیە لە ساڵی ٩٧٩، عەدودئەلدەولە ھێرشی کردە سەر ناوچەکانی، ھەندێک لە کوڕەکانی لەسێدارە دا، و بەدری وەک نوێنەری خۆی بەسەر ناوچە کوردییەکانی دراوسێدا لەسەر تەختی [[حەسەنوویییەکان|حەسەنوەیییەکان]] دانا. دوای مردنی عەدودئەلدەولە لە ساڵی ٩٨٣، بەدر وەفاداری خۆی بۆ ئەو نیشان دا بە ناردنی بیست پیاو بۆ حەجی ساڵانە لە [[مەککە]] لەسەر ناوی عەدودئەلدەولە (ھەروەھا لەسەر ناوی دایک و باوکی بەدر). وەک عەدودئەلدەولە، مێژوونووسان وێنای بەدر وەک فەرمانڕەوایەکی نموونەیی دەکەن، بەتایبەتی لە پاراستنی جوتیارە نیشتەجێبووەکان لە لایەنگرە کۆچەرییەکانی خۆی.<ref>Bürgel & Mottahedeh 1988, pp. 269–269.</ref><ref>Bosworth 1975, p. 270.</ref><ref>Tor 2017, p. 65.</ref> بە پێچەوانەی باوکی، بەدر بەشداری لە زۆرێک لە کۆبوونەوەکانی دیوانی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکاندا]] دەکرد. دوای مردنی فەرمانڕەوای بوەیھی فەخرولدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٧٦–٩٨٠، ٩٨٤–٩٩٧)، بەدر چوو بۆ [[ڕەی]] بۆ ئەوەی یارمەتی مەجدولدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٩٧–١٠٢٩) بدات لە بەڕێوەبردنی کاروباری ناوخۆیی، بەڵام یارمەتییەکەی ڕەتکرایەوە. لە ئەنجامدا، بەدر وردە وردە خۆی لە کاروباری ڕەی دوورخستەوە.<ref>Kennedy 2004, p. 250.</ref> بەدر لە ساڵی ١٠١٤ لەلایەن فەرماندەکانییەوە لەکاتی گەمارۆدانی قەڵایەکی [[کورد]]یدا کوژرا، ئەمەش بەھۆی پشتگوێخستنی ئامۆژگارییەکانیان بۆ خۆدزینەوە لە شەڕکردن لە [[زستان]]دا. دوای مردنی بەدر، زۆربەی ناوچەکانی لەلایەن [[عەنازی|عەننازییەکانەوە]] داگیرکرا، لەکاتێکدا فەرمانڕەوای بوەیھی [[شەمسوولدەولە]] (فەرمانڕەوایی ٩٩٧–١٠٢١) ئەوەی مابووەوە کۆنترۆڵی کرد. زاھیر ئیبن ھیلال ئیبن بەدر، نەوەی بەدر، ھەوڵی دا پێگەی باپیرەی بە پشتگیری بوەیھییەکانی [[ھەمەدان]] بگەڕێنێتەوە.<ref>Tor 2017, p. 68.</ref><ref>Kennedy 2004, p. 244.</ref><ref>Spuler 2014, p. 109.</ref><ref>Bosworth 1975, p. 279.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١٠١٤]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:میرەکانی سەدەی ١٠یەم لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] i334pon8iyc43i59y62qozqwjqm7e19 1570053 1570000 2026-03-30T17:02:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]] و [[دەروازە:ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوین]] 1570053 wikitext text/x-wiki '''بەدری کوڕی حەسەنوەیە''' حاکمی دووەمی [[حەسەنوویییەکان]] بووە لە ساڵی ٩٧٩ تا ١٠١٤ز، کوڕ و جێنشینی [[حەسەنوویە]] بووە (٩٦١–٩٧٩ز). ==ژیاننامە== لەکاتی جەنگی ناوخۆی نێوان دوو برا بوەیھییەکە، عەدودئەلدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٤٩–٩٨٣) و عیزەئەلدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٦٧–٩٧٨)، حەسەنوەیە پشتگیری لەمەی دواییان کردبوو. دوای کۆچی دوایی حەسەنوەیە لە ساڵی ٩٧٩، عەدودئەلدەولە ھێرشی کردە سەر ناوچەکانی، ھەندێک لە کوڕەکانی لەسێدارە دا، و بەدری وەک نوێنەری خۆی بەسەر ناوچە کوردییەکانی دراوسێدا لەسەر تەختی [[حەسەنوویییەکان|حەسەنوەیییەکان]] دانا. دوای مردنی عەدودئەلدەولە لە ساڵی ٩٨٣، بەدر وەفاداری خۆی بۆ ئەو نیشان دا بە ناردنی بیست پیاو بۆ حەجی ساڵانە لە [[مەککە]] لەسەر ناوی عەدودئەلدەولە (ھەروەھا لەسەر ناوی دایک و باوکی بەدر). وەک عەدودئەلدەولە، مێژوونووسان وێنای بەدر وەک فەرمانڕەوایەکی نموونەیی دەکەن، بەتایبەتی لە پاراستنی جوتیارە نیشتەجێبووەکان لە لایەنگرە کۆچەرییەکانی خۆی.<ref>Bürgel & Mottahedeh 1988, pp. 269–269.</ref><ref>Bosworth 1975, p. 270.</ref><ref>Tor 2017, p. 65.</ref> بە پێچەوانەی باوکی، بەدر بەشداری لە زۆرێک لە کۆبوونەوەکانی دیوانی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکاندا]] دەکرد. دوای مردنی فەرمانڕەوای بوەیھی فەخرولدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٧٦–٩٨٠، ٩٨٤–٩٩٧)، بەدر چوو بۆ [[ڕەی]] بۆ ئەوەی یارمەتی مەجدولدەولە (فەرمانڕەوایی ٩٩٧–١٠٢٩) بدات لە بەڕێوەبردنی کاروباری ناوخۆیی، بەڵام یارمەتییەکەی ڕەتکرایەوە. لە ئەنجامدا، بەدر وردە وردە خۆی لە کاروباری ڕەی دوورخستەوە.<ref>Kennedy 2004, p. 250.</ref> بەدر لە ساڵی ١٠١٤ لەلایەن فەرماندەکانییەوە لەکاتی گەمارۆدانی قەڵایەکی [[کورد]]یدا کوژرا، ئەمەش بەھۆی پشتگوێخستنی ئامۆژگارییەکانیان بۆ خۆدزینەوە لە شەڕکردن لە [[زستان]]دا. دوای مردنی بەدر، زۆربەی ناوچەکانی لەلایەن [[عەنازی|عەننازییەکانەوە]] داگیرکرا، لەکاتێکدا فەرمانڕەوای بوەیھی [[شەمسوولدەولە]] (فەرمانڕەوایی ٩٩٧–١٠٢١) ئەوەی مابووەوە کۆنترۆڵی کرد. زاھیر ئیبن ھیلال ئیبن بەدر، نەوەی بەدر، ھەوڵی دا پێگەی باپیرەی بە پشتگیری بوەیھییەکانی [[ھەمەدان]] بگەڕێنێتەوە.<ref>Tor 2017, p. 68.</ref><ref>Kennedy 2004, p. 244.</ref><ref>Spuler 2014, p. 109.</ref><ref>Bosworth 1975, p. 279.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی ١٠١٤]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:میرەکانی سەدەی ١٠یەم لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] s3oldmf68ca2m80lfz8dpfw5dhyprg5 3 293831 1569969 2026-03-30T13:06:47Z Tessla 41338 پەڕەی دروست کرد بە «== <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a...»ەوە 1569969 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == پرسیار == سەلام تێسلای بەڕێز. دوو پرسیارم هەبوون، یەکەمیان ئەوەیە سێ ڕۆژە دەگەڕێم ئامرازی توینکڵ نابینمەوە بەکاری‌بێنم تکایه یارمەتیم بده، له بەخشی گەڕان‌دا نیه. دووهەم پرسیارم ئەوەیه پڕۆفی ئەکانت و وتاره باش و هەڵبژێردراوەکانت بۆ لە بەین چوون؟! سوپاس [[بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٢:٣٠، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Cnaxz|Cnaxz]]: سڵاو و سەرچاو! لە بەشی سەرەوە ئامرازەکان نووسراوە، لەوێدا دەتوانیت بۆکسی ئامرازی توینکڵ کارا بکەیت. بۆ پرسیاری دووەم؛ منیش پێم ناخۆشە، بەڵام لەگەڵ کاک ئارام قسەمان لەسەری کرد و بابەتێکی درێژ بوو کە دەبوایە هەمووی بسڕمەوە. هێشتاش هەر خەریکی ئەو کۆمەڵە کێشانەم، هەر کە چارەم کردن ڕاستەوخۆ وتاری هەڵبژێردراوی نوێ و باشتر دەنووسمەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٥:٣٢، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::سڵاوی دوبارە. کاکە نایبینمەوە بەخودای، دەقەکەی چییە(نوسراوەکەی)؟ دەقەکەیم پێ بڵێی، دەتوانم بیبینمەوە. دەیباشە کاکە گیان بەهیوای پێشکەوتنی زیاتر. [[بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٤:٢٨، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::شتێکی دیکەش. ئەگەر تاقت و وەختت هەبوو [[fa:الگو:خنده|ئەو داڕێژە پێکەنینە]] زیاد بکە بۆ ویکی کوردی، داڕێژەیەکی جوانە لەنێو گفتوگۆ کردن‌دا، بۆمن شتێکی پیچیدە و سەختە بۆیە نەمتوانیوە سازی بکەم. سوپاس [[بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٤:٣٢، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Cnaxz|Cnaxz]]: لە بەشی ئامرازەکان نووسراوە: ( ئەنجامدانی کارە دووبارەبۆوەکانی وەک، ئاگادارکردنەوەی خراپکاران، داواکردنی سڕینەوە، بەخێرھاتنکردنی بەکارێێنەران، و تاگدانان لەسەر وتارەکان بە شێوەیەکی خۆگەڕ و ئاسان (ھەڵبژاردەکان).) :::سەبارەت بە داڕێژەکە، ئێمە داڕێژەی [[داڕێژە:ئیمۆجی|ئیمۆجی]]مان هەیە دەتوانیت بەکاریبێنیت. گەر ئەو داڕێژەیەی ترت پێ خۆشتر بوو پێم بڵێوە باری دەکەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٠، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەخە ئەو ئیمۆجیانە هەم زۆر زەلامن (گەورە)، هەم زۆر سەیرن و ویکیپیدیا وەکوو تێلێگرام و شت لێ دەکا، مەمنوون دەبم باری بکەی. سوپاس [[بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٢٣، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٠:٥٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٧، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٤٨، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:١٩، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٠٦، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥١، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٧، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٢، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٤، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == پرسیار لە [[User:محەمەد قەرەداخی|محەمەد قەرەداخی]]ەوە (١٧:٤٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) == سڵاو ... بڵاوکردنەوەی شیعر و چیرۆک تا چەند گونجاوە یان ڕێگە پێدراوە --[[بەکارھێنەر:محەمەد قەرەداخی|محەمەد قەرەداخی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:محەمەد قەرەداخی|لێدوان]]) ١٧:٤٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == لابردنی دەستکارییەکانی بۆتەکەم == سڵاو Tessla، تێبینیم کردووە کاتێک وتارەکانت نوێ دەکەیتەوە، تەواوی دەستکارییەکانی بۆتەکەم لادەبەیت وەک لە [[لێکۆڵینەوەی ئۆپەراسیۆنەکان]] کردووتە. بۆ نموونە پێنج دەستکاریی لە وتارەکە کردبێت و تۆ لایانبەیت، بۆتەکە دیسان ئەو پێنج دەستکارییە دەکاتەوە و بەمەش مێژووی وتارەکە پڕ دەبێتەوە. تکایە ئەو دەستکارییانەی کە دەزانی ھی بۆتەکەن مەیانسڕەوە مەگەر ناچار بیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٢٤، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو، باش بوو پێت وتم، تەواو خەمت نەبێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢١، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٣، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٩، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٦، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٦، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٠، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == پرسیار لە [[User:Mamsal surchi|Mamsal surchi]]ەوە (٠٦:٤٥، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥) == سڵاو..پرسیارەکەی من دەربارەی میلەتی کورد و مەزهەبی شافعیە...بۆچی دوای دروستبوونی چوار مەزەهەبەکەی ئیسلام،کورد مەزهەبی شافعی هەڵبژارد؟بۆچی وەك فارس و تورك و گەلانی تری غەیرە عەرەب ئەوانیش مەزهەبێکی تایبەت بەخۆیان دانەمەزراند،یان بە دیوێکیتر پێت وانیە هەڵبژاردنی مەزهەبی شافعی لەلایەن زۆرینەی میللەتی کورد هۆکاری کوشتنی هەستی نەتەوایەتی و نەبوونی دەوڵەتی کوردیە؟ --[[بەکارھێنەر:Mamsal surchi|Mamsal surchi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Mamsal surchi|لێدوان]]) ٠٦:٤٥، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == پرسیار لە [[User:Jaffyjaff|Jaffyjaff]]ەوە (٠٠:١٩، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) == سڵاو چەند کەسێک هەیە کە لە نزیکەوە دەیانناسم و بەناوبانگن سیاسیم و کوردن دەمەوێت پڕۆفایلیان بۆ دروست بکەم لە ویکیپیدیا لە چیەوە دەست پێ بکەم ؟ --[[بەکارھێنەر:Jaffyjaff|Jaffyjaff]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Jaffyjaff|لێدوان]]) ٠٠:٢٠، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٢، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٥٩، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٣:٤٥، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١١:٤٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٧:٣٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == مافی ھەڵاوارد لە بەربەستنی ئایپی == سەلام کاک هۆگر. هەتاکوو دوێنێ شەوێ بۆ دووەمین جار ویکیپیدیا لە ئێران فیلتەر بوو و چەند ڕۆژێک نەمتوانیی چالاک بم، تکایە ئەگەر دەکرێ مافی هاڵاواردە لە بەربەستیی ئایپیم پێ بدە تا لە ئەگەری دووبارە بوونەوەی ئەو شتە چالاکیم ڕانەوەستێ. سوپاس [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١١:٤٩، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]: تەواو ئەزیزم، دوو مافی سەرەکیت وەرگرت. گەر پێویستت بە چی بوو پێم بڵێ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٥:١١، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::زۆر سوپاس کاک هۆگر. نەوەڵڵا هیچی دیم پێویست نێ دەستت خۆش بێ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٨:٤٦، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) شتێک، وتاری [[باخچەی وشەکان]] کەمێکی هەڵە و کێشە هەبوون چاکم کردن، چاوێکی لێکە ئەگەر تەواوە دەستکاریەکانم تایید بکە. پرسیارێکیش، «تایید» بە کوردی دەبێتە چی؟! لە منداڵیەوە هەر تاییدم گۆ لێبۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٩:٠٤، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]: یەکێک لە دەستکارییەکانت هەڵە بوون، بۆتەکەی کاک ئارام خۆی چاکی کردبۆیەوە، ئەوانی تریشت کەمێک پەیوەندیدار بوو بە تەکنیکەوە، منیش تاقەتی تەکنیکم نییە (کۆدی و داڕێژە و مۆدێلەکان). وشەی تایید مەبەستت تاکیدی عەرەبییە، تاکید واتا دڵنیابوونەوە ('''چاوێکی لێکە ئەگەر تەواوە دەستکاریەکانم دڵنیایی لێبکەوە'''). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٥:٥٤، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نا ئەوەی باتەکەی کاک ئارام، ئەمن لە ویکی ئینگلیسی سەرچاوەکەم پێوە زیاد کرد ئەویش ژێدەرەکانی وەرگێڕاوە بە کوردی، ئەوانی تەکنیکییەکان لە نێو سەرچاوەکان ژێدەری Asin= لە ویکی کوردی دا هاوردە نەکراوە بۆیە هەڵەی دەنووسی و ئەمیش پاکم کردنەوە. بۆ تایید مەبەستم وانێک بوو، ئەها دەستکاریەکانم لە مێژووی وتارەکە بە ڕەنگی زەردە، تاییدی بکە مەبەستم ئەوە دەستکاریەکان شین بکە. دڵنیایی کوردی بەرامبەری مطمئنی فارسیه، بەڵام تایید نازانم چۆنی بڵێم، لە ژیریی دەستکردم پرسی «پشتڕاستکردنه‌وه» / «پەسەند»ی وێدام. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٦:١٩، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:فؤاد عثمان رسول احمد|فؤاد عثمان رسول احمد]]ەوە لەسەر [[داڕێژە:بەخێربێیت بۆ ویکیپیدیا]] (١٨:٠٦، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو وتارێکم بۆتان ناردوە،بەڵام نازانم بڵاوتان کردۆتەوە یان نا؟ --[[بەکارھێنەر:فؤاد عثمان رسول احمد|فؤاد عثمان رسول احمد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فؤاد عثمان رسول احمد|لێدوان]]) ١٨:٠٦، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:فؤاد عثمان رسول احمد|فؤاد عثمان رسول احمد]]: سڵاو لە تۆش، کام وتار مەبەستت؟؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٥:٥١، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <div lang="en" dir="ltr"> == Report for vandalism == Hello, Could you please block the following accounts for a few days: * [[بەکارھێنەر:~2026-17551-44]] * [[بەکارھێنەر:~2026-17431-24]] * [[بەکارھێنەر:~2026-12371-92]] * [[بەکارھێنەر:~2026-12831-51]] * [[بەکارھێنەر:~2026-13216-23]] * [[بەکارھێنەر:~2026-13868-38]] * [[بەکارھێنەر:~2026-16430-55]] * [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین]] They are disrupting the encyclopedia and they are the same person. Thank you in advance. Sincerely, —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٢:٤٢، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's '''Done''', Thanks '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (٢٠:١٧، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦) == :''Note: [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]'s mentor <span class="plainlinks">[{{fullurl:User:Aram}} Aram]</span> is away.'' سڵاو مامۆستا، چەند وتارێکم دروست کردووە و بەستەری نێوانزمانم بۆ زیاد کردوون بەڵام ئەمڕۆ وتارێکم دروست کرد و ویستم بەستەری نێوان زمانی بۆ زیاد بکەم بە هەمان شێوەی ئەوانی دی بەڵام نەیهێشت. تکایە یارمەتیم بدەو بۆی زیاد بکە، ناوی وتارەکە (دۆخی پاراستن)ە و لینکەکەشی دادەنێم. سپاس. https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%86%D8%AE%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86 --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢٠:١٧، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]: تەواو چەند کاتژمێرێکی تر دەبەسترێتەوە و چارەم کرد. بەی بەک پرسیارێک، گەر سەرچاوە لە ویکی ئینگلیزی هەبوو هەر ئەو سەرچاوانە بھێنەوە نەک تەنیا لینکی وتارە ئینگلیزییەکە دابنێیت. گەر سەرچاوە لە ویکیی ئینگلیزی نەبوو لەناو دەقەکە، ئەوکاتە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1:Tessla/%D8%AE%DB%86%DA%B5%DB%95%D9%BE%DB%95%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8E&action=edit] لەو لینکە چی هەبوو برۆ لەقەد وتارەکە دایبنێ. پرسیارت هەبوو پێم بڵێ تکایە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٣٢، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٧، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٣:٠٦، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) q6d02jgzu4ohbu7nn5key3y6jtrrc19 1569970 1569969 2026-03-30T13:07:51Z Tessla 41338 1569970 wikitext text/x-wiki == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == پرسیار == سەلام تێسلای بەڕێز. دوو پرسیارم هەبوون، یەکەمیان ئەوەیە سێ ڕۆژە دەگەڕێم ئامرازی توینکڵ نابینمەوە بەکاری‌بێنم تکایه یارمەتیم بده، له بەخشی گەڕان‌دا نیه. دووهەم پرسیارم ئەوەیه پڕۆفی ئەکانت و وتاره باش و هەڵبژێردراوەکانت بۆ لە بەین چوون؟! سوپاس [[بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٢:٣٠، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Cnaxz|Cnaxz]]: سڵاو و سەرچاو! لە بەشی سەرەوە ئامرازەکان نووسراوە، لەوێدا دەتوانیت بۆکسی ئامرازی توینکڵ کارا بکەیت. بۆ پرسیاری دووەم؛ منیش پێم ناخۆشە، بەڵام لەگەڵ کاک ئارام قسەمان لەسەری کرد و بابەتێکی درێژ بوو کە دەبوایە هەمووی بسڕمەوە. هێشتاش هەر خەریکی ئەو کۆمەڵە کێشانەم، هەر کە چارەم کردن ڕاستەوخۆ وتاری هەڵبژێردراوی نوێ و باشتر دەنووسمەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٥:٣٢، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::سڵاوی دوبارە. کاکە نایبینمەوە بەخودای، دەقەکەی چییە(نوسراوەکەی)؟ دەقەکەیم پێ بڵێی، دەتوانم بیبینمەوە. دەیباشە کاکە گیان بەهیوای پێشکەوتنی زیاتر. [[بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٤:٢٨، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::شتێکی دیکەش. ئەگەر تاقت و وەختت هەبوو [[fa:الگو:خنده|ئەو داڕێژە پێکەنینە]] زیاد بکە بۆ ویکی کوردی، داڕێژەیەکی جوانە لەنێو گفتوگۆ کردن‌دا، بۆمن شتێکی پیچیدە و سەختە بۆیە نەمتوانیوە سازی بکەم. سوپاس [[بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cnaxz|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٤:٣٢، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Cnaxz|Cnaxz]]: لە بەشی ئامرازەکان نووسراوە: ( ئەنجامدانی کارە دووبارەبۆوەکانی وەک، ئاگادارکردنەوەی خراپکاران، داواکردنی سڕینەوە، بەخێرھاتنکردنی بەکارێێنەران، و تاگدانان لەسەر وتارەکان بە شێوەیەکی خۆگەڕ و ئاسان (ھەڵبژاردەکان).) :::سەبارەت بە داڕێژەکە، ئێمە داڕێژەی [[داڕێژە:ئیمۆجی|ئیمۆجی]]مان هەیە دەتوانیت بەکاریبێنیت. گەر ئەو داڕێژەیەی ترت پێ خۆشتر بوو پێم بڵێوە باری دەکەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٠، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەخە ئەو ئیمۆجیانە هەم زۆر زەلامن (گەورە)، هەم زۆر سەیرن و ویکیپیدیا وەکوو تێلێگرام و شت لێ دەکا، مەمنوون دەبم باری بکەی. سوپاس [[بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٢٣، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٠:٥٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٧، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٤٨، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:١٩، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٠٦، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥١، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٧، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٢، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٤، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == پرسیار لە [[User:محەمەد قەرەداخی|محەمەد قەرەداخی]]ەوە (١٧:٤٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) == سڵاو ... بڵاوکردنەوەی شیعر و چیرۆک تا چەند گونجاوە یان ڕێگە پێدراوە --[[بەکارھێنەر:محەمەد قەرەداخی|محەمەد قەرەداخی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:محەمەد قەرەداخی|لێدوان]]) ١٧:٤٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == لابردنی دەستکارییەکانی بۆتەکەم == سڵاو Tessla، تێبینیم کردووە کاتێک وتارەکانت نوێ دەکەیتەوە، تەواوی دەستکارییەکانی بۆتەکەم لادەبەیت وەک لە [[لێکۆڵینەوەی ئۆپەراسیۆنەکان]] کردووتە. بۆ نموونە پێنج دەستکاریی لە وتارەکە کردبێت و تۆ لایانبەیت، بۆتەکە دیسان ئەو پێنج دەستکارییە دەکاتەوە و بەمەش مێژووی وتارەکە پڕ دەبێتەوە. تکایە ئەو دەستکارییانەی کە دەزانی ھی بۆتەکەن مەیانسڕەوە مەگەر ناچار بیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٢٤، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو، باش بوو پێت وتم، تەواو خەمت نەبێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢١، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٣، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٩، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٦، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٦، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٠، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == پرسیار لە [[User:Mamsal surchi|Mamsal surchi]]ەوە (٠٦:٤٥، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥) == سڵاو..پرسیارەکەی من دەربارەی میلەتی کورد و مەزهەبی شافعیە...بۆچی دوای دروستبوونی چوار مەزەهەبەکەی ئیسلام،کورد مەزهەبی شافعی هەڵبژارد؟بۆچی وەك فارس و تورك و گەلانی تری غەیرە عەرەب ئەوانیش مەزهەبێکی تایبەت بەخۆیان دانەمەزراند،یان بە دیوێکیتر پێت وانیە هەڵبژاردنی مەزهەبی شافعی لەلایەن زۆرینەی میللەتی کورد هۆکاری کوشتنی هەستی نەتەوایەتی و نەبوونی دەوڵەتی کوردیە؟ --[[بەکارھێنەر:Mamsal surchi|Mamsal surchi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Mamsal surchi|لێدوان]]) ٠٦:٤٥، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == پرسیار لە [[User:Jaffyjaff|Jaffyjaff]]ەوە (٠٠:١٩، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) == سڵاو چەند کەسێک هەیە کە لە نزیکەوە دەیانناسم و بەناوبانگن سیاسیم و کوردن دەمەوێت پڕۆفایلیان بۆ دروست بکەم لە ویکیپیدیا لە چیەوە دەست پێ بکەم ؟ --[[بەکارھێنەر:Jaffyjaff|Jaffyjaff]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Jaffyjaff|لێدوان]]) ٠٠:٢٠، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٢، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٥٩، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٣:٤٥، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١١:٤٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٧:٣٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٤٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == مافی ھەڵاوارد لە بەربەستنی ئایپی == سەلام کاک هۆگر. هەتاکوو دوێنێ شەوێ بۆ دووەمین جار ویکیپیدیا لە ئێران فیلتەر بوو و چەند ڕۆژێک نەمتوانیی چالاک بم، تکایە ئەگەر دەکرێ مافی هاڵاواردە لە بەربەستیی ئایپیم پێ بدە تا لە ئەگەری دووبارە بوونەوەی ئەو شتە چالاکیم ڕانەوەستێ. سوپاس [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١١:٤٩، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]: تەواو ئەزیزم، دوو مافی سەرەکیت وەرگرت. گەر پێویستت بە چی بوو پێم بڵێ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٥:١١، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::زۆر سوپاس کاک هۆگر. نەوەڵڵا هیچی دیم پێویست نێ دەستت خۆش بێ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٨:٤٦، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) شتێک، وتاری [[باخچەی وشەکان]] کەمێکی هەڵە و کێشە هەبوون چاکم کردن، چاوێکی لێکە ئەگەر تەواوە دەستکاریەکانم تایید بکە. پرسیارێکیش، «تایید» بە کوردی دەبێتە چی؟! لە منداڵیەوە هەر تاییدم گۆ لێبۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٩:٠٤، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]: یەکێک لە دەستکارییەکانت هەڵە بوون، بۆتەکەی کاک ئارام خۆی چاکی کردبۆیەوە، ئەوانی تریشت کەمێک پەیوەندیدار بوو بە تەکنیکەوە، منیش تاقەتی تەکنیکم نییە (کۆدی و داڕێژە و مۆدێلەکان). وشەی تایید مەبەستت تاکیدی عەرەبییە، تاکید واتا دڵنیابوونەوە ('''چاوێکی لێکە ئەگەر تەواوە دەستکاریەکانم دڵنیایی لێبکەوە'''). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٥:٥٤، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نا ئەوەی باتەکەی کاک ئارام، ئەمن لە ویکی ئینگلیسی سەرچاوەکەم پێوە زیاد کرد ئەویش ژێدەرەکانی وەرگێڕاوە بە کوردی، ئەوانی تەکنیکییەکان لە نێو سەرچاوەکان ژێدەری Asin= لە ویکی کوردی دا هاوردە نەکراوە بۆیە هەڵەی دەنووسی و ئەمیش پاکم کردنەوە. بۆ تایید مەبەستم وانێک بوو، ئەها دەستکاریەکانم لە مێژووی وتارەکە بە ڕەنگی زەردە، تاییدی بکە مەبەستم ئەوە دەستکاریەکان شین بکە. دڵنیایی کوردی بەرامبەری مطمئنی فارسیه، بەڵام تایید نازانم چۆنی بڵێم، لە ژیریی دەستکردم پرسی «پشتڕاستکردنه‌وه» / «پەسەند»ی وێدام. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٦:١٩، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:فؤاد عثمان رسول احمد|فؤاد عثمان رسول احمد]]ەوە لەسەر [[داڕێژە:بەخێربێیت بۆ ویکیپیدیا]] (١٨:٠٦، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو وتارێکم بۆتان ناردوە،بەڵام نازانم بڵاوتان کردۆتەوە یان نا؟ --[[بەکارھێنەر:فؤاد عثمان رسول احمد|فؤاد عثمان رسول احمد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فؤاد عثمان رسول احمد|لێدوان]]) ١٨:٠٦، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:فؤاد عثمان رسول احمد|فؤاد عثمان رسول احمد]]: سڵاو لە تۆش، کام وتار مەبەستت؟؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٥:٥١، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <div lang="en" dir="ltr"> == Report for vandalism == Hello, Could you please block the following accounts for a few days: * [[بەکارھێنەر:~2026-17551-44]] * [[بەکارھێنەر:~2026-17431-24]] * [[بەکارھێنەر:~2026-12371-92]] * [[بەکارھێنەر:~2026-12831-51]] * [[بەکارھێنەر:~2026-13216-23]] * [[بەکارھێنەر:~2026-13868-38]] * [[بەکارھێنەر:~2026-16430-55]] * [[بەکارھێنەر:ابراهیم احمد حسین]] They are disrupting the encyclopedia and they are the same person. Thank you in advance. Sincerely, —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٢:٤٢، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's '''Done''', Thanks '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (٢٠:١٧، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦) == :''Note: [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]'s mentor <span class="plainlinks">[{{fullurl:User:Aram}} Aram]</span> is away.'' سڵاو مامۆستا، چەند وتارێکم دروست کردووە و بەستەری نێوانزمانم بۆ زیاد کردوون بەڵام ئەمڕۆ وتارێکم دروست کرد و ویستم بەستەری نێوان زمانی بۆ زیاد بکەم بە هەمان شێوەی ئەوانی دی بەڵام نەیهێشت. تکایە یارمەتیم بدەو بۆی زیاد بکە، ناوی وتارەکە (دۆخی پاراستن)ە و لینکەکەشی دادەنێم. سپاس. https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%86%D8%AE%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86 --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢٠:١٧، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]: تەواو چەند کاتژمێرێکی تر دەبەسترێتەوە و چارەم کرد. بەی بەک پرسیارێک، گەر سەرچاوە لە ویکی ئینگلیزی هەبوو هەر ئەو سەرچاوانە بھێنەوە نەک تەنیا لینکی وتارە ئینگلیزییەکە دابنێیت. گەر سەرچاوە لە ویکیی ئینگلیزی نەبوو لەناو دەقەکە، ئەوکاتە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1:Tessla/%D8%AE%DB%86%DA%B5%DB%95%D9%BE%DB%95%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8E&action=edit] لەو لینکە چی هەبوو برۆ لەقەد وتارەکە دایبنێ. پرسیارت هەبوو پێم بڵێ تکایە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٣٢، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٧، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> 7hqghpqw2iz4du80ao5dz1jpdj3dxa5 1 293832 1569976 2026-03-30T13:27:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569976 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی دووەمی فاو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569975 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130826151027/http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran?page=0,2 بۆ https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran?page=0,2 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٧، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 8jqgw3b3wipeeqdvg2welarkjs9nljl 5 293833 1569978 2026-03-30T13:36:43Z ~2026-19757-97 75454 /* سەرۆک عەشیرەتی تاوگۆزی */ بەشی نوێ 1569978 wikitext text/x-wiki == سەرۆک عەشیرەتی تاوگۆزی == نزیکەی دوو سەد ساڵە نەوەکانی مەولەوی دەبنە سەرۆک عەشیرەتی تاوگۆزی وە لە ئێستادا سەید عادل سەید حمەامین سەید جەمیل کە یەکێکە لە نەوەکانی مەولەوی سەرۆک عەشیرەتی تاوگۆزییە [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-19757-97|&#126;2026-19757-97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-19757-97|talk]]) ١٣:٣٦، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 98vyw6t5d6ol8hky8fe53agg4gvfv6w 1 293834 1569980 2026-03-30T13:38:31Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569980 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شەڕی نابەرامبەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569979 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250805020128/https://ndupress.ndu.edu/Media/News/News-Article-View/Article/577565/asymmetry-is-strategy-strategy-is-asymmetry/ بۆ https://ndupress.ndu.edu/Media/News/News-Article-View/Article/577565/asymmetry-is-strategy-strategy-is-asymmetry/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٣٨، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 07sf8saedbj6jwysrvf9jp58xxwakjc 0 293835 1569987 2026-03-30T14:10:40Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341839065|Wilderness]]» 1569987 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Rockymountainnps_(1).jpg|وێنۆک|[[ناوچەی چۆڵەوانیی بزنە سپی|White Goat Wilderness Area]] in Canadian Rockies, Canada]] [[پەڕگە:Little_Beaver_valley.jpg|وێنۆک|Stephen Mather Wilderness in the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|U.S.]] state of [[واشینگتن (ویلایەت)|Washington]]]] '''Wilderness''' or '''wildlands''' (usually in the [[ناوی ھەمیشە کۆ|plural]]) are [[زەوی|Earth's]] [[ژینگەی سروشتی|natural environments]] that have not been significantly modified by [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە|human activity]], or any [[شارنشینی|nonurbanized]] [[خاک|land]] not under extensive [[وەرزێری|agricultural]] cultivation. The term has traditionally referred to terrestrial environments, though [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژیانی دەریایی|growing attention]] is being placed on [[سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان|marine wilderness]]. Recent maps of wilderness<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Allan |first=James R. |last2=Venter |first2=Oscar |last3=Watson |first3=James E. M. |date=12 December 2017 |title=Temporally inter-comparable maps of terrestrial wilderness and the Last of the Wild |journal=[[Scientific Data (journal)|Scientific Data]] |volume=4 |issue=1 |page=170187 |bibcode=2017NatSD...470187A |doi=10.1038/sdata.2017.187 |pmc=5726312 |pmid=29231923}}</ref> suggest it covers roughly one-quarter of Earth's terrestrial surface, but is being rapidly degraded by human activity.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Watson |first=James E.M. |last2=Shanahan |first2=Danielle F. |last3=Di Marco |first3=Moreno |last4=Allan |first4=James |last5=Laurance |first5=William F. |last6=Sanderson |first6=Eric W. |last7=Mackey |first7=Brendan |last8=Venter |first8=Oscar |date=November 2016 |title=Catastrophic Declines in Wilderness Areas Undermine Global Environment Targets |journal=[[Current Biology]] |volume=26 |issue=21 |pages=2929–2934 |bibcode=2016CBio...26.2929W |doi=10.1016/j.cub.2016.08.049 |pmid=27618267 |doi-access=free}}</ref> Even less wilderness remains in the [[ئۆقیانووس|ocean]], with only 13.2% free from intense human activity.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Jones |first=Kendall R. |last2=Klein |first2=Carissa J. |last3=Halpern |first3=Benjamin S. |last4=Venter |first4=Oscar |last5=Grantham |first5=Hedley |last6=Kuempel |first6=Caitlin D. |last7=Shumway |first7=Nicole |last8=Friedlander |first8=Alan M. |last9=Possingham |first9=Hugh P. |last10=Watson |first10=James E. M. |date=August 2018 |title=The Location and Protection Status of Earth's Diminishing Marine Wilderness |journal=[[Current Biology]] |volume=28 |issue=15 |pages=2506–2512.e3 |bibcode=2018CBio...28E2506J |doi=10.1016/j.cub.2018.06.010 |pmid=30057308 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Some governments establish protection for '''wilderness areas''' by law to not only [[ناوچەی پارێزراو|preserve what already exists]], but also to promote and advance a natural expression and development. These can be set up in preserves, conservation preserves, national forests, national parks and even in urban areas along rivers, [[شیو|gulches]] or otherwise undeveloped areas. Often these areas are considered important for the survival of certain [[جۆر (ژینناسی)|species]], [[زیندەفرەجۆری|biodiversity]], ecological studies, [[پاراستنی سروشت|conservation]], solitude and recreation.<ref>{{Cite book|last=Botkin|first=Daniel B.|title=No Man's Garden|isbn=|pages=155–157}}</ref> They may also preserve historic [[جێنەتیک|genetic]] traits and provide habitat for wild [[فلۆرا|flora]] and [[گیانلەبەران|fauna]] that may be difficult to recreate in [[باخچەی ئاژەڵان|zoos]], [[باخچەی دار|arboretums]] or [[تاقیگە|laboratories]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ناوچە پارێزراوەکان]] [[پۆل:ژینگەی سروشتی جیھانی]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6292d1fy4y5qrfb2f89mvrdh0t0rzig 1569988 1569987 2026-03-30T14:12:19Z Tessla 41338 شائەمراز 1569988 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Rockymountainnps_(1).jpg|وێنۆک|[[ناوچەی چۆڵەوانیی بزنە سپی]] لە ڕۆکیی کەنەدی، کەنەدا]] [[پەڕگە:Little_Beaver_valley.jpg|وێنۆک|چۆڵەوانیی ستیفن مەتەر لە ویلایەتی [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]]] '''ناوچەی چۆڵەوانی''' یان '''زەوییە کێوییەکان''' (بەزۆری بە [[ناوی ھەمیشە کۆ|کۆ]]) [[ژینگەی سروشتی|ژینگە سروشتییەکانی]] [[زەوی|زەوین]] کە بە شێوەیەکی بەرچاو بەھۆی [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە|چالاکیی مرۆیی]]یەوە دەستکاری نەکراون، یان ھەر [[خاک|خاکێکی]] [[شارنشینی|شارنشین نەکراو]] کە لەژێر چاندنی [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] بەرفراواندا نییە. ئەم دەستەواژەیە لە مێژووەوە ئاماژەی بە ژینگە وشکانییەکان کردووە، ھەرچەندە [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژیانی دەریایی|بایەخی ڕوو لە زیادبوون]] دەخرێتە سەر [[سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان|چۆڵەوانیی دەریایی]]. نەخشە نوێیەکانی چۆڵەوانی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Allan |first=James R. |last2=Venter |first2=Oscar |last3=Watson |first3=James E. M. |date=12 December 2017 |title=Temporally inter-comparable maps of terrestrial wilderness and the Last of the Wild |journal=[[Scientific Data (journal)|Scientific Data]] |volume=4 |issue=1 |page=170187 |bibcode=2017NatSD...470187A |doi=10.1038/sdata.2017.187 |pmc=5726312 |pmid=29231923}}</ref> پێشنیاری ئەوە دەکەن کە نزیکەی چارەکێکی ڕووبەری وشکانیی زەوی دادەپۆشێت، بەڵام بە خێرایی بەھۆی چالاکیی مرۆیییەوە تێکدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Watson |first=James E.M. |last2=Shanahan |first2=Danielle F. |last3=Di Marco |first3=Moreno |last4=Allan |first4=James |last5=Laurance |first5=William F. |last6=Sanderson |first6=Eric W. |last7=Mackey |first7=Brendan |last8=Venter |first8=Oscar |date=November 2016 |title=Catastrophic Declines in Wilderness Areas Undermine Global Environment Targets |journal=[[Current Biology]] |volume=26 |issue=21 |pages=2929–2934 |bibcode=2016CBio...26.2929W |doi=10.1016/j.cub.2016.08.049 |pmid=27618267 |doi-access=free}}</ref> تەنانەت چۆڵەوانیی کەمتریش لە [[ئۆقیانووس|ئۆقیانووسدا]] ماوەتەوە، کە تەنھا ١٣٫٢٪ی لە چالاکیی چڕی مرۆیی دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Jones |first=Kendall R. |last2=Klein |first2=Carissa J. |last3=Halpern |first3=Benjamin S. |last4=Venter |first4=Oscar |last5=Grantham |first5=Hedley |last6=Kuempel |first6=Caitlin D. |last7=Shumway |first7=Nicole |last8=Friedlander |first8=Alan M. |last9=Possingham |first9=Hugh P. |last10=Watson |first10=James E. M. |date=August 2018 |title=The Location and Protection Status of Earth's Diminishing Marine Wilderness |journal=[[Current Biology]] |volume=28 |issue=15 |pages=2506–2512.e3 |bibcode=2018CBio...28E2506J |doi=10.1016/j.cub.2018.06.010 |pmid=30057308 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> ھەندێک حکوومەت لە ڕێگەی یاساوە پارێزگاری بۆ '''ناوچە چۆڵەوانییەکان''' دادەنێن نەک تەنھا بۆ [[ناوچەی پارێزراو|پاراستنی ئەوەی کە پێشتر ھەبووە]]، بەڵکو بۆ ھاندان و پێشخستنی دەربڕین و گەشەکردنێکی سروشتی. ئەمانە دەتوانرێت لە شوێنە پارێزراوەکان، دارستانە نیشتمانییەکان، پارکە نیشتمانییەکان و تەنانەت لە ناوچە شارنشینەکاندا لە تەنیشت ڕووبارەکان، [[شیو|شیوەکان]] یان ئەو ناوچە گەشەنەسەندووانەی تر دابمەزرێن. زۆربەی جار ئەم ناوچانە بە گرنگ دادەنرێن بۆ مانەوەی ھەندێک [[جۆر (ژینناسی)|جۆرەکان]]، [[زیندەفرەجۆری]]، لێکۆڵینەوە ئیکۆلۆژییەکان، [[پاراستنی سروشت|پاراستن]]، تەنیایی و کاتبەسەربردن.<ref>{{Cite book|last=Botkin|first=Daniel B.|title=No Man's Garden|isbn=|pages=155–157}}</ref> ئەوانە ڕەنگە تایبەتمەندییە مێژوویییە [[جێنەتیک|جێنەتیکییەکان]]یش بپارێزن و نشینگە بۆ [[فلۆرا]] و [[گیانلەبەران|فۆنا]]ی کێوی دابین بکەن کە ڕەنگە دووبارە دروستکردنەوەیان لە [[باخچەی ئاژەڵان]]، [[باخچەی دار|باخچەی دارەکان]] یان [[تاقیگە|تاقیگەکاندا]] زەحمەت بێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ناوچە پارێزراوەکان]] [[پۆل:ژینگەی سروشتی جیھانی]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jl9fgqa1zn2wddu9ywivqb23nxtp45z 1570015 1569988 2026-03-30T16:03:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Wilderness}} 1570015 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Rockymountainnps_(1).jpg|وێنۆک|[[ناوچەی چۆڵەوانیی بزنە سپی]] لە ڕۆکیی کەنەدی، کەنەدا]] [[پەڕگە:Little_Beaver_valley.jpg|وێنۆک|چۆڵەوانیی ستیفن مەتەر لە ویلایەتی [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]]] '''ناوچەی چۆڵەوانی''' یان '''زەوییە کێوییەکان''' (بەزۆری بە [[ناوی ھەمیشە کۆ|کۆ]]) [[ژینگەی سروشتی|ژینگە سروشتییەکانی]] [[زەوی|زەوین]] کە بە شێوەیەکی بەرچاو بەھۆی [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە|چالاکیی مرۆیی]]یەوە دەستکاری نەکراون، یان ھەر [[خاک|خاکێکی]] [[شارنشینی|شارنشین نەکراو]] کە لەژێر چاندنی [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] بەرفراواندا نییە. ئەم دەستەواژەیە لە مێژووەوە ئاماژەی بە ژینگە وشکانییەکان کردووە، ھەرچەندە [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژیانی دەریایی|بایەخی ڕوو لە زیادبوون]] دەخرێتە سەر [[سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان|چۆڵەوانیی دەریایی]]. نەخشە نوێیەکانی چۆڵەوانی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Allan |first=James R. |last2=Venter |first2=Oscar |last3=Watson |first3=James E. M. |date=12 December 2017 |title=Temporally inter-comparable maps of terrestrial wilderness and the Last of the Wild |journal=[[Scientific Data (journal)|Scientific Data]] |volume=4 |issue=1 |page=170187 |bibcode=2017NatSD...470187A |doi=10.1038/sdata.2017.187 |pmc=5726312 |pmid=29231923}}</ref> پێشنیاری ئەوە دەکەن کە نزیکەی چارەکێکی ڕووبەری وشکانیی زەوی دادەپۆشێت، بەڵام بە خێرایی بەھۆی چالاکیی مرۆیییەوە تێکدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Watson |first=James E.M. |last2=Shanahan |first2=Danielle F. |last3=Di Marco |first3=Moreno |last4=Allan |first4=James |last5=Laurance |first5=William F. |last6=Sanderson |first6=Eric W. |last7=Mackey |first7=Brendan |last8=Venter |first8=Oscar |date=November 2016 |title=Catastrophic Declines in Wilderness Areas Undermine Global Environment Targets |journal=[[Current Biology]] |volume=26 |issue=21 |pages=2929–2934 |bibcode=2016CBio...26.2929W |doi=10.1016/j.cub.2016.08.049 |pmid=27618267 |doi-access=free}}</ref> تەنانەت چۆڵەوانیی کەمتریش لە [[ئۆقیانووس|ئۆقیانووسدا]] ماوەتەوە، کە تەنھا ١٣٫٢٪ی لە چالاکیی چڕی مرۆیی دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Jones |first=Kendall R. |last2=Klein |first2=Carissa J. |last3=Halpern |first3=Benjamin S. |last4=Venter |first4=Oscar |last5=Grantham |first5=Hedley |last6=Kuempel |first6=Caitlin D. |last7=Shumway |first7=Nicole |last8=Friedlander |first8=Alan M. |last9=Possingham |first9=Hugh P. |last10=Watson |first10=James E. M. |date=August 2018 |title=The Location and Protection Status of Earth's Diminishing Marine Wilderness |journal=[[Current Biology]] |volume=28 |issue=15 |pages=2506–2512.e3 |bibcode=2018CBio...28E2506J |doi=10.1016/j.cub.2018.06.010 |pmid=30057308 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> ھەندێک حکوومەت لە ڕێگەی یاساوە پارێزگاری بۆ '''ناوچە چۆڵەوانییەکان''' دادەنێن نەک تەنھا بۆ [[ناوچەی پارێزراو|پاراستنی ئەوەی کە پێشتر ھەبووە]]، بەڵکو بۆ ھاندان و پێشخستنی دەربڕین و گەشەکردنێکی سروشتی. ئەمانە دەتوانرێت لە شوێنە پارێزراوەکان، دارستانە نیشتمانییەکان، پارکە نیشتمانییەکان و تەنانەت لە ناوچە شارنشینەکاندا لە تەنیشت ڕووبارەکان، [[شیو|شیوەکان]] یان ئەو ناوچە گەشەنەسەندووانەی تر دابمەزرێن. زۆربەی جار ئەم ناوچانە بە گرنگ دادەنرێن بۆ مانەوەی ھەندێک [[جۆر (ژینناسی)|جۆرەکان]]، [[زیندەفرەجۆری]]، لێکۆڵینەوە ئیکۆلۆژییەکان، [[پاراستنی سروشت|پاراستن]]، تەنیایی و کاتبەسەربردن.<ref>{{Cite book|last=Botkin|first=Daniel B.|title=No Man's Garden|isbn=|pages=155–157}}</ref> ئەوانە ڕەنگە تایبەتمەندییە مێژوویییە [[جێنەتیک|جێنەتیکییەکان]]یش بپارێزن و نشینگە بۆ [[فلۆرا]] و [[گیانلەبەران|فۆنا]]ی کێوی دابین بکەن کە ڕەنگە دووبارە دروستکردنەوەیان لە [[باخچەی ئاژەڵان]]، [[باخچەی دار|باخچەی دارەکان]] یان [[تاقیگە|تاقیگەکاندا]] زەحمەت بێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Wilderness}} [[پۆل:ناوچە پارێزراوەکان]] [[پۆل:ژینگەی سروشتی جیھانی]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] c8qw6komc9wew236i2wx9o7sxua37j4 1570047 1570015 2026-03-30T17:01:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وزە|وزە]]، [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]]، [[دەروازە:ڕوەک|ڕوەک]]، [[دەروازە:زانست|زانست]] و [[دەروازە:ئاو|ئاو]] 1570047 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Rockymountainnps_(1).jpg|وێنۆک|[[ناوچەی چۆڵەوانیی بزنە سپی]] لە ڕۆکیی کەنەدی، کەنەدا]] [[پەڕگە:Little_Beaver_valley.jpg|وێنۆک|چۆڵەوانیی ستیفن مەتەر لە ویلایەتی [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]]] '''ناوچەی چۆڵەوانی''' یان '''زەوییە کێوییەکان''' (بەزۆری بە [[ناوی ھەمیشە کۆ|کۆ]]) [[ژینگەی سروشتی|ژینگە سروشتییەکانی]] [[زەوی|زەوین]] کە بە شێوەیەکی بەرچاو بەھۆی [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە|چالاکیی مرۆیی]]یەوە دەستکاری نەکراون، یان ھەر [[خاک|خاکێکی]] [[شارنشینی|شارنشین نەکراو]] کە لەژێر چاندنی [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] بەرفراواندا نییە. ئەم دەستەواژەیە لە مێژووەوە ئاماژەی بە ژینگە وشکانییەکان کردووە، ھەرچەندە [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژیانی دەریایی|بایەخی ڕوو لە زیادبوون]] دەخرێتە سەر [[سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان|چۆڵەوانیی دەریایی]]. نەخشە نوێیەکانی چۆڵەوانی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Allan |first=James R. |last2=Venter |first2=Oscar |last3=Watson |first3=James E. M. |date=12 December 2017 |title=Temporally inter-comparable maps of terrestrial wilderness and the Last of the Wild |journal=[[Scientific Data (journal)|Scientific Data]] |volume=4 |issue=1 |page=170187 |bibcode=2017NatSD...470187A |doi=10.1038/sdata.2017.187 |pmc=5726312 |pmid=29231923}}</ref> پێشنیاری ئەوە دەکەن کە نزیکەی چارەکێکی ڕووبەری وشکانیی زەوی دادەپۆشێت، بەڵام بە خێرایی بەھۆی چالاکیی مرۆیییەوە تێکدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Watson |first=James E.M. |last2=Shanahan |first2=Danielle F. |last3=Di Marco |first3=Moreno |last4=Allan |first4=James |last5=Laurance |first5=William F. |last6=Sanderson |first6=Eric W. |last7=Mackey |first7=Brendan |last8=Venter |first8=Oscar |date=November 2016 |title=Catastrophic Declines in Wilderness Areas Undermine Global Environment Targets |journal=[[Current Biology]] |volume=26 |issue=21 |pages=2929–2934 |bibcode=2016CBio...26.2929W |doi=10.1016/j.cub.2016.08.049 |pmid=27618267 |doi-access=free}}</ref> تەنانەت چۆڵەوانیی کەمتریش لە [[ئۆقیانووس|ئۆقیانووسدا]] ماوەتەوە، کە تەنھا ١٣٫٢٪ی لە چالاکیی چڕی مرۆیی دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Jones |first=Kendall R. |last2=Klein |first2=Carissa J. |last3=Halpern |first3=Benjamin S. |last4=Venter |first4=Oscar |last5=Grantham |first5=Hedley |last6=Kuempel |first6=Caitlin D. |last7=Shumway |first7=Nicole |last8=Friedlander |first8=Alan M. |last9=Possingham |first9=Hugh P. |last10=Watson |first10=James E. M. |date=August 2018 |title=The Location and Protection Status of Earth's Diminishing Marine Wilderness |journal=[[Current Biology]] |volume=28 |issue=15 |pages=2506–2512.e3 |bibcode=2018CBio...28E2506J |doi=10.1016/j.cub.2018.06.010 |pmid=30057308 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> ھەندێک حکوومەت لە ڕێگەی یاساوە پارێزگاری بۆ '''ناوچە چۆڵەوانییەکان''' دادەنێن نەک تەنھا بۆ [[ناوچەی پارێزراو|پاراستنی ئەوەی کە پێشتر ھەبووە]]، بەڵکو بۆ ھاندان و پێشخستنی دەربڕین و گەشەکردنێکی سروشتی. ئەمانە دەتوانرێت لە شوێنە پارێزراوەکان، دارستانە نیشتمانییەکان، پارکە نیشتمانییەکان و تەنانەت لە ناوچە شارنشینەکاندا لە تەنیشت ڕووبارەکان، [[شیو|شیوەکان]] یان ئەو ناوچە گەشەنەسەندووانەی تر دابمەزرێن. زۆربەی جار ئەم ناوچانە بە گرنگ دادەنرێن بۆ مانەوەی ھەندێک [[جۆر (ژینناسی)|جۆرەکان]]، [[زیندەفرەجۆری]]، لێکۆڵینەوە ئیکۆلۆژییەکان، [[پاراستنی سروشت|پاراستن]]، تەنیایی و کاتبەسەربردن.<ref>{{Cite book|last=Botkin|first=Daniel B.|title=No Man's Garden|isbn=|pages=155–157}}</ref> ئەوانە ڕەنگە تایبەتمەندییە مێژوویییە [[جێنەتیک|جێنەتیکییەکان]]یش بپارێزن و نشینگە بۆ [[فلۆرا]] و [[گیانلەبەران|فۆنا]]ی کێوی دابین بکەن کە ڕەنگە دووبارە دروستکردنەوەیان لە [[باخچەی ئاژەڵان]]، [[باخچەی دار|باخچەی دارەکان]] یان [[تاقیگە|تاقیگەکاندا]] زەحمەت بێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Wilderness}} {{شریتی دەروازە|وزە|ژینناسی|ڕوەک|زانست|ئاو}} [[پۆل:ناوچە پارێزراوەکان]] [[پۆل:ژینگەی سروشتی جیھانی]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mvlqvfkg484prkjk1p0c3er2q2d5kgt 1570098 1570047 2026-03-30T20:01:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570098 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Rockymountainnps_(1).jpg|وێنۆک|[[ناوچەی چۆڵەوانیی بزنە سپی]] لە ڕۆکیی کەنەدی، کەنەدا]] [[پەڕگە:Little_Beaver_valley.jpg|وێنۆک|چۆڵەوانیی ستیفن مەتەر لە ویلایەتی [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]]] '''ناوچەی چۆڵەوانی''' یان '''زەوییە کێوییەکان''' (بەزۆری بە [[ناوی ھەمیشە کۆ|کۆ]]) [[ژینگەی سروشتی|ژینگە سروشتییەکانی]] [[زەوی|زەوین]] کە بە شێوەیەکی بەرچاو بەھۆی [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە|چالاکیی مرۆیی]]یەوە دەستکاری نەکراون، یان ھەر [[خاک|خاکێکی]] [[شارنشینی|شارنشین نەکراو]] کە لەژێر چاندنی [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] بەرفراواندا نییە. ئەم دەستەواژەیە لە مێژووەوە ئاماژەی بە ژینگە وشکانییەکان کردووە، ھەرچەندە [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژیانی دەریایی|بایەخی ڕوو لە زیادبوون]] دەخرێتە سەر [[سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان|چۆڵەوانیی دەریایی]]. نەخشە نوێیەکانی چۆڵەوانی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Allan |first=James R. |last2=Venter |first2=Oscar |last3=Watson |first3=James E. M. |date=12 December 2017 |title=Temporally inter-comparable maps of terrestrial wilderness and the Last of the Wild |journal=[[Scientific Data (journal)|Scientific Data]] |volume=4 |issue=1 |page=170187 |bibcode=2017NatSD...470187A |doi=10.1038/sdata.2017.187 |pmc=5726312 |pmid=29231923}}</ref> پێشنیاری ئەوە دەکەن کە نزیکەی چارەکێکی ڕووبەری وشکانیی زەوی دادەپۆشێت، بەڵام بە خێرایی بەھۆی چالاکیی مرۆیییەوە تێکدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Watson |first=James E.M. |last2=Shanahan |first2=Danielle F. |last3=Di Marco |first3=Moreno |last4=Allan |first4=James |last5=Laurance |first5=William F. |last6=Sanderson |first6=Eric W. |last7=Mackey |first7=Brendan |last8=Venter |first8=Oscar |date=November 2016 |title=Catastrophic Declines in Wilderness Areas Undermine Global Environment Targets |journal=[[Current Biology]] |volume=26 |issue=21 |pages=2929–2934 |bibcode=2016CBio...26.2929W |doi=10.1016/j.cub.2016.08.049 |pmid=27618267 |doi-access=free}}</ref> تەنانەت چۆڵەوانیی کەمتریش لە [[ئۆقیانووس|ئۆقیانووسدا]] ماوەتەوە، کە تەنھا ١٣٫٢٪ی لە چالاکیی چڕی مرۆیی دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Jones |first=Kendall R. |last2=Klein |first2=Carissa J. |last3=Halpern |first3=Benjamin S. |last4=Venter |first4=Oscar |last5=Grantham |first5=Hedley |last6=Kuempel |first6=Caitlin D. |last7=Shumway |first7=Nicole |last8=Friedlander |first8=Alan M. |last9=Possingham |first9=Hugh P. |last10=Watson |first10=James E. M. |date=August 2018 |title=The Location and Protection Status of Earth's Diminishing Marine Wilderness |journal=[[Current Biology]] |volume=28 |issue=15 |pages=2506–2512.e3 |bibcode=2018CBio...28E2506J |doi=10.1016/j.cub.2018.06.010 |pmid=30057308 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> ھەندێک حکوومەت لە ڕێگەی یاساوە پارێزگاری بۆ '''ناوچە چۆڵەوانییەکان''' دادەنێن نەک تەنھا بۆ [[ناوچەی پارێزراو|پاراستنی ئەوەی کە پێشتر ھەبووە]]، بەڵکو بۆ ھاندان و پێشخستنی دەربڕین و گەشەکردنێکی سروشتی. ئەمانە دەتوانرێت لە شوێنە پارێزراوەکان، دارستانە نیشتمانییەکان، پارکە نیشتمانییەکان و تەنانەت لە ناوچە شارنشینەکاندا لە تەنیشت ڕووبارەکان، [[شیو|شیوەکان]] یان ئەو ناوچە گەشەنەسەندووانەی تر دابمەزرێن. زۆربەی جار ئەم ناوچانە بە گرنگ دادەنرێن بۆ مانەوەی ھەندێک [[جۆر (ژینناسی)|جۆرەکان]]، [[زیندەفرەجۆری]]، لێکۆڵینەوە ئیکۆلۆژییەکان، [[پاراستنی سروشت|پاراستن]]، تەنیایی و کاتبەسەربردن.<ref>{{Cite book|last=Botkin|first=Daniel B.|title=No Man's Garden|isbn=|pages=155–157}}</ref> ئەوانە ڕەنگە تایبەتمەندییە مێژوویییە [[جێنەتیک|جێنەتیکییەکان]]یش بپارێزن و نشینگە بۆ [[فلۆرا]] و [[گیانلەبەران|فۆنا]]ی کێوی دابین بکەن کە ڕەنگە دووبارە دروستکردنەوەیان لە [[باخچەی ئاژەڵان]]، [[باخچەی دار|باخچەی دارەکان]] یان [[تاقیگە|تاقیگەکاندا]] زەحمەت بێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Wilderness}} {{شریتی دەروازە|وزە|ژینناسی|ڕوەک|زانست|ئاو}} [[پۆل:ناوچە پارێزراوەکان]] [[پۆل:ژینگەی سروشتی جیھانی]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hbxnm7wifduxgyvyfwf2xyp6iqqjm88 0 293836 1569989 2026-03-30T14:21:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338080541|Chinese culture]]» 1569989 wikitext text/x-wiki '''Chinese culture''' (simplified Chinese: 中华文化; traditional Chinese: 中華文化; pinyin: Zhōnghuá wénhuà) is one of the world's earliest cultures, said to originate five thousand years ago. The culture prevails across a large geographical region in [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|East Asia]] called the Sinosphere as a whole and is extremely diverse, with customs and traditions varying greatly between regions. The terms '[[چین|China]]' and the geographical landmass of 'China' have shifted across the centuries, before the name 'China' became commonplace. Chinese civilization is historically considered a dominant culture of East Asia.<ref name="auto1">{{Cite book|last=Walker|first=Hugh Dyson|title=East Asia: A New History|publisher=AuthorHouse|year=2012|page=2}}</ref> Chinese culture exerted profound influence on the philosophy, customs, politics, and traditions of [[ئاسیا|Asia]]. [[پیتی چینی|Chinese characters]], ceramics, architecture, music, dance, literature, [[ھونەرە جەنگییەکانی چین|martial arts]], cuisine, arts, philosophy, etiquette, religion, politics, and [[مێژووی چین|history]] have had global influence, while its traditions and festivals are celebrated, instilled, and practiced by people around the world. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:چاندی چینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1vahrf3h2zm68ki8xtzdrws7yvwij4n 1569990 1569989 2026-03-30T14:22:53Z Tessla 41338 شائەمراز 1569990 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''چاندی چینی''' (چینیی سادەکراو: 中华文化؛ چینیی نەریتی: 中華文化؛ پین-ین: ژۆنگھوا وێنھوا)یەکێکە لە کۆنترین چاندەکانی جیھان، دەوترێت پێنج ھەزار ساڵ لەمەوپێش دەستی پێ کردووە. چاندەکە لە ناوچەیەکی جوگرافیی فراوان لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] کە بە گشتی پێی دەوترێت سینۆسفێر زاڵە و زۆر ھەمەجۆرە، لەگەڵ دابونەریت و نەریتەکان کە لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی تر زۆر جیاوازن. دەستەواژەکانی '[[چین]]' و وشکانیی جوگرافیی 'چین' لە بەدرێژایی سەدەکان گۆڕانیان بەسەردا ھاتووە، پێش ئەوەی ناوی 'چین' ببێتە ناوێکی باو. شارستانییەتی چینی لە ڕووی مێژووییەوە وەک چاندێکی باڵادەستی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دادەنرێت.<ref name="auto1">{{Cite book|last=Walker|first=Hugh Dyson|title=East Asia: A New History|publisher=AuthorHouse|year=2012|page=2}}</ref> چاندی چینی کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر فەلسەفە، دابونەریت، سیاسەت، و نەریتەکانی [[ئاسیا]] ھەبووە. [[پیتی چینی|پیتە چینییەکان]]، سێرامیک، تەلارسازی، مۆسیقا، سەما، وێژە، [[ھونەرە جەنگییەکانی چین|ھونەرە جەنگییەکان]]، چێشتلێنان، ھونەرەکان، فەلسەفە، ئیتیکێت، ئایین، سیاسەت، و [[مێژووی چین|مێژوو]] کاریگەریی جیھانییان ھەبووە، لەکاتێکدا نەریت و فێستیڤاڵەکانی لەلایەن خەڵکانی سەرتاسەری جیھانەوە یاد دەکرێنەوە، فێر دەکرێن و پەیڕەو دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:چاندی چینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7a4kj8e01hx6ikkv8a810g8zi7nogxm 1570014 1569990 2026-03-30T16:03:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Culture of China}} 1570014 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''چاندی چینی''' (چینیی سادەکراو: 中华文化؛ چینیی نەریتی: 中華文化؛ پین-ین: ژۆنگھوا وێنھوا)یەکێکە لە کۆنترین چاندەکانی جیھان، دەوترێت پێنج ھەزار ساڵ لەمەوپێش دەستی پێ کردووە. چاندەکە لە ناوچەیەکی جوگرافیی فراوان لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] کە بە گشتی پێی دەوترێت سینۆسفێر زاڵە و زۆر ھەمەجۆرە، لەگەڵ دابونەریت و نەریتەکان کە لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی تر زۆر جیاوازن. دەستەواژەکانی '[[چین]]' و وشکانیی جوگرافیی 'چین' لە بەدرێژایی سەدەکان گۆڕانیان بەسەردا ھاتووە، پێش ئەوەی ناوی 'چین' ببێتە ناوێکی باو. شارستانییەتی چینی لە ڕووی مێژووییەوە وەک چاندێکی باڵادەستی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دادەنرێت.<ref name="auto1">{{Cite book|last=Walker|first=Hugh Dyson|title=East Asia: A New History|publisher=AuthorHouse|year=2012|page=2}}</ref> چاندی چینی کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر فەلسەفە، دابونەریت، سیاسەت، و نەریتەکانی [[ئاسیا]] ھەبووە. [[پیتی چینی|پیتە چینییەکان]]، سێرامیک، تەلارسازی، مۆسیقا، سەما، وێژە، [[ھونەرە جەنگییەکانی چین|ھونەرە جەنگییەکان]]، چێشتلێنان، ھونەرەکان، فەلسەفە، ئیتیکێت، ئایین، سیاسەت، و [[مێژووی چین|مێژوو]] کاریگەریی جیھانییان ھەبووە، لەکاتێکدا نەریت و فێستیڤاڵەکانی لەلایەن خەڵکانی سەرتاسەری جیھانەوە یاد دەکرێنەوە، فێر دەکرێن و پەیڕەو دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Culture of China}} [[پۆل:چاندی چینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] c3ffo7n8d8q0gkg590h27zwl4mopxhq 1570048 1570014 2026-03-30T17:01:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:چین|چین]]، [[دەروازە:چاند|چاند]] و [[دەروازە:کۆمەڵگا|کۆمەڵگا]] 1570048 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''چاندی چینی''' (چینیی سادەکراو: 中华文化؛ چینیی نەریتی: 中華文化؛ پین-ین: ژۆنگھوا وێنھوا)یەکێکە لە کۆنترین چاندەکانی جیھان، دەوترێت پێنج ھەزار ساڵ لەمەوپێش دەستی پێ کردووە. چاندەکە لە ناوچەیەکی جوگرافیی فراوان لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] کە بە گشتی پێی دەوترێت سینۆسفێر زاڵە و زۆر ھەمەجۆرە، لەگەڵ دابونەریت و نەریتەکان کە لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی تر زۆر جیاوازن. دەستەواژەکانی '[[چین]]' و وشکانیی جوگرافیی 'چین' لە بەدرێژایی سەدەکان گۆڕانیان بەسەردا ھاتووە، پێش ئەوەی ناوی 'چین' ببێتە ناوێکی باو. شارستانییەتی چینی لە ڕووی مێژووییەوە وەک چاندێکی باڵادەستی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دادەنرێت.<ref name="auto1">{{Cite book|last=Walker|first=Hugh Dyson|title=East Asia: A New History|publisher=AuthorHouse|year=2012|page=2}}</ref> چاندی چینی کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر فەلسەفە، دابونەریت، سیاسەت، و نەریتەکانی [[ئاسیا]] ھەبووە. [[پیتی چینی|پیتە چینییەکان]]، سێرامیک، تەلارسازی، مۆسیقا، سەما، وێژە، [[ھونەرە جەنگییەکانی چین|ھونەرە جەنگییەکان]]، چێشتلێنان، ھونەرەکان، فەلسەفە، ئیتیکێت، ئایین، سیاسەت، و [[مێژووی چین|مێژوو]] کاریگەریی جیھانییان ھەبووە، لەکاتێکدا نەریت و فێستیڤاڵەکانی لەلایەن خەڵکانی سەرتاسەری جیھانەوە یاد دەکرێنەوە، فێر دەکرێن و پەیڕەو دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Culture of China}} {{شریتی دەروازە|چین|چاند|کۆمەڵگا}} [[پۆل:چاندی چینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 64ywfcy6pa77iazd5xdmfpyp7fxrazc 1570097 1570048 2026-03-30T20:01:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1570097 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''چاندی چینی''' (چینیی سادەکراو: 中华文化؛ چینیی نەریتی: 中華文化؛ پین-ین: ژۆنگھوا وێنھوا)یەکێکە لە کۆنترین چاندەکانی جیھان، دەوترێت پێنج ھەزار ساڵ لەمەوپێش دەستی پێ کردووە. چاندەکە لە ناوچەیەکی جوگرافیی فراوان لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] کە بە گشتی پێی دەوترێت سینۆسفێر زاڵە و زۆر ھەمەجۆرە، لەگەڵ دابونەریت و نەریتەکان کە لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی تر زۆر جیاوازن. دەستەواژەکانی '[[چین]]' و وشکانیی جوگرافیی 'چین' لە بەدرێژایی سەدەکان گۆڕانیان بەسەردا ھاتووە، پێش ئەوەی ناوی 'چین' ببێتە ناوێکی باو. شارستانییەتی چینی لە ڕووی مێژووییەوە وەک چاندێکی باڵادەستی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دادەنرێت.<ref name="auto1">{{Cite book|last=Walker|first=Hugh Dyson|title=East Asia: A New History|publisher=AuthorHouse|year=2012|page=2}}</ref> چاندی چینی کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر فەلسەفە، دابونەریت، سیاسەت، و نەریتەکانی [[ئاسیا]] ھەبووە. [[پیتی چینی|پیتە چینییەکان]]، سێرامیک، تەلارسازی، مۆسیقا، سەما، وێژە، [[ھونەرە جەنگییەکانی چین|ھونەرە جەنگییەکان]]، چێشتلێنان، ھونەرەکان، فەلسەفە، ئیتیکێت، ئایین، سیاسەت، و [[مێژووی چین|مێژوو]] کاریگەریی جیھانییان ھەبووە، لەکاتێکدا نەریت و فێستیڤاڵەکانی لەلایەن خەڵکانی سەرتاسەری جیھانەوە یاد دەکرێنەوە، فێر دەکرێن و پەیڕەو دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Culture of China}} {{شریتی دەروازە|چین|چاند|کۆمەڵگا}} [[پۆل:چاندی چینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4ek2nbyuhk6dpvjhlf26tl7mz9wh0ve 1 293837 1569992 2026-03-30T14:23:35Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569992 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عاکیف مامۆ زاگرۆس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569991 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230709233719/http://www.lajvar.se/1389/05/17/2827/ بۆ http://www.lajvar.se/1389/05/17/2827/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) r40a3qxxa9xqn6nm622k4sbiuhrerwv 1 293838 1570042 2026-03-30T17:00:37Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570042 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەلیرەزا ئەعرافی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570041 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.connectedtoindia.com/has-khameneis-successor-ayatollah-arafi-been-killed-already/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200119004629/http://biographyha.com/14123/biography-and-picture-alireza-arafi.html بۆ http://biographyha.com/14123/biography-and-picture-alireza-arafi.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٠٠، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) q3a9hzoy5hp2znte0skamed8fgiv8gc 1 293839 1570059 2026-03-30T17:37:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570059 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فارقین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570058 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx بۆ https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٣٧، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 6oyje4uqmb2eiulgdxo8p89hn51ad3r 1 293840 1570061 2026-03-30T17:54:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570061 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فایق آزور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570060 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200107184808/http://ipm.ssaa.ir/search-invention بۆ https://ipm.ssaa.ir/Search-Invention زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=GxQvOOW6B7VYImv6pP9eqmEM7dEF3/6Vpl67ORzujW9NxnWF3oE/JBGaLoAgoopKjkKxV8oO1o5unaGcx/1+EWixPFlgsX0etLcHdzI5BSE= *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=jQa9qTXLhsm+HXfupVd60jGcDYXNUCUMVlhWhamQPbjwwwL0oFMdzuRYc92MjfVnZwBf6SzRfIE3lvCBE2KZtWMLHj0w/lR2EF0ac60VoVA= *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=oBSfh1kHKO/ciBhyONvA/TiQhJqEtgHzu2XHt2idgN0/oRNFWQ7PTrXeNDuSzKkn1qxMnMpGNuGlt7PX4k20Gk37bmSIecUtYTA9o7z3u1c= تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٥٤، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) shd3jw2sam315by9ez5om9vr5mg7ilu 0 293841 1570111 2026-03-30T20:32:36Z 1silent scientist 51740 پەڕەی دروست کرد بە «....»ەوە 1570111 wikitext text/x-wiki .... e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0 1570112 1570111 2026-03-30T20:40:01Z 1silent scientist 51740 1570112 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=عەبدولخالق ئەحمەد|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٧٧|شوێنی لەدایکبوون=[[ھەولێر]]|ڕێکەوتی مردن=٢٠٠٥|شوێنی مردن= ڕێگای [[سلێمانی]]-[[چەمچەماڵ]]|ھۆکاری مەرگ=ڕووداوی ھاتووچۆ|نەتەوە=[[کورد]]|ھاوڵاتیبوون=عێراقی|پیشە=[[ژەنیار]] و [[گۆرانیبێژ]]|ساڵانی چالاکی=١٩٩٠–٢٠٠٥{{ژێدەر}}}}'''عەبدولخالق ئەحمەد''' (١٩٧٧، [[ھەولێر]] –٢٠٠٥، [[چەمچەماڵ]]) [[ژەنیار]] و [[گۆرانیبێژ]]ێکی [[کورد]] بوو. لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە ڕێگای [[سلێمانی]] نزیک چەمچەماڵ بە ڕووداوی ھاتووچۆ گیان لەدەست دەدات.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|مۆسیقای کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} ld5rshpl0zw7y9cd9zfd5oqjunmlgi0 1570113 1570112 2026-03-30T20:40:41Z 1silent scientist 51740 1570113 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=عەبدولخالق ئەحمەد|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٧٧|شوێنی لەدایکبوون=[[ھەولێر]]|ڕێکەوتی مردن=٢٠٠٥|شوێنی مردن= ڕێگای [[سلێمانی]]-[[چەمچەماڵ]]|ھۆکاری مەرگ=ڕووداوی ھاتووچۆ|نەتەوە=[[کورد]]|ھاوڵاتیبوون=عێراقی|پیشە=[[ژەنیار]] و [[گۆرانیبێژ]]|ساڵانی چالاکی=١٩٩٠–٢٠٠٥{{ژێدەر}}}}'''عەبدولخالق ئەحمەد''' (١٩٧٧، [[ھەولێر]] – ٢٠٠٥، [[چەمچەماڵ]]) [[ژەنیار]] و [[گۆرانیبێژ]]ێکی [[کورد]] بوو. لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە ڕێگای [[سلێمانی]] نزیک چەمچەماڵ بە ڕووداوی ھاتووچۆ گیان لەدەست دەدات.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|مۆسیقای کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} km2iy1twn7q71lmm1ktkqk8ep8fe3l2 1570116 1570113 2026-03-30T20:48:55Z 1silent scientist 51740 1570116 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=عەبدولخالق ئەحمەد|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٧٧|شوێنی لەدایکبوون=[[ھەولێر]]|ڕێکەوتی مردن=٢٠٠٥|شوێنی مردن= ڕێگای [[سلێمانی]]-[[چەمچەماڵ]]|ھۆکاری مەرگ=ڕووداوی ھاتووچۆ|نەتەوە=[[کورد]]|ھاوڵاتیبوون=عێراقی|پیشە=[[ژەنیار]] و [[گۆرانیبێژ]]|ساڵانی چالاکی=١٩٨٧–٢٠٠٥{{ژێدەر}}}}'''عەبدولخالق ئەحمەد''' (١٩٧٧، [[ھەولێر]] – ٢٠٠٥، [[چەمچەماڵ]]) [[ژەنیار]] و [[گۆرانیبێژ]]ێکی [[کورد]] بوو. لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە ڕێگای [[سلێمانی]] نزیک چەمچەماڵ بە ڕووداوی ھاتووچۆ گیان لەدەست دەدات.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|مۆسیقای کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} 3ymlmwlq5dsbfw5hvq51aqkakht6ya8 0 293842 1570125 2026-03-30T21:42:51Z هیوا 7676 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345062780|Ephesus]]» 1570125 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site|name=ئەفسوس|native_name={{lang|grc|Ἔφεσος}} ({{lang|grc-Latn|Éphesos}})<br/>{{lang|tr|Efes}}|alternate_name=|image=Ephesus Celsus Library Façade.jpg|alt=سەقفی کتێبخانەی سێلسوس داڕما، بەڵام ڕووبەرە گەورەکەی هێشتا وەک خۆیەتی.|caption=[[کتێبخانەی سێلسوس]] لە ئەفسوس|map_type=Turkey #Asia|map_alt=#Asia|map_size=275|relief=yes|coordinates={{coord|37|56|28|N|27|20|31|E|display=inline,title}}|location=[[سەلچوک]], [[ئیزمیر]], [[تورکیا]]|region=[[یۆنیا]]|type=|part_of=|length=|width=|area=Wall circuit: {{convert|415|ha|abbr=on}}<br/>Occupied: {{convert|224|ha|abbr=on}}|height=|builder=یۆنانی کۆن|material=|built=سەدەی ١٠ی پ.ز|abandoned=سەدەی ١٥|epochs=|cultures=|dependency_of=|occupants=|event=|excavations=|archaeologists=|condition=|ownership=|management=|public_access=yes|website={{Official URL}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |ID = 1018 |Criteria = Cultural: iii, iv, vi |Year = 2015 |Area = 662.62 ha |Buffer_zone = 1,246.3 ha }}|fetchwikidata=Q64699469}} '''ئەفسوس''' ({{Langx|tr|Efes}}) شارێکی [[یۆنانی کۆن]] بووە لە کەنارەکانی [[یۆنیا]]، لە شارۆچکەی سەلچوکی ئێستا لە [[پارێزگای ئیزمیر]] لە [[تورکیا]].<ref>{{Cite book|last=Bammer|first=Anton|title=The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=978-0-19-506512-1|editor-last=Meyers|editor-first=Eric M.|chapter=Ephesus|doi=10.1093/acref/9780195065121.001.0001}}</ref> لە سەدەی ١٠ی پێش زایین لە شوێنی ئاپاسا دروستکراوە، شار-دەوڵەتێک کە هاوکات پایتەختی ئەرزاوا بووە، لەلایەن کۆلۆنیالیستە یۆنانیەکانی ئەتیک و ئایۆنییەوە دروست کراوە. لە سەردەمی یۆنانی کلاسیکیدا، یەکێک بوو لە دوانزە شار کە ئەندامی کۆمەڵەی ئایۆنی بوون. شارەکە لە ساڵی ١٢٩ پێش زایین کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[کۆماری ڕۆمانی]]. شارەکە لە سەردەمی خۆیدا بەناوبانگ بوو بە [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس کە]] لە نزیکەوە بوو (لە دەوروبەری ساڵی ٥٥٠ تەواو بوو&nbsp;پێش زایین)، کە وەک یەکێک لە حەوت سەرسوڕهێنەرەکانی جیهانی کۆن دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Turkey/_Periods/Greek/_Texts/LETGKB/Ephesus*.html |ڕێکەوتی سەردان=2009-04-20}}</ref> بینا مۆنۆمێنتالییە زۆرەکانی بریتی بوون لە کتێبخانەی سێلسەس و شانۆیەک کە جێگای ٢٤ هەزار بینەری هەبوو.<ref name="Ring 1995 217">{{Cite book|last=Ring|first=Trudy|title=International Dictionary of Historic Places: Southern Europe|last2=Salkin, Robert|publisher=Fitzroy Dearborn|year=1995|isbn=978-1-884964-02-2|location=London|page=217|chapter=Ephesus}}</ref> [[پەڕگە:Templo-Artemisa-Efeso-2017.jpg|وێنۆک|شوێنی [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس]] لە شارۆچکەی سێلچوک, نزیک ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesus_street_scene.jpg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|دیمەنی شەقام لە هەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان لە ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesos_amphitheatre.jpg|وێنۆک|شانۆی ئەفسوس لەگەڵ شەقامی بەندەر. بەهۆی دارستانبڕینی کۆن و دواتر، زۆر لەوەڕاندن (زۆربەی لەلایەن مەڕەکانی بزن)، [[وەرینی|وەرینی زەوی]] و تێکچوونی خاک ، کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست ئێستا {{Convert|3|-|4|km|0}} دوور لە شوێنەکە، [[نیشتوو]] دەشت و کەناراوەکانی پڕکردووە. لە پاشخانەکەدا دەتوانرێت پاشماوەی قوڕاوی بەندەری پێشوو و گردە بێ بەرهەمەکان و دارستانەکانی ماکیس ببینرێت.]] [[پەڕگە:Turcja,_Efez,_Nike_(Aw58).JPG|ڕاست|وێنۆک|بەرد نەخشاندنی خوداوەندی نایک]] == پێڕست == {{سەرچاوەکان|30em|refs=<ref name=Olausson2006>{{cite book|last1=Olausson|first1=Lena|last2=Sangster|first2=Catherine|title=Oxford BBC Guide to Pronunciation|year=2006|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|isbn=978-0-19-280710-6|page=120}}</ref> <ref name="Gagarin2010">{{cite book|author=Michael Gagarin|title=The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome|url=https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=RA2-PA78|year=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-517072-6|pages=2–|quote=Historical Overview A Greek city-state on the Aegean coast of Asia Minor, at the mouth of Cayster River (Küçük Menderes), Ephesus ...}}</ref> <ref name="Ramirez-Faria2007">{{cite book|author=Carlos Ramirez-Faria|title=Concise Encyclopedia Of World History|url=https://books.google.com/books?id=gGKsS-9h4BYC|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0775-5}}</ref> <ref name=BritishMuseum>{{cite journal | last = Hawkins | first = J. David | year = 2009 | title = The Arzawa letters in recent perspective | journal = British Museum Studies in Ancient Egypt and Sudan | issue = 14 | pages = 73–83 | url = https://www.britishmuseum.org/research/online_journals/bmsaes/issue_14/hawkins.aspx}}</ref> <ref name="SteadmanMcMahon2011">{{cite book|author1=Sharon R. Steadman|author2=Gregory McMahon|author3=John Gregory McMahon|title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000–323 BCE)|url=https://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|date=15 September 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537614-2|page=366 and 608|quote=In the case of such settlements as Miletus and Ephesus, as implied, the Greeks chose the sites of former Anatolian cities of prominence}}</ref> <ref name=hans253>{{cite book |last= Hanson |first= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |title= Settlement, Urbanization, and Population |year= 2011 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford, England |isbn= 9780199602353 |page= 253 |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |series= Oxford Studies on the Roman Economy |volume= 2}}</ref> <ref name=hans258>{{cite book |last= Hanson |first= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |title= Settlement, Urbanization, and Population |year= 2011 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford, England |isbn= 9780199602353 |page= 258 |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |series= Oxford Studies on the Roman Economy |volume= 2}}</ref> <ref name=hans252to257>{{cite book |last= Hanson |first= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |title= Settlement, Urbanization, and Population |year= 2011 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford, England |isbn= 9780199602353 |pages= 252–257 |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |series= Oxford Studies on the Roman Economy |volume= 2}}</ref> <ref name=pric18>{{cite book |last= Price |first= Simon |chapter= Estimating Ancient Greek Populations |title= Settlement, Urbanization, and Population |year= 2011 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford, England |isbn= 9780199602353 |page= 18 |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |series= Oxford Studies on the Roman Economy |volume= 2 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=yf5b50KuibQC&pg=PA18}}</ref>}} [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] 2faqk38ebbc8rx399vzex5syijnjrds 1570221 1570125 2026-03-31T09:04:32Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570221 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site|name=ئەفسوس|native_name={{lang|grc|Ἔφεσος}} ({{lang|grc-Latn|Éphesos}})<br/>{{lang|tr|Efes}}|alternate_name=|image=Ephesus Celsus Library Façade.jpg|alt=سەقفی کتێبخانەی سێلسوس داڕما، بەڵام ڕووبەرە گەورەکەی هێشتا وەک خۆیەتی.|caption=[[کتێبخانەی سێلسوس]] لە ئەفسوس|map_type=Turkey #Asia|map_alt=#Asia|map_size=275|relief=yes|coordinates={{coord|37|56|28|N|27|20|31|E|display=inline,title}}|location=[[سەلچوک]], [[ئیزمیر]], [[تورکیا]]|region=[[یۆنیا]]|type=|part_of=|length=|width=|area=Wall circuit: {{convert|415|ha|abbr=on}}<br/>Occupied: {{convert|224|ha|abbr=on}}|height=|builder=یۆنانی کۆن|material=|built=سەدەی ١٠ی پ.ز|abandoned=سەدەی ١٥|epochs=|cultures=|dependency_of=|occupants=|event=|excavations=|archaeologists=|condition=|ownership=|management=|public_access=yes|website={{Official URL}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |ID = 1018 |Criteria = Cultural: iii, iv, vi |Year = 2015 |Area = 662.62 ha |Buffer_zone = 1,246.3 ha }}|fetchwikidata=Q64699469}} '''ئەفسوس''' ({{Langx|tr|Efes}}) شارێکی [[یۆنانی کۆن]] بووە لە کەنارەکانی [[یۆنیا]]، لە شارۆچکەی سەلچوکی ئێستا لە [[پارێزگای ئیزمیر]] لە [[تورکیا]].<ref>{{Cite book|last=Bammer|first=Anton|title=The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=978-0-19-506512-1|editor-last=Meyers|editor-first=Eric M.|chapter=Ephesus|doi=10.1093/acref/9780195065121.001.0001}}</ref> لە سەدەی ١٠ی پێش زایین لە شوێنی ئاپاسا دروستکراوە، شار-دەوڵەتێک کە هاوکات پایتەختی ئەرزاوا بووە، لەلایەن کۆلۆنیالیستە یۆنانیەکانی ئەتیک و ئایۆنییەوە دروست کراوە. لە سەردەمی یۆنانی کلاسیکیدا، یەکێک بوو لە دوانزە شار کە ئەندامی کۆمەڵەی ئایۆنی بوون. شارەکە لە ساڵی ١٢٩ پێش زایین کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[کۆماری ڕۆمانی]]. شارەکە لە سەردەمی خۆیدا بەناوبانگ بوو بە [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس کە]] لە نزیکەوە بوو (لە دەوروبەری ساڵی ٥٥٠ تەواو بوو&nbsp;پێش زایین)، کە وەک یەکێک لە حەوت سەرسوڕهێنەرەکانی جیهانی کۆن دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Turkey/_Periods/Greek/_Texts/LETGKB/Ephesus*.html |ڕێکەوتی سەردان=2009-04-20}}</ref> بینا مۆنۆمێنتالییە زۆرەکانی بریتی بوون لە کتێبخانەی سێلسەس و شانۆیەک کە جێگای ٢٤ هەزار بینەری هەبوو.<ref name="Ring 1995 217">{{Cite book|last=Ring|first=Trudy|title=International Dictionary of Historic Places: Southern Europe|last2=Salkin, Robert|publisher=Fitzroy Dearborn|year=1995|isbn=978-1-884964-02-2|location=London|page=217|chapter=Ephesus}}</ref> [[پەڕگە:Templo-Artemisa-Efeso-2017.jpg|وێنۆک|شوێنی [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس]] لە شارۆچکەی سێلچوک, نزیک ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesus_street_scene.jpg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|دیمەنی شەقام لە هەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان لە ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesos_amphitheatre.jpg|وێنۆک|شانۆی ئەفسوس لەگەڵ شەقامی بەندەر. بەهۆی دارستانبڕینی کۆن و دواتر، زۆر لەوەڕاندن (زۆربەی لەلایەن مەڕەکانی بزن)، [[وەرینی|وەرینی زەوی]] و تێکچوونی خاک ، کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست ئێستا {{Convert|3|-|4|km|0}} دوور لە شوێنەکە، [[نیشتوو]] دەشت و کەناراوەکانی پڕکردووە. لە پاشخانەکەدا دەتوانرێت پاشماوەی قوڕاوی بەندەری پێشوو و گردە بێ بەرهەمەکان و دارستانەکانی ماکیس ببینرێت.]] [[پەڕگە:Turcja,_Efez,_Nike_(Aw58).JPG|ڕاست|وێنۆک|بەرد نەخشاندنی خوداوەندی نایک]] == پێڕست == {{سەرچاوەکان|30em|refs=<ref name=Olausson2006>{{cite book|last1=Olausson|first1=Lena|last2=Sangster|first2=Catherine|title=Oxford BBC Guide to Pronunciation|year=2006|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|isbn=978-0-19-280710-6|page=120}}</ref> <ref name="Gagarin2010">{{cite book|author=Michael Gagarin|title=The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome|url=https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=RA2-PA78|year=2010|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-517072-6|pages=2–|quote=Historical Overview A Greek city-state on the Aegean coast of Asia Minor, at the mouth of Cayster River (Küçük Menderes), Ephesus ...}}</ref> <ref name="Ramirez-Faria2007">{{cite book|author=Carlos Ramirez-Faria|title=Concise Encyclopedia Of World History|url=https://books.google.com/books?id=gGKsS-9h4BYC|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0775-5}}</ref> <ref name=BritishMuseum>{{cite journal | last = Hawkins | first = J. David | year = 2009 | title = The Arzawa letters in recent perspective | journal = British Museum Studies in Ancient Egypt and Sudan | issue = 14 | pages = 73–83 | url = https://www.britishmuseum.org/research/online_journals/bmsaes/issue_14/hawkins.aspx}}</ref> <ref name="SteadmanMcMahon2011">{{cite book|author1=Sharon R. Steadman|author2=Gregory McMahon|author3=John Gregory McMahon|title=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000–323 BCE)|url=https://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|date=15 September 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-537614-2|page=366 and 608|quote=In the case of such settlements as Miletus and Ephesus, as implied, the Greeks chose the sites of former Anatolian cities of prominence}}</ref> <ref name=hans253>{{cite book |last= Hanson |first= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |title= Settlement, Urbanization, and Population |year= 2011 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford, England |isbn= 9780199602353 |page= 253 |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |series= Oxford Studies on the Roman Economy |volume= 2}}</ref> <ref name=hans258>{{cite book |last= Hanson |first= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |title= Settlement, Urbanization, and Population |year= 2011 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford, England |isbn= 9780199602353 |page= 258 |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |series= Oxford Studies on the Roman Economy |volume= 2}}</ref> <ref name=hans252to257>{{cite book |last= Hanson |first= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |title= Settlement, Urbanization, and Population |year= 2011 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford, England |isbn= 9780199602353 |pages= 252–257 |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |series= Oxford Studies on the Roman Economy |volume= 2}}</ref> <ref name=pric18>{{cite book |last= Price |first= Simon |chapter= Estimating Ancient Greek Populations |title= Settlement, Urbanization, and Population |year= 2011 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford, England |isbn= 9780199602353 |page= 18 |editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |series= Oxford Studies on the Roman Economy |volume= 2 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=yf5b50KuibQC&pg=PA18}}</ref>}} [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] 5vtgew1nassvw5ookpi7euo1qy1bfxp 0 293843 1570134 2026-03-30T22:57:29Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344948139|All caps]]» 1570134 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:LNER_Class_A4_4468_Mallard_Nameplate.jpg|وێنۆک|The name of the railway engine ''Mallard'', set in all capital letters]] In [[تایپۆگرافی|typography]], text or font in '''all caps''' or '''all-caps''' (short for "'''all capitals'''") contains capital letters without any lowercase letters. For example: THE QUICK BROWN FOX JUMPS OVER THE LAZY DOG. All caps text can be seen in legal documents, [[بانگەشە|advertisements]], newspaper headlines, and the titles on book covers. Short strings of words in capital letters appear bolder and "louder" than mixed case, and this is sometimes referred to as "screaming" or "shouting". All caps can also be used to indicate that a given word is an acronym. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:تایپۆگرافی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9mnl5q6dx7kc62rxloudxniai0k3cqq 1570135 1570134 2026-03-30T23:02:30Z Tessla 41338 شائەمراز 1570135 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:LNER_Class_A4_4468_Mallard_Nameplate.jpg|وێنۆک|ناوی بزوێنەری ھێڵی ئاسن ''Mallard''، کە بە ھەمووی بە پیتە گەورەکان دانراوە]] لە [[تایپۆگرافی]]دا، دەق یان فۆنت لە '''پیتە گەورەکان''' یان '''ھەمووی بە پیتی گەورە''' پیتە گەورەکان لەخۆ دەگرێت بەبێ ھیچ پیتێکی بچووک. بۆ نموونە: THE QUICK BROWN FOX JUMPS OVER THE LAZY DOG. دەقی ھەمووی بە پیتی گەورە دەتوانرێت لە بەڵگەنامە یاسایییەکان، [[بانگەشە|بانگەشەکان]]، سەردێڕی ڕۆژنامەکان، و ناونیشانەکانی سەر بەرگی کتێبەکاندا ببینرێت. ڕیزبەندییە کورتەکانی وشەکان بە پیتی گەورە تۆختر و "بەرزتر" لە تێکەڵەی بارەکان دەردەکەون، و ئەمە ھەندێک جار وەک "قیژاندن" یان "ھاوارکردن" ئاماژەی بۆ دەکرێت. ھەمووی بە پیتی گەورە ھەروەھا دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ ئاماژەدان بەوەی کە وشەیەکی دیاریکراو کورتکراوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:تایپۆگرافی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] s0ac32iq748eu4hk9mgvr019byee5zf 1570136 1570135 2026-03-30T23:02:53Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[هەموو کاپەکان]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[پیتە گەورەکان]] 1570135 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:LNER_Class_A4_4468_Mallard_Nameplate.jpg|وێنۆک|ناوی بزوێنەری ھێڵی ئاسن ''Mallard''، کە بە ھەمووی بە پیتە گەورەکان دانراوە]] لە [[تایپۆگرافی]]دا، دەق یان فۆنت لە '''پیتە گەورەکان''' یان '''ھەمووی بە پیتی گەورە''' پیتە گەورەکان لەخۆ دەگرێت بەبێ ھیچ پیتێکی بچووک. بۆ نموونە: THE QUICK BROWN FOX JUMPS OVER THE LAZY DOG. دەقی ھەمووی بە پیتی گەورە دەتوانرێت لە بەڵگەنامە یاسایییەکان، [[بانگەشە|بانگەشەکان]]، سەردێڕی ڕۆژنامەکان، و ناونیشانەکانی سەر بەرگی کتێبەکاندا ببینرێت. ڕیزبەندییە کورتەکانی وشەکان بە پیتی گەورە تۆختر و "بەرزتر" لە تێکەڵەی بارەکان دەردەکەون، و ئەمە ھەندێک جار وەک "قیژاندن" یان "ھاوارکردن" ئاماژەی بۆ دەکرێت. ھەمووی بە پیتی گەورە ھەروەھا دەکرێت بەکاربھێنرێت بۆ ئاماژەدان بەوەی کە وشەیەکی دیاریکراو کورتکراوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:تایپۆگرافی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] s0ac32iq748eu4hk9mgvr019byee5zf 0 293844 1570137 2026-03-30T23:04:07Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338770833|David Alpay]]» 1570137 wikitext text/x-wiki '''David Alpay''' (born October 6, 1980), is a Canadian actor, musician and producer, known for playing Mark Smeaton in the [[شۆوتایم (تۆڕی تەلەڤیزیۆنی)|Showtime]] series ''The Tudors'' and Jade in the MGM+ [[خەیاڵی زانستی لەسەر تەلەڤیزیۆن|science fiction]] [[فیلمی ترسێنەر|horror]] series ''[[فڕۆم|From]]''. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆرنتۆ]] [[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:زیندووان]] oqg2c9qpxik9655xe8igt3vktny0xzw 1570138 1570137 2026-03-30T23:05:42Z Tessla 41338 شائەمراز 1570138 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دەیڤید ئالپای''' (لەدایکبووی ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٠)، ئەکتەر، مۆسیقار و بەرھەمھێنەرێکی کەنەدییە، بەھۆی ڕۆڵگێڕانی مارک سمیتن لە زنجیرەی [[شۆوتایم (تۆڕی تەلەڤیزیۆنی)|شۆوتایم]] ''دە تودۆرز'' و جەید لە زنجیرەی [[خەیاڵی زانستی لەسەر تەلەڤیزیۆن|خەیاڵی زانستی]] [[فیلمی ترسێنەر|ترسێنەری]] ئێم جی ئێم پڵەسی ''[[فڕۆم]]'' ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆرنتۆ]] [[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە تەلەڤیزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:زیندووان]] dqj7j7snavrh1wd354n8u1fjdyjlevo 1570139 1570138 2026-03-30T23:06:01Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[دەیڤید ئەلپای]]ی گواستەوە بۆ [[دەیڤید ئالپای]] 1570138 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دەیڤید ئالپای''' (لەدایکبووی ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٠)، ئەکتەر، مۆسیقار و بەرھەمھێنەرێکی کەنەدییە، بەھۆی ڕۆڵگێڕانی مارک سمیتن لە زنجیرەی [[شۆوتایم (تۆڕی تەلەڤیزیۆنی)|شۆوتایم]] ''دە تودۆرز'' و جەید لە زنجیرەی [[خەیاڵی زانستی لەسەر تەلەڤیزیۆن|خەیاڵی زانستی]] [[فیلمی ترسێنەر|ترسێنەری]] ئێم جی ئێم پڵەسی ''[[فڕۆم]]'' ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆرنتۆ]] [[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە تەلەڤیزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:زیندووان]] dqj7j7snavrh1wd354n8u1fjdyjlevo 0 293845 1570140 2026-03-30T23:06:01Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[دەیڤید ئەلپای]]ی گواستەوە بۆ [[دەیڤید ئالپای]] 1570140 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[دەیڤید ئالپای]] 7y6u5g9jxys2gvdaihien08e0w23fkd 3 293846 1570141 2026-03-30T23:08:12Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1570141 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:٠٨، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ntlblc28sx6ftlar1f7865zqiow816a 0 293847 1570142 2026-03-30T23:08:31Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346128678|MGM+]]» 1570142 wikitext text/x-wiki '''MGM+''' (formerly known as '''Epix'''; pronounced ''epics'' and stylized as '''eᴘix''') is an American [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|premium]] [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|cable]] and [[دیشی مانگی دەستکرد|satellite]] television network owned by the MGMPlus Entertainment subsidiary of [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|Metro-Goldwyn-Mayer]], which is itself a subsidiary of [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|Amazon MGM Studios]].<ref name="variety-starzlionsgate">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Littleton |first=Cynthia |ڕێکەوت=July 1, 2016 |ناونیشان=https://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228110857/http://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 28, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=December 9, 2017}}</ref> The network's programming consists of recent and older [[فیلم|theatrically released motion pictures]], original [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|television series]], [[فیلمی بەڵگەنامەیی|documentaries]], and music and comedy [[تایبەتمەندیی تەلەڤیزیۆن|specials]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The service was originally launched as Epix in the United States on October 30, 2009, by a joint venture between MGM, Lionsgate, and [[پاراماونت پیکچەرز|Paramount]]. After MGM acquired the stakes of the service's co-founders in late 2017, and following the March 2022 acquisition of MGM itself by [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|Amazon]], Epix was rebranded as MGM+ on January 15, 2023. It was the culmination of a gradual transition by the network to utilize the imaging of MGM following the buyout, as well as Amazon repositioning it as a sister service to [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|Prime Video]] and Freevee.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schneider |first=Michael |ڕێکەوت=September 28, 2022 |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/news/epix-mgm-plus-rebrand-godfather-of-harlem-hotel-cocaine-1235386230/}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە MGM+ is currently led by Michael Wright. Since he joined in November 2017, the network would expand its original program offerings (including ''Godfather of Harlem'' starring [[فۆڕێست ویتاکەر|Forest Whitaker]], ''Perpetual Grace, LTD'' starring Ben Kingsley and [[جیمی سیمپسۆن|Jimmi Simpson]], ''Deep State'', unscripted series ''Unprotected Sets'' executive produced by Wanda Sykes and the return of ''The Contender''). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The flagship channel and its three multiplex channels (depending on the carriage of any of the latter services) are sold by most traditional multichannel video programming distributors either as premium services or as part of a la carte digital movie tiers as well as by over-the-top MVPDs Sling TV,<ref name="Lieberman, David">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lieberman |first=David |ڕێکەوت=March 4, 2015 |ناونیشان=https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200420025947/https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 20, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=February 19, 2020 |وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> DirecTV Stream, Philo,<ref name="Hayes">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hayes |first=Dade |ڕێکەوت=June 16, 2020 |ناونیشان=https://deadline.com/2020/06/philo-streaming-bundle-adds-starz-epix-at-promotional-prices-1202960264/ |ڕێکەوتی سەردان=December 12, 2020 |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> FuboTV and YouTube TV.<ref name="mcn-yttvepix">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Umstead |first=R. Thomas |ڕێکەوت=April 10, 2019 |ناونیشان=https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200731014526/https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 31, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 15, 2020}}</ref> [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەفزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1r1n0j0304ft8dpihhiww3qb94kxv6b 1570145 1570142 2026-03-30T23:11:05Z Tessla 41338 شائەمراز 1570145 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئێم جی ئێم پڵەس''' (پێشتر بە '''ئێپیکس''' ناسرابوو؛ بە ئێپیکس دەخوێنرێتەوە) تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|نایابی]] [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|کێبڵ]] و [[دیشی مانگی دەستکرد|مانگی دەستکردی]] ئەمریکییە کە خاوەندارێتییەکەی لەلایەن لقی ئێم جی ئێم پڵەس ئینتەرتەینمێنتی سەر بە [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|مێترۆ-گۆڵدوین-مایر]]ە، کە خۆی لقێکی کۆمپانیای [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستۆدیۆز]]ە.<ref name="variety-starzlionsgate">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Littleton |first=Cynthia |ڕێکەوت=July 1, 2016 |ناونیشان=https://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228110857/http://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 28, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=December 9, 2017}}</ref> بەرنامەکانی تۆڕەکە لە [[فیلم|فیلمە سینەمایییە نوێ و کۆنە بڵاوکراوەکان]]، [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ڕەسەنەکان، [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمە بەڵگەنامەیییەکان]]، و [[تایبەتمەندیی تەلەڤیزیۆن|بەرنامە تایبەتەکانی]] مۆسیقا و کۆمیدی پێکدێت. خزمەتگوزارییەکە لە بنەڕەتدا وەک ئێپیکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لەلایەن پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان ئێم جی ئێم، لایۆنزگەیت، و [[پاراماونت پیکچەرز|پاراماونت]] دەستی پێکرد. دوای ئەوەی ئێم جی ئێم پشکەکانی دامەزرێنەرانی تری خزمەتگوزارییەکەی لە کۆتایی ٢٠١٧دا کڕییەوە، و بەدوایدا لە ئازاری ٢٠٢٢دا خودی ئێم جی ئێم لەلایەن [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆن]]ەوە کڕدرا، لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ناوی ئێپیکس گۆڕدرا بۆ ئێم جی ئێم پڵەس. ئەمە لووتکەی گواستنەوەیەکی پلەبەندی تۆڕەکە بوو بۆ بەکارھێنانی وێنەی ئێم جی ئێم دوای کڕینەوەکە، ھەروەھا دووبارە جێگیرکردنەوەی لەلایەن ئەمازۆن وەک خزمەتگوزارییەکی خوشکی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|پرایم ڤیدیۆ]] و فریڤی.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schneider |first=Michael |ڕێکەوت=September 28, 2022 |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/news/epix-mgm-plus-rebrand-godfather-of-harlem-hotel-cocaine-1235386230/}}</ref> ئێم جی ئێم پڵەس لە ئێستادا لەلایەن مایکڵ ڕایتەوە سەرکردایەتی دەکرێت. لەوەتەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ەوە پەیوەندی پێوە کردووە، تۆڕەکە پێشکەشکردنی بەرنامە ڕەسەنەکانی فراوانتر کردووە (لەوانەش ''گۆدفازەر ئۆف ھارلیم'' بە بەشداریی [[فۆڕێست ویتاکەر]]، ''پێرپێچواڵ گرەیس، ئێڵ تی دی'' بە بەشداریی بێن کینگسلی و [[جیمی سیمپسۆن]]، ''دیپ ستەیت''، زنجیرەی بێ سیناریۆی ''ئەنپرۆتێکتێد سێتس'' کە لەلایەن واندا سایکسەوە بەرھەمھێنانی جێبەجێکاری بۆ کراوە و گەڕانەوەی ''دە کۆنتێندەر''). کەناڵە سەرەکییەکە و سێ کەناڵە فرە-پەخشەکەی (بەپێی گواستنەوەی ھەر کام لە خزمەتگوزارییەکانی دوایی) لەلایەن زۆربەی دابەشکەرانی بەرنامە ڤیدیۆیییە فرە-کەناڵییە نەریتییەکانەوە دەفرۆشرێن یان وەک خزمەتگوزارییە نایابەکان یان وەک بەشێک لە ئاستەکانی فیلمە دیجیتاڵییەکان ھەروەھا لەلایەن ئێم ڤی پی دی ئێسەکانی سەر ئینتەرنێت وەک سلینگ تی ڤی،<ref name="Lieberman, David">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lieberman |first=David |ڕێکەوت=March 4, 2015 |ناونیشان=https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200420025947/https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 20, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=February 19, 2020 |وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> دایرێکت تی ڤی ستریم، فیلۆ،<ref name="Hayes">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hayes |first=Dade |ڕێکەوت=June 16, 2020 |ناونیشان=https://deadline.com/2020/06/philo-streaming-bundle-adds-starz-epix-at-promotional-prices-1202960264/ |ڕێکەوتی سەردان=December 12, 2020 |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> فوبۆ تی ڤی و یوتیوب تی ڤی.<ref name="mcn-yttvepix">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Umstead |first=R. Thomas |ڕێکەوت=April 10, 2019 |ناونیشان=https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200731014526/https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 31, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 15, 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ss5rw6n3wsitftvp1pdyjk3si9jiq8f 1570146 1570145 2026-03-30T23:11:38Z Tessla 41338 /* top */ 1570146 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئێم جی ئێم پڵەس''' (پێشتر بە '''ئێپیکس''' ناسرابوو) تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|نایابی]] [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|کێبڵ]] و [[دیشی مانگی دەستکرد|مانگی دەستکردی]] ئەمریکییە کە خاوەندارێتییەکەی لەلایەن لقی ئێم جی ئێم پڵەس ئینتەرتەینمێنتی سەر بە [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|مێترۆ-گۆڵدوین-مایر]]ە، کە خۆی لقێکی کۆمپانیای [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستۆدیۆز]]ە.<ref name="variety-starzlionsgate">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Littleton |first=Cynthia |ڕێکەوت=July 1, 2016 |ناونیشان=https://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228110857/http://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 28, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=December 9, 2017}}</ref> بەرنامەکانی تۆڕەکە لە [[فیلم|فیلمە سینەمایییە نوێ و کۆنە بڵاوکراوەکان]]، [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ڕەسەنەکان، [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمە بەڵگەنامەیییەکان]]، و [[تایبەتمەندیی تەلەڤیزیۆن|بەرنامە تایبەتەکانی]] مۆسیقا و کۆمیدی پێکدێت. خزمەتگوزارییەکە لە بنەڕەتدا وەک ئێپیکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لەلایەن پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان ئێم جی ئێم، لایۆنزگەیت، و [[پاراماونت پیکچەرز|پاراماونت]] دەستی پێکرد. دوای ئەوەی ئێم جی ئێم پشکەکانی دامەزرێنەرانی تری خزمەتگوزارییەکەی لە کۆتایی ٢٠١٧دا کڕییەوە، و بەدوایدا لە ئازاری ٢٠٢٢دا خودی ئێم جی ئێم لەلایەن [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆن]]ەوە کڕدرا، لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ناوی ئێپیکس گۆڕدرا بۆ ئێم جی ئێم پڵەس. ئەمە لووتکەی گواستنەوەیەکی پلەبەندی تۆڕەکە بوو بۆ بەکارھێنانی وێنەی ئێم جی ئێم دوای کڕینەوەکە، ھەروەھا دووبارە جێگیرکردنەوەی لەلایەن ئەمازۆن وەک خزمەتگوزارییەکی خوشکی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|پرایم ڤیدیۆ]] و فریڤی.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schneider |first=Michael |ڕێکەوت=September 28, 2022 |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/news/epix-mgm-plus-rebrand-godfather-of-harlem-hotel-cocaine-1235386230/}}</ref> ئێم جی ئێم پڵەس لە ئێستادا لەلایەن مایکڵ ڕایتەوە سەرکردایەتی دەکرێت. لەوەتەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ەوە پەیوەندی پێوە کردووە، تۆڕەکە پێشکەشکردنی بەرنامە ڕەسەنەکانی فراوانتر کردووە (لەوانەش ''گۆدفازەر ئۆف ھارلیم'' بە بەشداریی [[فۆڕێست ویتاکەر]]، ''پێرپێچواڵ گرەیس، ئێڵ تی دی'' بە بەشداریی بێن کینگسلی و [[جیمی سیمپسۆن]]، ''دیپ ستەیت''، زنجیرەی بێ سیناریۆی ''ئەنپرۆتێکتێد سێتس'' کە لەلایەن واندا سایکسەوە بەرھەمھێنانی جێبەجێکاری بۆ کراوە و گەڕانەوەی ''دە کۆنتێندەر''). کەناڵە سەرەکییەکە و سێ کەناڵە فرە-پەخشەکەی (بەپێی گواستنەوەی ھەر کام لە خزمەتگوزارییەکانی دوایی) لەلایەن زۆربەی دابەشکەرانی بەرنامە ڤیدیۆیییە فرە-کەناڵییە نەریتییەکانەوە دەفرۆشرێن یان وەک خزمەتگوزارییە نایابەکان یان وەک بەشێک لە ئاستەکانی فیلمە دیجیتاڵییەکان ھەروەھا لەلایەن ئێم ڤی پی دی ئێسەکانی سەر ئینتەرنێت وەک سلینگ تی ڤی،<ref name="Lieberman, David">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lieberman |first=David |ڕێکەوت=March 4, 2015 |ناونیشان=https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200420025947/https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 20, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=February 19, 2020 |وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> دایرێکت تی ڤی ستریم، فیلۆ،<ref name="Hayes">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hayes |first=Dade |ڕێکەوت=June 16, 2020 |ناونیشان=https://deadline.com/2020/06/philo-streaming-bundle-adds-starz-epix-at-promotional-prices-1202960264/ |ڕێکەوتی سەردان=December 12, 2020 |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> فوبۆ تی ڤی و یوتیوب تی ڤی.<ref name="mcn-yttvepix">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Umstead |first=R. Thomas |ڕێکەوت=April 10, 2019 |ناونیشان=https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200731014526/https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 31, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 15, 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8o928j0p3yarlu2xwpofutsb3rorncu 1570218 1570146 2026-03-31T09:03:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570218 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئێم جی ئێم پڵەس''' (پێشتر بە '''ئێپیکس''' ناسرابوو) تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|نایابی]] [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|کێبڵ]] و [[دیشی مانگی دەستکرد|مانگی دەستکردی]] ئەمریکییە کە خاوەندارێتییەکەی لەلایەن لقی ئێم جی ئێم پڵەس ئینتەرتەینمێنتی سەر بە [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|مێترۆ-گۆڵدوین-مایر]]ە، کە خۆی لقێکی کۆمپانیای [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستۆدیۆز]]ە.<ref name="variety-starzlionsgate">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Littleton |first=Cynthia |ڕێکەوت=July 1, 2016 |ناونیشان=https://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228110857/http://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 28, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=December 9, 2017}}</ref> بەرنامەکانی تۆڕەکە لە [[فیلم|فیلمە سینەمایییە نوێ و کۆنە بڵاوکراوەکان]]، [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ڕەسەنەکان، [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمە بەڵگەنامەیییەکان]]، و [[تایبەتمەندیی تەلەڤیزیۆن|بەرنامە تایبەتەکانی]] مۆسیقا و کۆمیدی پێکدێت. خزمەتگوزارییەکە لە بنەڕەتدا وەک ئێپیکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لەلایەن پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان ئێم جی ئێم، لایۆنزگەیت، و [[پاراماونت پیکچەرز|پاراماونت]] دەستی پێکرد. دوای ئەوەی ئێم جی ئێم پشکەکانی دامەزرێنەرانی تری خزمەتگوزارییەکەی لە کۆتایی ٢٠١٧دا کڕییەوە، و بەدوایدا لە ئازاری ٢٠٢٢دا خودی ئێم جی ئێم لەلایەن [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆن]]ەوە کڕدرا، لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ناوی ئێپیکس گۆڕدرا بۆ ئێم جی ئێم پڵەس. ئەمە لووتکەی گواستنەوەیەکی پلەبەندی تۆڕەکە بوو بۆ بەکارھێنانی وێنەی ئێم جی ئێم دوای کڕینەوەکە، ھەروەھا دووبارە جێگیرکردنەوەی لەلایەن ئەمازۆن وەک خزمەتگوزارییەکی خوشکی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|پرایم ڤیدیۆ]] و فریڤی.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Schneider |first=Michael |ڕێکەوت=September 28, 2022 |ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/news/epix-mgm-plus-rebrand-godfather-of-harlem-hotel-cocaine-1235386230/}}</ref> ئێم جی ئێم پڵەس لە ئێستادا لەلایەن مایکڵ ڕایتەوە سەرکردایەتی دەکرێت. لەوەتەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ەوە پەیوەندی پێوە کردووە، تۆڕەکە پێشکەشکردنی بەرنامە ڕەسەنەکانی فراوانتر کردووە (لەوانەش ''گۆدفازەر ئۆف ھارلیم'' بە بەشداریی [[فۆڕێست ویتاکەر]]، ''پێرپێچواڵ گرەیس، ئێڵ تی دی'' بە بەشداریی بێن کینگسلی و [[جیمی سیمپسۆن]]، ''دیپ ستەیت''، زنجیرەی بێ سیناریۆی ''ئەنپرۆتێکتێد سێتس'' کە لەلایەن واندا سایکسەوە بەرھەمھێنانی جێبەجێکاری بۆ کراوە و گەڕانەوەی ''دە کۆنتێندەر''). کەناڵە سەرەکییەکە و سێ کەناڵە فرە-پەخشەکەی (بەپێی گواستنەوەی ھەر کام لە خزمەتگوزارییەکانی دوایی) لەلایەن زۆربەی دابەشکەرانی بەرنامە ڤیدیۆیییە فرە-کەناڵییە نەریتییەکانەوە دەفرۆشرێن یان وەک خزمەتگوزارییە نایابەکان یان وەک بەشێک لە ئاستەکانی فیلمە دیجیتاڵییەکان ھەروەھا لەلایەن ئێم ڤی پی دی ئێسەکانی سەر ئینتەرنێت وەک سلینگ تی ڤی،<ref name="Lieberman, David">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lieberman |first=David |ڕێکەوت=March 4, 2015 |ناونیشان=https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200420025947/https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 20, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=February 19, 2020 |وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> دایرێکت تی ڤی ستریم، فیلۆ،<ref name="Hayes">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hayes |first=Dade |ڕێکەوت=June 16, 2020 |ناونیشان=https://deadline.com/2020/06/philo-streaming-bundle-adds-starz-epix-at-promotional-prices-1202960264/ |ڕێکەوتی سەردان=December 12, 2020 |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> فوبۆ تی ڤی و یوتیوب تی ڤی.<ref name="mcn-yttvepix">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Umstead |first=R. Thomas |ڕێکەوت=April 10, 2019 |ناونیشان=https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200731014526/https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 31, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 15, 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەفزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] kxpngsbamflocus11wkfqh8qp5ka7vx 1 293848 1570156 2026-03-31T01:06:29Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570156 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لیۆ شیاوبۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570155 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171008210115/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2017/07/statement_by_ministerofforeignaffairsfollowingdeathofliuxiaobo.html بۆ https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2017/07/statement_by_ministerofforeignaffairsfollowingdeathofliuxiaobo.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٠٦، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) igiesnk8i3qd66ouy2jk4u776qqr27q 1 293849 1570158 2026-03-31T03:42:41Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570158 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماکۆ (کارەکتەر)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570157 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231212160605/http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=408&usid=27&utid=4158421190 بۆ http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=408&usid=27&utid=4158421190 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٤٢، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) cskyw9vdp4cvrf3ias6eaoe6vsfz7rc 1 293850 1570164 2026-03-31T04:49:31Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570164 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[محەممەد موخبیر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570163 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221116171051/https://www.ictna.ir/id/010671/ بۆ https://www.ictna.ir/id/010671/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٤٩، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) i1hdd7sgsxko8f0zr18z5c0q4sezi2c 1 293851 1570168 2026-03-31T05:35:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570168 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[مردنەکان لە ٢٠٢٥]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570167 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C بۆ https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 بۆ https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٥، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) rwtp6hb0x18890aiqoofsw2cgtk697l 0 293852 1570170 2026-03-31T06:08:01Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/69291400|الألمانية الدنيا]]» 1570170 wikitext text/x-wiki '''زمانی ئەڵمانی خواروو''' یان '''ساکسۆنی خواروو''' زمانێکی ژێرمانی ڕۆژاواییە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە باکووری [[ئەڵمانیا]] و ڕۆژهەڵاتی [[ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] قسەی پێدەکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/nds |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180627033356/https://www.ethnologue.com/language/nds |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 يونيو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=28 September 2017 |وێبگە=Ethnologue}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت= |ناونیشان=https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180518205656/https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 مايو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-03-14}}</ref> نەوەی ڕاستەوخۆی [[السكسونية القديمة|ساکسۆنی کۆنە]] لە سەرەتایییترین شێوەی خۆیدا. لە ڕووی مێژوویییەوە زمانەکە زیاتر قسەی پێدەکرا لە باکووری [[پۆڵەندا]] [[کالینیگراد ئۆبلاست|، ئۆبلاستی کالینینگراد]] لە [[ڕووسیا]] و بەشێک لە باکووری [[لیتوانیا]] . بەڵام ئەڵمانی زمانەکان لەم وڵاتانەدا تا ڕادەیەکی زۆر لە دوای کۆتایی هاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]] و شکستی ئەڵمانییەکان دەرکران. ئەڵمانییەکانی باڵتیک کە پێشتر [[وڵاتانی باڵتیک|لە دەوڵەتانی باڵتیکدا]] نیشتەجێ بووبوون بە ئەڵمانی خواروو قسەیان دەکرد و ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست وەک [[لینگوا فرانکا|زمانەوانی]] کۆمەڵەی هانسیاتیک بوو، ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی سکاندیناڤی]] هەبوو. == سەرچاوەکان == [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] [[پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 194r0n1vfyu3733256kdbrruuxsmchc 1570171 1570170 2026-03-31T06:12:46Z 1silent scientist 51740 1570171 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئەڵمانی خواروو''' یان '''ساکسۆنی خواروو''' زمانێکی ژێرمانی ڕۆژاواییە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە باکووری [[ئەڵمانیا]] و ڕۆژھەڵاتی [[ھۆڵەندا]] پێی دەدوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/nds |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180627033356/https://www.ethnologue.com/language/nds |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 يونيو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=28 September 2017 |وێبگە=Ethnologue}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت= |ناونیشان=https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180518205656/https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 مايو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-03-14}}</ref> نەوەی ڕاستەوخۆی [[ساکسۆنی کۆن]]ە لە سەرەتایییترین شێوەی خۆیدا. لە ڕووی مێژوویییەوە زمانەکە زیاتر پێی دەدوان لە باکووری [[پۆڵەندا]] [[کالینیگراد ئۆبلاست|، ئۆبلاستی کالینینگراد]] لە [[ڕووسیا]] و بەشێک لە باکووری [[لیتوانیا]] . بەڵام ئەڵمانی زمانەکان لەم وڵاتانەدا تا ڕادەیەکی زۆر لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] و شکستی ئەڵمانییەکان دەرکران. ئەڵمانییەکانی باڵتیک کە پێشتر [[وڵاتانی باڵتیک|لە دەوڵەتانی باڵتیکدا]] نیشتەجێ بووبوون بە ئەڵمانی خواروو دەدوان و ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست وەک [[لینگوا فرانکا|زمانی ھاوبەشی]] کۆمەڵەی ھانسیاتیک بوو، ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی سکاندیناڤی]] ھەبوو. == سەرچاوەکان == [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] [[پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] gohij67pephg9e6hm3wo5fg8ahrtlb8 1570186 1570171 2026-03-31T07:08:31Z 1silent scientist 51740 1570186 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئەڵمانی خواروو''' یان '''ساکسۆنی خواروو''' زمانێکی [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانی ڕۆژاواییە]] کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە باکووری [[ئەڵمانیا]] و ڕۆژھەڵاتی [[ھۆڵەندا]] پێی دەدوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/nds |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180627033356/https://www.ethnologue.com/language/nds |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=27 يونيو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=28 September 2017 |وێبگە=Ethnologue}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت= |ناونیشان=https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180518205656/https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 مايو 2018 |ڕێکەوتی سەردان=2014-03-14}}</ref> نەوەی ڕاستەوخۆی [[ساکسۆنی کۆن]]ە لە سەرەتایییترین شێوەی خۆیدا. لە ڕووی مێژوویییەوە زمانەکە زیاتر پێی دەدوان لە باکووری [[پۆڵەندا]]، [[کالینیگراد ئۆبلاست|ئۆبلاستی کالینینگراد]] لە [[ڕووسیا]] و بەشێک لە باکووری [[لیتوانیا]]. بەڵام ئەڵمانی زمانەکان لەم وڵاتانەدا تا ڕادەیەکی زۆر لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] و شکستی [[ئەڵمانییەکان]] دەرکران. [[ئەڵمانییەکانی باڵتیک]] کە پێشتر [[وڵاتانی باڵتیک|لە دەوڵەتانی باڵتیکدا]] نیشتەجێ بووبوون بە ئەڵمانی خواروو دەدوان و [[ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست]] وەک [[لینگوا فرانکا|زمانی ھاوبەشی]] [[یەکێتیی ھانزە|کۆمەڵەی ھانسیاتیک]] بوو، ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی سکاندیناڤی]] ھەبوو. == سەرچاوەکان == [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] [[پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] h9sjz2qp7t307ipzvj5ybkgbz1dr8h9 0 293853 1570172 2026-03-31T06:21:22Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/71473113|لغات جرمانية غربية]]» 1570172 wikitext text/x-wiki '''زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا''' گەورەترین لقی سێ بنەماڵەی زمانی [[زمانە جێرمەنییەکان|جێرمانی]] [[تُشكِّل|پێکدەهێنن]] (دوو زمانەکەی تریان [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانی جێرمانی باکوور]] و لقی لەناوچووی جێرمانی ڕۆژهەڵاتە). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-12-14}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403150921/https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 أبريل 2019}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iso639-3.sil.org/code/gmw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161210081548/http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gmw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 ديسمبر 2016}}</ref> زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا بریتین لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] [[زمانی ئەڵمانی|و ئەڵمانی]] [[زمانی ھۆڵەندی|و هۆڵەندی]]. هەروەها ئەم خێزانە ئەڵمانی سەروو [[ئەڵمانی خواروو|و خواروو]] ، [[زمانی لۆکسمبۆرگی|لۆکسمبۆرگ]] [[زمانی یدیش|و ییدیش]] لەخۆدەگرێت، هەروەها زمانەکانی تری فرانکۆنی و ئینگ-لینینی وەک [[زمانی فریزی|فریزی]] ، گەیلیکی سکۆتلەندی [[ئەفریقایی|و ئەفریقایی]] (کە پەیوەندییەکی نزیکیان بە ئینگلیزی و هۆڵەندییەوە هەیە بەڵام جیاوازن). جگە لەوەش، زۆرێک لە زمانەکانی کرێۆل و پاتۆ و بێدجین لەناو ئەم بنەماڵەدا، کە لەسەر بنەمای هۆڵەندی و ئینگلیزی دامەزراون، لە ئەنجامی داگیرگەییدا سەریان هەڵدا. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-12-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 "معلومات عن لغات جرمانية غربية على موقع thes.bncf.firenze.sbn.it"]. </cite></ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:زمانە جێرمەنییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: بەستەرە دەرەکییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: پارامەتری پشتگیرینەکراو]] b16neoovya0wlu3jdp6khrzijhdr866 1570173 1570172 2026-03-31T06:23:44Z 1silent scientist 51740 1570173 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا''' گەورەترین لقی سێ بنەماڵەی زمانی [[زمانە جێرمەنییەکان|جێرمانی]] پێکدەھێنن (دوو زمانەکەی تریان [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانی جێرمانی باکوور]] و لقی لەناوچووی [[جێرمانی ڕۆژھەڵات]]ە). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-12-14}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403150921/https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 أبريل 2019}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iso639-3.sil.org/code/gmw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161210081548/http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gmw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 ديسمبر 2016}}</ref> زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا بریتین لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئەڵمانی| ئەڵمانی]] و [[زمانی ھۆڵەندی|هۆڵەندی]]. هەروەها ئەم خێزانە [[ئەڵمانی سەروو]] و [[ئەڵمانی خواروو| خواروو]]، [[زمانی لۆکسمبۆرگی|لۆکسمبۆرگی]] و [[زمانی یدیش| ییدیش]] لەخۆدەگرێت، هەروەها زمانەکانی تری فرانکۆنی و ئینگ-لینینی وەک [[زمانی فریزی|فریزی]] ، گەیلیکی سکۆتلەندی و [[ئەفریقایی|ئەفریقایی]] (کە پەیوەندییەکی نزیکیان بە ئینگلیزی و هۆڵەندییەوە هەیە بەڵام جیاوازن). جگە لەوەش، زۆرێک لە زمانەکانی کرێۆل و پاتۆ و بێدجین لەناو ئەم بنەماڵەدا، کە لەسەر بنەمای [[هۆڵەندی]] و [[ئینگلیزی]] دامەزراون، لە ئەنجامی [[داگیرگە]]ییدا سەریان هەڵدا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-12-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 "معلومات عن لغات جرمانية غربية على موقع thes.bncf.firenze.sbn.it"]. </cite></ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:زمانە جێرمەنییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: بەستەرە دەرەکییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: پارامەتری پشتگیرینەکراو]] 44bhwnj5n0v8v9a9tervld5hhnda4bj 1570176 1570173 2026-03-31T06:25:32Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1570176 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا''' گەورەترین لقی سێ بنەماڵەی زمانی [[زمانە جێرمەنییەکان|جێرمانی]] پێکدەھێنن (دوو زمانەکەی تریان [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانی جێرمانی باکوور]] و لقی لەناوچووی [[جێرمانی ڕۆژھەڵات]]ە).<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-12-14}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403150921/https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 أبريل 2019}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iso639-3.sil.org/code/gmw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161210081548/http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gmw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 ديسمبر 2016}}</ref> زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا بریتین لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئەڵمانی| ئەڵمانی]] و [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]]. ھەروەھا ئەم خێزانە [[ئەڵمانی سەروو]] و [[ئەڵمانی خواروو| خواروو]]، [[زمانی لۆکسمبۆرگی|لۆکسمبۆرگی]] و [[زمانی یدیش| ییدیش]] لەخۆدەگرێت، ھەروەھا زمانەکانی تری فرانکۆنی و ئینگ-لینینی وەک [[زمانی فریزی|فریزی]]، گەیلیکی سکۆتلەندی و [[ئەفریقایی]] (کە پەیوەندییەکی نزیکیان بە ئینگلیزی و ھۆڵەندییەوە ھەیە بەڵام جیاوازن). جگە لەوەش، زۆرێک لە زمانەکانی کرێۆل و پاتۆ و بێدجین لەناو ئەم بنەماڵەدا، کە لەسەر بنەمای [[ھۆڵەندی]] و [[ئینگلیزی]] دامەزراون، لە ئەنجامی [[داگیرگە]]ییدا سەریان ھەڵدا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-12-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 "معلومات عن لغات جرمانية غربية على موقع thes.bncf.firenze.sbn.it"]. </cite></ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:زمانە جێرمەنییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: بەستەرە دەرەکییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: پارامەتری پشتگیرینەکراو]] tj63wtonhdfeec3c1h681qz3mphb16c 0 293854 1570177 2026-03-31T06:33:12Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73348510|الألمانية الدنيا الوسطى]]» 1570177 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|iso1=|iso2=|iso3=}} '''ئەڵمانی خوارەوەی ناوەڕاست''' [[زمان|زمانێکی]] کۆنە لە [[السكسونية القديمة|ڕەچەڵەکی ساکسۆنی کۆن]] هاتووە و باپیرەی [[ئەڵمانی خواروو|ئەڵمانی خوارووی]] مۆدێرن بووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160825230202/http://linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 أغسطس 2016 |ڕێکەوتی سەردان=1 March 2013 |وێبگە=The Linguasphere Register |پەڕە=219}}</ref> [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی هانسیاتیکدا و لەلایەن خەڵکی ئەو ناوچانەی [[ئەورووپای باکوور|باکووری ئەورووپا]] لە [[١١٠٠|ساڵانی 1100]] تا [[١٦٠٠|1600ی زایینی]] پێی دەدوان. == مێژوو == زمانی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست بۆ چەندین سەدە [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی هانسیاتیکدا، کە لەلایەن خەڵکی ناوچە جیاوازەکانی دەوروبەری [[دەریای باڵتیک]] [[دەریای باکوور|و باکوورەوە]] پێی دەدوان. لە کاتێکدا بزووتنەوەیەک هەبوو بۆ دامەزراندنی سیستمێکی نووسینی ستاندارد بۆ زمانەکە لەسەر بنەمای Lübeck، بەڵام سەرەڕای ئەمەش، ئەڵمانی ناوەڕاستی خواروو هەرگیز نەنووسرا. گرنگی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەتوانرێت لە زۆر [[وشەی وەرگیراو|وشە ھاتووەکاندا]] ببینرێت کە لێیەوە وەرگیراون کە لە [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی]] سکاندیناڤی و فینلاندی [[لغات البلطيق|و باپتیستی]] و هەروەها لە [[الألمانية الفصحى|زمانی ئەڵمانی ستاندارد]] [[زمانی ئینگلیزی|و ئینگلیزیدا]] دەبینرێن . لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاستدا]] ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەستی کرد بە لەدەستدانی ناوبانگەکەی، ئەمەش گواسترایەوە بۆ [[الألمانية العليا الجديدة المبكرة|سەرەتای ئەڵمانی باڵای نوێ]] (کاتێک سەریهەڵدا کە نووسەران و مێژوونووسان وەک زمانێکی نووسراو بەکاریان هێنا، و دواتر بوو بە زمانێکی ئاخاوتن). یەکێک لە هۆکارەکانی ئەم پوکانەوە، پاشەکشەی کۆمەڵەی هانسیاتیک بوو، کە دواتر داگیرکردنی باکووری ئەڵمانیا لەلایەن شانشینییە بیانییەکان و باڵادەستی چاندی بۆ سەر باشوور و ناوەڕاستی ئەڵمانیا لە سەردەمی [[چاکسازیی پرۆتیستانتی|چاکسازی پرۆتستانتدا]] هات. == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییەکان بە زمانی ئاڵمانی]] f6ousjk2rhbvp79ebju44y40px1n63l 1570178 1570177 2026-03-31T06:33:29Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1570178 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|iso1=|iso2=|iso3=}} '''ئەڵمانی خوارەوەی ناوەڕاست''' [[زمان|زمانێکی]] کۆنە لە [[السکسونیة القدیمة|ڕەچەڵەکی ساکسۆنی کۆن]] ھاتووە و باپیرەی [[ئەڵمانی خواروو]]ی مۆدێرن بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160825230202/http://linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 أغسطس 2016 |ڕێکەوتی سەردان=1 March 2013 |وێبگە=The Linguasphere Register |پەڕە=219}}</ref> [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا و لەلایەن خەڵکی ئەو ناوچانەی [[ئەورووپای باکوور|باکووری ئەورووپا]] لە [[١١٠٠|ساڵانی ١١٠٠]] تا [[١٦٠٠|١٦٠٠ی زایینی]] پێی دەدوان. == مێژوو == زمانی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست بۆ چەندین سەدە [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا، کە لەلایەن خەڵکی ناوچە جیاوازەکانی دەوروبەری [[دەریای باڵتیک]] [[دەریای باکوور|و باکوورەوە]] پێی دەدوان. لەکاتێکدا بزووتنەوەیەک ھەبوو بۆ دامەزراندنی سیستمێکی نووسینی ستاندارد بۆ زمانەکە لەسەر بنەمای Lübeck، بەڵام سەرەڕای ئەمەش، ئەڵمانی ناوەڕاستی خواروو ھەرگیز نەنووسرا. گرنگی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەتوانرێت لە زۆر [[وشەی وەرگیراو|وشە ھاتووەکاندا]] ببینرێت کە لێیەوە وەرگیراون کە لە [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی]] سکاندیناڤی و فینلاندی [[لغات البلطیق|و باپتیستی]] و ھەروەھا لە [[الألمانیة الفصحی|زمانی ئەڵمانی ستاندارد]] [[زمانی ئینگلیزی|و ئینگلیزیدا]] دەبینرێن. لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاستدا]] ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەستی کرد بە لەدەستدانی ناوبانگەکەی، ئەمەش گواسترایەوە بۆ [[الألمانیة العلیا الجدیدة المبکرة|سەرەتای ئەڵمانی باڵای نوێ]] (کاتێک سەریھەڵدا کە نووسەران و مێژوونووسان وەک زمانێکی نووسراو بەکاریان ھێنا، و دواتر بوو بە زمانێکی ئاخاوتن). یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەم پوکانەوە، پاشەکشەی کۆمەڵەی ھانسیاتیک بوو، کە دواتر داگیرکردنی باکووری ئەڵمانیا لەلایەن شانشینییە بیانییەکان و باڵادەستی چاندی بۆ سەر باشوور و ناوەڕاستی ئەڵمانیا لە سەردەمی [[چاکسازیی پرۆتیستانتی|چاکسازی پرۆتستانتدا]] ھات. == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییەکان بە زمانی ئاڵمانی]] tiwv7o5fhfwdyzlghxkykt1dtfv22j1 0 293855 1570179 2026-03-31T06:39:06Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/70394776|الرابطة الهانزية]]» 1570179 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:گۆتلەند]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:مێژووی پۆڵەندا]] [[پۆل:مێژووی ئەڵمانیا]] [[پۆل:دەریای باڵتیک]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمی]] kz4fc11pj79tx5mvxd4ez2m0bks7nde 1570180 1570179 2026-03-31T06:43:47Z 1silent scientist 51740 1570180 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''یەکێتیی ھانزە''' یان '''کۆمەڵەی هانسیاتیک'''، کە بە گشتی پێی دەگوترا «هانزە»، تۆڕێکی [[بازرگانی]] و بەرگریی [[سەدەکانی ناوەڕاست]] بوو لە نێوان سەندیکا بازرگانییەکان و شارە بازاڕییەکانی ناوەڕاست و باکووری [[ئەورووپا]]. ئەم کۆمەڵەیە لە کۆتایییەکانی [[سەدەی دوازدەهەم]] لە شاری [[لوبێک]] و چەند شارێکی تری باکووری [[ئەڵمانیا]]وە سەری هەڵدا، لە نێوان سەدەکانی سێزدەهەم و پازدەهەمدا گەشەی کرد و لە کۆتاییدا نزیکەی ٢٠٠ ناوچەی نیشتەجێبوونی لە هەشت دەوڵەتی سەردەمی ئێستادا گرتەوە، کە لە [[ئیستۆنیا]] و [[ڕووسیا]]ی باکووری ڕۆژهەڵاتەوە تا [[هۆڵەندا]] لە ڕۆژاوا و بەرەو قووڵایی وشکانیش تا شاری [[کۆلن]] لە باشوور درێژ دەبووەوە. کۆمەڵەکە وەک کۆمەڵە گروپێکی پەرشوبڵاوی بازرگانان و شارە [[ئەڵمانییەکان]] دەستی پێکرد کە ئامانجیان فراوانکردنی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانیان بوو، لەوانەش پاراستنیان لە بەرامبەر [[دزی]] و تاڵانی. بە تێپەڕبوونی کات، ئەم ڕێککەوتنانە گۆڕان بۆ کۆمەڵەکە، کە ئیمتیازاتی [[گومرگ]]ی و پاراستنی بۆ بازرگانان لەو ناوچانە و ڕێڕەوە بازرگانییانەی سەر بە خۆی بوون دابین دەکرد. پشتبەستنی ئابووری بە یەکتر و پەیوەندییە خێزانییەکانی نێوان خێزانە بازرگانەکان بووە هۆی یەکگرتنی سیاسیی قووڵتر و کەمکردنەوەی بەربەستە بازرگانییەکان. ئەم پرۆسە پلەبەندییە بریتی بوو لە یەکخستنی [[یاسا]] و ڕێساکانی بازرگانی لە نێوان شارەکانی هانزەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦\ ١١ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گۆتلەند]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:مێژووی پۆڵەندا]] [[پۆل:مێژووی ئەڵمانیا]] [[پۆل:دەریای باڵتیک]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمی]] shganducyxf557cper3z9bjhjmzlwoh 1570181 1570180 2026-03-31T06:44:21Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1570181 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''یەکێتیی ھانزە''' یان '''کۆمەڵەی ھانسیاتیک'''، کە بە گشتی پێی دەگوترا «ھانزە»، تۆڕێکی [[بازرگانی]] و بەرگریی [[سەدەکانی ناوەڕاست]] بوو لە نێوان سەندیکا بازرگانییەکان و شارە بازاڕییەکانی ناوەڕاست و باکووری [[ئەورووپا]]. ئەم کۆمەڵەیە لە کۆتایییەکانی [[سەدەی دوازدەھەم]] لە شاری [[لوبێک]] و چەند شارێکی تری باکووری [[ئەڵمانیا]]وە سەری ھەڵدا، لە نێوان سەدەکانی سێزدەھەم و پازدەھەمدا گەشەی کرد و لە کۆتاییدا نزیکەی ٢٠٠ ناوچەی نیشتەجێبوونی لە ھەشت دەوڵەتی سەردەمی ئێستادا گرتەوە، کە لە [[ئیستۆنیا]] و [[ڕووسیا]]ی باکووری ڕۆژھەڵاتەوە تا [[ھۆڵەندا]] لە ڕۆژاوا و بەرەو قووڵایی وشکانیش تا شاری [[کۆلن]] لە باشوور درێژ دەبووەوە. کۆمەڵەکە وەک کۆمەڵە گرووپێکی پەرشوبڵاوی بازرگانان و شارە [[ئەڵمانییەکان]] دەستی پێکرد کە ئامانجیان فراوانکردنی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانیان بوو، لەوانەش پاراستنیان لە بەرامبەر [[دزی]] و تاڵانی. بە تێپەڕبوونی کات، ئەم ڕێککەوتنانە گۆڕان بۆ کۆمەڵەکە، کە ئیمتیازاتی [[گومرگ]]ی و پاراستنی بۆ بازرگانان لەو ناوچانە و ڕێڕەوە بازرگانییانەی سەر بە خۆی بوون دابین دەکرد. پشتبەستنی ئابووری بە یەکتر و پەیوەندییە خێزانییەکانی نێوان خێزانە بازرگانەکان بووە ھۆی یەکگرتنی سیاسیی قووڵتر و کەمکردنەوەی بەربەستە بازرگانییەکان. ئەم پرۆسە پلەبەندییە بریتی بوو لە یەکخستنی [[یاسا]] و ڕێساکانی بازرگانی لە نێوان شارەکانی ھانزەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦\ ١١ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گۆتلەند]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:مێژووی پۆڵەندا]] [[پۆل:مێژووی ئەڵمانیا]] [[پۆل:دەریای باڵتیک]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمی]] s7tl0f9ysh2zderyqpul0l514rq3ti3 0 293856 1570182 2026-03-31T06:56:44Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/71934789|ألمان بلطيقيون]]» 1570182 wikitext text/x-wiki '''ئەڵمانییەکانی باڵتیک''' <ref> {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-07-06 |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250710084954/https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-07-10 |ڕێکەوتی سەردان=2025-07-12 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> خەڵکانێکی بە نەتەوە ئەڵمانی بوون کە لە کەنارەکانی ڕۆژهەڵاتی [[دەریای باڵتیک|دەریای باڵتیکدا]] نیشتەجێ بوون، لەو ناوچانەی ئێستا بە کۆماری [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] ناسراون. لە دوای نیشتەجێبوونیان لە ساڵی ١٩٤٥ دوای کۆتایی هاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]] ، ژمارەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک وەک گرووپێکی نەتەوەیی پێناسەکراوی جوگرافی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمیکرد، زۆربەیان وەک بەشێک لە ڕەوەندی ئەڵمانی کۆچیان کردووە بۆ ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە. <ref>{{Cite book|last=Miljan|first=Toivo|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|title=Historical Dictionary of Estonia|publisher=Scarecrow Press|year=2004|isbn=9780810865716|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000milj/page/n146 121]}}</ref> لە کۆتایی سەدەکانی ناوەڕاستەوە، ئەڵمانی زمانەکان زۆرینەیان بازرگانان و پیاوە ئایینییەکانیان پێکدەهێنا، هەروەها زۆرینەی ڕەهای خانەدانە خاوەن زەوییە ناوخۆییەکان کە بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانییان بەسەر خەڵکی ڕەسەنی ئیستۆنی و لاتڤیا ناخانەدانەکان دەکرد. لە سەدەی نۆزدەهەمدا، کاتێک ناسنامەیەکی نەتەوەیی جیاواز بۆ ئەڵمانییەکانی باڵتیک دەستی بە شێوەگرتن کرد، زۆربەی ئەوانەی خۆیان بەو شێوەیە دەناساند، خانەدان نەبوون و زۆربەیان سەر بە چینی ناوەندیی شار و پیشەیی بوون. لە سەدەی ١٢ و ١٣دا بازرگان و خاچھەڵگرانی کاسۆلیکی ئەڵمانی دەستیان کرد بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوچەی باڵتیک. <ref>{{Cite book|last=Christiansen|first=Eric|url=https://archive.org/details/northerncrusades0000chri|title=The Northern Crusades: The Baltic and the Catholic Frontier 1100–1525|date=1980|publisher=University of Minnesota Press|isbn=9780816609949|location=Minneapolis|oclc=6092550}}</ref> لەگەڵ کەمبوونەوەی بەکارهێنانی زمانی لاتینی، زمانی ئەڵمانی خواروو بووە زمانی باڵادەست لە بەڵگەنامە فەرمییەکان، بازرگانی، پەروەردە و کارگێڕیدا، دواتر ئەڵمانی باڵا یان سەروو بووە زمانی باو. لە نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەمدا، ئەڵمانییەکانی باڵتیک -لەگەڵ ساکسۆنەکانی ترانسیلڤانیا (لە ڕۆمانیا) و ئەڵمانییەکانی زیبسێر (لە [[سلۆڤاکیا]] )- لە کۆنترین و بەردەوامترین گرووپەکانی ئەڵمانی زمان بوون لەناو ڕەوەندی ئەڵمانی لە ئەورووپا. زۆربەی دانیشتووانیان لە سەدەی ناوەڕاست کاسۆلیک بوون و نەوە ئەڵمانییەکانیان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لە لیڤۆنیا ژیاون. بەڵام نوخبەیەکی بچووک و دەوڵەمەند خانەدانانی باڵتیکیان پێکهێنا، کە خاوەنی زەوییەکی فراوانی گوندنشینی بوون. دوای ئەوەی سوێد دوای جەنگی گەورەی باکوور (١٧٠٠-١٧٢١) خاکەکانی لیڤۆنیای خۆی بە ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا بەخشی، زۆرێک لەم خانەدانە ئەڵمانی زمانانە لە ژیانی سەربازی و سیاسی و کارگێڕی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیادا پلەیەکی بەرچاویان بەدەستهێنا، بەتایبەتی لە پایتەختەکەی، سانت پترسبۆرگ. زۆربەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک ڕەگەزنامەی ڕووسییان بەدەستەوە بوو تا ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩١٨ سەربەخۆییان بەدەست هێنا، دوای ئەوە زۆربەیان ڕەگەزنامەی ئیستۆنی یان لاتڤیایان بەدەستهێنا تاکو بە زۆرەملێ لە ئەڵمانیای نازی لە ساڵی ١٩٣٩ نیشتەجێکران، پێش لەشکرکێشی سۆڤیەت و داگیرکردنی ئەم ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩٤٠. ڕێژەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک لە هیچ قۆناغێکی مێژوودا هەرگیز لە 10٪ی کۆی دانیشتووانی تێپەڕاندووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611102707/http://www.britannica.com/eb/article-37264/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 11, 2008 |ڕێکەوتی سەردان=February 23, 2022 |وێبگە=Britannica.com}}</ref> <ref name="auto">{{Cite book|last=Rauch|first=Georg von|url=https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|title=Die Geschichte der baltischen Staaten|date=September 7, 1974|publisher=University of California Press|isbn=9780520026001|archive-url=http://web.archive.org/web/20241203084457/https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|archive-date=2024-12-03|via=Google Books}}</ref> 1881 ژمارەیان نزیکەی 180 هەزار کەس بوو لە پارێزگاکانی باڵتیک لە ڕووسیا، بەڵام ئەم ڕێژەیە تا ساڵی 1914 بۆ 162 هەزار کەس کەمی کردبوو. بەپێی سەرژمێری ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا لە ساڵی 1897، ژمارەی ئەڵمانییەکان لە لاتڤیا 120,191 کەس بووە، واتە 6.2%ی دانیشتووانی لاتڤیا بوون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623125039/http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 23, 2011 |ڕێکەوتی سەردان=November 16, 2008 |وێبگە=countrystudies.us}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا]] h6f2fqhamr2f6wpnqirkkvdta0scpga 1570183 1570182 2026-03-31T06:57:59Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1570183 wikitext text/x-wiki '''ئەڵمانییەکانی باڵتیک'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-07-06 |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250710084954/https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-07-10 |ڕێکەوتی سەردان=2025-07-12 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> خەڵکانێکی بە نەتەوە ئەڵمانی بوون کە لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای باڵتیک|دەریای باڵتیکدا]] نیشتەجێ بوون، لەو ناوچانەی ئێستا بە کۆماری [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] ناسراون. لە دوای نیشتەجێبوونیان لە ساڵی ١٩٤٥ دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]]، ژمارەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک وەک گرووپێکی نەتەوەیی پێناسەکراوی جوگرافی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کرد، زۆربەیان وەک بەشێک لە ڕەوەندی ئەڵمانی کۆچیان کردووە بۆ ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە.<ref>{{Cite book|last=Miljan|first=Toivo|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|title=Historical Dictionary of Estonia|publisher=Scarecrow Press|year=2004|isbn=978-0-8108-6571-6|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000milj/page/n146 121]}}</ref> لە کۆتایی سەدەکانی ناوەڕاستەوە، ئەڵمانی زمانەکان زۆرینەیان بازرگانان و پیاوە ئایینییەکانیان پێکدەھێنا، ھەروەھا زۆرینەی ڕەھای خانەدانە خاوەن زەوییە ناوخۆیییەکان کە بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانییان بەسەر خەڵکی ڕەسەنی ئیستۆنی و لاتڤیا ناخانەدانەکان دەکرد. لە سەدەی نۆزدەھەمدا، کاتێک ناسنامەیەکی نەتەوەیی جیاواز بۆ ئەڵمانییەکانی باڵتیک دەستی بە شێوەگرتن کرد، زۆربەی ئەوانەی خۆیان بەو شێوەیە دەناساند، خانەدان نەبوون و زۆربەیان سەر بە چینی ناوەندیی شار و پیشەیی بوون. لە سەدەی ١٢ و ١٣دا بازرگان و خاچھەڵگرانی کاسۆلیکی ئەڵمانی دەستیان کرد بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی باڵتیک.<ref>{{Cite book|last=Christiansen|first=Eric|url=https://archive.org/details/northerncrusades0000chri|title=The Northern Crusades: The Baltic and the Catholic Frontier 1100–1525|date=1980|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-0994-9|location=Minneapolis|oclc=6092550}}</ref> لەگەڵ کەمبوونەوەی بەکارھێنانی زمانی لاتینی، زمانی ئەڵمانی خواروو بووە زمانی باڵادەست لە بەڵگەنامە فەرمییەکان، بازرگانی، پەروەردە و کارگێڕیدا، دواتر ئەڵمانی باڵا یان سەروو بووە زمانی باو. لە نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەمدا، ئەڵمانییەکانی باڵتیک -لەگەڵ ساکسۆنەکانی ترانسیلڤانیا (لە ڕۆمانیا) و ئەڵمانییەکانی زیبسێر (لە [[سلۆڤاکیا]])- لە کۆنترین و بەردەوامترین گرووپەکانی ئەڵمانی زمان بوون لەناو ڕەوەندی ئەڵمانی لە ئەورووپا. زۆربەی دانیشتووانیان لە سەدەی ناوەڕاست کاسۆلیک بوون و نەوە ئەڵمانییەکانیان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لە لیڤۆنیا ژیاون؛ بەڵام نوخبەیەکی بچووک و دەوڵەمەند خانەدانانی باڵتیکیان پێکھێنا، کە خاوەنی زەوییەکی فراوانی گوندنشینی بوون. دوای ئەوەی سوێد دوای جەنگی گەورەی باکوور (١٧٠٠–١٧٢١) خاکەکانی لیڤۆنیای خۆی بە ئیمپراتۆرییەتیی ڕووسیا بەخشی، زۆرێک لەم خانەدانە ئەڵمانی زمانانە لە ژیانی سەربازی و سیاسی و کارگێڕی ئیمپراتۆرییەتیی ڕووسیادا پلەیەکی بەرچاویان بەدەستھێنا، بەتایبەتی لە پایتەختەکەی، سانت پترسبۆرگ. زۆربەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک ڕەگەزنامەی ڕووسییان بەدەستەوە بوو تا ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩١٨ سەربەخۆییان بەدەست ھێنا، دوای ئەوە زۆربەیان ڕەگەزنامەی ئیستۆنی یان لاتڤیایان بەدەستھێنا تاکو بە زۆرەملێ لە ئەڵمانیای نازی لە ساڵی ١٩٣٩ نیشتەجێکران، پێش لەشکرکێشی سۆڤیەت و داگیرکردنی ئەم ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩٤٠. ڕێژەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک لە ھیچ قۆناغێکی مێژوودا ھەرگیز لە ١٠٪ی کۆی دانیشتووانی تێپەڕاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611102707/http://www.britannica.com/eb/article-37264/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 11, 2008 |ڕێکەوتی سەردان=February 23, 2022 |وێبگە=Britannica.com}}</ref><ref name="auto">{{Cite book|last=Rauch|first=Georg von|url=https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|title=Die Geschichte der baltischen Staaten|date=September 7, 1974|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02600-1|archive-url=http://web.archive.org/web/20241203084457/https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|archive-date=2024-12-03|via=Google Books}}</ref> ١٨٨١ ژمارەیان نزیکەی ١٨٠ ھەزار کەس بوو لە پارێزگاکانی باڵتیک لە ڕووسیا، بەڵام ئەم ڕێژەیە تا ساڵی ١٩١٤ بۆ ١٦٢ ھەزار کەس کەمی کردبوو. بەپێی سەرژمێری ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا لە ساڵی ١٨٩٧، ژمارەی ئەڵمانییەکان لە لاتڤیا ١٢٠٬١٩١ کەس بووە، واتە ٦٫٢٪ی دانیشتووانی لاتڤیا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623125039/http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 23, 2011 |ڕێکەوتی سەردان=November 16, 2008 |وێبگە=countrystudies.us}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا]] l92vs5ixyvs6z1dngvm24mhsz9m8u9t 1570184 1570183 2026-03-31T07:02:22Z 1silent scientist 51740 1570184 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەڵمانییەکانی باڵتیک'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-07-06 |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250710084954/https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-07-10 |ڕێکەوتی سەردان=2025-07-12 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> خەڵکانێکی بە نەتەوە [[ئەڵمانییەکان|ئەڵمانی]] بوون کە لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای باڵتیک|دەریای باڵتیکدا]] نیشتەجێ بوون، لەو ناوچانەی ئێستا بە کۆماری [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] ناسراون. لە دوای نیشتەجێبوونیان لە ساڵی ١٩٤٥ دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ژمارەی ئەڵمانییەکانی [[باڵتیک]] وەک گرووپێکی نەتەوەیی پێناسەکراوی جوگرافی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کرد، زۆربەیان وەک بەشێک لە ڕەوەندی ئەڵمانی کۆچیان کردووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و وڵاتانی دیکە.<ref>{{Cite book|last=Miljan|first=Toivo|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|title=Historical Dictionary of Estonia|publisher=Scarecrow Press|year=2004|isbn=978-0-8108-6571-6|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000milj/page/n146 121]}}</ref> لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]ەوە، ئەڵمانی زمانەکان زۆرینەیان بازرگانان و پیاوە ئایینییەکانیان پێکدەھێنا، ھەروەھا زۆرینەی ڕەھای خانەدانە خاوەن زەوییە ناوخۆیییەکان کە بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانییان بەسەر خەڵکی ڕەسەنی ئیستۆنی و لاتڤیا ناخانەدانەکان دەکرد. لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، کاتێک ناسنامەیەکی نەتەوەیی جیاواز بۆ ئەڵمانییەکانی باڵتیک دەستی بە شێوەگرتن کرد، زۆربەی ئەوانەی خۆیان بەو شێوەیە دەناساند، [[خانەدان]] نەبوون و زۆربەیان سەر بە چینی ناوەندیی شار و پیشەیی بوون. لە سەدەی ١٢ و ١٣دا [[بازرگان]] و [[خاچھەڵگران]]ی [[کاسۆلیک]]ی ئەڵمانی دەستیان کرد بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی باڵتیک.<ref>{{Cite book|last=Christiansen|first=Eric|url=https://archive.org/details/northerncrusades0000chri|title=The Northern Crusades: The Baltic and the Catholic Frontier 1100–1525|date=1980|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-0994-9|location=Minneapolis|oclc=6092550}}</ref> لەگەڵ کەمبوونەوەی بەکارھێنانی زمانی [[لاتینی]]، زمانی [[ئەڵمانی]] خواروو بووە زمانی باڵادەست لە بەڵگەنامە فەرمییەکان، بازرگانی، پەروەردە و کارگێڕیدا، دواتر ئەڵمانی باڵا یان سەروو بووە زمانی باو. لە نیوەی یەکەمی [[سەدەی بیستەم]]دا، ئەڵمانییەکانی باڵتیک -لەگەڵ ساکسۆنەکانی [[ترانسیلڤانیا]] (لە [[ڕۆمانیا]]) و ئەڵمانییەکانی [[زیبسێر]] (لە [[سلۆڤاکیا]])- لە کۆنترین و بەردەوامترین گرووپەکانی ئەڵمانی زمان بوون لەناو ڕەوەندی ئەڵمانی لە [[ئەورووپا]]. زۆربەی دانیشتووانیان لە [[سەدەی ناوەڕاست]] [[کاسۆلیک]] بوون و نەوە ئەڵمانییەکانیان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لە [[لیڤۆنیا]] ژیاون؛ بەڵام نوخبەیەکی بچووک و دەوڵەمەند خانەدانانی باڵتیکیان پێکھێنا، کە خاوەنی زەوییەکی فراوانی گوندنشینی بوون. دوای ئەوەی [[سوێد]] دوای [[جەنگی گەورەی باکوور]] (١٧٠٠–١٧٢١) خاکەکانی لیڤۆنیای خۆی بە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] بەخشی، زۆرێک لەم خانەدانە ئەڵمانی زمانانە لە ژیانی سەربازی و سیاسی و کارگێڕی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیادا پلەیەکی بەرچاویان بەدەستھێنا، بەتایبەتی لە پایتەختەکەی، سانت پترسبۆرگ. زۆربەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک [[ڕەگەزنامە]]ی ڕووسییان بەدەستەوە بوو تا ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩١٨ سەربەخۆییان بەدەست ھێنا، دوای ئەوە زۆربەیان ڕەگەزنامەی ئیستۆنی یان لاتڤیایان بەدەستھێنا تاکو بە زۆرەملێ لە [[ئەڵمانیای نازی]] لە ساڵی ١٩٣٩ نیشتەجێکران، پێش لەشکرکێشی سۆڤیەت و داگیرکردنی ئەم [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] لە ساڵی ١٩٤٠. ڕێژەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک لە ھیچ قۆناغێکی مێژوودا ھەرگیز لە ١٠٪ی کۆی دانیشتووانی تێپەڕاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611102707/http://www.britannica.com/eb/article-37264/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 11, 2008 |ڕێکەوتی سەردان=February 23, 2022 |وێبگە=Britannica.com}}</ref><ref name="auto">{{Cite book|last=Rauch|first=Georg von|url=https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|title=Die Geschichte der baltischen Staaten|date=September 7, 1974|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02600-1|archive-url=http://web.archive.org/web/20241203084457/https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|archive-date=2024-12-03|via=Google Books}}</ref> ١٨٨١ ژمارەیان نزیکەی ١٨٠ ھەزار کەس بوو لە پارێزگاکانی باڵتیک لە ڕووسیا، بەڵام ئەم ڕێژەیە تا ساڵی ١٩١٤ بۆ ١٦٢ ھەزار کەس کەمی کردبوو. بەپێی سەرژمێری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] لە ساڵی ١٨٩٧، ژمارەی ئەڵمانییەکان لە [[لاتڤیا]] ١٢٠٬١٩١ کەس بووە، واتە ٦٫٢٪ی دانیشتووانی لاتڤیا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623125039/http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 23, 2011 |ڕێکەوتی سەردان=November 16, 2008 |وێبگە=countrystudies.us}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا]] luzodnla5col1wd60hl7cdio9tjtcex 1570185 1570184 2026-03-31T07:05:02Z 1silent scientist 51740 1570185 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەڵمانییەکانی باڵتیک'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-07-06 |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250710084954/https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-07-10 |ڕێکەوتی سەردان=2025-07-12 |وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> خەڵکانێکی بە نەتەوە [[ئەڵمانییەکان|ئەڵمانی]] بوون کە لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای باڵتیک|دەریای باڵتیکدا]] نیشتەجێ بوون، لەو ناوچانەی ئێستا بە کۆماری [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] ناسراون. لە دوای نیشتەجێبوونیان لە ساڵی ١٩٤٥ دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ژمارەی ئەڵمانییەکانی [[باڵتیک]] وەک گرووپێکی نەتەوەیی پێناسەکراوی جوگرافی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کرد، زۆربەیان وەک بەشێک لە ڕەوەندی ئەڵمانی کۆچیان کردووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و وڵاتانی دیکە.<ref>{{Cite book|last=Miljan|first=Toivo|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|title=Historical Dictionary of Estonia|publisher=Scarecrow Press|year=2004|isbn=978-0-8108-6571-6|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000milj/page/n146 121]}}</ref> لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]ەوە، ئەڵمانی زمانەکان زۆرینەیان بازرگانان و پیاوە ئایینییەکانیان پێکدەھێنا، ھەروەھا زۆرینەی ڕەھای خانەدانە خاوەن زەوییە ناوخۆیییەکان کە بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانییان بەسەر خەڵکی ڕەسەنی ئیستۆنی و لاتڤیا ناخانەدانەکان دەکرد. لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، کاتێک ناسنامەیەکی نەتەوەیی جیاواز بۆ ئەڵمانییەکانی باڵتیک دەستی بە شێوەگرتن کرد، زۆربەی ئەوانەی خۆیان بەو شێوەیە دەناساند، [[خانەدان]] نەبوون و زۆربەیان سەر بە چینی ناوەندیی شار و پیشەیی بوون. لە سەدەی ١٢ و ١٣دا [[بازرگان]] و [[خاچھەڵگران]]ی [[کاسۆلیک]]ی ئەڵمانی دەستیان کرد بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی باڵتیک.<ref>{{Cite book|last=Christiansen|first=Eric|url=https://archive.org/details/northerncrusades0000chri|title=The Northern Crusades: The Baltic and the Catholic Frontier 1100–1525|date=1980|publisher=University of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-0994-9|location=Minneapolis|oclc=6092550}}</ref> لەگەڵ کەمبوونەوەی بەکارھێنانی زمانی [[لاتینی]]، زمانی [[ئەڵمانی]] خواروو بووە زمانی باڵادەست لە بەڵگەنامە فەرمییەکان، بازرگانی، پەروەردە و کارگێڕیدا، دواتر ئەڵمانی باڵا یان سەروو بووە زمانی باو. لە نیوەی یەکەمی [[سەدەی بیستەم]]دا، ئەڵمانییەکانی باڵتیک -لەگەڵ ساکسۆنەکانی [[ترانسیلڤانیا]] (لە [[ڕۆمانیا]]) و ئەڵمانییەکانی [[زیبسێر]] (لە [[سلۆڤاکیا]])- لە کۆنترین و بەردەوامترین گرووپەکانی ئەڵمانی زمان بوون لەناو ڕەوەندی ئەڵمانی لە [[ئەورووپا]]. زۆربەی دانیشتووانیان لە [[سەدەی ناوەڕاست]] [[کاسۆلیک]] بوون و نەوە ئەڵمانییەکانیان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لە [[لیڤۆنیا]] ژیاون؛ بەڵام نوخبەیەکی بچووک و دەوڵەمەند خانەدانانی باڵتیکیان پێکھێنا، کە خاوەنی زەوییەکی فراوانی گوندنشینی بوون. دوای ئەوەی [[سوێد]] دوای [[جەنگی گەورەی باکوور]] (١٧٠٠–١٧٢١) خاکەکانی لیڤۆنیای خۆی بە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] بەخشی، زۆرێک لەم خانەدانە ئەڵمانی زمانانە لە ژیانی سەربازی و سیاسی و کارگێڕی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیادا پلەیەکی بەرچاویان بەدەستھێنا، بەتایبەتی لە پایتەختەکەی، [[سانت پترسبۆرگ]]. زۆربەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک [[ڕەگەزنامە]]ی ڕووسییان بەدەستەوە بوو تا ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩١٨ سەربەخۆییان بەدەست ھێنا، دوای ئەوە زۆربەیان ڕەگەزنامەی ئیستۆنی یان لاتڤیایان بەدەستھێنا تاکو بە زۆرەملێ لە [[ئەڵمانیای نازی]] لە ساڵی ١٩٣٩ نیشتەجێکران، پێش لەشکرکێشی سۆڤیەت و داگیرکردنی ئەم [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] لە ساڵی ١٩٤٠. ڕێژەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک لە ھیچ قۆناغێکی مێژوودا ھەرگیز لە ١٠٪ی کۆی دانیشتووانی تێپەڕاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611102707/http://www.britannica.com/eb/article-37264/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 11, 2008 |ڕێکەوتی سەردان=February 23, 2022 |وێبگە=Britannica.com}}</ref><ref name="auto">{{Cite book|last=Rauch|first=Georg von|url=https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|title=Die Geschichte der baltischen Staaten|date=September 7, 1974|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-02600-1|archive-url=http://web.archive.org/web/20241203084457/https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|archive-date=2024-12-03|via=Google Books}}</ref> ١٨٨١ ژمارەیان نزیکەی ١٨٠ ھەزار کەس بوو لە پارێزگاکانی باڵتیک لە ڕووسیا، بەڵام ئەم ڕێژەیە تا ساڵی ١٩١٤ بۆ ١٦٢ ھەزار کەس کەمی کردبوو. بەپێی سەرژمێری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] لە ساڵی ١٨٩٧، ژمارەی ئەڵمانییەکان لە [[لاتڤیا]] ١٢٠٬١٩١ کەس بووە، واتە ٦٫٢٪ی دانیشتووانی لاتڤیا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623125039/http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 23, 2011 |ڕێکەوتی سەردان=November 16, 2008 |وێبگە=countrystudies.us}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا]] dibi3dbh6u89grn1g3om8y73lz8vh4k 0 293857 1570189 2026-03-31T07:18:07Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[زمانی نەرویژی]]ی گواستەوە بۆ [[زمانی نەرویجی]]: ناوی ھەڵە 1570189 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی نەرویجی]] ks5nf2oe0hn0v7tmhh1sgotq1ovr8hj 1 293858 1570193 2026-03-31T07:23:08Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570193 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مۆزەخانەی بورج]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570192 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150923215333/http://www.discovernorthernireland.com/Tower-Museum-Londonderry-Derry-P2910 بۆ http://www.discovernorthernireland.com/Tower-Museum-Londonderry-Derry-P2910 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٢٣، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) j8qj93129fisctv9uw97e7i07qem9p4 3 293859 1570195 2026-03-31T07:30:57Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1570195 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٧:٣٠، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) r6ksrmicd8ezpe4uibs48hd2fa7exz0 1 293860 1570211 2026-03-31T08:44:09Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570211 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میرزا شیرازی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570210 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161219091609/http://www.alanwar14.com/subject.php?id=122 بۆ http://www.alanwar14.com/subject.php?id=122 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٤٤، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 4hh6w2c7on0785y5nqul2ynptopg54j 0 293861 1570224 2026-03-31T10:15:24Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345694897|AGBO]]» 1570224 wikitext text/x-wiki '''AGBO''' (also known as '''AGBO Films''' and '''Gozie AGBO''') is an American independent [[ڕابواردن|entertainment]] company specializing in film and television production, and based in Downtown Los Angeles. The company is led by [[جۆ ڕوسۆ|Anthony and Joe Russo]] (known collectively as the Russo brothers), who founded it in 2017 along with Mike Larocca and Todd Makurath. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:کۆمپانیا ڕێکلامییەکان کە لە ٢٠١٦ دامەزراون]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] lm41sd9moujqccbbxyj0giketbv2qn8 1570225 1570224 2026-03-31T10:16:39Z Tessla 41338 شائەمراز 1570225 wikitext text/x-wiki '''ئەی جی بی ئۆ''' (ھەروەھا بە '''ئەی جی بی ئۆ فیلمز''' و '''گۆزی ئەی جی بی ئۆ''' ناسراوە) کۆمپانیایەکی [[ڕابواردن]]ی سەربەخۆی ئەمریکییە کە پسپۆڕە لە بەرھەمھێنانی فیلم و تەلەڤیزیۆن، و بنکەکەی لە داونتاونی لۆس ئانجلەسە. کۆمپانیاکە لەلایەن [[جۆ ڕوسۆ|ئەنتۆنی و جۆ ڕوسۆ]] (کە بە کۆمەڵ وەک براکانی ڕوسۆ دەناسرێن) سەرکردایەتی دەکرێت، کە لە ساڵی ٢٠١٧ لەگەڵ مایک لارۆکا و تۆد ماکورات دایانمەزراندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کۆمپانیا ڕێکلامییەکان کە لە ٢٠١٦ دامەزراون]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] o2wo1802ifsjn3vknnrfii8jktmagjh 0 293862 1570226 2026-03-31T10:18:36Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340632417|Richard Madden]]» 1570226 wikitext text/x-wiki '''Richard Madden''' (born 18 June 1986) is a Scottish actor. He was cast in his first role at age 11 and made his screen acting debut in 2000. He later began performing on stage whilst a student at the Royal Conservatoire of Scotland. In 2007, he toured with Shakespeare's Globe company as [[ڕۆمیۆ|Romeo]] in ''[[ڕۆمیۆ و جولیەت|Romeo and Juliet]]'', a role he reprised in the West End in 2016. Madden rose to fame with his portrayal of Robb Stark in the fantasy drama series ''[[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|Game of Thrones]]'' from 2011 to 2013. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Madden played Prince Kit in the romantic fantasy film ''Cinderella'' (2015) and Italian banker Cosimo de' Medici in the first season of the historical fiction series ''Medici'' (2016). In 2018, he gained acclaim for his performance as a police officer in the thriller series ''Bodyguard'', for which he won a [[خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب|Golden Globe Award]]. The following year, Madden was named one of the [[تایم ١٠٠|100 most influential people in the world]] by ''[[تایم (کۆوار)|Time]]'', and he had supporting roles as music manager John Reid in the biopic ''Rocketman'' and Lieutenant Blake in the war film ''[[١٩١٧ (فیلمی ٢٠١٩)|1917]]''. He has since starred as [[کەسایەتییەکانی جیھانی سینەماییی مارڤڵ|Ikaris]] in the [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ|Marvel Cinematic Universe]] superhero film ''[[نەمرەکان (فیلم)|Eternals]]'' (2021) and as a spy in the action thriller series ''Citadel'' (2023–present). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5natwmjvyh28x2kgcxkuxzkez8r1kr8 1570227 1570226 2026-03-31T10:19:38Z Tessla 41338 شائەمراز 1570227 wikitext text/x-wiki '''ڕیچارد مادن''' (لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٨٦) ئەکتەرێکی سکۆتلەندییە. لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لە یەکەم ڕۆڵیدا بەشداربوو و لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکەم دەرکەوتنی ئەکتەریی لەسەر شاشە ئەنجامدا. دواتر لە کاتی خوێندنیدا لە کۆنسێرڤاتۆری شاھانەی سکۆتلەندا دەستی بە نواندن لەسەر شانۆ کرد. لە ٢٠٠٧دا، لەگەڵ کۆمپانیای شێکسپیر گڵۆب گەشتێکی کرد وەک [[ڕۆمیۆ]] لە ''[[ڕۆمیۆ و جولیەت|ڕۆمیۆ و جوولییەت]]''دا، ڕۆڵێک کە لە ٢٠١٦دا لە وێست ئێند دووبارەی کردەوە. مادن بە ڕۆڵی ڕۆب ستارک لە زنجیرە درامای خەیاڵیی ''[[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|کایەی تەختە پاشایەتییەکان]]'' لە ٢٠١١ تا ٢٠١٣ بەناوبانگ بوو. مادن ڕۆڵی شازادە کیتی لە فیلمی خەیاڵیی ڕۆمانسیی سیندرێلا (٢٠١٥) و بانکداری ئیتاڵی کۆزیمۆ دی مێدیچی لە وەرزی یەکەمی زنجیرە خەیاڵییە مێژووییەکەی مێدیچی (٢٠١٦) گێڕا. لە ٢٠١٨دا، ستایشی زۆری بۆ نواندنەکەی وەک ئەفسەرێکی پۆلیس لە زنجیرە تریلەری بۆدیگارد بەدەستھێنا، کە بەھۆیەوە خەڵاتێکی [[خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]]ی بردەوە. ساڵی دواتر، مادن لەلایەن کۆواری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]''ەوە وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان]] ناونرا، و ڕۆڵی پاڵپشتی ھەبوو وەک بەڕێوەبەری مۆسیقا جۆن ڕید لە فیلمی ژیاننامەی ڕۆکێت مان و لیوا بلەیک لە فیلمی جەنگیی ''[[١٩١٧ (فیلمی ٢٠١٩)|١٩١٧]]''. لەو کاتەوە وەک [[کەسایەتییەکانی جیھانی سینەماییی مارڤڵ|ئیکاریس]] لە فیلمی سووپەرھیرۆی [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ]] بە ناوی ''[[نەمرەکان (فیلم)|نەمرەکان]]'' (٢٠٢١) و وەک سیخوڕێک لە زنجیرە تریلەری ئەکشنی سیتادێل (٢٠٢٣–ئێستا) بەشداری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i1l8j0u1ke5c6yw56t31ruhlgwfn35b 1570228 1570227 2026-03-31T10:19:55Z Tessla 41338 /* top */ 1570228 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕیچارد مادن''' (لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٨٦) ئەکتەرێکی سکۆتلەندییە. لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لە یەکەم ڕۆڵیدا بەشداربوو و لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکەم دەرکەوتنی ئەکتەریی لەسەر شاشە ئەنجامدا. دواتر لە کاتی خوێندنیدا لە کۆنسێرڤاتۆری شاھانەی سکۆتلەندا دەستی بە نواندن لەسەر شانۆ کرد. لە ٢٠٠٧دا، لەگەڵ کۆمپانیای شێکسپیر گڵۆب گەشتێکی کرد وەک [[ڕۆمیۆ]] لە ''[[ڕۆمیۆ و جولیەت|ڕۆمیۆ و جوولییەت]]''دا، ڕۆڵێک کە لە ٢٠١٦دا لە وێست ئێند دووبارەی کردەوە. مادن بە ڕۆڵی ڕۆب ستارک لە زنجیرە درامای خەیاڵیی ''[[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|کایەی تەختە پاشایەتییەکان]]'' لە ٢٠١١ تا ٢٠١٣ بەناوبانگ بوو. مادن ڕۆڵی شازادە کیتی لە فیلمی خەیاڵیی ڕۆمانسیی سیندرێلا (٢٠١٥) و بانکداری ئیتاڵی کۆزیمۆ دی مێدیچی لە وەرزی یەکەمی زنجیرە خەیاڵییە مێژووییەکەی مێدیچی (٢٠١٦) گێڕا. لە ٢٠١٨دا، ستایشی زۆری بۆ نواندنەکەی وەک ئەفسەرێکی پۆلیس لە زنجیرە تریلەری بۆدیگارد بەدەستھێنا، کە بەھۆیەوە خەڵاتێکی [[خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]]ی بردەوە. ساڵی دواتر، مادن لەلایەن کۆواری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]''ەوە وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان]] ناونرا، و ڕۆڵی پاڵپشتی ھەبوو وەک بەڕێوەبەری مۆسیقا جۆن ڕید لە فیلمی ژیاننامەی ڕۆکێت مان و لیوا بلەیک لە فیلمی جەنگیی ''[[١٩١٧ (فیلمی ٢٠١٩)|١٩١٧]]''. لەو کاتەوە وەک [[کەسایەتییەکانی جیھانی سینەماییی مارڤڵ|ئیکاریس]] لە فیلمی سووپەرھیرۆی [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ]] بە ناوی ''[[نەمرەکان (فیلم)|نەمرەکان]]'' (٢٠٢١) و وەک سیخوڕێک لە زنجیرە تریلەری ئەکشنی سیتادێل (٢٠٢٣–ئێستا) بەشداری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pt652epegx1bfsn2qjs4sn3u30pol2q 0 293863 1570229 2026-03-31T10:22:25Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345981203|Bodyguard (British TV series)]]» 1570229 wikitext text/x-wiki '''''Bodyguard''''' is a British [[فیلمی ھەستبزوێنی سیاسی|political thriller]] television series created and written by Jed Mercurio and produced by World Productions as part of ITV Studios for the [[بی بی سی|BBC]]. The six-part series centres around the fictional character of Police Sergeant David Budd (Richard Madden), a [[سوپای بەریتانیا|British Army]] war veteran suffering from PTSD, who is now working for the Royalty and Specialist Protection Branch of London's Metropolitan Police Service. He is assigned as the principal protection officer (PPO) for the ambitious Home Secretary Julia Montague (Keeley Hawes), whose politics he despises. The series draws attention to controversial issues such as government monitoring of private information and its regulation, the politics of intervention and terrorism, and PTSD.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Griffiths |first=Eleanor Bley |date=3 August 2018 |title=Meet the cast of ''Bodyguard'' on BBC1 |url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2018-08-03/bodyguard-bbc1-cast-tv-drama-series/ |journal=[[Radio Times]] |location=[[London]] |issn=0033-8060 |access-date=2 October 2018}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The series began broadcasting on [[بی بی سی وەن|BBC One]] on 26 August 2018,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hughes |first=Sarah |ڕێکەوت=12 August 2018 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/2018/aug/12/jed-mercurio-bodyguard-line-of-duty-keeley-hawes |ڕێکەوتی سەردان=2 October 2018 |issn=0261-3077}}</ref> achieving the highest viewing figures for a new BBC drama in the multichannel era and the highest BBC viewing figures since 2008. The BBC commissioned the series from the then-independent World Productions in 2016. Since ITV Studios Global Entertainment acquired the company in 2017, they have handled international distribution for the series. [[نێتفلیکس|Netflix]] agreed to a distribution deal to broadcast the show outside the United Kingdom and Ireland. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The series was met with critical acclaim, particularly for Madden's performance.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=D'Addario |first=Daniel |ڕێکەوت=2018-10-10 |ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/reviews/bodyguard-netflix-review-1202973825/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-06 |وێبگە=Variety |زمان=en}}</ref> The series received numerous award nominations including the Golden Globe Award for Best Television Series – Drama, with Madden winning the [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنی|Golden Globe Award for Best Actor – Television Series Drama]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/bodyguard |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-06 |وێبگە=www.goldenglobes.com |زمان=en}}</ref> At the 71st Primetime Emmy Awards, the series was nominated for Outstanding Drama Series.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2019/outstanding-drama-series |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-06 |وێبگە=Television Academy |زمان=en}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا]] [[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە حکوومەت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cm0ni3lgjffksr36c4acudgentnabkp 1570230 1570229 2026-03-31T10:23:32Z Tessla 41338 شائەمراز 1570230 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بۆدیگارد''' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[فیلمی ھەستبزوێنی سیاسی|تریلەری سیاسی]]ی بەریتانییە کە لەلایەن جێد مێرکیوریۆوە دروست کراوە و نووسراوە و لەلایەن وۆرڵد پرۆدەکشنز وەک بەشێک لە ئای تی ڤی ستۆدیۆز بۆ [[بی بی سی]] بەرھەمھێنراوە. زنجیرە شەش-بەشییەکە لە دەوری کەسایەتی خەیاڵیی پۆلیس سێرجێنت دەیڤید بەد (ڕیچارد مادن) دەسوڕێتەوە، کە ڤێتێرانێکی جەنگی [[سوپای بەریتانیا]]یە و دەیناڵێنێت بەدەست پی تی ئێس دییەوە، کە ئێستا لە لقی پاراستنی شاھانە و پسپۆڕی خزمەتگوزاری پۆلیسی میترۆپۆلیتانی لەندەن کار دەکات. ئەو وەک ئەفسەری پاراستنی سەرەکی (پی پی ئۆ) بۆ وەزیری ناوخۆی تەماحکار جوولیا مۆنتاگیو (کیلی ھاوس) دیاری دەکرێت، کە ڕقی لە سیاسەتەکانییەتی. زنجیرەکە سەرنج دەخاتە سەر بابەتە مشتومڕاوییەکانی وەک چاودێریکردنی زانیارییە تایبەتەکان لەلایەن حکوومەت و ڕێکخستنی، سیاسەتی دەستێوەردان و تیرۆریزم، و پی تی ئێس دی.<ref>{{بیرخستنەوەی gۆڤار |last=Griffiths |first=Eleanor Bley |date=3 August 2018 |title=Meet the cast of ''Bodyguard'' on BBC1 |url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2018-08-03/bodyguard-bbc1-cast-tv-drama-series/ |journal=[[Radio Times]] |location=[[London]] |issn=0033-8060 |access-date=2 October 2018}}</ref> زنجیرەکە لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٨ دەستی بە پەخش کرد لەسەر [[بی بی سی وەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hughes |first=Sarah |ڕێکەوت=12 August 2018 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/2018/aug/12/jed-mercurio-bodyguard-line-of-duty-keeley-hawes |ڕێکەوتی سەردان=2 October 2018 |issn=0261-3077}}</ref> کە بەرزترین ژمارەی بینەری بۆ درامایەکی نوێی بی بی سی لە سەردەمی فرە-کەناڵیدا و بەرزترین ژمارەی بینەری بی بی سی لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە بەدەستھێنا. بی بی سی لە ساڵی ٢٠١٦دا داوای بەرھەمھێنانی زنجیرەکەی لە وۆرڵد پرۆدەکشنز کرد کە ئەو کات سەربەخۆ بوو. لەو کاتەوەی ئای تی ڤی ستۆدیۆز گڵۆباڵ ئینتەرتەینمێنت لە ساڵی ٢٠١٧دا کۆمپانیاکەی کڕییەوە، ئەوان مامەڵەیان لەگەڵ دابەشکردنی نێودەوڵەتیی زنجیرەکەدا کردووە. [[نێتفلیکس]] لەسەر گرێبەستێکی دابەشکردن ڕێککەوت بۆ پەخشکردنی بەرنامەکە لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو و ئێرلەندا. زنجیرەکە ڕووبەڕووی ستایشی ڕەخنەگران بووەوە، بە تایبەتی بۆ دەدای مادن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=D'Addario |first=Daniel |ڕێکەوت=2018-10-10 |ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/reviews/bodyguard-netflix-review-1202973825/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-06 |وێبگە=Variety |زمان=en}}</ref> زنجیرەکە چەندین پاڵاوتنی خەڵاتی وەرگرت لەوانە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی – دراما، کە مادن [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنی|خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دراما]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/bodyguard |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-06 |وێبگە=www.goldenglobes.com |زمان=en}}</ref> لە ٧١ەمین خەڵاتەکانی ئێمی پرایم تایم، زنجیرەکە بۆ زنجیرە درامای نایاب پاڵێورا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2019/outstanding-drama-series |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-06 |وێبگە=Television Academy |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا]] [[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە حکوومەت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9nzzr75c8upo3n2qjb1f77axo4ld45s 1570232 1570230 2026-03-31T10:25:25Z Tessla 41338 1570232 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Bodyguard_tv_series_2018_titlecard.jpeg }} '''بۆدیگارد (پاسەوان)''' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[فیلمی ھەستبزوێنی سیاسی|تریلەری سیاسی]]ی بەریتانییە کە لەلایەن جێد مێرکیوریۆوە دروست کراوە و نووسراوە و لەلایەن وۆرڵد پرۆدەکشنز وەک بەشێک لە ئای تی ڤی ستۆدیۆز بۆ [[بی بی سی]] بەرھەمھێنراوە. زنجیرە شەش-بەشییەکە لە دەوری کەسایەتی خەیاڵیی پۆلیس سێرجێنت دەیڤید بەد (ڕیچارد مادن) دەسوڕێتەوە، کە ڤێتێرانێکی جەنگی [[سوپای بەریتانیا]]یە و دەیناڵێنێت بەدەست پی تی ئێس دییەوە، کە ئێستا لە لقی پاراستنی شاھانە و پسپۆڕی خزمەتگوزاری پۆلیسی میترۆپۆلیتانی لەندەن کار دەکات. ئەو وەک ئەفسەری پاراستنی سەرەکی (پی پی ئۆ) بۆ وەزیری ناوخۆی تەماحکار جوولیا مۆنتاگیو (کیلی ھاوس) دیاری دەکرێت، کە ڕقی لە سیاسەتەکانییەتی. زنجیرەکە سەرنج دەخاتە سەر بابەتە مشتومڕاوییەکانی وەک چاودێریکردنی زانیارییە تایبەتەکان لەلایەن حکوومەت و ڕێکخستنی، سیاسەتی دەستێوەردان و تیرۆریزم، و پی تی ئێس دی.<ref>{{بیرخستنەوەی gۆڤار |last=Griffiths |first=Eleanor Bley |date=3 August 2018 |title=Meet the cast of ''Bodyguard'' on BBC1 |url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2018-08-03/bodyguard-bbc1-cast-tv-drama-series/ |journal=[[Radio Times]] |location=[[London]] |issn=0033-8060 |access-date=2 October 2018}}</ref> زنجیرەکە لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٨ دەستی بە پەخش کرد لەسەر [[بی بی سی وەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hughes |first=Sarah |ڕێکەوت=12 August 2018 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/2018/aug/12/jed-mercurio-bodyguard-line-of-duty-keeley-hawes |ڕێکەوتی سەردان=2 October 2018 |issn=0261-3077}}</ref> کە بەرزترین ژمارەی بینەری بۆ درامایەکی نوێی بی بی سی لە سەردەمی فرە-کەناڵیدا و بەرزترین ژمارەی بینەری بی بی سی لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە بەدەستھێنا. بی بی سی لە ساڵی ٢٠١٦دا داوای بەرھەمھێنانی زنجیرەکەی لە وۆرڵد پرۆدەکشنز کرد کە ئەو کات سەربەخۆ بوو. لەو کاتەوەی ئای تی ڤی ستۆدیۆز گڵۆباڵ ئینتەرتەینمێنت لە ساڵی ٢٠١٧دا کۆمپانیاکەی کڕییەوە، ئەوان مامەڵەیان لەگەڵ دابەشکردنی نێودەوڵەتیی زنجیرەکەدا کردووە. [[نێتفلیکس]] لەسەر گرێبەستێکی دابەشکردن ڕێککەوت بۆ پەخشکردنی بەرنامەکە لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو و ئێرلەندا. زنجیرەکە ڕووبەڕووی ستایشی ڕەخنەگران بووەوە، بە تایبەتی بۆ دەدای مادن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=D'Addario |first=Daniel |ڕێکەوت=2018-10-10 |ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/reviews/bodyguard-netflix-review-1202973825/ |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-06 |وێبگە=Variety |زمان=en}}</ref> زنجیرەکە چەندین پاڵاوتنی خەڵاتی وەرگرت لەوانە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی – دراما، کە مادن [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنی|خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دراما]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/bodyguard |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-06 |وێبگە=www.goldenglobes.com |زمان=en}}</ref> لە ٧١ەمین خەڵاتەکانی ئێمی پرایم تایم، زنجیرەکە بۆ زنجیرە درامای نایاب پاڵێورا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2019/outstanding-drama-series |ڕێکەوتی سەردان=2020-07-06 |وێبگە=Television Academy |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا]] [[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە حکوومەت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tqy512aa3xkxrux3beiegczbaubmpbc 6 293864 1570231 2026-03-31T10:24:55Z Tessla 41338 {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = پۆستەری زنجیرە | سەرچاوە = ویکیپیدیای ئینگلیزی | وتار = پاسەوان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی بەریتانی) | چەندێتی = تەواو | ڕێزۆلووشنی کەم = بەپێی پێویست | مەبەست = بۆ باشترکردنی وتار | جێگۆڕی = نییە | زانیاریی تر = }} 1570231 wikitext text/x-wiki == کورتە == {{ھۆکاری بەکارھێنانی نائازاد | ناساندن = پۆستەری زنجیرە | سەرچاوە = ویکیپیدیای ئینگلیزی | وتار = پاسەوان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی بەریتانی) | چەندێتی = تەواو | ڕێزۆلووشنی کەم = بەپێی پێویست | مەبەست = بۆ باشترکردنی وتار | جێگۆڕی = نییە | زانیاریی تر = }} == مۆڵەتنامە == {{Non-free poster}} hn3nwaek6o60nqx212cfnso9ahgks3b 0 293865 1570233 2026-03-31T10:29:01Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343980527|Renfrewshire]]» 1570233 wikitext text/x-wiki '''Renfrewshire''' ({{IPAc-en|ˈ|r|ɛ|n|f|r|uː|ʃ|ɪər|,_|-|ʃ|ər}} {{Respell|REN|froo|sheer|,_-|shər}}; {{Langx|sco|Renfrewshire}}; {{Langx|gd|Siorrachd Rinn Friù}}) is one of the 32 council areas of Scotland. Renfrewshire is located in the west central Lowlands. It borders East Renfrewshire, [[گلاسگۆ|Glasgow]], Inverclyde, North Ayrshire and West Dunbartonshire, and lies on the southern bank of the River Clyde. The current council area of Renfrewshire was established in 1996. The town of Paisley is the area's main settlement and centre of local government. The area also contains the historic [[شارۆچکەی شارستان|county town]] of Renfrew. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The council area has the same name as the historic county of Renfrewshire, which had been abolished for local government purposes in 1975, but the modern council area only covers the central part of the historic county. The eastern part of the pre-1975 county is covered by the East Renfrewshire council area, and the western part by the Inverclyde council area. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ne8vzigt5841lhj0obks7rqtcap3k7o 1570234 1570233 2026-03-31T10:30:15Z Tessla 41338 شائەمراز 1570234 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێنفرووشایر''' یەکێکە لە ٣٢ ناوچەی ئەنجومەنی سکۆتلەندا. ڕێنفرووشایر لە ناوچە نزمەکانی ناوەندی ڕۆژاوا ھەڵکەوتووە. ھاوسنوورە لەگەڵ ئیست ڕێنفرووشایر، [[گلاسگۆ]]، ئینڤەرکلاید، نۆرس ئایرشایر و وێست دەمبارتۆنشایر، و لەسەر کەناری باشووری ڕووباری کلاید دایە. ناوچەی ئەنجومەنی ئێستای ڕێنفرووشایر لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە. شارۆچکەی پێیزلی نیشتەجێبوونی سەرەکی ناوچەکەیە و ناوەندی حکوومەتی خۆجێیییە. ناوچەکە ھەروەھا [[شارۆچکەی شارستان]]ی مێژوویی ڕێنفرووی تێدایە. ناوچەی ئەنجومەنەکە ھەمان ناوی شارستانی مێژوویی ڕێنفرووشایری ھەیە، کە بۆ مەبەستی حکوومەتی خۆجێیی لە ساڵی ١٩٧٥ ھەڵوەشێنرابووەوە، بەڵام ناوچەی ئەنجومەنی مۆدێرن تەنھا بەشی ناوەندی شارستانە مێژووییەکە دەگرێتەوە. بەشی ڕۆژھەڵاتی شارستانەکەی پێش ساڵی ١٩٧٥ لەلایەن ناوچەی ئەنجومەنی ئیست ڕێنفرووشایرەوە دەگیرێتەوە، و بەشی ڕۆژاوا لەلایەن ناوچەی ئەنجومەنی ئینڤەرکلایدەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jmyymzq3reuk4i7qzjh5a93grdznqxq 0 293866 1570236 2026-03-31T10:34:48Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345461976|2024 United Kingdom general election]]» 1570236 wikitext text/x-wiki A general election was held in the United Kingdom on 4 July 2024 to elect all 650 members of the House of Commons. The opposition [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|Labour Party]], led by [[کیەر ستارمەر|Keir Starmer]], won a landslide victory over the governing Conservative Party under Prime Minister [[ڕیشی سووناک|Rishi Sunak]], ending 14 years of Conservative government.<ref name="bbc.co.uk22">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 July 2024 |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 July 2024 |ڕێکەوتی سەردان=4 July 2024}}</ref> Labour secured 411 seats{{تێبینی|Including 43 [[Labour Co-op]] MPs}}{{تێبینی|The figure does not include [[Lindsay Hoyle]], the [[Speaker of the House of Commons (United Kingdom)|speaker of the House of Commons]], who was included in the Labour seat total by some media outlets. By long-standing convention, the Speaker severs all ties to their affiliated party upon being elected speaker.}} and a 174-seat majority, the third-best showing in the party's history and its best since 2001. The party's vote share was 33.7%, the lowest of any governing party on record, making this the least proportional general election in British history. They became the largest party in England, Scotland and Wales. The Conservatives suffered their worst-ever defeat, winning 121 seats with 23.7% of the vote and losing 251 seats, including those of the former prime minister [[لیز ترەس|Liz Truss]] and 12 Cabinet ministers.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Falconer |first=Rebecca |ڕێکەوت=5 July 2024 |ناونیشان=https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706032834/https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 July 2024 |ڕێکەوتی سەردان=5 July 2024 |وێبگە=Axios}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Smaller parties saw record support, with 42.6% of the total vote. The Liberal Democrats, led by Ed Davey, became the third-largest party with 72 seats, their best result ever and better than any Liberal Party result since 1923. Reform UK, led by Nigel Farage, won five seats and 14.3% of the vote, the third-highest vote share, and the [[پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز|Green Party]] won four seats. For both parties this was their best parliamentary result to date. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە In Scotland the Scottish National Party dropped from 48 to 9 seats, losing its status as Scotland's largest party.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Glover |first=Dominic |ڕێکەوت=5 July 2024 |ناونیشان=https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240707073454/https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 July 2024 |ڕێکەوتی سەردان=5 July 2024 |وێبگە=Courthouse News Service}}</ref> In Wales, Plaid Cymru won four seats. In Northern Ireland, which has a distinct set of political parties,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-06-10 |ناونیشان=https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240709100356/https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 July 2024 |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-09 |وێبگە=NI Conservatives}}</ref> [[شین فین|Sinn Féin]] retained seven seats; the first election in which an Irish nationalist party won the most seats in Northern Ireland. The Democratic Unionist Party dropped from eight to five seats. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Campaign issues included the economy, healthcare, housing, energy and immigration. There was relatively little discussion of Brexit, which was a major issue during the 2019 general election. This was the first general election under the Dissolution and Calling of Parliament Act 2022, the first with photo identification required to vote in Great Britain,{{تێبینی|In Northern Ireland, voter ID was already required at elections before it was introduced in the rest of the UK.}} and the first contested using the new constituency boundaries implemented following the 2023 review of Westminster constituencies. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4qf2wzdae5krdzm78al1wwgyoczpzj5 1570237 1570236 2026-03-31T10:36:40Z Tessla 41338 شائەمراز 1570237 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٦٥٠ ئەندامەکەی ماڵی کۆمۆنز. ئۆپۆزیسیۆن [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]، بە سەرکردایەتی [[کیەر ستارمەر]]، سەرکەوتنێکی گەورەی بەسەر پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوادا بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران [[ڕیشی سووناک]] بەدەستھێنا، کە کۆتایی بە ١٤ ساڵ لە حکوومەتی کۆنەپارێز ھێنا.<ref name="bbc.co.uk22">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=4 July 2024 |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 July 2024 |ڕێکەوتی سەردان=4 July 2024}}</ref> پارتی کرێکاران ٤١١ کورسی و زۆرینەی ١٧٤ کورسی مسۆگەر کرد، کە سێیەم باشترین ئەنجامە لە مێژووی پارتەکەدا و باشترینیانە لە ساڵی ٢٠٠١وە. ڕێژەی دەنگی پارتەکە ٣٣٫٧٪ بوو، کە نزمترین ڕێژەی ھەر پارتێکی فەرمانڕەوایە لە تۆمارەکاندا، ئەمەش وای کرد ئەمە کەمترین ھەڵبژاردنی گشتیی ڕێژەیی بێت لە مێژووی بەریتانیادا. ئەوان بوونە گەورەترین پارت لە ئینگلتەرا، سکۆتلەندا و وێڵز. کۆنەپارێزەکان تووشی خراپترین شکستی مێژوویی خۆیان بوون، ١٢١ کورسییان بە ٢٣٫٧٪ی دەنگەکان بردەوە و ٢٥١ کورسییان لەدەستدا، لەوانەش کورسییەکانی سەرۆک وەزیرانی پێشوو [[لیز ترەس]] و ١٢ وەزیری کابینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Falconer |first=Rebecca |ڕێکەوت=5 July 2024 |ناونیشان=https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706032834/https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=6 July 2024 |ڕێکەوتی سەردان=5 July 2024 |وێبگە=Axios}}</ref> پارتە بچووکەکان پاڵپشتییەکی پێوانەیییان بەخۆوە بینی، بە ٤٢٫٦٪ی کۆی دەنگەکان. لیبڕاڵ دیموکراتەکان، بە سەرکردایەتی ئێد دەیڤی، بوونە سێیەم گەورەترین پارت بە ٧٢ کورسی، کە باشترین ئەنجامیانە تا ئێستا و باشترە لە ھەر ئەنجامێکی پارتی لیبڕاڵ لە ساڵی ١٩٢٣وە. ڕیفۆرم یو کەی، بە سەرکردایەتی نایجل فاراج، پێنج کورسی و ١٤٫٣٪ی دەنگەکانی بردەوە، کە سێیەم بەرزترین ڕێژەی دەنگە، و [[پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز|پارتی سەوز]] چوار کورسی بردەوە. بۆ ھەردوو پارتەکە ئەمە باشترین ئەنجامی پەرلەمانییان بوو تا ئێستا. لە سکۆتلەندا پارتی نیشتمانیی سکۆتلەندا لە ٤٨ کورسییەوە بۆ ٩ کورسی دابەزی، و پێگەی خۆی وەک گەورەترین پارتی سکۆتلەندا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Glover |first=Dominic |ڕێکەوت=5 July 2024 |ناونیشان=https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240707073454/https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 July 2024 |ڕێکەوتی سەردان=5 July 2024 |وێبگە=Courthouse News Service}}</ref> لە وێڵز، پلاید کمری چوار کورسی بردەوە. لە ئیرلەندای باکوور، کە خاوەنی کۆمەڵە پارتێکی سیاسیی جیاوازە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-06-10 |ناونیشان=https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240709100356/https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 July 2024 |ڕێکەوتی سەردان=2024-07-09 |وێبگە=NI Conservatives}}</ref> [[شین فین]] حەوت کورسییەکەی پاراست؛ یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە تێیدا پارتێکی نەتەوەییی ئێرلەندی زۆرترین کورسی لە ئیرلەندای باکوور بباتەوە. پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات لە ھەشت کورسییەوە بۆ پێنج کورسی دابەزی. بابەتەکانی بانگەشە ئابووری، چاودێریی تەندروستی، نیشتەجێبوون، وزە و کۆچبەرییان دەگرێتەوە. گفتوگۆیەکی تا ڕادەیەک کەم لەسەر برێکزیت ھەبوو، کە بابەتێکی سەرەکی بوو لە کاتی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٩دا. ئەمە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو لەژێر یاسای ھەڵوەشاندنەوە و بانگکردنی پەرلەمانی ٢٠٢٢، یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە ناسنامەی وێنەدار بۆ دەنگدان لە بەریتانیای مەزن پێویست بوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە بە بەکارھێنانی سنوورە نوێیەکانی بازنەی ھەڵبژاردن کە دوای پێداچوونەوەی ٢٠٢٣ی بازنەکانی وێستمینستەر جێبەجێ کران، کێبڕکێی لەسەر کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6r4s8n1u0blaw2fvl48sxuc89qcue3c