ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 37 1570477 1565754 2026-03-31T23:07:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570477 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|پارێزگای کوردستان|‏کوردستان (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای کوردستان | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 400px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[ئێران]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوەندی پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[سنە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٬٦٠٣٬٠١١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]]ەکان | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]]، [[ھەورامی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]]ەکان | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]، [[شیعە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە =|وێنەی_ئاڵا=}} '''پارێزگای کوردستان''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[ئێران]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسێی [[پارێزگای ھەمەدان]] و [[زەنگان]]ە، لە باشوورەوە [[پارێزگای کرماشان]]، لە باکوورەوە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[پارێزگای سلێمانی]] [[ھەرێمی کوردستان]]. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦دا ١٬٦٠٣٬٠١١ کەس لە ٤٧١٬٣١٠ بنەماڵەدا دانیشتووی ھەبوو.<ref>https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-بە-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128025603/https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-بە-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |date=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[سنە]]یە و شارە گەورەکانی کە زۆرتر لە ٣٠ ھەزار کەس دانیشتوویان بێت بریتین لە: [[سەقز]]، [[مەریوان]]، [[بانە]]، [[قوروە]]، [[دیواندەرە]]، [[بیجاڕ]] و [[کامیاران]]. زۆربەی دانیشتووانی ئەم پارێزگا بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی]] و ژمارەیەکیش بە شێوەزارەکانی [[ھەورامی]] و [[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]] دەدوێن. == ناو == کوردستان پێکھاتووە لە دوو وشەی [[کورد]] و پاشگری (ستان) بە واتای شوێن. کوردستان شوێن و نیشتمانی کوردەکانە و ناوچەیەکە لە [[ڕۆژاوای ئێران]]. وشەی کوردستان بۆ یەکەمین جار بە شێوەیەکی فەرمی لە سەردەمی [[سەلجوقیەکان|سەلجووقییەکاند]]ا بەکار ھێنرا و لەو کاتەوە لە سەرچاوە جۆراوجۆرەکاندا دووبارە بووەتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20120113131032/http://www.kurdishglobe.net/displayArticle.jsp?id=8F45BFF7E739694E09A76D76AB92C3F8</ref><ref>https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php</ref> بە بڕوای زۆرێک لە مێژوونووسان، لە ھەزارەکانی پێش [[ئیسلام]]یشدا (لە نزیکەی ٥ ھەزار ساڵ لەمەوبەرەوە تا سەرەتای سەردەمی [[ئەشکانییەکان]])، کۆردۆئێنە، [[کاردۆخ]]، [[گۆتی]]، کاردا، بێت قاردو، [[کوردا]] و… ھەموویان وەکوو بەشێک لە ناوچە جیاوازەکانی ناوچە کوردنشینەکانی ئێستا تۆمار کراون.<ref>https://www.bartleby.com/topics/Minorities-Essay</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp. ، 1966. (see p.342)</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp. , Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp. ، 1985</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp. , Bouma Publishers, 1998.(see p.44)</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref> == جوگرافیا == پارێزگای کوردستان بە پانتایی ٢٩٬٥٠٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ئێران و ھاوسنووری وڵاتی [[عێراق]]، لە نێوان ٣٤ پلە و ٤٤ خولەک تا ٣٦ پلە و ٣٠ خولەکی پانیی باکوور و ٤٥ پلە و ٣١ خولەک تا ٤٨ پلە و ١٦ خولەکی درێژیی ڕۆژھەڵات لە ھێڵی نیوەڕۆی گرینیچەوە ھەڵکەوتووە، کە ئەم ڕووبەرە لە سەدا ١٬٧ی کۆی پانتایی وڵات پێک دەھێنێت و لە ڕووی گەورەیییەوە پلەی شازدەیەمینی لە وڵاتدا ھەیە. لە باکوورەوە بە پارێزگاکانی [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] و بەشێک لە [[زەنگان]]، لە باشوورەوە بە [[پارێزگای کرماشان]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە [[پارێزگای ھەمەدان]] و بەشێکی دیکە لە [[پارێزگای زەنگان]] و لە ڕۆژاواشەوە بە وڵاتی عێراق سنووردارە. ئەم پارێزگایە ٢٣٠ کیلۆمەتر سنووری وشکانیی ھاوبەشی لەگەڵ وڵاتی عێراقدا ھەیە. لەڕووی ئاووھەوا و سروشتەوە، پارێزگای کوردستان ناوچەیەکی [[شاخ]]اوییە کە [[دەشت]]ە بەرزەکان و [[دۆڵ]]ە پانەکانیش لە پانتایی ناوچەکەدا بڵاو بوونەتەوە. جیاوازیی بەرزیی نێوان بەرزترین و نزمترین خاڵەکانی پارێزگاکە دەگاتە نزیکەی ٢٤٠٠ مەتر. [[کێوی بەدر]] لە [[قوروە]] بە بەرزیی ٣٣١٠ مەتر بەرزترین و ناوچەی ئالۆت لە [[بانە]] بە بەرزیی نزیکەی ٩٠٠ مەتر، نزمترین خاڵی پارێزگاکەیە؛ کە ئەم جیاوازییە لە بەرزی و نزمی دا خۆی دەبێتە ھۆی دروستبوونی ئاووھەوای جیاواز. کوردستان مەودای لەگەڵ دەریادا زۆرە، بەڵام لە ڕێگەی دۆڵە قووڵە تێکچڕژاوەکانەوە، ڕێگەی بە ئاوە کراوەکانی جیھان لە باشوور و دەریاچەکانی باکوور وەک [[دەریای مازەندەران]] و [[دەریاچەی ورمێ]] ھەیە. سەرچاوەی زۆرێک لە ڕووبارە گەورەکان لە چیاکانی کوردستاندا ھەڵکەوتوون. == سیاسەت == === پێکھاتەی سیاسیی بەڕێوەبردنی پارێزگا === بەرزترین پۆستی کارگێڕی لە ھەر پارێزگایەکدا، پارێزگارە کە لەلایەن وەزیری ناوخۆوە دیاری دەکرێت و دەبێت لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە پەسەند بکرێت. لە ئێستادا ئارەش زڕەتەن لھۆنی پارێزگاری کوردستانە.<ref>https://www.kebnanews.ir/news/490833/</ref><ref>https://rozanonline.ir/fa/tiny/news-1833{{بەستەری مردوو|url=https://rozanonline.ir/fa/tiny/news-1833 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەنجومەنی ئیسلامیی پارێزگای کوردستان بەرزترین دامەزراوەی بڕیاردانە لە پارێزگاکەدا. ئەم ئەنجومەنە بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٣٧٢ ([[ڕۆژژمێری ھەتاوی|ھەتاوی]]) پێکھێنرا. ئەم ئەنجومەنە بەپێی ماددەی ١١ی «یاسای پێکھاتەکان، ئەرک و دەسەڵاتەکان و ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ئیسلامییەکانی وڵات و ھەڵبژاردنی سەرۆک شارەوانییەکان»، لە نوێنەرانی ھەڵبژێردراوی ئەنجومەنی شارستانە سەر بە پارێزگاکە پێک دێت، کە لە قۆناغی یەکەمدا بە زۆرینەی ڕەھای دەنگەکان و لە ئەگەری بەدەستنەھێنانی زۆرینەی دەنگەکاندا، لە قۆناغی دووەمدا بە زۆرینەی ڕێژەیی لە نێوان ئەندامانی ئەنجومەنی [[شارستان]] ھەڵدەبژێردرێن و دەناسێندرێن. لە ئەنجومەنی ئیسلامیی پارێزگای کوردستانەوە، ٢ کەس وەکوو نوێنەری پارێزگا بۆ ئەندامێتی لە ئەنجومەنی باڵای پارێزگاکان ھەڵدەبژێردرێن. لە ئێستادا و لە سەرماوەزی ١٤٠١ەوە [[وەحید ڕەزایی]] و [[ھیوا محەممەدی]] سەرۆک و جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی ئیسلامیی پارێزگای کوردستانن و [[کەیوان وەیسیان]] و [[عارف محەممەدخان]]یش دوو نوێنەری پارێزگای کوردستانن لە ئەنجومەنی باڵای پارێزگاکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://shoraha.org.ir/fa-IR/DouranPortal/4666/page/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708020506/http://shoraha.org.ir/fa-IR/douranportal/4666/page/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.shoraha.org.ir/news/1400102513148</ref> پارێزگای کوردستان ھەروەھا ٦ نوێنەری لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|مەجلیسی شوورای ئیسلامی]]دا ھەیە کە وەکوو نوێنەرانی خەڵکی ٥ بازنەی ھەڵبژاردنی ئەم پارێزگایە لە دەسەڵاتی یاسادانانی کۆماری ئیسلامیی ئێراندا ھەژمار دەکرێن. بازنەی ھەڵبژاردنی سنە، [[دیواندەرە]] و [[کامیاران]] ٢ نوێنەری ھەیە و بازنەکانی ھەڵبژاردنی [[بیجاڕ]]، [[سەقز]] و [[بانە]]، [[قوروە]] و [[دێولان]] و [[مەریوان]] و [[سەوڵاوا]] ھەریەکەیان ١ نوێنەریان لە مەجلیسی شوورای ئیسلامیدا ھەیە کە بە گشتی لە سەدا ٢٫٠٦ی کورسییەکانی ئەم مەجلیسە پێک دەھێنن. نوێنەرانی مەجلیس لە ھەر خولێکدا «کۆڕی نوێنەرانی پارێزگای کوردستان لە مەجلیسی شوورای ئیسلامی» پێک دەھێنن و پاش کۆتاییھاتنی خولی نوێنەرایەتیی خۆشیان ھێشتا وەک ئەندامی «کۆڕی نوێنەرانی پارێزگای کوردستان لە خولەکانی مەجلیسی شوورای ئیسلامی» دەمێننەوە.<ref>https://www.shoraha.org.ir/news/1400111313512</ref><ref>https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/جدول207حوزهانتخابیهمجلسدهم.pdf</ref> جگە لەم پۆستە کارگێڕییانە، نوێنەری ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە پارێزگای کوردستانیش بە ناونیشانی «نوێنەری وەلی فەقیھ لە پارێزگای کوردستان» ڕۆڵی لە بڕیاردانەکاندا ھەیە. لە ئێستادا و لە ١٢ی [[خەرمانان]]ی ١٣٩٩ەوە، نوێنەرایەتیی وەلی فەقیھ لە پارێزگای کوردستان لە ئەستۆی [[عەبدولڕەزا پوورزەھەبی]]یە کە ھاوکات بەڕێوەبەری ناوەندی گەورەی ئیسلامیی ڕۆژاوای ئێرانە. ھەڵبژاردنی پێشنوێژەکانی ناوەندی پارێزگا و شارستانەکانی سەر بە پارێزگا لە ئەستۆی نوێنەری وەلی فەقیھ لە پارێزگاکەدا. پارێزگای کوردستان لە [[مەجلیسی خوبرەگان]]ی ڕێبەریشدا ٢ نوێنەری ھەیە کە لە ناو مامۆستایانی ئایینیی [[سوننە]]دا ھەڵدەبژێردرێن.<ref>https://www.leader.ir/fa/content/24601</ref><ref>https://www.irna.ir/xjPWMN</ref> == مێژوو == پارێزگای کوردستان لە مێژەوە شوێنی نیشتەجێبوونی [[مرۆڤ]] و [[شارستانیەت]] بووە، کە نموونەی ئەوەش شارە کۆنەکانی وەکوو [[سەقز]] و [[قوروە]]یە. پارێزگای کوردستان بەشێکە لەو سەرزەمینەی کە لە ڕۆژھەڵاتی سەرزەمینی [[مادەکان]]دا بە ناوەکانی پارسوا یان پرسوا لە بەردنووسە [[ئاشووری]] و [[ئورارتوو]]یییەکاندا تۆمار کراوە، و بەپێی شوێنەوارە مێژوویییە بەجێماوەکان و گەنجینەی زێویە، قەڵا و کۆشکی زێویە ناوەندی حکوومەت و پایتەختی مادەکان بووە. پارسوا ناوی ناوچەیەک بوو لە شارستانی سنە کە لە ٢٧ ناوچەی کەمدانیشتوو پێکھاتبوو و بە ژینگەی کۆنی ھۆزەکانی پارس ھەژمار دەکرا. یەکەمین ئاماژەی مێژوویی بۆ پارسوا لە ھێرشی [[شەلمەنەسەری سێیەم]] لە بەردنووسێکدا بۆ ساڵی ٨٣٧ی [[پێش زایین]] دەگەڕێتەوە. لە باکوورەوە بە ئورارتوو، لە ڕۆژاواوە بە ئاشوور و لە باشوور و باشووری ڕۆژاواوە بە [[ئیلام]] و [[سوومەر]] کۆتایی دەھات. لە سەرەتادا ھۆزە [[ئاریاییەکان]] لە ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] نیشتەجێ بوون. ژمارەیەک لەوان لە ڕۆژھەڵاتی دەریاچەکەدا نیشتەجێ بوون و ناویان نا «ئامادای» و ئەو بەشەش کە لە ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێ بوو، بە پارسوا (پارسووما) دەناسرا. گرووپی یەکەم دەوڵەتی مادەکانیان دامەزراند و گرووپی دووەم دەسەڵاتی بەھێزی [[ھەخامەنشییەکان]]یان پێکھێنا. بە سەرنجدان بە دەقی نووسراوەکەی [[داریووش]] لە تەختی جەمشید و بێستوون، دەوڵەتی پاشایەتیی مادەکان لە ناوچەی ھەخامەنشی لە ساڵی ٥٥٠ی پێش زایین ھەڵکەوتووە و سەرزەمینی مادەکان بوو بە یەکێک لە ویلایەتەکانی دەوڵەتی ھەخامەنشی.<ref>https://web.archive.org/web/20090223070214/http://tourism.ostan-kd.ir/details.aspx?pageId=item_0_0</ref><ref>https://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/images/maps/MiddleEastParsa700.jpg</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Cambridge_History_of_Iran.html?hl=ar&id=BBbyr932QdYC#v=onepage&q=Parsua&f=false</ref> === ھەڵکەوتەی پارسوا لە ڕووانگەی مێژوونووسانەوە === پارسوا لە باشوورتری [[زێی بچووک]] و لە دیالەی سەروودا ([[سیروان]]) ھەڵکەوتبوو و لە لایەکەوە لەگەڵ ناوچە جیاوازەکانی نامار و تووپ لیاش لە دیالەی ناوەڕاست و خواروو و لە لایەکی دیکەشەوە لەگەڵ ماننا و ناوچە جیاوازەکانی نزیک لە ماننا و لە کۆتاییشدا لەگەڵ ناوچە جیاوازەکانی ماد ھاوسنوور بوو. ھەروەھا لە بەردنووسە ئورارتوویییەکانەوە دیارە کە پارسوا لە نێوان ماننا و سەرزەمینی بابلیی ناماردا ھەڵکەوتبوو. لە کۆی ئەم خاڵانەی سەرەوە دەرەنجامی ئەوە بەدەست دێت کە دەبێت لە سنووری کوردستان و شارستانی سنەی ئێستادا بەدوای پارسوادا بگەڕێین. [[دیاکۆنۆڤ]] لە بەرھەمەکەی خۆیدا بە ناوی «مێژووی ماد» دەنووسێت: بەشی سەرووی [[ڕووباری دیالە]] و لق و پۆپەکانی لە سێگۆشەی شارەکانی ئێستای [[سلێمانی]]، [[سەرپێڵی زەھاو]] و سنە لە ناوەڕاستی سەدەی نۆیەمی پێش زایینەوە بە پارسوا ناودێر کراوە. لەکاتی دەسەڵاتداریی [[ھەخامەنشییەکان]]ەوە، لە ناوچەکانی [[پارسەکان]] و [[ساسانییەکان]]، ویلایەتی [[مادەکان]] وەکوو یەکێک لە ویلایەتەکانی ئێرانی کەونارا بە ناوی «ماھ» دەناسرا. ئەم ویلایەتە پێکھاتبوو لە دوو بەشی «ماھی خواروو»یان ڕازی ماھ و «ماھی سەروو»یان نەھاوەند ماھ. لە سەردەمی پێش [[ئیسلام]]دا سەرزەمینی مادەکان بە «مای»یان «ماھ» ناودەبرا. ناوچەی پارێزگای کوردستان (ئەردەڵان) لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا پێکھاتبوو لە ٩ شاری گەورە: سنە، سەقزی سوڵتانیی ئەردەڵان، [[گەڕووس]]، [[ئەلکا]]، [[زەڕین کەمەر]]، [[تەغامین]]، [[خوڕخوڕە]]، [[پاوە]] و [[ھەورامان]]، [[ئەلکای بانە]]، [[قەڵازەڵام]] و [[پاڵنگان]]. دەسەڵاتدارانی سەربەخۆ بۆ ھۆزە گەورەکان دیاری دەکران. === سەردەمی ھاوچەرخ === بەپێی ڕەشنووسی ژمارە ١٢٧٥ لە ٩ی سەرماوەزی ١٣١٦ ([[ڕۆژژمێری ھەتاوی|ھەتاوی]])، ئێران بۆ شەش بەش دابەش کرابوو. پارێزگای ڕۆژاوا پێکھاتبوو لە شارەکانی کوردستان، [[کرماشان]]، [[گەڕووس]]، [[باوەندپوور]] ([[کەڵھوڕ]])، [[پشتکێو]]، ھەمەدان، [[مەلایێر]]، [[خوڕەمشار]]، [[ئابادان]]، [[خوزستان]] و [[کۆھگیلوویە]]. لە ساڵی ١٣٣٥ بەپێی فەرمانی ئەنجومەنی وەزیران، کوردستان لە پارێزگای پێنجەم جیا کرایەوە و پارێزگای کوردستانی پێکھێنا. شارەکانی پارێزگاکەش [[سنە]]، [[بیجاڕ]]، [[سەقز]] و [[قوروە]] بوون.<ref>http://ostan-kd.ir/?p=77</ref> بەپێی بڕیارنامەی ٤٠٠٤/٤٥٦٢٩/ی ئەنجومەنی وەزیران کە لە دابەشکارییەکانی وڵاتدا لە ساڵی ١٣٣٧ی ھەتاویدا کرا، شاری قوروە لە [[پارێزگای ھەمەدان]] جیا کرایەوە و خرایە سەر پارێزگای کوردستان.<ref>«تقسیمات استانی شورای وزرا به پیشنهاد شماره ۴۰۰۴/۴۵۶۲۹/ل شهر قروه از استان همدان منتزع شد و به استان کردستان ملحق گردید.» قانون تقسیمات کشور و اصلاح قانون ڕاجع به محصلین کلاس اختصاصی وزارت داخله بازبینی‌شده در ۲۱ دسامبر ۲۰۱۸ وبگاه شهرهای ایران.</ref> پارێزگای کوردستان لە [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٣٥٧دا]] ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو و دوای ھاتنە سەر دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامیش، شوێنی [[سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)|تێکھەڵچوونی نێوان ھێزە کوردییەکان و حکوومەتی نوێ]] بوو. لە ماوەی [[شەڕی ئێران و عێراق]]یشدا پارێزگای کوردستان چەندین جار لەلایەن ھێزە سەربازییەکانی عێراقەوە بۆردوومان کرا و نزیکەی ٤٥٠٠ کەس لە دانیشتووانی ئەم پارێزگایە لەلایەن سوپای عێراقەوە کوژران.<ref>https://kurdpress.com/news/3234/چهره-شوم-جنگ-28-دی-ماه-سنندج-و-وظیفه-امروز-منصور-اولی</ref> == سروشت و ژینگە == === ئاووھەوا === ئاووھەوای کوردستان لەژێر کاریگەریی بارستە ھەوا گەرم و شێدارەکانی [[دەریای ناوین]]ە کە ئەم بارستانە دەبنە ھۆی بارانبارین لە [[بەھار]] و بەفربارین لە [[زستان]]ەکاندا. ئەم بارستە ھەوایانە لە [[زەریای ئەتڵەسی]] و دەریای ناوینەوە بە بەرکەوتنیان بە بەرزایییەکانی [[زاگرۆس]] بەشێکی بەرچاو لە شێ بە شێوەی بەفر و بارانی پەرشوبڵاو لەم ناوچەیەدا دادەبارێنن. ژمارەی ڕۆژەکانی سەھۆڵبەندان ١٠٩ ڕۆژە و ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە لە بارودۆخی ئاسایی ئاووھەوادا یەکسانە بە ٥٠٠ ملیمەتر. [[سەقز]] وەک یەکێک لە ساردترین شارەکانی [[ئێران]]، زۆرترین ڕۆژەکانی سەھۆڵبەندانی لە ساڵدا ھەیە و زۆرترین ڕێژەی بارانبارین لە پارێزگاکەدا پەیوەندیی بە شارەکانی [[مەریوان]] و [[بانە]]وە ھەیە بە نزیکەی ٨٠٠ ملیمەتر لە ساڵێکدا، و کەمترین ڕێژەی بارانبارین لە ناوچەی ڕۆژھەڵات نزیکەی ٤٠٠ ملیمەتر و لە بەشی ناوەندی پارێزگا واتە سنە نزیکەی ٥٠٠ ملیمەترە لە ساڵێکدا. دزەکردنی بارستە شێدارەکانی زستانە و بەھارە لە مەریوان و [[دەریاچەی زرێبار]] کاریگەرییەکی زۆری لە شێدار و مامناوەندبوونی ھەوای ئەم ناوچەیەدا ھەیە. ڕێژەی شێ و بارانبارینی گونجاو بووەتە ھۆی دروستبوونی دارستانە چڕەکانی بەڕوو و جۆرە جیاوازەکانی دارە دارستانییەکان. لە ڕۆژاوای پارێزگاکەدا ڕێژەی بارانبارین زیاترە لە ناوچەکانی تر. وەرزی ھاوین کەمترین بارانبارینی ھەیە. ھەوای پارێزگاکە لە ھاویندا گەرم و لە زستاندا ساردە. کوردستان بەھۆی ئاووھەوا بێوێنەکەیەوە توانایەکی زۆری بۆ ڕاکێشانی گەشتیار ھەیە. === زەویناسی === ڕۆژھەڵاتی پارێزگاکە لە کۆتایییەکانی سەردەمی سێیەم و بەتایبەتی لە ناوەڕاستی میۆسێن بەھۆی تەقینەوە [[گڕکان]]ییەکان و توندیی جووڵە چرچبوونەکان لە پەراوێزەکاندا، بووەتە شێوەی حەوزێکی نیشتووی تا ڕادەیەک سەربەخۆ کە ئاوی بەرزایییەکانی دەوروبەر، بەتایبەتی سەرزەمینە بەرزەکان و شیستییەکانی ڕۆژاوا دەڕژانە ناوی. لە پلیۆسێندا ئەم حەوزە وەکوو حەوزە ھاوشێوەکانی ناوخۆی بانەی ئێران بەھۆی ڕەنگدانەوەی جووڵە شاخ دروستکەرەکان یان زەوی دروستکەرەکان بەرز بووەتەوە و لە ئاو ھاتووەتە دەرەوە؛ بۆیە یەکەمین تۆڕی ئاوە ڕووانەکان کە لە ڕابردوودا دەڕژانە ئەم حەوزە، دەستبەجێ دوای ھاتنەدەرەوەی نیشتووەکان لە ئاو، لە ناوچەکەدا دەستی بە چالاکی کردووە و بە لەبەرچاوگرتنی لێژایی ڕواڵەتیی نیشتووەکان لە ڕۆژاواوە بۆ ڕۆژھەڵات لە یەک لقدا ڕووی کردووە کە ئەمڕۆ ئێمە بە ناوی قزڵ ئوزەن دەیناسین.<ref>محمودی، فرج‌الله (آذر ۱۳۵۲). «آب‌وهوا». پژوهش‌های جغرافیایی (۹): ۱۷.</ref> === چیاکان و لووتکەکان === لە پارێزگای کوردستاندا بەرزایی، بنار و زنجیرەچیای جۆراوجۆر بوونیان ھەیە. زنجیرەچیاکانی ڕۆژاوای وڵات بە شێوەی زنجیرەی ھاوتەریب، تەواوی پانتایی پارێزگاکەیان گرتووەتەوە و سنووری سروشتیی پارێزگاکە پێک دەھێنن. لەم ناوچە شاخاوییانەدا سەھۆڵچیاکان، لووتکە بەرزەکان و کانییەکی زۆر بوونیان ھەیە. بناری ناوچە شاخاوییەکان، بەتایبەتی ناوچەکانی نزیک لە شارەکان ([[ئاویەر]]، کێوی ئاربابا، [[شاھۆ]]) لە باشووری پارێزگاکەدا خاوەنی داپۆشراوییەکی بەرفراوانی دارستان و لەوەڕگەن. گرنگترین چیاکانی پارێزگای کوردستان کە زیاتر لە ٢٨٠٠ مەتر بەرزن بریتین لە: کێوی کۆچسار، کێوی نەکرۆز لە ڕۆژاوای سەقز نزیک گوندی میرەدێ، کێوی شێخ مەعرووف، کێوی پەنجەعەلی (بە بەرزیی ٢٩٤٠ مەتر کێوی حەوت سوار لە باشووری ڕۆژھەڵاتی دێولان و باشووری ڕۆژاوای [[قوروە]] لە تەنیشت گوندی کەنگەرەی ٣٥ کیلۆمەتری قوروە)، کێوی کانی چەرمە، کێوی ئەڵقەمسیر، کێوی سناسەرە، کێوی میانە، کێوی مزگەوت میرزا، کێوی مەلاکاوو، کێوی حوسێنبەگ، کێوی پیازە، کێوی تەخت، کێوی ھۆعالیداغ، ھەوارەبەرزە، کێوی چەرخلان، کێوی سیراجەددین، و زنجیرەچیای چلچەمە لە نزیک گوندی ئیسحاق ئاوای و کانێعمەتی سەقز. بەرزترین لووتکە لە پارێزگای کوردستاندا لووتکەی بەدرە کە لە ناوچەی چواردۆڵی شارستانی قوروە ھەڵکەوتووە و ٣٣١٠ مەتر بەرزە.<ref>https://kurdpress.com/news/9366/بدر-قروه-به-عنوان-مرتفع-ترین-قله-در-کردستان-معرفی-شد</ref> کێوی عەواڵانی نشوور بە بەرزیی ٢٩٧٠ مەتر کانیگەلێکی پڕئاوی ھەیە. بەرزایییەکانی تەتە لە ناوچەی [[ھەورامان]] لە ڕۆژاوای پارێزگاکەش یەکێکە لە بەرزترین ملەکانی پارێزگای کوردستان و ڕێگای گەیاندنە بە [[پارێزگای کرماشان]] کە ھەموو ساڵێک بۆ ماوەی نزیکەی ١٥٠ ڕۆژ بەھۆی بەفر و بەرزیی زۆرەوە دادەخرێت. بەرزایییەکانی ڕۆژاوای پارێزگا وەکوو ھێڵی سنووریی ھەردوو وڵاتی ئێران و [[عێراق]] دیاری کراوە. == دانیشتووان == ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای کوردستان لەسەر بنەمای سەرژمێریی گشتیی دانیشتووان و خانووبەرەی ساڵی ١٣٩٥ی ھەتاوی یەکسان بە ١٬٦٠٣٬٠١١ کەس بووە. لەم ڕێژەیە لە سەدا ٣٥ لە گوندەکان و لە سەدا ٦٥ لە شارەکاندا دەژین. چڕیی ڕێژەیی دانیشتووان یەکسانە بە ٥٢٫١ کەس لە یەک کیلۆمەتری چوارگۆشەدا. چڕترین و پڕدانیشتووترین شارستانیش، [[شارستانی سنە]]یە. === زمان === زۆرینەی خەڵکی پارێزگای کوردستان بە زمانی [[کوردی]] و بە شێوەزارە جیاوازەکان قسە دەکەن. لە پارێزگای کوردستاندا بە شێوەزارەکانی [[سۆرانی]]، [[ھەورامی]] و [[کوردیی باشووری]] قسە دەکرێت. پڕئاخێوترین شێوەزاری کوردی لە پارێزگای کوردستاندا «سۆرانی»یە کە شێوەزارەکانی [[ئەردەڵانی]]، [[سەقزی]]، [[جافی]]، [[موکریانی]] و [[بابانی]] لەم شێوەزارە لە پارێزگاکەدا قسەی پێ دەکرێت. ھەروەھا [[کوردیی باشووری]] بە شێوەزاری [[گەڕووسی]] لە شارستانەکانی [[بیجاڕ]] و [[قوروە]]، و [[ھەورامی]] لە شارستانەکانی [[سنە]]، [[مەریوان]]، [[سەوڵاوا]]، [[کامیاران]] و قوروەش لە پارێزگای کوردستاندا قسەی پێ دەکرێت.<ref>http://chap.sch.ir/books/8182</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200928135829/https://kurdestan.ict.gov.ir/fa/kordestanprovince/generalinfo/history-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86</ref><ref>https://atlas.uok.ac.ir/about.aspx</ref> سەرەڕای زمانی کوردی، کەمینەیەک لە ئاخێوەرانی [[فارسی]] زمان و [[تورکی]] زمانیش لە پارێزگای کوردستاندا دەژین. ئازەرییە تورکی زمانەکانی کوردستان لە شارستانەکانی [[بیجاڕ]] و [[قوروە]] دەژین.<ref>https://web.archive.org/web/20131014040836/http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=2396</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130808090412/http://www.ghorveh.gov.ir/Default.aspx?TabID=62</ref> === ئایین و مەزھەب === زۆرینەی خەڵکی ئەم پارێزگایە مسوڵمانی [[سوننە]] و [[مەزھەبی شافیعی|شافیعی]] مەزھەبن و لە جێبەجێکردنی دابونەریت و ڕێوڕەسمە ئایینییەکاندا پەیڕەوی لە فیقھی شافیعی دەکەن. ھەروەھا گرووپێکیش پەیڕەوی مەزھەبی [[شیعە]]ن کە زۆرینەیان لە ڕۆژھەڵاتی پارێزگاکەدا نیشتەجێن. سەرەڕای ئەمانە، گرووپە بچووکەکانیش بە پەیڕەویکردن لە ئایینەکانی تر وەکوو [[جوولەکە]]، [[مەسیحی]]، [[یارسان]]، [[بەھایی]] و مەزھەبەکانی دیکە لەم پارێزگایەدا دەژین.<ref>http://chap.sch.ir/books/7625</ref> == شارستانەکان == پارێزگای کوردستان دە شارستانی ھەن: {{نەخشەی پارێزگای کوردستان}} === دانیشتووان === شارستانەکانی پارێزگای کوردستان بەپێی دانیشتوو بەم شێوەیە ڕیزبەندی کراون: {| class="wikitable sortable" |- ! ڕێژە!! شارستان!! ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦) |- |١ || [[شارستانی سنە|سنە]] || ٥٠١٬٤٠٢ |- |٢ || [[شارستانی سەقز|سەقز]] || ٢٢٦٬٤٥١ |- |٣ || [[شارستانی مەریوان|مەریوان]]|| ١٩٥٬٢٦٣ |- |٤ || [[شارستانی بانە|بانە]] || ١٥٨٬٦٩٠ |- |٥ || [[شارستانی قوروە|قوروە]] || ١٤٠٬١٩٢ |- |٦ || [[شارستانی کامیاران|کامیاران]] || ١٠٢٬٨٥٦ |- |٧ || [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]]|| ٨٩٬١٦٢ |- |٨ || [[شارستانی دیواندەرە|دیواندەرە]] || ٨٠٬٠٤٠ |- |٩ || [[شارستانی دێولان|دێولان]] || ٦٤٬٠١٥ |- |١٠ || [[شارستانی سەوڵاوا|سەوڵاوا]] || ٤٤٬٩٤٠ |- | || '''سەرجەمی دانیشتووان''' || ١٬٦٠٣٬٠١١ |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگاکانی کوردستان]] * [[پارێزگاکانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Kurdistan Province}} {{پارێزگای کوردستان}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران|کوردستان|پارێزگای سنە}} [[پۆل:پارێزگای کوردستان|*]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|کوردستان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|کوردستان]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:نیشتنگە کوردییەکان]] fqnf4rarmmqf9qzjfpuaz120nr03zp3 0 50 1570491 1475322 2026-04-01T02:39:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570491 wikitext text/x-wiki {{پێشمەرگە}} '''پێشمەرگە''' ({{بە کوردیی باکووری|Pêşmerge}}) وشەیەکی [[کوردی]]یە بۆ شەڕکەرە [[کوردەکان]] کە ھەندێک بە شەڕکەرانی ئازادی ناویان دەبەن. وشەکە بە مانای «ئەوانەی کە مەرگی خۆیان پێش ھەموو شتێک خستووە لە پێناو پاراستنی نیشتیمان» دێت و ھێزەکانی پێشمەرگەی [[ھەرێمی کوردستان]] بە نزیکەیی لەو کاتەوە ھەیە کە جوڵانەوەی کوردەکان بۆ سەربەخۆیی لە سەرەتای ساڵانی [[١٩٢٠]]دا دەستی پێکردووە، ئەمەش دوا بەدوای ڕووخانی ھەردوو ئیمپراتۆریی [[عوسمانی]] و [[قاجاڕ]] بوو کە ناوچەکانی کوردستان لەژێر دەستیاندا بوو. ئەم ناوەش بۆ یەکەمین جار لەلایەن [[کۆماری کوردستان]] لە ساڵی ١٩٤٦ بۆ ناوی سەربازان و چەکدارانی کورد بەکار ھاتووە. کە لەلایەن چایچییەکەی قازی محەممەد پێشنیار کرا، پاشان بە ناوێکی گونجاو ھەڵبژێردرا. ھێزەکانی پێشمەرگە ڕۆڵێکی بەرچاویان بینی لەگەڵ [[ھێزی ئەرکی ھاوبەشی تێکەڵ – ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی|ھێزی ھاوپەیمانان]] لە شەڕی دژی حکومەتی [[بەعس]] لە [[باشووری کوردستان]]؛ ھەروەھا ڕۆڵی سەرەکیی ھەبوو لە پاککردنەوەی عیراق و باشووری کوردستان لە داعش. == وشەناسی == مێژووناسی کورد [[کەریم زەند]] دەڵێت: {{وتە١|لە سەردەمی [[کۆماری کوردستان]]دا، بە فەرمانی پێشەوا [[قازی محەممەد]] لیژنەیەک دانرا بە مەبەستی دۆزینەوەی ناوێک بۆ ھێزی کوردیی، لیژنەکە بریتی لە [[ھەژار|ھەژار موکریانی]]، [[ھێمن موکریانی]]، [[محەمەد تۆفیق وردی]] و [[کەریم زەند]] بوو. ئەم لیژنەیە لە دانیشتنێکی تایبەتدا، گەلێک ناویان تاوتوێ کردووە. لیژنەکە ھەر لە مشتومڕدا بوون کە لە ناکاو خزمەتگوزارێک کە لەوێ بووە و بەردەستیی دەکردن و ناوی میرزای ڕەشیدی بوو گوتی: ئاغایان دەبینم ئێوە کاژێرێکی تەواو خەریکن کە ناوێکی شیاو بدۆزنەوە، لە کاتێکدا ئێمە ناوی پێشمەرگەمان ھەیە، لەمێژە بەکاربراوە. لیژنەکە ناوەکەیان بە شادومانییەوە وەرگرت و ناوی پێشمەرگەیان پێشکەشی پێشەوای مەزن کرد، ئەویش زۆر لای پەسەند بوو و ناوی پێشمەرگە بە فەرمیی ناسرا.}} == پێکھاتە == * [[پارتی دیموکراتی کوردستان#لقی سەربازی|پارتی دیموکراتی کوردستان]]، ٦ یەکینە ([[لەشکەری ٨٠|یەکەی ٨٠]]، [[زێرەڤانی]]، [[پێشمەرگەی ڕۆژ]]، [[ھێزی پاراستنی ئێزیدخان|ھێزەکانی پاراستنی ئێزیدخان]]، [[تیپی جزیر]]، [[فەرماندەیی ھێزەکانی شنگال]])، ١٣٢٠٠٠ کەس، ٤٤/٤ لەسەد * [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]، ٥ یەکینە ([[لەشکەری ٧٠|یەکەی ٧٠]]، [[ھێزی بەرگریی فریاگوزاری]]، [[دەزگای دژەتیرۆر]]، [[فەرماندەیی ھێزەکانی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان|فەرماندەیی ھێزەکانی یەکێتی نیشتمانی]]، [[ھێزە ئەمنییەکانی یەکێتی نیشتمانیی کوردستان|ھێزە ئەمنییەکانی یەکێتی نیشتمانی]])، ٨١٠٠٠ کەس، ٢٧/٣ لەسەد * [[وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە]]، ١ یەکینە، ٨٤٠٠٠ کەس، ٢٨/٣ لەسەد<ref name="کوردستان واچ ١">[https://kurdistanwatch.substack.com/p/overview-of-armed-forces-in-the-kurdistan?r=d9hf4&utm_campaign=post&utm_medium=web&triedRedirect=true کوردستان واچ: ''تێڕوانینێکی گشتی بۆ ھێزە چەکدارەکانی ھەرێمی کوردستان: پێکھاتە، وەفادارییەکان، و ژمارەکان'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref><ref name="کوردپرێس ١">[https://kurdpress.com/x47F6 کوردپرێس: ''پێکھاتەی ھێزە ئەمنی-سەربازییەکانی ھەرێمی کوردستانی عێراق'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٤؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/x47F6 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> == لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان == لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یش، پارتە کوردستانییەکان لە وشەی ''پێشمەرگە'' بۆ ھێزە چەکدارەکانیان کەڵک وەردەگرن. بە شێوەی دیاریکراو لە ئێستاکەدا، بە ھێزە چەکدارەکانی [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]، [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران]]، [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران]]، [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، [[پارتی ئازادیی کوردستان]]، [[حیزبی ڕزگاری]]، [[سوپای ڕزگاریی کوردستانی ئێران]] و [[ڕێکخراوەی خەباتی شۆڕشگێڕی کوردستان]] پێشمەرگە دەوترێت. ئەمە لە حاڵێکدایە کە [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]] لە وشەی [[گەریلا]] کەڵک وەردەگرێت. لە [[سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران|سەربزێویی کوردانی ڕۆژھەڵات لە ساڵی ١٩٧٩]]دا، ھێزەکانی دو ڕێکخراوی چەکداری فیدایی، واتە [[چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران (ھێڵی ئەشرەف دێھقانی)|چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران (ئەرتەشی ڕزگارکەری گەلانی ئێران)]]<ref name="دگەرگوونی ۱">[http://www.degarguny.com/typo3/index.php?id=17&t=1344 دگەرگوونی: ''چریکی فیداییی گەل ھەڤال فیرووز ئاقامیرزادە'' (بە فارسی)، نووسینی یووسێف زەرکار، نووسراو لە حوزەیرانی ٢٠١٦؛]{{بەستەری مردوو|url=http://www.degarguny.com/typo3/index.php?id=17&t=1344 |date=تەممووزی ٢٠١٩}} سەردان لە ٢١ حوزەیرانی ٢٠١٩.</ref> و [[ڕێکخراوی فیداییان (کەمینە)|ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران-کەمینە]]<ref name="سیاھکەل ۱">[https://www.siahkal.com/index/right-col/PF146-mosahebeh-ba-Rafigh-Siamak.htm سیاھکەل: ''وەتووێژ لەگەڵ ھەڤال سیامەک سەبارەت بە کتێبی "یادی ھەڤالان بەرز ڕابگرێنەوە"'' (بە فارسی)، نووسراو لە پەیامی فیدایی، ژمارەی ١٤٦، گەڵاوێژی ١٣٩٠=ئابی ٢٠١١؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313162148/http://siahkal.com/index/right-col/PF146-mosahebeh-ba-Rafigh-Siamak.htm |date=١٣ی ئازاری ٢٠١٢}} سەردان لە ٢١ حوزەیرانی ٢٠١٩.</ref> لە وشەی ''پێشمەرگە''یان کەڵک وەردەگرت و ناوی ''پێشمەرگەی فیدایی''یان لە سەری ھێزە چەکدارانی خۆی دانابوو. == پلە سەربازییەکان == {{ھەروەھا ببینە|پلە سەربازییەکان}} {| class="wikitable" |+پلە سەربازییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە ![[جێدار]] ![[جێداری یەکەم]] ![[پێشەنگ]] ![[پێشڕەو]] ![[پێشکار]] |- |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (1.png|بێچوارچێوە]] |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (2).png|بێچوارچێوە]] |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (3).png|بێچوارچێوە]] |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (4).png|بێچوارچێوە]] |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (5).png|بێچوارچێوە]] |- ![[سەرھەنگ]] ![[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] ![[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]] ![[سەردار]] ![[سەرداری یەکەم (پلەی سەربازی)|سەرداری یەکەم]] |- |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (6).png|بێچوارچێوە]] |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (7).png|بێچوارچێوە]] |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (8).png|بێچوارچێوە]] |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (9).png|بێچوارچێوە]] |[[پەڕگە:پلە سەربازیەکانی پێشمەرگە (10).png|بێچوارچێوە]] |} == چەک و کەرەستەکان == {| class="wikitable" |+تفەنگ و دەمانچە و زریپۆش و کۆپتەر !تفەنگ و دەمانچە !وڵاتی بەرھەمھێنەر !وێنە |- |[[ئەی کەی ئێم]] |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} | |- |[[ئێم٤ کاربین]] |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} | |- |[[ئەی کەی-٤٧ (چەک)|ئەی کەی-٤٧]] |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} | |- |[[گلۆک]] |[[نەمسا]] {{ھێمای ئاڵا|نەمسا|}} | |- |[[تفەنگی ئێم ١٦]] |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} | |- |[[ھێکلەر و کۆخ جی٣٦]] |[[ئەڵمانیا]] {{ھێمای ئاڵا|ئەڵمانیا|}} | |- |[[هێکلێر و کۆک ژێرسێ|ھێکلەر و کۆخ جی٣]] |[[ئەڵمانیا]] {{ھێمای ئاڵا|ئەڵمانیا}} | |- |ئێم ٩ |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} | |- |[[دۆشکە]] |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} | |- !زرێپۆش و تانک !وڵاتی بەرھەمھێنەر ! |- |[[تی-٧٢|تانکی تی-٧٢]] |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} | |- |[[تی-٥٥|تانکی تی-٥٥/٥٦]] |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} | |- |[[تی-٦٢|تانکی تی-٦٢]] |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} | |- |[[ھامڤی|هەمەڕی ھامڤی]] |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} |[[پەڕگە:Coalition Advisors Assess Peshmerga Warehouses (9067324).jpg|بێچوارچێوە]] |- |[[سیستەمی بەرگری ئاسمانی ئەڤێنجەر]] |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} |[[پەڕگە:Avenger missile.jpg|بێچوارچێوە]] |- |تانکی تایپ-٦٩ |[[چین]] {{ھێمای ئاڵا|چین|}} | |- |زریپۆشی بی ئێم پی-١ |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} | |- |زریپۆشی بی ئێم پی-٢ |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} | |- |زریپۆشی ئی ئی-٩ کاسکاڤێل |[[بەڕازیل]] {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل|}} | |- |زریپۆشی باشماستەر |[[ئوسترالیا]] {{ھێمای ئاڵا|ئوسترالیا|}} | |- |زریپۆشی ئەی تی ئێف دینگۆ |[[ئەڵمانیا]] {{ھێمای ئاڵا|ئەڵمانیا}} |[[پەڕگە:Coalition Advisors Assess Peshmerga Warehouses (9067223).jpg|بێچوارچێوە]] |- |زریپۆشی کۆوگار |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} | |- |زریپۆشی ئی ئی-١١ ئوروتو |[[بەڕازیل]] {{ھێمای ئاڵا|بەڕازیل|}} | |- !تۆپهاویژ | | |- |[[تۆپھاوێژی ھاویتزەر ئێم١١٩]] |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} |[[پەڕگە:M119 howitzer.jpg|بێچوارچێوە]] |- |[[تۆپهاوێژی خۆهەڵگر (خۆبزوێنەر)]]<nowiki/>ی ٢س١ گڤۆزدیکا |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} |[[پەڕگە:2S1 Gvozdika.jpg|بێچوارچێوە]] |- |[[تۆپھاوێژ]]<nowiki/>ی دی-٢٠ |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} |[[پەڕگە:D-20 howitzer of the Hungarian Armed Forces.jpg|بێچوارچێوە]] |- |[[تۆپھاوێژ]]<nowiki/>ی دی-٣٠ |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} |[[پەڕگە:122 mm howitzer 2A18 (D-30).jpg|بێچوارچێوە]] |- |[[تۆپھاوێژ]]<nowiki/>ی ئیم-٤٦ |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} |[[پەڕگە:M-46-130mm-gun-batey-haosef-1.jpg|بێچوارچێوە]] |- |[[تۆپھاوێژ]]<nowiki/>ی تایپ-٥٩ |[[چین]] {{ھێمای ئاڵا|چین|}} | |- !کۆپتەر و فڕۆکە | | |- |ئی سی-٢٢٥ |[[یەکێتیی ئەورووپا]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا|}} |[[پەڕگە:Oman AF - Eurocopter EC 225LP Super Puma II+.jpg|بێچوارچێوە]] |- |ئی سی-١٣٥ |[[یەکێتیی ئەورووپا]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا|}} |[[پەڕگە:GA EC135 8257.JPG|بێچوارچێوە]] |- |ئی سی-٦٣٥ |[[یەکێتیی ئەورووپا]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا|}} |[[پەڕگە:Eurocopter EC-635 P2 Switzerland - Air Force T-358, LSMA Alpnach, Switzerland PP1241540182.jpg|بێچوارچێوە]] |- |ئی سی-٧٢٥ |[[یەکێتیی ئەورووپا]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا|}} | |- |میل مای-١٧ |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} |[[پەڕگە:Russian Air Force Mil Mi-17 yellow 62.jpg|بێچوارچێوە]] |- |میل مای-٨ |[[یەکێتیی سۆڤیەت]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتی سۆڤیەت|}} |[[پەڕگە:Berlin Gatow Luftwaffenmuseum Mil Mi-8 04.jpg|بێچوارچێوە]] |- |سێسنا-٢٠٨ کەرەڤان |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} |[[پەڕگە:UAEAF Cessna 208 at Dubai Airshow 2021.jpg|بێچوارچێوە]] |- |ستۆڵ چ-٧٠١ |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} | |- |بلاک شەیپ پرایم |[[ئیتاڵیا]] {{ھێمای ئاڵا|ئیتاڵیا|}} | |- |ئیکاروس سی-٤٢ |[[ئەڵمانیا]] {{ھێمای ئاڵا|ئەڵمانیا}} | |- |بێل-٥٨ کیۆوا |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} | |- |سیکۆرسکی ئێس-٣٣٣ |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|}} | |- |ئەی ئێس-٣٥٠ |[[یەکێتیی ئەورووپا]] {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا|}} | |} == ئەمانەش ببینە == * [[گەریلا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Kurdish Peshmerga}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتی عێراق]] [[پۆل:وشە سیاسییەکان]] [[پۆل:سوپاکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی سەربازی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:پێشمەرگە]] g5ao0ua2n0lj1naqtt5ryft5q1bzsj9 0 115 1570475 1480248 2026-03-31T23:01:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570475 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پارێزگای کرماشان | ناوی_فەرمی = استان کرمانشاە - Kermanshah province | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پارێزگا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = IMG20170904012815887کرماشان.jpg | photo2a = IranKermanshah-SVG.svg | photo3a = | photo2b= | photo3b = | photo4a = | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = | position = center }} | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}[[شارستان]]ەکانی پارێزگای کرماشان{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}پارێزگای کرماشان لە [[ئێران]]دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=6 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''پارێزگای کرماشان''' | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ئێران]] دا | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = ژمارەی [[شارستان]]کان | ناوی_دابەشکراو٣ = <span style="color:#090;">١٤</span> | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناوچە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٣٣</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوندەوار]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color: #090;">٨٤</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٦ = <span style="color: #090;">٣١٤٩</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[پارێزگا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = سەدەی چوارەمی زایینی<ref>https://www.britannica.com/place/Kermanshah</ref> | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[پارێزگار]] | ناوی_سەرۆک = بەھمەن ئەمیری موقەدەم<ref>https://kermanshah.ir/News/3dffa6962f/شھردار {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220829064914/https://kermanshah.ir/News/3dffa6962f/شھردار |date=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٥٠٠٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٣٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٬٩٥٢٬٤٣٤<ref>https://web.archive.org/web/20190327172500/https://azgharbi.mporg.ir/FileSystem/View/File.aspx?FileId=5667c51a-59d4-482f-a804-bfe650b98de0</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ =٧٨ | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|کەڵھوڕی]]، [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[لەکی]] و [[ھەورامی]] و [[لوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]])، [[یارسان]]، [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]]، [[مەسیحی]] و [[جوو]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.kermanshah.ir/}}{{dead link|date=کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes | پەراوێزەکان = }} '''پارێزگای کرماشان''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''استان کرمانشاە'') پارێزگایەکە لە ڕۆژاوای [[ئێران]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە و ڕووبەرەکەی ٢٤ ھەزار و ٦٤٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ١٧ھەمین پارێزگای گەورەی [[ئێران]]ە. پارێزگای کرماشان کە ١٫٥٪ی ڕووبەری ئەم وڵاتە دەگرێتەوە، یەکێکە لەو پارێزگاکانی ڕۆژاوایی کە ھاوسنووری لەگەڵ [[عێراق]]دا ھەیە. ئەم پارێزگایە لە باکوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای کوردستان]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای لوڕستان]] و [[پارێزگای ئیلام]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگای ھەمەدان]]، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[پارێزگای دیالە]] و [[پارێزگای ھەڵەبجە]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] ھاوسنوورە. [[شار]]ی [[کرماشان]] ناوەندی پارێزگای کرماشانە.<ref>https://web.archive.org/web/20130901222122/http://www.iran.ir/about/city/kermanshah</ref> بەپێی دوایین گۆڕانکارییەکانی ساڵی ٢٠١٣، پارێزگای کرماشان لە ١٤ [[شارستان]]، ٣٥ [[شارۆچکە]] و [[شارەدێ]]، ٣١ [[ناوچە]] و ٨٤ [[گوندەوار]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://chap.sch.ir/books/1161 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829155444/http://chap.sch.ir/books/1161 |url-status=dead }}</ref> پارێزگای کرماشان پڕ حەشیمەتترین پارێزگای کوردنشینی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الفجر|یەکەم=مطلع|سەردێڕ=مطلع الفجر {{!}} آمار جمعیت استان کرمانشاه به تفکیک شهرها در سال ۱۴۰۰|ناونیشان=http://www.matlaelfajr.ir/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=مطلع الفجر|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230730053801/http://www.matlaelfajr.ir/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کرمانشاه؛ پرجمعیت ترین شهر کردنشین ایران - خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/1563659/%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.mehrnews.com}}</ref> == ناو == ناوچەی ئێستای پارێزگای کرماشان لە قۆناغە مێژوویییە جیاوازەکاندا بە ناوی جیاوازەوە ناوزەد کراوە. پارێزگای ئێستای کرماشان لە سەردەمی [[ماد]]ەکاندا یەکێک لە ناوەندە سەرەکییەکانی نیشتەجێبوون بووە. ناوی ئەم ناوچەیە کە لە سنوورەکانی ئێستای پارێزگاکە گەورەتر بوو، ھێشتا لە سەردەمی ھەخامەنشی و ئەشکانی و ساسانییەکاندا ویلایەتی ماد بوو. لە سەرچاوەکانی دوای ئیسلامدا، بۆ چەند سەدەیەک، ئەم ناوچەیە بە «ماھ» ناودەبرا، کە فۆرمێکی دەستکاریکراوی وشەی مادە.<ref>http://andisheh-kermanshah.ir/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220829160906/http://andisheh-kermanshah.ir/ |date=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> لە سەردەمی سەلجوقییەکانەوە تەواوی ناوچەی ڕۆژاوای [[ئێران]] بە دەوڵەتی [[کوردستان]] ناودەبرا و شاری [[کرماشان]] یەکێک لە شارەکانی بوو. دەستەواژەی [[کرماشان]] تەنیا بۆ شاری [[کرماشان]] بەکاردەھات تا دەورووبەری ئەو کاتەی کە [[سەفەوییەکان]] ھاتنە سەر دەسەڵات، بەڵام ھەموو ناوچەکە ناوی [[کوردستان]] بوو؛ بەڵام ھاوتەریب لەگەڵ دەسەڵاتی سەفەوی، ناوی کرماشان بۆ ھەموو ناوچەکانی دراوسێی ئەو شارە درێژ کراوەتەوە. لە سەردەمی یەکەم پەھلەوی و لە ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٣٨ [[یاسا]]ی کارگێڕی وڵات ھەموار کرایەوە و ناوچەی کرماشان شارستانەکانی باوەندپوور ([[ئارووناوا|شاباد]])، [[کرماشان]]، پشتکوو([[ئیلام]])، کوردستان([[سنە]])، سەلاس ([[مەلایێر|مەلایر]]، [[نیاوەن|ناوەن]] و [[تووسرکان]]) و [[ھەمەدان]] و دواتریش [[سەقز]] و [[بیجاڕ]] دەگرتەوە، وەک یەکێک لە ١٠ پارێزگاکانی ئێران وەک «پارێزگای پێنجەم» ناوزەد کران. لەگەڵ جیابوونەوەی پارێزگاکانی دیکە، شێوازی ناونانی پارێزگاکانیش گۆڕا و بە فەرمی ناوی کرماشان بۆ تەواوی پارێزگاکە جێبەجێ کرا.<ref>https://web.archive.org/web/20190807042522/http://tarikhirani.ir/fa/events/3/EventsDetail/33</ref> == دانیشتووان == === ڕەگەز === لە میانی توێژینەوەیەکدا کە [[کۆمپانیا]]ی پارس پسپۆڕی توێژینەوە لەسەر داوای ئەنجومەنی ڕۆشنبیری گشتی لە ساڵی ٢٠٠٩ و بە پشتبەستن بە ڕاپرسییەکی مەیدانی و ژمارەی دانیشتووانی ئاماری لە نێوان دانیشتووانی ٢٨٨ شار و نزیکەی ١٤٠٠ گوند لە سەرانسەری وڵات ئەنجامدراوە، ڕێژەی سەدی ئەو نەتەوەیانەی کە لەم ڕاپرسییەدا لە پارێزگای کرماشان نموونەیان لێوەرگیراوە بەم شێوەیە بووە: ٤٫٢٪ فارس، ٩٢٫٥٪ کورد، ٠٫٢٪ عەرەب، ٠٫٧٪ لوڕ، ٠٫٥٪ی دیکە و ١٫٩٪ بێ وەڵام.<ref>طرح بررسی و سنجش شاخصھای فرھنگ عمومی کشور (شاخصھای غیرثبتی){گزارش}:استان کرمانشاھ/بە سفارش شورای فرھنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوھشگران خبرە پارس -شابک:۱–۵۷–۶۶۲۷–۶۰۰–۹۷۸ *وضعیت نشر:تھران-موسسە انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاھری:۲۹۶ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)</ref> [[کورد]] دانیشتووانی سەرەکی پارێزگای کرماشانن.<ref>https://seymare.com/گفتگو/خبر/149-2013-10-24-02-03-25.html{{بەستەری مردوو|url=https://seymare.com/گفتگو/خبر/149-2013-10-24-02-03-25.html |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> پارێزگای کرماشان خاکی زێدی بەشێک لە گەورەترین ئێڵ و ھۆز و تیرە کوردە، وەک [[زەنگنە|زەنگەنە]]، [[کەڵھوڕ]]، [[گۆران]]، [[جاف]]، [[لوڕ]]، سەنجابی، قەڵخانی، کولیایی، باجەلان، زولە، جەمیر و [[لەک]]، لەوانە: جەلالوند، کاکەوەند، عوسمانوەند، پایرۆند و بالوەند. تورکەکانی پارێزگای کرماشان لە تەنیشت کوردە کولیایییەکانی شاری [[سونقوڕ]] دەژین و بە زمانی تورکی سونقوڕی قسە دەکەن.<ref>https://www.iranicaonline.org/articles/turkic-languages-overview</ref><ref>https://www.isna.ir/news/kermanshah-23037/نگاھی-بھ-موقعیت-شھرستان-کنگاور-در-منطقھ</ref><ref>گودرزینژاد، ۱۳۵۲: ص ۵–۶.</ref> === ئایینزا === پارێزگای کرماشان لە ڕوانگەی ئایینییەوە فرەڕەنگییەکی زۆری ھەیە. پەیڕەوانی ئایینزاکانی [[شیعە]]، [[سوننە]] و [[یارسان]] و کەمینەکانی پەیڕەوانی [[خاکساریە]]، [[نعمەتوڵڵاھی]]، [[ئوەیسی]]، [[نەقشبەندی]]، [[ڕێبازی قادری|قادری]] و ئایینەکانی [[جوو]]، [[مەسیحی]] (ئەرمەن و ئاشوری) و [[ئایینی بەھایی|بەھایی]] لە پارێزگای کرماشان شان بە شانی یەک دەژین.<ref>https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2013/06/11/Kermanshah-Shia%20Kurds.pdf</ref> بەشێکی زۆر لە [[کورد]]انی کرماشان تا کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم پەیڕەوی لە ئایینی [[یارسان]] کرد. ھێنری بیندەر، گەشتیارێکی فەرەنسی کە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا سەردانی پارێزگای کرماشانی کرد، لە سەفەرنامەکەیدا بە ناونیشانی «لە کوردستان، لە میزۆپۆتامیا و فارس» کە لە ساڵی ١٨٨٧دا بڵاوکراوەتەوە، ئایینی باڵادەستی خەڵک بە [[یاساران]] دەزانێت. لە سەردانەکەیدا بۆ شارۆچکەی [[قەسری شیرین]] دەنووسێت: <blockquote>زۆربەی کوردانی ئێران سەر بە مەزھەبی عەلیئوڵڵاھین. ئەگەر ئازاد بن بۆ ئەنجامدانی کارەکانیان، ئەوا دەستێوەردان لە کاری کەسانی دیکە ناکەن. ھەستی ڕێزگرتن لە بیروباوەڕی ئایینی ئەوانی تر لە چاوی ئەواندا زۆر بەرزە.</blockquote> ھەروەھا لە کاتی سەردانی شاری [[کرماشان]] دەنووسێت: <blockquote>کوردانی پارێزگای کرماشان کەسانێکی ئارام و دۆستانەن. سەر بە مەزھەبی عەلیوڵاھین کە کۆنترین مەزھەبی ئایینییە. لە ھەندێک گونددا شوێنکەوتوانی ئەم مەزھەبە لەگەڵ مەسیحییەکان جووتبوون دەکەن، کە لێبوردەیییان کەمترە.</blockquote> {{bar box | title=گرووپە ڕەگەزییەکان لە پارێزگای کرماشان (٢٠١٦)<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەسیری|یەکەم=موژگان|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ئەنجامی کتێب|ساڵ=١٣٩٥ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٤١٥-٢٠٦-١|شوێن=تاران}}</ref> | titlebar=#ddd | left1='''گرووپە ڕەگەزییەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float= right | bars= {{bar percent|کورد|purple|٩٩٫٠}} {{bar percent|فارس|black|١٫٠}} }} === مەزارگەکان === لە پارێزگای کرماشان زۆر مەزارگەلێک ھەیە کە پەیوەندییان بە [[ئیسلام]]ەوە ھەیە ([[شیعە]] و [[سوننە]]) و ئایینی [[یارسان]]. لە پارێزگای کرماشان ٤٥ گۆڕستان و مەزارگە ھەیە. گرنگترین مەزارگە [[شیعە]]کانی لە پارێزگای کرماشان بریتین لە ئیمام زادە باقر بێستون، ئیمام زادە ئەحمەد سنوقوڕ، ئیمام زادە ئیبراھیم کەنگاوەر و مەزارگەی ئەحمەد بن ئیسحاق سەرپێڵی زەھاو.<ref>https://www.isna.ir/news/91070201375/45-امامزادھ-در-استان-کرمانشاھ</ref> ھەروەھا گۆڕی سەید عوبێدوڵڵا ناسراو بە کۆسەی ھەجیج لە شاری پاوە، گۆڕی خەلیفە حەیدەر حەیدەری باینگانی لە ناوچەی باینگان و گۆڕی ویس نەزەر لە ڕەوانسەر لە گرنگترین مەزارگە [[سوننە]]کانی کرماشانن.<ref>https://www.isna.ir/news/8907-02826/گذری-بر-بناھای-مذھبی-کرمانشاھ-15-زیارتگاھ-اویس-قرنی</ref> سەبارەت بە پەیڕەوانی ئایینی [[یارسان]]ەکان، گرنگترین مەزارەکانیان وەک مەزارەکانی [[سوڵتان]] ئیسحاک، داوکەوسوار و خاتوون ڕۆزبار لە کۆمەڵگەی پێردیوەر لە شێخان، بابایادگار لە زەردە، پیر بنیامین و پیرموسا لە کەرەند، شا حەیاس لە جیھۆن ئاباد و ئەتاشبەگ ھەڵکەوتوون لە گەرھبان لە پارێزگای کرماشان، پەیڕەوانی ئەم ئایینە لە ھەموو ئێران و عێراقەوە دێنە پارێزگای کرماشان بۆ سەردانیان.<ref>http://www.shiitestudies.com/article_21857.html{{بەستەری مردوو|url=http://www.shiitestudies.com/article_21857.html |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> === زمان === لە پارێزگای کرماشان زاراوە جیاوازەکانی [[زمانی کوردی]] قسەی پێدەکرێت. زاراوە جۆراوجۆرەکانی [[کوردیی باشووری]] وەک کرماشانی، کەڵھوڕی، زەنگنەیی، سەنجابی و کەلیایی لە شارەکانی [[کرماشان]]، [[ئارووناوا|شاباد]]، [[شارستانی داڵاھۆ|داڵاھۆ]]، [[گیەڵان (شارستان)|گیەڵان]]، [[سەرپێڵی زەھاو]]، [[قەسری شیرین]]، [[سونقوڕ]] و بەشێک لە [[سەحنە]] و [[کەنگەوەر|کەنگاوەر]].<ref>https://web.archive.org/web/20090209083336/http://kshpol.ir/kermanshah%20moshakhsat.htm</ref> زاراوە گورانییەکان لەوانە گۆرێجوی لە داڵاھۆ و ھۆرامی لە شاری پاوە و گوندەکانی قەندۆڵ و زەردە، زاراوەی مامناوەندی کوردی وەک ئەردەڵانی و جافی لە شارەکانی جۆانرۆ، ڕەوانسەر، سەڵاس باباجانی و بەشێک لە شارەکانی داڵاھۆ، سەرپوڵ زەھاب، قەسر شیرین و کرماشان.<ref>https://web.archive.org/web/20100621084030/http://www.salamkermanshah.ir/test/kermanshah-mad-info.htm</ref> و [[لەکی]] لە شاری ھەرسین و بەشی باشووری شاری کرماشان و بەشێک لە شارەکانی سەحنە و کەنگاوەر قسەی پێدەکرێت.<ref>https://www.iranicaonline.org/articles/lak-tribe</ref> لە بەشێکی دانیشتووانی شاری کەنگاوەردا، زاراوەی [[لوڕی]] قسەی پێدەکرێت. [[زمانی ئازەربایجانی]] لە شارۆچکەی [[سونقوڕ]] قسەی پێدەکرێت.<ref>ایل کلھر در دورە مشروطیت، علیرضا گودرزی انتشارات کرمانشاە، ۱۳۸۱</ref> لە ناوەندی پارێزگای کرماشان، جگە لە زاراوە جیاوازەکانی [[زمانی کوردی]]،<ref>دن ودینگ.arrest of the Assyrian leader of the kermanshah church in iran.february21,2010</ref> زاراوەی فارسی کرماشانی ھەروەھا بووەتە باو کە تایبەتە بە شاری [[کرماشان]]، و دەگوترێ بە فراوانبوونی فەرمانگە ئیدارییەکان لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]ەوە و ھەروەھا لەژێر کاریگەری کۆچبەرانی پارێزگاکانی تر و زیارەتکاران کە لە کرماشانەوە دەچوونە ئێتبات دروست بووە.<ref>https://www.isna.ir/service/province/kermanshah</ref><ref>https://web.archive.org/web/20100203102116/http://ebtekarnews.com/Ebtekar/News.aspx?NID=25936</ref> == مێژووی کرماشان == پارێزگای کرماشان بێشکەی یەکێک لە کۆنترێن شارستانییەتەکانە لە جیھان. کۆنترین گوند کە لە پارێزگای کرماشان و بگرە لە ھەموو کوردستان تا ئێستە دۆزراوەتەوە، گوندی شێخئاوا یە، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٦٠±٩٨١٠ پێش زایین یان نێزیکەی ٦٠±١١٨٢٥ ساڵ پێش ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.czap.org/sheikh-e-abad |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160818192022/http://www.czap.org/sheikh-e-abad# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == شێوەزارکانی زمانی کوردی لە پارێزگای کرماشان == خەڵکی ئەم پارێزگایە پتر لە ٩٠ لە سەدی کوردزمانن کە بە چەندین شێوەزار و زاراوە دەپەیڤن. شێوەزاری سەردەست لە شاری کرماشان زاراوەی کرماشانییە. بە گوێرەی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٣ ژمارەی دانیشتووانی شاری کرماشان زیادترە لە ١٠٥٧١٦٦ کەس کە زۆرتر لە سەدا ٥٣ی دانیشتووانی پارێزگاکە پێک دێنێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sabteahval-ksh.ir/fa/ftps/Salnameh/salname1392.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150518070436/http://www.sabteahval-ksh.ir/fa/ftps/Salnameh/salname1392.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518070436/http://www.sabteahval-ksh.ir/fa/ftps/Salnameh/salname1392.pdf |date=١٨ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> ھەروەھا لە بەر گرنگی و کاریگەری شاری کرماشان بۆ سەر ناوچەکانی دەوروبەری دەتوانین بڵێن شێوەزاری سەردەست لە کۆی پارێزگای کرماشان شێوەزاری کوردیی کرماشانییە. شێوەزاری زمانی کوردی لە ھەر ١٤ شارستانەکەی پارێزگای کرماشان تەقریبەن بەم شێوەیە: # لە شارستانی کرماشان: کوردیی باشووری (کەڵھوڕی/کرماشانی/زەنگنەیی)، لەکی، فارسی، سۆرانی ، ھەورامی # لە شارستانی ئارووناوا (شاباد): کوردیی باشووری (کەڵھوڕی/زەنگنەیی) # لە شارستانی داڵاھۆ: کوردیی باشووری (کرنی/کەڵھوڕی/گاوارەیی)، گۆرانی (ھەورامی، گەورەجوویی) # لە شارستانی سەرپێڵی زەھاو: کوردیی باشووری (کەڵھوری)، سۆرانی # لە شارستانی قەسری شیرین: کوردیی باشووری (کەڵھوری)، سۆرانی # لە شارستانی گیەڵان: کوردیی باشووری (کەڵھوڕی) # لە شارستانی سەلاسی باوەجانی: کوردیی باشووری (کەڵھوڕی)، سۆرانی، ھەورامی # لە شارستانی جوانڕۆ: سۆرانی (جافی) # لە شارستانی ھەورامان: گۆرانی (ھەورامی)، سۆرانی (جافی) # لە شارستانی ڕوانسەر: سۆرانی (ئەردەڵانی) # لە شارستانی سەحنە؛ کوردیی باشووری (سەحنەیی)، لەکی # لە شارستانی کەنگاوەر: لوڕی، کوردیی باشووری (کرماشانی، کولیایی)، لەکی # لە شارستانی ھەرسین؛ لەکی، کوردیی باشووری (زەنگنەیی) # لە شارستانی سونقور و کولیایی؛ کوردیی باشووری (کولیایی)، سۆرانی، تورکیی ئازەربایجانی (سونقوری) == مێژوو == === پارچەکردنی پارێزگە === کرماشان خاوەنی شارستانییەتی مێژوویییە، لە سەدساڵی بیستەمدا دەوڵەتانی ناوەندیی ئێران زۆر ھەوڵیان داوەتەوە تا بەشەکانی لەم پارێزگا جیا بکەن و بیانخەتە سەر پارێزگاکانی دیکەی ئێران. ھەموو شارە لەکنشینەکان تا ساڵی ١٩٦٨ی زایینی سەر بە پارێزگای کرماشان بوون. لەو ساڵەدا دەوڵەتی ئەوکاتی ئێران ئەم ناوچانەی لە کرماشان دابڕی و خستیانە سەری ''فەرمانداریی تایبەتی لوڕستان'' کە لەو کاتە بەشێگ لە [[پارێزگای خووزستان]] بوو.<ref name="ھەمشەھری ئانلاین ١">[http://ostani.hamshahrilinks.org/Ostan/Iran/Ardebil/Contents/استانھا-از-کی-استان-شدند?feed=7f8efd72-28da-477e-b60f-8e05d3af01d5 ڕۆژنامەی ھەمشەھریی پارێزگاکان: ''پارێزگاکانی ئێران لە کەی بوون بە پارێزگا؟ (فارسی)''، نووسراوی ٥ی گەڵاوێژی ٢٠١٤؛]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} سەردان لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٨.</ref> ئەم ناوچانە لە ساڵی ١٩٧٣ی زایینیدا، بوون بە پارێزگایەکی نوێ بە ناوی [[پارێزگای لوڕستان]]،<ref name="یافتە ١">[http://yaftenews.ir/introduction/managers-and-celebrities-of-lorestan/14301-ostandaranloresta.html پێگەی ھەواڵی یافتە: ''پارێزگادارانی لوڕستان (لە سەرەتاوە تاکۆ ئێستاکە)''، نووسراوی ٦ی گەڵاوێژی ٢٠١٦؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180411031241/http://yaftenews.ir/introduction/managers-and-celebrities-of-lorestan/14301-ostandaranloresta.html |date=١١ی نیسانی ٢٠١٨}} سەردان لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٨.</ref> بەڵام شارە لەکنشینەکانی [[کەنگەوەر|کەنگاوەر]]، [[ھەرسین]]، [[سەحنە]] و ھەروەھا ناوچەکانی [[جەلاڵەوەند]] و [[سەرفیرووزاوا]] ھێشتا بەشێک لە پارێزگاێ کرماشان ماونەتەوە. == دابەشی کارگێڕی == ناوەندی پارێزگای کرماشان شاری [[کرماشان]]ە و لە ١٤ [[شارستان]] پێکھاتووە کە ئەمانەن: {| class="wikitable sortable" |- ! شارستان!! ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦) |- | [[شارستانی ئارووناوا]] || ١٤٠٨٧٦ |- | [[شارستانی پاوە]] || ٦٠٤٣١ |- | [[شارستانی سەلاسی باوەجانی]] || ٣٥٢١٩ |- | [[شارستانی جوانڕۆ]] || ٧٥١٦٩ |- | [[شارستانی داڵاھۆ]] || ٣٥٩٨٧ |- | [[شارستانی ڕوانسەر]] || ٤٧٦٥٧ |- | [[شارستانی سەرپێڵی زەھاو|شارستانی سەرپێڵ]] || ٨٥٣٤٢ |- | [[شارستانی سونقوڕ]] || ٨١٦٦١ |- | [[شارستانی سەحنە]] || ٧٠٧٥٧ |- | [[شارستانی قەسری شیرین|شارستانی قەسر]] || ٢٣٩٢٩ |- | [[شارستانی کرماشان]] || ١٠٨٣٨٣٣ |- | [[شارستانی کەنگەوەر|شارستانی کەنگاوەر]] || ٧٦٢١٦ |- | [[شارستانی گیەڵان]] || ٥٧٠٠٧ |- | [[شارستانی ھەرسین]] || ٧٨٣٥٠ |} شارە گەورەکانی ئەم پارێزگا بریتین لە [[کرماشان]]، [[ئارووناوا|شائاباد]]، [[ھەرسین]]، [[کەنگەوەر|کەنگاوەر]]، [[سونقوڕ]]، [[جوانڕۆ]]، [[سەرپێڵی زەھاو|سەرپێڵ]]، [[سەحنە]]، [[ڕوانسەر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|ئێران}} {{پارێزگای کرماشان}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Kermanshah Province}} [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|کرماشان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|کرماشان]] [[پۆل:پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:نیشتنگە کوردییەکان]] [[پۆل:ڕێگای ئاوریشم]] shlvliy7cfr0iphi8fr90agychq8ud7 0 591 1570267 1570161 2026-03-31T12:03:23Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570267 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{نیشانی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{کەسایەتی ئایینی | ناو = محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەليب | وێنە =The Prophet Muhammad.png | قەبارەی وێنە =300px | alt = | لێدوان = نووسراوەی محەممەد بە عەرەبی | نازناو = «ئەحمەد، ئەبووقاسم، ئەبووتەییب، پێغەمبەری گەڕانەوە، پێغەمبەری بەزەیی، پێشەوای بەنی ئادەم، خۆشەویستی ڕەحمان، موختار، مستەفا، موجتەبا، سادق، مەسدووق، ئەمین، خاوەن شەفاعەت و پێگەی بەرز، خاوەن چاکە و پلەی بەرز، خاوەن تاج و میعراج، پێشەوای لە خواترسان، پێشەوای نێردراوان، پێغەمبەری نەخوێندەوار، پێغەمبەری خوا، [[کۆتا پێغەمبەر|دوایین پێغەمبەر]]، پێغەمبەری مەزن، چرایەکی ڕووناک، نوور، میھرەبان و ھتد» | مێژووی لەدایکبوون = ١٢ی ڕەبیعولئەوەل ٥٢ی پێش کۆچی ([[نیسان (مانگ)|نیسان]]ی [[٥٧١]] زایینی) | شوێنی لەدایکبوون = [[مەککە]] | مێژووی کۆچی دوایی = ڕەبیعولئەوەل [[١١]]ی کۆچی / [[حوزەیران]]ی [[٦٣٢]]ز | شوێنی کۆچی دوایی = [[مەدینە]] | ڕێزلێنراوە بە = [[ئیسلام]] | مێژووی ناردن = [[ڕەمەزان (مانگ)|ڕەمەزان]] ١٢ پ. ک / [[ئاب]]ی [[٦١١]]ز | شوێنی ناردن = ئەشکەوتی حەراء لە [[مەککە]] | شوێنگەی سەرەکی = حوجرەی عائیشە لە [[مزگەوتی پێغەمبەر]] لە [[مەدینە]] | مێژووی یادەوەری = ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ھەموو ساڵێکی کۆچیی | ھێماکان = [[قورئان]] | شەفیعە بۆ =بەگشتی بۆ ھەموو خەڵکی بەتایبەتیش بۆ ئیمانداران | نەژاد = لە [[عەرەب]]ە لە [[قوڕەیش]] لە نەوەی [[ئیسماعیل]] کوڕی [[ئیبراھیم]]{{ھن}}'''دایکی''' [[ئامینە کچی وەھب]]{{ھن}}'''باوکی''' [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدول موتەلیب]]{{ھن}}'''دایکی بە شیری''' حەلیمە سەعدی، و سۆیبە{{ھن}}'''باوکی بە شیری''' حارس کوڕی عەبدول عیز{{ھن}}{{ھن}}'''[[خوشک و برا]]کانی بە شیری''' [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] (مامی)، و ئەبووسەلەمە کوڕی عەبدئەسەد، و ئەبووسوفیان کوڕی حارس (کوڕی مامی)، و عەبدوڵڵا کوڕی حارس، و شەیما کچی حارس، و ئەنیسە کچی حارس{{ھن}}'''خێزانەکانی''' [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، و سوودە کچی زمعە، و [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]]، و حەفسە کچی عومەر، و زەینەب کچی خزیمە، و ئوم سەلەمە، وزەینەب کچی جەحش، و جوبریە کچی حارس، و ماریە قبتی، و ئوم حەبیبە، و سەفییە کچی حەیی، و مەیموونە کچی حارس{{ھن}}'''کوڕەکانی''' قاسم، و عەبدوڵڵا، وئیبراھیم{{ھن}}'''کچەکانی''' زەینەب، و ڕوقەیە، و ئوم کەلسوم، و فاتیمە | مۆر =Muhammad Seal.svg }} '''محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەڵیب''' ({{بە عەرەبی|أَبُو الْقَاسِم ﷴ بْن عَبْدﷲ بْن عَبْد المُطَّلِب بْن ھَاشِم}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ٥۷١ – ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢) پێغەمبەرێکی عەرەبی (مستعرب)ە مستعرب واتە عەرەب کراو<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of al-tabari vol 2|پەڕەکان=١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=صحيح مسلم|پەڕەکان=٢٩٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/22460657/What_Ethnicity_Was_Muhammad|سەردێڕ=?What ethnicity was Muhammad}}</ref>،پێغەمبەری [[ئیسلام|ئیسلامە]] و کەسایەتییەکە کە [[موسڵمانان]] بە پێغەمبەری خوای دادەنێن کە بۆ ھەموو مرۆڤەکان ھاتووە ھەتا خەڵک بگەڕێنێتەوە بۆ [[یەکتاپەرستی]] و [[خواپەرستی]] لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]]. شوێنکەوتووانی لەو باوەڕەدان کە باشترین دروستکراوەی خوایە و پێشەوای مرۆڤە و لەگەڵ ناوھێنانیدا دەڵێن «صلی اللە علیە وسلم» واتە «دروودی خوای لێبێت». ئەم سڵاوناردنە لە [[قورئان]] و سوننەتدا ھاتووە و وایان لێدەکات سڵاواتی لەسەر بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكم الصلاة على النبي عليە الصلاة والسلام عند ذكرە|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/7645/حكم-الصلاة-على-النبي-عليە-الصلاة-والسلام-عند-ذكرە|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref> موسڵمانان وتە و کردار و سیفەتەکانیان پاراستووە لە پەڕتووکەکانی [[ژیننامەی پێغەمبەر|ژیننامە]] و [[فەرموودە]]، و یادی لەدایکبوونی دەکەنەوە لەمانگی [[ڕەبیعەلئەووەڵ|ڕەبیعول ئەوەل]] لە ھەموو ساڵێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=متى ولد النبي بالميلادي والھجري ؟ .. تعرف على آراء العلماء|ناونیشان=https://www.elbalad.news/4787299|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> لە [[مەککە]] لە مانگی ڕەبیعولئەولی [[ساڵی فیل]]، بەرامبەر ساڵی ٥٧٠ یان ٥٧١ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لە دایکبووە،<ref>ژیاننامەی پێغەمبەر، ئەکرەم زیاء عەمری.</ref> پێش ئەوەی لەدایک بێت باوکی کۆچی دواییی کردووە و ھەر لە مناڵیشدا دایکی لەدەست دەدات، پەروەردە دەبێت لای [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم]] باپیرەی پاشان لای [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب]] مامی، لەو ماوەیەدا خەریکی شوانی دەبێت، پاشان [[بازرگانی]] دەکات، لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا ژیانی ھاوسەری پێک ھێناوە لەگەڵ [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، کە دایکی ھەموو مناڵەکانی بووە بێجگە لە ئیبراھیم. سەرچاوەی سەربەخۆ دەربارەی سەرەتای ژیانی محەممەد و پێش پێغەمبەری زۆر کەمن و ئەوەی لەبەر دەستدایە نووسراوەی موسڵمانانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Serjeant |یەکەم=R. B. |ڕێکەوت=١٩٩٠|editor-last=Crone |editor-first=Patricia |سەردێڕ=Meccan Trade and the Rise of Islam: Misconceptions and Flawed Polemics |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/603188?origin=crossref |journal=Journal of the American Oriental Society |بەرگ=١١٠|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٢–٤٨٦|doi=10.2307/603188 |issn=0003-0279}}</ref> دوای کۆچ بۆ [[مەدینە]] چەند سەرچاوەیەکی نائیسلامی بە کورتی باسیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bishop |یەکەم=James |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Non-Muslim Seventh Century Sources for the Prophet Muhammad |ناونیشان=https://jamesbishopblog.com/2020/10/15/the-non-muslim-seventh-century-sources-for-the-prophet-muhammad/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Bishop's Encyclopedia of Religion, Society, and Philosophy |زمان=en}}</ref> بەپێی سەرچاوە ئیسلامییەکان، محەممەد لە پێش [[ئیسلام]]دا حەنیفی بووە و خوای پەرستووە لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]] و پەرستنی بتی ڕەتکردووەتەوە کە لەو کاتانەدا بەربڵاوبووە لە [[مەککە]]دا، [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە نیگای خوای پێ گەیشتووە کاتێک لە تەمەنی چل ساڵیدا بووە، سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(6) الدعوة في مرحلتھا السرية - السيرة النبوية|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79171|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پاشان دە ساڵی تری لە مەککە بەسەر برد بە بانگکردنی خەڵکەکەی و بازرگانەکان و سەردانکەرانی کەعبە کە دەھاتنە مەککە، لە ساڵی ٦٢٢ز کۆچی کرد بۆ شاری [[مەدینە]] کە ناودەبرا بە یەسرب، دوای ئەوەی گەورەکانی [[قوڕەیش]] کەوتنە پیلان گێڕان لێی و بانگەوازەکەیان ڕەت دەکردەوە، دە ساڵی کۆتایی ژیانی لە مەدینە بەسەر برد بە بانگەوازی ئیسلامی، و بناغەی دەوڵەتی ئیسلامیی دانا، کە دواتر فراوان بوو و مەککە و ھەموو شار و ھۆزە عەرەبییەکانی گرتەوە، و بۆ یەکەم جار عەرەبی یەکخست لەسەر یەک ئایینی یەکتاپەرستی و لە دەوڵەتێکی یەکگرتوودا،<ref>"Muhmmad," Encyclopedia of Islam and the Muslim world</ref><ref name="Lapidus 2002 pp 0">سەیری سەرچاوەکان بکە: * Holt (1977a), p.57 * Lapidus (2002), pp 0.31 and 32</ref> بانگەشەی بۆ دورکەوتنەوە لە ڕەگەزپەرستی و وەلانانی دەمارگیری ھۆزایەتی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حبايبە|یەکەم=صمود|سەردێڕ=مناھضة التمييز العنصري ما بين الحقيقة والوھم|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/3/31/مناھضة-التمييز-العنصري-ما-بين-الحقيقة|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الإسلام و نبذ العنصرية|ناونیشان=https://islamonline.net/الإسلام-و-نبذ-العنصرية/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=لا عنصرية في الإسلام|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/97456/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=العنصرية في الاسلام {{!}} سيدنا محمد|ناونیشان=https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083939/https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقف|ناونیشان=https://www.seo7u.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Seo7u|زمان=En}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.seo7u.com/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکانی ژیاننامەی == لەبەر ئەوەی کەسایەتییەکی کاریگەرە لە مێژوودا، بۆیە ژیان و کاروبار و بیروباوەڕی بە شێوەیەکی بەرفراوان لێدوانی لەسەر کراوە لەلایەن لایەنگران و نەیارەکانی بە درێژایی سەدەکان. [[ئیسلام|موسڵمانان]] لە کۆن و نوێدا گرنگییان داوە بە ژیاننامەکەی بەوەی بە پەیڕەوێکی کرداری دادەنرێت بۆ [[ئیسلام]]، زانایانی ئیسلام دانراوی زۆریان لەسەر داناوە و ھەموو شتێکی پەیوەندیداریان پێوەی نوسیوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أهم مصادر السيرة النبوية - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14184/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Opened Qur'an.jpg|وێنۆک|قورئان بە گرنگترین سەرچاوە دادەنرێت بۆ زانینی ژیاننامەی محەممەد]] [[قورئان]] بە سەرچاوەیەکی سەرەکیی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد،<ref name="محمد أنور-القرآن">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص1-31، مجمع الملك فهد.</ref> دێرینترن و باوەڕپێکراوترین سەرچاوەی ژیاننامەی پێغەمبەرە، لەبەرئەوەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی محەممەد خۆی و ھەموو موسڵمانان یەک نوسخەی قورئان کۆیان دەکاتەوە لەگەڵ جیاوازی کۆمەڵە ئیسلامییەکاندا،<ref name="السباعي1">السيرة النبوية دروس وعبر، مصطفى السباعي، ص22-29، المكتب الإسلامي.</ref><ref name="دراسة مصادر السيرة">[http://www.albadri.info/books/madkhal/index.htm دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170304062422/http://albadri.info/books/madkhal/index.htm |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> لەگەڵ ئەوەی قورئان ھەموو ژیاننامەی محەممەد لە خۆناگرێت، بەڵام چەند ئاماژەدانێکی تیایە بۆ ژیانی بە دەربڕینی ئاشکرا بێت یان بە ئاماژەدان. ھەندێک لە سیفەتەکانی باسکراوە لەگەڵ [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگەکانی]] پێغەمبەرێتی، ڕەوشت و تایبەتمەندییەکانی، و باری دەروونی، و ھەندێک شت لە بارەی غەزاکانییەوە باسکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=منزلة الرسول ﷺ في القرآن الكريم|ناونیشان=https://islamonline.net/منزلة-الرسول-في-القرآن-الكريم/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القرآن في حياة الرسول صلى الله عليه وسلم - خالد سعد النجار|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/12603|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رسول الله صلى الله عليه وسلم في القرآن الكريم {{!}} موقع نبي الرحمة|ناونیشان=http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=mercyprophet.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185256/http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەقورئاندا ٢٨٠ ئایەت باسی غەزاکان دەکات کە دەکاتە ڕێژەی (٪٤،٦٥) ی قورئان، ھەندێکیان بە ئاماژە باسیان کردووە و ھەندێکیان ڕاستەوخۆ، وەک [[شەڕی بەدر|غەزای بەدر]]، [[جەنگی ئوحود|غەزای ئوحود]]، [[غەزای خەندەق]]، [[سوڵحی حودەیبییە]]، [[غەزای خەیبەر]] و [[فەتحی مەککە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات المذكورة في القرآن - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/fatwa/79914/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B0%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات الواردة في القرآن|ناونیشان=http://www.iid-quran.com/Statistics/NumQu20.php|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.iid-quran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما هى الغزوات التى ذكر اسمها فى القران الكريم - إسألنا|ناونیشان=https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.isalna.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083941/https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=konouz.com|سەردێڕ=الغزوات التي ذكرت في القرآن الكريم - من كنوز القرآن الكريم : -|ناونیشان=http://konouz.com//ar/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%83%D9%86%D9%88%D8%B2/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85.s.8.12800/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=konouz.com|زمان=ar}}</ref> بۆ نموونە [[ئەحزاب|سوورەتی ئەحزاب]] باسی ژیانی پێغەمبەر دەکات لەگەڵ خێزان و ھاوەڵەکانی، و وردەکاری زۆری تێدایە دەربارەی غەزای خەندەق.<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی ئەحزاب</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - أسباب النزول - سورة الأحزاب- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=351&idto=363&bk_no=63&ID=378|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|سەردێڕ=سبب نزول سورة الممتحنة إسلام ويب {{!}} كنج كونج|ناونیشان=https://wikiarticle.xyz/?s=%D8%B3%D8%A8%D8%A8+%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84+%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D8%AA%D8%AD%D9%86%D8%A9+%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85+%D9%88%D9%8A%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> === کتێبی فەرموودە === {{سەرەکی|فەرموودە}} ژیاننامەی پێغەمبەر بەشێکی فراوانی گرتووە لە کتێبەکانی [[فەرموودە]]دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات في الحديث النبوي وتاريخ تدوينه - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=https://waqfeya.net/book.php?bid=2582|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=waqfeya.net}}</ref> ھەموو ئەوانەی کتێبیان لە فەرموودەدا داناوە، بەش و دەروازەی تایبەتیان داناوە لەسەر ژیانی پێغەمبەر محەممەد، و بانگەوازەکەی، و ھاوەڵەکانی، لەگەڵ ئەوەی ئەو ڕووداوانە بەپێی کات ڕیزبەند نەکراوان، لەبەرئەوەی ئەوان مەبەستیان کۆکردنەوەی وتەکانی محەممەد و کردار و فەرمان و حوکمەکانی بووە.<ref>فقه السيرة، محمد سعيد رمضان البوطي، ص21، دار الفكر، ط1978.</ref> بەشێک لە ژیاننامەکەی لەو کێبانەدا ھاتووە بەمەبەستی بەڵگە ھێنانەوە بۆ حوکمی شەرعی، بەم ھۆیەوە زۆر بەوردی باس نەکراوە و تەنیا گێرانەوەی ھەندێک ھەواڵ بووە بەپێی ڕێبازی فەرموودەناسان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول من كتب في السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أول_من_كتب_في_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19538|سەردێڕ=مصادر تلقي السيرة النبوية والعناية بها عبر القرون الثلاثة الأولى|زمان=ar}}</ref> زانایانی موسڵمان کۆکن لەسەرئەوەی کە ناودارترین و دێرینترین کتێب لەبارەی ھەواڵی ژیاننامەی پێغەمبەرەوە [[موەتتەئی مالیک|موەتتەئی مالیکە]]، کە کۆمەڵێک فەرموودەی دەربارەی ژیاننامە و سیفاتەکانی پێغەمبەر ھێناوە و باسێکی تایبەتی جیھادی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=نظرة سريعة للموطأ|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130861/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة كتاب.. موطأ الإمام مالك مَن السبب فى تأليفه|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2021/5/3/سيرة-كتاب-موطأ-الإمام-مالك-مَن-السبب-فى-تأليفه/5302198|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> پاشان [[سەحیحی بوخاری]] باسی چەند لایەنێکی کردووە پێش پێغەمبەرایەتی و دوای دابەزینی سروش، کتێبێکی تایبەت کردووە بە غەزاکانی و جیھاد، بەشێکی زۆر لەسیفاتەکانی و بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی باسکردووە، کەدەکاتە دەیەکی کتێبەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صحيح البخاري - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16729/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> و دواتر [[سەحیحی موسلیم]] کە بەشێکی زۆریان لە ژیانی محەممەد باسکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=صحيح مسلم (ط. طيبة) - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170720183400/http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ھەروەھا ھەریەکە لە [[ئەبووداوود]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أبو داود السجستاني - طريق الإسلام|ناونیشان=https://ar.islamway.net/scholar/802/أبو-داود-السجستاني|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net}}</ref> [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الإمام أحمد بن حنبل|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210916104531/https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>[[ئیبن ماجە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=تعرف على ابن ماجه القزويني صاحب كتاب "السنن"|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/culture-and-art/2017/05/29/تعرف-على-ابن-ماجه-القزويني-صاحب-كتاب-السنن-|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=العربية|زمان=ar}}</ref> و [[ترمزی]]، بەھەمان شێوە بەشێکی کتێبەکانیان تەرخان کردووە بۆ ژیانامەی پێغەمبەر بەڵام بە جیاوازی لە شێوەی ڕێکخستن و ڕیزبەندیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب فقه السيرة النبوية مع موجز لتاريخ الخلافة الراشدة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/23657|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> === کتێبەکانی ژیاننامە (سیرە) === کتێبەکانی ژیننامەییەکان لە قۆناغێکی دواتر لە نوسیەوەی [[فەرموودە]] نوسراون، ھاوەڵەکان گرنگییان دەدا بە گێڕانەوەی ژیاننامەکەی بە زارەکی، یەکەم کەس کە گرنگی دا بە نووسینەوەی ژیاننامەکەیدا [[عوروە کوڕی زوبەیر]] بوو. پاشان ئەبان کوڕی عوسمان (مردن ١٠٥کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Chapter 2: Saqifa, The First Manifestations|ناونیشان=https://www.al-islam.org/origins-and-early-development-shia-islam-sayyid-husayn-muhammad-jafari/chapter-2-saqifa-first|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Islam.org|زمان=en}}</ref> پاشان وەھاب کوری مونەبی (مردن ١١٠ کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=موقع قصة الإسلام {{!}} إشراف الدكتور راغب السرجاني|ناونیشان=http://www.islamstory.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509023916/http://www.islamstory.com/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> پاشان شوڕەحەبیل کوری سەعید (مردن ١٢٣کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص339 - كتاب الجرح والتعديل لابن أبي حاتم - شرحبيل - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/2170/1924|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> و لە دواتریش ئیبن شیھابی زوھری (مردن ١٢٤کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=ابن شهاب الزهري معلومات عن الفقيه المؤرخ أول من دون العلم|ناونیشان=https://www.i7lm.com/ابن-شهاب-الزهري/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موقع احلم|زمان=ar}}</ref> بەڵام بەشی زۆری نووسینەکانیان لە ناوچوون، نەگەیشتوون بە ئێمە، جگە لە چەند پاشماوەیەکی پەرتەوازە کە لەلایەن محەممەد کوڕی جەریری تەبەرییە گێردراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101216172028/http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=‮سعيد‬‎ ‮الجوماني‬‎|ناونیشان=https://brill.com/view/book/9789004462922/back-1.xml|سەردێڕ=‮قائمة المصادر والمراجع‬‎|دوایین٢=‮كونراد‬‎ ‮ھيرشلر‬‎|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٦٢٩٢-٢}}</ref> لە دواتردا محەممەد کوڕی ئیسحاق دێت لە نووسینەوەی ژیاننامەی محەممەددا بە تەواوی و شارەزایان بە ڕاسترین کتێبی ژیننامەی دادەنێن لەو سەردەمەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=كتب الدلائل والشمائل والخصائص|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/85074/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=مصنفات ومناهج للتعريف بحياة الرسول ﷺ|ناونیشان=https://islamonline.net/مصنفات-ومناهج-للتعريف-بحياة-الرسول/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref> کتێبەکەی بە ئێمە نەگەیشتووە بەڵام [[ئیبن ھیشام]] (مردن ٢١٨ کۆچی) ھەستاوە بە گێرانەوەی کتێبەکەی بە پوختکراوەیی کە ناسراوە بە [[ژیننامەی ئیبن ھیشام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ابن هشام السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ابن_هشام_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=نبذة عن السيرة النبوية لابن هشام|ناونیشان=https://mqaall.com/prophetic-biography-ibn-hisham/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مقال|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19487|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن هشام|زمان=ar}}</ref> [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] (مردووی ٣١٠ی کؤچی) لە مێژووەکەیدا بەشێوەیەکەی سەرەکی پشتی بە گێڕانەوەکانی ئیبن ئیسحاق بەستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المدخل إلى دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي ـ الباب الثالث : تعريف بالموسوعات التاريخية وأصولها ومصنفيها ـ الفصل الثاني: تراجم أصحاب الموسوعات التاريخية التي اعتمد عليها ابن أبي الحديد ـ أبو جعفر محمد بن جرير الطبري (ت310هـ)|ناونیشان=https://www.albadri.info/books/madkhal/madkhal48.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.albadri.info}}</ref><ref>موارد السيرة النبوية في تاريخ الطبري : من المولد حتى الهجرة للحبشة,[https://search.emarefa.net/ar/search?append=PERSON_FILTER_AR_NAME_ss%3A%22%D8%B7%D9%87+%D8%AC%D9%85%D9%8A%D9%84+%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF%22 طه جميل أحمد],[https://search.emarefa.net/ar/search?append=SOURCE_s%3A%22%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9+%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8%22 مجلة كلية الآداب].</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=تأريخ الرسل والملوك لمحمد جرير الطبري|ناونیشان=https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نفحات من علوم المسلم|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010114437/https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کتێبەکانی شەمائل و دەلائل === {{سەرەکی|زانستی شەمائیل}} بە سەرچاوەیەکی بنەڕەتی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەددا،<ref name="محمد أنور-الشمائل">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص31-39، مجمع الملك فهد.</ref> ئەمانەش ئەو کتێبانەن کە دانەرەکانیان گرنگییان داوە بە باسی محەممەد و خوو ڕەوشت و سیفەتەکانی، و ھەڵسوکەوتی لە شەو و ڕۆژدا.<ref name="ReferenceE">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> زانستی شەمائیل جێگای گرینگی پێدانی زانایانی موسڵمان بووە، و یەکێک بووە لە بابەتەکانی کتێبەکان فەرموودە، دواتر زانایان کتێبی تایبەتیان لەسەر نوسیووە، ئەبول بەختەری (مردووی ٢٠٠ی کۆچی) یەکەم کەسە کتێبی لەسەر شەمائیل نوسیووە بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر ئەبول حەسەن مەدائینی (مردووی ٢٢٤ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر کتێبی شەمائیلە محەممەدیەکان ی [[ترمزی]]، دواتر [[داوود کوڕی عەلی زاھیری|داوود کوڕی عەلی ئەسفەھانی]] (مردووی ٢٧٠ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الشمائل المحمدية}}،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە21-52، مكتبة العلوم والحكم</ref> دواتر قازی ئیسماعیل مالیکی (مردووی ٢٨٢ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الأخلاق النبوية}}، دواتر ئیبن فارس (مردووی ٢٩٥ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|أخلاق النبي}}، و چەندانی تر لەسەردەمەکانی دواتردا.<ref>مصادر السيرة النبوية وتقويمها، فاروق حمادة، لاپەڕە ٣٦-٤٤، دار الثقافة،١٩٨٠</ref> ھەروەھا '''کتێبەکانی دەلائل''' بە یەکێکی تر لە سەرچاوە بنەڕەتییەکانی ژیاننامەکەی دادەنرێن،<ref name="ReferenceE"/><ref>منتهى السول على وسائل الوصول إلى شمائل الرسول، عبد الله بن سعيد محمد عبادي اللحجي، ج1، ص31-32، دار طوق النجاة، ط1998.</ref> ئەمەش ئەو کتێبانە دەگرێتەوە کە بەڵگە و نیشانەکانی پێغەمبەرایەتیی محەممەد دەسەلمێنێت بەپێی بیروباوەڕی [[ئیسلام|موسڵمانان]]. زۆر کتێب لەم بوارەدا دانراون و ناودارترینییان بەڵگەکانی پێغەمبەرێتی بەیھقییە. هەروەها بوخاری و موسلیم بەشێک لە کتێبەکەیان تایبەت کردووە بە بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی. === سەرچاوەکانی تر === ھەروەھا چەندین جۆری تر سەرچاوە ھەیە، وەک کتێبەکانی تەفسیری [[قورئان]] و ھۆکانی ھاتنە خوارەوە.<ref name=":1">السيرة من موقع المجلس الأعلى للشؤون الإسلامية التابع لوزارة الأوقاف المصريةنسخة محفوظة 08 يناير 2009 على موقع واي باك مشين.</ref> بەھۆی ئەوەی بەشێکی زۆری زانایانی ئیسلامی پشت بە ڕاڤە و لێکدانەوەکانی سەدەکانی سەرەتایی سەرھەڵدانی ئایینی ئیسلام دەبەستن، لە ناویشیان ئەو ئایەتانەی پەیوەندی بە ژیانی پێغەمبەری ئیسلامەوە ھەیە. لە نموونەی ئەو کتێبانەش تفسیری [[ئیبن کەسیر]]، [[تەفسیری تەبەری]]، و ھەروەھا تەفسیری قورتوبی.<ref name=":1" /> جگە لەو کتێبە مێژوویانەی بە شێوەیەکی گشتی گرینگی بە ڕووداوە مێژووییەکان داوە وەک تاری تەبەری و تاریخی [[ئیبن خەلدوون]]، ھەروەھا ئەو سەرچاوانەی جیا لە زمانی عەرەبی نوسراونەتەوە.<ref>Philip K. Hitti, History of the Arabs, 10th edition (1970), p.112.</ref><ref>Seeing Islam as others saw it: a survey and evaluation of Christian, Jewish, Robert G. Hoyland p.22 '''^'''</ref> == کورتەیەکی مێژوویی == {{ئیسلام}} [[پەڕگە:Map of Arabia 600 AD-ar.svg|ڕاست|وێنۆک|گرینگترین ھۆزە عەرەبیەکان لە نیمچە دورگەی عەرەب]] لە ڕووی سیاسییەوە، [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] لێک ھەڵوەشابوو، نە دەوڵەتێک یەکی دەخست و نە حکوومەتێک بەڕێوەی دەبرد، دەوڵەتە دێرینەکانی کە لە [[یەمەن]] و [[نەجد]] و دەورووبەری [[عێراق]] و [[شام]] بوون لێک ھەڵوەشابوون، و ژیانی کۆچەری دەستی بەسەر شارەکانی [[حیجاز|حیجازدا]] گرتبوو، و ھۆزەکان یەکەی سەرەکیی سیاسی و کۆمەڵایەتی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كيف كانت الأوضاع السياسية في شبه جزيرة العرب قبل الإسلام|ناونیشان=https://mawdoo3.com/كيف_كانت_الأوضاع_السياسية_في_شبه_جزيرة_العرب_قبل_الإسلام|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=المحرر|سەردێڕ=موجز الحالة السياسية عند العرب قبل الإسلام {{!}} سجل التاريخ|ناونیشان=https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185229/https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و کاروبارەکانی مەککە لە ڕێگای [[دارول نەدوە]] بەڕێوەدەبرا. لە شاری مەدینە بە شێوەیەکی گشتیی بەردەوام کێشە و ناکۆکی لە نێوان [[ئەوس]] و [[خەزرەج]] ھەبوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> دەوڵەتی مەنازرە لە [[حارەبشا|حیرە]] و دەوڵەتی غەساسینە لە [[شام]] لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|فارس]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمەکان]] ڕێگە بەگەشەیان درابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕێگر لەبەردەم فراوانخوازی عەرەبەکان. فارسەکان دەوڵەتی مەنازیرەیان ھەشت ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی ڕوخاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> لە ڕووی ئابوورییەوە، دەشتەکییە عەرەبەکان پشتیان بە شوانکارەیی و کۆچکردن دەبەست بۆ ئەو ناوچانەی ئاویان لێیە، ئەمەش ببووە ھۆی [[شەڕ]] بۆ دەستکەوتنی پێداویستییەکان، بەڵام لە شارەکاندا چالاکی [[بازرگانی]] و [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] و [[پیشەسازی]] ھەبوو، [[مەککە]] چالاکی بازرگانی تێیدا باڵادەست بوو و ڕێگەی بازرگانی نێوان [[شام]] و [[یەمەن]]ی بەڕێوە دەبرد، و سوودی لە پایە ئاینییەکەی وەردەگرت بۆ پاراستنی کاروانە بازرگانیەکان.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكة المكرمة قبل البعثة النبوية|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٧-٨٢، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> بەڵام [[مەدینە]] کشتوکاڵ تێیدا لەبرەودا بوو بەھۆی باخی [[میوە]] و [[خورما]] و [[ترێ|ترێوە]].<ref name=":2"/><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص77-82، مكتبة العبيكان، ط2005</ref> عەرەب دیناری [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]] و درھەمی فارسییان بەکاردەھێنا لە ئاڵوگۆڕی بازرگانیدا، بەڵام لە ڕووی پیشەسازییەوە [[مەدینە]] ناسرابوو بە داڕشتنی جوانکاریی [[زێڕ]] و [[زێو|زیو]]، لەگەڵ دروستکردنی شمشێر و تیر و ڕم و زرێپۆش، ھەروەھا لە شارە عەرەبییەکاندا ئاسەنگەری و زەڕەنگەری و پێست خۆشکردن و چنین پەرەی سەند، ھەروەھا عەرەب چەند جۆرێک مامەڵەی دارایییان دەزانی وەک قەرز و ڕەھن و باج. لە ڕووی ئایینییەوە، [[بتپەرستی|بت پەرستی]] [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] گرتبوویەوە بە شێوەیەکی گشتی،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص20-25.</ref> کۆمەڵە خواوەندێکیان دەپەرست دروست کرابوون لە بەرد و تەختە، ژمارەیان دەگەیشتە ٣٦٠ بت لە دەوری [[کەعبە]]، ئەو ھۆزانە دەیانپەرستن کە دەھاتن بۆ [[حەج]] و [[قوربانی]] و نەزریان بۆ دەکردن،<ref name=":2"/> گەورەترینیان کۆنترینیان بتی ([[ھوبەل]]) بوو کە قوڕەیش و کینانە دەیانپەرست ھەروەھا بتی (عووزا) شیان دەپەرست، و بتی (مەنات) ھوزەیل و خوزاعە دەیانپەرست، ھۆزی سەقیف بتی (لات) یان دەپەرست.<ref>المفصل في تاريخ العرب قبل الإسلام، بەرگی ١١، لاپەڕە ٢٥٣</ref> لەگەڵ ئەمانەشدا چەند دروشمێکیان لە پاشماوەی ئایینی [[ئیبراھیم]] بۆ مابوویەوە وەک بەرز ڕاگرتنی کەعبە، و سەردان کردنی، و [[حەج]] و [[عەمرە|عومرە]]، لە ھەمان کاتدا چەند تاکێک ھەبوون کە لەسەر ڕێبازی [[ئیبراھیم]] و [[ئیسماعیل]] بوون بە تەنھا و ناسرابوون بە حەنەفییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تجلّيات «الحنيفية» في مكة قبل الإسلام|ناونیشان=https://www.makkawi.com/Article/497/%D8%AA%D8%AC%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.makkawi.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا چەند ئایینێکی تر ھەبوو بە شێوەیکی دیاریکراو وەک [[جوو|جوولەکە]] لە [[یەمەن]] و [[مەدینە]]، و [[مەسیحییەت]] لە نەجران و حیرە و دەوروبەری [[شام]]، و ھەروەھا بڵاوبونەوەیەکی دیاریکراوی [[ئایینی زەردەشتی|ئاگرپەرستی]] ھەبوو کە لە [[ئێران|ئێرانەوە]] ھاتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة الدينية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16539/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> == نەژادی == {{سەیری ئەمەش بکە|داڕێژە:درەختی نەژادی محەممەد}} {{محەممەد}} [[پەڕگە:آباء وأمهات النبي.png|ڕاست|وێنۆک|ڕەچەڵکی پێغەمبەر]] ئەبوول قاسم محەممەدی کوڕی عەبدولڵای کوڕی [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەڵیب]] کوڕی [[عەبدولمەنناف کوڕی قوسەی|عەبدولمەنناف]] کوڕی قوسەیی کوڕی کیلابی کوڕی موڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالیبی کوڕی فیھری کوڕی مالیکی کوڕی نەزڕی کوڕی کینانەی کوڕی خوزیمەی کوڕی مودرکەی کوڕی ئیلیاسی کوڕی مزەڕی کوڕی نزاری کوڕی مەعدی کوڕی عەدنانە (تائێرە زانایان کۆدەنگن)، لەگەڵ ئەوەی سەلمێنراوە دەچێتەوە سەر نەسەبی ئیسماعیلی کوڕی [[ئیبراھیم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=نَسبُ الحبيب المصطفى ﷺ ويوم ميلاده|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/11/10/نسب-الحبيب-المصطفى-ويوم-ميلاده|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النسب النبوي الشريف|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/ملحق/النسب-النبوي-الشريف|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ھیچ لقێک نییە لە [[قوڕەیش]]دا کە نزیکایەتی لەگەڵ محەممەددا نەبێت،<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە لە سەحیحی بوخارییدا</ref> و [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە خوا ھەڵیبژاردووە لە باشترین ھۆز و پشت و نەسەبدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص69-102، دار الفكر المعاصر، ط1991</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|خرجتُ من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم إلى أن ولدني أبي وأمّي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث ( خرجت من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم ... ) من الشريعة للآجري|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_443985|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141124/https://islamarchive.cc/H_443985|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (من لەئادەمەوە تاوەکوو [[دایک و باوک]]م لە ھاوسەرگیریەوە لەدایکبووم، لە داوێنپیسی لەدایک نەبووم). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل، واصطفى قريشًا من كنانة، واصطفى من قريش بني هاشم، واصطفاني من بني هاشم}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل ، واصطفى قريشا من كنانة ... ) من صحيح مسلم|ناونیشان=https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141125/https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (خوای گەورە کینانەی لە منداڵەکانی ئیسماعلدا ھەڵبژاردووە، و قوڕەیشی لە کینانەدا ھەڵبژاردووە، و بەنی ھاشمی لە قوڕەیشدا ھەڵبژاردووە، منیشی لە بەنی ھاشمدا ھەڵبژاردووە). گوتووشیەتی ({{عەرەبی|نحن بنو النضر بن كنانة لا نقفو أمنا ولا ننتفي من أبينا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/79916|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> واتا (ئێمەی بەنوو نەزر تۆمەتی داوێن پیسی نادەینە پاڵ دایکمان، و خۆمان لە بابمان بێبەری ناکەین). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله كلمة تعالى خلق الخلق، فجعلني في خير فِرَقِهم، وخير الفرقتين، ثم تخيَّر القبائل فجعلني في خير قبيلة، ثم تخيَّر البيوت فجعلني في خير بيوتهم، فأنا خيرُهم نفسًا، وخيرُهم بيتًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث العباس بن عبدالمطلب - سنن الترمذي|ناونیشان=https://dorar.net/h/0774d1e09b668fd24ff7cb1f3ef3096a|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-اقتضاء الصراط المستقيم-12b-4|ناونیشان=https://www.alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=153367|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alathar.net}}</ref> واتا: (خوای گەورە دروستکراوەکانی دروستکردووە منی لە باشترین کۆمەڵەیان داناوە، دواتر لەتیرەکان منی لە باشترین تیرە داناوە، و دواتر لەماڵەکان منی لە باشترین ماڵدا داناوە). * '''باوکی'''؛ عەبدولڵای کوڕی عەبدولموتەڵیب بووە، دایکی فاتیمەی کچی عەمری کوڕی عائیزی کوڕی عیمران کوڕی مەخزوومی کوڕی یەقەزەی کوڕی موڕڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالب بووە.<ref>جامع الأحاديث، السيوطي، فەرموودەی ژمارە ٤٤٤٣٢.</ref><ref>لروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٢-٣٤.</ref> عەبدوڵڵا چاکترین کوڕەکانی باوکی بووە و لێبوردەترین و نزیکترینیان بووە لێوەی، و بچووکترینیان بووە،<ref name=":3">جامع الأحاديث، السيوطي، رقم:44432.</ref><ref>جمهرة أنساب أمهات النبي صلى الله عليه وآله وسلم، الحسين بن حيدر الهاشمي، ص1-58.</ref> نازناوی سەربڕدراوە بەھۆی ئەوەی باوکی سەد حوشتری بۆ سەربڕی لەجیاتی ئەو نەزرەی کە کردبووی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح والد النبي صلى الله عليه وسلم - موقع مثال|ناونیشان=http://www.methaal.com/articles/index?id=2054|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.methaal.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح أبو النبي :: قصص السيرة النبوية مصورة للاطفال ⋆ تطبيق حكايات بالعربي|ناونیشان=https://www.belarabyapps.com/BelarabyStories/قصة-عبدالله-الذبيح/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بالعربي نتعلم|زمان=ar}}</ref> * '''دایکی'''؛ ئامینەی کچی وەھب کوڕی عەبد مەناف کوڕی زوھرە کوڕی کیلاب بووە، لەو سەردەمەدا باشترین ژنی قوڕەیش بووە لە نەسەب و شوێندا، و باوکی پێشەوای بەنی زەھرە بووە لە نەسەب و شەرەفدا،<ref name=":3" /> و باوکی سەرۆک و باشترینی بەنوو زوھرە بووە لەو کاتەدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە ١-٤٨</ref> *'''مام و پورەکانی:''' [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب|عەبباس]]، [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزە]]، زوبەیر، حارس، غەیداق، قوسەم، عەبدول کەعبە، موقەوەم، جەحل، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوو لەھەب،]] [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبوو تاڵیب]] و زیرار.<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، لاپەڕە ١٣٠-١٣٩، دار المنهاج، ٢٠٠٥</ref> پوورەکانی عاتیکە، ئومیمە، ئەروا، ئوم حەکیم، بەڕڕە و سەفییە. حەمزە و عەباس و سەفییە موسڵمان بوون.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، لاپەڕە ١-٦٣</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، لاپەڕە ١٥٩-١٦٣، المطبعة الأدبية، بيروت، ١٨٩٢</ref> == ژیانی لە پێش بانگەواز == === لەدایکبوونی === [[پەڕگە:Mecca from Jabal Nur.JPG|ڕاست|وێنۆک|250px|دیمەنێکی مەککە لەسەر شاخی نوورەوە]] کاتێک عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەلیب گەیشتە تەمەنی ھەژدە ساڵی باوکی خوازبێنی ئامینەی کچی وەھبی بۆ کرد لەمامی وھەیب کوڕی عەبدول مەناف کەلەلای ئەوان دەژیا.<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، بەرگی ١ ، لاپەڕە ١٠٣-١١٠، المطبعة العلمية، ١٩٩٥</ref> عەبدوڵڵا لەمەککە گواستیەوە و ئامینە بە پێغەمبەر دووگیان بوو. ئامینە دەیگووت کاتێک پێغەمبەر لەزگیدا بووە پێی گوتراوە ({{عەرەبی|إنّك قد حملت بسيّد هذه الأمّة، فإذا وقعَ على الأرض فقولي "أعيذه بالواحد من شرِّ كل حاسد"، ثم سمّيه "محمدًا}})<ref>لطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ١، لاپەڕە ٩٤-١٠٨، دار صادر،بيروت.</ref> واتا (تۆ گەورەی ئەم ئوممەتەت لە زگدایە، کاتێک لەدایکبوو بڵێ بە خوای تاک و تەنیا دەیپارێزم لە خراپەی ھەموو چاوپیسێک، و دواتر ناوی بنێ محەممەد). عەبدوڵڵا بەمەبەستی بازرگانی بەرەو شام بەڕێکەوت مانگێک بەنەخۆشی لە مەدینە مایەوە و دواتر مرد.<ref>أعلام النبوة، أبو الحسن علي بن محمد بن حبيب الماوردي، لاپەڕە ٢٤٠، دار الكتاب العربي، ١٩٨٧</ref> لەو کاتەدا تەمەنی پێغەمبەر دوو مانگ لە زگی ئامینەدا(بەپێی بۆچوونی زۆربەی زانایان)، لەدوای خۆی پێنج حوشتر ڕانە مەڕێک و بەندەیەکی بەناوی بەرەکە کە [[کونیە|کونیەکەی]] ئوم ئەیمەن بوو بەجێھێشت.<ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، بەرگی ١، لاپەڕە ٣٢٧-٣٢٨</ref><ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٨، دار المعرفة.</ref> [[پەڕگە:مكتبة مكة المكرمة.jpg|وێنۆک|شوێنی لەدایکبوونی '''پێغەمبەر محەممەد''' لەدۆڵی ئەبوو تاڵیب.]] پێغەمبەری ئیسلام محەممەد لە ماڵی باوکی لە شاری مەککە لە دایکبووە (بەپێی گێڕانەوەکانی سوننە لە ڕۆژی دووشەممە، ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ساڵی فیل، بەرامبەر ٢٠ یان ٢٢ی نیسانی ساڵی ٥٧١ یان ٥٧٠ی زایینی لە دایکبووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أين ومتى ولد الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أين_ومتى_ولد_الرسول_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> سەرچاوە مێژووییەکان سەبارەت بە ڕەووشی کاتی لە دایکبوونی ناکۆکیان ھەیە، بەشی زۆریان ئاماژە بەوەدەکەن محەممەد لە سکی دایکیدا بووە باوکی کۆچی دوایکردووە،<ref>تاتات</ref> بەڵام بەشێکی دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن باوکی لە ژیاندا بووە کاتێک لە دایکبووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یحیی الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای راشدین|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکراوەی ڕۆژھەڵات|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=٣٩٨}}</ref> بەشێکی دیکە دەڵین تەمەنی سێ ساڵ بوو کاتێک باوکی کۆچی دوایکردووە، و بەشێکی دیکە دیکە دەڵێن دووساڵ بووە. سەرچاوەیەکی دیکە دەلێت تەمەنی ٧ مانگ بووە، بەشێکی دیکە دەلێن تەمەنی یەک مانگ بووە کاتێک باوکی کۆچی دوایی کردووە. بەڵام ئەم سەرچاوە و قسانە بە شێوەیەکی گشتی ڕەتکراونەتەوە، بەشی زۆری مێژوو نوسان کۆکن لەسەر ئەوەی پێغەمبەر بەبێ باوکی لەدایکبووە.<ref name=":0" /> کاتێک عەبدولموتەڵیب باپیری پێغەمبەر ھەواڵەکەی پێدەگات زۆری پێ خۆش دەبێت و دەچێتە کەعبەوە سوپاسی خوا دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نور|یەکەم=مكتبة|سەردێڕ=تحميل كتاب الرحيق المختوم pdf|ناونیشان=https://www.noor-book.com/كتاب-الرحيق-المختوم-pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.noor-book.com|زمان=ar}}</ref> و ناوی محەممەدی بۆ ھەڵدەبژێرێت کە لەو کاتەدا ئەو ناوە لە ناو عەرەب باو نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الروض الأنف،|یەکەم=السهيلي، ج1|پەڕەکان=٢٧٨-٢٩٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=جعفر|یەکەم=مرتضى العاملي|سەردێڕ=الصحيح من سيرة النبي الأعظم ج2|بڵاوکەرەوە=دار السيرة،|ساڵ=بيروت، ١٩٩٥|پەڕەکان=٦٣-٦٨}}</ref> تەنھا سێ کەس ھەڵگری ئەو ناوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سبب تسميته صلى الله عليه وسلم باسم محمد - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/38609/سبب-تسميته-صلى-الله-عليه-وسلم-باسم-محمد|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە بە خەتەنکراویی لەدایکبووە،<ref>الاستيعاب في معرفة الأصحاب،ابن عبد البر، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠-١٧</ref> بەڵام گێڕانەوەی ڕاست ئەوەیە عەبدول موتەلیب لەڕۆژی حەوتەمدا خەتەنەی کردووە و خوانێکی بۆ ڕێکخستووە.<ref>الروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٧٨-٢٩٦</ref> دایکی گوتبووی ئەو ناخۆشی و لاوازی و قورساییانەی بەسەردا نەھاتووە کە بەسەر ژنانی دووگیاندا دێن،<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، بەرگی ١، لاپەڕە ١٦٧-١٦٨، دار الفكر،بيروت، ١٩٨٨</ref> و کاتێک لەدایکبووە ڕوەوە قیبلە لەدایکبووە سەری بەرزکردبوەوە بەرەو ئاسمان، پەنجەکانی قوچاندبوون وەک ئەوەی تەحیات بخوێنێ.<ref>مستدرك الحاكم ، بەرگی ٣، لاپەڕە ٣٢٧</ref><ref>دلائل النبوة، البيهقي، بەرگی ٥، لاپەڕە ٣٥٤</ref> ھەروەھا لەکاتی لەدایکبوونیدا وەک ئەوە وابووە نورێک لێوەی دەرچوبێت کە کۆشکەکانی شامی ڕوناک کردۆتەوە.<ref>رواه ابن تيمية في الردّ على البكري، عن العرباض بن سارية، فەرموودەی ژمارە ٦١</ref> ئوم عوسمان کچی ئەبول عاس دەڵێت: ({{عەرەبی|حضرتُ ولادة رسول الله صلى الله عليه وسلم، فرأيت البيتَ حين وضع قد امتلأ نورًا، ورأيت النجوم تدنو حتى ظننتُ أنها ستقعَ عليّ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=في الذكرى العطرة.. معجزات رافقت مولد النبي (ص) - المصريون|ناونیشان=https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=almesryoon.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183724/https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المعجزة المنتظرة فى ذكرى المولد النبوى!|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/News/131762/59/461090/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%AD%D8%B1%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%89.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=الأهرام اليومي|زمان=ar}}</ref> واتا (لە کاتی لەدایکبوونی پێغەمبەردا مزگەوتی حەڕامم بینی پڕبوبوو لە نوور و ڕوناکی، و ئەستێرەکانم دیتن نیزیک دەبونەوە وامزانی بەسەرمدا دەکەون). کاتێک لەدایکبووە مژدەیان بە عەبدول موتەلیب داو زۆر پێی خۆشحاڵ بوو، و بردیە ناو کەعبە و سوپاسی خوای کرد و گووتی: ({{عەرەبی|ليكوننّ لابني هذا شأن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة الحديث|ناونیشان=http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadith.islam-db.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183725/http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا (ئەم کوڕەم پلە و پایەیەکی گەورەی دەبێت). جوولەکە زانی کە محەممەد لەدایکبووە، [[حەسان کوڕی سابت]] دەڵێت: ({{عەرەبی|والله إني لغلام يفعة، ابن سبع سنين أو ثمان، أعقل كل ما سمعت، إذ سمعت يهوديًا يصرخ بأعلى صوته على أطمة بيثرب: يا معشر يهود، حتى إذا اجتمعوا إليه، قالوا له: ويلك ما لك؟ قال: طلع الليلة نجم أحمد الذي ولد به}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية - ط دار المعرفة - ابن هشام الحميري - کتابخانە مدرسە فقاھت|ناونیشان=http://lib.eshia.ir/44821/1/159|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=lib.eshia.ir|زمان=fa}}</ref> واتا (من منداڵ بووم، حەوت یان ھەشت ساڵ دەبووم، دەمزانی چ دەگوزەرێ، گوێم لە جوولەکەیەک بوو لەسەر بەرزایەکی مەدینە دەیگووت: ھۆ کۆمەڵی جوولەکە، ئەوانیش کۆبونەوە و گووتیان چی ڕویداوە؟ گووتی: ئەمشەو ئەستێرەی لەدایکبوونی ئەحمەد دەرکەوتووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(رِوَايَةُ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ مَوْلِدِهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b1%d9%90%d9%88%d9%8e%d8%a7%d9%8a%d9%8e%d8%a9%d9%8f-%d8%ad%d9%8e%d8%b3%d9%91%d9%8e%d8%a7%d9%86%d9%8e-%d8%a8%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%ab%d9%8e%d8%a7%d8%a8%d9%90%d8%aa%d9%8d%d8%8c-%d8%b9%d9%8e%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref> === پەروەردە بوونی === دوای دایکی یەکەم کەس [[سوەیبە]] بەندەی [[ئەبوو لەھەب]] شیری پێدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من هم مرضعات النبي الثلاثة ؟|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2016/12/10/998224.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=دنيا الوطن|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من الذي ربى الرسول|ناونیشان=https://mawdoo3.com/من_الذي_ربى_الرسول|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48.</ref> کە بە ھۆی مژدەی لەدایکبوونی پێغەمبەر ئازادی کردبوو، بوخاری دەگێڕێتەوە لە عوڕوەی کوڕی زوبەیرەوە ({{عەرەبی|لما مات أبو لهب رآه بعض أهله بمنامه، قال له: ماذا لقيت؟ قال أبو لهب: لم ألقَ بعدكم (أي لم ألقَ بعدكم خيرًا) غير أني سُقيت في هذه بعتاقتي ثويبة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/4227|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لمن يتمشدق ويتجرأ على صحيح البخاري|ناونیشان=https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نسيم الشام|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183726/https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (کاتێک [[ئەبوو لەھەب]] مرد، کەسوکارەکەی لەخەودا دیتیان، پێیان گووت توشی چ بووی؟ گووتی توشی ھیچ شتێکی باش نەبووم، تەنیا ئەوە نەبێت ئاوم پێدراوە بە ھۆی ئازادکردنی سوەیبە). ئوم ئەیمەن لەباوەشی دەگرت تاوەکوو گەورەبوو،<ref>السيرة النبوية عرض وقائع وتحليل أحداث، علي الصلابي، لاپەڕە ١٤-٩٦</ref> پێغەمبەر پێی دەگووت دایە، و کاتێک تەماشای دەکرد دەیگووت ئەوە پاشماوەی بنەماڵەکەمە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ٨، لاپەڕە ٢٢٤، دار صادر، بيروت.</ref> دوای لەدایکبوونی پێغەمبەری ئیسلام تەنھا بۆ ماوەیەکی کەم لای دایکی مایەوە تا ئەو کاتەی دایەنێکیان بۆ دۆزییەوە، ئەمەش بەھۆی ئەوەبوو یەکێک لە خوونەریتی خێزانە دەوڵەمەندەکانی قورەیش ناردنە دەرەوەی منداڵەکانیان بوو بۆ بیابان نشینیی، بەمەبەستی ئەوەی دووربن لە نەخۆشی و لە ئاوھەوایەکی تەندروست گەشە بکەن.<ref>هاشم یحی الملاح، کتێبی مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین، لا١٠٤–١٠٥</ref> سوەیبە لەھەمانکاتدا شیری خۆیداوەتە کوڕەکەی خۆی بەناوی مەسروح و ھەروەھا ئەبوو سەلەمەی مەخزوومی، ھەمزەی کوڕی عبدولموتەڵیب کە دواتر ئەم سێ کەسە بوونە برای شیری پێغەمبەر،<ref>ابن قيم الجوزية:زاد العماد، ج1، لا36</ref><ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، ج1، ص327-328.</ref><ref>ابن سعد :الطبقات، ج1، لا108</ref> پاشان بردیانە لای [[حەلیمەی سەعدیە]] و ئەو گرتییە خۆی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=من هي مرضعة النبي محمد|ناونیشان=https://e3arabi.com/%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/%d9%85%d9%86-%d9%87%d9%8a-%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%b9%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=e3arabi - إي عربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112856/https://e3arabi.com/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، بەرگی ٢، لاپەڕە ٢٩٥-٢٩٨، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ١٩٩٠</ref> و لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی شیری پێدەدا لە بیابانی بەنی سەعد، مێردەکەی ناوی حارس کوڕی عەبدول عوزا بوو، دوو کچی ھەبوو بەناوی ئەنیسە و حوزافە کەپێشی دەگوترا شەیما، لەگەڵ دایکی ئەویش بەشداری دەکرد لەبەخێوکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قصة حليمة السعدية مرضعة الرسول.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/8/15/قصة-حليمة-السعدية-مرضعة-الرسول-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4929734|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> زانایانی ژیننامە کۆکن لەسەر ئەوەی لەو ساڵەدا بیابانی بەنی سەعد بە ھۆی وشکەساڵیەوە دەیناڵاند، بەڵام کاتێک پێغەمبەر ھات زەویەکانی حەلیمە سەوز بوون و گوانی ماڵاتەکەی پڕبوون لەشیر.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە ٦٩-١٠٢، دار الفكر المعاصر، ١١٩٩١</ref> دوو ساڵ لەلای حەلیمە ماوەیەوە تاوەکوو لەشیر چۆوە، و چەند مانگ جارێک دەیھێنایەوە بۆ لای دایکی. پاش ئەوەی جارێکی دیکە حەلیمە دایکی پێغەمبەر ڕازی دەکات بۆ ئەوەی بۆ ماوەیەکی دیکەش لەلایان بمێنێتەوە، بە ھۆی ترس لەپەتایەک لەمەککەدا بڵاوبوەتەوە، و بە ھۆی بەرەکەتی پێغەمبەر بۆیە ئامینە ڕازیبوو.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48</ref> ھەندێک دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە چوار ساڵ لەلای حەلیمە ماوەتەوە،<ref name="ReferenceF">السيرة النبوية سير وعبر، مصطفى السباعي، ص13-29، المكتب الإسلامي.</ref> بەڵام ئەوەی زیاتر زانایان و مێژوونوسان لەسەری کۆکن ئەوەیە کە ماوەی پێنج ساڵ پێغەمبەر لەلای حەلیمەی سەعدی ماوەتەوە ئەویش بەھۆی ئەو فەرموودەیەی کە پێغەمبەر باس لە شانازیکردن بە وەرگرتنی شێوازی ئاخاوتنی لە خێڵی بەنی سەعد و کاری شوانی لەگەڵ برا شیرییەکەی دا دەکات.لەتەمەنی چوار یان پێنج ساڵی سنگی لەتکرا، کەچەند جارێکی تریش دووبارە بۆتەوە، بەم ھۆیەوە حەلیمە گێڕایەوە بۆ لای دایکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما فعلت حليمة السعدية بعد حادثة شق الصدر - موقع المختصر|ناونیشان=https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.almukhtsir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112857/https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حادثة شق صدر النبي صلى الله علية وسلم|ناونیشان=https://moga5.yoo7.com/t1701-topic|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=moga5.yoo7.com|زمان=ar}}</ref> موسلیم ئەو ڕوداوەی گێڕاوەتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان، فأخذه فصرعه فشق عن قلبه فاستخرج القلب، فاستخرج منه علقة، فقال: هذا حظ الشيطان منك. ثم غسله في طست من ذهب بماء زمزم، ثم لأمه (جمعه وضم بعضه إلى بعض) ثم أعاده في مكانه، وجاء الغلمان يسعون إلى أمه (مرضعته) فقالوا: إن محمدًا قد قُتل، فاستقبلوه وهو منتقع اللون. قال أنس: وقد كنت أرى أثر ذلك المخيط في صدره.}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(حَدِيثُ الْمَلَكَيْنِ اللَّذَيْنِ شَقَّا بَطْنَهُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%ad%d9%8e%d8%af%d9%90%d9%8a%d8%ab%d9%8f-%d8%a7%d9%84%d9%92%d9%85%d9%8e%d9%84%d9%8e%d9%83%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%91%d9%8e%d8%b0%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%b4/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref><ref>رواه مسلم في صحيحه، عن أنس بن مالك، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠١،</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112854/https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=شرح حديث: أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/111770/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> واتا:<blockquote>کاتێک محەممەد لەگەڵ منداڵان یاری دەکرد جوبرەئیل ھات بۆلای، و خستیە سەر زەوی و سینگی لەت کرد و دڵی دەرھێنا، پارچەیەکی لەدڵی دەرھێنا و گووتی ئەمە بەشی شەیتانە، دواتر لەتەشتێکی زێڕدا بەئاوی [[زەمزەم]] شوشتی، دواتر بۆیەکی ھێنایەوە و دڵی خستەوە جێگای خۆی، منداڵەکان ڕایانکردە لای دایەنەکەی و گووتیان محەممەد کوژراوە، و بەڕەنگی چڕژاوی گەڕایەوە، ئەنەس دەڵێت: شوێنەواری ئەو ھێڵەم لەسەر سینگی دەدیت.</blockquote>لە تەمەنی شەش ساڵیدا بوو کاتێک دایکی کۆچی دوایی کرد،<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، لاپەڕە ١-٣</ref><ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، بەرگێ ٢، لاپەڕە ٨٣-٩٨ دار السيرة، بيروت، ١٩٩٥</ref> لەکاتی گەڕانەوەیان لەسەردان کردنی خاڵوانیان لە بەنی نەجار، و گۆڕەکەی لەشوێنێکە پێیدەگوترێت ئەبوا.<ref>نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، لاپەڕە ٧-٢١، دار المعرفة، ٢٠٠٤</ref> پاشان عەبدول موتەلیبی باپیرەی بردیە لای خۆی تا لەگەڵ منداڵەکانیدا بژی، و کاتێک لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بوو عەبدول موتەلیب کۆچی دوایی کرد لە مەککە،<ref name="ReferenceG">نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص7-21، دار المعرفة، ط2004.</ref><ref>السيرة النبوية، أبو فارس، ص101.</ref> و پێش مردنی ئەبو تالیبی کوڕی ڕاسپارد بە پەروەردەی محەممەد.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص83-98، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> === لاویەتی === مامی ئەبوتاڵیب داھاتێکی زۆری نەبوو، لەبەرئەوە محەممەد سەرەتا شوانی دەکرد لە بەنی سەعد لەسەر چەند قیڕاتیک بۆ خەڵکی مەککە (قیڕات بەشێکە لە درھەم یان دینار) بۆ یارمەتیدانی مامی<ref>السيرة النبوية سير وعبر،مصطفى السباعي، لاپەڕە ١٣-٢٩، المكتب الإسلامي.</ref>، دەڵێت ({{عەرەبی|ما بعث الله نبيًا إلا رعى الغنم. فقال أصحابه: وأنت؟ فقال: نعم، كنت أرعاها على قراريط (أجزاء من الدراهم والدنانير) لأهل مكة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/118739|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=»الإجابة على الأسئلة العقائدية »مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: خوای گەورە ھیچ پێغەمبەرێکی نەناردووە شوانی نەکردبێت، ھاوەڵەکانی گووتیان تۆش کردووتە؟ گووتی بەڵێ منیش شوانیم بۆ خەڵکی مەککە کردووە بەرامبەر چەند قیڕاتێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - فتح الباري شرح صحيح البخاري - كتاب الإجارة - باب رعي الغنم على قراريط- الجزء رقم2|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=4118&idto=4119&bk_no=52&ID=1422|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> «لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] ھەواڵی شوانییەکەی ڕەت دەکەنەوە»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل رسول الله يعمل راعي أغنام عند قريش يا سفهاء !!|ناونیشان=https://www.yahosein.com/vb/node/153358|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=منتديات يا حسين|زمان=ar}}</ref> کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٢ ساڵی لەگەڵ مامی ڕۆیشت بۆ [[شام]] بۆ بازرگانی، کاتێک گەیشتنە بوسڕا چوون بۆلای ڕاهیبێک بەناوی بەحیرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=علامات نبوة "محمد".. هكذا عرفها راهب.. وحذر من أن يعرف بها اليهود|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە زانا بوو لەئینجیلدا سەیری محەممەدی دەکرد و تێیڕادەما، دواتر بە ئەبوو تاڵیبی گووت ({{عەرەبی|ارجع بابن أخيك إلى بلدك واحذر عليه اليهود فوالله إن رأوه أو عرفوا منه الذي أعرف ليبغنه عنتًا، فإنه كائن لابن أخيك شأن عظيم نجده في كتبنا وما ورثنا من آبائنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل كان بحيرا الراهب موحدًا وهل كان إنجيله الذي وجد فيه صفة خاتم النبوة محرفًا - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/249691/%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%85%D9%88%D8%AD%D8%AF%D9%8B%D8%A7-%D9%88%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A5%D9%86%D8%AC%D9%8A%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%AF-%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%8B%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (هذا سيد العالمين هذا رسول رب العالمين هذا يبعثه الله رحمة ... ) من دلائل النبوة لأبي نعيم الأصبهاني|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_556401|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011115858/https://islamarchive.cc/H_556401|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: برازایەکەت بگەڕێنەوە بۆ شارەکەت ئاگات لەجوولەکە بێت ھیچی لێنەکەن، سوێند بەخوا ئەگەر ئەوەی من دەربارەی محەممەد دەیزانم ئەوان بیزانن ئەوا دەیکوژن ئێمە لەکتێبەکانمان و قسەی باب باپیرانمان پلە و پایەکەی دەزانیین. لەمەککە ناونرا بە ئەمین و ڕاستگۆ و خەڵک ئەمانەتیان لە لا دادەنا،<ref name="ReferenceG"/> بەوە ناسراوە ھەرگیز کڕنووشی بۆ بتەکان نەبردووە سەرەڕای بڵاویان لەناو قوڕەیشدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=في ذكرى مولد النبي العطرة.. الرسول محمد أعظم الشخصيات في تاريخ الإنسانية.. ومفكر يهودي: دعا لنبذ العنصرية والعصبية القبلية|ناونیشان=https://www.elbalad.news/3579496|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> و بەشداری گاڵتەو گەپی گەنجەکانی نەکردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الأسوة الحسنة - الأهرام اليومي|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/NewsPrint/680733.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=gate.ahram.org.eg}}</ref> بەڵکوو لەگەڵ گەورەکان بەشداری جەنگەکانی کردووە و یارمەتی داون،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣١٩-٣٣٢</ref> لەتەمەنی چواردە ساڵیدا جەنگی فیجار لەنێوان کینانە و قەیسی عەیلان ڕویدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=حروب الفجار الأربعة فى الجاهلية|ناونیشان=https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=شبكة الأبحاث العربية|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003631/https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=http://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرجع الالكتروني للمعلوماتية|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023212818/https://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێغەمبەر لەگەڵ قوڕەیش کە بەشێک بوون لە کینانە بەشداری کردووە، بەرامبەرەکانیان بریتی بوون لە تیرەکانی هەوازن، غەتەفان، سولەیم، عەدوان، فەھم و چەندانی تر لە تیرە قەیسییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفِجَار وشهود النبيﷺ لها - وِلادةُ خيرِ الأَنام ﷺ إلى بَيْعةُ العَقبةِ الأولى.|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79865|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پێغەمبەر دەربارەی ئەو جەنگە دەڵێت ({{عەرەبی|قد حضرته مع عمومتي، ورميت فيه بأسهم، وما أحب أني لم أكن فعلت}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: ذكر حضور رسول الله حرب الفجار{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023192906/http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص16 - كتاب ما شاع ولم يثبت في السيرة النبوية - اشتراكه صلى الله عليه وسلم في حرب الفجار - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/33458/16|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم بەشداریم لەو جەنگەدا کردووە و تیرم ھاویشتووە، پێشم خۆشنییە بەشداریم نەکردبا. ھەروەھا دەڵێت ({{عەرەبی|كنت أنبل على أعمامي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعريب سيد المرسلين - جعفر الهادي - مکتبة مدرسة الفقاهة|ناونیشان=http://ar.lib.eshia.ir/86688/1/244|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.lib.eshia.ir|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=8 - فترة الشَباب في حياة النبيّ الاكرم|ناونیشان=http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211022222320/http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم تیرم دەھاویشت. وەدەشڵێت ({{عەرەبی| ما سرني أني لم أشهده إنهم تعدوا على قومي عرضوا عليهم أن يدفعوا إليهم البراض صاحبهم فأبوا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم - حياته و سيرته - Page 7 - Wattpad|ناونیشان=https://www.wattpad.com/465698131-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%A2%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.wattpad.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=https://areq.net/m/%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=areq.net}}</ref> واتا: پێم خۆشنییە بەشدار نەبوبام ئەوان دەستدرێژیان کردە سەر گەلەکەم، سەرەڕای ئەوەی گەلکەم پێشنیازی ڕادەستکردنەوە بەڕڕاز_کەسێک بوو لەکینانە پیاوێکی کوشتبوو بەھۆی ئەوەوە جەنگی فیجار ھەڵگیرسا_ یان کردبووە. بەشداری کردووە لە ھاوپەیمانیەتی فزول،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ما هو حلف الفضول ؟|ناونیشان=https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موسوعة المحيط|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027221525/https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕێککەوتننامەیەک بوو قوڕەیش لەماڵی عەبدوڵڵا کوڕی جودعان لەمەککە بەستبوویان، ڕێککەوتبوون لەسەر پاراستنی کەسانی لاواز و ستەملێکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=حلف الفضول - حروف عربي|ناونیشان=https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حروف عربي موسوعة المحتوي العربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف الفضول - منار الإسلام|ناونیشان=https://www.islamanar.com/%d8%ad%d9%84%d9%81-%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%b6%d9%88%d9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}</ref> دەربارەی دەڵێت: ({{عەرەبی|لقد شهدتُ في دار عبد الله بن جدعان حِلفًا، لو دُعيت به في الإسلام لأجبتُ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لقد شهدتُ مع عمومتي حلفاً !|ناونیشان=https://www.al-watan.com/news-details/id/265817/لقد-شهدتُ-مع-عمومتي-حلفاً-|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Watan|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف المطيبين وحلف الفضول .. ودروس في العمل الجماعي|ناونیشان=http://www.saaid.net/Minute/266.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref> واتا: لەماڵی عەبدوڵڵای کوڕی جودعان بەشداریم لە ھاوپەیمانیەتیەک کرد، ئەگەر لەئیسلامدا داوای بەشداریم لێبکەن بەشدار دەبم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/149778|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/134245|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> ماوەیەک بەر لە دابەزینی سروش بۆ پێغەمبەر، بەهۆی لافاوەوە دیوارەکانی کەعبە داڕوخان، بۆیە خەڵکی مەککە بڕیاریاندا دوبارە کەعبە نوێبکەنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الكعبة المشرفة.. بيت الله الحرام|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/9/6/الكعبة-المشرفة|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=النبي (ص) وإعادة بناء الكعبة المشرفة (9)|ناونیشان=http://www.hajij.com/ar/articles/religious-articles-viewpoints/item/1416-------9|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.hajij.com|زمان=ar-aa}}</ref> لە کاتی بنیادنانەوەی کەعبە کێشە و ناکۆکییەکی زۆر کەوتە نێوان ھۆزەکانی مەککە، بەھۆی ئەوەی ھەریەکەیان ھەوڵی دەدا ھۆزەکەی ئەوان [[بەردە ڕەشەکە]] بخەنەوە جێگای خۆی، ئەم ناکۆیییەکە چەند ڕۆژێکی خایەند، دواتر بەمەبەستی چارەسەرکردنی ئەم کێشە لە [[مزگەوتی حەرام]] کۆبوونەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكتبة الحرم- ومكان ولادة الرسول صلى الله عليه وسلم - مكة المكرمة|ناونیشان=http://wikimapia.org/7578409/ar/مكتبة-الحرم-ومكان-ولادة-الرسول-صلى-الله-عليه-وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=wikimapia.org|زمان=ar}}</ref> دواجار گەیشتنە ڕێکەوتنێک ھەرکەسێک یەکەم کەس لە دەرگای مزگەوتەوە بێتە ژوورەوە ئەو دەکەن بە ناوبژیوانی خۆیان و بەردەکە لە جێگای خۆی دابنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم حمل الحجر الأسود|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ئەوەبوو پێغەمبەر محەممەد ھاتە ژوورەوە، بەھۆی ناوبانگی لە ڕووی ڕاستگۆی و دەستپاکییەوە، ھەموویان ڕازی بوون لەسەر بڕیار و قسەکانی،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=حسن|یەکەم=مجدي عز الدين|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=تأملات في تأملات ديكارت: قراءة تأويلية في سيرة ديكارت الفكرية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.33914/1312-002-003-003|journal=مجلة آداب النيلين|پەڕەکان=٥٠|doi=10.33914/1312-002-003-003}}</ref> و گووتیان: ({{عەرەبی|هذا الأمينُ، قد رَضينا بما يقضي بيننا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سيرة ابن إسحاق - محمد بن إسحاق بن يسار - ج ٢ - الصفحة ٨٧|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211127175321/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ئەوە ئەمینە ھات ڕازین ببێ بەناوبژیوان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النبي هو الذی وضع الحجر الاسود في موضعه|ناونیشان=https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=arabic.tebyan.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی پێغەمبەر لە کێشەکە گەیشت، داوای پۆشاکێکی کرد و بەردەکەی خستە سەری و ھەموو تیرە و ھۆزەکانی شاری مەککەی بانگکرد و ھەر یەکەی چەمکێکیان گرت و ھەڵیان گرت، پاشان بە دەستی خۆی بەردەکەی خستەوە شوێنی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} شبابه صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/65/شبابه_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول عليه الصلاة والسلام شاباَ ووصيته للشباب|ناونیشان=https://adlat.net/showthread.php?t=22285|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=عدلات|زمان=ar}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی چارەسەرکردنی کێشەکە، زانایان و شوێنکەوتوانی ئایینی ئیسلام ئەم ڕووداوەیان وەک دانایی و لێھاتوویی پێغەمبەر لە چارەسەرکردنی خێرای کێشەکان داناوە.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ابن كثير|یەکەم=إسماعيل بن عمر|دوایین٢=صالح|یەکەم٢=فارس علي|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=رسالة في تجويد القرآن الإمام أبو الفداء إسماعيل بن عمر بن كثير القرشي الدمشقي الشافعي ت. 774 ھ., دراسة وتحقيق|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.51990/2228-008-024-015|journal=مجلة آداب الفراهيدي|پەڕەکان=١٠١|doi=10.51990/2228-008-024-015}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=الرشد في التفكير والتصرف وأثره في الحياة|ناونیشان=https://www.alshareyah.com/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A9-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/21-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%88%D9%82%D9%81%D8%A7%D8%AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alshareyah.com|زمان=ar-aa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165520/https://www.alshareyah.com/%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A9-%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25A9/21-%25D8%25A2%25D9%258A%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D9%2588%25D9%2588%25D9%2582%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرَّسول صلى الله عليه وسلم القدوة في الأمَانَة|ناونیشان=https://dorar.net/akhlaq/124|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> === ھاوسەرگیری لەگەڵ خەدیجە === {{سەرەکی|خەدیجە کچی خووەیلید}} [[پەڕگە:Khadija tomb.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەو گومەزەی لەسەر گۆڕی خەدیجە دروستکرابوو]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، ژنێکی بازرگانی شاری [[مەککە]] بوو،<ref name="ReferenceG"/> ڕێزلێگیراو و خاوەنی پارە و سامان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خدیجة بنت خویلد|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحیفة الخلیج|زمان=ar}}</ref> کچی خوەیلدی کوڕی ئەسەدی کوری عبدالعزی کوڕی قصی بوو. دایکی فاتیمەی کچی زائدە کوڕی ئەسام کوڕی عامری کوڕی لوئەی بوو، خەدیجە پێش ئەوەی شوو بە پێغەمبەر بکات دوو شووی دیکەی کردبوو.<ref>الصحیح من سیرة النبی الأعظم، جعفر مرتضی العاملی، ج2، ص105-125، دار السیرة، بیروت، ط1995</ref> سەرچاوە مێژووییەکان ئاماژە بەوەدەکەن لە ناو خانەوادەکەی شکۆمەند و خاوەن پلە و پایە بووە سەروەت و سامانی خۆی ھەبوو لەگەڵ ئەوەشدا سەرچاوە مێژووییەکان بە شێوەیەکی گشتی ئەوەیان ڕووننەکردووەتەوە خەدیجە چۆن ئەو ماڵ و سامانەی دەستکەوتووە بەڵام بەشێک لە سەرچاوەکان دەلێن بەھۆی بارزگانییەوە توانیویەتی گەشە بە سەروەت و سامانەکەی بکات.<ref name=":0" /> کاتیک ھەواڵی دەست پاکی محەممەد گەیشت پێی، ناردی بە شوێن محەممەدا و پێشنیاری خستە بەردەمی کە بەشداری بکات لە بازرگانییەکەیدا بۆ [[شام]]،<ref>أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ابن الأثیر الجزری، ج1، ص1337-1338.</ref> محەممەد ڕازی بوو و دەرچوو بۆ شام و شتومەکی کڕی، لە گەشتەکەیدا خزمەتکارێکی لەگەڵ بوو بەناوی مەیسەرە، کاتێک گەشتنە شام لە بازاڕی بوسڕا لەژێر سێبەری دارێک دانیشت کە لە نزیک [[سەومەعە|سەومەعەی]] ڕاھیبێک بوو بەناوی نەستوڕا،<ref>عیون الأثر فی فنون المغازی والشمائل والسیر، ابن سید الناس، بەرگی ١،لاپەڕە ٧١، مؤسسة عز الدین، بیروت، ١٩٨٦</ref> ڕاھیبەکە بە مەیسەرەی گووت ({{عەرەبی|ما نزل تحت ھذە الشجرة قطّ إلا نبیّ}})<ref>ثقات ابن حبان، ابن حبان، بەرگی ١، لاپەڕە ٤٧</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ketabonline.com/ar/books/1311/read?part=1&page=123&index=819046/819081|سەردێڕ=الموسوعة فی صحیح السیرة النبویة - العھد المکی {{!}} مجلد 1 {{!}} صفحة 118 {{!}} مولد رسول اللە الرحمة المھداة صل|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عظیمات|ناونیشان=http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alfaseeh.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063559/http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: تەنیا پێغەمبەران لەژێر سێبەری ئەم دارەدا دانیشتوون، مەیسەرە کاتێک گەرما بەتین دەبوو دەیبینی دوو فریشتە سێبەر بۆ پێغەمبەر و حوشترەکەی دەکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة ام المؤمنین خدیجە رضی اللە عنھا مع الرسول الکریم|ناونیشان=https://tamimi.own0.com/t6163-topic|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tamimi.own0.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتابات فی المیزان / لنعرف خدیجة علیھا السلام!!|ناونیشان=http://www.kitabat.info/print.php?id=154581|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kitabat.info}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص81 - کتاب سیرة ابن اسحاق السیر والمغازی - حدیث خدیجة ابنة خویلد - المکتبة الشاملة الحدیثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/9862/84|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> کاتێک گەڕایەوە بۆ مەککە قازانجێکی زۆری کردبوو دوو ئەوەندەی جارانی پێشوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاجر النبی فی مال خدیجة.. فحقق أرباحًا ما لم یحققھا غیرە فی 40 سنة|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%AF%DB%8C%D8%AC%D8%A9-%D9%81%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D9%85-%DB%8C%D8%AD%D9%82%D9%82%DA%BE%D8%A7-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%DA%BE-%D9%81%DB%8C-40-%D8%B3%D9%86%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165541/https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A-%25D9%2581%25D9%258A-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AE%25D8%25AF%25D9%258A%25D8%25AC%25D8%25A9-%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582-%25D8%25A3%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25AD%25D9%258B%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25A7-%25D9%2584%25D9%2585-%25D9%258A%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25BA%25D9%258A%25D8%25B1%25D9%2587-%25D9%2581%25D9%258A-40-%25D8%25B3%25D9%2586%25D8%25A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەیسەرەی خزمەتکاریش ئەو شتانەی بۆ خەدیجە گێڕایەوە کە بەسەریان ھاتووە، بۆیە لە دوای گەڕانەوەکەی لە شام خەدیجە پێشنیاری ھاوسەرگیری خستە بەردەمی لەڕێی نەفیسە کچی مەنییە،<ref>الاکتفاء بما تضمنە من مغازی رسول اللە والثلاثة الخلفاء، سلیمان بن موسی الکلاعی الأندلسی، ج1، ص114، عالم الکتب، بیروت، ط1996.</ref> محەممەدیش ڕازی بوو و داواکەی خستە بەردەم مامەکانی، ئەبوو تاڵیبی مامی لەگەڵی چوو خوازبێنی بۆ کرد لە عەمری کوڕی ئەسەدی مامی و مارەییەیەکەی بیست حوشتر بوو،<ref>البدایة والنھایة، ابن کثیر، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣٦١</ref> خەدیجەی خواست کاتێک لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بوو خەدیجە لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا یان ھەندێک دەڵێن ئەویش لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیف تزوج النبی صلی اللە علیە وسلم من خدیجة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/34550/کیف-تزوج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-من-خدیجة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زواج النبی صلی اللە علیە وسلم بخدیجة رضی اللە عنھا - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/156056/زواج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-بخدیجة--رضی-اللھ-عنھا-|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> خەدیجە یەکەم ژنی محەممەدە و تاوەکوو لەژیاندا مابوو ژنی تری نەھێناوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول امرأة تزوجھا رسول اللە صلی اللە علیە وسلم بعد خدیجة|ناونیشان=http://www.sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.sahaba.rasoolona.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927003447/http://sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی بیست و پێنج ساڵ لەلای مایەوە پازدە ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی و دە ساڵ دوای پێغەمبەرایەتی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھی أول امرأة تزوجھا النبی صلی اللە علیە وسلم ؟|ناونیشان=https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ejaaba.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063555/https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دایکی ھەموو منداڵەکانی بوو بێجگە لە ئیبراھیم کە دایکی ئەو ماریە قیبتی بوو، مناڵەکانی تری قاسم و عەبدوڵڵا و زەینەب و ئوم کەلسوم و فاتمە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=سعید|یەکەم=مریم|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=اسماء ابناء الرسول صلی اللە علیە وسلم|ناونیشان=https://www.fekera.com/94104/اسماء-ابناء-الرسول-صلی-اللھ-علیھ-وسلم/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موقع فکرة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fekera.com/94104/%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%DA%BE-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> قاسم و عەبدولڵا لە سەردەمی نەفامیدا مردن بەڵام ھەموو کچەکانی موسڵمان بوون و لە گەڵیدا کۆچیان کرد بۆ مەدینە، بەڵام ھەموویان ھێشتا پێغەمبەر لە ژیاندا بوو مردن بێجگە لە فاتیمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الحکمة من موت أبناء الرسول الذکور|ناونیشان=https://www.almrsal.com/post/924895|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرسال|زمان=ar}}</ref> === مژدەکان لە نزیکبوونەوەی ناردنی === [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو بڕوایەدان کە خوا ھەر پێغەمبەرێکی ناردبێت بەڵێنی لێوەرگرتووە کە بە نەتەوەکەی بڵێت باوەڕ بە دوایین پێغەمبەر بھێنن کە محەممەدە و سەری بخەن،<ref>[http://www.islamweb.net/newlibrary/display_book.php?flag=1&bk_no=49&ID=265 لە تەفسیری ئیبن کەسیر، سورەتی ئەنعام]</ref> و محەممەد خۆی فەرموویەتی: ({{عەرەبی|أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم}}) واتا: من بانگەوازی ئیبڕاھیمی باوکمم، مژدەکەی عیسام،<ref>دەقی فەرموودەکە؛ «أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم»</ref> ھەروەھا لە کتێبەکانی ژیننامەدا ھاتووە کەوا حاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] و قەشە مەسیحییەکانی ناو [[عەرەب]] باسیان لە ھاتنی پێغەمبەر محەممەد کردووە پێش ناردنی کاتێک کاتەکەی نزیک بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=كيف أخبرت الكتب السماوية عن النبي (ص) وشريعته؟|ناونیشان=https://ar.hawzahnews.com/news/352732/كيف-أخبرت-الكتب-السماوية-عن-النبي-ص-وشريعته|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=وكالة أنباء الحوزة|زمان=ar}}</ref> فاڵگرەوە عەرەبەکان لە جنۆکە شەیتانەکانەوە زانیایان کە بەدزیەوە گوێیان دەگرت و ھەواڵەکانیان لەئاسمانەوە دەھێنا پێش ئەوەی ڕێگریان لێبکیرێت. قەشە مەسیحییەکان و حاخامە جوولەکەکان لە کتێبەکانیان سیفەتی خۆی سیفەتی کاتی ھاتنیان دەزانی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بعض صفات النبي الموعود {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/11307/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> و پێغەمبەرەکانیان بەڵێنیان لێوەرگرتبوون کاتێک هات باوەڕی پێبێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من أوصاف الرسول في التوراة والإنجيل -2-|ناونیشان=https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamsyria.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027175444/https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صفات النبي (صلى الله عليه وآله) في التوراة - مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=https://www.aqaed.com/faq/1666/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aqaed.com}}</ref> ئیبن عەبباس دەڵێت : جوولەکەکانی خەیبەر جەنگیان لەگەڵ غەتەفان دەکرد کاتێک بەیەک گەیشتن جوولەکەکانی خەیبەر دۆڕان، و جوولەکەکان ئەم دوعایەیان کرد؛ خوایە ئێمە داوات لێدەکەین بەحەقی پێغەمبەر محەممەدی ڕاستگۆ کە بەڵێنت داوە بۆمانی بنێری سەرمان بخەی بەسەریاندا، بۆیە کاتێک گەیشتن بەغەتەفان ئەو دوعایەیان کرد و لێیان بردنەوە، کاتێک پێغەمبەر وەحی بۆ ھات باوەڕیان پێنەکرد، خوای گەورە ئایەتی دابەزاند (ئەوان لەپێشدا بە پێغەمبەر ھەڕەشەیان لە بێباوەڕان دەکرد بەڵام کاتێک ھات باوەڕیان پێنەھێنا).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بكر/السيوطي|یەکەم=جلال الدين عبد الرحمن بن أبي|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=jzdMDwAAQBAJ&pg=PT169&lpg=PT169&dq%253D%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A7%25D8%25AA%25D9%2584%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D9%2591%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%2582%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D9%2587%25D9%258F%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D9%2581%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25B0%25D8%25AA%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%252B%25C2%25AB%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%25D9%2585%252B%25D8%25A5%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25A3%25D9%2584%25D9%2583%252B%25D8%25A8%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2591%252B%25D9%2585%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25AF%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A3%25D9%2585%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B0%25D9%258A%252B%25D9%2588%25D8%25B9%25D8%25AF%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25A3%25D9%2586%252B%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25B1%25D8%25AC%25D9%2587%252B%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2581%25D9%258A%252B%25D8%25A2%25D8%25AE%25D8%25B1%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D8%25A5%25D9%2584%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B5%25D8%25B1%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2585%25C2%25BB%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2583%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A5%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2582%25D9%258E%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%258C%252B%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2587%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%258F%25D8%25B9%25D8%25AB%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%252B%25D8%25B5%25D9%2584%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%252B%25D9%2588%25D8%25B3%25D9%2584%25D9%2585%252B%25D9%2583%25D9%2581%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%252B%25D9%2581%25D8%25A3%25D9%2586%25D8%25B2%25D9%2584%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25EF%25B4%25BF%25D9%2588%25D9%258E%25D9%2583%25D9%258E%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%258F%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2592%252B%25D9%2585%25D9%2590%25D9%2586%252B%25D9%2582%25D9%258E%25D8%25A8%25D9%2592%25D9%2584%25D9%258F%252B%25D9%258A%25D9%258E%25D8%25B3%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2581%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%2590%25D8%25AD%25D9%258F%25D9%2588%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D8%25B9%25D9%258E%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2591%25D8%25B0%25D9%2590%25D9%258A%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D9%2583%25D9|سەردێڕ=تفسير السيوطي (الدر المنثور في التفسير بالمأثور) 1-7 ج1|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٣٠٠١-٣|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص5 - شرح كتاب قاعدة جليلة في التوسل والوسيلة - الكلام على حديث ابن عباس في معنى استفتاح اليهود على الذين كفروا - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32403/296|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> لەباسی موسڵمان بوونی [[سەلمانی فارسی]] دەڵێت یەکێک لەڕاھیبەکان پێیگووتوە: سەردەمی پێغەمبەرێک نیزیک بۆتەوە، بەدینی ئیبراھیم نێردراوە لەوڵاتی عەرەب دەردەکەوێت، کۆچدەکات بۆ زەوییەک لەنێوان دوو چیا دایە و خورمای لێدەچێندرێت، چەند نیشانەیەکی ھەیە؛ دیاری وەردەگرێت بەڵام خێر وەرناگرێت، لەنێوان شانەکانی مۆری پێغەمبەرایەتی ھەیە، ئەگەر بتوانی بگەی بەو وڵاتە ئەو پێی بگە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=iMR9DwAAQBAJ&pg=PT726&lpg=PT726&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=JFDqO8C8LS&sig=ACfU3U0b7_r4XN8EyZYXaVMZ0AtDNkB_SQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgLEAM|سەردێڕ=البداية والنهاية 1-8 مع الفهارس ج1: البداية والنهاية 1/8 - لونان|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٢٧٨١-٥|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - هداية الحيارى في أجوبة اليهود والنصارى - القسم الأول في أجوبة المسائل - المسألة الثانية فيما لو اختاروا الكفر - قصة إسلام سلمان الفارسي - سلمان يلحق بقس عمورية- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=115&ID=20|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عويص|یەکەم=د إيهاب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5go0EAAAQBAJ&pg=PT522&lpg=PT522&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=yvBiBZtnkj&sig=ACfU3U1CKp3m8DCTd5EtjLjM0lFiXWA6aw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgNEAM|سەردێڕ=كهولة قبل البلوغ|بڵاوکەرەوە=ٌرواية|ژپنک=٩٧٨-٦٠٣-٩٠٤٣٧-٥-١|زمان=ar}}</ref> عامر کوڕی ڕەبیعە دەڵێت: ({{عەرەبی|سمعت زيد بن عمرو بن نفيل يقول أنا أنتظر نبيًا من ولد إسماعيل ثم من بني عبد المطلب بن هاشم ولا أراني أدركه، وأنا أؤمن به وأصدّقه وأشهد أنه نبيّ، فإن طالت بك مدة فرأيته فأقرئه مني السّلام، وسأخبرك ما نعته حتى لا يخفى عليك. قلت: هلمّ. قال: هو رجل ليس بالقصير ولا بالطويل ولا بكثير الشعر ولا بقليله وليست تفارق عينيه حمرة وخاتم النبوة بين كتفيه، واسمه أحمد، وهذا البلد مولده ومبعثه، ثم يخرجه قومه منها، ويكرهون ما جاء به حتى يهاجر إلى يثرب فيظهر أمره، فإيّاك أن تخدع عنه فإني طفت البلاد كلها أطلب دين إبراهيم، فكل من أسأل من اليهود والنصارى والمجوس يقولون "هذا الدين وراءك" وينعتونه مثل ما نعته لك ويقولون "لم يبق نبي غيره}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ مدينة دمشق - ابن عساكر - ج ١٩ - الصفحة ٥٠٤|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504 |date=ئابی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المجمع العالمي للتقريب بين المذاهب الاسلامية : أعـلام النبوة|ناونیشان=https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=taghrib.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://w11a.weebly.com/157516041585158716081604-158916041609-1575160416041607-1593160416101607-1608158716041605.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=عظماء في التاريخ الاسلامي}}</ref> واتا: گوێم لە عەمر کوڕی نوفەیل بوو دەیگووت چاوەڕێی پێغەمبەرێک دەکەم لەنەوەی ئیسماعیل، دواتر لەنەوەی عەبدول موتەڵیب کوڕی ھاشم و وانازانم پێیبگەم، من باوەڕم پێی ھێناوە و بەڕاستی دادەنێم و شایەتی دەدەم پێغەمبەرە، ئەگەر تەمەنت درێژ بوو و پێی گەیشتی لەمنەوە سەلامی لێبکە، و سیفاتەکانیت پێدەڵێم تاوەکوو لێت تێکنەچێ. گووتم: پێم بڵێ. گووتی: پیاوێکە نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، پرچی نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، سورایی ھەمیشە لەچاوەکانیدا ھەیە و مۆری پێغەمبەرایەتی لەنێوان شانەکانیەتی، ناوی ئەحمەدە و ئەو وڵاتەی ئێرە شوێنی لەدایکبوون و ناردنیەتی، دواتر گەلەکەی لە وڵات دەریدەکەن و ڕقیان لە بەرنامەکەیەتی، ئینجا کۆچدەکات بۆ مەدینە و سەردەکەوێت، ئاگات لێبێت لێت تێکنەچێت من ھەموو وڵاتان گەڕاوم بەدوای دینی ئیبراھیم، پرسیارم لە ھەر جوولەکە و مەسیحی و ئاگرپەرستێک کردبێت گووتویانە: بگەڕێوە لەوەڵاتی تۆ سەرھەڵدەدا، بەو شێوەیەی بۆم وەسف کردی ئاوا بۆیان وەسف کردووم و دەیانگووت تەنیا ئەو پێغەمبەرە ماوە بنێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زيد بن عمرو بن نفيل العدوي - The Hadith Transmitters Encyclopedia|ناونیشان=http://hadithtransmitters.hawramani.com/%D8%B2%D9%8A%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%86-%D9%86%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadithtransmitters.hawramani.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباب السابع عشر فيما هجست به النفوس من إلهام العقول بنبوته عليه السلام، الباب الثامن عشر في مبادىء نسبه وطهارة مولده صلى الله عليه وسلم - أعلام النبوة للماوردي|ناونیشان=http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> محەممەد پێش پێغەمبەرایەتی چەند شتێکی دەبینی لەوانە ({{عەرەبی|إني لأعرف حجرًا بمكة كان يسلّم علي قبل أن أُبعث، إني لأعرفه الآن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=تسليم الحجر عليه صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://jeridety.com/ar/170292|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=جريدتي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171119/http://jeridety.com/ar/170292|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المطلب الحادي عشر: تسليم الحجر|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/2067|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> واتا: من بەردێک دەزانم لەمەککە پێش پێغەمبەرایەتی سەلامی لێدەکردم، ئێستا دەیناسمەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب فضل نسب النبي ﷺ ، وتسليم الحجر عليه قبل النبوة|ناونیشان=https://muslim.lna.io/2267/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ عبد المحسن العباد-صحيح مسلم-254-5|ناونیشان=http://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=243110|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=alathar.net}}</ref> ئەگەر ویستبای دەست بەئاو بگەیەنێت دوور دەکەوەتەوە تاوەکوو ماڵەکانی مەککە وندەبوون و دەچوو بۆ شیو و دۆڵەکانی دەوری مەککە، بەلای ھەر دار یان بەردێکدا تێپەڕیبا دەیگووت «سەلامت لێبێت ئەی پێغەمبەری خوا»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حجرُ يسلم على رسول الله - شبكة الشفاء العالمية|ناونیشان=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حجرُ يسلم على رسول الله|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلام الحجر على النبي - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/202255/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> سەیری لای ڕاست و چەپی خۆیدەکرد تەنیا بەرد و داری دەبینی، ئەو بارودۆخە بەردەوام بوو تاوەکوو جبرەئیل ھات بۆلای لە [[ئەشکەوتی حیڕا|ئەشکەوتی حیرا]].<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٣، لاپەڕە ٥-٣٣</ref> == ژیانی دوای ناردنی تا پێش کۆچ == === دابەزینی سرووش === [[پەڕگە:Cave Hira.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەشکەوتی حیرا]] کاتێک گەیشتە تەمەنی چل ساڵی بە زۆری دەردەچوو بۆ [[ئەشکەوتی حیڕا]] <ref name="ReferenceF" /> دەمایەوە لە «[[چیای نوور]] لە دووری دوو میل لە مەککەوە»،<ref>[[:ar:الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> ئەمەش لە ھەموو ساڵێکدا بوو،<ref name=":4">البداية والنهاية ،[[ئیبن کەسیر]]، ج3، لا5-33</ref> ئاو و خواردنی لەگەڵ خۆی دەبرد و مانگێک تیایدا دەمایەوە و پەرستن و تێڕامانی دەکرد.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص109-120، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> موسڵمانان لەو بڕوایەدان کە بۆ یەکەم جار سروشی بۆ دابەزی لە ١٧ی ڕەمەزان<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص190-198، دار صادر، بيروت.</ref> یان ٢٤ی ڕەمەزان <ref name=":4" /><ref>في مسند أحمد، ج4، ص107، والجامع الصغير، للسيوطي، رقم:2734، وحسّنه: «أن رسول الله  قال: "أُنزل القرآن لأربع وعشرين خلت من رمضان"».</ref> یان ٢١ی ڕەمەزان <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> بەرامبەر ١٠ی ئابی ٦١٠ز، (٢٧ی ڕەجەب دانراوە لای [[شیعە]]).<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص243-252، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> [[عائیشە]] بەسەرھاتی دابەزینی سروش دەگێڕێتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أول ما بدأ به رسول الله صلى الله عليه وسلم من الوحي الرؤيا الصالحة في النوم، فكان لا يرى رؤيا إلا جاءت مثل فلق الصبح، ثم حُبب إليه الخلاء، وكان يخلو بغار حراء، فيتحنّث فيه الليالي ذوات العدد قبل أن ينزع إلى أهله، ويتزوّد لذلك، ثم يرجع إلى خديجة فيتزود لمثلها، حتى جاءه الحقّ وهو في غار حراء، فجاءه المَلك فقال: اقرأ، قال: ما أنا بقاريء. قال: فأخذني فغطّني حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، قلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثانية حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، فقلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثالثة، ثم أرسلني فقال:{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤}} فرجع بها رسول الله صلى الله عليه وسلم يرجف فؤاده، فدخل على خديجة بنت خويلد رضي الله عنها فقال: زمّلوني زملّوني، فزمّلوه حتى ذهب عنه الروع، فقال لخديجة وأخبرها الخبر: لقد خشيت على نفسي. فقالت خديجة: كلا والله ما يخزيك الله أبدًا، إنك لتصل الرّحم، وتحمل الكلّ، وتكسب المعدوم، وتُقرِي الضيف، وتُعين على نوائب الحقّ. فانطلقت به خديجة حتى أتت به ورقة بن نوفل بن أسد بن عبد العزى، ابن عم خديجة، وكان امرءًا تنصّر في الجاهلية، وكان يكتب الكتاب العبراني، فيكتب من الإنجيل بالعبرانية ما شاء الله أن يكتب، وكان شيخًا كبيرًا قد عمي، فقالت له خديجة: يا ابن عمّ، اسمع من ابن أخيك. فقال له ورقة: يا ابن أخي ماذا ترى؟ فأخبره رسول الله صلى الله عليه وسلم خبر ما رأى، فقاله له ورقة: هذا الناموس الذي نزل الله به على موسى، يا ليتني فيها جذع، ليتني أكون حيًا إذ يُخرجك قومك، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: أوَمخرجيّ هم؟ قال: نعم، لم يأتِ رجل قطّ بمثل ما جئتَ به إلا عُودِي، وإن يدركني يومك أنصرك نصرًا مؤزرًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بدء الوحي إِلى رسول الله صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/binbulihed/271.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=بدء الوحي|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/35963/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://muslim.lna.io/195/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إنكار أحاديث بدء الوحي|ناونیشان=http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.bayanelislam.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075717/http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: [[پەڕگە:Siyer-i Nebi 158b.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سەردەمی عوسمانی لەلایەن سیەر نەبی، کە پێغەمبەر محەممەد نیشاندەدات (بێ ڕووخسار) لەسەر کێوی نوور (حیراء)]] <blockquote>پێغەمبەر سەرەتا خەونی ڕاستی دەبینی، ھەر خەونێکی دیتبا وەک بەری بەیان دەھاتە دی، دواتر خەڵوەتی لەلا خۆشەویستکرا و خەڵوەتی دەکرد لە ئەشکەوتی حیڕا، و چەند شەوێک تێیدا دەماوە بەندایەتی دەکرد پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ لای خێزانەکەی، بۆ ئەوەی کەلوپەلی پێویست لەگەڵ خۆی ببات، لەسەر ئەو کارە بەردەوامبوو تا وەکوو وەحی بۆ ھات لە ئەشکەوتی حیڕادا، جوبرەئیل ھات بۆ لای و پێیگووت: بخوێنە، ئەویش گووتی: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: بە توندی باوەشی پێداکردم تا وەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: بخوێنە، گووتم: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: جاری سێیەم بە توندی باوەشی پێداکردم تاوەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: {{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی=بخوێنە بەناوی ئەو خوایەی دروستی کردووی، مرۆڤی لە خوێنپارەیەک دروستکردووە، بخوێنە خوای تۆ بەخشندەترینە، ئەو خوایەی بەھۆی پێنووس مرۆڤی فێرکردووە، فێری ئەو شتانەی کردووە کە نەیزانیوە}}. پێغەمبەر بە ترسێکی زۆرەوە گەڕایەوە ماڵەوە و بە خەدیجەی گووت: دامبپۆشن دامبپۆشن، دایانپۆشی تاوەکوو ترسەکەی نەما، بەخەدیجەی گووت ج ڕویداوە و پێی گووت لەژیانی خۆم ترسام، خەدیجە گووتی: سوێند بەخوای گەورە ھەرگیز خوا سەرشۆڕت ناکات، تۆ خزمایەتی بەجێدەھێنی، یارمەتی بێتوانایان دەدەی، ھاوکاری کەسانی ھەژار دەکەی، ماف بۆ خەڵکی دەگێڕیەوە. خەدیجە لەگەڵ خۆی بردی بۆلای [[وەرەقە کوڕی نەوفەل]] کە ئامۆزای خەدیجە بوو، لەنەفامیدا ببوو بە مەسیحی، ئەوەندەی خوا ویستی لەسەربێت ئینجیلی بەعیبری دەنووسی، پیاوێکی پیربوو بینایی لەدەستدابوو. خەدیجە گووتی: ئەی ئامۆزاکەم گوێ لەبرازاکەت بگرە بزانە دەڵێ چی، وەرەقە گووتی کوڕە برا دەڵێی چی؟ پێغەمبەر ئەوەی دیتبووی بۆی گێڕایەوە، وەرەقە پێیگووت: ئەوە ھەر ئەو شتەیە کەبۆ مووسا دابەزیوە، خۆزگە گەنج و بەتوانا دەبووم کاتێکک گەلەکەت دەرتدەکەن، پێغەمبەر گووتی: ئەوان دەرمدەکەن؟ وەرەقە گووتی: بەڵێ، ھەر کەسێک شتێکی وەک ئەوەی تۆی ھێنابێت دوژمنایەتی کراوە، خۆئەگەر لەکاتەدا زیندووبم زۆر چاک سەرتدەخەم).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص193 - كتاب التعريف بالإسلام - بدأ الوحي - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/144/198|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث عن بدء الوحى من صحيح البخاري (7 أحاديث)|ناونیشان=https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-hamdoulillah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171109/https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. علي محمّد الصلابيّ - الحلقة التاسعة (9): نزول الوحي على سيِّد الخلق محمد صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://resalapost.com/2019/10/30/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-9-%d9%86%d8%b2%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b3%d9%8a%d9%91%d9%90%d8%af-%d8%a7/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=رسالة بوست|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171111/https://resalapost.com/2019/10/30/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-9-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%91%D9%90%D8%AF-%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب بدء الوحي (028) {{!}} الموقع الرسمي لمعالي الشيخ عبد الكريم بن عبد الله الخضير - حفظه الله تعالى -|ناونیشان=https://shkhudheir.com/scientific-lesson/258618227|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shkhudheir.com}}</ref></blockquote>[[پەڕگە:Jabal Nur.JPG|وێنۆک|250px|شاخی نوور]] ئبن ئیسحاق دەڵێت: یەکەم جار جوبرائیل لە خەودا ھاتووەتە لای پێغەمبەر ،{{تێبینی|بەشێک لە سەرچاوەکان بە پێچەوانەی ئەو گێرانەوەی ئێستا ھەیە ڕەتی دەکەنەوە لە کاتی دابەزینی نیگا (وەحی) پێغەمبەر لە باری خەوودابووبێت بە ئاگا بووە بەڵام ئەمە جێگای بایەخی نەبووە زۆرینە لە سەر ئەوە کۆکن کە پێغەمبەر لە باری خەودا بووە ، بەھۆی ئەوەی خەوبینینی پێغەمبرە خەوی ساڵح بووە و دەھاتە دی.|group=تێبینیی}} دەگێڕێتەوە پێغەمبەر وتی لە کاتی خەودا ھات بۆلام ، پێی وتم بخوێنە ، وتم خوێندەواریم نیە جارێکی دیکە گەڕایەوە و ھەمان شتی دووبارە کردەوە ، ووتی بخوێنە ، منیش وتم خوێندەواریم نیە پاشان ئەم ئایەتەی گووت .{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی= بخوێنە بەناوی ئەو پەروەردگارەتەوە کە ھەموو شتێکی دروستکردووە ، ئادەمیزادی لە چەند خانەیەکی ھەڵواسراوا (لەناومنداڵدان) درووستکردووە ، بخوێنە لە کاتێکدا کە ھەر پەروەردگاری تۆ بەخشندەیە ، ئەو زاتەی کە بەھۆی قەڵەمەوە زانست و زانیاری فێرکردووە و ئادەمیزادی فێری ئەو شتانەکردووە کە نەیزانیوون}}.<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە</ref> ئەمەش یەکەم ئایەتی [[قورئان]] بوو کە دابەزی بۆی .<ref name=":0" /> لە دوای ئەو ڕووداوە ماوەیەک سروشی بۆ نەھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: مطلب أول سورة نزلت وفترة الوحي وسببها:{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075715/http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> گوتراوە چل ڕۆژ یان کەمتر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9%D9%87-_20124|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|زمان=ar}}</ref> گوتراوە شەش مانگ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي عن النبي صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://midad.com/article/203243|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مداد|زمان=ar}}</ref> گوتراوە نزیکەی سێ ساڵ یان کەمتر بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية (9)..عودة الوحي بعد إنقطاعه والدروس المستفادة - وضوح الاخبارى|ناونیشان=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> تا کۆتایی ھات بە دابەزینی ئایەتەکانی سەرەتای سورەتی مودەسیر ، پاشان سروش دابەزی و بەردەوام بوو بۆ ماوەی بیست و سێ ساڵ تا کۆچی دوایی کرد. دەربارەی چۆنیەتی دابەزینی وەحی پێغەمبەر دەڵێت: ({{عەرەبی|أحيانًا في مثل صلصلة الجرس، فهو أشده عليّ فيفصم عني وقد وعيت ما قال، وأحيانًا يتمثل لي الملك رجلاً فيكلمني فأعي ما يقول}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/72226|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموقع الرسمي لسماحة الشيخ عبدالله بن عبدالرحمن الجبرين - رحمه الله -|ناونیشان=https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.ibn-jebreen.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075716/https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ھەندێک جار وەک زرینگانەوەی زەنگێک ھەستی پێدەکەم کە لە ھەموو شێوەکان لەلام گرانترە، دەنگەکە نامێنێت و من ئەوەم لەبەرکردووە کە گووتویەتی، ھەندێکجار فریشتەیەک لەشێوەی مرۆڤێک دێت بۆلام و قسەم لەگەڵ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/ibn-katheer/42/2|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tafsir.app}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شرح حديث أحْيانًا يَأْتِيني مِثْلَ صَلْصَلَة الجَرَس|ناونیشان=https://islamic-content.com/hadeeth/1826|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamic-content.com|زمان=ar-SA}}</ref> عائیشە دەڵێت: ({{عەرەبی|ولقد رأيتُه ينزل عليه الوحي في اليوم الشديد البرد، فيفصِم عنه، وإنَّ جبينه ليتفصَّد عرقًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=كيف كان بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://bukhari.lna.io/37/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح البخاري|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إبتداء الوحي|ناونیشان=https://ibadhiyah.tripod.com/hadith/chapter2.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ibadhiyah.tripod.com}}</ref> واتا: لەڕۆژی زۆر ساردی زستاندا بینیومە وەحی بۆ دادەبەزێت، کاتێک تەواو دەبێت ڕومەتەکانی عارەقیان لێدەچۆڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=في كيفية إتيان الوحي إلى النبيِّ صلَّى الله عليه وسلَّم وشِدَّته عليه {{!}} الموقع الرسمي لفضيلة الشيخ أبي عبد المعز محمد علي فركوس حفظه الله|ناونیشان=https://ferkous.com/home/?q=nabawiya-1-15|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ferkous.com}}</ref> ھەر لەو ماوەیەدا بۆدووەم جار سینگی لەتکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=العالم الخفى.. النبى محمد والملائكة.. كم مرة شق الملائكة صدر النبى؟.. فقهاء: 3 مرات آخرها قبل رحلة الإسراء والمعراج.. شق الصدر عملية بسيطة لقدرات جبريل التى منحها له الله|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2019/6/2/العالم-الخفى-النبى-محمد-والملائكة-كم-مرة-شق-الملائكة-صدر/4269219|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%B3%D9%86%D8%A9-4-%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> === سەرەتای بانگەواز === [[پەڕگە:Grigory Gagarin. This Russian painting from 1840-1850 shows prophet Muhammad preaching.jpg|وێنۆک|تابلۆیەکی ڕووسی لەلایەن گریگۆری گاگارین لە ساڵانی ١٨٤٠-١٨٥٠ کە پێغەمبەر محەممەد نیشان دەدات لە کاتی بانگەوازدا (وێنەکە بە تەواوەتی ڕاست نییە و خەیاڵییە)]] موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە محەممەد نێردراوە بۆ ھەموو مرۆڤایەتی<ref>رواه السيوطي، في الجامع الصغير، عن الحسن البصري، رقم: 2697، وقال عنه: مرسل حسن.</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|أنا رسولُ من أدركتُ حيًا، ومن يولد بعدي}}) واتا: من پێغەمبەر ھەموو زیندووانم و پێغەمبەری ئەوانەشم دوای من لەدایک دەبن، و لەدوای ھاتنە خوارەوەی ئایەتەکانی [[مودەسر|سورەتی مودەسیر]]<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص55-58.</ref>، دەستیکرد بە بانگ کردنی خەڵک بۆ [[ئیسلام]] لە گەورە و بچوک، و سەربەست و بەندە و پیاوان و ژنان و یەکەم کەس کە باوەڕی پێ ھێنا بەپێی گێڕانەوەکانی [[سوننە]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]ی خێزانی <ref>في عيون الأثر، لابن سيد الناس، ج1، ص123: «قال ابن إسحق: "كانت خديجة أول من آمنت بالله ورسوله وصدّقت ما جاء من عند الله عز وجل وآزرته على أمره، فخفف الله بذلك عن رسوله"».</ref> و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیبی]] ئامۆزای بوو کە تەمەنی دە ساڵ بوو<ref>في تهذيب التهذيب، لابن حجر العسقلاني، ج7، ص195: «قال ابن إسحاق: أول من آمن بالله ورسوله من الرجال علي بن أبي طالب، وهو قول ابن شهاب، إلا أنه قال: من الرجال بعد خديجة، وهو قول الجميع في خديجة وهو قول عبد الله بن محمد بن عقيل وقتادة ومحمد بن كعب القرظى وروى أبو عوانة عن أبي بلج عن عمرو بن ميمون عن ابن عباس قال "كان عليّ أول من آمن بالله من الناس بعد خديجة"».</ref>(بەپێی گێڕانەوەکانی [[شیعە]] عەلی یەکەم کەس بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە، ئەو کاتە مناڵ بووە لە تەمەنی دە ساڵی یان ھەشت ساڵیدا بووە و دەژیا لە ژێر چاودێری محەممەدا)، و [[زەید کوڕی حاریسە|زەیدی کوڕی حاریسە]] یەکەم پیاو بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە و پاشان ھاوڕێی نزیکی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] باوەری پێ ھێنا (لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە کە ئەبووبەکر پێش عەلی باوەڕی ھێناوە و یەکەم پیاو بووە کە موسڵمان بووە) [[ئەبووحەنیفە|ئەبوو حەنیفە]] دەڵێت: ئەبووبەکر یەکەم پیاو بوو باوەڕی پێھێنا، وعەلی یەکەم منداڵ بوو باوەڕی پێھێنا، و بە موسڵمان بوونی ئەبووبەکر [[ئیسلام]] دەرکەوت لە [[مەککە]]، یەکەم کەس بوو کەموسڵمان بوونی خۆی دەرخست، و دەستی کرد بە بانگ کردنی ھۆز و نزیکەکانی بۆ ئیسلام و ئەوانەی بە بانگەوازی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] موسڵمانبوون، [[عوسمان کوڕی عەفان]] و [[عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف]] و [[تەلحە کوڕی عوبەیدوڵڵا|تەڵحە کوڕی عوبەیدوڵڵا]] و [[زوبەیر کوڕی عەوام|زوبێر کوڕی عەوام]] و [[سەعدی کوڕی ئەبوو وەققاس|سەعد کوڕی ئەبی وەقاس]] بوون.<ref>في تاريخ الأمم والملوك، للطبري، ج1، ص541: «قال الواقدي: اجتمع أصحابنا على أن أول أهل القبلة استجاب لرسول الله ﷺ خديجة بنت خويلد ثم اختلف عندنا في ثلاثة نفر في أبي بكر وعلي وزيد بن حارثة أيّهم أسلم أوّل».</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب الرحيق المختوم - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/9820|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref>[[پەڕگە:Arabic Plaque, Great Mosque, Xian.jpg|وێنۆک|220px|شایەتمان «لا إله إلا الله محمد رسول الله» کە پێغەمبەر محەممەد بانگەوازی بۆ ئەکرد]] محەممەد لە سەرەتادا سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد<ref name="ReferenceH">فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref>، و لە یەکەمینی ئەو حوکمانەی ھاتنە خوارەوە فەرمان کردن بوو بە [[نوێژ]]کردن ئەنجامدانی دوو ڕکات بەیانیان و دوو ڕکات لەشەواندا، موسڵمانان سەرەتا بە نھێنی کۆدەبوونەوە بۆ نوێژکردن <ref>الروض الأنف، السهيلي، ج1، ص414-437.</ref> و بە دیداری پێغەمبەر محەممەد دەگەیشتن. کاتێک ژمارەیان گەیشتە سی ژن و پیاو، محەممەد ماڵی [[ماڵی ئەڕقەم|ئەڕقەمی کوڕی ئەبو ئەڕقەمی]] بۆ ھەڵبژاردن تا تیایدا کۆببنەوە بە مەبەستی ڕێنمایی و فێربوون، و کاتێک ژمارەیان گەیشتە چل کەس، فەرمان کرا بە محەممەد بە ئاشکرا بانگەواز ڕابگەیەنێت.<ref name="ReferenceH" /><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199، دار صادر، بيروت.</ref> === بانگەواز بە ئاشکرا === دوای سێ ساڵ بانگەوازی نھێنی، محەممەد دەستی کرد بە ئاشکراکردنی بانگەواز دوای ئەوەی لەلایەن خواوە فەرمانی پێکرا، عەلی کوڕی ئەبوتاڵیب دەڵێت: ({{عەرەبی|لما نزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» جمع رسول الله ﷺ قرابته، فاجتمع له ثلاثون رجلاً، فأكلوا وشربوا، فقال لهم: من يضمن عني ديني ومواعيدي ويكون معي في الجنة ويكون خليفتي في أهلي؟ فقال علي: أنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مسند الإمام أحمد - مسند العشرة المبشرين بالجنة - مسند الخلفاء الراشدين - ومن مسند علي بن أبي طالب رضي الله عنه- الجزء رقم1|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=6&ID=841|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.quran7m.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211125122443/http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: کاتێک ئایەتی ''خزمە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە دابەزی، پێغەمبەر کەسە نزیکەکانی کۆکردەوە، سی کەس کۆبونەوە نان و ئاویان خوارد، پێغەمبەر گووتی کێ زەمانەتی دینەکەم دەکات لەگەڵ منە لەبەهەشت و دەبێتە جێگرەوەی من لەناو خێزانەکەمدا: عەلی کوڕی ئەبو تاڵیب گووتی من.''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الجهر بالدعوة .. وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/3406641/cat-%D8%B1%D8%AC%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> <blockquote>[[ئیبن عەبباس]] دەڵێت {{عەرەبی|لمّا أنزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» صعد رسول الله ﷺ على الصّفا فقال: يا معشر قريش! فقالت قريش: مالك يا محمد؟ قال: أرأيتم لو أخبرتكم أن خيلاً بسفح هذا الجبل أكنتم تصدقونني؟ قالوا: نعم، أنت عندنا غير متَّهم، وما جربنا عليك كذبًا قطّ. قال: فإنّي نذيرٌ لكم بين يدي عذابٍ شديدٍ، يا بني عبد المطلب! يا بني عبد مناف! يا بني زهرة! إنّ الله أمرني أن أُنذر عشيرتي الأقربين، وإنّي لا أملك لكم من الدنيا منفعة ولا من الآخرة نصيبًا، إلا أن تقولوا لا إله إلا الله. فقال أبو لهب: تبًا لك سائر اليوم، ألهذا جمعتنا؟ فأنزل الله تبارك وتعالى «تبت يدا أبي لهب وتب»}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ="وأنذر عشيرتك الأقربين" النبى يصدح بالرسالة.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/9/9/وأنذر-عشيرتك-الأقربين-النبى-يصدح-بالرسالة-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4967884|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> واتا: کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٢٦|ئایەت=٢١٤|کوردی=خزم و کەسە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە}}دابەزی پێغەمبەر چووە سەر چیای سەفا و گووتی: ئەی قوڕەیش، قوڕەیش گوتتیان چیبووە ئەی محەممەد؟ ەویش گووتی ئەگەر پێتان بڵێم لەپشت ئەو شاخەوە سوپایەک ھەیە و دەیەوێت بەسەرتاندا بدات بڕوام پێدەکەن؟ گوتییان بەڵێ، تۆ لەلای ئێمە کەسێکی پاکی و ھەرگیز درۆمان لێنەبیستووی. پێغەمبەر گووتی کەواتە من نێردراوم بۆ لاتان تاوەکوو لەسزایەکی بە ئازار ڕزگارتان بکەم. ئەی بەنو عەبدولموتەلیب، ئەی بەنوو عەبدمەناف، ئەی بەنوو زوھرە خوا فەرمانی پێکردووم خزمە نزیکەکانم ئاگادار بکەمەوە، من لەلای خوا ھیچ سودێکتان پێناگەیەنم، ئەگەر شایەتی نەدەن کە ھیچ خوایەک شایەنی پەرستن نییە جگە لە ئەڵڵا، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوولەھەب]] گووتی دەستت بە بڕین چێ ھەر بۆ ئەوە کۆت کردووینەوە؟ خوای گەورە ئایەتی {{قورئان|سوورەت=١١١|ئایەت=١|کوردی=لەناوچێ ھەردوو دەستی ئەبوولەھەب، وە لەناویشچوو}} دابەزاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير وأنذر عشيرتك الأقربين [ الشعراء: 214]|ناونیشان=https://surahquran.com/aya-tafsir-214-26.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=surahquran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=في قوله تعالى: وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/113765/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القران الكريم {{!}}وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ|ناونیشان=https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alro7.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220216191310/https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> </blockquote>بەپێی ڕیوایەتێکی زوھری ئیبن عەباس دەڵێت؛ [[قوڕەیش]] لە دژی بانگەوازی محەممەد نەوەستان تا ئایەتەکان لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] ھاتنە خوارەوە<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199-206، دار صادر، بيروت.</ref>،بەڵام زۆربەی موفەسیر و نوسەرانی ژیننامە دەڵێن دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانی ھەر لەسەرەتای باگەوازی ئیسلامەوە دەستی پێکرد.<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی2، لاپەڕە92-163.</ref> لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی ئەو کەسانەی کە دەچوونە ئیسلامەوە مەترسی دروستبوو بۆ شێوازی ژیانی ئاینی لە مەککە [[و]] بە خراپی کار دەکردە لەسەر ھێزی ئابووری قوڕەیش، بۆیە قوڕەیش دژی بانگەوازەکەی وەستان و داوایان لیدەکرد واز بھێنیت بەڵام محەممەد ڕازی نەبوو لە بەرامبەر ھیچ شتێک دەست لە بانگەواز ھەڵگرێت. ھەر لەبەر ئەوە قورەیش گوتیان: محەممەد توشی جۆرێک لە شێتی بووە، و گوتیان [[جنۆکە]] و شەیتان تێکیان داوە و ھەروەھا پێیان گوت ساحیر و شاعیرە. کاتێک زانیان بەمە ناتوانن ڕێگە لە بڵاوبوونەوەی بانگەوازەکە بگرن بۆیە بڕیاری ئازاردانی موسڵمانانیان دا، و ھەر سەرۆک ھۆزێک ئازاری ئەو کەسانەی دەدا لە ھۆزەکەی کە موسڵمانبوون، و بڕیاری ئازاردان و لێدانیان دا بۆ ھەر یەکێک موسڵمان بێت. ھەتا گەیاندیانە ئەوەی کە ئازاری پێغەمبەر خۆشیان دەدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> [[عەبدوڵڵای کوڕی مەسعوود|ئیبن مەسعوود]] دەڵێت: حەوت کەس لە مەککەدا موسڵمان بوونی خۆیان ئاشکرا کرد: ئەوانیش پێغەمبەر، ئەبووبەکر، [[بیلالی حەبەشی]]، خەبابی کوڕی ئەرەت، سوھەیبی ڕۆمی، عەماری کوڕی یاسر و سومەیە کچی خەیات، ھەرچی پێغەمبەر و ئەبووبەکرن ئەوا ھۆزەکانیان دەیان پاراستن، بەڵام ئەوانی تر بەرگی ئاسنیان لەبەردەکرا و لەبەر خۆری بیابان دادەندران، و [[ئەبوو جەھل]] ھات و سومەیەی بە ڕمێک کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة رسول الله صل الله عليه وسلم|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b5%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref><ref>الإصابة في تمييز الصحابة، ابن حجر العسقلاني، بەرگی٤، لاپەڕە ٣٣٥.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص13 - كتاب شرح سنن ابن ماجة الراجحي - شرح حديث كان أول من أظهر إسلامه سبعة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32167/138|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> هەتاوەکوو پێغەمبەریش پارێزراو نەبوو لە دژایەتی قوڕەیش،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مقاطعة بني هاشم|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D9%8A-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=البداية والنهاية/الجزء الثالث/فصل اجتراء قريش على رسول الله بعد وفاة عمه أبي طالب - ويكي مصدر|ناونیشان=https://ar.wikisource.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB/%D9%81%D8%B5%D9%84_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4_%D8%B9%D9%84%D9%89_%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B9%D8%AF_%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9_%D8%B9%D9%85%D9%87_%D8%A3%D8%A8%D9%8A_%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=ar.wikisource.org|زمان=ar}}</ref> عەبدوڵڵای کوڕی عەمری کوڕی عاس دەگێڕێتەوە دەڵێت: لەو کاتەی پێغەمبەر نوێژی لە نزیک کەعبە دەکرد عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت ھات و شانی پێغەمبەری گرت و جلەکەی لەملی ھاڵاند و ویستی بیخنکێنێت، لەو کاتەدا ئەبووبەکر ھات و لەپێغەمبەری دورخستەوە و گووتی: ئایا کەسێک دەکوژن کە دەڵێت خوای من تەنیا ئەڵڵایە و ئایەت و نیشانەی لەلای خواوە بۆ ھێناون.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن عمرو بن العاص، ژمارە: 4815.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=الذي دافع عن النبي صلى الله عليه وسلم عندما خنقه عقبة بن أبي معيط وهو يصلي هو|ناونیشان=https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.wizviral.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عقبة بن أبي معيط|ناونیشان=https://www.alanba.com.kw/130049|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=https://www.alanba.com.kw|زمان=ar-kw}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> زۆرترین ئەو کەسانەی دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانیان دەکرد بریتیبوون لە: ئەبوو جەھل، ئەبوو لەھەب، ئەسوەد کوڕی عەبد یەغوس، حارس کوڕی قەیس کوڕی عەدی، وەلید کوڕی موغەیڕە، ئومەییە کوڕی خەلەف و عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> تا کار گەیشتە ئەوەی پێغەمبەر دووعایان لێبکات و بڵێ: ئەی خوای گەورە تۆڵە لە ئەبوو جەھل، و عوتەبەی کوڕی ڕەبیعە، و شەیبەی کوڕی ڕەبیعە، و وەلیدی کوڕی عوتبە،و ئومەیەی کوڕی خەلەف،و عوقبەی کوڕی ئەبوو موعەیت و عیمارەی کوڕی وەلید بکەیتەوە.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن مسعود، ژمارە: 520.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة الحلبية - الحلبي - ج ١ - الصفحة ٤٧٠|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220319123048/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-صحيح مسلم-06b-4|ناونیشان=https://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=112965|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alathar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qaala Rasul Allah (saw) - Comprehensive Hadith Database - قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=qaalarasulallah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قوڕەیش ھەوڵیاندا لەڕێگەی گفتوگۆوە محەممەد لەئیسلام پاشگەز بکەنەوە، عوتبەی کوڕی ڕەبیعەیان بۆ ئەو مەبەستە نارد کەیەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش، کاتێک گوێی لەقورئان بوو گەڕایەوە و بەقوڕەیشی گوت: بەقسەم بکەن واز لەو پیاوە بێنن ھەرچی دەڵێت، سوێند بەخوا ئەوەی کەدەیڵێت داھاتوویەکی گەورەی دەبێت، خۆئەگەر عەرەب بەسەریدا سەرکەوتن ئەوا کەسانی تر کارەکەیان بۆ کردوون، بەڵام خۆئەگەر سەرکەوت بەسەر عەرەبدا ئەوا دەسەڵات و سەربەرزی ئەو دەسەڵات و سەربەری ئێوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوار عتبه بن ربيعه مع رسول الله صلى الله عليه وسلم - ملة إبراهيم|ناونیشان=http://www.melatibrahim.com/all/hwar|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.melatibrahim.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.melatibrahim.com/all/hwar |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقع هدى القرآن الإلكتروني|ناونیشان=https://www.hodaalquran.com/details.php?id=1814|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.hodaalquran.com}}</ref> دواتر زۆر ھەوڵیان لەگەڵدا سامان و سەرکردایەتییان خستە بەردەست بەڵام ھەموو جارێک ڕەتیدەکردەوە.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە 62-85، دار الفكر المعاصر، 2006.</ref> لەو کاتەدا محەممەد لەژێر پارێزراوی ئەبوو تالیبی مامیدا بوو، بۆیە قوڕەیش چەندین وەفدیان دەنارد بۆ لای و زۆر گلەییان لێدەکرد،<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی 2، لاپەڕە 92-163</ref> تاوەکوو دژایەتی کردنی زیاتری قەومەکەی قورسبوو بەلایەوە و بەمحەممەدی گوت: برازای خۆم ئەوە خزمان ھاتوون و ئەوە و ئەوەیان گوتووە، خۆم و خۆشت بپارێزە و داوای شتێک مەکە کە نەخۆم نەخۆت نەتوانین ھەڵبگرین، ئەوەی کە خزمەکانت پێیان ناخۆشە مەیڵێ. پێغەمبەر وایزانی کە مامی چیتر پاڵپشتی ناکات و دەیداتە دەست قوڕەیش، و چیتر توانای پاراستنی نەماوە، لەو کاتەدا پێغەمبەر قسە بەناوبانگەکەی کرد و گوتی:'''ئەی مامە ئەگەر خۆر لەسەر شانی ڕاستم دانێن، مانگیش لەسەر شانی چەپم دانێن، واز لەو ئیسلامە ناھێنم تاوەکوو خوای گەورە سەریدەخات یان لەپێناویدا دەمرم'''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bC5tDwAAQBAJ&pg=PT117&lpg=PT117&dq=%D9%8A%D8%A7+%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%8C+%D9%84%D9%88+%D9%88%D9%8F%D8%B6%D8%B9%D8%AA+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A7+%D8%AA%D8%B1%D9%83%D8%AA%D9%8F+%D9%87%D8%B0%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D8%B1+%D8%AD%D8%AA%D9%89+%D9%8A%D8%B8%D9%87%D8%B1%D9%87+%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87+%D8%A3%D9%88+%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%83+%D9%81%D9%8A+%D8%B7%D9%84%D8%A8%D9%87&source=bl&ots=jcY0pnbsBU&sig=ACfU3U3MjZYYPsPHuimIBbgaaPVAkAUcJw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi37Lj3otL2AhWIQ_EDHe1eDEkQ6AF6BAgtEAM|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن كثير|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٤٤٤٥-٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية|ناونیشان=https://dorar.net/h/e4072577709e235f592188b95489d5c7|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://alwatan.kuwait.tt/articledetails.aspx?id=490117&yearquarter=20163|سەردێڕ=(يا عَمِّ لو وَضعوا الشَّمسَ في يَمينيً والقَمَرَ في يَساري على أن أترُكَ هذا الأمر حتى يُظهِره اللهُ أو أهلك دونه ما تَركتُهُ)|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alwatan.kuwait.tt}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} لو وضعوا الشمس في يميني والقمر في يساري|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/20879/%D9%84%D9%88-%D9%88%D8%B6%D8%B9%D9%88%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D9%81%D9%89-%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%89|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> دواتر محەممەد گریا، ئەبوو تاڵیب گوتی: برازای خۆم بەردەوام بە و ئەوەی پێت خۆشە بیکە، سوێند بەخوا ھەرگیز ناتدەم بەدەستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=غشي|یەکەم=يحيى بن محمد|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=دلائل النبوة:, القرآن الكريم: انشقاق القمر|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.54246/1548-008-002-003|journal=مجلة الواحات للبحوث والدراسات|پەڕەکان=٨٧٩|doi=10.54246/1548-008-002-003}}</ref><ref>الاكتفاء بما تضمنه من مغازي رسول الله والثلاثة الخلفاء، سليمان بن موسى الكلاعي الأندلسي، بەرگی 1، لاپەڕە 163، عالم الكتب، بيروت، 1996.</ref> === کۆچکردن بۆ حەبەشە=== [[پەڕگە:LocationAksumiteEmpire-ar.png|وێنۆک|259x259پیکسڵ|شوێنی شانشینی حەبەشە کە موسڵمانان کۆچیان بۆ کرد لە دوای ئازاردانیان.]] کاتێک نەھامەتی زیادی کرد لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]] پێغەمبەر محەممەد ڕێگەی پێدان کە کۆچ بکەن بۆ حەبەشە لە ساڵی ٦١٥ز بۆ لای پاشا [[نەجاشی|ئەسحەمەی نەجاشی]] لەبەرئەوەی ستەمی لە کەس نەدەکرد، پێغەمبەر گوتی: زەوی حەبەشە پاشایەکی لێیە لەلای ئەو کەس ستەمی لێناکرێت تاوەکوو ئەو کاتەی خوای گەورە دەروتان لێدەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/13256/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بها ملك لا يُظلَم عنده أحد - موقع تيار الإصلاح|ناونیشان=https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.noslih.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220613201800/https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەتا ١١ پیاو و ٤ ژن کۆچیان کرد<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، بەرگی 7، لاپەڕە 188-189.</ref> لەسەرویانەوە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] و خێزانەکەی،<ref>سيرة ابن هشام، بەرگی 1، لاپەڕە 321-340.</ref> لەمانگی رەجەبی ساڵی پێنجی پێغەمبەرایەتی.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە 168-181، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> ڕۆشتنی ئەوانە لەشەودا بوو بە نھێنی چوونە سەر دەریا بۆ بەندەری شعێبە، لەو کاتەدا دوو کەشتی دەڕۆشتن بۆ حەبەشە و ئەوانیش لەگەڵ ئەو دوو کەشتییە ڕۆشتن، کە ئەمە یەکەم کۆچککردنە لەئیسلامدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> دواتر نزیکەی ٨٠ پیاو و ژنی تر کۆچیان کرد بۆ حەبەشە، کە بەکۆچی دووەمی حەبەشە ناسراوە. لەدوای کۆکردن بۆ حەبەشە و بەدیاریکراوی لەرەمەزاندا، پێغەمبەر چووە حەرەم و دەستی بەنوێژ کرد، لەنوێژەکەدا [[نەجم|سوورەتی نەجمی]] خوێند، پێشتر ئەوانە گوێیان لەقورئان نەبوبوو و بەردەوام بوون لەدروستکردنی ژاوەژاو لەکاتی قورئان خوێندندا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٥٣|ئایەت=٦٢|کوردی=کڕنوش ببەن بۆ خوای گەورە و ھەر ئەو بپەرستن}}<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی نەجم، ئایەتی ٦٢</ref> خوێند و سوجدەی برد، ھەموو ئەو قوڕەیشیانەی ئامادەبوون لە نزیک کەعبە سوجدەیان برد،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، ژمارە : 1070.</ref> تەنیا کەسێکی پیر نەبیت کە مشتە خۆڵێکی ھەڵگرت و گوتی ئەوەندە بەسە،<ref>رواه أحمد بن حنبل في مسنده، عن عبد الله بن مسعود، بەرگی 5، لاپەڕە307، وصححه أحمد شاكر.</ref> بەم ھۆیەوە بڵاوبۆوە کەوا قورەیش موسڵمانبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=قصة الهجرة الى الحبشة|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d9%82%d8%b5%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%87%d8%ac%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%a8%d8%b4%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref> کاتێک دەنگۆی موسڵمانبوونی قورەیش بڵاوبۆوە بەشێک لەوانەی کۆچیان کردبوو گەڕانەوە بۆ مەککە، بەڵام دەرکەوت و ھەواڵەکە ڕاست نییە، بۆیە بەشاراوەیی چوونە ناو مەککە و ھەندێکیان لەژێر پارێزراوی کەسێکدا چوونە ناو مەککە دواتر گەڕانەوە بۆ حەبەشە و بەشێکی تری موسڵمانانیان لەگەڵ دەرچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=باب هجرة أصحاب رسول الله، من مكة إلى أرض الحبشة - البداية والنهاية، ط. دار إحياء التراث العربي|ناونیشان=http://www.islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200127003516/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمەش کۆچکردنی دووەمە بۆ حەبەشە، بەم شێوەیە ھەموو ئەو پیاوانەی کۆچیان کردبوو بۆ حەبەشە ٨٣ پیاوبوون. کاتێک قورەیش بینی ھاوەڵانی محەممەد لە حەبەشە پارێزراون عەبدوڵڵای کوڕی رەبیعە و عەمری کوڕی عاسیان بە چەند دیاریەکەوە نارد بۆلای [[نەجاشی]] بەو مەبەستەی موسڵمانان دەربکات لەوڵاتەکەی، نەجاشی موسڵمانەکانی بانگکرد و جەعفەری کوڕی ئەبوو تالیب بەرگری لە موسڵمانان دەکرد، و بەشێک لە [[مریەم (سوورەت)| سوورەتی مەریەمی]] بۆ خوێندنەوە، نەجاشی و پیاوە ئاینییەکان گریان دوای گوێگرتن لەقورئان، دواتر نەجاشی گوتی: '''ئەو قورئانە و ئەوەی پێغەمبەر عیسا ھێناویەتی لەیەک شوێنەوە هاتوون، بڕۆن سویند بەخوا هەرگیز موسڵمانەکانتان نادەم بەدەستەوە'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة التاريخ الإسلامي - محمد هادي اليوسفي - ج ١ - الصفحة ٥٨٣|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220321085546/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة دروس وعبر|ناونیشان=https://www.djazairess.com/djazairnews/44393|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=جزايرس}}</ref> دواتر زۆربەی ئەوانەی کۆچیانکردبوو بۆ حەبەشە ڕۆیشتن بۆ مەدینە دوای ئەوەی [[ئیسلام]] لە مەدینەدا جێگیر بوو، ھەندێکیان مانەوە تا دوای فەتحی خەیبەر ساڵی ٧ی کۆجی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات وبحوث / هجرة الرسول(صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله ‏و سلم) وبناء الدَّولة والمجتمع الإسلاميِّين قراءة تحليليَّة نقديَّة في شبهات المستشرقين|ناونیشان=http://iicss.iq/?id=11&sid=838|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=المركز الاسلامي للدراسات الاستراتيجية}}</ref> === گەمارۆدانی بەنی ھاشم === کاتێک قوڕەیش زانییان موسڵمانان پارێزراون لای نەجاشی حەبەشە، و دوای ئەوەی [[عومەر کوڕی خەتتاب]] و [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] ئیسلام بوون، و [[ئیسلام]] بڵاوئەبوویەوە لە نێو ھۆزەکاندا <ref name="ابن هشام-الحصار2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، ئەمە زۆربوو بەلایانەوە، کۆبوونەوە بۆ کوشتنی پیغەمبەر، قسەیان لەگەڵ بەنی ھاشم کرد و داوایان کرد بیدەن بە دەستەوە، ئەوانیش ڕازی نەبوون، و کاتێک قوڕەیش ئەمەیان زانی گەمارۆی بەنی ھاشمیان دا بەوەی کەس تێکەڵیان نەبێت و لەگەڵیان دانەنیشێت و ھیچ مامەڵەیەکیان لەگەڵ نەکات تا محەممەد ئەدەن بە دەستەوە. بۆ ئەمەش نوسراوێکیان نوسی و بە کەعبەدا ھەڵیان واسی.<ref name="الأنوار-الحصار">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref><ref name="ابن هشام-الحصار">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>البداية والنهاية ص 660</ref> دواتر پێنج لە سەرکردەکانی [[قوڕەیش]] ھەوڵیاندا کۆتایی بەو گەمارۆیە بھێنن <ref name="الروض-الحصار">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج2، ص159-167.</ref>، پاشان ئەبوتاڵیب کۆچی دوایی کرد لە ڕەمەزان یان شەوالی دەیەم ساڵی پێغەمبەرایەتی (٣ ساڵ پێش کۆچی)،[[شیعە|شیعەکان]] بە کۆی دەنگ ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە ئەو وەک موسڵمانێکی باوەڕدار مردووە، <ref>الغدير في الكتاب والسنّة والأدب، عبد الحسين الأميني، ج7، ص384.</ref> ئەمەش لە ڕیوایەتێکدا ھاتووە [[ئیبن ئیسحاق]] ڕایگەیاندبوو کە لە کاتی مردنیدا باوەڕی بە ئاینی [[ئیسلام]] ھێناوە،<ref name="ابن هشام-الحزن">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام [[سوننە|سوننەکان]] بۆچوونیان وایە کە مردووە موسڵمان نەبووە.<ref name="سميرة-الإسراء">مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995.</ref>قوڕەیش نەیانتوانی ئازاری پێغەمبەر بدەن تا ئەوکاتەی ئەبوتاڵیب لە ژیاندا بوو<ref name="ابن هشام-الحزن2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، مانگێک و پێنج ڕۆژ دوای مردنی [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تالیب]], <ref name="البوطي-الحصار">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص86-99، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و لە دوو مانگدا گوترا، و لە سێ ڕۆژدا گوترا،<ref name="الألفية-الحبشة والحصار والحزن">[[ألفية السيرة النبوية]]، [[عبد الرحيم العراقي]]، ص60-63، دار المنهاج، ط2005.</ref> پاشان خەدیجەی خێزانی لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە [[مەککە]] بە خاک سپێردرا، پێغەمبەر زۆر خەمبار بوو بۆ لە دەستدانی مامی و ھاوسەرەکەی لەبەر ئەوە ئەو ساڵ ناونرا ساڵی دڵتەنگی .<ref name="الأنوار-الحصار2">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> === دەرچوون بۆ تائیف === {{سەرەکی|چوونی محەممەد بۆ تایف}} [[پەڕگە:Taifroad.jpg|وێنۆک|250px|شاخی شاری تائیف]] کاتێک قوڕەیش ئازاریان توند کرد لەسەر محەممەد و ھاوەڵەکانی دوای وەفاتی ئەبوتالیب مامی، محەممەد دەرچوو بۆ [[تایف|تائیف]] و داوای لێکردن بێنە ناو ئیسلامەوە،<ref name="ابن هشام-الطائف">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام ئەوان زۆر بە توندی ڕەتیان دایەوە و ڕازی نەبوون، <ref name="البوطي-الطائف">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص100-101، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و پاشان محەممەد تائیفی بە جێ ھێشت و بە خەمباری گەڕایەوە بۆ مەککە لەبەرئەوەی کەس لە خەڵکی تائیف نەھاتن بە دەم بانگەوازەکەیەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص210-212، دار صادر، بيروت.</ref> === ئیسرا و میعراج === {{سەرەکی|ئیسرا و میعراج}} [[پەڕگە:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 1.JPG|وێنۆک|250px|مزگەوتی ئەقسا]] لە دوای گەشتەکەی تائیف،<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995. ↑ تعدى إلى الأعلى ل:^'''''أ''''' ^'''''ب''''' ^'''''ت'''''</ref> ڕووداوی ئیسرا و میعراج یان شەوڕەو ڕوویدا بەپێی [[بیروباوەڕی ئیسلامی]]، [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە [[سوننە]] و [[شیعە]]وە لەو باوەڕەدان، ئەم گەشتە لە [[مزگەوتی حەرام]]ەوە بۆ [[مزگەوتی ئەقسا]] <ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص51، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref>واتە شاری بیت المقدس بە سواری بوراق و بە ھاوەڵی [[جبرەییل|جوبرەیل]]، لەوێ دابەزیوە و نوێژی کردووە، پاشان ئەو شەوە لە بیت المقدسەوە ڕۆیشتووە بۆ ئاسمانی دنیا،<ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> و لەوێ [[ئادەم]]ی بینیوە وسڵاوی لێکردوە و ئەویش وەڵامی داوەتەوە، ھەر لە ئاسمان بەدیداری [[یەحیا]] و [[عیسا]] و [[یووسف|یوسف]] و [[ئیدریس]] و [[ھاروون]] و [[مووسا|موسا]] و [[ئیبراھیم]] گەیشتووە،<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، ج7، ص196-218.</ref> پاشان بوراقەکە بەرزی کردۆتەوە بۆ لای [[خوا لە ئیسلامدا|خوا]]، و [[نوێژ]]ەکان لەو شەوەدا فەڕز کراون.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص213-215، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> بەپێی ڕای [[ئیبن ئیسحاق]] خوا تەنھا ئیسرای بە ڕۆحی پێغەمبەر کردووە، یان گەشتێکی ڕۆحی بووە، لە ھەمان کاتدا ھەندێ لە مێژوو ناسان وایدەبینن کە محەممەد بە ڕۆح و جەستەشی سەفەری کردووە. ھەر لەو ڕۆژەدا محەممەد بە ھۆزەکەی ڕاگەیاند بەڵام بە درۆیان خستەوە، باوەڕیان پێ نەکرد تەنھا ئەوان نەبێت کە باوەڕیان بە بانگەوازەکەی کردبوو وەک [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]].<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص303-306، دار الكتب العلمية، ط1985.</ref> === بەیعەتی عەقەبەی یەکەم و دووەم === {{سەرەکی|بەیعەتی عەقەبە}} محەممەد لە وەرزی حەجدا بانگی دەکرد بۆ لای خودا و داوای لێکردن پشتیوانی لێبکەن و تا [[ئیسلام]] دەگاتە خەڵک. <ref name="ابن هشام-قبل الهجرة">السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص270-313، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ساڵی ١١ی پێغەمبەرایەتیدا بوو شەش لاوی [[یەسریب]] ([[مەدینە]]) ھاتن بۆ مەککە لە وەرزی حەجدا، بانگی کرد بۆ [[ئیسلام]] و ئەو لاوانە بەڵێنیان بە پێغەمبەردا کە پەیامەکەی بگەیەننە ھۆزەکانیان لە کاتێکدا لای عەقەبە بوون،<ref>[[البداية والنهاية]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج3، ص179-206.</ref> خەڵکەکەیان بانگێشت کرد بۆ ئاینی ئیسلام , بە شێوەیەک پەیامەکەیان بڵاوکردەوە ھیچ ماڵێک لە ماڵەکانی ئەنسار (پشتیوانان)نەمابوو کە ئەم باسەی تێدانەکرێت.لە وەرزی داھاتووی حەجدا، دوانزە پیاو ھاتن، پێغەمبەريان بینینی و ئەوانیش بەیعەتییان داپێی ئەمەش بە بەیعەتی عەقەبەی یەکەم ناسراوە؛ و کاتێک خەڵکەکە گەڕانەوە، موسعەبی کوڕی عومەیری لەلایەن پێغەمبەری ئیسلامەوە نێردرا بۆ ئەوەی خەڵکەکە فێری نوێژ و بنەماکانی ئاینی ئیسلامیان بکات بۆیە پێی دەگوترا خوێنەر، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص179-206.</ref>پێش وەرزی حەجی داھاتوو، موسعەبی کوڕی عومەر گەڕایەوە مەککە.لە وەرزی سێیەمی حەجدا لە ساڵی ١٣ی پێغەمبەرایەتی،(حوزەیرانی ٦٢٢ی زایینی) نزیکەی حەفتا کەسێک لە موسڵمانانی یەسرب (مەدینە) ھاتن بۆ حەج،<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref> و کە گەیشتنە مەککە پەیوەندی نھێنیان بە محەممەدەوە کرد و ڕێکەوتن لەسەر ئەوەی محەممەد و ھاوڕێکانی کۆچ بکەن بۆ مەدینە ئەمەش بە '''بەیعەتی عەقەبەی دووەم''' ناسراوە.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref>سێ مانگ پێش کۆچکردن بۆ [[مەدینە]] . <ref>السيرة النبوية، [[ابن حبان]]، ص118.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص118.</ref> === کۆچکردن بۆ مەدینە === لە دوای بەیعەتی عەقەبەی دووەم، بارودۆخەکە توند بوو لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]]، پێغەمبەر ڕێگەی بە موسڵمانان دا کە کۆچ بکەن بۆ [[مەدینە]]، یەکەم کەس کە ھاتە [[مەدینە]] [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبد ئەلئەسەد]] بوو. لە [[مەککە]] تەنیا پێغەمبەر و [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] مانەوە لەگەڵ ئەو کەسانەی لاواز بوون و توانای کۆچکردنیان نەبوو.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>کاتێک [[قوڕەیش]] دەرچوونی موسڵمانانیان بینی، ترسان محەممەدیش دەربچێت، لە [[دارول نەدوە|دارولنەدوە]] کۆ بوونەوە، و بڕیاری کوشتنی محەممەدیان دا،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref> و ڕێککەوتن لە ھەر ھۆزێکی قورەیش لاوێک بۆ ئەوکارە ڕاسپێرن، و محەمەد بکوژن، ئەمەش لە پێناو ئەوەی خوێنەکەی لە نێوان ھۆزەکان ون بێت. <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>[[جبرەییل|جوبڕەئیل]] ئەم ھەواڵەی گەیاند بە پێغەمبەر و پێی ڕاگەیاند لە شوێنەکەی نەخەوێت، محەممەد فەرمانی بە عەلی کرد بخەوێت لە جێگەکەی تا ئەمانەتەکانی لایەتی بیگەڕێنێتەوە پاشان بڕوات بە دوایاندا،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص312-332.</ref> پاش ئەوە پێغەمبەر چووە لای [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و بەیەکەوە کۆچیان کرد و لە ڕۆژی [[دووشەممە]] دەی ڕەبیعولئەووەڵی ٦٢٢ز محەممەد خۆی چووە مەدینەوە لەگەڵ ئەبووبەکری ھاوەڵی، و پشتیوانان پێشوازییەکی گەرمیان لێ کرد.خەلیفە [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] ئەم بۆنەیەی کرد بە سەرەتای مێژووی ئیسلامی، بەڵام موحەڕڕەمی کرد بە سەرەتای [[ڕۆژژمێری ئیسلامی|ڕۆژژمێری کۆچیی]] لە جیاتی ڕەبیعولئەووەڵ لەبەر ئەوەی ویستی کۆچەکە لە موحەڕڕەمدا دەستی پێ کرد،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> بەڵام [[شیعە]] لەو بڕوایەدان کە ڕۆژژمێری کۆچی ھەر لە سەردەمی محەممەددا دانراوە.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج4، ص178، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> == ژیانی لە مەدینە == === دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی === [[پەڕگە:Mescidi nebevi.JPG|وێنۆک|مزگەوتی پێغەمبەر]] یەکەم ھەنگاوی محەممەد لە [[مەدینە]] فەرمانی پێکردن دروستکردنی مزگەوت بوو کە ناسراوە بە [[مزگەوتی پێغەمبەر]]،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەو شوێنەی بۆ ھەڵبژارد کە وشترەکەی لێی وەستابوو و دەستیان کرد بە بنیاتنانی مزگەوتەکە. سەرەکەی بە گەڵای خورما دروستکرابوو، ستوونەکانی لە دارخورما دروستکرابوون، زەویەکەی بە خۆڵ و داپۆشرابوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref> محمد خشتی دەگواستەوە لە بیناکەیدا، سێ دەرگای بۆ دروستکرا، و [[قیبلە|قیبلەکەی]] ڕووی لە [[مزگەوتی ئەقسا]] دروستکرا تا کاتێک فەرمانێک ھاتە خوارەوە بۆ گۆڕینی قیبلە بۆ [[کەعبە]] دوای شانزە مانگ لە کۆچکردن ( ٢ کۆچی ).<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص238-257، دار صادر، بيروت.</ref>مەدینە لە پێش گەیشتنی پێغەمبەر بەدەست ناکۆکی سەد ساڵەوە دەیناڵاند لە نێوان ھۆزە جیاوازەکانیدا، سەرکردەکانی مەدینە ھەستیان ئەکرد پێویستیان بە سەرکردەیەکی یەکگرتوو ھەیە کە پەیوەندیەکانیان ڕێک بخات و ناکۆکی نێوانیان نەھێڵێت، ئەمەش وای لێکردن محەممەد قبوڵ بکەن وەک سەرکردەی مەدینە و پاڵپشتی و پارێزگاری لە خۆی و کۆچکردووە موسڵمانەکان بکەن؛ و محەممەد برایەتی خستە نێوان کۆچکردووان و پشتیوانان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ھەر پشتیوانێک کۆچکردوویەکی ھەڵبژارد تا برای بێت و لەماڵەیدا بمێنێتەوە <ref>أنساب الأشراف، البلاذري، ج1، ص270.</ref>ئەمەش لە ھەنگاوێکدا بوو بۆ دروستکردنی پەیوەندی بەھێزی کۆمەڵایەتی لە نێوانیاندا و بۆ سڕینەوە ئەو دەمارگیریەی لە نێویاندا بوو. بەم شیوەیە پشتیوانان ماڵ و سەروەتیان بەش کرد لەگەڵ کۆچکردووەکانی برایاندا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref>ھەروەھا محەممەد بەڵگەنامەیەکی نوسیوە کە ناسرا بە دەستوری مەدینە، ئامانجی دەستوورەکە پابەندبوونی ھەموو لایەنەکانی ناو مەدینە بوو لە کۆچبەران و لایەنگران و [[جوو|جولەکەکان]], سەبارەت بە ئەرک و مافەکانیان<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> دەستوورەکە ٥٢ بەندی لە خۆگرتبوو، بیست و پێنج بەندیان تایبەت بوو بە کاروبارە تایبەتەکانی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بیست و حەوتیان پەیوەست بوون بە پەیوەندی نێوان موسڵمانان و خاوەن [[ئایین]] و دیانەتەکانی تر،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج3، ص31-39، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و ئەم دەستورە ڕێگەی دەدا بە خاوەن ئاینەکانی تر لەگەڵ موسڵمانان بژین بە سەربەستی، ھەروەھا باس لە ھاوپەیمانی ھۆزە جیاوازەکان کرا بوو کاتێک مەدینە بکەوێتە بەر ھێرش، و دڵنیای سەربەخۆیی دارایی ھەر ھۆزێکی تیا دووپات کرابوویەوە. زۆربەی بت پەرستەکانی مەدینە [[ئیسلام]] بوون، تەنانەت سەرکردە گەورەکانیان وەک سەعدی کوڕی موعاز، تەنھا کەمایەتییەک مانەوە لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] کە ئەوانیش کاریگەریان دیار نەبوو.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> === سەرەتای ناکۆکیی سەربازی === [[پەڕگە:Gabal Uhud.jpg|وێنۆک|ئەو شوێنەی چیای ئوحود، کە محمد و بەشێک لە ھاوەڵەکانی پەنایان بردووە دوای ئەوەی لە شەڕی ئوحود برینداربوون.]] لەگەڵ سەرەتای بوونی موسڵمانان لە مەدینە، خاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] لە [[بەنی قورەیزە]] و [[بەنی قەینوقاع]] و [[بەنی نەزیر]]<nowiki/>ر دەستیان کرد بە دوژمنایەتی محەممەد، و ھەندێک لە پیاوەکانی ئەوس و خەزرەج چوونە پاڵیان ئەوانەی لە سەرەوە خۆیان بە [[ئیسلام]] دەردەخست و لە لایەکی دیکە دژی ئیسلام بوون، ئەمانا ناونران بە دوو ڕووەکان، لە دوای ئەوە خوا فەرمانی جەنگی بە پێغەمبەر محەممەد کرد کە ڕووبەڕوویان ببێتەوە،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص338-369.</ref><ref>ئەحمەد کوڕی حەنبەل ڕیوایەتی کردووە لە موسنەدەکەیدا.</ref> دەستی کرد بە ناردنی نوێنەر و سریە، چووە غەزاوە و شەڕی کرد خۆی و ھاوەڵەکانی، ژمارەی ئەو غەزایانەی خۆی بۆی دەرچوو ٢٧ غەزا بوو،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> لە ٩ غەزایاندا خۆی جەنگاوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> و ژمارەی سریەکانی ٤٧ سریەیە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و لە ھەموو ئەو غەزایانەیە محەممەد بە دەستی خۆی کەسی نەکووشتوە تەنھا ئەبی کوڕی خەلەف نەبێت.<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص413، دار المعرفة.</ref> یەکەمی سریەکان [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] بوو،<ref>السرايا والبعوث النبوية حول المدينة ومكة، بريك بن محمد العمري، ص78-191، دار ابن الجوزي، ط1996.</ref> لە مانگی ڕەمەزان لە سەری حەوتەم مانگی کۆچییدا، سی پیاو لە کۆچگردووان دەرچوون، ڕێگەیان لە کاروانێکی [[قوڕەیش]] گرت،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص286-308.</ref> بەڵام شەڕ ڕووی نەدا لە نێوانیان، پاشان سریەی عوبەیدەی کوڕی حاریس، و سریەی سەعد کوڕی ئەبی وەقاس ڕوویاندا،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان لە مانگی سەفەری سەری دوانزەیەم مانگی کۆچییدا، پێغەمبەر محەممەد دەرچوو بۆ یەکەم غەزا کە ئەویش غەزای ودان بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان غەزاکانی بوات و عەشیرە و بەدری یەکەم ڕوویاندا. لە ١٧ی ڕەمەزانی ساڵی ٢ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٤ز، غەزای [[شەڕی بەدر|بەدری گەورە]] ڕوویدا، بڕیاریان دا کە کاروانێکی بازرگانی ١٠٠٠ وشتری سەر بە قوڕەیش، بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبو سوفیان]] ڕابگرن،کە بەرەو شام دەچوو<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref>لە ٨ یان ١٢ی ڕەمەزان ، محەمەد لەگەڵ ٣٠٥ پیاودا <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص19-172، عالم الكتب، بيروت.</ref><ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>بۆ ئەو مەبەستە بەبێ ئامادەکاری بۆ شەڕ چوونە دەرەوە،<ref name=":4">الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref><ref name=":4" /> تەنھا [[ئەسپ|ئەسپێک]] یان دوو ئەسپ لەگەڵیان بوو، لەگەڵ حەفتا [[وشتر|وشتریش]] .<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>کاتێک ئەبو سوفیان ئاگادارکرایەوە لە جووڵەی موسڵمانەکان ڕێگەی خۆی گۆڕی بۆ کەناراوەکان و سەرکردەکانی مەککەی ئاگادارکردەوە، بۆیە ١٠٠٠ چەکدار بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو جەھل|ئەبوو جەهل]] هاتنە دەرەوە، بە بەکارھێنانی ١٠٠ [[ئەسپ]] و چەندین [[وشتر]] .<ref>شرح النووي على صحيح مسلم، ج12، ص443.</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref> شەڕەکە لەنزیک بیری بەدر ڕوویدا. بە سەرکەوتنی موسڵمانان شەڕەکە کۆتایی پێ ھات،قورئان بەشداری فریشتەکان لە شەڕ بە سوودی موسڵمانان لە ئایەتێکدا پشتڕاست دەکاتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير سورة الأنفال الآية 9 تفسير البغوي - القران للجميع|ناونیشان=https://quran4all.net/ar/tafsir/4/8/9|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=quran4all.net|زمان=ar}}</ref> و لە ئەنجامی شەڕەکەدا ١٤ کەس لە موسڵمانان کوژران، و ٧٠ کەس لە بێ باوەڕەکان کوژران کە ئەبو جەھلیان لە نێودا بوو، و ٧٠ی تریان بە دیل گیران،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن خويا|یەکەم=إدريس|ڕێکەوت=2016-06|سەردێڕ=مبدأ الشورى في سيرة الرسول سيدنا محمد صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0032004|journal=مجلة الحقيقة|issue=37|پەڕەکان=٩٤–١١٢|doi=10.12816/0032004|issn=1112-4210}}</ref> ١٦ کەسیان لێ موسڵمان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن شعلال|یەکەم=سامي رياض|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=منهج النقد التاريخي عند الحافظ ابن سيد الناس، ت. 734 ھ. من خلال كتابه "عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير"|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.37138/1425-035-002-006|journal=مجلة جامعة الأمير عبد القادر للعلوم الإسلامية|پەڕەکان=١٦٧|doi=10.37138/1425-035-002-006}}</ref> لە دواتردا محەممەد یەھوودەکانی بەنی قینقاعی کردە دەرەوە لە غەزای بەنی قینقاع، بەھۆی شکاندنی پەیماننامەکە کە بە [[دەستووری مەدینە]] ناسراوە، دوای ئەوەی دەمەقاڵەیەک لە نێوانیاندا دروست بوو لەبەر ئەوەی لە بازاڕێکدا ژنێکیان دووچاری [[سێکس|سێکسی]] کرابۆوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=أحمد|یەکەم=حسنين السعيد حسنين|ڕێکەوت=2018-01|سەردێڕ=جهود ابن هشام الحميري البصري (ت 218 ھ) في تفسير القرآن وعلومه من خلال كتابه السيرة النبوية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0046165|journal=الاستواء|بەرگ=N.A.|issue=8|پەڕەکان=١٧–٥٧|doi=10.12816/0046165|issn=2356-9808}}</ref>ھۆزەکە دوای پازدە ڕۆژ لە گەمارۆدان پێغەمبەر کە خەریک بوو بڕیارێک بدات دواجار [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول|عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی]] خۆی تەسلیم کرد و بڕیاری دەرکردنی بەنی [[بەنی قەینوقاع]] دا.<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص176-180، عالم الكتب، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Mount Uhud.JPG|وێنۆک|چیای ئوحود، ئەو شوێنەی شەڕی ئوحود لە ساڵی ٣ی کۆچیدا ڕوویدا.]] قوڕەیش ھەوڵیاندا تۆڵەی غەزای بەدر بکەنەوە، دەرچوون لەگەڵ ژمارەیەک ھۆزەکاندا بە ٣٠٠٠ جەنگاوەر و ٢٠٠ سوارچاک و ٣٠٠٠ ووشترەوە، و لەو کاتانە [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبووسوفیان کوڕی حەرب]] سەرکردایەتی ئەکردن، و کاتێک ھەواڵەکە گەیشت بە محەممەد خۆیان ئامادەکرد و لەگەڵ ١٠٠٠ ھاوەڵەکانیدا بەڕێکەوت، پاشان لە ڕێگادا [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول]] لەگەڵ یەک لەسەر سێی سوپاکە کشایەوە (لەو کەسانەن کە پێیان دەوترێت “ دووڕووەکان”).پێش شەڕەکە پێغەمبەر ٥٠ تیرھەڵگری لەسەر چیای عەینین دانا، لە ژێر سەرکردایەتی [[عەبدوڵڵا کوڕی جوبەیر|عەبدوڵڵا بن جوبەیر]]، ئامۆژگاری کردن ″لە جێگای خۆتان بمێننەوە و پشتەوەمان بپارێزن، ئەگەر بینیتان سەرکەوتین لە جێگای خۆتان مەجوڵێن، وە ئەگەر بینیتان دەکوژرێین سەرمان مەخەن″.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=تعرف على موقف أمير الرماة في معركة أحد|ناونیشان=https://www.elbalad.news/1612825|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> '''[[شەڕی ئوحود]]''' لە ڕۆژی شەممە ٧ شەوال لە ساڵی ٣ی کۆچی دەستی پێکرد، <ref name="ابن سعد-أحد">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> <ref name="الرحيق-أحد">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص208-263.</ref> ، سەرەتا شەڕەکە لە بەرژەوەندی موسڵمانان بوو، تیرھاوێژەکان وایانزانی شەڕەکە کۆتای پێ ھاتووە، بێ فەرمانی پێغەمبەریان کرد و شوێنەکەیان چۆڵ کرد، [[خالید کوڕی وەلید]] ئەوەی قۆستەوە و ھاوسەنگی جەنگەکە گۆڕا بە بەرژەوەندی قوڕەیش، و ئازارێکی زۆریان بە موسڵمانان گەیاند و<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> لەم شەڕەدا [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] لەلایەن وەحشی بن حەربەوە کوژرا، ھیند کچی عوتبە بەشەکانی جەستەی بڕی، بۆیە گەدەی لە جگەری بڕدرا و لووت و گوێچکەکانی بڕا، بۆیە دواتر بانگکرا شێری خودا و شێری پێغەمبەرەکەی. <ref name="ابن هشام-أحد">السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص5-120، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>لە ٨ی شەوال محەممەد دەرچوو بۆ غەزای حەمڕا لئەسەد بەڵام بێ ڕوودانی جەنگ گەڕایەوە بۆ مەدینە، لە کاتێکی دواتردا غەزای بەنی نەزیڕ ڕوویدا لەگەڵ یەھوودەکانی بەنی نەزیر <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref>دوای ئەوەی غەدریان کرد بە شکاندنی پەیماننامەکە و ھەوڵی کوشتنی پێغەمبەریان دا. بۆیە محەممەد ١٠ی ڕۆژێکی پێدان بۆ ئەوەی شارەکە بەجێبھێڵن،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ئەوان ڕەتیان کردەوە و خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی محەممەد ئامادەکرد، بەم ھۆیەوە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ گەمارۆیان لەسەردانرا لەلایەن موسڵمانانەوە ،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ھەندێک ئەلێن ٦ شەوبوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص269-270.</ref> دواتر مەدینە چۆڵیان کرد بە ژن و منداڵەوە .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص57-58، دار صادر، بيروت.</ref> === گەمارۆدانی مەدینە === [[پەڕگە:Al-Ahzab Battle map.jpg|ڕاست|وێنۆک|نەخشەیەک کە [[غەزای خەندەق]] ڕووندەکاتەوە]] دوای ئەوەی [[بەنی نەزیر]] کرانە دەرەوە لە مەدینە و ڕۆیشتن بەرەو [[خەییر|خەیبەر]]، خەڵکیان نارد بۆ لای قوڕەیش و ھانیان دان بۆ شەڕکردن لەگەڵ محەممەد،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج3، ص415-458.</ref> ڕێکەوتن لەگەڵیان، [[قوڕەیش]] ٤٠٠٠ کەس و ٣٠٠ سوارچاکیان کۆکردەوە، کۆمەڵێکی تریش لە ھۆزەکان چوونە پاڵیان لەوانە بەنی سلێم و بەنی ئەسعەد و فەزارا و بەنی غەتافان و ھەروەھا بەنی مورا ھەموویان نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس بوون و ناونران بە ئەحزاب، و سەرکردەکەیان [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] بوو، شەڕەکە لە شەوالی ساڵی ٥ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٧ی زایینی ئەنجامدرا<ref name=":5">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> لە میژوودا بە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەق]] یان [[غەزای خەندەق|شەڕی حزبەکان]] ناسرا، <ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref><ref name="تاريخ الإسلام-الأحزاب">تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> کاتێک محەممەد بە ھەواڵەکەی زانی لەگەڵ سێ ھەزار موسڵمان لە دامێنی چیای سێلا کەمپیان دانا <ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>فەرمانیكرد ژن و منداڵەکان لە ناو قەڵاکانی مەدینە بمێننەوە تاکوو دەستی ھێرشبەرەکانیان پێ نەگات.دواتر بە ڕاوێژکردن بە [[سەلمانی فارسی]] ھەستان بە ھەڵکەندنی خەندەق یاخود چاڵ لە بەشی باکووری خۆرئاوای شارەکەدا ئەمەش بەھۆی ئەوەی تەنیا شوێنێک بوو کە تەخت و دەشتایی بوو ، شوێنەکانی دیکە بە شاخ و شیو و بەردەڵان و دارخورما دەورە درابوو. خۆی بەشدار و چاودێری کارەکە بوو، دوای ٦ ڕۆژ خەندەقەکەیان تەواوکرد. <ref name=":5" />کاتێک خەندەقەکەیان تەواو کرد، [[قوڕەیش|قوڕەیشەکان]] و ئەوانەی لەگەڵیان بوون لە حزبەکان ھاتن و بە گەمارۆیەکی توندی شارەکەیان دا،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لەو ماوەیەدا ھەوڵیاندا کە دەرچەیەک بدۆزنەوە بۆ ئەوەی بچنە ناو شارەکە لەو نێوەندەدا [[جوو|جوولەکەکانی]] [[بەنی قورەیزە]] ڕازی بوون کە ڕێگە بدەن حزبەکان بچنە ناو شارەکەوە لەدوای ئەوەی دانوستانیان لەگەڵ حیای کوڕی ئەختاب کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی بەنی قورەیزە كرد ، بەڵام ئەوە نەکرا، پاش ئەوەی پێغەمبەر توانی لە رێگای “نەعیم کوڕی مەسعوود ”سەر بە ھۆزی غەفتان بێ متمانەی لە نێوان بەنی قورەیزە و ئەحزابەکان دروستکرد.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> موسڵمانان و حزبەکان ٢٤ شەو مانەوە، جگە لە تیر و گەمارۆ ھیچ شەڕێک لە نێوانیاندا نەبوو. <ref name="ابن سعد-الأحزاب2">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص65-77، دار صادر، بيروت.</ref> تا ڕەشەبایەکی توند ھات بە سەر سەربازگەکانی ئەحزابدا و چۆڵیان کرد. لە ئەنجامی ئەم گەمارۆدا ٨ لە موسڵمانان و ٤ لە حیزبەکان کوژران. <ref name="الصحيحة-الأحزاب2">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> وە کاتێک حزبەکان [[مەدینە|مەدینەیان]] بەجێھێشت، محەممەد بە ھاوەڵەکانی گوت « لەم ساڵە بەدواوە قوڕەیش ناتوانێت ھێرشبکاتە سەرتان ، بەڵکو ئێوە ھێرش دەکەن».<ref>[[تفسير ابن كثير|تفسير القرآن العظيم]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج6، ص396.</ref>  قووریشیەکان لە دوای ئەم ھێرشە و دۆرانیان نەیانتوانی جارێکی دیکە ھێرشێکی لەو شێوەیە بکەنەوە سەر مەدینە.  <ref name="الروض-الأحزاب2">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج3، ص415-458.</ref> دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە، [[بەنی قورەیزە]] گەڕانەوە و خۆیان بە قەڵاکانیان بەھێز کرد. بەھۆی شکاندی پەیمانەکەیان محەممەد نەیتوانی ئەم کارەیان پشتگوێ بخات بەتایبەتی کاتێک خەریک بوو ببنە ھۆکاری شکستی موسڵمانان لە گەمارۆکە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص279-281.</ref><ref>المغازي، الواقدي، ج2، ص496-521، عالم الكتب، بيروت.</ref> لەدوای دەرچوونی قورەیشییەکان و ھاوپەیمانەکانی فەرمانی دا بەرەو شوێنی [[بەنی قورەیزە]] بچن. بۆماوەی ٢٥ شەو گەمارۆدران بێ ئەوەی ھیچ جمووجۆلێک بکەن کە واتای شەرکردن بێت ، داوای لێکردن بە بێ ھیچ مەرجێک خۆیان بەدەستەوە بدەن.بۆیە بەنی قورەیزە تەسلیم بوونی خۆیان ڕاگەیاند، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە سەعدی کوڕی مەعاز بڕیار لە چارەنوسیان بدات، ھەرچەند ویستیان کە ھەمان مامەڵەی ھۆزی بەنی قیناعیان لەگەڵ بکرێت بەڵام داواکەیان ڕەتکرایەوە سەعد بڕیاریدا بە کوشتنی پیاوەکان و ژن و منداڵەکانیش بکاتە کۆیلە و دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵ و سامانیان بگیرێت.سەرئەنجام بەپێی سەرچاوەکان لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٠٠ کەس کوژراون، لە کاتێکدا بە گوتەی [[ئیبن ئیسحاق]] ، لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٩٠٠ کەس لە کوژراون . <ref>الأموال لابن زنجويه رقم الحديث 359 وإسناده صحيح</ref> <ref>صحيح الترمذي رقم الحديث 1582 ، و صححه الألباني و ابن حجر العسقلاني</ref> <ref>السيرة النبوية لابن هشام ، طبعة دار الصحابة للتراث ، الجزء 3 صـــ230</ref>.سەرچاوە مێژووییە کۆنەکان کۆکن لە سەر ئەوەی کە پێغەمبەر بە بڕیارەکە ڕازیبووە، ئەمەش وەک سزایەک لە بەرامبەر پەیمان شکێنی و ناپاکیان .لەگەڵ ئەوەش ھەندێک لە توێژەرانی ھاوچەرخ گومانیان ھەیە لە جێبەجێکردنی ئەم بڕیارە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یەحیا الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر|ساڵ=٢٠١١|پەڕەکان=٣٦٩ -٣٧٣}}</ref> === ڕێکەوتنی حودەیبیە === {{سەرەکی|سوڵحی حودەیبییە}} لە مانگی [[زولقەعدە|زیلقەعدەی]] ساڵی ٦کۆچی بەرامبەر [[٦٢٨|٦٢٨زاینی]]، محەممەد فەرمانی کرد بە شوێنکەوتووەکانی ئامادەکاری بکەن بۆ ڕێوڕەسمەکانی [[عەمرە|عومرە]] لە [[مەککە]]، دوای ئەوەی لە خەونیدا بینی خۆی و ھاوەڵەکانی چوونە [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتی حەرامەوە]]،[[تەواف]]ە و عەمرەی ئەنجامداوە عەرەب و خەڵکی دەوروبەری بیابانەکەیان کۆکردەوە بۆ ئەوەی لەگەڵیدا بچنە دەرەوە، ڕۆژی دووشەممە سەرەتای مانگی [[زولقەعدە]] لە ساڵی ٦ی کۆچی ، لە ساڵی ١٤٠٠ یان ١٥٠٠، <ref name="ابن سعد-الحديبية">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> دەرچوون بە بێ چەک تەنھا چەکی گەشتیار نەبێت،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و کاتێک قوڕەیش بەوەیان زانی، بڕیاریان دا نەھێڵن بچێتە [[کەعبە|کەعبەوە]]، ٢٠٠ سوارچاکیان بە سەرکردایەتی [[خالید کوڕی وەلید|خالیدی کوڕی وەلید]] نارد بۆ ڕێگەی سەرەکی [[مەککە]]، بەڵام محەممەد ڕێگەیەکی سەختتری ھەڵبژاردبوو بۆ ئەوەی ڕووبەڕوویان نەبێتەوە، <ref name="ابن حزم-الحديبية">جوامع السيرة، [[ابن حزم (توضيح)|ابن حزم]]، ص207-211، دار المعارف، [[مصر]]، ط1900.</ref> تا گەیشتە حودەیبیە لە دووری ٩ میل لە مەککەوە،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref> کۆمەڵێک کەس ھاتنە لای محەممەد ئەویش پێی وتن:« ئێمە بۆ شەڕ نەھاتووین، بەڵکو ھاتووین عەمرە بکەین ، شەڕ و کوشتار قوڕەیشی ماندوو کردووە،چی دەبێت ئەگەر ئەوان دەستبەرداری نێوان من و سەرجەم عەرەبەکانی تر ببن، ئەگەر ئەوان سەرکەوتن بەسەرمدا ئەوا ئاواتی ئەوان دێتەدی،ئەگەر خوا منیشی سەرخست ئەوا بە لێشاو دێنە ناو ئاینی ئیسلامەوە،با ئەوانش بە خواستی خۆیان پەیمان لەگەڵ ھەرکەس دەبەستن ئازادن ،ئیتر قوڕەیش نیازی چی یە؟ سوێند بە خودا بەردەوام تێدەکۆشم لە پێناو ئەو ئاینەی خودا بەمن ئەسەردە کردووە،تا خودا سەری دەخات یان من لە پێناویدا لە ناو دەچم»<ref>صحيح البخاري، البخاري، عن المسور بن مخرمة، رقم: 2731.</ref> .پێغەمبەر خەداشی کوری ئەمییە خەزاعی ناردە لای قورەیش بۆ ئەوەی پەیامەکەی بگەیەنێتە سەرکردەکانی قورەیش کە بۆ شەڕ نەھاتوون، ھەندێک کەس ویستیان نێردراوەکە بکوژن بەڵام حەبەشەکان ڕێگەیان نەدا بیکوژن و ئازادیان کرد، ئەویش گەڕایەوە لای پێغەمبەر. ھەڵوێست و نیازەکانی پێغەمبەر بووە جێی سەرنجی ھاوپەیمانەکانی قوڕەیش ، قوڕەیشیەکانیش لە ترسی لە دەستدانی ھاوپەیمانەکانی دەستیان کرد بە وتوێژ لەگەل محەممەد. ئەوەبوو کاتێک حەلیسی کوڕی عەلقەمە گەورەی حەبەشیەکان لەلای موسڵمانەکان گەڕایەوە و بینی ئەوان بەرگی ئیحرامیان پۆشیوە و قوربانیان ئامادەکردووە، وتی ( ئەی سەرکردەکانی قوڕەیش ، سوێد بەخوا ئێمە لەسەر ئەوە ھاوپەیمانیمان لەگەڵ ئێوە نەبەستووە ،کە ڕێگە لە کەسانێک بگرن مەبەستیان مەزن ڕاگرتنی ماڵی خودایە ،بە کەسەی گیانی حەسیلی بەدەستە ،واز لە محەممەد دێنن عەمرەکەی بکات باشە ، ئەگەینا ھەموو حەبەشییەکان وەک ھەڵمەتی یەک پیاو) وتیان (بەسە ئەی (حەلیس)ماوەیەک وازمان لێبێنە تا لەناو خۆماندا لەسەر بڕیارێک ڕێکدەکەوین)<ref>السيرة النبوية لابن هشام ص 313</ref> پاشان ووتوێژ کەوتەوە لە نێوان موسڵمانان و قوڕەیشدا.پێغەمبەر [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفانی]] وەک نێردراوی خۆی ناردە لای قوڕەیشیەکان بۆ ئەوەی لەگەڵیان وتووێژبکات .عوسمان و چەند کەسێکی دیکە بەرەو شاری مەککە ڕێکەوتن بۆ ماوەی سێ رۆژ لە [[مەککە]] مانەوە .پێغەمبەر وا گومانی کرد کە کوژرابن <ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>بۆیە ھاوەڵاکانی بانگ کرد و بەیعەتی لێوەرگرتن کە لە دوژمن ڕانەکەن ، هەندێکیشیان بەیعەتی مردنیاندا بە پێغەمبەر، ئەم بەیعەتدانە بە بەیعەتی ڕەزوان لە مێژوودا ناسراوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> کاتێک موسڵمانەکان خۆیان ئامادە دەکرد بۆ ئەگەری بەرپا بوونی شەڕ، قوڕەیش سوھێلی کوری عومەریان ناردە لای پێغەمبەر بۆ ئەوەی ڕێککەوتنێکی ئاشتەوایی واژۆ بکات کە بە [[سوڵحی حودەیبییە]] ناسراوە,ئەو ڕایگەیاند ھەر ڕێکەوتنێک بکەین پێویستە ئەو بەندەی لە خۆ گرتبێت کە ئەم ساڵ بگەڕێنەوە و ساڵێکی دیکە بێنەوە بۆ ناو مەککە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Muhammad letter muqawqis.jpg|وێنۆک|شوێنەوارێکی پەیامی پێغەمبەر محەممەد بۆ ئەلموقاوقیس، فەرمانڕەوای [[میسر]]، بانگھێشتکردنی بۆ ئیسلام، وەک یەکێک لە دەرئەنجامەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]. لە مۆزەخانەی [[کۆشکی تۆپقاپی]] لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] پارێزراوە.]] سەرئەنجام ھەردوولا ڕازی بوون، ھەر لە ڕێکەوتنەکەدا ھاتبوو جەنگ و شەڕ لە نێوانیان بۆ ماوەی دە ساڵ ڕابوەستێت تاوەکو سەر و ماڵی خەڵکی پارێزراو بێت و کەس دەستدرێژی نەکاتە سەر کەسی تر، ھەروەھا ھەرکەسێک بەبێ پرسی خاوەنەکەی ھەڵبێت و بڕواتە لای (محەممەد)دەبێت (محەممەد)بیداتەوە قوڕەیش، بەڵام ھەرکەسێک لەلای (محەممەد)ەوە ڕابکاتە لای قوڕەیش ئەوە نادرێتەوە (محەممەد). ھەروەھا ھەرکەس و لایەنێک دەیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ محەممەد ببەستێت ئازادە وە ھەرکەس و لایەنێک بیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ قوڕەیش بکات ئازادە، محەممەد و ھاوەڵەکانی ئەم ساڵ دەگەرێنەوە و ناڕۆنە مەککەوە،ساڵی داھاتوو دێنەوە و دەڕۆنە ناو مەککەوە و بۆ ماوەی سێ ڕۆژ دەمێننەوە تەنیا چەکی سواریان پێ بێت و نابێت قوڕەیش ڕگەیان لێ بگرێت) بەم شێوەیە پەیمانەکە بەستراو لە دوو پەڕدا نوسرایەوە دانەیەکیان درایە دەست پێغەمبەر و دانەیەکی دیکەیان دا بە سوھەیل کوری عومەر.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان بە ھۆی مەرجەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]، و ئەنجامنەدانی عەمرە ھەست کردن بەوەی کە قورەیش باڵەدەستی بەسەریاندا زیاتر بووە ،دڵتەنگی کردن بە شێوەیەک دوای ئەوەی کە نێدراوەکانی قوریش ڕۆیشتن محەممەد سێ جار پێی گوتن: «ھەستن قوربانی بکەن و سەرتان چاک بکەن) ، بەڵام ھیچیان ھەڵنەستا و بەقسەیان نەکرد تا ئەو کاتەی چووە دەرەوە و قوربانییەکەی خۆی سەربڕی و سەری خۆشی چاککرد<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>، کاتێک موسڵمانەکان ئەوەیان بینی بەخێرای ھەستان و قوربانییەکانیان کرد.<ref>[[صحيح البخاري]]، [[محمد بن إسماعيل البخاري|البخاري]]، عن [[المسور بن مخرمة]]، رقم: 2731.</ref>دە ڕۆژێک لە حودەیبیە مانەوە و ھەندێک دەلێن بیست ڕۆژ، دواتر ڕۆشتنەوە بۆ مەدینە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بوك|یەکەم=FoulaBook-مكتبة فولة|ناونیشان=https://foulabook.com/ar/book/%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A9-pdf|سەردێڕ=تحميل كتاب صلح الحديبية تأليف عبد الحميد جودة السحار pdf|زمان=ar}}</ref> .لە ئەنجامی ئەم ڕێکەوتنەدا، محەممەد ھەستا بە ناردنی نوێنەر بۆلای پاشاکانی جیھان، و بانگی کردن بۆ ئیسلام بوون، یەکەم پەیامبەری نارد بۆلای نەجاشی پاشای حەبەشە، عومەری کوری ئومەییەی بوو .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - سير أعلام النبلاء - الصحابة رضوان الله عليهم - عمرو بن أمية- الجزء رقم3|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=310&bk_no=60&flag=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref>کاتێک نوسراوەکەی پێ گەیشت، خستیە سەر چاوی و ھاتە سەر زەوی بۆی، [[موسڵمان]] بوو، <ref>تاريخ مدينة دمشق وذكر فضلها وتسمية من حلها من الأماثل، أبو القاسم علي بن الحسن ابن هبة الله بن عبد الله، ج45، ص45، دار الفكر، بيروت، ط1995.</ref>و دەحیەت کەلبی نارد بۆ لای قەیسەر ھەرقلی پاشای ڕۆم،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بابتي ،الدكتورة|یەکەم=عزيزة فوال|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=riBLDwAAQBAJ&pg=PT190&lpg=PT190#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=موسوعة الأعلام (العرب والمسلمين والعالميين) 1-4 ج2|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|زمان=ar}}</ref> و عەبدوڵڵا کوڕی حەزفە سەھمی نارد بۆ لای کیسرای پاشای فارس، کە نووسراوەکەی دڕاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الصحابي عبد الله بن حذافة السهمي - الصحابة والتابعين|ناونیشان=https://hawlalrasool.com/o/الصحابي-عبد-الله-بن-حذافة-السهمي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=hawlalrasool.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا حاتیب کوری ئەبووبەڵتاعی نارد بۆ لای مقوقسی پاشای [[میسر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prophet Muhammad's Letters to Kings (628 CE)|ناونیشان=https://www.cyberistan.org/islamic/letters.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.cyberistan.org}}</ref> ھەروەھا چەندین نوێنەری تری نارد.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص258-290، دار صادر، بيروت.</ref> === غەزای خەیبەر و مۆتە === {{سەرەکی|غەزای خەیبەر}} {{سەرەکی|غەزای موئتە}} دوای ئەوەی محەممەد گەرەنتی قوڕەیشی مسۆگەر کرد لە دوای حودەیبیە، دەرفەتی بۆ ڕەخسا  لێپرسینەوە لە جولەکەکانی خەیبەر بکات بەھۆی ھاندانی ھۆزەکان لە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەقدا]] دژی موسڵمانان  ،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> بۆیە لە مانگی موحەڕەمی ٧ی کۆچیدا<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص300.</ref> بۆ ئەو مەبەستە بە نھێنی لەگەڵ ١٥٠٠ (ھەندێک سەرچاوە دەلێن ١٤٠٠) لە سوپای موسڵمانان کە خاوەنی بەیعەتی ڕەدوان بوون، ڕووی کردە [[غەزای خەیبەر|خەیبەر]] ،  ئاڵاکەشی دا بە عەلی بن ئەبی تالیب،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص211-218، دار المعارف، ط1900.</ref> و دروشمی ئەوانیش لەو ڕۆژەدا (ئەی مەنسور بمرە، بمرە).<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> سوپای موسڵمانان بە شەو گەیشتنە ئەوێ، بێ ئەوەی ئاشکرابن، کاتێک ڕۆژ بووەوە جوولەکەکانی خەیبەر موسڵمانانیان بینی، ترسان و ڕایانکردە قەڵاکانیان.لەگەڵ ئەوەی پێشتر زانیبوویان سوپای موسڵمانان ھێرشدەکاتە سەریان، ھەروەھا داوای یارمەتیان لە ھۆزی غەفتان کردبوو بەڵام ئەوان لە نیوەی ڕێگا گەڕانەوە پاش ئەوەی وا بڵاوکرایەوە کە موسڵمانان ھێرشیان کردووەتە سەر ناوچەکانیان.<ref>هاشم, یەحیا الملاح (٢٠١١). مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین. چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر. pp. ٣٨٦.</ref>بەمەش لە یارمەتیەکانی ھۆزی غەفتان بێ بەش بوون.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> کاتێک محەممەد شپرزەیی و ترسی خەیبەری بینی فەرمانی ھێرشی کرد. توانیان سەرکەوتووبن لە دەستبەسەرداگرتنی قەڵاکان و دیلی لێ گرتن لە ناویان [[سەفییە کچی حوییەی]] کە دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ محەممەد کرد.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A9-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1-7-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> دوا قەڵا کە داگیرکرا بریتی بوون لە ئەلوەتیح و ئەلسەلام و موسڵمانان بۆ چەند شەوێک گەمارۆیان دا، تا سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. محەممەد ئەیویست جولەکەکان دەربکات لە خەیبەر بەڵام لەگەڵیان ڕێکەوت لەسەر ئەوەی ساڵانە نیوەی بەروبوومەکەیان بدەن بە موسڵمانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة فتح خيبر 7 ھ القصة الكاملة للغزوة والفتح|ناونیشان=https://suwaidan.com/the-story-of-the-conquest-of-khaybar/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=suwaidan.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - البداية والنهاية - سنة سبع من الهجرة النبوية - غزوة خيبر- الجزء رقم6|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=366&idto=378&bk_no=59&ID=406|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} غزوة خيبر|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070251/https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>پاشان دوای ٨ مانگ، محەممەد لە زولقەعدەی ساڵی ٧کۆچی دەرچوو بۆ عومرە بەو پێیەی لە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنی حودەیبیەدا]] لەگەڵ قوڕەیش لەسەری ڕێککەوتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمرة القضاء.. سبب التسمية بهذا الاسم - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/136407/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} ما هي عمرة القضاء ؟ ومتى كانت ؟|ناونیشان=http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070252/http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=عمرة القضاء أي ويقال لها عمرة القضية|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d8%a7%d8%a1-%d8%a3%d9%8a-%d9%88%d9%8a%d9%82%d8%a7%d9%84-%d9%84%d9%87%d8%a7-%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d9%8a%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref>لە جەمادی یەکەمی ساڵی ٨کۆچی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ غزوة مؤتة|ناونیشان=https://mawdoo3.com/تاريخ_غزوة_مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> [[غەزای موئتە]] ڕوویدا لە باشووری [[ئوردن]]، کە ھۆکەی کوژرانی پەیامبەرەکەی پێغەمبەر بوو کە ناردبووی بۆ پاشای بوسڕا تا بانگی بکات بۆ ئیسلام، کە حارس عومەیرئەزدی بوو،<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، ج3، ص455-480.</ref> محەممەد سوپایەکی ٣٠٠٠ کەسی نارد و لە بەرامبەریاندا سوپای ڕۆم ھەبوو بە سەرکردایەتی ھەرقل و ١٠٠٬٠٠٠ جەنگاوەرەوە، شەڕی موئتە یەکەم شەڕە کە [[موسڵمان|موسڵمانان]] لە دەرەوەی سنوورەکانی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]] ئەنجامیانداوە، سێ ھەزار چەکداری موسڵمان بۆ ماوەی شەش ڕۆژ بەرگەی دوو سەد ھەزار سوپای ڕۆم و عەشیرەتە عەرەبەکانی ھاوپەیمانان گرت، لە حەوتەمین ڕۆژی دوای ئەوەی ئەو سێ سەکردەی ([[زەید کوڕی حاریسە]]، جەعفەر کوڕی ئەبووتاڵیب، عبداللە کوڕی ڕەواحە) موسڵمانان کە پێغەمبەر دیاریکردبوون کوژران ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الدرر السنیة - الموسوعة الحدیثیة|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210101171815/https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دواتر خالید [[خالید کوڕی وەلید]] سەرکردایەتییەکەی گرتە ئەستۆ لە ڕێگای تەکنیکی سەربازی خۆی، توانى سوپای موسڵمانان بکشێنێتەوە بۆ [[مەدینە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة مؤتة - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16663/غزوة-مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة وعبقریة خالد بن الولید العسکریة فی الانسحاب التکتیکی|ناونیشان=http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180125214941/http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص11 - كتاب سلسلة مصابيح الهدى - خالد بن الوليد في غزوة مؤتة - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/7700/25|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة (1)|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130407/غزوة-مؤتة-1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> شەڕەکە بە شکستی موسڵمانان کۆتایی ھات. خەڵکی مەدینە کاتێک سوپاکە گەڕایەوە سەرزەنشتیان کردن و ھاواریان کرد بەسەریاندا و دەیان وت (ھەڵھاتووەکان، ئێوە لە جیھاد کردن لە پێناو خوا ھەڵھاتوون )، محەممەد کاتێک ئەوەی بیست جوابی دانەوە و وتی (ئەمانە ھەڵھاتوو نین، بەڵکو ئەمانە کۆڵنەدەرن و راکەرەن ان شادەستیان کرد بە فڕێدانی خۆڵ بەسەر ڕووخساریان و دەیانگوت: ئەی ئاواران، ئایا ئێوە لە پێناو خودا ھەڵاتوون؟ محمد دەفەرموێت (ئەوان ھەڵنەھاتوون، ئەوانە ڕاکەرن إن شاء الله). <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص128-130، دار صادر، بيروت.</ref> === فەتحی مەککە === {{سەرەکی|فەتحی مەککە}} [[پەڕگە:Bilal.jpg|وێنۆک|وێنەکێشانێکی فارسی [[بیلالی حەبەشی|'''بیلالی کوڕی ڕەباح''']] لە کاتێکدا کە لە سەربانی [[کەعبە]] بانگی [[نوێژ لە ئیسلام|نوێژی]] دەکرد دوای [[فەتحی مەککە]] لە ساڵی ٨ی کۆچیدا.]] لە ئەنجامەکانی ڕێکەوتنی [[سوڵحی حودەیبییە|حودەیبیە]]، ھۆزی خزاعە ھاتنە ھاوپەیمانییەکەی محەممەدەوە، و بەنوبەکر چوونە ھاوپەیمانییەکەی قوڕەیشەوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> و بەنی بەکر و خزاعە شەڕ و کوشتاری سەردەمی نەزانی لە نێوانیاندا بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%B3%D9%86%D8%A9-8-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> ماوەیەک بە ئیسلامەوە سەرگەرم بووبوون و پاشان شەڕ لەنێوانیان دەستی پێکردەوە، و [[قوڕەیش]] یارمەتی بەنوبەکریان دا،چەندین کەسیان لەیەکتری کوشت. بەمەش کۆتایی بە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] لەگەڵ [[ئیسلام|موسڵمانان]] ھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نبذة عن فتح مكة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/261634/%D9%86%D8%A8%D8%B0%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] لە [[مەککە|مەککەوە]] ھات و ویستوی [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] نوێ بکاتەوە, بەڵام ڕەتکرایەوە. پاشان محەممەد فەرمانی ئامادەکردنی سوپا و جوڵەی بەرەو [[مەککە]] دەرکرد، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ جەنگاوەر لە ١٠ی ڕەمەزانی ساڵی ٩ک، بەرەو مەککە کەوتنە جووڵە بە شێوەی نھێنی <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=علي|سەردێڕ=فتح مكة.. فتح من الله ونصر مبين|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/5/30/%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%83%d8%a9-%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d9%88%d9%86%d8%b5%d8%b1-%d9%85%d8%a8%d9%8a%d9%86|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> وە خەڵک لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوو دەبن.تاکوو شەو گەیشتنە مر زەھران لە دەورووبەری مەککە، بەھەڵکردنی ١٠ ھەزار مەشخەڵ ھەواڵی گەیشتنی سوپای چاوەروانەکراوی موسڵمانان گەیشتە سەرکردەکانی مەککە.پاشان ئەبوو سەفیان و حەکیم کوڕی حزام بۆ پشتراستکردنەوەی ھەواڵەکە لە مەککە چوونەدەر،لە ڕێگە بەدیلی کوڕی وەرقایان پێ گەیشت، بە بینی ئەو سوپایە زۆرە توشی سەرسوڕمان بوون و زانییان کە توانایی ڕووبەڕووبوونەوەیان نییە. لەو کاتەدا [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب]] کە پێشتر بۆ بینینی محەممەد بەڕێکەوتبوو گەیشتە لایان، داوای لێکردن باوەڕ بە ئیسلام بھێنن و ببنە موسڵمان گەرەنتی پاراستنی گیانان دەدا تا دەگەنە لای پێغەمبەر، ئەوانیش ڕازی بوون و دواتر چوونە لای محەممەد موسڵمان بوونیان ڕاگەیاند.<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص140-203.</ref>ڕۆژی سێشەممە، ١٧ی ڕەمەزان لە ساڵی ٨ی کۆچی، سوپا بەردەوام بوو لە ڕێپێوانەکەی بۆ شاری مەککە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref><ref>سعد بن عبادة قائل عبارة نسخة محفوظة 16 أغسطس 2016 على موقع واي باك مشين.</ref>موسڵمان بوونی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبوو سفیان]] کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش کاریگەری زیاتر ھەبوو بۆ ئەوەی موسڵمانان بەبێ شەڕ بچنە ناو مەککە، محەممەد لەگەڵ ئەبوو سفیان ڕێکەوت خەڵکی مەککە ڕازی بکات لەکاتی چوونە ناوەی سوپای ئیسلام خەڵک ڕووبەروویان نەبێتەوە، پاشان گەڕایەوە مەککە بۆ ئەوەی قسەکانی محەممەدیان پێ بلێت واتە: ھەرکەسێک بچێتە ناو ماڵی ئەبووسفیان پارێزراودەبێت ! وە ھەرکەسێک دەرگاکەی ماڵەکەی دابخات ونەیەتەدەرەوە پارێزراو دەبێت! وە ھەرکەسێک بچێتە ناو مزگەوتەوە (بیت الحرام-کەعبە) پارێزراو دەبێت”.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص315.</ref>ئەمەش تا ڕادەیەکی زۆرلەلایەن خەڵکی مەککەوە پێشوازی لێ کرا. [[پەڕگە:Kaaba (1910)-2.jpg|ڕاست|وێنۆک|[[کەعبە]] ساڵی [[١٩١٠]]]] دواتر محەممەد فەرمانی بە یەکە سەربازییەکانی دا لە چەند شوێنێکەوە بچنە ناو مەککە بەبێ ئەوەی ڕووبەڕووی کەس بنەوە تەنھا ئەوانە نەبێت کە شەڕیان لەگەڵ دەکەن.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> ئەوەبوو [[خالید کوڕی وەلید]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لە لە خوارەوە، وە [[زوبەیر کوڕی عەوام]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لەسەرەوە و [[ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح]] لە دۆڵەکەوە ھاتە ناوەوە مەککە <ref name="الرحيق-فتح مكة2">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص372-394.</ref> <ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref>لەکاتی چوونە ناو مەککە تەنھا لەلای [[خالید کوڕی وەلید|خالید کوڕی وەلیدەوە]] تووشی ڕووبەڕووبوونەوە بوون،ھەندێک لە قوڕەیشەکان بە سەرۆکایەتی عیکریمە کوڕی [[ئەبوو جەھل]] ھەوڵیان دەدا ڕووبەڕووی موسڵمانان ببنەوە،خالید شەڕی لەگەڵیان کردو دوازدە کەسیانی کوشت، ئەوانی دیکە ھەڵھاتن و دوو لە موسڵمانان کوژران.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref> سوپاکە گەیشتە [[کەعبە]], و چوونە ناو [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتەکە]], محەممەد لە [[بەردە ڕەشەکە|بەردی ڕەش]] نزیک بووەوە, دەستی لێدا, پاشان سووڕی ماڵەکەی کرد, پاشان ٣٦٠بتی شکان کە لە دەورووبەری کەعبە بوون <ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4720.</ref>و فەرمانی کرد بت و وێنەی ناو کەعبە دەری بھێنن و بیانشکێن.<ref name=":0" /> === ناکۆکی لەگەڵ ھۆزە عەرەبییەکان === ماوەیەکی کەم دوای فەتحی مەککە، ھۆزەکانی ھوزان و سەقیف و لەگەڵ ھەندێکی بەنی ھیلال ڕێکەوتن لەسەر شەڕکردن لەگەڵ موسڵمانان،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> کاتێک محەممەد ئەوەی بیست دەرچوو لە [[مەککە]] لە '''[[شەڕی حونەین|غەزای حونەین]]''' دا لە ڕۆژی شەممە ٦ی شەوالی ساڵی ٨کۆچی،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> و ١٢٬٠٠٠ جەنگاوەر لەگەڵی دەرچوون،کە زۆربەیان لەوانە پێکھاتبوون تازەببوونەوە موسڵمان. و موسڵمانان لە ئەنجامدا سەرکەوتن و زۆربەی ھۆزی ھوزان ھەڵھاتن بۆ تائیف.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص397-407.</ref>دوای غەزای حونەین و لە ھەمان کاتدا، محەممەد بەرەو تائیف ڕۆیشت بۆ دەرکردنی ھوزان و سەقیف،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص248-276.</ref> و غەزای تائیف ڕوویدا لە نێوانیان، سوپای ئیسلامی گەمارۆیان دان ماوەی ٤٠ ڕۆژ، پاشان وازیان لێ ھێنان.<ref>رواه مسلم، في صحيحه، عن أنس بن مالك، رقم: 1059.</ref><ref>الفصول في سيرة الرسول ﷺ، ابن كثير، ص84-85.</ref>لە ڕەجەبی ساڵی ٩کۆچی، غەزای تەبوک ڕوویدا کە دوایین غەزای پیغەمبەر محەممەد بوو،<ref>دلائل النبوة، البيهقي، ج5، ص362، رقم: 2028.</ref> دوای ئەوەی ھەواڵیان پێ گەیشت لە وڵاتی ڕۆمەوە کە پاشای ڕۆم و ھاوپەیمانە عەررەبەکانی، سوپایەکیان پێک ھێناوە بۆ ھێرش بردنە سەر دەوڵەتی ئیسلامی،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان سوپایەکیان پێک ھێنا لە ٣٠٬٠٠٠ جەنگاوەر <ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، ص46، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref>بە ھاوڕێیەتی ١٠٬٠٠٠ سوارچاک،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> بەڵام لەبەر دووری ڕێگەکاکە و توندی گەرماکە تووشی سەختی بوون و کە گەیشتنە تەبووک، ٢٠ شەو تیایا مانەوە،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص195-221، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>غزوات الرسول وسراياه، ابن سعد، ص80-82.</ref> و کاتێک ڕۆمان و ھاوپەیمانەکانیان ھەواڵی کشانی سوپای ئیسلامییان بیست ترسان و جیابوونەوە لە ناو سنووری وڵاتەکەیان،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref> و پاشان سوپای موسڵمانان بەبێ شەڕ لە تەبوکەوە ڕۆیشتن، لە مانگی ڕەمەزاندا لە ساڵی ٩ی کۆچیدا گەڕانەوە مەدینە،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص989-1075، عالم الكتب، بيروت.</ref> موسڵمانانیش دەستیان کرد بە فرۆشتنی کەل و پەلە سەربازییەکانیان کرد بەبیانووی تەواو بوونی جیھاد بەڵام بەڵام محەممەد ڕێگای لێگرتن و نەیھێشت ئەو کارە بکەن . .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref>زۆرێک لە مێژوونووسان ڕوودانی ئەم شەڕە دەخەنە ژێر پرسیارەوە، بە پشت بەستن بە نەبوونی ھیچ ئاماژەیەک بەو شەڕە لە ھیچ سەرچاوەیەکی دیکە جیا لە سەرچاوە ئیسلامییەکان.<ref>See, for example, Bowersock, Glen Warren, Peter Robert Lamont Brown and Oleg Grabar Late Antiquity: A Guide to the Postclassical World (1999, Harvard University Press) p. 597, which notes that many of the details surrounding Muhammad's life as given in the biographies, are "problematic in certain respects, the most important of which is that they represent a tradition of living narrative that is likely to have developed orally for a considerable period before it was given even a relatively fixed written form. Ideally, one would like to be able to check such accounts against contemporary evidence... however, there is no relevant archaeological, epigraphic, or numismatic evidence dating from the time of Muhammad, nor are there any references to him in non-Muslim sources dating from the period before 632." Also cf. El-Cheikh, Nadia Maria Byzantium Viewed by the Arabs (2004, Harvard University Press) p. 5, "One major challenge to examining initial contacts between Byzantium and the early Muslim umma arises from the controversy surrounding the traditional Islamic account......sources are not contemporaneous with the events they purport to relate and sometimes were written many centuries later. These sources contain internal complexities, anachronisms, discrepancies, and contradictions. Moreover, many of them provide evidence of embellishment and invention that were introduced to serve the purposes of political or religious apologetic."</ref> لە دوای ئەوە، وەفدێکی سەقیف ھاتن بۆ مەدینە و موسڵمان بوون،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص222-228، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ھەروەھا چەندین وەفد لە ھۆزە عەرەبیەکانەوە ئەھاتن بۆ مەدینە و ئیسلام بوونی خۆیان ڕائەگەیاند <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref>و لە نێوان ساڵەکانی ٩ک و ١٠ک دا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص436-452.</ref> بە شێوەیەک کە ساڵی ٩ک ناونرا بە ساڵی وەفدەکان.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص248، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> === حەجی ماڵاوایی === [[پەڕگە:Petrograd, № 923-Dorn 312, fol 313 The Last Sermon of the Prophet Muhammad.jpg|وێنۆک|290x290پیکسڵ|وێنەیەکی فارسیی کۆتا وتاری پێغەمبەر محەممەد، کە لەلایەن عەلی قاسمەوە وێنا کراوە لە دەستنووسێکی ئەحسەن ئەل-کیبار لە ساڵی ١٥٢٦]] لە زولقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی، پێغەمبەر محەممەد ویستی ڕێوڕەسمەکانی [[حەج]] ئەنجام بدات، دوای ئەوەی ٩ ساڵی لە مەدینە بەسەربرد بێ ئەوەی حەج بکات،<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص384.</ref>بۆیە بە خەڵکەکەی ڕاگەیاند کە بۆ ئەو مەبەستە بەرەو مەککە بەرێ دەکەوێت.بۆیە خەڵکێکی زۆر ھاتنە مەدینە, ھەموویان ھەوڵیاندەدا لەگەڵ محەممەد سەفەر بکەن بەرەو مەککە.ئەم حەجە لە مێژوودا بە حاجی حەجی ماڵاوایی, یان حەجی پەیوەندی, یان حەجی ئیسلام ناسراوە, بەڵام زیاتر بە حەجی ماڵاوایی ناسراوە<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> چونکە لە وتارەکەی ماڵاوایی لە موسڵمانان کردو دوای ئەوە حەجی نەکردەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، تحقيق: مصطفى عبد الواحد، ج4، ص211-413، دار المعرفة، بيروت، ط1971.</ref> ھەروەھا باسی ئەو شتانەی بۆ کردن کە [[حەرام]] یان [[حەڵاڵ]]ن، لە ڕۆژی ٢٥ی زوقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی،<ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref> محەممەد دەرچوو بەرەو [[مەککە]] لەگەڵ نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ موسڵمانی ژن و پیاودا. <ref name="الحلبية-الوداع">السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>بە وتنەوەی «لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إنّ الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك»<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref> چووە مەککەوە لە ڕۆژی یەکشەممە ٤ی زیلحەجە، <ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref>و چووە مزگەوتی حەرامەوە، دوای ئەوەی مەناسیکەکانی حەجی ئەنجامدا، ووتاری حەجی ماڵاوایی دا.<ref name=":6">رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن عبد الله، رقم:1218.</ref><ref name=":6" /> لەم ھەڵوێستەدا و لەسەر شاخی عەرەفە، ئەم ئایەتە [[قورئان]]ییە دابەزی ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا﴾ (<small>[[وەرگێڕاوەکانی قورئان بۆ زمانی کوردی|کوردی]]</small>: ئەمڕۆ ئاین و بەرنامەکەتانم بەکۆتایی گەیاند و نازو نیعمەتی خۆمم بۆ تەواو کردن و ڕازیم بەوەی کە ئیسلام ببێتە بەرنامەو دین و ئاینتان)<ref>سورەتی مائیدە، ئایەتی ٣</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وه‌رگێڕانی ماناكان ئایه‌تی 3 سوره‌تی سورەتی المائدة - وەرگێڕاوی کوردی - صلاح الدین|ناونیشان=https://quranenc.com/ku/browse/kurdish_salahuddin/5/3|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=فرەفەرھەنگی قورئانی پیرۆز|زمان=ku}}</ref>لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] باوەڕیان وایە ئەم ئایەتە لە کاتێکی تردا دابەزیووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم الغدير كمال الدين وتمام النعمة|ناونیشان=http://www.alshirazi.net/monasabat/monasabat/61.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.alshirazi.net}}</ref> == کۆچی دوایی == [[پەڕگە:Mrs Aisha room.jpg|وێنۆک|250px|شوێنی حوجرەی پێغەمبەر، کە پێغەمبەر و ئەبووبەکر و عومەری تیا نێژراوە]] یەکەم شت کە پێغەمبەر محەممەد زانی کاتی وەفاتی نزیک بۆتەوە ئەوە بوو کە لە فەتحی مەککەدا سورەتی نەسری بۆ دابەزی<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> {{قورئان|سوورەت=١١٠|ئایەت=١|کوردی=کاتێ یارمەتی و کۆمەکی خوا دێت، شاری مەککە ڕزگار دەکرێت و دەرگای ئازادی واڵا دەکرێت}}.<ref>سورەتی نەسر، ئایەتی ١</ref> لە کۆتاییەکانی مانگی سەفەری ساڵی ١١ی کۆچی، محەممەد توشی [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تایەکی]] بەھێز بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و نەخۆشییەکەی لێی توند بوو، و مۆڵەتی لە خێزانەکانی وەرگرت تا لە ماڵی [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]] بمێنێتەوە. و پێغەمبەر نوێژی بە موسڵمانان دەکرد کاتێک نەخۆش بوو ١١ ڕۆژ و کاتێک نەخۆشییەکەی بە تەواوی قورس بوو فەرمانی بە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] کرد نویژیان پێ بکات،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> و ١٣ ڕۆژ دوای نەخۆشییەکەی لە ڕۆژی دووشەممە ڕەیبعولئەوەلی ساڵی ١١ی کۆچی و لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> کە ئەم ڕێکەوتەش بەرامبەرە لەگەڵ ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢ز،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد، ج2، ص308، دار صادر، بيروت.</ref> لە ماڵی عائشە نێژرا لە تەنیشت [[مزگەوتی پێغەمبەر]].<ref>نور اليقين في سيرة سيد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص205، دار المعرفة، بيروت، ط2004.</ref> === پاش وەفاتی === لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر محەممەد شوێنکەوتوانی ناکۆکییان لەسەر ئەو کەسە ھەبوو کە دەبێتە جێنشین،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص457-470.</ref> کۆمەڵێک موسڵمانان کۆ بوونەوە لە سەقیفەی بەنی ساعدە، سەعدی کوڕی عوبادە خۆی پاڵاوت بۆ ئەو مەبەستە و پشتیوانان پشتگیریان کرد،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص77-83، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ھەمان کاتدا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتتاب]] [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکری]] سدیقی دەستنیشانکرد بۆ ئەو مەبەستە، بەپێی ئەوەی کۆچکردووەکان لە پێشترن بۆ جێ نشینی،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص448-461.</ref> ئەمەش پشتگیری ھەموو موسڵمانانی لەسەر بوو کە لەویا کۆ بووبونەوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک لەو موسڵمانانەی کە لەو کاتەدا سەرگەرمی کفن و دفنی پێغەمبەر بوون دوایی ناڕازیبوون، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، تحقيق: علي شيري، ج5، ص270، دار إحياء التراث العربي، ط1988.</ref>سووربوون لەسەر ئەوەی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] جێنشین بێت لەبەر ئەو نزیکایەتیەی ھەیەتی لەگەڵ پێغەمبەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |سەردێڕ=تۆڕی شیعەی جیھانی |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315045244/http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لەو ڕووداوەوە سەرەتاکانی ناکۆکی مێژوویی لە نێوان مەزھەبی [[سوننە]] و [[شیعە]] سەریھەڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حكيم|یەکەم=گۆران|سەردێڕ=ململانێی سوننەو شیعە: باکگراوندێکی مێژووی و نەزیفێکی بەردەوام|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2018/07/14/%d9%85%d9%84%d9%85%d9%84%d8%a7%d9%86%db%8e%db%8c-%d8%b3%d9%88%d9%86%d9%86%db%95%d9%88-%d8%b4%db%8c%d8%b9%db%95-%d8%a8%d8%a7%da%a9%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%88%d9%86%d8%af%db%8e%da%a9%db%8c-%d9%85%db%8e/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> دوای جێگیر بوونی دۆخەکە بۆ ئەبوبەکر، دەوڵەتی [[خەلافەتی ڕاشدین]] دامەزرا. ئیشی کرد لەسەر پارستنی [[ئیسلام]] و دژایەتی کردنی ئەوانەی لە ئیسلام پاشگەز بوونەوە پاش کۆچی دوایی پێغەمبەر، و ڕێگرییان لە [[زەکات]] کرد،<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> ھەروەھا ئەوانەی لەناوبرد کە بانگەوازی پێغەمبەرایتیان ئەکرد،<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> ئەمەش ناسراوە بە شەڕی ڕەدە؛<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> و ئەبوبەکر ھەستا بە ناردنی ھێزی سەربازی بۆ ناوچە جیاوازەکان.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> لە سەردەمی دووەم جێ نشیندا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] و تەنھا لە ماوەی دە ساڵدا [[مێزۆپۆتامیا|وڵاتی نێوان دوو ڕووبار]] و وڵاتی [[فارسەکان|فارس]] و [[شام]] و [[میسر]] فەتح کرا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عمر|یەکەم=كهەیفی|سەردێڕ=پوختەیەک لە ژیانی عومەری کوڕی خەطاب ڕەزای خوای لێبێت|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/15/%d9%be%d9%88%d8%ae%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b9%d9%88%d9%85%db%95%d8%b1%db%8c-%d9%83%d9%88%da%95%db%8c-%d8%ae%db%95%d8%b7%d8%a7%d8%a8-%da%95%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Umar I {{!}} Biography, Caliph, Achievements, & Death {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Umar-I|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == موعجیزەکانی == {{سەرەکی|موعجیزەکانی محەممەد}} موسڵمانان ھەموو لەو باوەڕەدان، کە گەورەترین موعجیزەی پێغەمبەر محەممەد [[قورئان|قورئانە]]، پاشان زۆربەیان موعجیزەی تر دەسەلمێنن کە لە کتێبەکانی فەرموودەدا ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الجواب عن شبهة أن القرآن يدل على أن الله لم يؤيد نبيه بمعجزات غير القرآن - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200809210636/https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Uthman Koran-RZ.jpg|220px|وێنۆک|کۆنترین نوسخەی قورئان]] بەپێی بیروباوەری [[ئیسلام|موسڵمانان]]، [[قورئان]] موعجیزەی سەرەکی پێغەمبەر محەممەدە کە بە درێژایی سەردەمەکان کەس نەیتوانیووە ھاوشێوەی ئەوە بھێنێت لەگەڵ ئەو تەحەدایەی لە قورئاندا ھاتووە،{{قورئان|سوورەت=١٧|ئایەت=٨٨|کوردی=ئەی محمد پێیان بڵێ: سوێند بە خوا ئەگەر ھەموو ئادەمیزادو پەریەکان کۆ ببنەوەو (ھەوڵی بەردەوام بدەن تا) قورئانێکی وەکو ئەمە دانێن و بیھێننە (مەیدان) ناتوانن کاری وابکەن و ناتوانن لە وێنەی بھێنن، ئەگەر چی ھەموو لایەکیان ببنە پشتگیرو یارمەتیدەری یەکتر}}.<ref>سورەتی ئیسرا، ئایەتی ٨٨</ref> بە زۆری ئیعجازی قورئان لە ڕەوانبێژی و ڕوون بێژییەکەیاتی، و ئیعجازی زمانەوانی یەکەم و گرنگترین ھۆکارەکانی ئیعجازی قورئانە، کە چەندیین ڕوو دەگرێتەوە، لەوانە باشی دانانەکەی و کۆبوونەوەی وشە و ڕەوانبێژییەکانی، و ئەو وێنە ڕێکخستنە سەیر و شێوازە نامۆیەی کە جیاوازە لە شێوازی قسەکردنی [[عەرەب]] و پەیڕەوەکانی ڕێکخستن و داڕشتنی کە لە پێش و دوایدا ھاوشێوەی نەبووە.<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> لە ڕووەکانی تری ئیعجازەکەی ئەو ھەواڵانەیە کە لە پەنھاندا ھاتووە، و ھەوألی سەدەکانی ڕابردوو و پێشینەکان،<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> و لەم دواییانەدا بزوتنەوەیەک دروست بووە باوەڕیان بە ئیعجازی زانستی ھەیە لە قورئاندا، و ئەو ئایەتانە ڕوون دەکاتەوە کە بیرۆکە زانستییەکانی ئاشکرا نەبوون تەنھا دوای ماوەیەکی دوور و درێژ نەبێت لە دەرکەوتنی قورئان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=التوبة|یەکەم=غازي|سەردێڕ=الإعجاز العلمي في القرآن.. تصويب الاتجاه|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2009/10/29/%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b9%d8%ac%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d9%85%d9%8a-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b1%d8%a2%d9%86-%d8%aa%d8%b5%d9%88%d9%8a%d8%a8|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:Rima_Ariadaeus-1.jpg|وێنۆک|250px|ھێڵێک لەسەر ڕووی مانگ لەلایەن گرووپی پۆلۆ ١٠ گیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APOD: 2002 October 29 - A Lunar Rille|ناونیشان=https://apod.nasa.gov/apod/ap021029.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=apod.nasa.gov}}</ref> زانایانی موسڵمانان لەو باوەڕەدان لە ئەنجامی موعجیزەی [[لەتبوونی مانگ]]ەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دلائل النبوة - المعجزات الحسية للرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/mongiz/15-8.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.saaid.net}}</ref>]] === لەتکردنی مانگ === موسڵمانانی [[سوننە]] کۆن لەسەر ئەوەی موعجیزەی لەتکردنی مانگ ڕوویداوە بۆ پێغەمبەر محەممەد وەک یەکێک لە موعجیزە تاکەکان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص270-272، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەمەش لە پێش کۆچکردندا بووە بۆ [[مەدینە]]، عەبدوڵڵا کوری مەسعود ئەڵێت؛ مانگ بوو بە دوو لەتەوە لەسەردەمی پێغەمبەردا بە شێکی لەسەر شاخەکە و بەشێکی ئەولاتر، پێغەمبەر ووتی شایەت بن،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4864.</ref> ھاوەڵ دانەرەکان ووتیان ئەمە جادووە. لەمەشدا ئایەتێکی قورئان ھاتۆتە خوارەوە، {{قورئان|سوورەت=٥٤|ئایەت=١|کوردی=ڕۆژی قیامەت نزیک بۆتەوە و مانگیش لەت بوو}}.<ref>سورەتی قەمەر، ئایەتی ١</ref>لەگەڵ ئەوەش زۆربەی مێژوو نووسانی ڕۆژئاوا گومانیان لەم موعجیزەیە ھەیە بەھی نەبوونی ھیچ بەڵگەیەکی زانستی .<ref>Wensinck, A.J. "Muʿd̲j̲iza." دائرة المعارف الإسلامية. Edited by: P. Bearman، Th. Bianquis، C.E. Bosworth، E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007.</ref> === لە موعجیزەکانی دیکە === دەربارەی جیھانی نادیار لەو ھەواڵانەی پێغەمبەر دەربارەی جیھانی نادیار ھەیبوو، ڕۆژی غەزای بەدر بوو،<ref>خلاصة سير سيد البشر، المحبّ الطبري، ص107-107، تحقيق: طلال بن جميل الرفاعي، مكتبة نزار مصطفى الباز، ط1997.</ref> و ھەواڵەکانی دەربارەی [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەنی کوڕی عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] بەوەی کە خوا دەیکاتە ھۆکاری ئاشتی لە نێوان دوو کۆمەڵەی موسڵمانان،<ref>المطالب العالية، ابن حجر العسقلاني، ج4، ص262.</ref> و ھەواڵی دەربارەی ئەوەی فاتیمەی کچی یەکەم کەس دەبێت لە خیزانەکەی بە دواییدا وەفات دەکات،<ref>رواه مسلم في صحيحه عن عائشة بنت أبي بكر، رقم: 2450.</ref> ھەروەھا ھەواڵ و زانیاری دەربارەی چەندیین ڕووداوی تر داوە.<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج1، ص249-258، دار الفكر، بيروت، ط1988.</ref>لە کتێبەکانی فەرموودە و ژیاننامە باسی ڕووداوی دەرچوونی ئاو دەکەن لە نێوان پەنجەکانی پێغەمبەر محەممەدەوە <ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص412، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref>و لە پێش ئەو بۆ ھیچ کەسێک ڕووی نەداوە، و لە چەند جێگەیەکدا ئەمە دووبارە بۆتەوە، و تەنانەت زانایانی موسڵمانان ئەو ئاوە بە باشترین ئاو دەژمێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مواهب الجليل في شرح مختصر خليل - كتاب الطهارة - باب يرفع الحدث وحكم الخبث- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=85&idfrom=0&idto=0&flag=1&bk_no=19&ayano=0&surano=0&bookhad=0|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref>قسەکردنی لەگەڵ گیانەوەر و بێ گیاندا،<ref>تفسير ابن كثير، عن أبي ذر الغفاري، ج5، ص76.</ref> و ھەروەھا سڵاو لێکردنی لەلایەن درەخت و بەردەوە و ڕۆیشتنی درەخت بۆی، و ناڵەی قەدی ئەو درەختەی ووتاری لەسەر ئەدا کاتێک مینبەرەکەی بۆ دروستکرا، لە ئامێزی گرت و قسەی بۆ کرد، <ref>تخريج مشكاة المصابيح، ابن حجر العسقلاني، ج5، ص346.</ref>و لە موعجیزەکانی لەگەڵ گیانەوەراندا، بەسەرھاتی ئەو ووشترەیە کە سکاڵای کرد لە زۆری ئیش و کەمی ئالەف،<ref>رواه أبو داود، في سننه، عن عبد الله بن جعفر، رقم: 2549.</ref> ھەروەھا چەندین ڕووداو و بەسەرھاتی تر.ھاوکات لەگەڵ ئەم موعجیزانەدا پێغەمبەر محەممەد چەندیین موعجیزەی تری ھەیە لە چاککردنەوەی نەخۆش<ref>دلائل النبوة، البيهقي، عن عاصم بن عمر بن قتادة، ج3، ص276، رقم: 1110.</ref> و بەرەکەت و ڕووداو و بەسەرھاتی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/althaalabi/9/118|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=tafsir.app}}</ref> == ژیانی تایبەتی == === خێزانەکانی === {{سەرەکی|دایکانی باوەڕداران}} خێزانەکانی محەممەد لە ئیسلامدا بە دایکەکانی باوەرداران ناسراون، و لە ژمارەی خێزانەکانییدا جیاوازی ھەیە لەسەر دوو ووتە، یەکێکیان ئەڵێت دوانزەن یان یانزەن،<ref name=":7">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، ص 132.</ref> و ھۆی جیاوازیەکەش لە [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتییدایە]]، ئەوەی لەسەری ڕێکەوتوون لە یانزە خێزانەکەی، شەشیان قوڕەیشین، ئەوانیش؛ [[خەدیجە کچی خووەیلید|خەدیجە کچی خوەیلد]]، [[سەودە کچی زەمعە]]، [[عائیشە]] کچی ئەبووبەکر، [[حەفسە کچی عومەر]]، [[ئوم سەلەمە]]، ئوم حەبیبە. خێزانە عەرەبییەکانی بێجگە لە قوڕەیش چوارن، ئەوانیش؛ [[زەینەب کچی جەحش]]، جوەیریە کچی حارس، [[زەینەب کچی خوزەیمە|زەینەب کچی خوزیمە]]، مەیموونە کچی حارس، و یەکێکیان عەرەب نیە ئەویش [[سەفییە کچی حوییەی|سەفییە کچی حویەی]] لە بەنی ئیسرائیلە، و [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتی]] ئەمێنێتەوە کە لە [[میسر]]ەوەیە، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mubārakfūrī|یەکەم=Ṣafī al-Raḥmān|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=r_80rJHIaOMC&redir_esc=y|سەردێڕ=الرحيق المختوم: بحث في السيرة النبوية على صاحبها افضل الصلاة و السلام|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Darussalam|ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٨٩٩-٥٥-٨|زمان=en}}</ref>و کاتێک محەممەد خۆی لە ژیاندا بووە دووان لە خێزانەکانی وەفاتییان کرد ئەوانیش خەدیجە کچی خوەیلد و زەینەب کچی خوزیمە بوون.<ref name=":7" /> === مناڵەکانی === محەممەد سێ کوڕ و چوار کچی ھەبووە، دایکی ھەموویان خەدیجە کچی خوەیلد بوو بێجگە لە ئیبراھیم ئەو لە ماریە بوو، و ھەموو مناڵەکانی خۆی لە ژیاندا بوو وەفاتیان کرد بێجگە لە فاتیمە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عدد أبناء وبنات النبي صلى الله عليه وسلم - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/23294/%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> مناڵە کوڕەکانی ئەمانە بوون؛ قاسم (کە بووە بە نازناو بۆی (ئەبووقاسم) <ref name=":8">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، ص130-139، دار المنهاج، ط2005.</ref>و لە تەمەنی دوو ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە) و عەبدوڵڵا و ئیبراھیم (ساڵ و نیوێک لە مەدینە ژیا)<ref name=":8" />، مناڵە کچەکانی ئەمانەبوون؛ زەینەب و ڕوقیە و ئوم کەلسوم و فاتیمە، بەڵام [[شیعە]] فاتیمە بە تەنھا کچی محەممەد دادەنێن، و سێ کچەکەی تر دەڵێن تەنھا لە ماڵی پێغەمبەردا گەورەبوون، و لە ڕاستیشدا ئەوان کچی ھالە کچی خوەیلدی خوشکی خەدیجە بوون،زەینەب پێش کۆچ ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ ئەبووعاس کوڕی ڕەبیع، بەڵام ڕوقیە و ئوم کەلسوم خێزانی ھاوسەرییان لەگەڵ [[عوسمان کوڕی عەفان]] پێک ھێنا یەک لە دوای یەکتر، و فاتیمە ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] لە نێوان ھەردوو غەزای بەدر و ئوحود،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و ھیچ کام لە کچەکانی مناڵیان نەبوو تەنھا فاتیمە نەبێت، <ref name=":8" /> کە [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەن]] و [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێن]] و [[زەینەب کچی عەلی|زەینەب]] و ئوم کەلسوم بوون. === موالی و خزمەتکارەکانی === محەممەد چەند موالییەکی ھەبوو، لەوانە؛ [[زەید کوڕی حاریسە|زەید کوری حاریسە]] (پێغەمبەر لە خۆی گرتبوو پێش [[ئیسلام]]) و کورەکەی ئوسامە، و سوبان کوری بجدد و ئەبوھیند، و ئەبولبابە، و ئەبوڕافع،<ref name=":8" /> و لە ژنان ماریە قبتی بوو (لەگەڵ بوونی جیاوازی لەسەر ئەوەی کردوویەتی بە خیزانی یان نا) و ڕیحان کچی زەید،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و خزمەتکارەکانی ئەنەسی کوری مالیک بو ھەروەھا ئەمانەش خزمەتیان ئەکرد، بیلال کوری ڕەباح، عەبدوڵلا کوری مەسعوود و ئەبووزڕی غەفاری و ئەوانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=السيره الذاتيه لمحمد ابن عبدالله, عليه الصلاه والسلام - مجلة رجيم|ناونیشان=https://rjeem.com/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d8%aa%d9%8a%d9%87-%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%a7%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505192652/https://rjeem.com/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شێوەی === موسڵمانان ھەستاون بە کۆکردنەوەی ئەوەی وەسفی پێغەمبەرەکەیان ئەکات کە لە ھاوەڵەکانەوە بە میرات بۆیان ماوەتەوە لە کتێبەکانی شەمائلدا، و ناودارترینی ئەم کتێبانەش شەمائلی محەممەدییە کە [[ترمزی]] دایناوە، و فەرموودەیەکی زۆری داناوە لە وەسفی پێغەمبەردا؛<ref>کتێبی لشمائل المحمدیة لە نوسینی الحافظ الترمذی لاپەڕە ٢–١٤</ref> * '''جەستەی''': بەشکۆ و بەرز بووە،<ref name="ReferenceA">لە سیوتی گێردراوەتەوە لە کتێبی الجامع الصغیر لە ھند بن ابی ھالە وەرگیراوە بە ژمارە:٦٤٩٣</ref> نە بەرز بووە و نە کورت،<ref>رواه ابن كثير في البداية والنهاية عن أبي هريرة، ج6، ص21.</ref> بەڵام لە بەرزییەوە نزیک بووە، ڕەنگی گوڵی بووە،<ref name="ReferenceA"/> نە سپی بووە نە ئەسمەر.<ref>لە سەحیحی بوخاری گێردراوەتەوە لە ئەنەسی کوری مالیکەوە بە ژمارە:٣٥٤٧</ref> * '''سەر و قژی''': سەری گەورە بووە، سەری بەرز، و قژی زۆر ڕەش بووە،<ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البدایە والنھایە گێراویتیەوە لە ئەبو ھورەرەش وەرگیراوە بەشی ٦ لاپەڕە ٢١.</ref> قژی نە لوول بووە و نەخاو، کاتێک وەفاتی کردووە لە سەر و ڕیشیدا ٢٠ تاڵی سپی نەبووە.<ref name="ReferenceB">رواه ابن عبد البر في كتابه الاستذكار عن علي بن أبي طالب، ج7، ص336.</ref><ref name="ReferenceD">رواه البخاري في صحيحه عن أنس بن مالك، رقم: 3547.</ref><ref name="ReferenceD"/> * '''دەست و قۆڵی''': قۆڵی درێژ بووە، زۆر موودار بووە، دەست و قاچی ئەستوور بووە، پەلەکانی درێژ و جومگەکانی بەھێز بووە.<ref name="ar.wikipedia.org">https://ar.wikipedia.org/wiki/وصف_النبي_محمد</ref> * '''شان و سنگ و سکی''': شانەکانی فراوان بوون، زۆر موودار بووە و سنگی بەرز بووە، و سنگی پان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org">https://en.wikipedia.org/wiki/Depictions_of_Muhammad</ref> * '''نیشانەی پێغەمبەرایەتی''': نیشانەیەکی سوور وەک ھێلکەی کۆتر، یان وەک ھیلال، چەند موویەکی کۆبووەوەی تیابووە لە نێوان شانییدا، و ئەمەش لە نیشانەکانی پێغەمبەرایەتی بووە بەپێی بیروباوەری موسڵمانان.<ref>ھەیسمی گێراوێتیەوە لە کتێبی مجمع الزوائد لە سەلمانی فارسی وەرگیراوە لە بەشی ٩ لاپەرە ٣٤٣.</ref> * '''ڕووخسار و ناوچەوانی''': ڕووخساری ڕێک بووە، زۆر بە تەواوی بازنەیی نەبووە، ناوچەوانی فراوان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البداية والنھاية گێراوێتیەوە لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی ٦، لاپەڕە ٢١.</ref> * '''چاو و برۆی''': چاوی زۆر ڕەش بووە، لە سپیاییەکەیدا سووری ھەبووە، و چاوەکانی زۆر فراوان بووە، و برۆکانی بەھێز و کەوانەیی بووە، و بە نەرمی بە یەک گەیشت بوونەوە.<ref name="ReferenceB"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن سمرة، رقم:2339.</ref> * '''لوت و دەمی''': لووتی ڕێک بووە، و دەمی گەورە بووە، و دانەکانی ناسک و ڕێک بوون.<ref name="en.wikipedia.org"/><ref>[[ئیمام]]ی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابر بن سمرەوە، بە ژمارە:'''٢٣٣٩'''.</ref><ref>https://ar.wikipedia.org/wiki/محمد</ref> * '''قاچەکانی''': قاچەکانی گەورە بوون، ھەموو پێی لەسەر زەوی دادەنا<ref>ئیبن کەسیر گێراوێتیەوە لە کتێبی البداية والنهاية لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی شەشەم لاپەڕە ٢١.</ref><ref>ئیمامی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابری کوری سمرەوە، بە ژمارە :٢٣٣٩.</ref> [[پەڕگە:4025 Istanbul - Topkapi - Sbirciando da finestra sala reliquie - Foto G. Dall'Orto 27-5-2006.jpg|وێنۆک|220px|ئەو ژوورەی پۆشاکی پێغەمبەری لێیە لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئیستەنبوڵ، [[تورکیا]]]] === پێداویستی و ئاسارەکانی === لە خووی پێغەمبەر بوو کە ناوی لە شتومەک و چەک و پێویستییەکانی دەنا،<ref>کتێبی إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، بەشی ٢، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> ناوی ئاڵاکەی عیقاب بوو، و ناوی شمشێرەکەی کە شەڕی پێ دەکرد زولفەقار بوو، و ھەروەھا شمشێری تری ھەبوو وەک ڕسوب و قەزیب، و ناوی کەوانەکەی کتوم بوو، و ووشترەکەی ناوی [[قەسوا]] بوو، بەو شێوەیە ھەموو شتەکانی ناو نابوو، و موسڵمانان زۆر لە کەرەستەکانیان پاراست ووە بە درێژایی مێژوو، لە [[میسر]] لە مزگەوتێک ئاسەواری پێغەمبەر ھەبوو لە باشووری [[قاھیرە]]، تا کاتی فەتحی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] ساڵی ١٥١٧ز، کاتێک [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەمی]] عوسمانی چووە قاھیرەوە، ھەموو ئاسەوارەکانی پیغەمبەری لەگەڵ خۆی برد بۆ [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]، و ھەتا ئێستا لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئەستەنبوڵ پارێزراون.<ref>کتێبی:إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، '''بەشی دووەم'''، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> بەڵام ئەوەی لە ئاسەواری پێغەمبەر بوو لە [[مەککە]] و [[مەدینە]]، موسڵمانان پاراست بوویان تا کاتی دەرکەوتنی بزوتنەوەی وەھابی لە نەجد لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]]، کە وەھابییەکان دوای ئەوەی دەستیان گرت بەسەر حیجازدا، زۆربەی ئاسەوارەکانی پێغەمبەریان لەناوبرد بە بانگەوازی ترسی دروست بوونی ھاوەڵ دانان،<ref>'''جریدة الحجاز:''' جدل حول تدمیر الوھابیة لما تبقّی من آثار إسلامیة - فؤاد المشاط تاریخ الوصول 7 یولیو 2011. نسخة محفوظة03 نوفمبر 2012 علی موقع وای باک مشین.</ref>، ئەمەش وایکرد زۆربەی زانایانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بانگەوازی پێویست بوونی پارێزگارییان کرد بۆ ئەوەی کە ماوەتەوە و ڕێگە نەدریت لەناو ببرێت<ref>'''صحیفة عکاظ:''' مفتی مصر: الآثار النبویة عظیمة القیمة وتمثل تاریخ الإسلام تاریخ الوصول 7 یولیو 2011.نسخة محفوظة 24 سبتمبر 2015 علی موقع وای باک مشین.</ref><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص2، دار بیرسان.</ref><ref name="ReferenceC">'''علی الطالقانی. معھد الإمام الشیرازی الدولی للدراسات:'''توصیات ومقترحات لمعالجة ھدم الآثار، تاریخ الوصول 21 یولیو2011. نسخة محفوظة 15 أغسطس 2018 علی موقع وای باک مشین.</ref> لەو ئاسارانەی ڕوخێنران؛ مزگەوتی بەنی قەڕیزە بوو، کە پێغەمبەر محەممەد تێیدا نوێژی کرد کاتی گەمارۆدانی بەنی قەڕیزە لەبەر [[خیانەت]]ەکەیان، مزگەوتی ئەبووبەکری سدیق، و شوینی لە دایکبوونی محەممەد، و شوێنی ژیانی لە مەککە، و باخی ھاوەڵ سەلمانی فارسی، و ماڵی ھاوەڵ [[ئەبوو ئەیووبی ئەنساری|ئەبوو ئەیووبی ئەنساڕی]]، و بیری عەینول زەرقا، و بیری ئەریس و بیری حاء.<ref name="ReferenceC"/><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص182-183، دار بیرسان.</ref><ref>نصیحة لأخواننا علماء نجد، یوسف الرفاعی، ص12.</ref> == تێڕوانینەکان لەسەر کەسایەتیی محەممەد == === تێڕوانینی موسڵمانان === بەپێی زانیارییە ئیسلامییەکان، محەممەد بەڕێزترین دروستکراو و پێشەوای ھەموو مرۆڤایەتییە،<ref>الفتاوى الحديثية، ابن حجر الهيتمي، ص346-349، تحقيق: أحمد عناية، دار التقوى، ط2008.</ref><ref>قال النبي محمد «أنا سيّد ولد آدم يوم القيامة»، رواه مسلم في صحيحه، عن أبي هريرة، رقم: 2278.</ref> و دوایین پێغەمبەری خوایە، باوەڕبوون پێی و باوەڕ بە پێغەمبەرێتییەکەی پێویستە لەسەر ھەموو [[ئیسلام|موسڵمانان]] و باوەڕ بە بێ ئەوە تەواو نابێت و [[ئیسلام]] ڕاست نابێت لەگەڵ ئەم بڕوایەدا نەبێت،<ref name=":9">الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج2، ص3، دار الكتب العلمية، ط2006.</ref><ref name=":9" /> گوێڕایەڵ بوون بۆی و ڕازی بوون بە فەرمانەکانی پێویستە لەسەریان،<ref name=":10">مجموعة رسائل الإمام الغزالي - روضة الطالبين وعمدة السالكين، أبو حامد الغزالي، ص107، المكتبة الوقفية.</ref><ref name=":10" /> بەوەی کە گوێڕایەڵییە بۆ خوا؛ و پەیڕەوکردنی ڕەوشتەکانی. ئیسلام خۆشویستنی محەممەد بە یەکێک لە ئوسوڵەکانی موسڵمان و یەکێک لە مەرجەکانی باوەڕ دادەنێت،<ref>رواه مسلم في صحيحه، رقم: 2832.</ref> موسڵمانان ڕێزێکی زۆریان لێناوە، و بە ڕێژەیەکی زۆر مناڵەکانیان بە ناوی محەممەد ناو دەنێن، کە ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن، محەممەد بەربڵاوترین ناوە لە جیھاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="محمد".. الاسم الأكثر شعبية بين المواليد الذكور في بريطانيا|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/دولي/محمد-الاسم-الأكثر-شعبية-بين-المواليد-الذكور-في-بريطانيا/2440257|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> و زۆرترین ناو بووە بۆ ناونانی لەدایکبووە نوێکان لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] ساڵی [[٢٠٠٩]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mohammed is most popular name for baby boys in London|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/religion/6194354/Mohammed-is-most-popular-name-for-baby-boys-in-London.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.telegraph.co.uk}}</ref> زۆربەی موسڵمانان لە ھەموو وڵاتە ئیسلامییەکاندا ڕاھاتوون بە ئاھەنگ گێڕان بە یادی لەدایکبوونی پێغەمبەر محەممەد لە سەدەی شەشی کۆچی بەرامبەر دوانزەی زایینییەوە، کۆڕ ئەبەستن بۆ گوێگرتن لە ژیاننامەکەی، و سەڵاوەتدان لەسەری، و گوێگرتن لە وەسفەکانی،<ref>حسن المقصد في عمل المولد، جلال الدين السيوطي، ص5.</ref> لە ھەمان کاتدا شوێنکەوتوانی [[سوننە|ئەھلی سونەو جەماعە]] ئەم بۆنەیە قبوڵ ناکەن و بە دروستکراوی ئەزانن،<ref>حول المولد النبوي الشريف، محمد علوي المالكي، ص11-12، دار جوامع الكلم، ط1997.</ref> موسڵمانان ناوی محەممەد جیادەکەنەوە بەوەی لەگەڵ ناوھێنانییدا دەڵێن «پێشەوامان محەممەد (سیدنا محمد)» یان «پێغەمبەری خوا (رسول اللە)» یان «نەبی» و لە دوای ناوەکەی سەڵاواتی لەسەر ئەدەن و ئەڵێن؛ «صلّی اللە علیە وسلّم» واتە؛ «دروودی خوای لێبێت».<ref>قال النبي محمد «من صلى عليّ صلاة لم تزل الملائكة تصلي عليه ما صلى عليّ فليقلّ عبد من ذلك أو ليكثر» رواه الدمياطي، في المتجر الرابح، رقم: 246، وقال عنه: حسن.</ref> === تێڕوانینی یەھوودی === نەریتێک ھەیە لەناو یەھوودییدا، دان ئەنێن بە بوونی پێغەمبەری بێجگە لە یەھوودییەکان، خوا ناردوونی بۆ ڕێنمایی کردنی میللەتەکانیان، لەوانە؛ بلعام و ئەیووب کە عییبری نەبوون، تێڕاونینی زانا گەورەکانی [[جوو|یەھوود]] جیاوازییەکی گەورەیان تێدایە دەرباری پێغەمبەر محەممەد، زانای یەھوودی نسنائیل کوڕی فیوومی ئەڵێت، خوا پێغەمبەری ناردووە کە پەیامەکانیان یەک ناگرێتەوە لەگەڵ ئەو بیروباوەڕانەی بۆ پێغەمبەرەکانی یەھوودی ناردووە، فیوومی محەممەد بە پێغەمبەرێکی ڕاستگۆ دادەنێت بەڵام پەیامەکەی تایبەت بە [عەرەب] ئەزانێت بە شێوەکی تایبەت و بۆ یەھوودی دانانێت لەبەر ئەوەی لەگەڵ [[تەورات]] یەک ناگرێتەوە.<ref>The Bustan al-Ukul, by Nathanael ibn al-Fayyumi, edited and translated by David Levine, Columbia University Oriental Studies Vol. VI, p. 105</ref><ref>''Gan ha-Sekhalim'', ed. Kafih (Jerusalem, 1984), ch. 6.</ref> ئەوەی تێبینی دەکرێت تێڕوانینی فیوومی قبوڵێکی فراوان نەکراوە لە نێو یەھوودەکانی سەردەمەکەییدا. موسا کوڕی مەیموون یەکێک لە گرنگترین لاھووتییەکانی یەھوودە لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا وای ئەبینێت کە محەممەد ھەندێک لە بنەماکانی یەھوودی ھەڵبژاردووە لە پەیامەکەیدا و پەرستشی تری بۆ زیاد کردووە، و مەیمون محەممەد بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆ دادەنێت و بانگەوازی پێغەمبەرایەتییەکەی بە ناڕاست ئەزانێت لەبەر ئەوەی پێچەوانەی نەرێتی تەوراتی یەھوودییە، ھەروەھا بوونی پێغەمبەرێکی نەخوێندەوار بەوە دادەنێت کە ناتوانێت بگاتە پلەی پێغەمبەر.<ref>[http://www.aishdas.org/student/navi.htm Prophet: True or False?], Gil Student</ref><ref>[http://www.myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml Jewish Views on Islam] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318060224/http://myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml |date=١٨ی ئازاری ٢٠١٥}}, Marc B. Shapiro</ref> === تێڕوانینی مەسیحییەت === [[پەڕگە:Dante and Virgil Meet Muhammad and His Son-in-law, Ali in Hell.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ]] و [[ڤێرجیل|ڤیرجیل]] لە دۆزەخدا محەممەد و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] دەبینن. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا مەسیحییەکان ئیسلامیان بە بیدعەت دادەنا.]] یوحنا دیمەشقی (٦٧٦-٧٤٩ز) بە یەکەم کەسی مەسیحی دادەنرێت ڕای خۆی دابێت لەسەر محەممەد، بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆی دادەنێت،<ref>[http://orthodoxinfo.com/general/stjohn_islam.aspx St. John of Damascus’s Critique of Islam], Orthodox Christian Information Centre</ref>لەگەڵ ئەوەشدا بەشێک لە پەیرەوانی مەسیحیەت بۆچوونێکی ئەرێنیان بەرامبەر محەممەد ھەبوو، بەتایبەت کاتێک خەلیفەی عەباسی ئەبو عەبدوڵڵا محەممەد مەھدی، پرسیاری لە قەشەی کەنیسەی ڕۆژھەڵات، تیماتیۆسی یەکەم کرد سەبارەت بە بۆچوونی خۆی سەبارەت بە محەممەد ، وەڵامی دایەوە: "ئەو بە شوێنپێی پێغەمبەراندا دەڕۆیشت." وە لەگەڵ چەندین ستایشی محەممەد کە ڕاستگۆ بووە. <ref>[http://books.google.com/books?id=E6SIe0ommuYC&pg=PA169 Modern Western Christian theological understandings of Muslims since the Second Vatican council], Mahmut Aydin</ref> بەڵام پیکدادانەکانی دواتری نێوانیان لەگەڵ موسڵماناندا لە [[ئەندەلوس]] و [[فەلەستین]] بووە بە ھۆی دەرکەوتنی ئاڕاستەیەکی ڕەخنەگر لە ئیسلام و ئەم ئاڕاستەیە زیاتر تاوی سەند، دوای شەڕەکانی [[ئەورووپا]] لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]]. بەتایبەت لای [[پرۆتێستانت|پرۆستانتەکان]]. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکەکان]] ئیسلامیان بە جۆرێک لە بیدعەت دادەنا و لە ڕەدی محمەممەددا بەرھەمیان داناوە.<ref name="Quinn2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn|یەکەم=Frederick|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٥٣٢٥٦٣٨|شوێن=[[نیویۆرک|New York]]|پەڕەکان=١٧–٥٤|chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PAF5py-2Oi0C&pg=PA17}}</ref> ئەم تێڕوانینە لە سەدەکانی دواتردا بەتایبەت لەدوای ڕێنێسانس گۆڕا.بەرگریکەرەکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیک]] لەسەرەتای سەدەی بیست وەسفی محەممەد دەکەن بەوەی چاکسازێکی کۆمەڵایەتییە، و ھیلیر بیلوک <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hilaire Belloc {{!}} British author {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Hilaire-Belloc|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref>یەکێک لە دیارترینی ئەو کاسۆلیکە بەریگریکارانەیە لە سەرەتای سەدەی بیستدا، ستایشی پەیامی پێغەمبەر محەممەدی کرد لەبەرئەو جێگە تایبەتەی بۆ [[مەسیح]] و [[مریەم|مریەمی]] دایک دایناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great and Enduring Heresy of Mohammed|ناونیشان=https://www.catholic.com/magazine/print-edition/the-great-and-enduring-heresy-of-mohammed|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Catholic Answers}}</ref> ھەروەھا چەندین بۆچوون ھەبووە کە مەسیحیەت دان بە پێغەمبەرایەتی محەممدا بنێن لە ژێر ئاکارە مەسیحییەکاندا ئەمەش لە پێناو ھێنانەناوەی کەشێکی ئەرێنی لەگەڵ ئاینی ئیسلامدا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hilal|یەکەم=Sidi Mahmoud|سەردێڕ=تصريحات بنديكت وبيان نوسترا آيتاتي.. انحراف أم امتداد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2006/9/27/%d8%aa%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%ad%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%86%d8%af%d9%8a%d9%83%d8%aa-%d9%88%d8%a8%d9%8a%d8%a7%d9%86-%d9%86%d9%88%d8%b3%d8%aa%d8%b1%d8%a7-%d8%a2%d9%8a%d8%aa%d8%a7%d8%aa%d9%8a|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> === تێڕوانینی ڕۆژئاوا === ڕەخنەگر و لێکۆڵەرەوەی سوری ‹ڕەنا قەبانی› ئەڵێت؛ لە سەدەکانی ناوەڕاستدا شەڕ تەنھا لە نێوان [[ئیسلام]] و [[ئەورووپا]]دا تەنھا لەو ناکۆکییە سەربازییەدا نەبووە کە لە [[تورکیا]] یان [[ئیسپانیا]] ڕوویانداوە، بەڵکو شەڕێکی کولتووری و ڕۆشنبیریش بووە ،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص35-39، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> لە سەدەی دوانزەیەمەوە ئەورووپا سووربوون لەسەرئەوەی ئیسلام وەک شارستانیەتیێک قبوڵ نەکەن بەڵکو وەک ھێزێکی دژ وەریانگرتووە، ئەمەش بوو بە ھۆی بڵاوبوونەوەی نەزانی و وونبونی وردبینی لە وەرگێڕانەکاندا و دروستکردنی ئەفسانە و ئارەزووی دژانە، کە بوو بەھۆی بەرھەم ھاتنی ئەدەبێکی دژ بە ئیسلام، کە یەکێک لە ڕووەکانی ئەوە بوو پێغەمبەر محەممەد دوژمنی مەسیحە.<ref>ئەفسانەکانی ئەورووپا لەسەر ڕۆژھەڵات، ڕەنا قەبانی.</ref> لەگەڵ [[سەردەمی ڕووناکبیری|سەردەمی ڕوناکبیری]] لە [[سەدەی ١٧یەم|سەدەی حەڤدەدا]] و دەرکەوتنی پەیوەندی بازرگانی تایبەت لە نێوان [[ئەورووپا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانییدا]]، لەگەڵ ئەو سەردانانەی بازرگان و ئەوروپییەکان پێی ھەستان بۆ شارەکانی ڕۆژھەڵات بیرکردنەوەیان دەربارەی ئیسلام و پێغەمبەر گۆڕانی بەسەردا ھات،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص107، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> ئەورووپا بەرھەمێکی نوێیان بە جێھێشت، ئەدیب و شاعیرە ڕۆژئاواییەکان دەستیان کرد بە وەسفی پیغەمبەر و ستایش کردنی، بەڵام ھەندێک لەسەر بیروباوەڕە کۆنەکانی سەردەمی ناوەڕاست مانەوە دەربارەی ئیسلام و ئەمەش بەردەوام بوو ھەتا [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]، و تا لە ئەنجامی [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوولدا]] شەپۆلی [[ئیسلامۆفۆبیا]] بەرز بوویەوە، ئەمەش بەھۆی تێکەڵ کردنی ڕەفتاری توندڕەوە ئیسلامییەکان لەگەڵ پەیامی ئیسلام بە شێوەیەکی گشتی.<ref>[http://www.alyaumonline.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss پێگەی ئەمڕۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200917095025/http://www.alyaum.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss |date=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }},.</ref><ref>[http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm جەزیرە نێت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019075329/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}.</ref> نووسەری یەھوودی مایکل ھارت لە دانانی کتێبی مەزنترین ١٠٠ کەسایەتی مێژوودا، پێغەمبەر محەممەدی داناوە بە بە مەزنترین کەس بەو بڕوایەی «کە تەنھا کەسە لە مێژوودا بە تەواوی سەرکەوتوو بووە لەسەر ئاستی ئایینی و دونیایی و دەڵێت محەممەد کاریگەرییەکی گەورەی لە دەروونی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە جێھێشتووە، ئەمەش دەردەکەوێت لە یادکردنەوە و شوێن پێ ھەڵگرتنییاندا لە شێوازی ژیان و پەرستشەکانی، و ھەروەھا لە ھەستانیان بە لەبەرکردنی ووتە و ھەڵس وکەوت و سیفەتەکانی».<ref>١٠٠ نەمرەکە [[مایکل ھارت]]</ref><ref>[https://archive.org/stream/MichaelHartRankingOfThe100GreatMuhammadNumber1/Michael+Hart+Ranking+of+the+100+Great++Muhammad+Number+1_djvu.txt Full text of "Michael Hart Ranking Of The 100 Great Muhammad Number 1]" لە [[وەیباک مەشین]] ەوە پارێزراوە</ref> === تێڕوانینەکانی تر === * [[ئایینی بابی|بابی]] و [[ئایینی بەھایی|بەھائی]] و [[ئەحمەدی]]، محەممەد بە یەکێک لە پێغەمبەرەکان دادەنێن، بەڵام بە دوا پێغەمبەری دانانێن، و بەپێی ڕای ئەوان لە دوای محەممەد باب و بەھاء و غوڵام ئەحمەد قادیانی ھەیە. * لە دیانەتی سیلیما، محەممەد بە یەکێک لە قەدیسییەکان دانراوە (کەنیسەی کاسۆلیکی) * ناناک دامەزرێنەری دیانەتی سیخی بە یەکێک لە پیغەمبەرەکانی براھمای دادەنێت.<ref>Peter Teed (1992), p.424</ref> * کەنیسەی یەسوع مەسیح، بە یەکێک لە چاکسازەکانی دادەنێت وەک [[کۆنفۆشیۆس|کۆنفووشیوس]] و [[سوقرات]] و [[ئەفلاتوون]] و ئەوانی تر، و پاداشتیان لای خوا وردەگرنەوە لە بەر بەھا ڕەوشتییەکانیان، و بانگەوازەکەیان بۆ ڕوناککردنەوە و ھێنانەدی ئاستێکی بەرزی تێگەیشتن لە نیو خەڵکدا.<ref>[http://www.lds.org/portal/site/LDSOrg/menuitem.b12f9d18fae655bb69095bd3e44916a0/?vgnextoid=2354fccf2b7db010VgnVCM1000004d82620aRCRD&locale=0&sourceId=bbaba1615ac0c010VgnVCM1000004d82620a____&hideNav=1 A Latter-day Saint Perspective on Muhammad - James A. Toronto].</ref> == ئەمانەش ببینە == {{col-begin}} {{col-1-of-3}} * [[فەرموودە]] * [[قورئان]] * [[ئیسلام]] * [[کۆڵەکەکانی ئیسلام|پایەکانی ئیسلام]] {{col-2-of-3}} * [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەلیب کوڕی ھاشم]] *[[خەلافەتی ڕاشدین]] * [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلاقەتی ئەمەوی]] * [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەبباسی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]] {{col-2-of-3}} * [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] * [[عومەر کوڕی خەتتاب]] * [[عوسمان کوڕی عەفان]] * [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] {{col-end}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [http://tanzil.net/#trans/ku.asan/54:1 سایتی تەنزیل] * ژیانی پێغەمبەری خوا لە قورئان و سوننەتدا، نوسینی/ محەممەد مەلا فائق شارەزووری * وێکپیدیای عەرەبی * [http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }} ===کتێبنامە=== <!-- ATTENTION: If you add an entry into this section, please ensure that you include it within proper alphabetical order of the existing list, generally by author's last name --> {{refbegin|30em|indent=yes}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adil |یەکەم=Hajjah Amina |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=31tscfPF4tkC|سەردێڕ=Muhammad, the Messenger of Islam: His Life & Prophecy |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=ISCA |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٠٤٠٩-١١-٨}} *{{cite encyclopedia |last=Ahmad |first=Anis |author-link=Anis Ahmad |date=2009 |title=Dīn |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |url-access=subscription |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205093241/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |archive-date=5 December 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahmed |یەکەم=Shahab |بەستەری نووسەر=Shahab Ahmed |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZCcuDwAAQBAJ |سەردێڕ=Before Orthodoxy: The Satanic Verses in Early Islam |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٤٧٤٢-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Bukhari |یەکەم=Muhammed Ibn Ismaiel |سەردێڕ=The Translation of the Meanings of Sahih Al-Bukhari: Arabic-English |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٧١٧-٣١-٩|translator-last=Khan |translator-first=Muhammad M.}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari|یەکەم=Abu Jafar Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=Al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sD8_ePcl1UoC |سەردێڕ=The History of al-Ṭabarī Vol. 8: The Victory of Islam: Muhammad at Medina A.D. 626-630/A.H. 5-8 |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٣١٥٠-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari |یەکەم=Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uyFjzQEACAAJ |سەردێڕ=The History of al-Tabari Vol. 6: Muhammad at Mecca |ڕێکەوت=١ی ئابی ١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٧٠٦-٧٠٧-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Anthony |یەکەم=Sean W. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_r7LDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٩٧٤٥٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ardic |یەکەم=Nurullah |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Islam and the Politics of Secularism |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٤٨٩٨٤-٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180122105439/https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arjomand |یەکەم=Said Amir |بەستەری نووسەر=Saïd Amir Arjomand |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rNGAEAAAQBAJ|سەردێڕ=Messianism and Sociopolitical Revolution in Medieval Islam |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٣٨٧٥٩-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Karen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dTqRqVNtBfoC |سەردێڕ=Muhammad: A Prophet for Our Time |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Harper Collins |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١١٥٥٧٧-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Armstrong|یەکەم=Karen |بەستەری نووسەر= Karen Armstrong|ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=[[Muhammad: A Prophet for Our Time]] |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ژپنک= ٩٧٨٠٠٦٢٣١٦٨٣٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z) |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/6997 |editor-last=Bearman |editor-first=Peri |editor-link=Peri Bearman |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٧٥٦-٢|editor2-last=Bianquis |editor2-first=Thierry |editor-link2=Thierry Bianquis |editor3-last=Bosworth |editor3-first=C. Edmund |editor-link3=C. Edmund Bosworth |editor4-last=Donzel |editor4-first=E. J. van |editor-link4=E. J. van Donzel |ref = {{harvid|Bearman et al.|2002}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beeston |یەکەم=A. F. L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y0QkhaK4kBUC |سەردێڕ=Arabic Literature to the End of the Umayyad Period |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٠١٥-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Clinton |دوایین=Bennett |بەستەری نووسەر=Clinton Bennett |سەردێڕ=In search of Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٤-٧٠٤٠١-٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150922131141/https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bogle |یەکەم=Emory C. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IpFhLDUw20gC |سەردێڕ=Islam: Origin and Belief |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٠٨٦٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Borup |یەکەم١=Jørn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FMG0DwAAQBAJ |سەردێڕ=Religious Diversity in Asia |دوایین٢=Fibiger |یەکەم٢=Marianne Qvortrup |دوایین٣=Kühle |یەکەم٣=Lene |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤١٥٨١-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brockopp |یەکەم=Jonathan E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o58K2t344YQC |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٨٢٨٣٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Daniel W. |بەستەری نووسەر=Daniel W. Brown |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TPbLcSlUs8cC |سەردێڕ=A New Introduction to Islam |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-٢١٦٠٤-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Jonathan A.C. |بەستەری نووسەر=Jonathan A. C. Brown|ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Muhammad: A Very Short Introduction |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٥٥٩٢٨-٢|ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadveryshor00brow}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cheikh |یەکەم=Nadia Maria El |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lRPRCgAAQBAJ |سەردێڕ=Women, Islam, and Abbasid Identity |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٣٦٣٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cimino |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ="No God in Common": American Evangelical Discourse on Islam after 9/11 |journal=[[Review of Religious Research]] |بەرگ=٤٧|issue=2 |پەڕەکان=١٦٢–٧٤|doi=10.2307/3512048 |jstor=3512048}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cole |یەکەم=W. Owen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1T_UAwAAQBAJ |سەردێڕ=Six World Faiths |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=A&C Black |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٤-٤٩٦٤-١}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Conrad |یەکەم=Lawrence I. |بەستەری نووسەر=Lawrence Conrad |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Abraha and Muhammad: some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition1 |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=٥٠|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٥–٤٠|s2cid=162350288 |doi=10.1017/S0041977X00049016}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Orientalism and Islam: European Thinkers on Oriental Despotism in the Middle East and India |ناونیشان=https://archive.org/details/orientalismislam00curt |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |پەڕە=[https://archive.org/details/orientalismislam٠٠curt/page/n٤٢ ٣١]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٦٧٢٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deming |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2FKNAgAAQBAJ&dq=muhammad+bring+you+slaughter+quraysh&pg=PA68 |سەردێڕ=Science and Technology in World History, Volume 2: Early Christianity, the Rise of Islam and the Middle Ages |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=McFarland |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥٦٤٢-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dibble |یەکەم=Roy |ناونیشان=https://gutenberg.org/ebooks/73644 |سەردێڕ=Mohammed |ڕێکەوت=١٩٢٦|بڵاوکەرەوە=Viking Press}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Azhari |یەکەم=Taef Kamal |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_LaSvwEACAAJ |سەردێڕ=Queens, Eunuchs and Concubines in Islamic History, 661-1257 |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٤-٢٣١٨-٢|پەڕەکان=٢٤–٥|chapter=Two Wives at the Same Time: Sawda and 'Aisha}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Islam: The Straight Path |edition=3rd |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٤-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=What Everyone Needs to Know About Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٥٧١٣-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Esposito |editor-first=John |editor-link=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Oxford Dictionary of Islam |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٢٥٥٨-٠|پەڕە=١٩٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, USA |ناونیشان=https://archive.org/details/oxforddictionary00bada/page/198 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=What everyone needs to know about Islam |edition=2 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٤١٣-٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150930142902/https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fontaine |یەکەم=P. F. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2cuUEAAAQBAJ|سەردێڕ=Imperialism in Medieval History I: Dualism in Byzantine History 476–638 and Dualism in Islam 572–732 |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٥٠٢٣٤-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Forward |یەکەم=Martin |بەستەری نووسەر=Martin Forward |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BCkQAQAAIAAJ |سەردێڕ=Muhammad: A Short Biography |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Oneworld Publications |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٦٨-١٣١-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٣٨٦٠-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0HQCBQAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٨٢٥٠-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander Rosskeen |بەستەری نووسەر١=H. A. R. Gibb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IAajmgEACAAJ |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam: Vol. 1- |دوایین٢=Lewis |یەکەم٢=Brian |دوایین٣=Donzel |یەکەم٣=Emeri J. van |بەستەری نووسەر٣=Emeri van Donzel |دوایین٤=Bosworth |یەکەم٤=Clifford Edmund |بەستەری نووسەر٤=Clifford Edmund Bosworth |ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=E.J. Brill |ref = {{harvid|Gibb et al.|1986}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gil |یەکەم=Moshe |بەستەری نووسەر=Moshe Gil |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC |سەردێڕ=A History of Palestine, 634–1099 |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٩٨٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Glubb |یەکەم=Sir John Bagot |بەستەری نووسەر=John Bagot Glubb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=miAqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life and Times of Muhammad |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cooper Square Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٤-١١٧٦-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goddard |یەکەم=Hugh |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=A History of Christian-Muslim Relations |ناونیشان=https://archive.org/details/historychristian00godd |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |chapter=The First Age of Christian-Muslim Interaction (c. 830/215) |پەڕەکان=٣٤–٤١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٦٦٣-٣٤٠-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goldman |یەکەم=Elizabeth |بەستەری نووسەر=Elizabeth Goldman |ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=Believers: spiritual leaders of the world |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٢٤٠-١|ناونیشان=https://archive.org/details/believersspiritu00gold}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Matthew |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KiawUHevW24C |سەردێڕ=The Rise of Islam |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٥٢٢-٩}} *{{cite encyclopedia |first1=Richard |last1=Gottheil |author-link1=Richard Gottheil |first2=Mary W. |last2=Montgomery |first3=Hubert |last3=Grimme |date=1906 |title=Mohammed |url=http://jewishencyclopedia.com/articles/10918-mohammed |encyclopedia=Jewish Encyclopedia |publisher=[[Kopelman Foundation]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hazleton |یەکەم=Lesley |بەستەری نووسەر=Lesley Hazleton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8b2JDQAAQBAJ |سەردێڕ=The First Muslim: The Story of Muhammad |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Penguin |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٤٦٣-٢٣٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hodgson |یەکەم=Marshall G. S. |بەستەری نووسەر=Marshall Hodgson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=18b-K9AMLlwC |سەردێڕ=The Venture of Islam, Volume 1: The Classical Age of Islam |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣٤٦٨٦-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |بەستەری نووسەر١=Peter Holt (historian) |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |بەستەری نووسەر٢=Ann Lambton |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |بەستەری نووسەر٣=Bernard Lewis |ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |edition=paperback |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5OO-AQAACAAJ |سەردێڕ=The Cambridge History of Islam: Volume 1A, The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|ref = {{harvid|Holt et al.|1977}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hourani |یەکەم١=Albert |بەستەری نووسەر١=Albert Hourani |دوایین٢=Ruthven |یەکەم٢=Malise |بەستەری نووسەر٢=Malise Ruthven |سەردێڕ=A History of the Arab Peoples |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Belknap Press; Revised edition |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠١٠١٧-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard-Johnston |یەکەم=James |بەستەری نووسەر=James Howard-Johnston |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I_9QEAAAQBAJ |سەردێڕ=Witnesses to a World Crisis: Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٥٧٦٠٨-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Humphreys |یەکەم=R. Stephen |بەستەری نووسەر=R. Stephen Humphreys |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L-A9DwAAQBAJ |سەردێڕ=Islamic History: A Framework for Inquiry – Revised Edition |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٠٨٥٦-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Hisham |یەکەم١=ʻAbd al-Malik |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tug7AAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad: A Translation of Isḥāq's Sīrat Rasūl Allāh |دوایین٢=Ibn Ishaq |یەکەم٢=Muhammad |بەستەری نووسەر٢=Ibn Ishaq |ڕێکەوت=١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٦٣٦٠٣٤-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Kathir |بەستەری نووسەر١=Ibn Kathir |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muhammad Volume I |دوایین٢=Gassick |یەکەم٢=Dr Trevor Le |بەستەری نووسەر٢=Trevor LeGassick|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Garnet Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-١٤٢-٢|شوێن=Reading |translator-last=Gassick |translator-first=Prof Trevor Le}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ibn Kathīr |یەکەم=Ismāʻīl ibn ʻUmar |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wVdTAAAAYAAJ |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muḥammad: A Translation of Al-Sīra Al-Nabawiyya |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Center for Muslim Contribution to Civilization |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-٠٤٠-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Irving |یەکەم=Washington |بەستەری نووسەر=Washington Irving |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p7EPAAAAYAAJ&pg=PA17 |سەردێڕ=Mahomet and His Successors |ڕێکەوت=١٩٠٤|بڵاوکەرەوە=P. F. Collier}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Johnson |یەکەم=Scott Fitzgerald |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KEYSDAAAQBAJ |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Late Antiquity |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٢٧٧٥٣-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Katz |یەکەم=Steven |بەستەری نووسەر=Steven T. Katz |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lwpxEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Antisemitism |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٧٨٧٦٥-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kister |یەکەم=M. J. |بەستەری نووسەر=Meir Jacob Kister |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0PdbEAAAQBAJ |سەردێڕ=Society and Religion from Jahiliyya to Islam |ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٥٨٥٠٢-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Klein |یەکەم=F. A. |بەستەری نووسەر=Frederick Klein |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y5eJAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Religion of Islám |ڕێکەوت=١٩٠٦|بڵاوکەرەوە=K. Paul, Trench, Trübner |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٩٠-٠٠٤٠٨-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kloppenborg |یەکەم١=Ria |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wN-mDwAAQBAJ |سەردێڕ=Female Stereotypes in Religious Traditions |دوایین٢=Hanegraaff |یەکەم٢=Wouter J. |بەستەری نووسەر٢=Wouter Hanegraaff |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٧٨٨٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira |بەستەری نووسەر=Ira M. Lapidus |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=A History of Islamic Societies |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofislamic0000lapi_t2d2 |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |edition=2nd |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٩٣٣-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qcPZ1k65pqkC |سەردێڕ=Islamic Societies to the Nineteenth Century: A Global History |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥١٤٤١-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lassner |یەکەم=Jacob |بەستەری نووسەر=Jacob Lassner |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jwdsUKLbS2wC |سەردێڕ=Jews, Christians, and the Abode of Islam: Modern Scholarship, Medieval Realities |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٧١٠٧-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |بەستەری نووسەر=Bernard Lewis |ڕێکەوت=٢٠٠٢|orig-year=1993 |سەردێڕ=The Arabs in History |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٣١٠-٨|title-link=The Arabs in History}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=David Levering |بەستەری نووسەر=David Levering Lewis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zxuar_ISdcUC |سەردێڕ=God's Crucible: Islam and the Making of Europe, 570-1215 |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=W. W. Norton & Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٦٧٩٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lindemann |یەکەم١=Albert S. |بەستەری نووسەر=Albert Lindemann |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SaEUDAAAQBAJ |سەردێڕ=Antisemitism: A History |دوایین٢=Levy |یەکەم٢=Richard S. |بەستەری نووسەر٢=Richard S. Levy |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢٣٥٠٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madelung |یەکەم=Wilferd |بەستەری نووسەر=Wilferd Madelung |ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٣|title-link=The Succession to Muhammad}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Margoliouth |یەکەم=David S. |بەستەری نووسەر=David Samuel Margoliouth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rwhm1b9hZh0C |سەردێڕ=Mohammed and the Rise of Islam |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cosimo, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٦٤٠-٥٠٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=Judith |بەستەری نووسەر=Judith Miller |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tH_ThgVEoAcC|سەردێڕ=God Has Ninety-Nine Names: Reporting from a Militant Middle East |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩١-٢٩٤١-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir |یەکەم= William |بەستەری نووسەر=William Muir |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YTwBAAAAQAAJ |سەردێڕ=The Life of Mahomet and History of Islam to the Era of the Hegira: With Introductory Chapters on the Original Sources for the Biography of Mahomet and on the Pre-Islamite History of Arabia |ڕێکەوت=١٨٦١|بڵاوکەرەوە=Smith, Elder&Company, 65, Cornhill}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muranyi |یەکەم=Miklos |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bsXXAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Ashgate |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠٧٨-٧٠٣-٧}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morgan |یەکەم=Diane |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6oHDEAAAQBAJ |سەردێڕ=Essential Islam: A Comprehensive Guide to Belief and Practice |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing USA |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٦٠٢٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muesse |یەکەم=Mark W. |بەستەری نووسەر=Mark W. Muesse |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i8hxEAAAQBAJ |سەردێڕ=Four Wise Men |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Lutterworth Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٨٨-٩٥٢٢-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Murray |یەکەم=Alexander |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=trene_8DY10C |سەردێڕ=Suicide in the Middle Ages: Volume 2: The Curse on Self-Murder |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦١٣٩٩-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nagel |یەکەم=Tilman |بەستەری نووسەر=Tilman Nagel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YvgdEAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad's Mission: Religion, Politics, and Power at the Birth of Islam |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٦٧٤٩٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Netton |یەکەم=Ian Richard |بەستەری نووسەر=Ian Richard Netton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bYtmAgAAQBAJ |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-١٧٩٦٠-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nigosian |یەکەم=Solomon A. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=my7hnALd_NkC|سەردێڕ=Islam: Its History, Teaching, and Practices |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-١١٠٧٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FS8W4fEXJpsC |سەردێڕ=Muhammad and the Origins of Islam |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨٤-١٥٩٧-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Islam: A Guide for Jews and Christians |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١١٥٥٣-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/islamguideforjew00fepe}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=2003b |سەردێڕ=The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition |بەرگ=١|ناونیشان=https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691123721/the-monotheists-jews-christians-and-muslims-in-conflict-and |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |id=ASIN: B0012385Z6 |ژپنک=٠-٦٩١-١١٤٦٠-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |سەردێڕ=Jesus and Muhammad: Parallel Tracks, Parallel Lives |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٤٧٤٦-٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130614223637/http://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peterson |یەکەم=Daniel |بەستەری نووسەر=Daniel C. Peterson |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Muhammad, Prophet of God |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadpropheto0000pete |بڵاوکەرەوە=Wm. B. Eerdmans Publishing Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٨-٠٧٥٤-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Phipps |یەکەم=William E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DR_mDAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and Jesus: A Comparison of the Prophets and Their Teachings |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٢-٨٩٣٥-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Powers |یەکەم=David S. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rx-LAwAAQBAJ |سەردێڕ=Zayd |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٠٩٩٥-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn |یەکەم=Frederick |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought |ناونیشان=https://archive.org/details/sumofallheresies0000quin |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600) |پەڕەکان=١٧–٥٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٢٥٦٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ramadan |یەکەم=Tariq |بەستەری نووسەر=Tariq Ramadan |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=In the Footsteps of the Prophet: Lessons from the Life of Muhammad |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٨٨٠-٨|ناونیشان=https://archive.org/details/infootstepsofpro00rama}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rāshid |یەکەم=Maʿmar ibn |بەستەری نووسەر=Ma'mar ibn Rashid |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=N8mlCgAAQBAJ |سەردێڕ=The Expeditions: An Early Biography of Muḥammad |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=NYU Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٩٨-٠٠٤٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reeves |یەکەم=Minou|بەستەری نووسەر=Minou Reeves |ڕێکەوت= ٢٠٠٣|سەردێڕ= [[Muhammad in Europe]]: A Thousand Years of Western Myth-Making |بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |پەڕەکان=[https://archive.org/details/muhammadineurope٠٠٠٠mino/page/n١٣٢ ٦]–٧|ژپنک= ٠٨١٤٧٧٥٦٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reynolds |یەکەم=Gabriel Said |بەستەری نووسەر=Gabriel Said Reynolds |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b1SjEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Emergence of Islam: Classical Traditions in Contemporary Perspective |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Augsburg Fortress Publishers |ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٦٤-٧٣٨٨-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robin |یەکەم=Christian J. |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Arabia and Ethiopia. In The Oxford Handbook of Late Antiquity |بڵاوکەرەوە=OUP USA |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٣٦٩٣-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Muslim Societies in African History |ناونیشان=https://archive.org/details/muslimsocietiesi0000robi |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٢٦٢٧-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodgers |یەکەم=Russ |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nOxXXwAACAAJ |سەردێڕ=The Generalship of Muhammad: Battles and Campaigns of the Prophet of Allah |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University Press of Florida |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٠-٣٧٦٦-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodinson |یەکەم=Maxime |بەستەری نووسەر=Maxime Rodinson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ttPdDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=New York Review of Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦٨١٣٧-٤٩٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roggema |یەکەم=Barbara |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8O15DwAAQBAJ |سەردێڕ=The Legend of Sergius Baḥīrā: Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٧٤-٤١٩٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Reading the Middle Ages: Sources from Europe, Byzantium, and the Islamic World, Third Edition |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٦-٣٦٧٣-٦|editor-last=Rosenwein |editor-first=Barbara H. |editor-link=Barbara H. Rosenwein |شوێن=Toronto Buffalo London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rubin |یەکەم=Uri |بەستەری نووسەر=Uri Rubin |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3WFqEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٨٨٦٧٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ṣallābī |یەکەم=ʻAlī Muḥammad Muḥammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yDmuURWiSNoC |سەردێڕ=The Noble Life of the Prophet |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Darussalam |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٦٧٨-٩-٩}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume III (H-Iram): [Fasc. 41-60, 60a] |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/1482 |editor-last=Schacht |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨١١٨-٥|editor2-last=Lewis |editor3-last=Pellat |editor4-last=Ménage|ref = {{harvid|Schacht et al.|1998}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schroeder|یەکەم=Eric |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZDbR3Bz1OvsC|سەردێڕ=Muhammad's People: An Anthology of Muslim Civilization |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Courier Corporation|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٤٢٥٠٢-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Spellberg |یەکەم=Denise A. |بەستەری نووسەر=Denise Spellberg |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Politics, Gender, and the Islamic Past: The Legacy of 'A'isha Bint Abi Bakr |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٩٩٩-٠|پەڕەکان=٣٩–٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stillman|یەکەم=Norman A. |بەستەری نووسەر=Norman A. Stillman |ڕێکەوت=١٩٧٩|سەردێڕ=The Jews of Arab Lands: A History and Source Book |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bFN2ismyhEYC&pg=PA236 |بڵاوکەرەوە=Jewish Publication Society |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٧٦-٠١٩٨-٧|پەڕە=٢٣٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Swarup |یەکەم=Ram |بەستەری نووسەر=Ram Swarup |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GLdZv97v2lMC |سەردێڕ=Understanding the Hadith: The Sacred Traditions of Islam |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٩٢-٢٤٣-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Towghi |یەکەم=Malek Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sCjFXhIWTlMC |سەردێڕ=Foundations of Muslim Images and Treatment of the World Beyond Islam |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Michigan State University. Department of History}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waqidi |یەکەم=Muḥammad ibn Umar|بەستەری نووسەر=Al-Waqidi |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6CcqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muḥammad: Al-Wāqidī's Kitāb Al-maghāzī |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٧٤٣٤-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٣|سەردێڕ=Muhammad at Mecca |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |id=ASIN: B000IUA52A |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٢٧٧-٧|title-link=Muhammad at Mecca (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٦|سەردێڕ=Muhammad at Medina |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٣٠٧-١|title-link=Muhammad at Medina (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٧٤|سەردێڕ=Muhammad: Prophet and Statesman |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadprophets00watt/page/138 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=United Kingdom |ژپنک=٠-١٩-٨٨١٠٧٨-٤}} *{{cite encyclopedia|last=Watt |first=W. Montgomery|date=1998 |title=Badr |chapter=Encyclopaedia of Islam, Volume I (A-B): &#91;Fasc. 1-22&#93; |url=https://brill.com/display/title/1480|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 |pages=867–8 |isbn=978-90-04-08114-7}} *{{cite encyclopedia |last1=Welch |first1=Alford T. |author-link1=Alford T. Welch |last2=Moussalli |first2=Ahmad S. |last3=Newby |first3=Gordon D. |date=2009 |title=Muḥammad |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |editor-link=John Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |quote= |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211050118/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |archive-date=11 February 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/islam0000edit |ڕێکەوت=١٩٦١|بڵاوکەرەوە=George Braziller |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٦-٠١٦٥-٥|editor-last=Williams |editor-first=John Alden}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williams |یەکەم=Rebecca |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DBi_X2qoxpgC|سەردێڕ=Muhammad and the Supernatural: Medieval Arab Views |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٩٤٠٨٥-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Willis |editor-first=John Ralph |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Slaves and Slavery in Muslim Africa: Islam and the Ideology of Enslavement |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Routledge Press|Routledge]] |بەرگ=١|پەڕەکان=vii–xi, ٣–٢٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٣١٤٢-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zeitlin |یەکەم=Irving M. |ڕێکەوت= ٢٠٠٧|سەردێڕ= The Historical Muhammad|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=v_seJ21M0UoC |بڵاوکەرەوە=[[Polity Press]] |ژپنک= ٩٧٨٠٧٤٥٦٥٤٨٨١}} {{refend}} ====ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام==== {{refbegin|30em|indent=yes}} *{{cite encyclopedia |last=Abel |first=Armand |author-link=Armand Abel |date=1960 |title=Baḥīrā |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/bahira-SIM_1050 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Buhl |first1=F. |last2=Welch |first2=A.T. |author-link2=Alford T. Welch |date=1993 |title=Muḥammad |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muhammad-COM_0780 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=7 |pages=360–376 |isbn=978-90-04-09419-2 }} *{{TDV Encyclopedia of Islam |title=MUHAMMED |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed |pages=406-479 |volume=30 }} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Muslim |یەکەم١=Imam Abul-Husain |سەردێڕ=Sahih Muslim |دوایین٢=Al-Khattab |یەکەم٢=Nasiruddin |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications Inc |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٩١٩-٠-٠|edition=First |شوێن=Riyadh}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WnMOEAAAQBAJ |سەردێڕ=Judaism, Christianity, and Islam: The Classical Texts and Their Interpretation, Volume I: From Convenant to Community |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٢٢٦٨٢-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sa'd |یەکەم=Muḥammad Ibn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_vnXAAAAMAAJ |سەردێڕ=Kitab Al-tabaqat Al-kabir - Volume 2 |ڕێکەوت=١٩٧٢|بڵاوکەرەوە=Pakistan Historical Society}} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1971 |title=Ḥalīma Bint Abī Ḏh̲uʾayb |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/halima-bint-abi-dhuayb-SIM_2648 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=3 }} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1960 |title=Āmina |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/amina-SIM_0601 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Rippen |first2=A. |date=2002 |title=Waḥy |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/wahy-COM_1331 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=11 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Jomier |first2=J. |date=1990 |title=Ka'ba |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kaba-COM_0401?lang=en |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=4 }} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|محەممەد|d=Q9458|c=محمد بن عبد الله|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no|n=no|s=no|b=no|q=no}} * {{Curlie|Society/Religion_and_Spirituality/Islam/Prophets/Muhammed}} * {{بریتانیکا|396226}} {{Navboxes |title = وتارە پەیوەندیدارەکان بە محەممەد |list = {{محەممەد٢|state=expanded}} {{پێغەمبەران بەپێی قورئان}} {{باب و باپیرانی محەممەد |state=autocollapse}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|سیاسەت|قورئان|محەممەد|مێژووی ئیسلام|مەککە|مەدینە|مێژوو|کۆمەڵگا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:محەممەد| ]] [[پۆل:ئەھل ئەلبەیت]] [[پۆل:ئەھل ئەلکیسائ]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ھەوڵی تیرۆریان دراوە]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:پێغەمبەران لە دینی درۆز]] [[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]] [[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]] [[پۆل:خەڵکی مەککە]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان]] [[پۆل:دیپلۆماتەکان]] [[پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عەرەبەکان]] [[پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا]] [[پۆل:فەلسەفەی سیاسی]] [[پۆل:قوڕەیش]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٧٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٣٢]] [[پۆل:مەدینە]] pe8xtnr2t2tntcx9ozxf7lurtwno0yk 0 690 1570276 1570087 2026-03-31T12:04:53Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570276 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = فەتانە وەلیدی | وێنە = Fetane Welîdî.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = فەتانە محەممەد شەریف وەلیدی | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٤|٩|٢٤|١٩٥٣}} | شوێنی مردن = سنە، ئێران | شێواز = [[مۆسیقای فۆلکلۆر|فۆلکلۆر]] | پیشە = [[گۆرانیبێژ]] | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''فەتانە وەلیدی''' (١٩٥٣ لە [[سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] - ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە سنە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=خانمە هونەرمەند فەتانە وەلیدی کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/266208-خانمە-هونەرمەند-فەتانە-وەلیدی-کۆچی-دوایی-کرد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=فەتانە وەلیدی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2409202427|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>) خانمە گۆرانیبێژێکی [[کورد]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/93091710355|سەردێڕ=دیدار با فتانە کە گوشەنشین عشق شد|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=isna.ir}}</ref> لە خوێندنگەی باڵای میوزیک لە [[تاران]] خوێندوویەتی و لە ساڵانی حەفتاکان لە ڕێگەی [[حەسەن کامکار]]، باوکی گرووپی کامگارەکان و محەممەد شەریف وەلیدیی باوکی خۆی، ئاشنای جیھانی مۆسیقا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/14112019|سەردێڕ=فەتانەی وەلیدی.. شاژنە فەرامۆشکراوەکەی مۆسیقای کوردی|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=rudaw.net}}</ref> فەتانە ٥٦ گۆرانیی لە [[ڕادیۆی سنە]] و [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] تۆمار کردووە، بەڵام تەنیا ئەلبوومێکی بە ناوی ''بولبول'' لە بەردەستدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/29745|سەردێڕ=فەتانە وەلیدی، تریفەدەنگی مۆسیقای کوردی بە سەر کرایەوە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=ku.mehrnews.com}}</ref> بەھۆی باری نالەباری ژیان و نەخۆشیی دەروونییەوە ماوەی پیشەکەی زۆر نەبوو، بەڵام لەو تەمەنە کورتەی پیشەکەیدا بە کەسێکی گرنگ لە ھونەری [[مۆسیقای کوردی]] دادەنرێ چونکە یەکێک لە یەکەمین گۆرانیبێژانی ژنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە دواتر بووە ئیلھامبەخشی ژمارەیەک لە ھونەرمەندانی ژن و تەنانەت پیاوی تریش لە [[کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=51856&Jor=25|سەردێڕ=خانمە ھونەرمەندێکی کورد باری تەندروستی ناجێگیرە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> == ژیاننامە == فەتانە محەممەد شەریف وەلیدی لە ساڵی ١٩٥٣ لە بنەماڵەیەکی ھونەری لە شاری سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بووە و ھەر لە منداڵییەوە تێکەڵی ھونەری مۆسیقا و ئاواز بووە و بە یەکێک لە ژنە ڕچەشکێنەکان لە مەیدانی ھونەر و مۆسیقای کوردی دادەنرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=48698|سەردێڕ=دۆخی تەندروستی “فەتانە وەلیدی” ناجێگیرە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdistanukurd.com}}</ref> باوکی فەتانە گۆرانیبێژ بووە و کەمانی ژەنیوە. فەتانە ھەر لە منداڵییەوە لەلای [[حەسەن کامکار]] دەستی بە فێربوونی وانەکانی مۆسیقا کردووە و لە تەمەنی حەوت ساڵیشەوە دەستی بە وتنی گۆرانی کرد و لە [[ڕادیۆی سنە]] گۆرانییەکانی تۆمار دەکرد. بۆ ئەو سەردەمەی کۆمەڵگەی کوردی، وتنی گۆرانی تەنانەت بۆ پیاوانیش وەکو کارێکی نەشیاو سەیر دەکرا و، بەو ھۆیەوە فەتانە ڕووبەڕووی جۆرەھا توانج و تانە و کاری نەشیاو بوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/21355|سەردێڕ=فەتانە؛ چریکەی ئەوینێکی ناکام|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=mewdamedia.com|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808025442/https://mewdamedia.com/articles/21355|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چەندین چیرۆک و گێڕانەوە سەبارەت بە ھۆکاری دوورکەوتنەوەی فەتانە لە گۆرانی و مۆسیقا باس دەکرێن، بەڵام دیارترینیان چیرۆکێکی خۆشەویستییە کە بووەتە ھۆی خراپی دۆخی دەروونی بۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535|سەردێڕ=خانمە ھونەرمەندێکی ناوداری کورد گەیەنرایە نەخۆشخانە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=zamenpress.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230107054938/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فەتانە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ و لە تەمەنی ٧٠ یان ٧١ ساڵیدا لە [[سنە]] وەفاتی کرد.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == دیسکۆگڕافی == فەتانە ٥٦ گۆرانیی وتووە، بەڵام تەنیا یەک ئەلبوومی بە ناوی ''بولبول'' بڵاو کراوەتەوە. {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان =بولبول | ناو١ = شیرین گیان | ماوە١ = ٤:٥٢ | ناو٢ = گوڵە گیان | ماوە٢ = ٧:٠٤ | ناو٣ = شکۆفە | ماوە٣ = ٧:٠٤ | ناو٤ = بولبول | ماوە٤ = ٧:٠٩ | ناو٥ = بێ قەرارە | ماوە٥ = ٥:٠٣ | ناو٦ = یاخوا بە خێر بێی | ماوە٦ = ٥:٠٤ | ناو٧ =ئومێدی دڵم | ماوە٧ = ٤:٣١ | ناو٨ = ئەی یاری نازدارم | ماوە٨ = ٤:١١ | ناو٩ = ئەی دڵی غەمینم | ماوە٩ = ٧:٤٢ | ناو١٠ = غەریبم | ماوە١٠ = ٥:٢٧ | ناو١١ = ھەر کەس ئاشق بێت | ماوە١١ = ١:٥٥ |total_length = ٦٠:٠٢ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئێران|ژن|مۆسیقا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی سنە]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکان]] awc7f7rskhoolzlon3oay00sayfqeti 0 1509 1570473 1567170 2026-03-31T21:22:49Z 1silent scientist 51740 1570473 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | وێنە = ئیبراهیم ئەحمەد 1.jpg | قەبارەی وێنە = 220px | ناوی کاتی لەدایکبوون = ئیبراھیم ئەحمەد | شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٦ی ئازاری ١٩١٤ | ڕێکەوتی مردن = ٨ی نیسانی ٢٠٠٠ | شوێنی مردن = [[لەندەن]]، [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی گۆڕ = گۆڕستانی گردی سەلیم، [[سلێمانی]] | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[نووسەر]]، تێکۆشەری سیاسی | ساڵانی چالاکی = | شار = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراوە بە = بەرھەمی [[ژانی گەل (ڕۆمان)|ژانی گەل]] | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] | ھاوسەر = گەلاوێژ ساڵح فەتاح{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} | باوک = [[ئیبراھیم ئەحمەد]] | منداڵەکان = [[ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد|ھێرۆ]]{{ھن}}[[شاناز ئیبراھیم ئەحمەد|شاناز]]{{ھن}}ھەتاو{{ھن}}لیلوس هەڵۆ | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | حیزب = (١٩٤٧–١٩٦٤) [[پەڕگە:Flag of KDP.png|22px]] [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]، [[پەڕگە:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] (١٩٧٥–٢٠٠٠) | خەڵاتەکان = [[خەڵاتی ڕێزلێنانی بلە]] | واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''ئیبراھیم ئەحمەد فەتاح''' ناسراو بە '''بلە''' (٦ی ئازاری ١٩١٤ – ٨ی نیسانی ٢٠٠٠) ڕووناکبیر و [[نووسەر]] و خەباتکاری ڕامیاری خەڵکی [[سلێمانی]] و [[باشووری کوردستان]] بووە. لە ڕۆژنامەکانی ژیان، [[خەبات (ڕۆژنامە)|خەبات]]، [[کوردستان (ڕۆژنامە)|کوردستان]] کاری نووسینی کردووە. لە ساڵانی ٣٠یەوە ھاوکات لەگەڵ خوێندن، تێکۆشانی ڕامیاری دەستپێکردووە؛ بە جۆرێک دامەزرێنەی [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق]] بووە. لەبەر ھەلومەرجی تایبەتی ئەو کات، ڕەوانەی دەرەوەی وڵات دەبێت و تا دوایی ڕۆژی تەمەنی لە شاری [[لەندەن]] دەمێنێتەوە.<ref>https://raprsi.com/so/shaeirunoosar/ibrahimahmad</ref> == ژیان == ئیبراھیم ئەحمەد لە ڕۆژی ٦ی مانگی ٣ی ساڵی ١٩١٤، لەبنەماڵەیەکی ناسراوی شاری [[سلێمانی]] لە‌دایکبووە. [[ڕەمزی فەتاح]] کە ئەفسەرێکی کورد بووە، مامی بووە و کاریگەری زۆری لەسەر ڕۆشنبیر بوونی برازاکەی ھەبوو، ھەر بۆیە زوو ڕەوانەی قوتابخانەی دەکات. ئەم کاریگەرییەی مامی، تا قۆناغەکانی دواناوەندی خوێندنی ئیبراھیم ھەر بەردەوام بوو. لە ساڵی ١٩٢٢ لە قوتابخانەی نموونەی سەعادەت لە سلێمانی دەستی بەخوێندن کردووە. لە ساڵی ١٩٢٣ گواستوویەتییەوە قۆتابخانەی لەتیفیە ئینجا چووەتە سەرەتایی یەکەم. پاشان لە ساڵی ١٩٣٢ لە قوتابخانەی ناوەندی سلێمانی بووە بەقوتابی. بەھۆی دەست کورتی ماڵی باوکییەوە مامی گرتوویەتییە خۆی و بردوویەتییە بەغدا. لە ساڵانی ١٩٣٤ – ١٩٣٧ لە شاری [[بەغدا]]د کۆلێژی ماف (حوقووق) تەواو دەکات و دەبێتە پارێزەر. ماوەیەک خەریکی کاری پارێزەری دەبێت تا ساڵی ١٩٤٢ کاری دادوەری پێ دەسپێردرێ کارەکەی لە [[ھەولێر]] و [[ھەڵەبجە]] بە مووچەخۆری دەباتە سەر.<ref>مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٢٧٩ تا ٢٩١، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦.</ref> == ژیانی ڕامیاری == ئیبراھیم ئەحمەد ھاوکات لەگەڵ نووسین، کاری [[سیاسەت|ڕامیاری]] کردووە و چالاکی و بەشداری لە [[شۆڕشی ئەیلوول]] بە سەرۆکایەتی [[مەلا مستەفا بارزانی]] کردووە.ھەر زوو، ئیبراھیم ئە‌حمەد لەشاری سلێمانی گوێبیستی سروود و ھۆنراوەی نیشتمانپەروەران و ھەواڵی شۆڕشگێڕ، [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحموود]] بووە. ھەروەھا بۆردومانی شاری [[سلێمانی]] لەلایەن [[فڕۆکە]]کانی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزەوە]] کاریتێکردووە. جگە لەوە ھەلوومەرجە تایبەتیی ئەوکاتەی سلێمانی، «مامە ڕەمزیشی» ڕێنوێنی کردووە بۆ ئاشناکردنی بە خەباتی ڕزگاریی و نەتەوایەتی. لە ساڵانی سییەکاندا و لەگەڵ کۆمەڵێک [[قوتابی|خوێندکاری]] [[کورد]]ی لەبەغدا گرووپێکی پێکھێناوە بەناوی «لاوانی کورد» و گۆڤارێکیشی بەناوی «دیاری لاوان» بڵاوکردووەتەوە. ئیبراھیم ئەحمەد بەدامەزرێنەر و لێپرسراوی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژ. ک) لە باشووری کوردستان دەناسرێت، کە سەربە مەڵبەندی کۆمەڵەی ژیانەوەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بووە. کە سەروەری دامەزراندنی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] ([[مەھاباد]] ١٩٤٦)ی ھەیە لەگەڵ ھەڤاڵەکانیدا توانیبووی لەزۆر ناوچەی [[کوردستان]] لق بۆ [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ - ک]] و پاشان بۆ [[پارتی دیموکراتی کوردستان|حدک]] بکاتەوە. پاش ڕووخانی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٧دا، ئیبراھیم ئەحمەد و لقی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|ژ - ک]]، لەپاش کۆبوونەوەیەک بڕیاریاندا بچنەناو [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]. ئیبراھیم ئەحمەد بە سەرۆکی لقی [[سلێمانی]]ی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] ھەڵبژێرا. لە ساڵی ١٩٤٨ پاش ئەوەی دەسەڵاتداری ئەو کاتەی [[عێراق]] بەربووە گیانی شۆڕشگێڕانی [[کورد]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی دیمکراتی کوردستان]]، ئیبراھیم ئەحمەد بۆ ماوەی ساڵ و نیوێک بەندکرا. ئەو کاتەی ئازادکرا تا ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]]ی ساڵی ١٩٥٨ی [[عێراق]] ڕێگایی خەباتی نھێنی گرتە بەر. لە [[شوبات]]ی ساڵی ١٩٥١ لە میانەی کۆنگرەی دووەمی [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی]] لە شاری بەغدا بەکۆی دەنگ، ئیبراھیم ئەحمەد بەسکرتیری گشتی پارتی ھەڵبژێردرا. ھەر لەمیانەی ھەمان کۆنگرەدا لەسەر پێشنیازی ئەو، ناوی «[[پدک]]» گۆڕا بۆ [[پارتی دیموکراتی کوردستان-ئێراق]]. لەسەر کار و چالاکی [[سیاسەت|ڕامیاری]]، لە ھاوینی ساڵی ١٩٥١ لە [[سلێمانی]]یەوە بۆ [[کەرکووک]] گوێزرایەوە.لە ساڵی ١٩٥٣ کۆنگرەی سێیەمی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بە ڕێبەرایەتی ئێبراھیم ئەحمەد کرا و لەم کۆنگرەیەدا دامەزراندنی یەکێتی ژنان و لاوان و قوتابیان پەسەندکرا. لە ساڵی ١٩٦١ ئیبراھیم ئەحمەد وەک سکرتێری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و و سەرنووسەری [[خەبات (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی خەبات]] کاری دەکرد، پێش داخستنی [[خەبات (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی خەبات]] و ھەڵگرتنی مۆڵەتی حیزبەکەی لە کۆتایی ساڵی ١٩٦١ ناچاربوو بەغدا بەجێبھێڵێت و خۆی بشارێتەوە. لەگەڵ ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ئەیلوول]] ڕوویکردووەتە شاخ و لەڕووی ڕامیارییەوە شۆڕشەکەی بەڕێوەبردووە. لە ساڵی ١٩٦٤ تا ساڵی ١٩٧١ سکرتێری باڵی نووسینەگەی ڕامیاری پارتی دیموکراتی کوردستان بووە پاش ھەرەسی شۆڕشەکە، ڕوودەکاتە ھەندەران و زۆربەی ژیانی لەشاری [[لەندەن]]ی پایتەختی [[شانشینی یەکگرتوو|بریتانیا]] گوزەراندووە. == ژیانی وێژەیی و ڕۆژنامەوانی == [[پەڕگە:Ibrahim Ahmad.png|وێنۆک|ئیبراهیم ئەحمەد]] ئیبراھیم ئەحمەد ھەر لەسەرەتای ژیانییەوە دەستی داوەتە کاری نووسین و [[ڕۆژنامەوانی]]، ھەربۆیە لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا، لە [[ژیان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی ژیان]] کاریکردووە و نۆبەری نووسینەکانی لەوێ بڵاوکردووەتەوە. لەبەر شارەزایی لە نووسیندا، [[پیرەمێرد]] شاعیر و خاوەنی ڕۆژنامەی ژیان لە نووسێنێکدا ستایشی ئیبراھیم ئەحمەد دەکات و دەڵێت: <blockquote> ژیان چاوەڕێی ئەم کوردییە ڕەوانەیە پیرەمێردیش بەھیوای نەوجەوانانە. </blockquote> کاتیکێش خوێندن تەواو دەکات، دیسان [[پیرەمێرد]] باسی دەکات و دەڵێت: <blockquote> لە خوێندەوارە ھەڵبژێردراوەکانمان ئیبراھیم ئەحمەد کە کۆلێژی مافی تەواوکردووە.. ھتد. </blockquote> لە ساڵی ١٩٣٩ بۆ ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ مامۆستا [[عەلائەدین سەججادی|عەلائەدین سەجادی]] [[گەلاوێژ (کۆوار)|گۆڤاری گەلاوێژ]] دەردەکەن. ھەربۆیە ناچاردەبێت لە ساڵی ١٩٤٤ دەست لەکاری میریی ھەڵبگرێت. پاش سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]]ی ١٩٥٨ مۆڵەتی بڵاوکردنەوەی چەند ژمارەیەکی [[ڕزگاری (گۆڤار)|گۆڤاری ڕزگاری]] پێبەخشرا و ھاوکاتیش بەرپرسیارێتی [[خەبات (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی خەباتیشی]] دەکرد. ئیبراھیم ئەحمەد بێجگە لەو ڕۆژنامانە خاوەنی [[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستانیش]] بوو، کە [[جەلال تاڵەبانی]] (زاوای ئیبراھیم ئەحمەد) سەرنووسەری بووە. بەھۆی بڵاوکردنەوەی وتارێک بەڕووی دەسەڵاتدارانی [[عێراق]]دا، [[خەبات (ڕۆژنامە)|خەبات]] و [[کوردستان (ڕۆژنامە)|کوردستان]] لە ساڵی ١٩٦١ داخران و فەرمانی زیندانیکردنیش بۆ ئیبراھیم ئەحمەد دەرچوو. لە گۆڕەپانی وێژەشدا ئیبراھیم ئەحمەدی نووسەر و پارێزەر چەندین کاری بەنرخی نووسیوە، ئەویش بەچەند شاکارێکی بەنرخ وەک «''ژانی گەل''»، «''کوێرەوەری''»، «''دوا تیری کەوان''» و ھتد. نامێلکەی «''الاکراد و العرب''» کە لە ساڵی ١٩٣٧ بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] نووسیویەتی ھەوڵێک بووە بۆ ڕێکخستنی پەیوەندیی نێوان [[کورد]] و [[عەرەب]] لەوڵاتی [[عێراق]]دا. ئیبراھیم ئەحمەد لەتەمەنی ٨٦ ساڵیدا لە کاتژمێر ٥ی ئێوارەی ڕۆژی ٨ی نیسانی ٢٠٠٠ لە [[لەندەن]] کۆچی دواییکرد و تەرمەکەی گوێزرایەوە بۆ سلێمانی و ھەر لەو شارەش نێژرا. [[ژانی گەل (ڕۆمان)|ژانی گەل]] یەکێک لە گرینگترین بەرھەمەکانی ژیانی نووسەرایەتی ئیبراھیم ئەحمەد بووە. ئیبراھیم ئەحمەد خەزووری [[جەلال تاڵەبانی]] و [[مەزھەر خالقی]] بوو. == مردن == ئیبراھیم ئەحمەد لە ڕۆژی ٨ی نیسانی ساڵی ٢٠٠٠ لە لەندەن کۆچیی دوایی کرد. لە ٢٠ی نیسانی ئەو ساڵە تەرمی گەیشتەوە سلێمانی و لە گوڕستانی [[گردی سەلیم]] بەخاک سپێردرا. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، مارف خەزنەدار، لاپەڕەکانی ٢٧٩ تا ٢٩١، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦. * [https://web.archive.org/web/20170529091716/http://xozga.com/ ماڵپەڕی خۆزگە]{{پشتڕاست نەکراو}} == بەدستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٥٧}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|وێژەی کوردی|شیعر|وێژە|سیاسەت}} {{ڕۆمانە کوردییەکان}} {{کەسایەتییەکانی سلێمانی}} [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:نووسەرانی عێراقی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:بنەماڵەی تاڵەبانی]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] [[پۆل:نووسەرانی سرودی نەتەوەیی]] 01qtjo94hx9z2btcmp3cru3gs6q1ju9 0 1611 1570485 1527289 2026-04-01T01:23:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570485 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{No footnotes}} {{خاوێنکردن}} }} {{نەرمەکاڵا | ناو = پی ئێچ پی | لۆگۆ = [[پەڕگە:PHP-logo.svg|200px]] | وێنە = | سەرباس = سینتاکس لە پی ئێچ پی | داڕێژەر = [[ڕامسۆس لێردۆرف]] | پەرەپێدەر = تیمی پەرەپێدانی پی ئەیچ پی، زێند تێکنۆلۆژی | مۆڵەت = [[ئیجازەنامەی PHP]] | ماڵپەڕ = [https://www.php.net/ www.php.net]}} '''پی ئەیچ پی''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: '''PHP''')یەکێکە لە زمانە باو و گرنگەکانی بواری بەرنامەسازیی وێب، و [[زمانی سکریپتکردن| زمانێکی سکریپتکردنە]] کە لە بنەڕەتەوە بۆ پەرەپێدانی [[پەڕەی وێب]] و [[وێبسایت]] دانراوە. PHP لە سەرەتادا کورتکراوەی Personal Home Page بووە، [https://php.net/manual/en/history.php.php] بەڵام لە ئێستادا کورتکراوەی PHP: Hypertext Preprocessor ە. [https://php.net/manual/en/preface.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150309232820/http://php.net/manual/en/preface.php |date= ٩ی ئازاری ٢٠١٥ }} == مێژوو == سەرەتای دەرکەوتنی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٩٥ کاتێک لەلایەن [[ڕاسموس لێردۆرف]]ەوە (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Rasmus Lerdorf) دامەزرا. لەوکاتەدا ناوی PHPی بۆ دانەنرابوو، بەڵکو پێی دەگوترا PHP/FI. PHP لەوکاتەدا زمانێکی جێگیر نەبوو، بەڵکو کۆمەڵێک جێبەجێ کردن بوو کە بەپاڵپشتی و بەکاربردنی زمانی [[پێرڵ (پرۆگرامسازی)|پێرڵ (وێب داڕشتن)]] دەنووسرا، ڕاسموس لەوکاتەدا ناوی لەو کۆمەڵە جێبەجێکردنە نا: Personal Home Page Tools، لەوکاتەدا PHP پێویستی بەوە بوو کە کۆمەڵێ جێبەجێکردنی باشتری بۆ زۆر بکرێ، بۆیە ڕامسوس ھەڵستا بە نووسینی کۆمەڵێک جێبەجێکاری تر لەسەر بنەمای [[C (پرۆگرامکردن)|زمانی C]]، کە وای کرد لەوکاتەدا PHP توانای پەیوەندیکردنی ھەبێت بە [[بنکەدراوە|بنکەی دراوەوە]]. PHP/FI بەشێکی کەمی ئەو کارانەی ڕادەپەڕاند کە وەشاندنەکانی ئێستای PHP ڕای دەپەڕێنن و ھەروەھا زۆربەی گۆڕاوەکانی لە گۆڕاوەکانی [[پێرڵ (پرۆگرامسازی)|پێرڵ]] دەچوون. لە ساڵی ١٩٩٧ دا PHP/FI وەشاندنی ٢٫٠ دەرچوو کە ویسترا تێیدا بەھێزتر بکرێت وەک لەوەشانی پێشوو، ھەرچەندە کە گەشەپێدەرانی زۆربوون بەڵام لە ساڵی ١٩٩٧ لەلایەن Zeev Suraski جارێکی تر سەر لەنوێ نووسرایەوە کە ئەمجارە بووە وەشانێکی زۆر بەھێزی PHP کە PHP 3.0 بووکە بەوەشانی فەرمی دادەنرا، گرنگی ئەم وەشانەش بێ لە گۆڕین و بەھێزتر کردنی کۆدەکان، گۆڕینی ناوی PHP بوو کە لەو کاتەدا بەبێ FI وەشێندرا، PHP بوو بە کورتکراوە (PHP: Hypertext Preprocessor) شایەنی باسە ئەم وەشانە لە ساڵی ١٩٩٨ دەرچوو پاش ٩ مانگ تاقیکردنەوە. ھەر لەھەمان ساڵدا پاش دەرچوونی فەرمی PHP 3.0، ھەردوو Zeev Suraski و Andi Gutmans ھەستان بە دووبارە نووسینەوەی بنەماو کۆدە گرانەکانی PHP تا وای لێبێت PHP زمانێکی بەربڵاوبێت لەڕووی بەکاربردنەوە. ئەو بزوێنەرەی کە دوای دووبارە نووسینەوەی PHP دەرکەوت Zend Engine بوو شایەنی باسە [[Zend]] لە پیتەکانی یەکەمی ناوی گەشەپێدەرەکانییەوەوەرگیراوە، پاشان لە ساڵی ١٩٩٩ ئەمیش وەک بزوێنەرێکی سەرکەوتوو بە فەرمی بانگەوازی بۆکرا! لە ساڵی ٢٠٠٠دا PHP 4.0 دەرچوو کە ئەم وەشانە تەواو پشتبەستوو بوو بە بزوێنەری [[Zend]]، لەم وەشانەدا گەلێک تایبەتمەندی بۆ PHP زۆرکرابوو وەک پاڵپشتکردنێکی باشتری [[ڕاژەکار|Server]] و [[شەکرۆکەی نایاب]] (Session) و باشترکردنی بواری پارێزگاری. لەگرنگترین ھۆکارەکانی سەرکەوتنی PHP ئەوەیە کە [[سەرچاوەکراوە]]یە. == تایبەتمەندییەکان == === سەکۆبڕ === توانای کارکردنی ھەیە لەسەر زیاتر لە سیستەمێکی کارکردن، بۆ نموونە دەتوانێت کاری پێبکرێت لەسەر سیستەمی [[لینوکس]] و دەشتوانرێت کاری پێبکرێت لەسەر سیستەمی [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|ویندۆز]] بە شێوەیەکی زۆر نایاب. === ئەیچ تی ئێم ئێڵی تێھەڵکێشکراو === کاردەکات لەسەر ئەو پرۆگرامۆکانەی بەھۆی [[ئێچ تی ئێم ئێڵ|ئەیچ تی ئێم ئێڵ]] و پی ئەیچ پی بەڕێوە دەچن. === زمانەکانی سکریپتسازی === ئەم زاراوەیە بەمانای ئەوە دێت کە، زمانی PHP بەکاردێت بۆ دروستکردنی پەڕەکانی وێب یان چاککردن یاخود پەرەپێدانی پرۆگرامۆکەکانی وێب. لە ڕاستیدا لەکاتی کردنەوەی وێب گەڕەکاندا وەک ئینتەرنێت ئێکسپلۆر یان ئۆپێرا مینی یان ئەڤانت شەرت نییە ئەو وێبگەڕانە پاڵپشتی زمانەکە بکەن (PHP) ئەمەش دڵنیامان دەکاتەوە لە نەبونی یاکلای وئاژاوە لە نێوان کۆمپانیای وێبگەڕەکاندا (گەر ئێکسپۆلر یان ھەر وێبگەڕێکی تر پاڵپشتی بکردایە ئەوا وێبگەڕیکەی تر پاڵپشتی لێنەئەکرد و ئەوەش ئەبوە ھۆی جیاوازی بوون لە وێبەکاندا و دابەش بوونی بە چەند یەکەیەکی جیاواز و ئاڵۆزدا) بە کورتی کاتێک بەستەرێک دەکەیتەوە بۆ نموونە https://web.archive.org/web/20130403013938/http://www.webchin.org/Meko/index.%5B%5B%D9%BE%DB%8C ئێچ پی|PHP]] لەوێدا تۆ داوای زمان و پەڕەی PHP دەکەیت نەوەک ئامڕازێک یان جافا سکرپێتیک کە تایبەت بێ بەیەک وێبگەڕ، ئەمەش وا دەکات زمانی PHP سەربەخۆ کارەکانی بکات و لەگەڵ کۆمپانیاکاندا یەک نەگەرێت، ھەر ئەمەشە بوەتە ھۆی زیاتر بەھێز کردنی زمانەکە. == بۆ پی ئەیچ پی بەکار دەھێنیت؟ == یەکەم / بەھۆی یەک گرتن لەگەڵ پەڕەکانی وێبدا یەکێک پرسیارت لێدەکات و دەڵێت، چۆن سود لە زمانی PHP وەردەگریت کە چی زمانەکانی تر زۆر بەکار ناھێنیت؟ تۆش دەڵێیت ڕاستە زمانی html بۆ دروستکردنی وێب سەرکەوتووە، بەڵام ئەمە بۆ کارێکی سەربەخۆی دەبێت (دوور لە بەشداریکردنی خەڵک)یان تاکەکەسی، گەر بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بیڵێین (تەنھا چەند پەڕەیەکی ئاسان و کورت، ئەمەش دەبێتە ھۆی زو بێزار کردنی خاوەن وێب و سەردانکەران) بەڵام گەر بتەوێت ڕۆژانە ماڵپەڕەکەت نوێ ببێتەوە بۆ نموونە ناردنی ھەواڵی نوێ و پشتگیریکردنی ئامڕازەکانی گەڕانی ماڵپەڕە بەناوبانگەکان، بەبێ دەستاکری کردنی پەڕەی پرۆگرامۆکەکە و خۆ ماندو کردن، یان ئەتەوێت بزانیت ڕای سەردانکەرانی ماڵپەڕەکەت چۆنەو چۆن نییە یان بتەوێت ماڵپەڕەکەت بۆ فرۆشتن و کڕینی کاڵا بەکاربێنیت، ئەوا پێویستت بە زمانیPHP دەبێت، کە زمانیhtml ئەو کارە فراوانەی پێ ناکرێت. دووەم / بەخۆڕایییە: زمانی PHP بەبێ ھیچ بەرامبەرێکە (خۆڕایییە) پێویست بە ھیچ ڕێپێدانێک ناکات و بەردەوام لەکار کردن دایە بەبێ وەستان و لە زمانی [[ASP]] ناچێت لەم بارانەوە. سێیەم /پاڵپشتکردنی لەلایەن زۆرێک لە ڕاژەکارەکان: زۆرێک لە ماڵپەڕەکان ھەن کە پاڵپشت لەم زمانە دەکەن (PHP) کە ھەیانە بە خۆڕاین و ھەشیانە بە نرخێکی کەم کاردەکەن بۆ خاوەن وێبەکان. چوارەم / ئاسان یەک گرتنی لەگەڵ [[بنکەدراوە|بنکەی دراوە]] (داتابەیس) دا: لەگەڵ ئەوەی کۆمپانیای [[مایکرۆسۆفت]] زمانی [[ASP]] وا لێکرد کە لەگەڵ پرۆگرامۆکەکانیدا یەک بگ بەشێوەیەکی ھەمیشەیی، بەڵام زمانی PHP لەگەڵ زۆربەی [[بنکەدراوە|بنکەی دراوەکاندا]] پاڵپشتی لێدەکرێت، ئەمانەش چەن بنکەیەکی دراوە کە پاڵپشتی زمانی PHP دەکات: -[[Adabas]] -[[dBase]] -[[Empress]] -[[FilePro]] -[[Informix]] -[[InterBase]] -[[mSQL]] -[[MySQL]] -[[Oracle]] -[[PostgreSQL]] -[[Solid Sybase]] -[[Velocis]] -some UNIX distributions' dbm -any database that supports ODBC (Open Data Base Connectivity. * PHP بەراورد بە [[ASP]]: [[ASP]] لەسەر زمانی زمانی ڤیژواڵ بەیسک بنچینەی گرتوە، پاش ھاتنی [[دۆت نێت]] و پەیدابوونی [[c#]] کە ASP.Net ھاتەکایەوە، زمانی C# یش بوو بە کۆڵەکەیەکی تر بۆی، PHP لە زمانی C دروست بووە، ASP پێویستی بە [[ڕاژەکار]]ی [[ڕاژەکانی زانیارییەکانی ئینتەرنێت|IIS]] یان PWs ھەیە و بەزەحمەت لە سیستەمی لینوکسدا دەخرێتەگەڕ، بەڵام PHP بەھۆی ڕاژەکاری [[ئەپاچی]] [[ئەپاچی]] کەلەسەر سیستەمە جۆراوجۆراکان کاردەکات، ئەو کێشەیەی نییە. == گۆڕینی سکریپتەکان (لە ئەی ئێس پی بۆ پی ئەیچ پی و بەپێچەوانەوە) == لەڕێگەی ئامراز و بەرنامەی تایبەتییەوە،<ref>[http://www.topshareware.com/convert-php-2-asp/downloads/1.htm بەرنامە و داوانامەی تایبەت بە گۆڕینی سکریپەکان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714063626/http://www.topshareware.com/convert-php-2-asp/downloads/1.htm |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> سەرھێڵیش ماڵپەر ھەن کە ئەم کارە پێشکەش دەکەن بۆ نموونە [https://web.archive.org/web/20100124152941/http://www.me-u.com/php-asp/ Convert PHP to ASP]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} # [https://web.archive.org/web/20130514153817/http://www.webchin.org/Meko/viewtopic.php?id=10054 مەکۆکانی وێبچن / زانیاری لەسەر ھەندێک لەزمانەکانی وێب داڕشتن] # [https://web.archive.org/web/20130514151201/http://www.webchin.org/Meko/viewtopic.php?id=11703 مەکۆکانی وێبچن / زمانی PHP بناسە] # [http://www.chawg.org/wiki/PHP ویکی PHP لە چاوگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705040435/http://chawg.org/wiki/Php |date= ٥ی تەممووزی ٢٠١٧}} # [http://php.zkurd.org/index.php/PHP ویکی PHP لە زانستپەروەرانی کورد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161206075338/http://php.zkurd.org/index.php/php |date= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت|جاڤا}} {{پۆلی کۆمنز|PHP}} [[پۆل:زاراوەکانی ئینتەرنێت]] [[پۆل:زمانە بەرنامەسازییەکان]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٥]] [[پۆل:زمانە بەرنامەسازییە ئاستبەرزەکان]] [[پۆل:پی ئێچ پی]] [[پۆل:زمانە بەرنامەسازییە دروستکراوەکان لە ١٩٩٥]] [[پۆل:زمانە نووسراوەکان]] gatst24nen19r5bktjxee0pnrjy6izk 0 1748 1570361 1458852 2026-03-31T16:10:17Z 1silent scientist 51740 /* مێژووی کورتی ناوچە */ 1570361 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} '''کومەڵەی ژیانەوەی کورد''' یان بە کورتی '''کومەڵەی ژ-ک''' ''"شێوەی خوێندنەوەی: ژێ کاف"'' یەکەم [[ڕێکخراوی سیاسی]]ی [[کوردی]] لە ''[[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]'' بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٢ لە [[مەھاباد]] پێکھات و لە ساڵی ١٩٤٥ بە دامەزرانی حیزبێکی نوێ کۆتایی بە ژیانی ھات. == مێژووی کورتی ناوچە == لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] [[کوردستان]] بوو بە مەیدانی شەڕ لە نێوان لەشکرەکانی بەشدار لەم شەڕە، بەتایبەتی لەشکری [[عوسمانی]] و لەشکری [[ڕووس]]. دانیشتووانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] زۆرجار تووشی تاڵان و کوشتاری لەشکرەکانی [[عوسمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووس]] بوون. پاش ئەو شەڕە، وڵاتێکی وێران‌کراو، خەڵکێکی دەربەدەر، ماندوو و ھەژار کە تووشی قاتی و نەخۆشی ببوو. === دیکتاتۆریی ڕەزاخان === لە ساڵی ١٩٢١دا پاش کودەتایەکی نیزامی کە بە یارمەتی [[بەریتانیا]] ھاتە دی، [[ڕەزا شا]] ھاتە سەرکار و ساڵی ١٩٢٣ لە [[تاران]] خۆی بە شا و دامەزرێنەری [[زنجیرەی پەھلەوی]] ناساند. ھەر لە دەستپێکدا ھەوڵی خنکاندنی ھەموو ئەو بزووتنەوانەی دا کە دەبوونە ھۆی بچووکترین دڵەڕاوکێ بۆی وەک جوولانەوەی [[سمکۆ]] (سماییل‌ئاغا شکاک)، ڕاپەڕینی [[جافر سوڵتان]] و [[حەمە ڕەشی خان]]ی بانە. ڕووکاری ئاوەڵای سیاسی لە تەواوی وڵاتی ئێراندا کاتی بەسەرچوو. دەسەڵاتی ناوەندی ئێران لە تاران ھێزی گرت و ھەناسەی ھەموانی چاند. لە سەردەمی دیکتاتۆریی بیست ساڵەی ڕەزاشادا زۆرداریی نەتەوەیی گەیشتە ئەوپەڕی خۆی. [[شۆڤینیزم]] ئێرانی بوو بە سیاسەتی فەرمی ڕژێمی پەھلەوی و گەلانی نا [[فارس]]ی ئێران خرانە ژێر توندوتیژترین ستەمی نەتەوەیی. بۆ لە نێوبردنی شوێنەواری نەتەوەیی و [[مێژوو]] و [[چاند]] ئەم گەلانە پلانێکی داڕێژراو و درێژخایەن بەڕێوە دەچوو کە مەبەستی تواندنەوەی گەلانی نا فارس بوو. دەست‌تێوەردانی مێژووی کۆن و نوێ، گۆڕینی ناوی شار و گوندەکان، قەدەغە کردنی ڕێوڕەسمە نەتەوەییەکان و لەبەرکردنی جلی نەتەوەی. ھەموو بۆ ئەوەی نیشان بدرێ لە ئێراندا تاقە نەتەوەیەک ھەیە ئەوەش فارسە. بەڵام ھەستی [[کوردایەتی]] لە کوردستان و لە دڵی ھەموو کوردێکدا ئەوەندە بەھێز بوو کە سیاسەتی ڕەزاشا بۆ تواندنەوەی نەتەوەی کورد وەک ھی [[مستەفا کەمال]] لە [[تورکیا]] بە تەواوی پووچەڵ بوو.بەرامبەر بەو ھەموو زوڵم و زۆرە لە ھێندێک ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ی ڕاپەڕینی ھۆزەکان سازبوو. وەک ڕاپەڕینی [[مەحموودخانی کانی‌سانان]] لە ناوچەی [[مەریوان]]، عەشیرەتی [[مەنگوڕ]] لە دەوروبەری [[مەھاباد]]، ڕاپەڕینی عەشیرەتەکانی [[جەلالی (عەشیرەت)|جەلالی]] کە ھەموویان دڕندانە سەرکوت کران. === ئاکامی شەڕ === کە [[جەنگی جیھانیی دووەم]] دەستی پێکرد، ڕەزاشا لایەنگری خۆی بۆ [[ئاڵمان|ئاڵمانیا]]ی [[نازی]] ڕاگەیاند. بۆیە کاتێ شەڕ کەوتە نێوان [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و [[ئەڵمانیا]]، وڵاتانی ھاوپەیمان، ئێرانیان داگیرکرد؛ وەک ھاوپەیمانی ئەڵمانیا و ھەم بۆ ئەوەی لە ڕێگەی ئێرانەوە یارمەتی بگەیێننە سۆڤییەت. بەڕیتانیا لە باشوور و [[سوپای سوور]] لە باکوورەوە، خاکی ئێرانیان داگیر کرد. ڕەزاشا لە ئاستی ئەواندا نەیتوانی بچووکترین جووڵە بکات و دیکتاتۆرییەکەی ڕووخا و پاش ٢٠ ساڵ ئێران ڕووی ئازادی دیموکراتی بە خۆیەوە دی و حیزب و ڕێکخراوە سیاسیەکان بووژانەوە. === ھەل و مەرجی دامەزران === ھێزەکانی داگیرکەر لە [[باشوور]]ەوە تاکوو [[ئیلام]] و لە [[باکوور]] تا [[ورمێ]] ھاتبوون. بەڵام [[مەھاباد]] دوور بوو لەو دۆخە. لە لایەکی دیکەوە [[مەھاباد]] و ناوچەکانی دەور و پشتی مێژووی درێژیان ھەبوو لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی، ھەربۆیە بار و دۆخەکە ڕێکەوت بۆ ئەوەی یەکەم ڕێکخراوی بەھێزی سیاسیی [[کوردی]] بە ناوی '''کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان''' یان بە کورتی '''کومەڵەی ژ-ک''' پێک بێت. دامەزرێنەرانی کۆمەڵەکە یازدە کەس بوون<ref>دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی ژ-ک ئەم یازدە کەسە بوون: حوسەینی فرووھەر، [[عەبدولڕەحمان زەبیحی]]، عەبدولڕەحمان ئیمامی، عەبدولقادر مودەریسی، نەجمەدین تەوحیدی، محەممەد نانەوازادە، عەلی مەحموودی، محەممەد ئەسحابی، عەبدولڕەحمان کیانی، سدیق حەیدەری، قاسم قادری.</ref> کە لە ڕۆژی ٢٥ی [[گەلاوێژ]]ی ١٩٤٢ لە [[مەھاباد]] کۆبوونەوە و کۆمەڵەی ژ-ک یان پێکھێنا کە ئامانجەکەی ڕزگاری نەتەوەی [[کورد]] بوو. کۆمەڵە ڕیخراوێکی نھێنی بوو و ھەر لە سەرەتای دامەزراندنییەوە [[کورد]]انی [[باشوور]] تێدا بەشدار بوون و نوێنەرانی ئەوان «میرحاج ئەحمەد» لە لایەن [[حیزبی ھیوا]]وە لە یەکەم کۆبوونەوەی کۆمەڵەی ژ-ک ئامادە بووە. لە مانگی بانەمەڕی ساڵی ١٩٤٣دا، کۆبوونەوەیەک وەک کۆنگرەی کۆمەڵە پێکھات. لەم کۆنگرەیەدا کە لە [[شاخی خوداپەرەست]] بە ئەنجام گەیشت، نزیکەی سەد کەس بەشداربوون بڕیار درا کە کۆمەڵە بیروڕای خۆی لە [[گۆڤار]]ێکدا بڵاو کاتەوە. لەبەر ئەوەی کۆمەڵە ئەگەرچی رێکخراوێکی [[ناسیۆنالیزم|ناسیۆنالیستی]] و نیشتمانپەروەر بوو و دەبوایە لەگەڵ توێژەکانی خەڵکی بێت، بەڵام لەبەر نھێنی بوونی، کەمتر بەوە دەگەی. ئەوە بوو کە دەست کرا بە بڵاوکردنەوەی گۆڤاری «[[گۆڤاری نیشتمان|نیشتمان]]». لە ماوەی چەن ساڵدا، بە بڵاو بوونەوەی بیروڕاکانی کۆمەڵە لە ناو چین و توێژەکانی جەماوەری خەڵکی [[کوردستان]]، ھیوا بە داھاتوو ھێزی گرت. زانیاریی سەبارەت بە بارودۆخ پێشکەوت و ژ-ک تا ڕادەیەک بوو بە ھێزێکی [[سیاسی]]. بەڵام گۆڕانکارییەکان یەکجار زۆر بوون. دونیا گۆڕدرابوو، ھەروا [[کوردستان]]. شۆڕشی گەلانی دونیا دژ بە [[فاشیزم]] و [[دیکتاتۆری]] پەرەی سەندبوو. وڵاتی [[ئێران]] ئەزموونی گۆڕانی بەسەر دەھات و لە لایەکی دیکەوە لەو بار و دۆخە گرنگەدا ژێ کاف نەیدەتوانی چالاکییەکان بە ڕێکوپێکی بەرەو پێش بەرێت. پێویست بوو بە ڕێکخراوێ نوێ، یەکگرتوو، خاوەن پیلان بۆ بەرەو پێش ڕۆشتن. بەڕێوبەرانی ژێ کاف لەوە ئاگادار بوون، بۆیە ھەوڵێکی نوێیان دا بۆ بنیاتنانی حیزبێک. لە ڕێکەوتی ٢٥ی [[گەلاوێژ]]ی ساڵی ١٩٤٥ لە شاری [[مەھاباد]] دامەزرانی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] ڕاگەیێندرا. ئەگەرچی ئەو حیزبە نوێیە لە ئەزموونەکانی کۆمەڵە سوودی وەردەگرت، بەڵام لە پیلان و چالاکییەکانیاندا بە تەواوی جیاواز بوون. == لقی باشووری ڕۆژھەڵات == کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان لە باشووری ڕۆژھەڵآتی کوردستان لقی ھەبوو و بەرپرسی لقەکە لە [[کەڵھوڕ|ئێلی کەڵھوڕ]] یەدوڵڵا ڕەزایی کوڕی [[عەبدوڵڵاخانی زەیغەمولسوڵتان]] بوو.<ref name="کۆماریخواز ١">[http://www.komarixwaz.com/fa/index.php/2011-10-20-08-15-58/6730-2017-12-27-15-25-28 بزووتنەوەی کۆماریخوازی ڕۆژھەڵاتی کوردستان: ''لە کرماشانەوە ھەتا سەرلەشکەربوون لە ئەرتەشی سووریادا''، نووسراو لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826174300/http://www.komarixwaz.com/fa/index.php/2011-10-20-08-15-58/6730-2017-12-27-15-25-28 |date=٢٦ی ئابی ٢٠١٩}} سەردان لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٩.</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} == سەرچاوەکان == * بەشی تایبەت بە مێژوو لە [http://www.kurdistanukurd.com/ ماڵپەڕی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران] {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{کۆماری کوردستان}} {{ھەژار}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مێژوو}} {{ناکۆکیی نێوانویکی}} {{پۆلی کۆمنز|Komala J.K.}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٥ لە ئێران]] [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٤٥]] [[پۆل:حیزبەکانی ئێران]] [[en:Kurdish Renaissance League]] dtiwf3gn6gn4qg1gidkhuzcnm759nzd 0 6148 1570470 1465159 2026-03-31T21:06:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570470 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٣٣]] {{ndash}} [[کۆمەڵکوژیی سێمێل|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] لە ناوچەی سێمێل بە دەستی حکۆمەتی ناوەندی عێراق و دەسەڵاتی [[فەیسەلی یەکەم]] * [[١٩٦٠]] {{ndash}} [[کۆتدیڤوار]] سەربەخۆیی وەرگرت لە [[فەرەنسا]]. * [[٢٠٢١]] {{ndash}} [[فیریال ئەشرەف]] یاریزانی کاراتێی میسر، بووە یەکەم خانمە یاریزانی کاراتی میسر مەدالیای زێر لە ئۆڵمپیاد بەدەست بھێنێت. دوای ئەوەی توانی لە کێشی ٦١ کیلۆگرامی لە یاری کۆتایی بەرامبەر وەرزشوانێکی ئازەربایجان لە [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] بە ئەنجام ٢ خاڵی بێبەرامبەر بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Feryal Abdelaziz Wins Historic GOLD for Egypt at Tokyo 2020 Olympics {{!}} Egyptian Streets|ناونیشان=https://egyptianstreets.com/2021/08/07/feryal-abdelaziz-wins-historic-gold-for-egypt-at-tokyo-2020-olympics/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: [[جیم لۆڤێڵ]]، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی ([[جێمینای ١٢]]، [[ئەپۆلۆ ٨]] و [[ئەپۆلۆ ١٣]]؛ لەدایکبووی ١٩٢٨)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dudek |یەکەم=Mitch |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Jim Lovell, Apollo 13 astronaut who settled in Lake Forest, dies at 97 |ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/08/08/jim-lovell-obituary-apollo-13-astronaut-dies-at-97 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Chicago Sun-Times}}</ref> == بۆنەکان == * [[ڕۆژی شەھیدی ئاشووری]]<ref name="کوردپرێس ۱">[https://kurdpress.com/fa/14879/ ھەواڵنێریی کوردپرێس: ''بەڕێوەچوونی ڕێوڕەسمی ڕۆژی شەھید لەلایەن ئاشوورییەکانی تەل تەمر'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٩ی ئابی ٢٠٢١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/14879/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١.</ref> * ڕۆژی کۆمار [[کۆتدیڤوار]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{پۆلی کۆمنز|7 August}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر}} [[پۆل:ئاب]] [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] tsxsz09nn3ogmi5gplfcyth9fp3f9fm 0 7016 1570420 1461028 2026-03-31T20:00:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570420 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[٢٠٢٥]]: دەستپێبوونی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لە دایکبوونەکان == کریس ئیڤان ([[ئەکتەر]]) ئاشڵی ئۆڵسن(ئەکتەر) == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|June 13}} ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:حوزەیران]] 0fnf1cld736vmymqq9c7tz5vzzjhvwk 0 9209 1570474 1569188 2026-03-31T22:31:03Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570474 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پارێزگای دیالە''' (بە [[عەرەبی]]:محافظة دیالی)یەکێکە لە [[پارێزگاکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=سحر الطبيعة1|ناونیشان=http://www.uodiyala.edu.iq/PageViewer.aspx?id=231|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011181312/http://www.uodiyala.edu.iq/PageViewer.aspx?id=231|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[بەعقوبە]]یە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٣]] ژمارەی دانیشتووانی ١٬٢٢٤٬٠٠٠ کەس بووە. == جوگرافیا == پارێزگای دیالە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[بەغدا]]وە درێژ دەبێتەوە تا دەگاتە سنووری [[ئێران]]. پایتەختەکەی شاری [[بەعقووبە]]یە. ڕووبەرەکەی ١٧٬٦٨٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. بەشێکی زۆری پارێزگاکە لەلایەن [[ڕووباری دیالە]]وە ئاودار دەکرێت، کە لقێکی سەرەکیی ڕووباری [[دیجلە]]یە. بەھۆی نزیکی لە دوو سەرچاوەی سەرەکیی [[ئاو]]، پیشەسازیی سەرەکیی دیالە [[کشتوکاڵ]]ە، بەتایبەتی [[خورما]] کە لە باخە گەورەکاندا بەرھەم دێت. پارێزگاکە ھەروەھا یەکێک لە گەورەترین باخەکانی [[زەیتوون]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] لەخۆدەگرێت. ھەروەھا وەک پایتەختی [[پرتەقاڵ]]ی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەناسرێت. [[زنجیرەچیای حەمرین|چیاکانی حەمرین]] بە ناو پارێزگاکەدا تێدەپەڕن.<ref>https://www.iraq-businessnews.com/2010/09/06/biggest-olive-groves-in-middle-east-in-diyala/</ref> == دانیشتووان == پارێزگاکە نیشتمانی دانیشتووانێکی ھەمەچەشن لە [[عەرەب]]، [[کورد]] و [[تورکمان]]ە، ھەرچەندە زۆرینەی ڕەھا [[عەرەبی سوننە]]ن و نزیکەی ٦٠٪ی دانیشتووانی پارێزگاکە پێکدەھێنن. بەپێی دوایین ئامارەکان، ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١٫٦ ملیۆن کەسە.<ref>https://euaa.europa.eu/country-guidance-iraq-2021/diyala{{بەستەری مردوو|url=https://euaa.europa.eu/country-guidance-iraq-2021/diyala |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>https://www.cosit.gov.iq/ar/</ref> == ئاڵۆزییە ناوخۆیییەکان/شەڕی عێراق == بەڵگە ھەیە کە ڕێکخراوی [[قاعیدە لە عێراق]] بنکەی کارەکانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە [[پارێزگای ئەنبار]]ەوە بۆ دیالە گواستووەتەوە، و لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا، ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە [[بەعقووبە]] و زۆربەی پارێزگای دیالە کەوتوونەتە ژێر دەسەڵاتی چەکدارە سوننەکانەوە. دەوترێت ئەم کۆنتڕۆڵەی چەکدارەکان تا ساڵی ٢٠٠٧ و سەرەتای ٢٠٠٨ بەردەوام بووە. لە ١١ی ئایاری ٢٠٠٧، [[لیوا بێنجامین میکسۆن]]، فەرماندەی [[ھێزە فرە نەتەوەییەکان]] لە باکوور، ڕای گەیاند کە پێویستی بە ھێزی زیاترە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئاستی توندوتیژییەکانی ئێستای پارێزگای دیالە، ئەمەش دوای زیادکردنی ھێزەکان «سۆرج»، و بانگھێشتکردنەوەی ناچاریی سەربازان لەلایەن [[سوپای ئەمریکا]]وە، و مشتومڕە گشتییەکان سەبارەت بە ئاستی پابەندبوونی [[حکوومەتی ئەمریکا]] ھات. تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٧، [[دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق]]، کە پێشتر بەعقووبە و زۆربەی پارێزگاکەی لەژێر دەستدابوو، بەعقووبەی وەک پایتەختی خۆی ڕاگەیاند. گرووپی چەکداری سوننەی جەماعەتی [[ئەنسارولسوننە]]ش لەو کاتەدا لە ناوچەکەدا چالاک بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20160119055306/http://onthescene.msnbc.com/baghdad/2006/12/reporting_under.html#posts</ref><ref>https://web.archive.org/web/20071102170117/http://worldblog.msnbc.msn.com/archive/2007/01/17/32969.aspx</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٠٧، ھێزەکانی ئەمریکا ئۆپەراسیۆنی «Arrowhead Ripper»یان بە ھێرشی ئاسمانیی شەوانە لە بەعقووبە دەستپێکرد. تا ١٩ی ئاب، بەعقووبە تا ڕادەیەکی زۆر کۆنتڕۆڵکرایەوە، ھەرچەندە ھەندێک چەکدار لە شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری مابوونەوە. شەڕ لە دۆڵی ڕووباری دیالە بەردەوام بوو بەڵام تا سەرەتای تشرینی یەکەم، ھێزەکانی ئەمریکا و عێراق زۆربەی پارێزگاکەیان بەدەستەوە بوو لەکاتێکدا چەکدارەکان بەرەو باکوور و ڕۆژاوا پاشەکشەیان دەکرد. لە ٢٧ی تشرینی یەکەمدا، دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق ھێرشی کردە سەر بنکەیەکی پۆلیس لە بەعقووبە و ٢٨ پۆلیس و خۆبەخشی پۆلیسی کوشت، ئەمەش دەری خست کە ھێشتا شانە چەکدارییەکان لە پارێزگاکەدا ماون. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٨، ئۆپەراسیۆنی «فانتۆم فۆنیکس» بە مەبەستی لەناوبردنی چەکدارە ماوەکان دوای ھەڵمەتەکەی دیالە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٧ دەستیپێکرد. ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٨ گۆڕانکاری زۆری لە پارێزگای دیالەدا بەخۆیەوە بینی بەھۆی زیادبوونی ھەوڵەکانی ھێزەکانی ئەمریکا و ئامادەیی بەرچاوی سوپای عێراق، و لە ناوچەی بەعقووبە، چالاکییەکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق بە شێوەیەکی بەرچاو پەکخرا، و بەرنامەی «[[کوڕانی عێراق|ڕۆڵەکانی عێراق]]» بووە ھۆی لاوازکردنی زیاتری دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق. == سەرچاوەکان == {{پارێزگاکانی عێراق}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Diyala Governorate}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:پارێزگای دیالە]] [[پۆل:پارێزگاکانی عێراق|دیالا]] [[پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو]] m698yotrn787jfc7ymc7v0t2kaa7duk 0 9848 1570553 1482714 2026-04-01T10:11:51Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570553 wikitext text/x-wiki {{ئەڕکانەکانی ئیسلام}} {{ئیسلام |practices}} '''ڕۆژوو''' ({{بە عەرەبی|الصيام}}) کە بە مانای وازھێنان لە شتێک دێت، بۆ نموونە واز لە خواردن یان قسەکردن بھێنیت. لەئیسلامدا بریتییە لە وازھێنان لەوانەی ڕۆژوو ھەڵدەوەشێننەوە، و ھەندێک مەرجی دیاریکراوی ھەیە، لەدوای نوێژی بەیانی ھەتاوەکوو ڕۆژاوابوون، لەگەڵ ھەبوونی نییەتی ڕۆژوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکەم: پێناسەی ڕۆژوو، و جۆرەکانی، و فەزڵەکانى، و حیکمەت لەفەرز کردنی|ناونیشان=https://ba8.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=ba8.org}}</ref> یەکێکە لەئەرکانەکانی ئیسلام، ڕۆژوو تەنیا لەمانگی ڕەمەزاندا نییە، بەڵکوو لەمانگەکانی تریشدا ھەیە، و ڕۆژووی [[واجب]] و ڕۆژووی سوننەت ھەیە، لەھەندێک کاتدا ڕۆژوو ڕێپێنەدراوە وەک ڕۆژووی جەژنی قوربان و ڕەمەزان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕۆژوو لە ئایینە جیاوازەکانی جیهان|ناونیشان=http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=24333|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.zamenpress.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220816123238/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=24333|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> موسڵمانان یەکدەنگن لەسەر ئەوەی کە قسەکانی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] شێواز و بنچینەکانی دیاریدەکەن. ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان لە ھەموو ساڵێکدا واجبە بەیەکدەنگی موسڵمانان، و یەکێکە لە پێنج بنچینەکەی ئیسلام، پاداشت و چاکییەکانی زۆرن، سوننەتە شەوەکانی زیندوو بکرێنەوە بە بەندایەتی کردن، بەتایبەتی دە شەوی کۆتایی، لەو مانگەدا [[شەوی قەدر]] ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تایبەتمەندییەكانی دە شەوی كۆتایی مانگى ڕەمەزان چین؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان|ناونیشان=https://walamakan.com/1455|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=walamakan.com}}</ref> لەکۆتایی مانگی ڕەمەزاندا [[سەرفیترە]] دەدرێت، لەلای موسڵمانان کاتی خۆشی و خزمایەتی و چاکەکردنە. ڕۆژوو لە ساڵی دووەمی کۆچی فەرز کراوە، بەچەند بەڵگەیەک وەک: {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٣|کوردی=ئەی ئەوانەی باوەڕتان بەئیسلام ھێناوە ڕۆژوو گرتنتان لەسەر واجب کراوە وەک چۆن لەسەر ئەوانەی پێش ئێوە واجب کرابوو، بۆئەوەی زیاتر تەقواکاربن}}، {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٥|کوردی=مانگی ڕەمەزان مانگی دابەزینی قورئانە، کە ڕۆشن کەرەوە و بەڵگەیە بۆ خەڵکی، ھەرکەسێک گەیشت بەمانگی ڕەمەزان پێویستە لەسەری بەڕۆژوو بێت، بەڵام ھەر کەسێک نەخۆشبوو یان لەسەفەردا بوو ئەوا پێویستە لەدوای ڕەمەزان، ڕۆژووەکان بگرێتەوە، خوای گەورە دەیەوێت ئاسانکاریتان بۆ بکات و نایەوێت شتتان لەسەر قورس بکات، بۆ ئەوەی تەواوی ڕۆژووەکانتان بگرن و بەگەورە ناوی خوا بەرن لەسەر ئەوەی ڕێنمایی کردوون.}}، و فەرموودەی: ئیسلام لەسەر پێنج پایە دامەزراوە یەکێکیان ڕۆژووی مانگی ڕەمەزانە، و کاتێک دەشتەکییەک دێتە لای پێغەمبەر محەممەد پرسیاری لێدەکات دەربارەی ئیسلام، لەباسی ڕۆژوودا دەڵێت جگە لەمانگی ڕەمەزان ڕۆژووی ترم لەسەرە؟ ئەویش دەڵیت نەخێر تەنیا ئەگەر ڕۆژووی سوننەت بگری. ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان لەھەموو ساڵێکدا فەرزە لەسەر ھەموو موسڵمانێکی ژیر، و توانای ڕۆژووگرتنی ھەبێت، و نەخۆش یاخود لەسەفەردا نەبێت، و بۆ ژنانیش لەسوڕی مانگانە یان زەیستانیدا نەبیت. ڕۆژوو حوکمی تایبەت بەخۆی ھەیە کە لە کتێبە فیقھییەکاندا ڕونکراوەتەوە، لەوانە؛ پایەکان، مەرجەکان، سوننەتەکان، [[مەکروھ|مەکروھەکان]]، ھەڵوەشێنەرەوەکان، ڕۆژووشکاندن، پاساوە شەرعییەکان بۆ نەگرتنی ڕۆژوو، کاتی ڕۆژوو و [[بەربانگ]] و [[ڕۆژوو]] شکاندن و جگە لەوانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێناسەی ڕۆژوو، جۆرەکانی، فەزڵەکانى، حیکمەت لەفەرز کردنی: ماڵپەڕی وەڵامەکان|ناونیشان=https://walamakan.com/3285|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=walamakan.com}}</ref> == ناساندن == ڕۆژوو لەئیسلامدا بەندایەتییەکی تایبەتە، بە واتای خۆگرتنەوەیە لە ھەڵوەشێنەرەوەکان لەسەر شێوەی تایبەتی خۆی، لەگەڵ ھەبوونی نییەتی ڕۆژوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مه‌به‌ست له ڕۆژوو وپله‌و وپایه‌یه‌كه‌ی له ئیسلامدا - IslamHouse.com|ناونیشان=https://islamhouse.com/read/ku/مه‌به‌ست-له‌-ڕۆژوو-وپله‌و-وپایه‌یه‌كه‌ی-له‌-ئیسلامدا-433680|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=islamhouse.com}}</ref> یاخوود بریتییە لە: خۆگرتنەوە لە ھۆکانی شکاندنی ڕۆژوو لە نوێژی بەیانییەوە تاوەکوو خۆراوابوون، لەگەڵ ھەبوونی نییەتی ڕۆژوو. نییەتھێنان پێویستە بۆ ڕۆژوو، بەڵام ئایا یەکێکە لە پایەکان یاخود مەرجی ڕۆژووگرتنە، لەوەیاندا زانایان بۆچوونی جیاوازیان ھەیە، ئیبن حەجەر دەڵێت: ڕۆژوو خۆگرتنەوەیەکی دیاریکراوە، لەکاتێکی دیاریکراو، بەچەند مەرجێکی دیاریکراو. [[ئیبن سیدە]] دەڵێت: ڕۆژووگرتن وازھێنانە لە خواردن و خواردنەوە و سەرجێی و قسەی نەشیاو و بێسوود. ڕاغیبی ئەسفەھانی دەڵێت: ڕۆژوو بریتییە لە خۆگرتنەوە لە خواردن و خواردنەوە و سەرجێی و خۆڕشاندنەوە لەنوێژی بەیانییەوە تاوەکوو نوێژی مەغریب. سەرخسی دەڵێت: لەشەرعدا بریتییە لە خۆگرتنەوەیەکی دیاریکراو، ئەویش خۆگرتنەوەیە لە ئارەزوی خواردن و سەرجێی. لەسەرکەسێکی دیاریکراو، کە ئەویش موسڵمانە (بۆ ژنان لەسوری ماگانە و زەیستانیدا نەبێت). لەکاتێکی دیارکراو، ئەویش لەنوێژی بەیانییەوە تاوەکوو نوێژی مەغریب، و مەبەست بەڕۆژووەکە بەندایەتکردن بێت بۆ خوا. ئیبن قودامە دەڵێت: ڕۆژوو بریتییە لە خۆگرتنەوە لەچەند شتێکی دیاریکرا و لە کاتێکی دیاریکراودا. ئین عەرەفە دەڵێت: ڕۆژوو بەندایەتییەکی شاراوەیە لە نوێژی بەیانییەوە تاوەکوو نوێژی مەغریب، لەگەڵ ھەبوونی نییەتی ڕۆژوو. ھەبوونی نییەت بۆ ڕۆژوو پێویستە، پێغەمبەر دەڵێت: ئەوەی کە لەشەودا نییەتی ڕۆژووی نەھێنابێت، ڕۆژووەکەی دروست نییە. کاتی نییەتھێنان لەدوای خۆراوابوون تاوەکوو پێش نوێژی بەیانییە لەڕۆژووی فەرزدا، بەڵام لە ڕۆژووی سوننەتدا کاتی نییەت تاوەکوو پێش نیوەڕۆیە، بەمەرجێک لە دوای نوێژی بەیانییەوە خۆی بەدور گرتبێت لە ھەڵوەشێنەرەوەکانی ڕۆژوو. == فەرز بوونی ڕۆژوو == ڕۆژوو یەکێکە لە بەندایەتییەکان لەئیسلامدا، ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان لە ساڵی دووەمی کۆچی دا فەرز کراوە بە بەڵگەی قورئان، ڕۆژوو لەسەر گەلانی پێشو فەرز بووە وەک چۆن لەسەر موسڵمانان فەرزە بە بەڵگەی قورئان، حوکم و کاتەکەی لە قورئاندا باسکراوە بەڵام وردەکارییەکانی لە فەرموودەکاندا ھاتووە. لەبەرئەوەی فەرموودە ڕونکەرەوە و شیکەرەوەی قورئانە، {{قورئان|سوورەت=٤|ئایەت=٦٥|کوردی=سوێند بەخوای تۆ ئیمانیان تەواو نابێت ئەی پێغەمبەر، تاوەکوو لەنێوان خۆیاندا نەتکەن بە دادوەر، و دواتر بە بڕیارەکانت ڕازی بن و ملکەچیان بن.}}. پێغەمبەر محەممەد دەڵێت: من قورئان و ھاوشێوەی قورئانم پێدراوە، واتا ھەردووکیان لەلای خواوە ھاتوون. بەڵگەکان لە قورئان و فەرموودەکاندا زۆرن دەربارەی فەرز بوونی ڕۆژوو، لە قورئاندا {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٣|کوردی=ئەی ئەوانەی باوەڕتان بەئیسلام ھێناوە ڕۆژوو گرتنتان لەسەر واجب کراوە وەک چۆن لەسەر ئەوانەی پێش ئێوە واجب کرابوو، بۆئەوەی زیاتر تەقواکاربن}}. ئەوەش بەڵگەی فەرز بوونی ڕۆژووە لەسەر موسڵمانان، ئەمە لەسەرەتاکانی فەرز بوونی ڕۆژوودا بوو، دواتر چەند ئایەتێک دابەزین کات و ماوەی ڕۆژووی فەرزیان دیاریکرد. ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٥|کوردی=مانگی ڕەمەزان مانگی دابەزینی قورئانە، کە ڕۆشن کەرەوە و بەڵگەیە بۆ خەڵکی، ھەرکەسێک گەیشت بەمانگی ڕەمەزان پێویستە لەسەری بەڕۆژوو بێت، بەڵام ھەر کەسێک نەخۆشبوو یان لەسەفەردا بوو ئەوا پێویستە لەدوای ڕەمەزان، ڕۆژووەکان بگرێتەوە، خوای گەورە دەیەوێت ئاسانکاریتان بۆ بکات و نایەوێت شتتان لەسەر قورس بکات، بۆ ئەوەی تەواوی ڕۆژووەکانتان بگرن و بەگەورە ناوی خوا بەرن لەسەر ئەوەی ڕێنمایی کردوون.}} ئەوانە ڕوون دەکاتەوە. تەبەری لە تەفسیری ئەو ئایەتەدا دەڵێت: لەسەر ئێوە فەرز کراوە وەک چۆن لەسەر گەلانی پێش ئێوە فەرز کرابوو. === فەرز بوونی ڕۆژوو لە گەلانی پێشودا === بەڵگەکان لە قورئان و فەرموودەکاندا ئەوە دەخەنە ڕوو کە ڕۆژوو لەسەر گەلانی پێشووش فەرز بووە، موفەسیرەکان ئەوەیان باس کردووە ڕۆژوو لەسەر گەلانی پێشوو فەرز بووە، و لەسەر [[خاوەن کتێبەکان|ئەھلی کیتابیش]] فەرز بووە، ھەرچی جوولەکەکانن ڕۆژووی مانگی ڕەمەزانیان لەسەر فەرز بووە بەڵام ئەوان گۆڕیویانە و کردویانە بە بەڕۆژوو بوونی یەک ڕۆژ لەساڵێکدا. لەفەرموودەدا ھاتووە کە دەڵێت: ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان لەسەر مەسیحییەکان فەرز کرابوو، پاشایەکیان نەخۆش کەوت گوتیان: ئەگەر چاک ببێتەوە دە ڕۆژ زیاتر بەڕۆژوو دەبین. دواتر پاشایەکی تریان بەھۆی خواردنی گۆشتەوە نەخۆش کەوت، ئەوانیش گوتیان: ئەگەر چاک ببێتەوە ئەوا حەوت ڕۆژی تر بەڕۆژوو دەبین، دواتر پاشایەکی تر ھات، گوتیان سێ ڕۆژی تر دەگرین و دەیکەن بە پەنجا ڕۆژ بەڵام لە بەھاردا ڕۆژووەکەمان دەگرین. بەم شێوەیە ژمارەی ڕۆژووەکانیان بوون بە پەنجا ڕۆژوو. === ھەنگاوەکانی فەرز بوونی ڕۆژوو === فەرز بوونی ڕۆژوو لەئیسلامدا بەچەند ھەنگاوێکدا تێپەڕیوە پێش ئەوەی ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان فەرز بکرێت، لە تایبەتمەندییەکانی ئایینی ئیسلام ئەوەیە ھەموو حوکمەکان بەیەک جار دانەبەزیون، بەڵکوو بەشێوەی پلە بەپلەیی دابەزیون، ھەرچی دەربارەی ڕۆژووە کاتێک پێغەمبەر کۆچی کرد بۆ مەدینە بینی جوولەکانی [[مەدینە]] [[ڕۆژووی ڕۆژی عاشوورا|ڕۆژی عاشورا بەڕۆژوو]] دەبن، لێی پرسین بۆچی لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوودەبن؟ گوتیان ئەوە ئەو ڕۆژەیە کە خوای گەورە [[مووسا|پێغەمبەر موسای]] لەدەستی فیرعەون ڕزگار کرد، ئێمە وەک سوپاس گوزارییەک لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوو دەیبن. لەفەرموودەدا ھاتووە [[ئیبن عەبباس|ئیبن عەباس]] دەڵێت: پێغەمبەر ھات بۆ مەدینە بینی جوولەکەکان ڕۆژی عاشورا بەڕۆژوو دەبن، پرسی بۆ بەڕۆژوو دەبن؟ گوتیان پێغەمبەر موسا لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوو بووە، و ئەوە ئەو ڕۆژەیە کە فیرعەون و دارودەستەکەی خنکان و موسا و ھاوەڵانی ڕزگاریان بوو، پێغەمبەر لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوو بوو و فەرمانی کرد ھاوەڵانی لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوو بن، و گوتی: ئێمە بۆ موسا لە ئێوە لەپێشترین. لە فەرموودەیەکی تردا [[عائیشە]] دەڵێت: قوڕەیش ڕۆژی عاشورا بەرۆژوو دەبوون و پێغەمبەریش بەڕۆژوو دەبوو، کاتێک پێغەمبەر کۆچی کرد بۆ مەدینە ڕۆژووی عاشورای گرت و فەرمانی بە ھاوەڵانیشی کرد ئەو ڕۆژووە بگرن، کاتێک ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان فەرزکرا بەھاوەڵانی گوت: ھەر کەس ویستی ڕۆژووی عاشورا بگرێت با بیگرێت و ھەر کەسێکیش ویستی ڕۆژووەکە نەگرێت ئاساییە. [[ئیمامی نەوەوی|نەوەوی]] دەڵێت: زانایان یەکدەنگن کەوا ڕۆژووی عاشورا واجب نییە، بەڵام جیاوازن لەوەی ئایا لەسەرەتای ئیسلام واجب بووە یان نا؟ [[ئەبووحەنیفە|ئەبوو حەنیفە]] دەڵێت: واجب بووە؛ بەڵام [[ئیمام شافعی|شافعی]] دەڵێت: ھەر لەسەرتاوە [[سوننەت]] بووە. ئەو جیاوازییە لەسەرەتای ئیسلامە، بەڵام دوای واجب بوونی [[ڕۆژووی ڕەمەزان]] زانایان یەکدەنگن کەوا ڕۆژووی عاشورا [[موستەحەب|سوننەتە]]. لەسەرەتای ئیسلمدا چەند ڕۆژێک فەرز بووە لەسەر موسڵمانان، بۆ ئەوەی لەسەریان قورس نەبێت، وەھەروەھا ڕۆژوو گرتن ئارەزومەندانە بووە لەسەرەتای فەرز کردنیدا، موعازی کوڕی جەبەل دەڵێت: سەرەتا ڕۆژوو گرتن ئارەزومەندانە بوو، ئەوەی ویستبای بەڕۆژوو دەبوو، و ئەو کەسەش بەڕۆژوو نەبووایە لە جیاتی ھەر ڕۆژێک نانی کەسێکی ھەژاری دەدا، لەدوای دابەزینی ئایەتی فەرز بوونی ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان ئەو حوکمە ھەڵوەشایەوە. ئیبن عەباس دەڵێت: ئەو حوکمە ھەڵنەوەشاوەتەوە بەڵکوو بۆ کەسانی بەتەمەنە کە توانای ڕۆژوو گرتنیان نییە. === کەمبوونەوەی کاتی ڕۆژوو === فەرز بوونی ڕۆژوو لەسەر موسڵمانان لە ساڵی دووی کۆچی دا بوو، لەسەرەتای فەرز بوونیدا پێویست بوو موسڵمانان لە دوای نوێژی عیشاوە بەڕۆژووبن تاوەکوو بانگی ئێوارە، واتا خۆگرتنەوە لە خواردن و خواردنەوە و سەرجێیی لەدوای نوێژی عیشاوە دەستیپێکرد و لەکاتی ناگی ئێوارە ڕۆژووەکەیان دەشکاند. دواتر کاتەکە بۆ موسڵمانان کەمکرایەوە، کاتی پارشێو درێژکرایەوە بۆ پێش نوێژی بەیانی، بە بەڵگەی قورئان {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٧|کوردی=لەشەوی ڕۆژوو گرتندا ڕێتان پێدراوە بچنە لای خێزانەکانتان، ئەوا پۆشاکی ئێوەن و ئێوەش پۆشاکی ئەوانن، خوای گەورە دەیزانی ئێوە ناپاکی لەخۆتان دەکەن بۆیە لێتا خۆشبوو، ئێستا دەتوانن لەگەڵ خیزانەکان بنوون و ھەوڵی مداڵبوون بدەن،}}. بەغەوی دەڵێت: ئەھلی تەفسیر دەڵێن: لەسەرەتای فەرز بوونی ڕۆژوودا موسڵمانان بۆیان ھەبوو بخۆن و بخۆنەوە و لەگەڵ خێزانەکانیان بنوون تا ئەو کاتەی نوێژی عیشا دەکەن، خۆ ئەگەر نوێژی عیشای کرد یان نوست پێش نوێژی عیشا ئەوا خواردن و ژنی لەسەر حەرام دەبێت تاوەکوو شەوی داھاتوو، لە یەکێک لە شەوەکاندا عومەری کوڕی خەتاب لەدوای نوێژی عیشا لەگەڵ خێزانەکەی نوست، کاتێک خۆیشت بەگریانەوە ھات بۆلای پێغەمبەر و گوتی: دوای نوێژ چوومەوە ماڵەوە و ئارەزووم بۆ خێزانەکەم چوو و لەگەڵی نوستم، ئەی پێغەمبەر چم لێدەکەی؟ پێغەمبەر گوتی: عومەر ئەوە لەتۆ نەدەوەشایەوە. دوای ئەو قسەیە کۆمەڵە پیاوێکی تر ھەستان و دانیان نا بەوەی وەک عومەریان کردووە، لەدوای ئەوە ئایەت دابەزی بابەتەکەی ڕوون کردەوە، ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٧|کوردی=لەشەوی ڕۆژوو گرتندا ڕێتان پێدراوە بچنە لای خێزانەکانتان، ئەوا پۆشاکی ئێوەن و ئێوەش پۆشاکی ئەوانن، خوای گەورە دەیزانی ئێوە ناپاکی لەخۆتان دەکەن بۆیە لێتا خۆشبوو، ئێستا دەتوانن لەگەڵ خیزانەکان بنوون و ھەوڵی مداڵبوون بدەن}}. === بەڵگەکانی فەرز بوونی ڕۆژوو === یەکدەنگی موسڵمانان لەسەر ئەوەیە ڕۆژی مانگی ڕەمەزان فەرزە وەک لە قورئان و فەرموودەکاندا ھاتووە، لەقورئاندا {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٣|کوردی=ئەی ئەوانەی باوەڕتان بەئیسلام ھێناوە ڕۆژوو گرتنتان لەسەر واجب کراوە وەک چۆن لەسەر ئەوانەی پێش ئێوە واجب کرابوو، بۆئەوەی زیاتر تەقواکاربن}}. لەفەرموودەدا ئیبن عومەر دەڵێت: پێغەمبەر گوتی: ئیسلام لەسەر پێنج شت دامەزراوە، شایەتیدان بەوەی ھیچ خوایەک شایەنی پەرستن نییە جگە لە ئەڵڵا و محەممەد پێغەمبەری خوایە، و کردنی پێنج نوێژ لە ڕۆژێکدا، و دەرکردنی زەکات لە ماڵ و سامان، و گرتنی ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان، و ئەنجامدانی حەج بۆ ئەو کەسانەی توانایان ھەیە. ئەم فەرموودەیە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی تەنیا ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان فەرزە لەسەر موسڵمانان، و ڕۆژووەکانی تر سوننەتن و گرتنیان پاداشتی لەسەرە و بۆ پڕکردنەوەی ناتەواوی ڕۆژووە فەرزەکانە. واتا کاتی مانگی ڕەمەزان بەستراوەتەوە بەبینینی مانگ، لەشەوی سی مانگی شەعبان ئەگەر مانگ بیندرا ئەوا ئەو شەوە یەکەم شەوی ڕەمەزانە و پێویستە موسڵمان بەیانییەکەی بەڕۆژوو ببن، بەڵام ئەگەر مانگ نەبیندرا ئەوا پێویستە سی ڕۆژ لە مانگی شعبان تەواو بکەن کە دەکاتە مانگێکی پڕ، و ڕۆژی دواتر کە دەکاتە یەکەم ڕۆژی مانگی ڕەمەزان بەڕۆژوو ببن. مانگی کۆچی یان سی پڕە یاخود ڕۆژێک کەمدەکات. پێغەمبەر دەڵێ: ئێمە گەلێکی نەخوێندەوارین نانوسین و ئەندازە بۆ مانگ دانانێین، بەڵکوو بەبینینی مانگ بڕیار دەدەین. == کاتی ڕۆژوو == کاتەکانی ڕۆژوو کۆمەڵێک کاتی دیاریکراوی زاندراون کە لەلایەن شەرعەوە داندراون، ئەمانە لەخۆدەگرێت: کاتی ھاتنی مانگی ڕەمەزان و تەوابوونی، سەرەتای ڕۆژوو گرتن و کاتی ڕۆژوو شکاندن، کاتی پارشێو، کاتی ڕۆژوو شکاندن، کاتی گرتنەوەی ڕۆژووە لەدەست چووەکان، و ئەو کاتانەی ڕۆژوو تێیان دا دروست نییە. ڕۆژ کاتی کردەیی ڕۆژوو گرتنە، بە ھەڵھانتی شەبەق دەست پێ دەکات و بە ئاوابوونی خۆر کۆتایی دێت. مانگی ڕەمەزان لەگەڵ ھاتنی مانگی ڕەمەزان لە ڕۆژژمێری کۆچی دا دەست پێ دەکات، بە دوو شێواز: بەبینینی مانگی نوێ یاخود بە تەواوبوونی سی ڕۆژ لەمانگی پێشوودا. پێغەمبەر دەڵێت: ڕۆژووی ڕەمەزان دەست پێ مەکەن تاوەکوو مانگی یەک شەوە نەبینن، و مەیکەن بەجەژن تاوەکوو مانگی نوی دەبینن، ئەگەر بەھەر ھۆکارێک مانگ دەرنەکەوت ئەوا سی ڕۆژ تەواو بکەن. === شەوی ڕۆژووگرتن === شەوی ڕۆژووگرتن ئەو کاتەیە کە خواردن و خواردنەوە بۆ ڕۆژووەوان ڕێپێدراوە، کاتەکەی لەدوای خۆراوابوون دەست پێ دەکات تاوەکوو شەبەقی بەیانی (نوێژی بەیانی)، ھەروەھا شەو کاتی ڕۆژووگرتن نییە، لەسەرتای فەرزبوونی ڕۆژوودا موسڵمانان لەدوای نوێژی عیشا بەڕۆژوو دەبوون، بەڵام دواتر کاتەکەیان بۆ کەمکرایەوە و لەشەودا ڕێگەدرا موسڵمانان بخۆن و بخۆنەوە. ھەر لەشەودا کاتی پارشێو کردن و نییەت ھێنانە، ھەر لەشەوانی ڕەمەزاندا [[نوێژی تەراویح|نوێژی تەروایح]] دەکرێت. == باشییەکانی ڕۆژوو گرتن == لەئیسلامدا ڕۆژوو گرتن باشی و چاکی زۆری ھەن کە لەبەڵگە قورئانی و فەرموودەکاندا باسکراون، کە ئەمانەش کۆمەڵێک تایبەتمەندین ئاماژەن بۆ پێگە و گرینگی ڕۆژوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فه‌زڵ و پاداشتی ڕۆژووی مانگی ڕمه زان…|ناونیشان=http://www.bakrajo.com/Description.aspx?No_=98|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.bakrajo.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818095734/http://www.bakrajo.com/Description.aspx?No_=98|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەندێک لە تایبەتمەندییەکان گشتگیرن بۆ ھەموو ڕۆژووەکان وھەندێکیان تایبەتن بە ھەندێک جۆری ڕۆژوو، ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان زۆرترین تایبەتمەندی ھەیە، لەوانە: فەرزە بەو واتایەی لەڕۆژووە سوننەتەکان باشترە، لەمانگی ڕەمەزاندا قورئان دابەزیوە، ھەر لەو مانگەدا شەوی قەدر ھەیە. ھەندێک تایبەتمەندی ھەیە بۆ ڕۆژووەکانی عاشورا و موحەرەم جیا لەتایبەتمەندییەکانی ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان. پێغەمبەر دەڵێت: ڕۆژوو قەڵغانە، نابێ موسڵمانی بەڕۆژوو قسەی نەشیاو و نادروست بکات، ئەگەر کەسێک شەڕی لەگەڵ کرد ئەوا با بڵێت من بەڕۆژووم، سوێند بەوەی گیانی منی بەدەستە بۆنی دەمی ڕۆژووەوان لەلای خوای گەورە خۆشترە لەبۆنی میسک، و دەڵێت خواردن و خواردنی لەبەر من واز لێھێناوە و ھەر خۆم پاداشتی دەدەمەوە و چاکە یەک بەدەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=islih|سەردێڕ=پەراوى ڕۆژوو.|ناونیشان=http://www.islih.com/view/4620|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=ماڵپەرى چاکسازى|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928004134/http://www.islih.com/view/4620|url-status=dead}}</ref> لەڕیوایەتێکی تردا: چاکە یەک بەدەیە تاوەکوو حەوسەد ئەوەندە، تەنیا ڕۆژوو نەبێت ئەویان بۆمنە و ھەر خۆم پاداشتی دەدەمەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=گەورە ی و سودو ئادابی ڕۆژوو.|ناونیشان=http://kifre1.blogspot.com/2013/07/blog-post.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=گەورە ی و سودو ئادابی ڕۆژوو. ~ ماڵپه‌ڕی شاری كفری}}{{بەستەری مردوو|url=http://kifre1.blogspot.com/2013/07/blog-post.html |date=تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> ڕۆژوو دەبێتە ھۆی سڕینەوەی گوناھەکان، پێغەمبەر محەممەد دەڵێت: نوێژ بۆ نوێژ و جومعە بۆ جومعە و ڕەمەزان بۆ ڕەمەزان گوناھەکان دەسڕدرێنەوە، بەو مەرجەی گوناھی گەورەی ئەنجام نەدابێت. وەدەڵێت: ئومێد دەکەم [[ڕۆژووی ڕۆژی عەرەفە|ڕۆژووی ڕؤژی عەرەفە]] گوناھی ساڵی ڕابردوو و داھاتوو بسڕێتەوە، وەھەروەھا ئومێد دەکەم [[ڕۆژووی ڕۆژی عاشوورا|ڕۆژووی ڕۆژی عاشورا]] گوناھی ساڵی ڕابردوو بسڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەعەرەفات بەڕۆژووبووم بۆ عاشووراء بەڕۆژووبم؟|ناونیشان=https://bzavpress.com/Detail.aspx?id=13325&LinkID=23|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=bzavpress.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://bzavpress.com/Detail.aspx?id=13325&LinkID=23 |date=تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> حوزەیفەی کوڕی یەمان دەڵێت: عومەری کوڕی خەتتاب پرسی؛ کێ فەرموودەیەکی لەبەرە دەربارەی بەڵا و موسیبەت؟ گوتم من، پێغەمبەر دەڵێت: تاقیکردنەوە بەماڵ و منداڵ و جیران، نوێژ و ڕۆژوو و خێرکردن دەیسڕێتەوە. ڕۆژوو ھۆکارێکە بۆ گیرابوونی دوعا، پێغەمبەر دەڵێت: سێ کەس خوای گەورە دوعایان ڕەتناکاتەوە؛ ڕۆژووەوان تاوکوو ڕۆژووەکەی دەشکێنێت، ستەملێکراو تاوەکوو مافەکەی وەردەگرێتەوە، و ڕێبوار تاوەکوو دەگەرێتەوە ماڵ. ڕۆژوو لەڕۆژی دوایدا تکا بۆ خاوەنەکەی دەکات، پێغەمبەر دەڵێت: قورئان و ڕۆژوو لە ڕۆژی دوایدا تکا بۆ خاوەنەکانیان دەکەن، ڕۆژوو دەڵێت خوایە من خواردن و ئارەزوەکانم بەڕۆژ لێ قەدەغە کردبوو بۆیە تکایەکەم وەربگرە، و قورئان دەڵێت لەشەودا خەوم لێ حەرام کردبوو بۆیە تکایەکەم وەربگرە، لەکۆتایدا تکای ھەردووکیان وەردەگیرێت. فەزڵی ڕەمەزان {{شک |سەردێر=ڕۆژوو |زار١=کوردیی باکووری |ناو١=ڕۆژی |زار٢=کوردیی باشووری |ناو٢=ڕووژە |زار٣=ھەورامی |ناو٣=ڕۆچە، ڕۆچی |زار٤=زازاکی |ناو٤=ڕۆژە }} ڕۆژووی ڕەمەزان ئەرکە لەسەر [[موسڵمان|موسڵمانان]] وەک لە [[قورئان|قورئاندا]] ھاتووە: '''{{عەرەبی|كُتِبَ عَلَيكُمُ الصِيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ}}'''.{{ھن}}واتە: ئێوە ڕۆژووتان لەسەر نوسراوە وەک چۆن لەسەر ئەوانەی پێش خۆتان نوسرا بوو.{{ھن}} لە فەرموودەکانی پێغەمبەری ئیسلام ([[محەممەد]]) دەربارەی فەزڵی ڕۆژوو. * پێغەمبەری خوا دەفەرموێت: (({{عەرەبی|من صام رمضان ايمانا واحتسابا، غفر له ما تقدم من ذنبه}})). واتە؛ ھەرکەسێک مانگی ڕەمەزان بە باوەڕەوە و لەڕێگەی خوادا بە ڕۆژوو بێت، خوا لە گوناھەکانی لەوەپێشی ئەبورێت.<ref>کتێبی ڕۆژوو/سایتی بەھەشت</ref> * ئەبوو ھورەیرە دەگێڕێتەوە لە پێغەمبەری خوا کە فەرموویەتی: کەخوای گەورە فەرموویەتی: ({{عەرەبی|كل عمل ابن آدم له إلا الصيام فإنه لي وأنا أجزي به، و الصيام جنة، فإذا كان يوم صوم أحدكم فلا يرفث ولا يصخب، فإن سابه أحد أو قاتله فليقل: إني امرؤ صائم، والذي نفس محمد بيده لخلوف فم الصائم أطيب عند الله من ريح المسك، للصائم فرحتان يفرحهما:إذا أفطر فرح و إذا لقي ربه بصومه}}).<ref>فەرموودە ھاوبەشەکانی بوخاری و موسلیم، نوسینی/ حەمەکەریم عەبدوڵڵا</ref> واتە؛ ھەموو کردەوەکانی ئادەمیزاد بۆ خۆیەتی جگە لە ڕۆژوو، ئەوە بەڕاستی بۆمنە و ھەر خۆشم پاداشتی دەدەمەوە، ھەروەھا ڕۆژوو قەڵغانە، ئەگەر ڕۆژێک کەسێکتان بەڕۆژوو بوو با ئەو ڕۆژە قسەی ناشیرین و ھات و ھاوار نەکات، خۆ ئەگەر کەسێک جنێوی پێدا و شەڕی پێ فرۆشت با بڵێت؛ من کەسێکی بەڕۆژووم، سوێند بەو کەسەی گیانی محەممەدی بە دەستە بۆنی دەمی ڕۆژووەوان لە ڕۆژی قیامەتدا لە بۆنی میسک خۆشترە، ھەروەھا دوو خۆشی ھەیە بۆ ڕۆژووەوان کاتێک بەربانگ دەکاتەوە دڵخۆشە بەڕۆژوو شکاندنەکەی، کاتێکیش بە دیداری پەروەردگاری شاد دەبێت دڵخۆشە بە ڕۆژووەکەی. * ئەبوو ھورەیرە دەگێڕێتەوە کە پێغەمبەری خوا فەرموویەتی: ('''{{عەرەبی|إذا جاء رمضان فُتّحت أبواب الجنة، وغُلّقت أبواب النار، وصُفّدت الشياطين}}'''). واتە؛ کاتێک کە ڕەمەزان دێت دەروازەکانی بەھەشت دەکرێنەوە، و قاپییەکانی دۆزەخ دادەخرێن، و شەیتانەکان کۆت دەکرێن.<ref>فەرموودە ھاوبەشەکانی بوخاری و موسلیم، نوسینی/ حەمەکەریم عەبدوڵڵا</ref> == دەربارەی زانستەکانی ڕۆژوو == # مرۆڤ دەست دەگرێت بەسەر خووەکانیدا، تا وای لێدێت لە کۆمەڵێک خو و ڕەوشت پێکھاتووە، و ئەو مرۆڤەی کە خووەکانی بەسەریدا زاڵن، دەبێت بە بەندەیەک بۆیان و خوا ڕۆژووی ناچار کردووە تا لەو بەندایەتییە ڕزگاری بکات، ڕۆژوو مرۆڤ فێری جۆرێک لە نەرمی دەکات ھەتا وەک ئامێرێک ھەڵسوکەوت نەکات. # لە ڕووی تەندروستییەوە زۆر سودی ھەیە کە لەشی مرۆڤ پاکدەکاتەوە لە خواردنە ژەھراوییەکان، خواردنە گیانەوەرییەکان مادەی چەورییان تێدایە کە زۆربوونی دەبێتە ھۆی تووشبوونی مرۆڤ بە زۆر چەوری لە خوێندا، لە پاشاندا ڕۆژوو کاریگەڕییەکی ئێجگار باشی ھەیە و نیشانەکانی کەم دەکاتەوە. # خوا ڕۆژووی بە ئەرک کردووە تا دەوڵەمەند ھەست بە ئازاری ھەژار و نەدارەکان بکەن، بەمەش خۆشەویستی و سۆز دروست دەبێت وکۆمەڵگە پێی بەھێز دەبێت. # خوا ڕۆژووی بە ئەرک کردووە تا ھیمەت بەھێز ببێت و دەروون خۆڕاگر بێت و ڕاھێنانی موسڵمانە لەسەر ئارامگری. پێغەمبەر ئەفەرموێت؛ ('''{{عەرەبی|ثلاثة حق على الله ألا يرد لهم دعوة: الصائم حتى يفطر، والمظلوم حتى ينتصر، والمسافر حتى يرجع}}'''.{{ھن}} واتە: سێ کەس فافیان لەسەر خوایە کە پاڕانەوەکانیان ڕەت نەکاتەوە: ڕۆژووەوان تا بەربانگ دەکاتەوە، و ستەم لێکراو تا سەر دەکەوێت، و گەشتیار تا دەگەڕێتەوە. == ئەرکانەکانی ڕۆژوو == ڕۆژوو یەک بنەمای ھەیە کە ئەویش وازھێنانە لە خواردنەکان، بەڵام لە مەزھەبی مالکیدا دوو بنەمای ھەیە یەکەمیان وازھێنان لە خواردنەکان و دووەمیان نییەتە، و ھەندێکیان دەڵێن نییەت مەرجە. == مەرجەکانی ڕۆژوو لەسەربوون<ref>(سایتی سەڵاحەدین) {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurdi.azadi.no/faq.php?cat_id=1 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161030091420/http://kurdi.azadi.no/faq.php?cat_id=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161030091420/http://kurdi.azadi.no/faq.php?cat_id=1 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> == # موسوڵمان بوون: کەواتە ڕۆژوو لەسەر بێباوەڕ نییە. # پێگەیشتن: پێگەیشتبێ، خۆی ناسیبێ و ھۆش و فامی تەواو بێت (عاقل) بێ، چونکە مرۆڤ ئەرکی شەرعی ناکەوێتە سەر ئەگەر منداڵ بێ، یا ھۆش و فامی تەواو نەبێ. پێغەمبەر دەفەرمووێ: {'''{{عەرەبی|رفع القلم عن ثلاثة: عن النائم حتي يستيقظ وعن الصبي حتي يحتلم وعن المجنون حتي يعقل}}}''' ''ئەبو داود گێڕاوییەتییەوە''. '''واتە: سێ کەس بەر پرسیار نین: خەوتوو تا لە خەو ھەڵدەستێ، منداڵ تا پێدەگات و خۆی دەناسی. شێت تا ھۆشی دێتەوەبەر .''' ئەبوو داود گێڕاوێتەوە'''.''' # توانای ڕۆژوو گرتن: بۆیە لەسەر نەخۆشێک ئەرک نییەکە نەتوانێ بە ڕۆژوو بێ و، نەخۆشییەکەش لە جۆرێک بێ کە چاوەڕێی چاک بوونی نەکرێ، ھەروەھا ئەرک نابێ لەسەر ژنێک کە بییانوویەکی شەرعی ھەبێ وەک ئەوە دۆخی مانگانەی، یا دوای منداڵ بوون. ''بۆ پیاوچاکان'' چەند مەرجێکی تری ھەیە، وەک پاراستنی چاو لەوەی خوا قەدەغەی کردووە، وپاراستنی زمان لە زەم و پوختان و درۆکردن و وپاراستنی گوێ لە شتە قەدەغە کراوەکان. == بەتاڵبوونەوەی ڕۆژوو == لە ئیسلامدا ڕۆژوو بەتاڵ دەبێتەوە بە ئەنجامدانی یەکێک لەمانەی خوارەوە: * گەیشتنی خواردن و خواردنەوە بە [[گەدە]]. * جووتبوونی ژن و مێرد. * چوونە ژوورەوەی خواردن و خواردنەوە بۆ ناو دەمارەکان. * ھاتنەوەی ئاوی ئارەزووی بەدەستی مرۆڤ لەلایەن پیاوانەوە. * دەرچوونی خوێنی سووڕی مانگانە و سکپڕی لەلای ژنان. == مۆڵەتە ڕێگە پێدراوەکان == ھەندێک حاڵەت ھەیە کە ڕێگە ئەدرێت بە ڕۆژوو نەبێت بە مەرجێک بیگێڕیتەوە پێش ئەوەی ڕەمەزانێکی تر بگەڕێتەوە و ئەگەر نەیگێڕایەوە پێویستە فیدییە بدات کە بۆ ھەریەک ڕۆژ ڕۆژوو دوو ژەم خواردن دەبێت بدات بە ھەژارێک، و ئەو حاڵەتانەی ڕێگەیان پێدراوە ئەمانەن: * نەخۆش: ئەگەر نەخۆشییەکی توندی ھەبوو یان بە بەڕۆژوو بوون نەخۆشبوونەکەی زیاد بکات، لەم حاڵەتە دەتوانێت بە ڕۆژوو نەبێت کە پزیشک ئەمە دیاری دەکات. * گەشت: دوورییەکەی لە ٨٤کم کەمتر نەبێت، و ئەگەر گەشتیار زەرەرمەند بوو لە ڕۆژوو دەتوانێت بە ڕۆژوو نەبێت. * دۆخی مانگانە و پاش مناڵبوونی ژنان * ژنانی شیردەر و دووگیانک ئەگەر ڕۆژوو زەرەریان پێ بگەیەنێت دەتوانێت بە ڕۆژوو نەبێت بەڵام وەک پێشتر باسکرا دەبێت بگێڕدرێتەوە یان فدییە بدات. * گەورەی تەمەن: ئەگەر کەسانی بەتەمەن نەیان توانی دەتوانن بەڕۆژوو نەبن و فدییە دەربکەن. * ئیشی قورس: ئەو بە ڕۆژووەی کە ھیچ سەرچاوەیەکی داھاتی تری نییە و ئیشەکەی زۆر قورس بێت وەک کرێکاری کانەکان دەتوانن بەڕۆژوو نەبن بەڵم پێویستە فدییە بدەن. == ڕۆژووی ڕەمەزان == ڕۆژووی ڕەمەزان ئەرکە وەک پێغەمبەر دەفەرموێت: ('''{{عەرەبی|إن الله فرض صيام رمضان، وسننت لكم قيامه، فمن صامه وقامه ايمانا واحتسابا خرج من ذنوبه كيوم ولدته أمه}}''').{{ھن}} واتە: خوا ڕەمەزانی بەئەرک کردووە و [[شەونوێژ]]ەکەی سونەتە لەسەرتان، ئەوەی ڕۆژووەکەی بگرێت و [[شەونوێژ]]ەکەی بکات بە باوەڕ و لە ڕێگەی خوادا، لە گوناھەکانی خۆش دەبێت وەک ئەوەی تازە لە دایک بووبێت. == ڕۆژووی سووننەت == چەندین ڕۆژووی سووننەت ھەیە لە ئیسلامدا کە گرتنیان ئەرک نییە، بەڵام سوننەتن وەک؛ * ڕۆژووی شەش ڕۆژی مانگی شەوال. * ڕۆژووی [[ڕۆژی عەرەفە]]. * ڕۆژووی ڕۆژی عاشورا. * ڕۆژووی زۆربەی مانگی شەعبان. * ڕۆژوو گرتنی دووشەممە و پێنج شەممان لە ھەفتەدا. * ڕۆژووی سێ [[ڕۆژە سپییەکان]] (کە ١٣ و ١٤ و ١٥ی ھەموو مانگێکە) و … ھتد. == بابەتە پەیوەندیدارەکان == * [[کۆڵەکەکانی ئیسلام|ئەڕکانەکانی ئیسلام]] * [[شایەتمان]] * [[نوێژ]] * [[ڕەمەزان (مانگ)|مانگی ڕەمەزان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ڕەمەزان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|ئایین}} *[https://web.archive.org/web/20090918181458/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-Arabic-Ask_Scholar%2FFatwaA%2FFatwaA&cid=1122528612260 سایتی ئیسلام ئۆنلاین]. *[http://tanzil.net/#trans/ku.asan/2:183 سایتی تەنزیل] {{پۆلی کۆمنز|Fasting in Islam}} [[پۆل:ڕۆژوو لە ئیسلام]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:ڕەمەزان]] 5htjaryrchl1kk25l4apr2tkfggx2p9 0 12924 1570366 1570057 2026-03-31T16:14:14Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Elâzığ|Elâzığ]] بۆ [[:Commons:Category:Elazığ|Elazığ]] 1570366 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧٬٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا ھەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی ھەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧٬٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». ھاینریچ ھۆبشمان پێی وابوو مەزرە ھەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لەکاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان)یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە ھەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ ھەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت»یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت»یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە ھاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەھۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20çıkışının,%22Elaziz%22%20olarak%20söylene%20gelmiştir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داھاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروست کرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[حووری|ھۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[ھاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «ھایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتایییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت»یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠–١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ ھەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢٬١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکھاتبوو، ئەمەش وای کردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە ھەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢٬٩٧٤ کەس بوو (٥٬١٢٥ نانوموسڵمان و ٧٬٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان ھەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، ھەروەھا دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا ھەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروست کران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروست کرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارھێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە ھەمان مانگدا، ھێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1-57181-666-6.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. ھەروەھا، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] ھەبوو ھەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی ھەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەھێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩٬٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠٬٥٩٠ جووتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان ھەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elazığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سووریا}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] kg97r2xpq4m0d9d5xj4va29g98i09fk 0 13111 1570252 1570245 2026-03-31T12:00:53Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570252 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شرنەخ | ناوی_خۆماڵی =Şirnex | ناوەکانی_تر = Şırnak | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = پەڕگە:Sirnak-tr-2490.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 200px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری شرنەخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧٬٧١٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] [[کرمانجی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''شرنەخ''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]، لە ناوچەی [[بۆتان]]ە و ناوەندی [[پارێزگای شرنەخ]]ە، پارێزگایەکی نوێیە و پێشتر [[قەزا]]یەک بوو سەر بە [[پارێزگای ھەکاری]]، و کەوتووەتە سنووری [[عێراق]] کە دەروازەی خابوور دەروازەیەکی [[تورکیا]]یە کەوتووەتە ئەم پارێزگایە. == مێژوو == لە سەدەی نۆی زایینیدا، لەکاتی لاوازبوونی [[خەلافەتی عەباسی]]، چەندین [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینی کوردی]] پێکھاتن. یەکێک لەوانە خانەدانی [[میرنشینی مەروانی|مەروانی]] بوو کە شاری شرنەخی دەگرتەوە.<ref>Repetowicz, Witold (2019). KURDS IN TURKEY. COUNTRY OF ORIGIN INFORMATION UNIT and EUROPEAN UNION Asylum, Migration and Integration Fund.</ref> === ململانێی کورد و تورک === ==== ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا لە ساڵی ١٩٩٢ ==== {{سەرەکی|شەڕی شرنەخ}} لە ١٨ی ئابی ١٩٩٢دا، شەڕ لە نێوان ھێزە تورکەکان و جوداخوازە کوردەکانی [[پەکەکە]] ھەڵگیرسا. ٢٠٬٠٠٠ کەس لە کۆی ٢٥٬٠٠٠ دانیشتووی شارەکە لە ماوەی سێ ڕۆژی شەڕەکەدا ھەڵاتن.<ref>https://www.nytimes.com/1992/03/30/world/kurds-in-turkey-seem-to-be-nearing-full-scale-revolt.html</ref> لەو کاتەی شارۆچکەکە لەژێر بۆردووماندا بوو، ھیچ ڕێگەیەک نەبوو بۆ ئاگاداربوون لەوەی لە ناوچەکەدا ڕوودەدات، چونکە ڕێگری لە ڕۆژنامەنووسان دەگیرا بچنە ناوەندی شارەکە، کە بە تەواوی لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]]وە سووتێنرابوو. شرنەخ بۆ ماوەی سێ ڕۆژی لەسەریەک لەژێر تەقەی بەردەوامدا بوو، [[تانک]] و تۆپەکان ئەو باڵەخانانەیان تۆپباران دەکرد کە خەڵکی مەدەنی تێدا نیشتەجێ بوون.<ref>https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths</ref> ==== ململانێی ٢٠١٤–٢٠١٦ ==== {{سەرەکی|پێکدادانەکانی شرناخ (٢٠١٥‒٢٠١٦)}} لە کۆتایی ھاوین و پاییزی ٢٠١٥دا، دوای [[ناڕەزایەتییەکانی کۆبانی]] لە ساڵی ٢٠١٤ و تێکچوونی [[پرۆسەی ئاشتی پارتی کرێکارانی کوردستان-تورکیا ٢٠١٣–٢٠١٥|پرۆسەی ئاشتیی ٢٠١٣–٢٠١٥ی]] نێوان [[پەکەکە]] و [[تورکیا]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری [[ململانێی کورد و تورک]]، گەنجان و چالاکوانانی ناوخۆیی [[کورد]]، کە ھەندێکیان سەر بە «[[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی]]» (YDG-H) و دواتر (YPS) بوون، ناڕەزایەتی جەماوەری و پشێوییان ڕێکخست و «[[خۆبەڕێوەبەری]]»یان لە شاری شرنەخ ڕاگەیاند. لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٦دا، ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ھێزە تورکەکان لە شارەکەدا دژی ئەوانەی بە «چەکدارانی پەکەکە» ناویان دەبردن دەستی پێکرد. قەدەغەی ھاتوچۆی سەربازی کە بەسەر شارەکەدا سەپێنرابوو دوای ٢٤٦ ڕۆژ ھەڵگیرا. گەڕەکەکانی وەک گازی پاشا، یەشیڵ یوورت، ئیسمەت پاشا، دیجلە، جومھورییەت و باخچەلی ئەڤلەر لە کاتی شەڕەکەدا بە تەواوی وێران کران، لەگەڵ تۆمەتەکانی وێرانکاریی سیستماتیک و پێشێلکارییەکانی [[مافی مرۆڤ]] کە لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی تورکیاوە ئەنجام دراون. [[مەحمەت عەلی ئەسلان]]، پەرلەمانتارێکی [[پارتی دیموکراتی گەلان]] ڕای گەیاند کە نزیکەی ٥٠٬٠٠٠ کەس لە شرنەخ بێماڵ و حاڵ بوون و دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە «ھیچ ناوچەیەکی نیشتەجێبوون نەماوەتەوە». ئەو بە لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەی ڕاگەیاند کە وێرانکارییەکانی شرنەخ لە دیمەنەکانی [[حەلەب]] یان شارەکانی [[کەناری ڕۆژاوا]] دەچێت دوای سەردانکردنی شارەکە.<ref>https://www.middleeasteye.net/news/how-turkish-army-and-kurdish-fighters-reduced-town-ruins</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161117143021/http://kurdishquestion.com/article/3612-246-days-after-curfew-and-siege-sirnak-in-photos</ref><ref>https://dl1.cuni.cz/pluginfile.php/1173463/mod_resource/content/1/Abdullah,%20Asya_Ayboga,%20Ercan_Biehl,%20Janet_Flach,%20Anja_Graeber,%20David_Knapp,%20Michael%20-%20Revolution%20in%20Rojava.pdf</ref> == دانیشتووان و دیمۆگرافیا == لە نێوان ناوچە کوردنشینەکانی [[تورکیا]]دا، پێشبینی دەکرێت شرنەخ یەکێک بێت لەوانەی بەرزترین ڕێژەی گەشەی دانیشتووانیان ھەیە. ئەمڕۆ پارێزگاکە ھەروەھا یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەی ئەو دانیشتووانەی کە زمانی [[کوردی]]، چ [[کورمانجی]] و چ [[زازاکی]]، وەک زمانی دایکی خۆیان دەناسێنن. توێژینەوە دیمۆگرافییەکانی ناوچە کوردیزمانەکانی تورکیا، پارێزگای شرنەخیان وەک یەکێک لە ناوچە خاوەن بەرزترین چڕیی ئاخێوەرانی کورمانجی لە وڵاتەکەدا دەستنیشان کردووە، کە ڕەنگدانەوەی شێوازێکی فراوانتری بەردەوامیی زمانی کوردییە لەو پارێزگایەدا.<ref>Mutlu, Servet (1996). "Ethnic Kurds in Turkey: A demographic study". International Journal of Middle East Studies. 28 (4). Cambridge University Press: 517–541. doi:10.1017/S0020743800063819.</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕێژەی [[بێکاری]] گەیشتە ٢٠٫١٪ لە شارەکەدا، کە ئاماژەیە بۆ پەککەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتیی ناوچە کوردنشینەکان لەلایەن دەوڵەتی تورکیاوە. توێژینەوە کۆمەڵناسییە زمانییەکان لەسەر [[دیمۆگرافیا]]ی زمان لە [[کوردستانی تورکیا]]، [[پارێزگای شرنەخ]]یان وەک یەکێک لەو ناوچانە دەستنیشان کردووە کە زۆرترین ڕێژەی ئاخێوەرانی [[کوردی]] لە تورکیادا ھەیە، کە [[کورمانجی]] زمانی سەرەکی ئاخاوتنە لە تەنیشت [[زازاکی]].<ref>Zeyneoğlu, Sinan; Sirkeci, Ibrahim; Civelek, Yusuf (2016). "Kurdish identity, demographics and related issues". Kurdish Studies. 4 (1): 37–60.</ref> ==کەشوھەوا== شرنەخ خاوەنی کەشوھەوایەکی [[دەریای ناوەڕاست]]ی ھاوینە-گەرمە (بەپێی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کوپێن]]: Csa)، لەگەڵ [[زستان]]ی سارد و بەفراوی و [[ھاوین]]ی زۆر گەرم و وشک. شێ ھەمیشە لە ماوەی ساڵدا نزمە بەھۆی ھەڵکەوتنی شارەکە لە ناوەوەی وشکانیدا (دوور لە دەریا). [[شوبات]] و [[ئازار]] پڕبارانترین مانگەکانن، [[تەممووز]] و [[ئاب]] وشکترینن، کە بە کردەیی ھیچ بارینێکیان تێدا نییە. بەرزترین [[پلەی گەرمی]] تۆمارکراو: ٤٠.٤ [[پلەی سەدی]] (١٠٤.٧ پلەی [[فەھرنھایت]]) لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١١ و ١٠ی ئابی ٢٠٢٣؛ پلەی گەرمی پێوانەیی نوێی بەرز ٤٢.٣ پلەی سەدی (١٠٨.١ پلەی فەھرنھایت) لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥. نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو: ١٤.٥- پلەی سەدی (٥.٩ پلەی فەھرنھایت) لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.<ref>https://yaleclimateconnections.org/2025/08/july-keeps-the-torrid-pace-going-in-one-of-earths-hottest-years-on-record/</ref><ref>https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=SIRNAK</ref> {{Weather box |metric first= Yes |single line= Yes |location= شرنەخ (1991–2020, extremes 1970–2023) |Jan record high C = 18.1 |Feb record high C = 18.2 |Mar record high C = 24.8 |Apr record high C = 29.0 |May record high C = 34.1 |Jun record high C = 38.2 |Jul record high C = 42.3 |Aug record high C = 40.4 |Sep record high C = 38.6 |Oct record high C = 32.1 |Nov record high C = 23.0 |Dec record high C = 22.5 |year record high C = 42.3 |Jan high C = 5.9 |Feb high C = 7.4 |Mar high C = 12.0 |Apr high C = 16.7 |May high C = 23.0 |Jun high C = 30.1 |Jul high C = 34.2 |Aug high C = 34.0 |Sep high C = 29.4 |Oct high C = 22.0 |Nov high C = 13.5 |Dec high C = 8.4 |year high C = 19.7 |Jan mean C = 2.6 |Feb mean C = 3.8 |Mar mean C = 8.1 |Apr mean C = 12.5 |May mean C = 18.7 |Jun mean C = 25.3 |Jul mean C = 29.5 |Aug mean C = 29.3 |Sep mean C = 24.7 |Oct mean C = 17.8 |Nov mean C = 9.9 |Dec mean C = 5.1 |year mean C = 15.6 |Jan low C = -0.4 |Feb low C = 0.5 |Mar low C = 4.2 |Apr low C = 8.2 |May low C = 13.9 |Jun low C = 20.1 |Jul low C = 24.3 |Aug low C = 24.1 |Sep low C = 19.7 |Oct low C = 13.3 |Nov low C = 6.0 |Dec low C = 1.7 |year low C = 11.3 |Jan record low C = -14.5 |Feb record low C = -13.2 |Mar record low C = -11.2 |Apr record low C = -4.7 |May record low C = 0.8 |Jun record low C = 9.2 |Jul record low C = 13.1 |Aug record low C = 15.0 |Sep record low C = 3.2 |Oct record low C = -0.5 |Nov record low C = -5.0 |Dec record low C = -10.8 |year record low C = -14.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 107.3 |Feb precipitation mm = 103.8 |Mar precipitation mm = 125.8 |Apr precipitation mm = 115.1 |May precipitation mm = 52.6 |Jun precipitation mm = 5.3 |Jul precipitation mm = 6.1 |Aug precipitation mm = 0.7 |Sep precipitation mm = 13.2 |Oct precipitation mm = 54.6 |Nov precipitation mm = 82.5 |Dec precipitation mm = 101.2 |year precipitation mm = 768.2 |Jan precipitation days = 11.29 |Feb precipitation days = 11.29 |Mar precipitation days = 12.81 |Apr precipitation days = 12.05 |May precipitation days = 8 |Jun precipitation days = 2.05 |Jul precipitation days = 0.81 |Aug precipitation days = 0.48 |Sep precipitation days = 1.24 |Oct precipitation days = 6.86 |Nov precipitation days = 7.95 |Dec precipitation days = 11.57 |year precipitation days = 86.4 | Jan snow days =6.7 | Feb snow days =4.1 | Mar snow days =3 | Apr snow days =0.3 | May snow days =0 | Jun snow days =0 | Jul snow days =0 | Aug snow days =0 | Sep snow days =0 | Oct snow days =0 | Nov snow days =0 | Dec snow days =1.4 | year snow days = |Jan sun = 96.1 |Feb sun = 121.5 |Mar sun = 170.5 |Apr sun = 216.0 |May sun = 263.5 |Jun sun = 318.0 |Jul sun = 347.2 |Aug sun = 328.6 |Sep sun = 303.0 |Oct sun = 220.1 |Nov sun = 150.0 |Dec sun = 99.2 |year sun = |Jand sun = 3.1 |Febd sun = 4.3 |Mard sun = 5.5 |Aprd sun = 7.2 |Mayd sun = 8.5 |Jund sun = 10.6 |Juld sun = 11.2 |Augd sun = 10.6 |Sepd sun = 10.1 |Octd sun = 7.1 |Novd sun = 5.0 |Decd sun = 3.2 |yeard sun = 7.2 |source 1 = [[Turkish State Meteorological Service]]<ref name=eather1> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=SIRNAK |سەردێڕ= Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020) |بڵاوکەرەوە= Turkish State Meteorological Service |زمان= tr |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |source 2 = Meteomanz (snow days 2017–2023)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&cou=6290&ind=17287&m1=01&y1=2000&m2=07&y2=2024 |سەردێڕ=Sirnak: Weather data by months |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=meteomanz}}</ref> |date= March 2011 }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şırnak}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:شرنەخ]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای شرنەخ]] 91deuil8ldmf6jygqwafkk9gpfrq9fp 0 13788 1570497 1569448 2026-04-01T07:32:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570497 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Bingolcitycenter.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٣٬٤٢٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣٬٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژھەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> == ڕەگناسی == یەکێک لە ناوە مێژوویییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «ھەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام ھیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن.<ref>https://www.bintso.org.tr/Bingöl/CoğrafiYapı/tabid/14989/Default.aspx</ref><ref>https://archive.org/details/EvliyelebiSeyahatnmesiIII/page/n239/mode/2up</ref> == مێژوو == بینگۆل لەو شوێنەدا ھەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور ھەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە.<ref>http://nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&query=ճապաղջուր</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە ھەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکھێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ ھەرێمێکی سەربەخۆ.<ref>https://books.google.com/books/about/Les_listes_de_préséance_byzantines_des.html?hl=ar&id=RFdmAAAAMAAJ</ref> بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «ھەزار دەریاچە» دێت.<ref>https://web.archive.org/web/20200627192016/http://www.bingol.bel.tr/resimler/yayinlar/dosyalar/26.pdf</ref><ref>https://www.academia.edu/10292763/Italian_City_states_and_Catholic_Missions_in_Mongolian_World_of_the_13th_and_14th_Centuries_Italské_městské_státy_a_katolické_misie_v_mongolském_světě_13_a_14_století_</ref><ref>http://www.frmartuklu.org/konu/bingöl-tarihi-bingol-ilinin-tarihcesi.30975/</ref> === ململانێی کورد و تورک === بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی ململانێی کورد و تورک بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە ھۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد.<ref>https://www.sozcu.com.tr/bingolde-zirhli-polis-aracina-saldiri-2-polis-sehit-5i-polis-19-yarali-wp1464328</ref><ref>https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/diyarbakir/bingolde-pkk-pususu-1-asker-sehit-3-asker-ya-40862322</ref> == جوگرافیا == بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی [[خارپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] ھەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت.<ref>https://www.jsce.or.jp/report/19/report/report200307.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] eq7w4071nobqtfbgkopi9btqqzaok8h 0 13799 1570280 1570066 2026-03-31T12:05:33Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570280 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = فارقین | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = [[پەڕگە:Farqîn_(Silvan).JPG|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دیاربەکر|ئامەد]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٬٢٥٢ | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٦٬١٦١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٢(٩٠+) | وێبگە = }} '''فارقین''' یان '''سیلڤان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Farqîn) [[شارەوانی]] و [[قەزا]]یەکی [[پارێزگای ئامەد]]ە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ڕووبەرەکەی ١٬٢٥٢ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی دانیشتووانی ٨٦٬١٦١ کەسە (٢٠٢٢). دانیشتووانەکەی [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en</ref><ref>Barnas, Rojen (2015). Sîlvan - Silîvan - Farqîn (in Kurdish). Nûbihar. p. 231.</ref> == مێژوو == سیلڤان لەلایەن چەندین زانای جیاوازەوە وەک یەکێک لە دوو شوێنە ئەگەرییەکەی (ئەوی تریان ئارزانە) تیگرانۆکێرتا دەستنیشانکراوە، کە پایتەختی کۆنی [[شانشینی ئەرمەنستان]] بووە، لەلایەن [[تیگرانی مەزن]]ەوە (کە لە نێوان ٩٥–٥٥ پێش زایین حوکمڕانی کردووە) دروست کراوە و بەناوی ئەوەوە ناونراوە.<ref>Avdoyan, Levon. "Tiganocerta: The City 'Built by Tigranes'" in Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa. Richard G. Hovannisian (ed.) UCLA Armenian History and Culture Series: Historic Armenian Cities and Provinces, 6. Costa Mesa, CA: Mazda Publishers, 2006, pp. 94-95.</ref> === سەردەمی ڕۆم === لە ساڵی ٦٩ی پێش زایین، سوپای کۆماری ڕۆم لە [[شەڕی تیگرانۆکێرتا]]دا شکستی بە ھێزەکانی تیگران ھێنا. شارەکە لە دەیەکانی دواتردا گرنگیی خۆی وەک ناوەندێکی گەشەسەندوی بازرگانی و [[ھێلێنیزم]] لەدەستدا. لە ساڵی ٣٨٧ی زایینیدا، بەپێی ڕێککەوتنامەی ئاشتیی ئاکیلیسێنە، تیگراناکێرت کرا بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. دەوروبەری ساڵی ٤٠٠ی زایینی، قەشەی شارەکە، [[ماروسای مارتیرۆپۆلیس]]، ژمارەیەکی زۆر لە شوێنەوار و جەستەی شەھیدانی مەسیحی لە [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]یەوە ھێنایەوە. بەم ھۆیەشەوە، ناوی تیگراناکێرت گۆڕدرا بۆ مارتیرۆپۆلیس (Μαρτυρούπολις)، واتە «شاری شەھیدان». دوای چاکسازییەکانی جەستینیانی یەکەم (حوکمڕانی ٥٢٧–٥٦٥)، شارەکە کرا بە پایتەختی [[ویلایەتی سۆفینێ]]. شارەکە لە کۆتا قۆناغی [[شەڕی ئیبەری]]دا لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە گەمارۆدرا، بەڵام بێ ئەنجام بوو. شارەکە لە شەڕی مارتیرۆپۆلیس لە ساڵی ٥٨٨ی زایینیدا زیانی زۆری بەرکەوت، بەڵام زۆری نەخایاند دووبارە گەشایەوە.<ref>(in Armenian) Hakobyan, Tadevos Kh. «Տիգրանակերտ» (Tigranakert). Armenian Soviet Encyclopedia. vol. xi. Yerevan: Armenian Academy of Sciences, 1986, pp. 699-700.</ref> === سەردەمی ئیسلامی === دوای فتوحاتە سەرەتایییەکانی [[موسڵمانان]] لە سەدەی حەوتەمدا، بە مەییافارقین ناسرا. پاشان لەلایەن سێ [[خەلافەت]]ەکەی یەکەمەوە کۆنترۆڵکرا تاوەکو لە ساڵی ٩٣٥ کەوتە ژێر دەستی [[حەمدانییەکان]]، دواتر [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]] لە ساڵی ٩٧٨، پاشان کەوتە ژێر دەستی [[مەروانییەکان|مەروانییە]] و بوو بە پایتەختی دەسەڵاتیان تا کۆتایی سەدەی ١١. شارەکە و تەواوی [[پارێزگای ئامەد]] لە ساڵی ١٠٨٥ لەلایەن تورکە [[سەلجوقییەکان]]ەوە لەژێر دەستی [[مەلیک شای یەکەم]]دا داگیرکرا. لە ماوەی ساڵانی دواتردا، شارەکە چەندین جار دەستاودەستی پێکرا بەھۆی ململانێی نێوان خێڵە سەلجوقییەکان و فەرمانڕەوا خۆجێیییەکان. لە ساڵی ١١١٨دا، ئەرتەقییەکان شارەکەیان گرت. ئەوان بۆ چەندین ساڵ بەرەنگاری ھێرشەکانی [[عیمادەدین زەنگی]] بوونەوە. [[حوسامەددین تەیموورتاشی ئەرتەقی]] پردی ماڵابادی لە نزیک مەییافارقین دروست کرد، کە بەھۆی قەبارەکەیەوە یەکێک بوو لە سەرسووڕھێنەرەکانی ئەو سەردەمە. بنەماڵەکە لە شوێنی خۆیان مانەوە بەڵام نیشتەجێبوونیان لە [[مێردین]] پێ باشتر بوو، و فەرمانڕەوایەکیان بۆ بەڕێوەبردنی مەییافارقین بەجێھێشت. لە سەرەتای ساڵی ١٢٦٠دا، شارەکە کە لەلایەن کۆتا فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبی]]، [[ئەلکامل محەممەد]]ەوە بەرگری لێدەکرا، ڕووبەڕووی گەمارۆدانی مەییافارقین بووەوە، و دواتر دانیشتووانەکەی لەلایەن سوپای مەغۆل بە سەرۆکایەتی [[ھۆلاکۆ خان]] و بە ھاوکاری ھاوپەیمانە گورجی و ئەرمەنییەکانی کۆمەڵکوژ کران. [[ئەرتەقییەکان]] سەرەنجام لە ساڵی ١٤٠٨دا لەژێر ھێرشەکانی [[قەرەقۆینلۆ]]ەکاندا لەناوچوون.<ref>Adontz, Nicholas (1970). Armenia in the Period of Justinian: The Political Conditions Based on the Naxarar System. Trans. Nina G. Garsoïan. Lisbon: Calouste Gulbenkian Foundation. p. 134.</ref><ref>Edwards, Robert W. , "Martyropolis" (2016). The Eerdmans Encyclopedia of Early Christian Art and Archaeology, ed. , Paul Corby Finney. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing. p. 115. ISBN 978-0-8028-9017-7.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)</ref> === ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی === لە ساڵی ١٨٩٦دا، ڕاپۆرتەکانی جێگری کونسووڵی [[بەریتانیا]]، ھالوارد، ئاماژە بەوە دەکەن کە چەندین گوند لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|کۆمەڵکوژییەکانی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٨٩٥دا وێرانکراون. ھالوارد سەرقاڵی دووبارە ئاوەدانکردنەوەی نزیکەی ٣٥ گوند بوو.<ref>Runciman 1987, p. 305.</ref><ref>Bai︠a︡rsaĭkhan, D. (2011). The Mongols and the Armenians (1220-1335). Leiden; Boston: Brill. p. 133-134. ISBN 978-90-04-18635-4. The Ayyubid ruler of Mayyāfāriqīn and Amida, Al-Kamil Muhammad, had broken his vow to Hűlegű to supply troops for the siege of Baghdad. (...) Hűlegű sent support, in the form of Mongol-Christian troops commanded by a certain Chaghatai and the Armenian Prince Pŕosh Khaghbakian. The Governor of Mosul, Badr al-Dīn Lu'lu', who was in conflict with al-Kāmil Muhammad, sent a supporting force to the Mongols commanded by his son, along with siege engineers to Mayyāfāriqīn</ref><ref>Verheij, Jelle (2012). Jorngerden, Joost; Verheij, Jelle (eds.). Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915. Brill. pp. 107–108. ISBN 9789004225183.</ref> == دیمۆگرافیا == پاتریارکی ئەرمەنیی [[قوستەنتینیە]] ڕاپۆرتی داوە کە ١٣٬٨٢٤ [[ئەرمەنی]] لە قەزای سیلڤان لە پێش دەسپێکی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] نیشتەجێ بوون، کە ھەموویان بە زمانی [[کوردی]] دەدوان. ئەوان خاوەنی ٢٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٣٥ خوێندنگە بوون. خودی شارەکە ٢٬٥٠٠ مەسیحیی ئەرمەنیی [[ئەپۆستۆلیکی]] و ١٬٥٠٠ مەسیحیی دیکەی تێدا بوو: کلدانییەکان (٥٠٠ بەپێی وتەی قەشە جۆزێف تفینکجی)، کاسۆلیکی سریانی، ئۆرسۆدۆکسی سووریانی و مەلکایەتییەکان. [[ئاشوورییەکان]] بە شارەکە دەڵێن «ܣܝܠܘܐܢ». دوای کۆمەڵکوژیی ھاوکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|ئەرمەنییەکان]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|سەیفۆ]]، دانیشتووانە مەسیحییەکەی شارەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەناو بران و مەسیحییە ماوەکانیش بۆ وڵاتانی دراوسێ ھەڵاتن.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-diyarbekir-diyarbakir/kaza-silvan-նփրկերտ-nprkert-ܡܝܦܪܩܝܛ-miyafariqin-miyafarkin-miyafarquin-me-frektho-farqin/</ref> == شوێنە ناسراوەکانی فارقین == === قەڵای زەمبیلفرۆش === [[پەڕگە:Kela Zembîlfirosh Farqîn 7.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای زەمبیلفرۆش.]] قەڵای زەمبیلفرۆش قەڵایەکی ھەرە کۆنی شاری فارقینە. ئەم قەڵایە لە سەردەمی تیگرانی مەزن بنیات نراوە. ناوی قەڵای زەمبیلفرۆش لە ناوی چیرۆکی گوڵخاتوون و پادشای ھەکاری واتە چیرۆکی [[زەمبیلفرۆش]] وەرگیراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ku.wikipedia.org/wiki/Farqîn|سەردێڕ =Farqîn |زمان = کورمانجی|سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٠}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Silvan, Diyarbakır}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] eq7zl33it1ua88hrttv6vtpxgodcn39 10 15294 1570407 1563621 2026-03-31T18:36:43Z The Kip 75488 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1563621|1563621]] لە لایەن [[Special:Contributions/Antonio Roldan9|Antonio Roldan9]] ([[User talk:Antonio Roldan9|لێدوان]]) rvt sockpuppet - see [[:en:Wikipedia:Sockpuppet investigations/SelfStarter2]] 1570407 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = ئیسرائیل | top = 33.5 | bottom = 29.3 | left = 33.7 | right = 36.3 | image = Israel location map.svg | image1 = Israel relief location map.jpg | image2 = Israel relief location map-blank.jpg }}<noinclude> {{Location map/Info}} </noinclude> 4goj9x4py9lxuo0sm07otrwyqqvffpo 4 18595 1570403 770297 2026-03-31T18:01:58Z Ari Qasm 57423 چاککردنەوەی ھەڵەی ڕێنووسی 1570403 wikitext text/x-wiki *لەساڵی [[١٩٣٤]]دا: [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] پێکھێنراوه‌. * پاش ڕووخانی‌ [[کۆماری مەھاباد]] و خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دانی‌ پێشه‌وا [[قازی محەممەد]]ی‌ سه‌رۆک کۆماری‌ کوردستان به‌ده‌ستی‌ ھێزه‌كانی‌ [[ئێران]]،لە ساڵی‌ [[١٩٤٧]]، قازی‌ و ھاوه‌ڵه‌كانی‌ له‌گۆڕه‌پانی‌ چوارچرای‌ شاری‌ [[مەھاباد]] له‌سێداره‌ دران. *لەساڵی [[١٩٨٥]]، [[موعەمەر قەزافی|موعەممەر قەززافی]] سه‌رۆکی‌ [[لیبیا]] پشتیوانیی‌ خۆی‌ بۆ دروستبوونی‌ ده‌وڵه‌تی‌ کوردی‌ ڕاگه‌یاند‌ و له‌ لێدوانێکدا داوای‌ دروستبوونی‌ ده‌وڵه‌تی‌ کوردیی‌ کرد. *ساڵی [[١٩٩١]]، کۆمه‌ڵه‌ی‌ ھونه‌رمه‌ندانی‌ کوردستان له‌شاری‌ [[سلێمانی]] دامه‌زرا. *ساڵی [[٢٠٠٩]]، کنێستی‌ ئیسرائیلی‌ متمانه‌ی‌ به‌خشییه‌ کابینه‌ی‌ حکوومه‌ته‌كه‌ی‌ [[بێنیامین نێتانیاھوو]]. <noinclude> [[پۆل:ئەمڕۆ لە مێژوودا بەپێی ڕۆژ]] </noinclude> lmpzyrldbo6n0i0l5c7mfwk97km8tdz 10 36736 1570409 1563619 2026-03-31T18:38:16Z The Kip 75488 rvt sockpuppet - see [[:en:Wikipedia:Sockpuppet investigations/SelfStarter2]] پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1563619|1563619]] لە لایەن [[Special:Contributions/Antonio Roldan9|Antonio Roldan9]] ([[User talk:Antonio Roldan9|لێدوان]]) 1570409 wikitext text/x-wiki {{asbox | image = Flag map of Serbia (with Kosovo).svg | pix = 28 | subject = [[سربیا]] | category = وتارە کورتەکانی سربیا | name = داڕێژە:سربیا-کۆلکە }} i5gpfb3h6qnspdaj4s53p9pp9y8v8c4 0 37382 1570355 1570220 2026-03-31T16:08:04Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Temple of Artemis in Ephesus|Temple of Artemis in Ephesus]] بۆ [[:Commons:Category:Temple of Artemis|Temple of Artemis]] 1570355 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Miniaturk 009.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|مۆدێلێک لە پەرستگای ئارتیمیس لە [[ئەستەمبوڵ|ئیستانبول]]ی [[تورکیا]]]] '''پەرستگای ئارتیمیس''' پەرستگەیەکی گەورەیە، یەکێکە لە حەوت سەرسوڕھێنەرەکانی جیھان، لە شاری [[ئەفسوس]]<nowiki/>ی [[یۆنانی کۆن]]دایە. یۆنانییەکان لە سەدەی شەشەمی پێش زاییندا دروستیان کردووە و دەڵێن ٢٢٠ ساڵ خەریکی دروستکردنی بوون. درێژایی ١٢٢ مەترە و پانایی ٦١ مەترە. دەرگاکانی بە زێڕ و ددانی فیل نەخش کرابوو. ئەم پەرستگایە لە ٣٥٦ پێش زاییندا ھیرۆستراتوس سووتاندی، بەڵام یۆنانییەکان دیسان دروستیان کردەوە، دووبارە گۆتەکان لە ساڵی ٣٢٦ ڕووخاندیان و تا ئێستاش پاشماوەکانی ھەر ماوە. ئارتیمیس [[دیانا]]یشی پێدەوترێت، ناوی کچی زیۆسی خواوەندی ھەتاوە. دیانا خواوەندی سروشت و ڕاو و شکارە لای یۆنانییەکان و پەیکەرێکی گەورەیان لە شاری ئەفسوس بۆ دروست کردووە. ئەم پەیکەرە بە کچە پاسەوانی پەرستگای ئارتیمیس ناسراوە. {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|مێژوو}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Temple of Artemis}} [[پۆل:نژیاروانیی سەدەی ٦ەمەمی پ.ز]] [[پۆل:نژیاروانیی لە تورکیا]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی پارێزگای ئیزمیر]] [[پۆل:ئارتیمیس]] [[پۆل:ئایینی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:دینی یۆنانی کۆن]] myx4u3hhs4kzomzomb8d314v30xl1xr 1570385 1570355 2026-03-31T17:03:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]] 1570385 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Miniaturk 009.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|مۆدێلێک لە پەرستگای ئارتیمیس لە [[ئەستەمبوڵ|ئیستانبول]]ی [[تورکیا]]]] '''پەرستگای ئارتیمیس''' پەرستگەیەکی گەورەیە، یەکێکە لە حەوت سەرسوڕھێنەرەکانی جیھان، لە شاری [[ئەفسوس]]<nowiki/>ی [[یۆنانی کۆن]]دایە. یۆنانییەکان لە سەدەی شەشەمی پێش زاییندا دروستیان کردووە و دەڵێن ٢٢٠ ساڵ خەریکی دروستکردنی بوون. درێژایی ١٢٢ مەترە و پانایی ٦١ مەترە. دەرگاکانی بە زێڕ و ددانی فیل نەخش کرابوو. ئەم پەرستگایە لە ٣٥٦ پێش زاییندا ھیرۆستراتوس سووتاندی، بەڵام یۆنانییەکان دیسان دروستیان کردەوە، دووبارە گۆتەکان لە ساڵی ٣٢٦ ڕووخاندیان و تا ئێستاش پاشماوەکانی ھەر ماوە. ئارتیمیس [[دیانا]]یشی پێدەوترێت، ناوی کچی زیۆسی خواوەندی ھەتاوە. دیانا خواوەندی سروشت و ڕاو و شکارە لای یۆنانییەکان و پەیکەرێکی گەورەیان لە شاری ئەفسوس بۆ دروست کردووە. ئەم پەیکەرە بە کچە پاسەوانی پەرستگای ئارتیمیس ناسراوە. {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|مێژوو|تورکیا}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Temple of Artemis}} [[پۆل:نژیاروانیی سەدەی ٦ەمەمی پ.ز]] [[پۆل:نژیاروانیی لە تورکیا]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی پارێزگای ئیزمیر]] [[پۆل:ئارتیمیس]] [[پۆل:ئایینی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:دینی یۆنانی کۆن]] ij64dx86a52nbcdp5q5d87zo0tef4mr 0 41381 1570269 1570129 2026-03-31T12:03:43Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570269 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-شار}} [[پەڕگە:Ghazvin logo3.tif|230px|وێنۆک|چەند دیمەنێک لە شاری قەزوین]] '''قەزوین''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: قزوین) شارێکە لە [[پارێزگای قەزوین]]ی [[ئێران]]. قەزوین لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا پایتەختی ئێران بووە. لە قەزویندا ژمارەیەک بچووک [[کورد]] دەژین. == دانیشتووان == دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦ دا، ٤٠٢،٧٤٨ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://yaftenews.ir/important-news/17464-sarshomarii96.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221202013131/http://yaftenews.ir/important-news/17464-sarshomarii96.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مرۆڤناسی == === زمان === زمانی زۆربەی خەڵکی شاری قەزوین [[زمانی فارسی|فارسی]] و بە [[زاری قەزوینی]]یە.<ref>https://qazvin.ostan-qz.ir {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121015446/https://qazvin.ostan-qz.ir/ |date=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref><ref>Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi, Peter McDonald, Meimanat Hosseini-Chavoshi, "The Fertility Transition in Iran: Revolution and Reproduction", Springer, 2009. pp 100-101: "The first category is 'Central' where the majority of people are Persian speaking ethnic Fars (provinces of Fars, Hamedan, Isfahan, Markazi, Qazvin, Qom, Semnan, Yazd and Tehran..."</ref> لە دوای فارسەکان نەتەوەی [[خەڵکی تات (ئێران)|تات]]ەکان، [[ئازەرییەکان]]، [[کورد]]ەکان و [[گیلەکەکان|گیلەکییەکان]] لە شاری قەزوین دەژین کە لە ناوچەکانی تری [[ئێران]] و [[پارێزگای قەزوین]] بە شاری قەزوین کۆچیان کردووە.<ref>http://www.negahmedia.ir/media/show_video/64113 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124052212/http://www.negahmedia.ir/media/show_video/64113 |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> لە سەفەرنامەی ئێدوارد براون بە ناوی «یەک ساڵ لە ناو ئێرانییەکان» (۱۸۸۷–۱۸۸۸) زمانی زۆرینەی خەڵکی قەزوین [[زمانی فارسی|فارسی]] نوسراوە.<ref>[http://isfahan.irib.ir/en/web/qazvin1006381/-/شھرستان-قزوین «شارستانی قەزوین»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210205134522/http://isfahan.irib.ir/en/web/qazvin1006381/-/%D8%B4%DA%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86 |date= ٥ی شوباتی ٢٠٢١ }}</ref><ref>[http://elmineh.ir/قزوین/ «قەزوین»]</ref><ref>Edward Brown-A YEAR AMONGST THE PERSIANS - IMPRESSIONS AS TO THE LIFE, CHARACTER, & THOUGHT OF THE PEOPLE OF PERSIA - Received during Twelve Months' Residence in that Country in the Year 1887-1888. excerpt 1: It isnot till Kazvin is reached, and only four or five stages separate the traveler from Tehran, that the Persian distinctly predominates over the Turkish excerpt 2: The bazaars were much like those which we had already seen at Khuy, Tabriz, and Zanjan; but as regards the people, the advantage was decidedly in favor of Kazvinis who are more pleasing in countenance, more gentle in manners and rather darker in complex than the Azerbaijanis. Persian is spoken by them universally,</ref> ھەروەھا خەڵکی پێشووی قەزوین بە [[زمانی فارسی]] و [[زاری قەزوینی]] قسەیان دەکرد.<ref>[http://www.citypedia.ir/اقوام-و-زبان-در-استان-قزوین/ «نەتەوە و زمان لە پارێزگای قەزوین»]</ref>{{bar box|title=نەتەوەکانی شاری قەزوین|titlebar=#ddd|right1=ڕێژە لەسەد|float=right|bars={{bar percent|[[فارسەکان|فارس]]|black|٤٨٫٠}} {{bar percent|[[خەڵکی تات|تات]]|red|٢٥٫٠}} {{bar percent|[[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]]|blue|١٢٫٠}} {{bar percent|[[کورد]]|yellow|١٠٫٠}} {{bar percent|[[باکووری ئێران|گیلەک]]|pink|٥}}}} === ئایین === زۆرینەی دانیشتووانی قەزوین [[موسڵمان]]ن و لە مەزھەبی [[شیعە]] دوازدە ئیمامی پەیرەوی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gozinesh.medu.ir/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150106112555/http://www.gozinesh.medu.ir/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای قەزوین]] * [[شارستانی قەزوین]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Qazvin}} [[پۆل:قەزوین| ]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانی قەزوین]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای قەزوین]] [[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]] bprz95itqdzazzppne1z2fbo0j6atpg 0 117750 1570500 1538645 2026-04-01T07:52:52Z 1silent scientist 51740 1570500 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Siege of Kobane.svg|thumb|ئەو نەخشەیە نیشانی پەرەسەندنی گەمارۆدانی کۆبانێ دەدات]] '''گەمارۆی کۆبانی''' بە دەستی ھێزەکانی [[داعش]] لە [[١٦ی ئەیلوول]]ی ٢٠١٤ دەستی پێ کرد بە مەبەستی داگیرکردنی شاری [[کۆبانی]] کە لە ژێر کۆنترۆڵی ھێزەکانی [[یەپەگە]]دایە. ئەم شەڕە بووەتە ھۆی ئاوارە بوونی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەس لە خەڵکی شاری کۆبانی و گوندەکانی دەوروبەری بۆ خاکی [[تورکیا]]. یەکێ لە خاڵە گرنگەکانی ئەم شەڕە کە لە میدیاکانی دونیادا دەنگی دایەوە بەشداریی شەڕڤانانی ژن [[بوو]] لە شەڕەکەدا. بە سەرکردایەتی [[خەتتاب کوردستانی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەلعەرەبیە: ژنان پێشەنگی شەڕی دژی داعشن | ناونیشان = http://english.alarabiya.net/en/perspective/2014/10/14/Kurdish-woman-leads-fight-against-ISIS-in-Kobane-.html}}</ref> تا ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، داعش توانی ٣٥٠ گوند و شارۆچکەی کوردی لە دەوروبەری کۆبانی داگیر بکات، ئەمە‌ش بووە ھۆی دروستبوونی شەپۆلێکی ئاوارەبوونی نزیکەی ٣٠٠,٠٠٠ کورد کە لە سنوورەکانەوە بەرەو [[پارێزگای ڕحا]]ی [[تورکیا]] ھەڵاتن. تا کانوونی دووەمی ٢٠١٥، ژمارەکە بۆ ٤٠٠,٠٠٠ کەس بەرزبووەوە. [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) و ھەندێک لە لایەنەکانی [[سوپای سووریای ئازاد]] (لە ژێر ناوی ژووری ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکانی بڕووسکەی فورات)، [[پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و ھێرشە ئاسمانییەکانی [[ئەمریکا]] و سوپای وڵاتە عەرەبە ھاوپەیمانەکان دەستیان بە کۆنترۆڵکردنەوەی کۆبانی کرد. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، یەپەگە و ھاوپەیمانەکانی بە پاڵپشتی ھێرشە ئاسمانییە بەردەوامەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی ئەمریکا، دەستیان کرد بە کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە و [[داعش]]یان ناچار بە پاشەکشەیەکی بەردەوام کرد. شاری کۆبانی لە ٢٧ی کانوونی دووەم بە تەواوی کۆنترۆڵکرایەوە؛ بەڵام زۆربەی گوندەکانی دیکەی [[کانتۆنی کۆبانی]] لەژێر دەسەڵاتی داعشدا مابوونەوە. پاشان یەپەگە و ھاوپەیمانەکانی پێشڕەوی خێرایان لە گوندەکانی کۆبانی کرد و تا ٢ی شوبات داعش ٢٥ کم لە شاری کۆبانی پاشەکشەی کرد. تا کۆتایی نیسانی ٢٠١٥، داعش لە نزیکەی ھەموو ئەو گوندانەی لە کانتۆنەکەدا داگیری کردبوون وەدەرنرا، بەڵام کۆنترۆڵی چەند دەرزەن گوندێکی [[پارێزگای ڕەققە]]ی لە دەستدا مابوو. لە کۆتایی حوزەیرانی ٢٠١٥، داعش ھێرشێکی نوێی کردە سەر شارەکە و لایەنی کەم ٢٣٣ کەسی سڤیلی کوشت، بەڵام بە خێرایی تێکشکا و وەدەرنرا. جەنگی کۆبانی وەک وەرچەرخانێک لە شەڕی دژی دەوڵەتی ئیسلامی دادەنرا. گەمارۆکە لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە «ستالینگرادی کوردی» ناو دەبرا. == پێشینە == لەکاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]، [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ [[کۆبانی]]یان کۆنترۆڵ کرد. لەو کاتەوە شارەکە لەژێر دەسەڵاتی [[کورد]]دا بووە، لە کاتێکدا یەپەگە و سیاسییە کوردەکان سەربەخۆیی بۆ ئەو شوێنەی کە پێی دەڵێن «ڕۆژاڤا» پەیڕەو دەکەن. لە ئابی ٢٠١٣، [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامی]]، [[بەرەی نوسرە]]، [[ئەحراری شام]]، لیوای [[سووکوور شام]] و [[لیوای تەوحید]] ڕایان گەیاند کە گەمارۆی کۆبانی دەدەن. بەڵام لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ شەڕی ناوخۆیی لە نێوان گرووپەکاندا ڕوویدا و ھەندێکیان لەژێر ناوی [[بەرەی ڕزگاری ئیسلامیی فورات]] دەستیان کرد بە ھاوپەیمانی لەگەڵ [[یەپەگە]]. لە ئاداری ٢٠١٤، داعش شارۆچکەی سیڕین و چەندین شارۆچکە و گوندی دیکەی لە دەستی یەپەگە و بەرەی ڕزگاری ئیسلامی فورات دەرهێنا. پێکدادانەکان تا ئایار بەردەوام بوون. لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٤، شارەکە و گوندەکانی دەوروبەری کەوتنە ژێر ھێرشی [[داعش]]. === پێشڕەوییەکانی داعش === لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤، داعش ھێرشێکی بەرفراوانی بۆ داگیرکردنی [[کانتۆنی کۆبانی]] و شاری کۆبانی دەستپێکرد و چوونە ناو ئەو گوندانەی کە لە سنوورە ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتییەکانی کانتۆنەکەدا بوون. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤، دوای کۆنترۆڵکردنی پردێکی ستراتیژی لەسەر ڕووباری [[فورات]] لە ١٦ی ئەیلوولدا، داعش ھێرشێکی گەورەی بە بەکارهێنانی [[تانک]]، [[ڕۆکێت]] و تۆپخانە بەرەو [[کۆبانی]] دەستپێکرد و لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا ٢١ گوندی داگیرکرد. ئەم پێشڕەوییە وایکرد کۆبانی لەلایەن ھێزەکانی [[داعش]]ەوە گەمارۆ بدرێت، ھەروەھا شەڕکەرە ماوەکانی [[سوپای سووریای ئازاد]]ی لە باشووری ڕۆژاوای کانتۆنی کۆبانی ناچار کرد پاشەکشە بەرەو شاری کۆبانی بکەن. دوای دوو ڕۆژ، داعش ٣٩ گوندی دیکەی داگیرکرد و ھێزەکانی گەیاندە ٢٠ کیلۆمەتری کۆبانی. ٤٥,٠٠٠ ئاوارە لە ترسی دەسەڵاتی داعش لە ناوچەکە پەڕینەوە بۆ [[تورکیا]]، لە کاتێکدا ژمارەیەک ئاوارە لە سنوورەکان ڕاگیران و لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە فەرمانیان پێکرا بگەڕێنەوە بۆ کۆبانی. دانیشتوانی ١٠٠ گوند دوای کەوتنە ژێر تۆپبارانی بەردەوام چۆڵکران و بەھۆی بەردەوامی پێشڕەوییەکانی داعشەوە دەیان کەسی مەدەنی و شەڕکەری [[یەپەگە]] کوژران. لە ٢٠ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی [[داعش]] دوای داگیرکردنی سێ گوندی دیکە، گەیشتنە ١٥ کیلۆمەتری شاری کۆبانی و دەستیان کرد بە تۆپبارانکردنی ئەو ناوچانەی کە کەمتر لە ١٠ کیلۆمەتر لە شارەکەوە دوور بوون. لە ھەمان کاتدا، زیاتر لە ٣٠٠ شەڕکەری کورد وەک ھێزی پشتیوانی لە [[تورکیا]]وە گەیشتنە کۆبانی. [[موراد قەرەیلان]]، بەرپرسی باڵای [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) داوای لە گەنجانی کورد لە تورکیا کرد پەیوەندی بە ھێزە کوردییەکانەوە بکەن لە سووریا. لەو ڕۆژەدا سێ ڕۆکێت لە ناو کۆبانی تەقینەوە و بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی ترس لە نێوان دانیشتوانەکەیدا. لە سەرەتای ھێرشەکەوە ٣٤ کەسی مەدەنی کوژرابوون، لە کاتێکدا ژمارەی ئاوارەکان گەیشتبووە ٦٠,٠٠٠ کەس. تا ٢١ی ئەیلوول، چەکدارانی [[داعش]] ٦٤ گوندیان داگیرکرد؛ ٣٩ چەکداری داعش و ٢٧ شەڕکەری کورد لە ٤٨ کاتژمێری ڕابردوودا کوژرابوون. ھێزە کوردییەکان لایەنی کەم ١٠٠ گوندیان لە دیوی سوریا چۆڵ کرد دوای ئەوەی چەکدارانی داعش ھێرشیان بۆ سەر گوندە کوردییەکان دەستپێکرد. ھێزەکانی داعش گەیشتنە ١٠ کیلۆمەتری شارەکە و بەردەوام بوون لە پێشڕەوی، شەڕەکان لە دەوروبەری باشوور و ڕۆژھەڵاتی کۆبانی چڕبوونەوە کە ١٣ کیلۆمەتر لە خودی شارەکەوە دوور بوون. ڕۆژی دواتر، وتەبێژێکی کورد ڕایگەیاند کە پێشڕەوییەکانی داعش لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە لە شەوی ڕابردوودا ڕاگیراوە. سەرەڕای ڕاگرتنی پێشڕەوییەکان، ھێزەکانی داعش ناوەندی شارەکەیان تۆپباران کرد و پێکدادانەکان لە دەوروبەری گوندی مۆجیک (نزیکەی ٦ کم لە ڕۆژئاوای کۆبانی) و گوندی عەلیشار (٧ کم لە ڕۆژھەڵاتی کۆبانی) بەردەوام بوون. لە ھەمان ڕۆژدا، [[نعمان کورتوولموش]] جێگری سەرۆک وەزیرانی تورکیا ڕای گەیاند، زیاتر لە ١٣٠,٠٠٠ [[کوردانی ڕۆژاوای کوردستان|کوردی سووریا]] لە سنوورەکانەوە بەرەو [[تورکیا]] ھەڵاتوون بۆ ڕزگاربوون لە پێشڕەوییە [[جیھاد]]ییەکانی [[داعش]]. لە ٢٤ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی داعش بەردەوام بوون لە پێشڕەوییەکانیان لە باشووری شارەکە. ئەمەش داعشی گەیاندە ٨ کیلۆمەتری باشووری کۆبانی، کە نزیکترین خاڵ بوو کە لە سەرەتای دەستپێکردنی ھێرشەکەوە لە ١٥ی ئەیلوول گەیشتبێتنە شارەکە. داعش تا ئەم کاتە ھێزەکانی لە [[کانتۆنی کۆبانی]] بۆ لانی کەم ٤,٠٠٠ کەس زیاد کردبوو. لەکاتی پێشڕەوییەکەدا، ھێزەکانی داعش گوندەکانی ڕوبەی و تەل غەزال و سایلۆکانی [[گەنم]]ی نزیکیان داگیرکرد. سەرەڕای ئەوەش، سەرچاوەیەکی داعش ئیدیعای کرد کە ھێزەکانیان چەند گوندێکیان لە ڕۆژئاوای کۆبانی داگیرکردووە. ھێڵی پێشەوەی شەڕ لە ڕۆژئاواوە گواسترایەوە بۆ کۆمەڵە گوندێک بە ناوی سفتەک، چونکە چەکدار و [[تانک]]ی زیاتری [[داعش]] بۆ ھێرشەکە لە ڕۆژی ڕابردوودا گەیشتبووەوە. بەیانی ڕۆژی دواتر، چەکدارانی داعش تەنها ٢ کیلۆمەتر دوور بوون و پێکدادانەکان بەردەوام بوون. تا ئەم خاڵە، داعش ٧٥ لە سەدی کانتۆنی کۆبانی کۆنترۆڵ کردبوو، لە کاتێکدا ھێزە کوردییەکان تەنها کۆنترۆڵی شاری [[کۆبانی]] و شارۆچکەی بچووکی شێرا و نزیکەی ١٥ گوندی دەوروبەریان لەدەستدا مابوو. لە ٢٦ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی داعش گردێکیان داگیرکرد کە شەڕکەرانی [[یەپەگە]] لەوێوە لە ڕۆژانی ڕابردوودا ھێرشیان دەکردە سەر، کە ١٠ کم لە ڕۆژاوای کۆبانی دوور بوو. ھەروەھا داعش گوندێکی لە نزیکەی ٧ کم لە ڕۆژھەڵاتی کۆبانی داگیرکرد. === ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان و گەمارۆدانی کۆبانی === لە ٢٧ی ئەیلوولدا، فڕۆکەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] بۆ یەکەمجار ناوچەکانی دەوروبەری کۆبانییان بۆردومان کرد و پێگەکانیان لە گوندی عەلیشار، کە ٤ کیلۆمەتر لە شارەکەوە دوورە و وەک ناوەندی فەرماندەیی و کۆنترۆڵ لەلایەن داعشەوە بەکاردەھێنرا، کردە ئامانج. سەرەڕای ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان بۆ سەر پێگەکانی پێشەوەی داعش، ئەوان ھێشتا توانییان دەست بکەن بە تۆپبارانکردنی شاری کۆبانی و چەند کەسێک بریندار بکەن. بڕوا وابوو کە دوودڵی سەرەتایی ئەمریکا بۆ ئەنجامدانی ھێرشی ئاسمانی بۆ ھاوکاریکردنی شارە کوردەکە، بەھۆی نەیاربوونی لەگەڵ [[تورکیا]] بووبێت، کە تورکیا شکستی [[کورد]]انی پێ باشتر بوو. تا ٢٨ی ئەیلوول، ١,٥٠٠ شەڕکەری کورد کە لە تورکیاوە هاتبوون، ھێزە کوردییەکان لە کۆبانی بەھێزتر کرد. ڕۆژی دواتر، ھێزەکانی داعش کە لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە نزیک دەبوونەوە، گەیشتنە ٥ کیلۆمەتری شارەکە، لە کاتێکدا کۆبانی بۆ دووەم ڕۆژ ڕووبەڕووی بۆردوومانی بەردەوام بووەوە. ڕۆژی دواتر، ھێزەکانی داعش کە لە ڕۆژهەڵاتەوە نزیک دەبوونەوە، بۆ ٢-٣ کیلۆمەتری کۆبانی پێشڕەوییان کرد. لە کاتی شەڕەکەدا، باس لەوە کرا کە کوردەکان دوو [[تانک]]ی [[داعش]]یان تێکشکاندووە. چەکدارانی داعش گوندی سفتەکیان لە ڕۆژئاوا داگیرکرد و بۆ ئەنجامدانی ھێرش بۆ سەر خودی کۆبانی بەکاریان ھێنا. گوندی کازیکانیش داگیرکرا. لە ١ی تشرینی یەکەمدا، ھێزەکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کۆبانی و لە بەرەی ڕۆژئاواوە پێشڕەوییان کرد، کە ھێزە کوردییەکان لێی پاشەکشەیان کردبوو. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی چەکدارانی داعش یەکێک لە دوا گوندەکانی دەوروبەری کۆبانی داگیر بکەن و بۆ دووری یەک کیلۆمەتر لە دەروازەی شارەکە نزیک ببنەوە. لەم کاتەدا شەڕکەرە کوردەکان لە کۆبانی پێگەکانی خۆیان بە فەردە لمی بەھێز دەکرد بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕی ماڵ بە ماڵ. تا ئێوارە، لە نێوان کەمییەکی زۆری چەکدا، ھێزە کوردییەکان لە دەوروبەری شارەکە پاشەکشەیان کرد و ھێزەکانی داعش بەردەوام بوون لە پێشڕەوی. کاتێک ھێزەکانی داعش چوونە ناو دەوروبەری کۆبانی، ھەندێک لە ئاوارەکان باسیان لە [[ئەشکەنجەدان]]، [[دەستدرێژی سێکسی]]، [[کوشتن]] و شێواندنی [[تەرم]]ەکان لەلایەن داعشەوە کرد. باس لەوە دەکرا کە چەکدارانی [[داعش]] سەری شەڕکەرە کوردەکانیان بڕیوە، لەنێویاندا [[ژن]]ان. تا ٢ی تشرینی یەکەم، ھێزەکانی داعش ٣٥٠ گوندیان لە کۆی ٣٥٤ گوندی دەوروبەری [[کۆبانی]] داگیرکردبوو، و تەنها چەند سەد مەترێک لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەکە جێگیر ببوون. لەو ڕۆژەدا پێکدادانی توند ڕوویدا و بووە ھۆی کوژرانی ٥٧ چەکداری داعش لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە، ھەروەھا فەرماندەیەکی عێراقی داعش و ھەشت چەکداری دیکە لە کەرتی باشوور کوژران. ڕۆژی دواتر، چەکدارانی داعش دەروازەکانی چوونەژوورەوە و چوونەدەروەی باشوور و ڕۆژھەڵاتی کۆبانییان کۆنترۆڵ کرد. ھەروەھا گردێکی ستراتیژی و تاوەرێکی [[ڕادیۆ]]ییان گرتبوو کە دەیڕوانییە سەر شارەکە. دواتر شەڕکەرێکی کورد ڕایگەیاند کە چەکدارانی [[داعش]] چوونەتە ناو ناوچە باشوورییەکانی ڕۆژاوای شارەکە و شەڕ بەردەوامە. ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] لایەنی کەم حەوت ھێرشی ئاسمانییان دژی ئامانجەکانی داعش لە دەوروبەری کۆبانی لە ماوەی پێنج ڕۆژدا تا ٢ی تشرینی یەکەم ئەنجامدا، کاتێک ئەمریکا هیچ ھێرشێکی ئەنجام نەدا، پێش ئەوەی باس لەوە بکرێت کە لە درەنگانی ٣ی تشرینی یەکەمدا ھێرشی زیاتریان ئەنجامداوە. لە شەوی ٣ لەسەر ٤ی تشرینی یەکەمدا، ھەوڵێکی داعش بۆ بڕینی ھێڵەکانی شارەکە تێکشکێنرا. ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان لە ٤ی تشرینی یەکەمدا بەردەوام بوون و لۆجستی، یەکەکان، پێگەکانی تۆپخانە و [[زرێپۆش]]ێکی گواستنەوەی سەربازی داعشیان کردە ئامانج. تا ئەم کاتە، شارەکە بە کردەیی چۆڵ ببوو، چونکە نزیکەی ھەموو دانیشتوانەکەی، جگە لە بەرگریکاران، بۆ [[تورکیا]] ھەڵاتبوون. دوایین ڕۆژنامەنووسی بیانیش لە ٤ی تشرینی یەکەمدا شارەکەی جێھێشت. بە گشتی نزیکەی ٩٠٪ی دانیشتووانی ناوچەکە چۆڵیان کردبوو. == سرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Siege of Kobanî}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سووریا|دەیەی ٢٠١٠|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:کۆبانی]] 8xv3oginulb2kfglxsgg5njs8phiqtk 1570501 1570500 2026-04-01T07:53:26Z 1silent scientist 51740 /* سرچاوەکان */ 1570501 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Siege of Kobane.svg|thumb|ئەو نەخشەیە نیشانی پەرەسەندنی گەمارۆدانی کۆبانێ دەدات]] '''گەمارۆی کۆبانی''' بە دەستی ھێزەکانی [[داعش]] لە [[١٦ی ئەیلوول]]ی ٢٠١٤ دەستی پێ کرد بە مەبەستی داگیرکردنی شاری [[کۆبانی]] کە لە ژێر کۆنترۆڵی ھێزەکانی [[یەپەگە]]دایە. ئەم شەڕە بووەتە ھۆی ئاوارە بوونی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەس لە خەڵکی شاری کۆبانی و گوندەکانی دەوروبەری بۆ خاکی [[تورکیا]]. یەکێ لە خاڵە گرنگەکانی ئەم شەڕە کە لە میدیاکانی دونیادا دەنگی دایەوە بەشداریی شەڕڤانانی ژن [[بوو]] لە شەڕەکەدا. بە سەرکردایەتی [[خەتتاب کوردستانی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەلعەرەبیە: ژنان پێشەنگی شەڕی دژی داعشن | ناونیشان = http://english.alarabiya.net/en/perspective/2014/10/14/Kurdish-woman-leads-fight-against-ISIS-in-Kobane-.html}}</ref> تا ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، داعش توانی ٣٥٠ گوند و شارۆچکەی کوردی لە دەوروبەری کۆبانی داگیر بکات، ئەمە‌ش بووە ھۆی دروستبوونی شەپۆلێکی ئاوارەبوونی نزیکەی ٣٠٠,٠٠٠ کورد کە لە سنوورەکانەوە بەرەو [[پارێزگای ڕحا]]ی [[تورکیا]] ھەڵاتن. تا کانوونی دووەمی ٢٠١٥، ژمارەکە بۆ ٤٠٠,٠٠٠ کەس بەرزبووەوە. [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) و ھەندێک لە لایەنەکانی [[سوپای سووریای ئازاد]] (لە ژێر ناوی ژووری ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکانی بڕووسکەی فورات)، [[پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و ھێرشە ئاسمانییەکانی [[ئەمریکا]] و سوپای وڵاتە عەرەبە ھاوپەیمانەکان دەستیان بە کۆنترۆڵکردنەوەی کۆبانی کرد. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، یەپەگە و ھاوپەیمانەکانی بە پاڵپشتی ھێرشە ئاسمانییە بەردەوامەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی ئەمریکا، دەستیان کرد بە کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە و [[داعش]]یان ناچار بە پاشەکشەیەکی بەردەوام کرد. شاری کۆبانی لە ٢٧ی کانوونی دووەم بە تەواوی کۆنترۆڵکرایەوە؛ بەڵام زۆربەی گوندەکانی دیکەی [[کانتۆنی کۆبانی]] لەژێر دەسەڵاتی داعشدا مابوونەوە. پاشان یەپەگە و ھاوپەیمانەکانی پێشڕەوی خێرایان لە گوندەکانی کۆبانی کرد و تا ٢ی شوبات داعش ٢٥ کم لە شاری کۆبانی پاشەکشەی کرد. تا کۆتایی نیسانی ٢٠١٥، داعش لە نزیکەی ھەموو ئەو گوندانەی لە کانتۆنەکەدا داگیری کردبوون وەدەرنرا، بەڵام کۆنترۆڵی چەند دەرزەن گوندێکی [[پارێزگای ڕەققە]]ی لە دەستدا مابوو. لە کۆتایی حوزەیرانی ٢٠١٥، داعش ھێرشێکی نوێی کردە سەر شارەکە و لایەنی کەم ٢٣٣ کەسی سڤیلی کوشت، بەڵام بە خێرایی تێکشکا و وەدەرنرا. جەنگی کۆبانی وەک وەرچەرخانێک لە شەڕی دژی دەوڵەتی ئیسلامی دادەنرا. گەمارۆکە لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە «ستالینگرادی کوردی» ناو دەبرا. == پێشینە == لەکاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]، [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ [[کۆبانی]]یان کۆنترۆڵ کرد. لەو کاتەوە شارەکە لەژێر دەسەڵاتی [[کورد]]دا بووە، لە کاتێکدا یەپەگە و سیاسییە کوردەکان سەربەخۆیی بۆ ئەو شوێنەی کە پێی دەڵێن «ڕۆژاڤا» پەیڕەو دەکەن. لە ئابی ٢٠١٣، [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامی]]، [[بەرەی نوسرە]]، [[ئەحراری شام]]، لیوای [[سووکوور شام]] و [[لیوای تەوحید]] ڕایان گەیاند کە گەمارۆی کۆبانی دەدەن. بەڵام لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ شەڕی ناوخۆیی لە نێوان گرووپەکاندا ڕوویدا و ھەندێکیان لەژێر ناوی [[بەرەی ڕزگاری ئیسلامیی فورات]] دەستیان کرد بە ھاوپەیمانی لەگەڵ [[یەپەگە]]. لە ئاداری ٢٠١٤، داعش شارۆچکەی سیڕین و چەندین شارۆچکە و گوندی دیکەی لە دەستی یەپەگە و بەرەی ڕزگاری ئیسلامی فورات دەرهێنا. پێکدادانەکان تا ئایار بەردەوام بوون. لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٤، شارەکە و گوندەکانی دەوروبەری کەوتنە ژێر ھێرشی [[داعش]]. === پێشڕەوییەکانی داعش === لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤، داعش ھێرشێکی بەرفراوانی بۆ داگیرکردنی [[کانتۆنی کۆبانی]] و شاری کۆبانی دەستپێکرد و چوونە ناو ئەو گوندانەی کە لە سنوورە ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتییەکانی کانتۆنەکەدا بوون. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤، دوای کۆنترۆڵکردنی پردێکی ستراتیژی لەسەر ڕووباری [[فورات]] لە ١٦ی ئەیلوولدا، داعش ھێرشێکی گەورەی بە بەکارهێنانی [[تانک]]، [[ڕۆکێت]] و تۆپخانە بەرەو [[کۆبانی]] دەستپێکرد و لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا ٢١ گوندی داگیرکرد. ئەم پێشڕەوییە وایکرد کۆبانی لەلایەن ھێزەکانی [[داعش]]ەوە گەمارۆ بدرێت، ھەروەھا شەڕکەرە ماوەکانی [[سوپای سووریای ئازاد]]ی لە باشووری ڕۆژاوای کانتۆنی کۆبانی ناچار کرد پاشەکشە بەرەو شاری کۆبانی بکەن. دوای دوو ڕۆژ، داعش ٣٩ گوندی دیکەی داگیرکرد و ھێزەکانی گەیاندە ٢٠ کیلۆمەتری کۆبانی. ٤٥,٠٠٠ ئاوارە لە ترسی دەسەڵاتی داعش لە ناوچەکە پەڕینەوە بۆ [[تورکیا]]، لە کاتێکدا ژمارەیەک ئاوارە لە سنوورەکان ڕاگیران و لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە فەرمانیان پێکرا بگەڕێنەوە بۆ کۆبانی. دانیشتوانی ١٠٠ گوند دوای کەوتنە ژێر تۆپبارانی بەردەوام چۆڵکران و بەھۆی بەردەوامی پێشڕەوییەکانی داعشەوە دەیان کەسی مەدەنی و شەڕکەری [[یەپەگە]] کوژران. لە ٢٠ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی [[داعش]] دوای داگیرکردنی سێ گوندی دیکە، گەیشتنە ١٥ کیلۆمەتری شاری کۆبانی و دەستیان کرد بە تۆپبارانکردنی ئەو ناوچانەی کە کەمتر لە ١٠ کیلۆمەتر لە شارەکەوە دوور بوون. لە ھەمان کاتدا، زیاتر لە ٣٠٠ شەڕکەری کورد وەک ھێزی پشتیوانی لە [[تورکیا]]وە گەیشتنە کۆبانی. [[موراد قەرەیلان]]، بەرپرسی باڵای [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) داوای لە گەنجانی کورد لە تورکیا کرد پەیوەندی بە ھێزە کوردییەکانەوە بکەن لە سووریا. لەو ڕۆژەدا سێ ڕۆکێت لە ناو کۆبانی تەقینەوە و بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی ترس لە نێوان دانیشتوانەکەیدا. لە سەرەتای ھێرشەکەوە ٣٤ کەسی مەدەنی کوژرابوون، لە کاتێکدا ژمارەی ئاوارەکان گەیشتبووە ٦٠,٠٠٠ کەس. تا ٢١ی ئەیلوول، چەکدارانی [[داعش]] ٦٤ گوندیان داگیرکرد؛ ٣٩ چەکداری داعش و ٢٧ شەڕکەری کورد لە ٤٨ کاتژمێری ڕابردوودا کوژرابوون. ھێزە کوردییەکان لایەنی کەم ١٠٠ گوندیان لە دیوی سوریا چۆڵ کرد دوای ئەوەی چەکدارانی داعش ھێرشیان بۆ سەر گوندە کوردییەکان دەستپێکرد. ھێزەکانی داعش گەیشتنە ١٠ کیلۆمەتری شارەکە و بەردەوام بوون لە پێشڕەوی، شەڕەکان لە دەوروبەری باشوور و ڕۆژھەڵاتی کۆبانی چڕبوونەوە کە ١٣ کیلۆمەتر لە خودی شارەکەوە دوور بوون. ڕۆژی دواتر، وتەبێژێکی کورد ڕایگەیاند کە پێشڕەوییەکانی داعش لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە لە شەوی ڕابردوودا ڕاگیراوە. سەرەڕای ڕاگرتنی پێشڕەوییەکان، ھێزەکانی داعش ناوەندی شارەکەیان تۆپباران کرد و پێکدادانەکان لە دەوروبەری گوندی مۆجیک (نزیکەی ٦ کم لە ڕۆژئاوای کۆبانی) و گوندی عەلیشار (٧ کم لە ڕۆژھەڵاتی کۆبانی) بەردەوام بوون. لە ھەمان ڕۆژدا، [[نعمان کورتوولموش]] جێگری سەرۆک وەزیرانی تورکیا ڕای گەیاند، زیاتر لە ١٣٠,٠٠٠ [[کوردانی ڕۆژاوای کوردستان|کوردی سووریا]] لە سنوورەکانەوە بەرەو [[تورکیا]] ھەڵاتوون بۆ ڕزگاربوون لە پێشڕەوییە [[جیھاد]]ییەکانی [[داعش]]. لە ٢٤ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی داعش بەردەوام بوون لە پێشڕەوییەکانیان لە باشووری شارەکە. ئەمەش داعشی گەیاندە ٨ کیلۆمەتری باشووری کۆبانی، کە نزیکترین خاڵ بوو کە لە سەرەتای دەستپێکردنی ھێرشەکەوە لە ١٥ی ئەیلوول گەیشتبێتنە شارەکە. داعش تا ئەم کاتە ھێزەکانی لە [[کانتۆنی کۆبانی]] بۆ لانی کەم ٤,٠٠٠ کەس زیاد کردبوو. لەکاتی پێشڕەوییەکەدا، ھێزەکانی داعش گوندەکانی ڕوبەی و تەل غەزال و سایلۆکانی [[گەنم]]ی نزیکیان داگیرکرد. سەرەڕای ئەوەش، سەرچاوەیەکی داعش ئیدیعای کرد کە ھێزەکانیان چەند گوندێکیان لە ڕۆژئاوای کۆبانی داگیرکردووە. ھێڵی پێشەوەی شەڕ لە ڕۆژئاواوە گواسترایەوە بۆ کۆمەڵە گوندێک بە ناوی سفتەک، چونکە چەکدار و [[تانک]]ی زیاتری [[داعش]] بۆ ھێرشەکە لە ڕۆژی ڕابردوودا گەیشتبووەوە. بەیانی ڕۆژی دواتر، چەکدارانی داعش تەنها ٢ کیلۆمەتر دوور بوون و پێکدادانەکان بەردەوام بوون. تا ئەم خاڵە، داعش ٧٥ لە سەدی کانتۆنی کۆبانی کۆنترۆڵ کردبوو، لە کاتێکدا ھێزە کوردییەکان تەنها کۆنترۆڵی شاری [[کۆبانی]] و شارۆچکەی بچووکی شێرا و نزیکەی ١٥ گوندی دەوروبەریان لەدەستدا مابوو. لە ٢٦ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی داعش گردێکیان داگیرکرد کە شەڕکەرانی [[یەپەگە]] لەوێوە لە ڕۆژانی ڕابردوودا ھێرشیان دەکردە سەر، کە ١٠ کم لە ڕۆژاوای کۆبانی دوور بوو. ھەروەھا داعش گوندێکی لە نزیکەی ٧ کم لە ڕۆژھەڵاتی کۆبانی داگیرکرد. === ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان و گەمارۆدانی کۆبانی === لە ٢٧ی ئەیلوولدا، فڕۆکەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] بۆ یەکەمجار ناوچەکانی دەوروبەری کۆبانییان بۆردومان کرد و پێگەکانیان لە گوندی عەلیشار، کە ٤ کیلۆمەتر لە شارەکەوە دوورە و وەک ناوەندی فەرماندەیی و کۆنترۆڵ لەلایەن داعشەوە بەکاردەھێنرا، کردە ئامانج. سەرەڕای ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان بۆ سەر پێگەکانی پێشەوەی داعش، ئەوان ھێشتا توانییان دەست بکەن بە تۆپبارانکردنی شاری کۆبانی و چەند کەسێک بریندار بکەن. بڕوا وابوو کە دوودڵی سەرەتایی ئەمریکا بۆ ئەنجامدانی ھێرشی ئاسمانی بۆ ھاوکاریکردنی شارە کوردەکە، بەھۆی نەیاربوونی لەگەڵ [[تورکیا]] بووبێت، کە تورکیا شکستی [[کورد]]انی پێ باشتر بوو. تا ٢٨ی ئەیلوول، ١,٥٠٠ شەڕکەری کورد کە لە تورکیاوە هاتبوون، ھێزە کوردییەکان لە کۆبانی بەھێزتر کرد. ڕۆژی دواتر، ھێزەکانی داعش کە لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە نزیک دەبوونەوە، گەیشتنە ٥ کیلۆمەتری شارەکە، لە کاتێکدا کۆبانی بۆ دووەم ڕۆژ ڕووبەڕووی بۆردوومانی بەردەوام بووەوە. ڕۆژی دواتر، ھێزەکانی داعش کە لە ڕۆژهەڵاتەوە نزیک دەبوونەوە، بۆ ٢-٣ کیلۆمەتری کۆبانی پێشڕەوییان کرد. لە کاتی شەڕەکەدا، باس لەوە کرا کە کوردەکان دوو [[تانک]]ی [[داعش]]یان تێکشکاندووە. چەکدارانی داعش گوندی سفتەکیان لە ڕۆژئاوا داگیرکرد و بۆ ئەنجامدانی ھێرش بۆ سەر خودی کۆبانی بەکاریان ھێنا. گوندی کازیکانیش داگیرکرا. لە ١ی تشرینی یەکەمدا، ھێزەکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کۆبانی و لە بەرەی ڕۆژئاواوە پێشڕەوییان کرد، کە ھێزە کوردییەکان لێی پاشەکشەیان کردبوو. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی چەکدارانی داعش یەکێک لە دوا گوندەکانی دەوروبەری کۆبانی داگیر بکەن و بۆ دووری یەک کیلۆمەتر لە دەروازەی شارەکە نزیک ببنەوە. لەم کاتەدا شەڕکەرە کوردەکان لە کۆبانی پێگەکانی خۆیان بە فەردە لمی بەھێز دەکرد بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕی ماڵ بە ماڵ. تا ئێوارە، لە نێوان کەمییەکی زۆری چەکدا، ھێزە کوردییەکان لە دەوروبەری شارەکە پاشەکشەیان کرد و ھێزەکانی داعش بەردەوام بوون لە پێشڕەوی. کاتێک ھێزەکانی داعش چوونە ناو دەوروبەری کۆبانی، ھەندێک لە ئاوارەکان باسیان لە [[ئەشکەنجەدان]]، [[دەستدرێژی سێکسی]]، [[کوشتن]] و شێواندنی [[تەرم]]ەکان لەلایەن داعشەوە کرد. باس لەوە دەکرا کە چەکدارانی [[داعش]] سەری شەڕکەرە کوردەکانیان بڕیوە، لەنێویاندا [[ژن]]ان. تا ٢ی تشرینی یەکەم، ھێزەکانی داعش ٣٥٠ گوندیان لە کۆی ٣٥٤ گوندی دەوروبەری [[کۆبانی]] داگیرکردبوو، و تەنها چەند سەد مەترێک لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەکە جێگیر ببوون. لەو ڕۆژەدا پێکدادانی توند ڕوویدا و بووە ھۆی کوژرانی ٥٧ چەکداری داعش لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە، ھەروەھا فەرماندەیەکی عێراقی داعش و ھەشت چەکداری دیکە لە کەرتی باشوور کوژران. ڕۆژی دواتر، چەکدارانی داعش دەروازەکانی چوونەژوورەوە و چوونەدەروەی باشوور و ڕۆژھەڵاتی کۆبانییان کۆنترۆڵ کرد. ھەروەھا گردێکی ستراتیژی و تاوەرێکی [[ڕادیۆ]]ییان گرتبوو کە دەیڕوانییە سەر شارەکە. دواتر شەڕکەرێکی کورد ڕایگەیاند کە چەکدارانی [[داعش]] چوونەتە ناو ناوچە باشوورییەکانی ڕۆژاوای شارەکە و شەڕ بەردەوامە. ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] لایەنی کەم حەوت ھێرشی ئاسمانییان دژی ئامانجەکانی داعش لە دەوروبەری کۆبانی لە ماوەی پێنج ڕۆژدا تا ٢ی تشرینی یەکەم ئەنجامدا، کاتێک ئەمریکا هیچ ھێرشێکی ئەنجام نەدا، پێش ئەوەی باس لەوە بکرێت کە لە درەنگانی ٣ی تشرینی یەکەمدا ھێرشی زیاتریان ئەنجامداوە. لە شەوی ٣ لەسەر ٤ی تشرینی یەکەمدا، ھەوڵێکی داعش بۆ بڕینی ھێڵەکانی شارەکە تێکشکێنرا. ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان لە ٤ی تشرینی یەکەمدا بەردەوام بوون و لۆجستی، یەکەکان، پێگەکانی تۆپخانە و [[زرێپۆش]]ێکی گواستنەوەی سەربازی داعشیان کردە ئامانج. تا ئەم کاتە، شارەکە بە کردەیی چۆڵ ببوو، چونکە نزیکەی ھەموو دانیشتوانەکەی، جگە لە بەرگریکاران، بۆ [[تورکیا]] ھەڵاتبوون. دوایین ڕۆژنامەنووسی بیانیش لە ٤ی تشرینی یەکەمدا شارەکەی جێھێشت. بە گشتی نزیکەی ٩٠٪ی دانیشتووانی ناوچەکە چۆڵیان کردبوو. == سرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Siege of Kobanî}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سووریا|دەیەی ٢٠١٠|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:کۆبانی]] 0tffs71c3jfu2g0vpzox9x91ag5d5s1 0 129855 1570483 1469357 2026-04-01T01:10:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570483 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} {{خاوێنکردن}} {{Infobox settlement |name = پۆرتلاند، ئۆریگۆن |official_name = شاری پۆرتلاند |settlement_type = [[شار]] |nickname = <!-- do not add nicknames without reviewing discussion on talk page first --> "Rose City"; "Stumptown"; "[[PDX (disambiguation)|PDX]]"; see [[Nicknames of Portland, Oregon]] for a complete list. |image_skyline = PDX, Oregon collage.png |imagesize = 300px |image_caption = <small>Clockwise from top: [[Downtown Portland]] viewed from east bank of the [[Willamette River]]; the [[Wells Fargo Center (Portland, Oregon)|Wells Fargo Center]]; [[Portland Aerial Tram]] and [[Mount Hood]]; [[Jackson Tower]] and [[Fox Tower]] viewed from [[Pioneer Courthouse Square]]; [[St. Johns Bridge]]; [[United States National Bank Building|U.S. National Bank Building]]</small> |image_flag = Flag of Portland, Oregon.svg |image_seal = Seal of Portland, Oregon.svg |image_map = Multnomah County Oregon Incorporated and Unincorporated areas Portland Highlighted.svg |map_caption = Location of Portland in [[Multnomah County, Oregon|Multnomah County]] and the state of [[Oregon]] |pushpin_map = ئەمریکا |pushpin_map_caption = شوێنی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] |subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Oregon|Counties]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] |subdivision_name1 = [[ئۆریگۆن]] |subdivision_name2 = [[Multnomah County, Oregon|Multnomah]], [[Washington County, Oregon|Washington]], [[Clackamas County, Oregon|Clackamas]] |government_type = [[City commission government|Commission]] |leader_title = Mayor |leader_name = [[Charlie Hales]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999|سەردێڕ=Elected Officials|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ساڵ=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=City of Portland, Oregon|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٠٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830051921/http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999|url-status=dead}}</ref> ([[Democratic Party (United States)|D]]) |leader_title1 = Commissioners |leader_name1 = [[Steve Novick]]<br />[[Dan Saltzman]]<br />[[Nick Fish]]<br />[[Amanda Fritz]] |leader_title2 = Auditor |leader_name2 = Mary Hull Caballero |established_title = [[Municipal corporation|Founded]] |established_title2 = [[Municipal corporation|Incorporated]] |established_date = 1845 |established_date2 = February 8, 1851 |named_for = [[Portland, Maine]]<ref name="naosum.org"/> <!-- Area --> |unit_pref = Imperial |area_footnotes = <ref name="Gazetteer files"/> |area_magnitude = |area_total_km2 = 376 |area_land_km2 = 346 |area_water_km2 = 30 |area_total_sq_mi = 145 |area_land_sq_mi = 133 |area_water_sq_mi = 12 <!-- Population --> |population_as_of = [[2010 United States Census|2010]] |population_est = 632309 |pop_est_as_of = 2015 |pop_est_footnotes = <ref name="2015 Pop Estimate">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population Estimates|ناونیشان=http://www.census.gov/popest/data/cities/totals/2015/SUB-EST2015-3.html|بڵاوکەرەوە=[[United States Census Bureau]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161019182931/https://www.census.gov/popest/data/cities/totals/2015/SUB-EST2015-3.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |population_footnotes = <ref name="FactFinder">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=American FactFinder|ناونیشان=http://factfinder2.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml|بڵاوکەرەوە=[[United States Census Bureau]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> |population_total = 583776 |population_rank = US: [[List of United States cities by population|26th]] |population_density_km2 = 1689.2 |population_density_sq_mi = 4375.1 |population_urban = 1,849,898 (US: [[List of United States urban areas|24th]]) |population_metro = 2,389,228 (US: [[List of Metropolitan Statistical Areas|23rd]]) |population_blank2_title = [[Combined Statistical Area|CSA]] |population_blank2 = 3,110,906 (US: [[Combined Statistical Area|18th]]) |population_demonym = Portlander |timezone = [[Pacific Standard Time Zone|PST]] |utc_offset = -8 |timezone_DST = [[Pacific Daylight Time|PDT]] |utc_offset_DST = -7 |postal_code_type = [[ZIP code]]s |postal_code = 97086-97299 |area_code = [[Area codes 503 and 971|503 and 971]] |latd= 45 |latm= 31 |lats= 12 |latNS=N |longd= 122 |longm= 40 |longs= 55 |longEW=W |coordinates_display = title |coordinates_type = type:city(568380)_region:US-OR_source:gnis-1136645 |elevation_ft = 50 |elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_m = 15.2 |elevation_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_max_footnotes = <ref>The highest elevation is at 9936 NW Wind Ridge Dr., {{coord|45.55873|-122.77854|type:landmark_region:US-OR_elevation:390|name=Portland highest elevation}}. {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.portlandoregon.gov/bps/article/51672|سەردێڕ=City of Portland Urban Services Area|ئیش=Bureau of Planning and Sustainability|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> |elevation_max_m = |elevation_max_ft = 1188 |elevation_max_point = |elevation_max_rank = |elevation_min_footnotes = <ref>The lowest elevation historically occurred at low water on January 17, 1937 at the confluence of the Columbia and Willamette Rivers {{coord|45.65096|-122.76289|type:landmark_region:US-OR_elevation:-0.3|name=Portland lowest elevation}}. {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان = http://water.weather.gov/ahps2/hydrograph.php?wfo=pqr&gage=vapw1&hydro_type=0 |سەردێڕ = Advanced Hydrologic Prediction Service: Portland: Columbia River at Vancouver |وێبگە = Water.weather.gov |ڕێکەوتی سەردان = ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئایاری ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20130511105309/http://water.weather.gov/ahps2/hydrograph.php?wfo=pqr&gage=vapw1&hydro_type=0 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |elevation_min_m = |elevation_min_ft = 0.62 |elevation_min_point = |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 41-59000 |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 1136645<ref name="GR3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://geonames.usgs.gov|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=US Board on Geographic Names|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]]|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> |website = {{URL|http://www.portlandoregon.gov}} |footnotes = }} '''پۆرتلاند''' (بە [[ئینگلیزی]]: Portland) گەورەترین شاری ویلایەتی [[ئۆریگۆن]]ە. شارەکە کەوتۆتە نێو(دەشتی ویڵامێتی) لە ساڵی ٢٠١٥دا دانیشتوانی شارەکە ٦٣٢.٣٠٩ ھەزار کەس بووە. ==سەرجاوە== [https://en.wikipedia.org/wiki/Portland,_Oregon ویکیپیدیای ئینگلیزی] === پەراوێز === == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Portland, Oregon}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|شارەکان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شارەکانی ئۆریگۆن]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٥]] 790xb0xs93fsmmv4r93lu7zbtxjzlry 4 130876 1570460 1467568 2026-03-31T20:14:44Z Ari Qasm 57423 1570460 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {{سەری وتارە باشەکان}} {| | width="70%" style="padding:1em 1em 1em 1em; border:1px solid #999999; background-color:#ececec" valign="top"| <span style="font-size:16pt">وتارە باشەکانی ویکیپیدیا</span>{{Break}} [[پەڕگە:Cscr-featured2.svg|ڕاست|60px]] '''وتاری باش''' (وب) وتارێکە کە کوالیتییەکی بەرزی ھەیە و گوێڕایەڵی زۆربەی یاساکانی ویکیپیدیای کردووە، بەڵام ھێشتا وەک وتاری ھەڵبژێردراو بەسوود نییە. وتارە باشەکان لەگەڵ [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکانی وتاری باش|سیاسەتەکانی وتاری باش دەگونجێن]] و بە سەرکەوتووی [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش|پاڵێوراوە]]. ئەم وتارانە بە شێوازێکی باش نووسراون و زانیاری بەسوود و پوخت و ڕاست لەخۆدەگرن و وێنەی تێدا بەکارھاتووە و ڕاچاوی خاڵبەندی کراوە و ھەڵەی ڕێزمانی کەم یاخود ھیچی تێدانییە. وتارە باشەکان دەتواندرێت [[ویکیپیدیا:ھەڵسەنگاندنەوەی وتاری باش|دووبارە ھەڵبسەنگێندرێنەوە]] و ناسناوی وتاری باشیان لێ بسەندرێتەوە ئەگەر ھاتو یەکێک لە مافە گرنگەکانی ویکیپیدیای پێشێلکرد، یاخود ئەگەر بەکارھێنەر بەبێ ئەوەی ڕای بەکارھێنەرانیتر وەربگرن ڕاستەوخۆ وتارێک بە وتاری باش دیاری بکات. ھەندێک جار ئەگەر بەکارھێنەرانی تریش وتارەکە بە شیاو بزانن بۆ وتاری باش بەڵام سەرچاوەی کەم بوو وە زانیاری گومانلێکراوی تێدابوو پێوستە باجی وتاری باشی نەدرێتێ تاکو بەدواداچوون دەکرێت و ھەڵەکان ڕاست دەکرێنەوە و سەرچاوە زیاد دەکرێت. ویکیپیدیا وتارێک کە لە لایەنێکی سێیەمەوە پشتڕاست نەکرابێتەوە بە شیاو نازانێت، واتە ئەگەر وتارێک تەنھا لەسەر قسەی خۆت نووسرابێت ئەگەری سڕانەوەی دەبێت و ھەرگیز نابێت وەک وتاری باش دیاری بکرێت. لە ویکیپیدیای کوردی ناوەندی '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' وتار بوونی ھەیە و '''{{ژمارەی وتارەکان لە پۆلدا|وتارە باشەکان}}''' لەوان وتاری باشن. {{پەڕەیەک بە ھەڵکەوت لە پۆلدا|وتارە باشەکان|text=وتارێکی باش بە ھەڵکەوت}} | valign="top" style="padding:1em; border:1px solid #999999; background-color:#ececec" | {{قەدبڕ|وپ:وب}} {{ناوەڕۆکەکان/وتاری باش}} |- | colspan=2 width="100%" style="padding:.2em 1em.2em 1em; border:1px solid #999999; background-color:#ececec" valign="top" align="center"| <div style="font-size:14pt;text-align:center">ناوەڕۆکەکان</div><div style="font-size:11pt;text-align:center;"> [[#کەسایەتییەکان|کەسایەتییەکان]]{{•}} [[#ھونەرەکان|ھونەرەکان]]{{•}} [[#کات بەسەربردن|کات بەسەربردن]]{{•}} [[#بازرگانی و ئابووری|بازرگانی و ئابووری]]{{•}} [[#کیمیا و فیزیک|کیمیا و فیزیک]]{{•}} [[#کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت|کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت]]{{•}} [[#دیجیتاڵ|دیجیتاڵ]]{{•}} [[#کوولتور و کۆمەڵناسی|کولتوور و کۆمەڵناسی]]{{•}} [[#پەروەردە|پەروەردە]]{{•}} [[#ئەندازیاری و تەکنۆلۆژیا|ئەندازیاری و تەکنۆلۆژیا]]{{•}} [[#خواردن و خواردنەوە|خواردن و خواردنەوە]]{{•}} [[#جوگرافیا و ناوچەکان|جوگرافیا و ناوچەکان]]{{•}} [[#زەویناسی و جیۆلۆجی|زەویناسی و جیۆلۆجی]]{{•}} [[#تەندروستی و دەرمان|تەندروستی و دەرمان]]{{•}} [[#مێژوو|مێژوو]]{{•}} [[#زمانەکان|زمانەکان]]{{•}} [[#یاسا|یاسا]]{{•}} [[#ئۆڵۆمپییەکان|ئۆڵۆمپییەکان]]{{•}} [[#میدیاکان|میدیاکان]]{{•}} [[#مۆسیقا و ھونەرمەندان|مۆسیقا و ھونەرمەندان]]{{•}} [[#فەلسەفە|فەلسەفە]]{{•}} [[#بۆشاییی ئاسمان و ئەستێرەناسی|بۆشاییی ئاسمان و ئەستێرەناسی]]{{•}} [[#ڕێکخراوەکان|ڕێکخراوەکان]] {{•}} [[#سیاسەت|سیاسەت]]{{•}} [[#ئایین|ئایین]]{{•}} [[#وەرزش|وەرزش]]{{•}} [[#گوستنەوە|گواستنەوە]]{{•}} [[#کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]]{{•}} [[#شەڕکردن|شەڕکردن]]{{•}} [[#ئاژەڵ و ڕوەکەکان|ئاژەڵ و ڕوەکەکان]] </div> |- | colspan=2 width="100%" style="padding:.2em 1em.2em 1em; border:1px solid #999999; background-color:#ececec"| ==کەسایەتییەکان== {{Div col|cols=2}} * [[شینچی کودۆ]] * [[ئەحمەد کایا]] {{Div col end}} ==ھونەرەکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} === مۆسیقا === ==== گۆرانییەکان ==== {{Div col|cols=2}} * [[لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)]] {{Div col end}} ==== ئەلبومەکان ==== {{Div col|cols=2}} * [[دەرگا کراوەکە]] * [[کەوتوو]] {{Div col end}} ==کات بەسەربردن== {{Div col|cols=2}} *[[کشومات]] {{Div col end}} ==بازرگانی و ئابووری== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==کیمیا و فیزیک== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==فیلم، زنجیرە و ئەنیمەیشنەکان== {{Div col|cols=2}} * [[ئەی دڵ دژوارە]] * [[دەستپێک (فیلم)|دەستپێک]] * [[کۆتاییی دونیای نەفرەتی]] * [[بریکار کارتەر (فیلم)|بریکار کارتەر]] {{Div col end}} ==کولتوور و کۆمەڵناسی== {{Div col|cols=2}} *[[بزاڤی ژینگەیی]] {{Div col end}} ==پەروەردە== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ئەندازیاری و تەکنۆلۆژیا== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==خواردن و خواردنەوە== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==جوگرافیا و ناوچەکان== {{Div col|cols=2}} * [[کوردستان]] {{Div col end}} ===جوگرافیای مێژوویی=== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==تەندروستی و دەرمان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==زەویناسی و جیۆلۆجی== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==مێژوو== {{Div col|cols=2}} *[[لەشکرکێشیی ماد و بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری]] *[[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان]] {{Div col end}} ==زمانەکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==یاسا== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ئۆڵۆمپییەکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==میدیاکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==مۆسیقا و ھونەرمەندان== {{Div col|cols=2}} * [[ئێمیلی دیکینسۆن]] {{Div col end}} ==فەلسەفە== {{Div col|cols=2}} * [[ھیچخوازی]] {{Div col end}} ==بۆشاییی ئاسمان و ئەستێرەناسی== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ڕێکخراوەکان== {{Div col|cols=2}} * [[ڕێکخراوەی ڕاسان]] {{Div col end}} ==سیاسەت== * [[کەمالیزم]] {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ئایین== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==وەرزش== {{Div col|cols=2}} * [[مارتا]] * [[جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا]] {{Div col end}} ==گواستنەوە== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==کایەی ڤیدیۆیی== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==شەڕکردن== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ئاژەڵ و ڕوەکەکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} kfgojzfxtrabigvem4x64cayf65tafc 0 135663 1570499 1559558 2026-04-01T07:41:01Z Amhmr 73454 1570499 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =نادر شا ئەفشار | image =Contemporary portrait of Nader Shah. Artist unknown, created in ca. 1740 in Iran (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_name =نادر قولی بەگ | birth_date =٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٦٨٨ | birth_place =[[خۆراسان]]، [[سەفەوییەکان]] | death_date =حوزەیرانی ١٧٤٧ (تەمەن ٥٨ ساڵ) | death_place =لە فەتحاباد | other_names =ناپلیۆنی فارس، نادر خان | occupation =شای [[ئێران]] | years_active = | known_for =دروستکردنەوەی دەوڵەتی [[ئێران]] | notable_works =داگیرکردنی [[ئاسیای ناوەڕاست]]، [[قەفقاز]]، [[خۆراسان]]، [[هیندستان]] و [[عێراق]] |native_name_lang=fa|native_name=نادرشاه افشار}} '''نادر شا''' یان '''نادر قولی بەگ''' ({{Langx|fa|text=نادرقلی‌بگ}}) شاییەکی مەزنی [[ئێران]] بوو و توانی دەوڵەتی [[ئێران]] دروست بکاتەوە، لە ئەنجامدا [[ئیمپراتۆریەتیی هۆتاکی]] تێکشکاند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Nadir Shah {{!}} Biography, Empire, & Peacock Throne {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Nadir-Shah |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Nader Shah, du général au souverain perse (1/2) |ناونیشان=https://www.lesclesdumoyenorient.com/Nader-Shah-du-general-au-souverain-perse-1-2.html |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.lesclesdumoyenorient.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paşa|یەکەم=Ahmet Cevdet|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=oaopAAAAYAAJ&pg=PA381&dq=%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%87+%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjW9uuTzp-PAxUGBdsEHcsUN3E4FBDoAXoECAcQAw#v=onepage&q=%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1&f=false|سەردێڕ=تاريخ جودت|ڕێکەوت=١٨٩٠|بڵاوکەرەوە=مطبعة جريدة بيروت،|پەڕەکان=٧٣|زمان=ar}}</ref> دەوڵەتەکەی نادر شا ناوی لە هۆزەکەی هاتووە کە [[خانەدانی ئەفشاری|ئەفشار]] بوو، [[خانەدانی ئەفشاری|ئەفشار]] بە نەژاد کورد بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/APracticalKurdishGrammar/page/n6/mode/1up|سەردێڕ=A practical kurdish grammar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Voyage dans la Cilicie et dans les montagnes du Taurus : exécuté pendant les années 1851-1853...|ناونیشان=https://archive.org/details/voyagedanslacili00lang/page/131/mode/1up|پەڕەکان=٢٣ و ١٣١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=نادر صاحقبران|پەڕەکان=٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Travels in Little-known Parts of Asia Minor|پەڕەکان=٩٦}}</ref> == لە ناو شیعری کوردی == نادر شا زۆر کات لە نێو شیعری کوردی لەگەڵ [[کەریم خانی زەند|کەریم خان]] و [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەڵاحەددین]] باس کراوە و بە کورد دانراوە. === دیوانی لوتفی === <blockquote>دڵە تۆ دائیم بۆچ وا بێ هۆشی بۆ چی عەوداڵی بۆچ تێ ئەکۆشی بۆ چی ڕەنگەکەت دائیم وا زەردە بۆ چی دەروونت وا پڕ لە دەردە بۆ چی شێواوی بۆچ پەشۆکاوی وەک گوڵی بێ ئاو هەڵبزرکاوی بۆ چی وێڵ بویتە لە دەشت و کۆسار بۆچ ڕۆژی ڕوونت بۆتە شەوی تار بۆ چی بۆ تەماع وا هەر بەتاوی بۆچ وا گێژ و وێژ شێت و شێواوی بۆچ سەیرێ ناکەی لە ئەرز و ئاسمان بۆچ فکرێ ناکەی لە کەون و مەکان بۆچ ئەوەن خەریک نیعمەتی دونیای بۆچ ئەوەن موشتاق بازاڕی فەنای بۆچ ئەوەن ئومێد سەمەری دونیای بۆچ ئەوەن دائیم لە ڕەج و جەفای چاوت هەڵبڕە سەیری دونیا کە سەیری کردەوەی زاتی خودا کە هەرچی کە هەیە لە زۆر هەتا کەم گشتی ڕا ئەکا لە بوون بۆ عەدەم هەرچی کۆ ئەکەی بۆ بەجیمانە حەسرەتە بۆ تۆ ماڵت وێرانە دڵە سەیری کە ئاساری قەدیم لەمەو پێش شاهان وزەرا و نەدیم کوا سەلاحەدین خاوەن ڕوتبە و شان کوانێ نادر شاهـ کوانێ کەریم خان کوا ئەسەفەندیار چی لێهات ڕوستەم کوا ئەفراسیاب کوا سفرەی حاتەم کوانی کەیخوسرەو کوانی کەیقوباد کوا ناڵەی مەجنوون کوا سۆزی فەرهاد کوا جێگە و ڕێگە کوا خان و مانیان کوانێ خزمەتکار کوا ئاش و نانیان یەک یەک ئەجەل بە بەر پاڵی دان بۆ ژێر ئەم خاکە ڕەوانە کران غەم و خەفەتی زۆریان جێماوە لە هەر دوو دونیا ماڵیان ڕووخاوە هەتا هەژاری فیکری خوات زۆرە لەبەر کە کەوا ڕەشە یا بۆرە نانت گەر وشکە و ئەگەر شۆربایە ئەمەش چەن ڕۆژە ڕوو لە فەنایە شوکری خودا کە بە ڕۆژ و بە شەو بۆ ماڵی دونیا مەکە شین و کەو لوتفی ڕجا کە هەتاکوو ماوی چەندی کرژ ئەکرێ ئەتوو هەر خاوی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=دڵە تۆ دائیم بۆچ وا بێ هۆشی کوا سەلاحەدین |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/6305?h=%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%20%D8%B4%D8%A7 |وێبگە=ڤەژین}}</ref></blockquote> === دیوانی زێوەر === <blockquote>سەلاحەدین سوڵتان، کەریم خان شاهی ئێران نادر شاهی حوکمڕان، هاتەوە یادی کوردان ئازادیمان داوا کرد، سەربەستیمان پەیا کرد ئۆردووی کوردمان ئینشا کرد ئۆردووی خاکی کوردستان، هەر یەکە شێری مەیدان پڵنگی دەشت و کێوان لە حیمایەی خودا دان ئازادیمان داوا کرد، سەربەستیمان بەرپاکرد ئۆردووی کوردمان ئینشا کرد بۆداق بەگی شێر ئەفگەن، سەلیم بەگی ڕووبیتەن دلێرانی سەف شکەن، هاتەوە یادی وەتەن ئازادیمان داوا کرد، سەربەستیمان بەرپا کرد ئۆردووی کوردمان ئینشا کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=گۆرانی لەسەر کێشی ئوردومز ایتدی یمین |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/9587?h=%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%20%D8%B4%D8%A7 |وێبگە=ڤەژین}}</ref></blockquote> === لە دیوانی شێخ ڕەزای تاڵەبانی === <blockquote>ماینە کوێت جاران دەتوت ڕەوتی ڕەوتی ئاهووە ئێستە هەستانی لەسەر ئاخوڕ بە یاهوو یاهووە قەت لە یەک قسناغ کەمی جۆ نادەمێ هێشتا لەڕە ساڵ دوانگزەی مانگ سواری نابم و هەر ماندووە عومقی چاڵی مەقعەدی بێ شک مەسافەی قەسر ئەبێ درزی دەروازەی کوزی لۆچ لۆچ بەسەر یەکدا چووە گەر بەئاوزەنگی پەراسووی ئەم سەر ئەو سەر هەڵدڕم هێندە نابزوێ بزانم ماوە یاخۆ مردووە خاوەنی پێشووشی نازانێ کە تەئریخ و سەنەی چەندە ئەمما من لە پیرانی قەدیمم بیستووە وەختێ نادر شا هوجوومی کردە سەر ئیقلیمی ڕۆم تازە گۆیا ئەو لە کوز دایکی خورووجی کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ماینە کوێت جاران دەتوت ڕەوتی ڕەوتی ئاهووە هەجوی ماینەکوێت |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/26426?h=%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%20%D8%B4%D8%A7}}</ref></blockquote> === لە دیوانی ئەسیری === <blockquote>ئەی برا مەڕوانە ماڵ و خانەیی وێرانی من تێبگە زانین و فەن و کردەوە و عیرفانی من ڕۆڵەیی کوردم، سیلاحشوورم لەمەیدانی شەڕا عالەم ئەیزانێ چلۆن بوو ڕۆستەمی مەیدانی من گەر بڕۆی گەشت و گوزاری باغ و باغاتم بکەی تێدەگەی ئەوجا چلۆنە جەننەتی عەدنانی من سەیری کێو و دامەنی کێوانی کوێستانم بکەی هەر دەڵێی اللە اکبر چەن خۆشە سەیرانی من ئاوی بەرماوەی منە نیوەی جیهان تێر ئاو ئەکا بۆ عیراق و ئەلجەزیرە ڕۆحە ئەم ئاوانی من مەزرەعە و کێڵگەی وڵاتم بۆتە عەمباری جیهان ڕزقی ئێران و عەرەب تەئمین ئەکا خەرمانی من بۆ بڵندیی خۆی بەقوربانی ژیانی گەل دەکا گیان و ماڵی هیچە لا، سەرکردە وو گەورانی من ڕووبدا بۆ دین و میللەت زەڕەیێ کورتی و بەدی گیان ئەدەن ناکەن تەحەممول عالیم و شێخانی من ئەو کەسە بەدبینە ئیسپاتی جەهل بۆ خۆی ئەکا وا ئەکا ئینکاری زۆر و دەبدەبە و دەورانی من لاپەڕەی تەئریخی عالەم شاهیدە بۆ دەوری من دیارە هێشتا تاقی کیسرای دەوڵەتی ساسانی من ئیددیعای عیلمی مۆسیقا ئاهی من ئیسپات ئەکا ڕاست و سێگا وو بەیات و لاوک و حەیرانی من دیزە وو بێژنگ و تەشپی، پەستەک و شاڵ و کڵاش شاهیدە بۆ کردە وو کاری دەسی کۆنانی من دەبدەبەی جەمشید و داراو و فەرەیدوون و کەیی قابیلە ئینکاری عەدلی شاهی نەوشیروانی من خێڵی دەوری ئەنقەرە و عێلاتی سەرکەی بایەزید چاخی دنیا گرتنم بوو ما لەوێ کوردانی من میسر و یۆنان و یەمەن، هیندستان و تورک و ڕۆم چۆن موسەخخەر بوو بەگورز و خەنجەر و چەوگانی من ئەی برا ئەو قەومە ژوورەی شوهرەتی سوریانییە هەر ئەوە گۆڕاوە لەفزی میللەتی سۆرانی من حەزرەتی ئیبراهیم دەڵێن ئاسوورە، ئاغا سوورییە بەم وتە کوردە، دیارە سیلسیلەی عەدنانی من حەزرەتی نوعمانی سابیت بوو حەنیفەی سەرمەزەب کوردە خاوەن عیلمی بەحری بێ پایانی من پیاوی وەک سوڵتان سەلاحەدینی ئەیوبیم بووە فەخرە بۆ ئیسلامی عالەم، کردەوەی سوڵتانی من ئینقیلابێ چۆنی پێکهێنا لە ئیسلام و عەرەب میر ئەبو موسلیم بوو سەرکردەی گەلی شێرانی من نادری ئەفشاری وو عەبدولکەریم خانی زەنی دوێنێ دەنگی دا لە عالەم سەتوەتی شاهانی من گفتوگۆبا ئینتیهای بێ، خاتیمەش بێ بەم وتە نیسبەتی ئاری بەسە بۆ عەنعەنە و عینوانی من مەسلەکی من هەر چەنێ لەم تەرحە بەحسە دوورشە ئەی ئەسیری پێم دەڵێی میللییەت و ویژدانی من<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=اللە اکبر |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/23498?h=%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1 |وێبگە=ڤەژین}}</ref></blockquote> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Nader Shah}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت||کوردستان}} [[پۆل:وەزیرەکانی حکوومەتی سەفەوی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٨٨]] [[پۆل:مردووانی ١٧٤٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٩٨]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شیعەکان]] odclaqt7gw1v6wflcsoaywger2eo373 1 138673 1570476 1329197 2026-03-31T23:01:22Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570476 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[پارێزگای کرماشان]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540996 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150518070436/http://www.sabteahval-ksh.ir/fa/ftps/Salnameh/salname1392.pdf زیاد کرا بۆ http://www.sabteahval-ksh.ir/fa/ftps/Salnameh/salname1392.pdf تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٥٧، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کرماشان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=595306 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160818192022/http://www.czap.org/sheikh-e-abad بۆ http://www.czap.org/sheikh-e-abad زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٢٧، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کرماشان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=646261 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180411031241/http://yaftenews.ir/introduction/managers-and-celebrities-of-lorestan/14301-ostandaranloresta.html بۆ http://yaftenews.ir/introduction/managers-and-celebrities-of-lorestan/14301-ostandaranloresta.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٥٦، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کرماشان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844264 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160818192022/http://www.czap.org/sheikh-e-abad بۆ http://www.czap.org/sheikh-e-abad زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150518070436/http://www.sabteahval-ksh.ir/fa/ftps/Salnameh/salname1392.pdf بۆ http://www.sabteahval-ksh.ir/fa/ftps/Salnameh/salname1392.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٠٣، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کرماشان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1003190 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220829160906/http://andisheh-kermanshah.ir/ بۆ http://andisheh-kermanshah.ir/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢٥، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کرماشان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1182179 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220829064914/https://kermanshah.ir/News/3dffa6962f/%D8%B4%DA%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1 بۆ https://kermanshah.ir/News/3dffa6962f/%D8%B4%DA%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٤٥، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کرماشان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1268462 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230730053801/http://www.matlaelfajr.ir/ بۆ http://www.matlaelfajr.ir/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٥٧، ٦ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کرماشان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329196 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230730053801/http://www.matlaelfajr.ir/ بۆ http://www.matlaelfajr.ir/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.czap.org/sheikh-e-abad تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥١، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کرماشان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570475 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220829155444/http://chap.sch.ir/books/1161 بۆ http://chap.sch.ir/books/1161 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.shiitestudies.com/article_21857.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٠١، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 0i2l8w0msgzh8vxehetnaptthhzl0n5 1 138683 1570486 1131403 2026-04-01T01:24:03Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570486 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[پی ئێچ پی]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=541023 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130403013938/http://www.webchin.org/Meko/index زیاد کرا بۆ http://www.webchin.org/meko/index تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٥٩، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پی ئەیچ پی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=651855 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130514153817/http://www.webchin.org/Meko/viewtopic.php?id=10054 بۆ http://www.webchin.org/Meko/viewtopic.php?id=10054 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130514151201/http://www.webchin.org/Meko/viewtopic.php?id=11703 بۆ http://www.webchin.org/Meko/viewtopic.php?id=11703 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٣٤، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پی ئەیچ پی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=652159 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100124152941/http://www.me-u.com/php-asp/ بۆ http://www.me-u.com/php-asp/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٣٠، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پی ئەیچ پی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=836352 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161206075338/http://php.zkurd.org/index.php/php بۆ http://php.zkurd.org/index.php/PHP زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٣٤، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پی ئەیچ پی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998985 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120714063626/http://www.topshareware.com/convert-php-2-asp/downloads/1.htm بۆ http://www.topshareware.com/convert-php-2-asp/downloads/1.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٢٦، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پی ئەیچ پی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1131402 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170705040435/http://chawg.org/wiki/Php بۆ http://www.chawg.org/wiki/PHP زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٠٣، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پی ئەیچ پی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570485 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150309232820/http://php.net/manual/en/preface.php بۆ https://php.net/manual/en/preface.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٢٤، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 8alisxhuwadbwlo2vi0axhd8lh407xy 1 138706 1570554 1330024 2026-04-01T10:12:02Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570554 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[ڕۆژوو]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=541117 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090918181458/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-Arabic-Ask_Scholar%2FFatwaA%2FFatwaA&cid=1122528612260 زیاد کرا بۆ http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-Arabic-Ask_Scholar%2FFatwaA%2FFatwaA&cid=1122528612260 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:١١، ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[ڕۆژوو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=547314 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161030091420/http://kurdi.azadi.no/faq.php?cat_id=1 بۆ http://kurdi.azadi.no/faq.php?cat_id=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٠٤، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆژوو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=999068 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161030091420/http://kurdi.azadi.no/faq.php?cat_id=1 بۆ http://kurdi.azadi.no/faq.php?cat_id=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٥٩، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆژوو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1069213 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220818095734/http://www.bakrajo.com/Description.aspx?No_=98 بۆ http://www.bakrajo.com/Description.aspx?No_=98 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٥٦، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆژوو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1107127 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220816123238/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=24333 بۆ http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=24333 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٥٢، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == ناوی وتار == سڵاو @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]، ئەمە دەبێ بکرێت بە ڕۆژوو لە ئیسلامدا. ڕۆژوو وتاری خۆی ھەیە. سەیری [[:en:fasting]] بکە. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٠:٥٠، ١١ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) سڵاو [[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]] قسەکەت تەواوە بیگوازەوە بۆ ڕۆژوو لەئیسلامدا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٣٧، ١١ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] {{کرا}}. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٩:٥٣، ١١ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆژوو لە ئیسلامدا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1330023 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220816123238/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=24333 بۆ http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=24333 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220818095734/http://www.bakrajo.com/Description.aspx?No_=98 بۆ http://www.bakrajo.com/Description.aspx?No_=98 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٤٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕۆژوو لە ئیسلامدا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570553 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210928004134/http://www.islih.com/view/4620 بۆ http://www.islih.com/view/4620 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٢، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 08gezcpnqmeybegyvzdh79992imk6o5 0 141196 1570289 1570216 2026-03-31T12:07:32Z ~2026-19516-59 75436 1570289 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناونان == ناوی «ھالەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھالە) لە بنەڕەتدا تورکییە، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھالەی مام قادر و ھالەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆر و بڕبڕەیە. == مێژووی ئاوەدانکردنەوە و دامەزراندن == لە ساڵی ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و قادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. ٢. شوێنەوارە دێرینەکان: کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. ٣. مێژووی کۆن: ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی گوندەکە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. ٤. موختاری گوند: (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و نیشتەجێبوون === لە قۆناغە جیاوازەکاندا چەندین ھۆز و بنەماڵە لەم گوندەدا نیشتەجێ بوون: * ١٩٥٦: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک بوونە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧: ٢٥ ماڵ لە ھۆزی (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان تێدا ماوەتەوە. * ١٩٦٣: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === کارەساتەکان و ڕاپێچکردن === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٩١، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بۆ ماوەی پێنج مانگ لە زیندانەکانی (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک و ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا بوون. * کۆچی زۆرەملێ: لە ساڵی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بووە ئەندازیار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] nqqurvuod2b94crefe51pjts87e0uii 1570291 1570289 2026-03-31T12:15:27Z ~2026-19899-94 75480 1570291 wikitext text/x-wiki {{3 سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناونان == ناوی «ھالەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھالە) لە بنەڕەتدا تورکییە، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھالەی مام قادر و ھالەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆر و بڕبڕەیە. == مێژووی ئاوەدانکردنەوە و دامەزراندن == لە ساڵی ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و قادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. ٢. شوێنەوارە دێرینەکان: کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. ٣. مێژووی کۆن: ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی گوندەکە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. ٤. موختاری گوند: (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و نیشتەجێبوون === لە قۆناغە جیاوازەکاندا چەندین ھۆز و بنەماڵە لەم گوندەدا نیشتەجێ بوون: * ١٩٥٦: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک بوونە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧: ٢٥ ماڵ لە ھۆزی (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان تێدا ماوەتەوە. * ١٩٦٣: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === کارەساتەکان و ڕاپێچکردن === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٩١، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بۆ ماوەی پێنج مانگ لە زیندانەکانی (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک و ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا بوون. * کۆچی زۆرەملێ: لە ساڵی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بووە ئەندازیار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] hhaibssodlvqdplev63burlze9ecexg 1570293 1570291 2026-03-31T12:17:58Z ~2026-19899-94 75480 /* ناونان */ 1570293 wikitext text/x-wiki {{3 سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناونان == ناوی «ھاڵەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھاڵە) لە بنەڕەتدا عەرەیدبییە واتا ڕوناکی ، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھاڵەی مام قادر و ھاڵەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆرە. == مێژووی ئاوەدانکردنەوە و دامەزراندن == لە ساڵی ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و قادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. ٢. شوێنەوارە دێرینەکان: کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. ٣. مێژووی کۆن: ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی گوندەکە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. ٤. موختاری گوند: (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و نیشتەجێبوون === لە قۆناغە جیاوازەکاندا چەندین ھۆز و بنەماڵە لەم گوندەدا نیشتەجێ بوون: * ١٩٥٦: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک بوونە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧: ٢٥ ماڵ لە ھۆزی (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان تێدا ماوەتەوە. * ١٩٦٣: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === کارەساتەکان و ڕاپێچکردن === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٩١، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بۆ ماوەی پێنج مانگ لە زیندانەکانی (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک و ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا بوون. * کۆچی زۆرەملێ: لە ساڵی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بووە ئەندازیار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] cvhz3tzw6vlkrbi19a4o537okyc8zxn 1570295 1570293 2026-03-31T12:18:22Z ~2026-19899-94 75480 /* ناو و شیکاری */ 1570295 wikitext text/x-wiki {{3 سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناو و شیکاری == ناوی «ھاڵەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھاڵە) لە بنەڕەتدا عەرەیدبییە واتا ڕوناکی ، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھاڵەی مام قادر و ھاڵەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆرە. == مێژووی ئاوەدانکردنەوە و دامەزراندن == لە ساڵی ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و قادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. ٢. شوێنەوارە دێرینەکان: کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. ٣. مێژووی کۆن: ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی گوندەکە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. ٤. موختاری گوند: (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و نیشتەجێبوون === لە قۆناغە جیاوازەکاندا چەندین ھۆز و بنەماڵە لەم گوندەدا نیشتەجێ بوون: * ١٩٥٦: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک بوونە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧: ٢٥ ماڵ لە ھۆزی (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان تێدا ماوەتەوە. * ١٩٦٣: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === کارەساتەکان و ڕاپێچکردن === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٩١، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بۆ ماوەی پێنج مانگ لە زیندانەکانی (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک و ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا بوون. * کۆچی زۆرەملێ: لە ساڵی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بووە ئەندازیار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 7cnt9lorij88ngf7gzy05dibta3undk 1570299 1570295 2026-03-31T12:51:06Z ~2026-19899-94 75480 /* مێژووی پێکهاتەو نیشتەجێ بوون */ 1570299 wikitext text/x-wiki {{3 سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناو و شیکاری == ناوی «ھاڵەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھاڵە) لە بنەڕەتدا عەرەیدبییە واتا ڕوناکی ، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھاڵەی مام قادر و ھاڵەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆرە. === مێژووی پێکهاتەو نیشتەجێ بوون === * ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و عبدالقادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. * ١٩٥٦ زایینی: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی وڵاتی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک دەبنە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧ زایینی: ٢٥ ماڵ لە ھۆزێک (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠ زایینی: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە لەبەزەڕوو ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان لەوێ ماوەتەوە. * ١٩٦٣ زایینی: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === شوێنەوارە دێرینەکان === کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. === مێژووی کۆن === ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی ئەم گوندە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. === موختاری گوند === (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان کەکۆچی دوایی کردووە لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === موئەساتەکان === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ زایینی بۆ ١٩٩١ زایینی، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦ زایینی، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بردنیانە (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک؛ دواتر ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا مانەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازادکران. * کۆچی دوایی : (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ زایینی هاوسەری و دووکوڕەکەی بە ابراهیم و محمد و برازاکەیان ئارام بەتەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کۆچی زۆرەملێ: ساڵی ١٩٨٧ زایینی،حکومەتی ئەوکاتی عێراق خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی دوای ڕاپەڕین === * ساڵی ١٩٩٥ زایینی بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی لەئۆردوگای زۆرەملێ وە گەڕاندەوە ناو گوند. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھاڵەی مام قادر، ھاڵەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیەکە) دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بەشی کارەبای تەواو کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] i5gl3mdq5ic93ypi6fqjtz4hdlhl61k 1570302 1570299 2026-03-31T13:08:08Z ~2026-19899-94 75480 /* ناو و شیکاری */ 1570302 wikitext text/x-wiki {{3 سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناو و شیکاری == ناوی «ھاڵەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھاڵە) لە بنەڕەتدا عەرەبییە بە واتای ڕوناکی ، بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوە وەک (ھاڵەی مام قادر و ھاڵەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆرە. === مێژووی پێکهاتەو نیشتەجێبوون === * ١٩٥٥ زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و عبدالقادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. * ١٩٥٦ زایینی؛ ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی وڵاتی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک دەبنە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧ زایینی؛ ٢٥ ماڵ لە ھۆزێک (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠ زایینی ؛ ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە لەبەزەڕوو ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان لەوێ ماوەتەوە. * ١٩٦٣ زایینی؛ بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === شوێنەوارە دێرینەکان === کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. === مێژووی کۆن === ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی ئەم گوندە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. === موختاری گوند === (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان کەکۆچی دوایی کردووە لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === موئەساتەکان === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ زایینی بۆ ١٩٩١ زایینی، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦ زایینی، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بردنیانە (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک؛ دواتر ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا مانەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازادکران. * لەساڵی 21/3/1991 زایینی؛ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی تیپی 57ی سەگرمە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * لەساڵی 1984زایینی؛ شەهید طالب اسماعيل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی؛ شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی کامەران صالح اسماعیل لەگوندەکەی خۆی شەهید بوو. * کۆچی دوایی :لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣زایینی؛ (ئەحمەد سەرچاوە) لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. * کۆچی زۆرەملێ: ساڵی ١٩٨٧ زایینی،حکومەتی ئەوکاتی عێراق خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی دوای ڕاپەڕین === * ساڵی ١٩٩٥ زایینی؛ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی لەئۆردوگای زۆرەملێ وە گەڕاندەوە ناو گوند. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، و گرێبەست زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * جێهێشتن :بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ زایینی؛ هاوسەری و دووکوڕەکەی ابراهیم و محمد و کوڕەزاکەیان ئارام بەتەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی؛ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھاڵەی مام قادر، ھاڵەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیەکە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بەشی کارەبای تەواو کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] hhtxxwtvfkvuhk7wr2nk786lkbwvno5 1570303 1570302 2026-03-31T13:16:48Z ~2026-19899-94 75480 1570303 wikitext text/x-wiki {{3 سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناو و شیکاری == ناوی «ھاڵەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھاڵە) لە بنەڕەتدا عەرەبییە بە واتای ڕوناکی ، بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوە وەک (ھاڵەی مام قادر و ھاڵەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆرە. === مێژووی پێکهاتەو نیشتەجێبوون === * ١٩٥٥ زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و عبدالقادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. * ١٩٥٦ زایینی؛ ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی وڵاتی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک دەبنە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧ زایینی؛ ٢٥ ماڵ لە ھۆزێک (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠ زایینی ؛ ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە لەبەزەڕوو ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان لەوێ ماوەتەوە. * ١٩٦٣ زایینی؛ بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. ** خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی؛ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھاڵەی مام قادر، ھاڵەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیەکە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بەشی کارەبای تەواو کرد. === شوێنەوارە دێرینەکان === کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. === مێژووی کۆن === ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی ئەم گوندە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. === موختاری گوند === (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان کەکۆچی دوایی کردووە لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === موئەساتەکان === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ زایینی بۆ ١٩٩١ زایینی، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦ زایینی، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بردنیانە (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک؛ دواتر ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا مانەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازادکران. * لەساڵی 21/3/1991 زایینی؛ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی تیپی 57ی سەگرمە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * لەساڵی 1984زایینی؛ شەهید طالب اسماعيل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی؛ شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی کامەران صالح اسماعیل لەگوندەکەی خۆی شەهید بوو. * کۆچی دوایی :لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣زایینی؛ (ئەحمەد سەرچاوە) لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. * کۆچی زۆرەملێ: ساڵی ١٩٨٧ زایینی،حکومەتی ئەوکاتی عێراق خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی دوای ڕاپەڕین === * ساڵی ١٩٩٥ زایینی؛ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی لەئۆردوگای زۆرەملێ وە گەڕاندەوە ناو گوند. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، و گرێبەست زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * جێهێشتن :بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ زایینی؛ هاوسەری و دووکوڕەکەی ابراهیم و محمد و کوڕەزاکەیان ئارام بەتەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی؛ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھاڵەی مام قادر، ھاڵەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیەکە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بەشی کارەبای تەواو کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 5avwhvmh5xatu9evwkwfn0c9gnxur10 1570304 1570303 2026-03-31T13:17:54Z ~2026-19899-94 75480 1570304 wikitext text/x-wiki {{3 سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناو و شیکاری == ناوی «ھاڵەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھاڵە) لە بنەڕەتدا عەرەبییە بە واتای ڕوناکی ، بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوە وەک (ھاڵەی مام قادر و ھاڵەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆرە. === مێژووی پێکهاتەو نیشتەجێبوون === * ١٩٥٥ زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و عبدالقادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. * ١٩٥٦ زایینی؛ ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی وڵاتی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک دەبنە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧ زایینی؛ ٢٥ ماڵ لە ھۆزێک (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠ زایینی ؛ ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە لەبەزەڕوو ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان لەوێ ماوەتەوە. * ١٩٦٣ زایینی؛ بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. ** خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی؛ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھاڵەی مام قادر، ھاڵەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیەکە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بەشی کارەبای تەواو کرد. === شوێنەوارە دێرینەکان === کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. === مێژووی کۆن === ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی ئەم گوندە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. === موختاری گوند === (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان کەکۆچی دوایی کردووە لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === موئەساتەکان === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ زایینی بۆ ١٩٩١ زایینی، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦ زایینی، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بردنیانە (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک؛ دواتر ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا مانەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازادکران. * لەساڵی 21/3/1991 زایینی؛ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی تیپی 57ی سەگرمە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * لەساڵی 1984زایینی؛ شەهید طالب اسماعيل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی؛ شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی کامەران صالح اسماعیل لەگوندەکەی خۆی شەهید بوو. * کۆچی دوایی :لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣زایینی؛ (ئەحمەد سەرچاوە) لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. * کۆچی زۆرەملێ: ساڵی ١٩٨٧ زایینی،حکومەتی ئەوکاتی عێراق خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی دوای ڕاپەڕین === * ساڵی ١٩٩٥ زایینی؛ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی لەئۆردوگای زۆرەملێ وە گەڕاندەوە ناو گوند. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، و گرێبەست زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * جێهێشتن :بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ زایینی؛ هاوسەری و دووکوڕەکەی ابراهیم و محمد و کوڕەزاکەیان ئارام بەتەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] tcu7t2lku6tgmlvwdnrakgxsbsbmeh0 1570305 1570304 2026-03-31T13:19:35Z ~2026-19891-95 75481 /* ناو و شیکاری */ . 1570305 wikitext text/x-wiki {{3 سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناو و شیکاری == ناوی «ھاڵەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھاڵە) لە بنەڕەتدا عەرەبییە بە واتای ڕوناکی ، بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوە وەک (ھاڵەی مام قادر و ھاڵەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆرە. === مێژووی پێکهاتەو نیشتەجێبوون === * ١٩٥٥ زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و عبدالقادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. * ١٩٥٦ زایینی؛ ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی وڵاتی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک دەبنە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧ زایینی؛ ٢٥ ماڵ لە ھۆزێک (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠ زایینی ؛ ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە لەبەزەڕوو ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان لەوێ ماوەتەوە. * ١٩٦٣ زایینی؛ بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی؛ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھاڵەی مام قادر، ھاڵەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیەکە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بەشی کارەبای تەواو کرد. === شوێنەوارە دێرینەکان === کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. === مێژووی کۆن === ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی ئەم گوندە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. === موختاری گوند === (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان کەکۆچی دوایی کردووە لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === موئەساتەکان === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ زایینی بۆ ١٩٩١ زایینی، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦ زایینی، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بردنیانە (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک؛ دواتر ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا مانەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازادکران. * لەساڵی 21/3/1991 زایینی؛ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی تیپی 57ی سەگرمە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * لەساڵی 1984زایینی؛ شەهید طالب اسماعيل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی؛ شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی کامەران صالح اسماعیل لەگوندەکەی خۆی شەهید بوو. * کۆچی دوایی :لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣زایینی؛ (ئەحمەد سەرچاوە) لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. * کۆچی زۆرەملێ: ساڵی ١٩٨٧ زایینی،حکومەتی ئەوکاتی عێراق خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی دوای ڕاپەڕین === * ساڵی ١٩٩٥ زایینی؛ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی لەئۆردوگای زۆرەملێ وە گەڕاندەوە ناو گوند. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، و گرێبەست زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * جێهێشتن :بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ زایینی؛ هاوسەری و دووکوڕەکەی ابراهیم و محمد و کوڕەزاکەیان ئارام بەتەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 7w4lqol9cvzcaglxojmtefved9tldbo 1570306 1570305 2026-03-31T13:25:28Z ~2026-19891-95 75481 /* ناو و شیکاری */ بەستەرەکان زیاد کرا 1570306 wikitext text/x-wiki {{3 سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناو و شیکاری == ناوی «ھاڵەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھاڵە) لە بنەڕەتدا عەرەبییە بە واتای ڕوناکی ، بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوە وەک (ھاڵەی مام قادر و ھاڵەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆرە. == مێژووی پێکهاتەو نیشتەجێبوون == * ١٩٥٥ زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و عبدالقادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. * ١٩٥٦ زایینی؛ ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی وڵاتی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک دەبنە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧ زایینی؛ ٢٥ ماڵ لە ھۆزێک (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠ زایینی ؛ ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە لەبەزەڕوو ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان لەوێ ماوەتەوە. * ١٩٦٣ زایینی؛ بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی؛ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھاڵەی مام قادر، ھاڵەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیەکە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بەشی کارەبای تەواو کرد. == شوێنەوارە دێرینەکان == کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. == مێژووی کۆن == ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی ئەم گوندە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. == موختاری گوند == (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان کەکۆچی دوایی کردووە لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. == موئەساتەکان == * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ زایینی بۆ ١٩٩١ زایینی، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦ زایینی، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بردنیانە (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک؛ دواتر ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا مانەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازادکران. * لەساڵی 21/3/1991 زایینی؛ شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەکەرتی دووی تیپی 57ی سەگرمە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک شەهید بوو. * لەساڵی 1984زایینی؛ شەهید طالب اسماعيل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی؛ شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * لەساڵی 1987زایینی کامەران صالح اسماعیل لەگوندەکەی خۆی شەهید بوو. * کۆچی دوایی :لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣زایینی؛ (ئەحمەد سەرچاوە) لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. * کۆچی زۆرەملێ: ساڵی ١٩٨٧ زایینی،حکومەتی ئەوکاتی عێراق خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. == ئاوەدانکردنەوەی دوای ڕاپەڕین == * ساڵی ١٩٩٥ زایینی؛ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی لەئۆردوگای زۆرەملێ وە گەڕاندەوە ناو گوند. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨ زایینی، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، و گرێبەست زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * جێهێشتن :بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ زایینی؛ هاوسەری و دووکوڕەکەی ابراهیم و محمد و کوڕەزاکەیان ئارام بەتەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} {{https://share.google/DShmPUZ0fsdLlo5GH}} {{https://hawlerweb.net/kurdistan/2025/01/98910/}} {{https://www.kurdipedia.org/?q=20211211211306398334&lng=1}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 7pl9hx72jnnu6i8tg73zls0ka9e35ea 1570307 1570306 2026-03-31T13:57:48Z Eihel 33590 Restored revision 1570216 by [[Special:Contributions/Eihel|Eihel]] ([[User talk:Eihel|talk]]): Back to healthy version (TW) 1570307 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە کەوتووەتە [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]. لە سەردەمی [[پاشایەتیی عێراق]] و حوکمڕانیی [[شێخ مەحموودی نەمر]]دا، ئەم گوندە وەک بەشێک لە موڵکەکانی شێخ مەحموود ھەژمار کراوە. == ناونان == ناوی «ھالەی سەرچاوە» لە دوو بڕگە پێکدێت؛ وشەی (ھالە) لە بنەڕەتدا تورکییە، و بڕگەی (سەرچاوە) بۆ جیاکردنەوەی گوندەکەیە لە دوو گوندی تری ھاوشێوەی (ھالەی مام قادر و ھالەی حاجی ڕەشید)، چونکە ئەم گوندەیان خاوەنی سەرچاوەیەکی ئاوی زۆر و بڕبڕەیە. == مێژووی ئاوەدانکردنەوە و دامەزراندن == لە ساڵی ١٩٥٥ی زایینی، (ئەحمەد حوسێن قادر) ناسراو بە (ئەحمەد سەرچاوە) کە خەڵکی گوندی مەسۆی سەر بە پێنجوێن بووە، لەگەڵ سێ برای تری بە ناوەکانی (حەسەن، عەبدولڕەحمان و قادر)، زەوییەکانی ئەم گوندەیان لە (شێخ بابە عەلی حەفید) وەرگرتووە و دەستیان بە ئاوەدانکردنەوەی کردووە؛ لەو سەردەمەدا گوندەکە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ناحیەی تەیناڵ بووە. ٢. شوێنەوارە دێرینەکان: کاتێک ئەم چوار برایە ھاتوونەتە ناوچەکە، گوندەکە چۆڵ بووە و تەنیا کەلاوە و کەڵەکەبەردی تێدا بووە. ھەروەھا گۆڕستانێکی گەورەی سەردەمی ئیسلامی و گۆڕستانێکی بچووکی پێش ئیسلامی لێ بووە کە بە «خوێ ڕێزان» ناسراوە. گوندەکە لەسەر تەپۆڵکەیەکی دەستکردی کۆن (تەپۆڵکەی تورەگەڕێژ) بونیاد نراوە. ٣. مێژووی کۆن: ھەرچەندە سەرچاوەیەکی نووسراو دەربارەی مێژووی کۆنی گوندەکە لەبەر دەستدا نییە، بەڵام گێڕانەوە زارەکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەدەی ھەژدەی زایینیدا، کەسێک بە ناوی (عەبدولڕەحمان) لەم گوندەدا دەستڕۆیشتوو و ناسراو بووە. ٤. موختاری گوند: (عەبدولقادر حوسێن) یەکێک لە براکان، وەک یەکەم موختاری گوندەکە دەستنیشان کراوە و تا کۆتایی دەیەی حەفتاکان لەو پۆستەدا ماوەتەوە. مۆرەکەی کە لە کانزای زەرد دروست کراوە، تا ئێستاش لای بنەماڵەکەی پارێزراوە. === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی و نیشتەجێبوون === لە قۆناغە جیاوازەکاندا چەندین ھۆز و بنەماڵە لەم گوندەدا نیشتەجێ بوون: * ١٩٥٦: ١٥ ماڵ لە عەشیرەتی (بوورەکەیی) کە کوردی دانیشتووی کووەیت بوون، بۆ ماوەی ساڵێک بوونە دراوسێی ئەم چوار برایە. * ١٩٥٧: ٢٥ ماڵ لە ھۆزی (شیرەمەڕی) ناوچەی شارەزوور کە نیمچە کۆچەری بوون و خاوەنی ٤٠ سوارچاکی چەکدار بوون، لە گوندەکە نیشتەجێ بوون و دوای ساڵێک گەڕانەوە زێدی خۆیان. * ١٩٦٠: ٧ ماڵ لە ناوچەی شارباژێڕەوە ھاتنە گوندەکە؛ ئێستا تەنیا یەک بنەماڵەیان تێدا ماوەتەوە. * ١٩٦٣: بە ھەوڵی (شێخ لەتیفی حەفید)، نزیکەی ٤٠ ماڵ لە عەشیرەتی (جافی تەلانی) لە دۆڵی جافایەتییەوە ھاتنە گوندەکە و ئێستاش نیوەیان لەوێ نیشتەجێن. === کارەساتەکان و ڕاپێچکردن === * سوتان و ڕووخاندن: لە نێوان ساڵانی ١٩٥٥ بۆ ١٩٩١، گوندەکە زیاتر لە سێ جار لەلایەن ڕژێمە یەک لە دوای یەکەکانی عێراقەوە سووتێنراوە و تاڵان کراوە. * گرتن و ئەشکەنجە: لە ساڵی ١٩٨٦، (ئەحمەد سەرچاوە) لەگەڵ چوار کەسی تری گوندەکە دەستگیر کران و بۆ ماوەی پێنج مانگ لە زیندانەکانی (فیرقەی سلێمانی، ئەمنی چەمچەماڵ، ئەمنی کەرکووک و ئەمنی سلێمانی) لەژێر ئەشکەنجەیەکی زۆردا بوون. * کۆچی زۆرەملێ: لە ساڵی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس خەڵکی گوندەکەی بە زۆرەملێ ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بووە ئەندازیار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای سلێمانی}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] bfb1knowz6p4uf2igjxaexojbsytcbu 1570308 1570307 2026-03-31T14:01:27Z Eihel 33590 Restored revision 1545422 by [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[User talk:InternetArchiveBot|talk]]): Idem (TW) 1570308 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] kz2mvi9tvoe2bmjlxpe5555lx31cx7r 1570309 1570308 2026-03-31T14:03:16Z Eihel 33590 A wiki cannot serve as a source in Wikipedia 1570309 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n86hpe7blau20arj13tl2lmfzuhhrjo 1570416 1570309 2026-03-31T19:42:01Z ~2026-19891-95 75481 بەستەرەکان زیاد کرا 1570416 wikitext text/x-wiki ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان === * دوای ڕاپەڕین: لە ساڵی ١٩٩٥ بە ھاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، گوندەکە ئاوەدان کرایەوە. (ئیبراھیم ئەحمەد سەرچاوە) یەکەم کەس بوو کە ماڵەکەی گەڕاندەوە ناو گوندەکە. * کۆچی کۆتایی دامەزرێنەر: (ئەحمەد سەرچاوە) لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە بازیان کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی (ئەڵڵایی) بە خاک سپێردرا. بنەماڵەکەی لە ساڵی ١٩٩٧ بە تەواوی گوندەکەیان جێھێشت و چوونە شاری سلێمانی. * کشتوکاڵ: لە ساڵی ١٩٧٨، بەپێی چاکسازیی کشتوکاڵی، زەوییەکانی گوندەکە کرا بە کەرتی ژمارە ١٥ و بۆ ھەر ماڵێک ٢٠ دۆنم زەوی دێم و ٤ دۆنم زەوی بەرئاو دیاری کرا. * کارەبا: لە ساڵی ١٩٩٦ لەسەر تێچووی دانیشتووانی گوندەکە، تۆڕی کارەبای نیشتمانی بۆ گوندەکە ڕاکێشرا. * خوێندن: لە ساڵی ١٩٧٨ قوتابخانەیەک لە گوندەکە کرایەوە کە تا پۆلی شەشەمی سەرەتایی و خولی نەھێشتنی نەخوێندەواریی تێدا بوو. ئەم قوتابخانەیە خزمەتی قوتابیانی گوندەکانی (ھالەی مام قادر، ھالەی حاجی ڕەشید، مەحموودی، کانی شایە و زیە)ی دەکرد. یەکێک لە قوتابییە دیارەکان (شەھید سەردار ئەحمەد سەرچاوە) بوو کە دواتر بەشی کارەبای تەواو کرد. {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] b755bud49glfpl2aaapimosodlw8sea 1570417 1570416 2026-03-31T19:50:12Z ~2026-19891-95 75481 /* ئاوەدانکردنەوەی نوێ و خزمەتگوزارییەکان */ بەستەرەکان زیاد کرا 1570417 wikitext text/x-wiki ئۆردوگای بازیان کرد. { { احمد حین قادر | احمد سەرچاوە }} ''' هاڵه ی سه رچاوه ''' {{ گوندێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] له پارێزگای سلیمانی ] ] . له سه رده می [ [ پاشایه تی عێراق ] ] و حوکمڕانی [[شێخ محمودی نه مر ] ] دا ئه م گونده وه ک به شێک له موڵکه کانی شێخ محمود هه ژمار کراوه . '' هاڵه ی سه رچاوه ' ' ' }} {{ [ [ گوند ] ] ێکه که وتووه ته [ [ قه زای بازیان ]] [ [ پارێزگای سلیمانی ]] [[ باشووری کوردستان ] ] . == ناو و شیکاری== ناوی « هاڵه ی سه رچاوه له دوو بڕگه پێکدێت وشه ی (هاڵه ) لەبنەڕەتدا هالة عەرەبیە و عوسمانیەکان بەکاریان هیناوە واتا ڕووناکی و بڕگه ی (سه رچاوه ) بۆ جیا کردنه وه ی گونده که یه له دوو گوندی تری هاوشێوه وەکە هاڵه ی مام قادر و هاڵه ی حاجی ره شید چونکه ئه م گونده یان خاوه نی سه رچاوه یه کی ئاوی زۆرە . == میژووی ئاوه دانکردنه وه و دامه زراندن له سالی ١٩٥٥ز ( احمد حسین قادر ناسراو به ( احمد سه رچاوه که == خه ڵکی گوندی مه سۆی سه ر به پێێنجوێن بووه له گه ڵ سێ برای تری به ناوه کانی (حسن و عبدالرحمن و عبدالقادر )، زه وییه کانی ئه م گونده یان له شێخ بابه علی حه فید) وه رگرتووه و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه له و سه رده مه دا گونده که له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه . == شوینه واره ديرێنه کان == کاتێک ئه م چوار برایه هاتوونه ته ،ناوچه که گونده که چوڵ بووه و ته نیا که لاوه و که ڵه که به ردی تیدا بووه . هه روه ها گورستانێکی گه وره ی سه رده می اسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش اسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کون ته پۆڵکه ی توره گه ڕێژ بونیاد نراوه . مێژووی کۆن هه رچه نده سه رچاوه یه کی نووسراو ده رباره ی مێژووی کۆنی گونده که له به ر ده ستدا نییه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینیدا که سێک به ناوی عبدالر حمن) له م گونده دا ده سترۆیشتوو و ناسراو بووه . == موختاری گوند == (عبدالقادر حسین ) یه کێک له براکان وه ک یه که م موختاری گونده که ده ستنیشان کراوه و تا کوتایی ده یه ی حه فتاكان کە کۆچی دوایی دەکات هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه . === پێکهاته ی کۆمه ڵایه تی و نیشته جێبوون === له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و بنه ماڵە له م گونده دا نیشته جێ بوون : ١٩٥٦ز : ۱۵ ماڵ له عه شیره تی بووره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون بۆ ماوه ی ساڵێک بوونه دراوسیی ئه م چوار برایه و دواتر گەڕانەوە بۆ زێدی خۆیان. * ۱۹۵۷ز : ۲۵ ماڵ له هوزێک لە (شیره مه ری ) ناوچه ی شاره زوور که نیمچه کۆچه ری بوون و خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون له گونده که نیشته جێ بوون و دوای ساڵێک گه ڕانه وه زیدی خویان . ١٩٦٠ز : ۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕه وه لەبەزەڕوو هاتنه گونده که ئێستا ته نیا یه ک بنه ماڵە یان لەوێ ماونەتەوە ئەوانی تر لەکۆتایی حەفتاکان گوندەکەیان بەجێ هێشت. ١٩٦٣ز به هه وڵی شێخ لطيفي حفید) نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان لە دەوروبەری دۆڵی جافایه تییه وه هاتنه گونده که و بوون بەدراوسێ و برای ئەم چواربرایە تا ئێستاش نیوه یان هەر له وێ نیشته جێن . === موئەسات و کاولکاری=== * سوتان و رووخاندن له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقه وه توشی سووتاندن و تاڵان و ڕوخاندن بۆتەوە. == گرتن و ئه شکه نجه == له ساڵی ١٩٨٦ز ( احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار که سی تری گونده که ده ستگیر کران و بران بۆ فیرقه ی سلیمانی و ئه منی چه مچه ماڵ و ئه منی که رکووک و دواجار ئه منی سلیمانی ) دوای ئه شکه نجه یه کی زور و هێشتنەوەیان لەزیندان بۆماوەی پێنج مانگ ئازاد کران. == کوچی زۆره ملێ == له ساڵی ۱۹۸۷ز، رژێمی ئەکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆره ملی ڕاپێچی ئۆردوگای بازیان کرد. === ئاوه دانکردنه وه ی نوی و خزمه تگوزارییه کان === دوای ڕاپه ڕین له ساڵی ۱۹۹۵ز به هاوکاریی ڕێکخراوی (ئۆفدا)ی سه ر به نه ته وه یه کگرتووه کان گونده که ئاوه دان كرایه وه . ابراهیم احمد سه رچاوه یه که م که س بوو کەلەئۆروگای زۆرەملێی بازیانەوە گەڕایەوە ناوکوند دوای دوومانگ ماڵەکانی تریش گەڕانەوە بۆناوگوند. == ( احمد سه رچاوه ) == له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ۱۹۹۳ز له بازیان کوچی دوایی کرد و له گورستانی ( ئه ڵایی به خاک سپێردرا. لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی ناوبراو هاوسەرەکەی جیهان ن و دووکوڕەکەی محمد و ابراهیم و برازاکەیان کوڕی شەهید سەردار احمد سەرچاوە ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی له ساڵی ۱۹۹۷ز به ته واوی گونده که یان بە جێهێشت و چوونه شاری سلیمانی . == کشتوکاڵ:گ == له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی و بەپەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ دیاری کرا و لەگوندەکانی دەوروبەر جباکرایەوە. == خزمەتگوزاری == کاره با له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی ،گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕاکێشرا. == خویندن == له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه یه ک له گونده که کرایه وه که تا پۆلی شه شه می سه ره تایی و خولی نه هێشتنی نه خوینده واریی تێدا بوو. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی ( هاڵه ی مام قادر ) و ( هاڵە ی حاجی ره شید ) و ( محموودی ) و ( کانی شایه ) و ( زیەکە ) ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بوو که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. == شەهید و قوربانی == * شەهید سەردار احمد سەرچاوە لەگەرمەی ڕاپەڕین لەکەرکوک کەلەکەرتی دووی 57ی سەگێمە بوو شەهید بوو. * شەهید طالب اسماعیل سوارە لەدۆڵی جافایەتی شەهید بوو. * شەهید نادر محمد امین بەگ لەشاڵاوی ئەنفال شەهید بوو. * کامەران صالح اسماعیل لەناوگوندەی خۆی شەهید بوو. == ژمارەی دانیشتوان == لەساڵی 1987ز لەکاتی ڕاگواستنی زۆرەمێ بۆ هۆردووگای بازیان 16 ماڵ و 116 کەس بوو . == سەرچاوەی وتار == احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە. {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ddo3bhnsyj2eg6ofri5yu3brdo9z0kc 1570419 1570417 2026-03-31T19:57:51Z Tessla 41338 پێداچوونەوەی 1570309 لەلایەن [[Special:Contributions/Eihel|Eihel]] ([[User talk:Eihel|talk]]) ھێنرایەوە 1570419 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ھالەی سەرچاوە | ناوی_خۆماڵی = Hala Sarchawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].<ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n86hpe7blau20arj13tl2lmfzuhhrjo 0 142668 1570300 1528319 2026-03-31T13:02:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570300 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة مرکز قضاء بازیان}}<br>{{lang-en| Central Bazyan County Sub-District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = ناحیەی_ناوەندی_قەزای_بازیان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.59235| 45.14387}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی بازیان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.59235| 45.14387 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بازیان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بازیان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٥٩</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = ئیسماعیل محەممەد | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٦٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨١٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٣٤ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٦٧٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٠٨٣٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٠]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بازیان''' یەکێکە لە چوار ناحیەی [[قەزای بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بازیان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.slemani.gov.krd/ku/pageDetail.php?secID=5 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151120151813/http://www.slemani.gov.krd/ku/pageDetail.php?secID=5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151120151813/http://www.slemani.gov.krd/ku/pageDetail.php?secID=5 |date=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ }}</ref> <ref>https://ckb.wikipedia.org/wiki/</ref><ref>http://krso.net/Default.aspx?page=article&id=836&l=3</ref> ناحیەی بازیان دەکەوێتە باکووری خۆرھەڵاتی "[[عێراق]]"ەوە، ھەروەھا ڕۆژھەڵاتی [[ھەرێمی کوردستان]] و باشووری خۆرئاوای [[پارێزگای سلێمانی]]، ھەرچوارلای بە [[کێو|چیا]] دەورە دراوە، بەشی ڕۆژھەڵاتی بە زنجیرە (چیای تاسڵوجە) و بەشی خۆرئاوای بە (زنجیرە چیای ھەنجیرە) دەورە دراوە، لە باکوورەوە (چیای توکمە)، دەکەوێتە سەر ڕێگای شارەکانی ([[سلێمانی]]- [[کەرکووک]]) واتا کەوتۆتە نێوان دوو مەڵبەندی نیشتەجێبوونی دانیشتوانەوە. ئەگەر زیاتر وردی بکەینەوە ئەم ناوچەیە پێی دەوترێت '''حەوزی بازیان'''، لەبەرئەوەی بە زنجیرە شاخێک دەورە دراوە، (شاخی بەرانان) کە لە بەرانانەوە دەست پێدەکات لە (شاخی تۆکمە) کۆتایی دێت، لێرەشەوە بۆ (دەربەند بازیان) بەرەوە خۆرئاوا  درێژ دەبێتەوە، پێی دەوترێت زنجیرە (شاخی کوونە گورگ و خەربەنەلوو)، لە دەربەندی بازیانەوە کە ناسراوە بە '''بەردە قارەمان''' تاسەر بەندەری [[باسەڕە]] کە پێکەوە ناسراون بە زنجیرە (شاخی ھەنجیرە و دەربەندی بازیان) لەوێشەوە بە (زنجیرە شاخی قەڵای پەخش و ڕێحانە)، زنجیرە شاخێکە کە دەشتی بازیان دەکات بە دووبەشەوە ، دەشتی ھەیاس، دەشتی کۆیک.<ref>http://www.chawykurd.com/details.aspx?=hewal&jmare=16970&Jor=49&Jor2=4153 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810043143/http://chawykurd.com/details.aspx?=hewal&jmare=16970&Jor=49&Jor2=4153 |date=١٠ی ئابی ٢٠٢٢ }}</ref> == ناو == * مامۆستا [[مەسعوود محەممەد]] نووسەر پێیوایە، کە بازیان لە (باجیان)ەوە ھاتووە ئەوەش بەھۆی ئەوەی دەربەندەکە یاخود ناوچەکە شوێنێک بووە بۆ وەرگرتنی باج لە خەڵک. * مامۆستا [[کەریم زەند]] و جەمیل ڕۆژبەیانی پێیانوایە بازیان لە (باسیان)ەوە یان سیانەوە ھاتووە کە ناوی دوو ھۆزی کۆنی [[کورد]]ن پێش ھۆزەکانی ھەمەوەند و [[کافر]]ۆش لەناوچەکەدا جێگیربوون پاشان کۆچیان کردووە بەرەو یەمەن و دوورگەی عەرەبی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * مامۆستا [[شاکر فەتاح]]ی مێژوونوس، پێیوایە بازیان لە (بێت زیان)ەوە ھاتووە، ئەوەش ناوێکی [[زمانی سوریانی|سریانییە]]، وەک چەند ناوێکی دیکەی سریانییمان ھەیە باعەزرا (بێت عەزرا)، باتۆڤا (بێت تۆڤا). * ھەروەھا لە کتێبی '''مورشیدیشدا''' ناوی بازیان لە (زیان)ەوە ھاتووە، لەبەرئەوەی بەشێک لە مێژوونووسان پێیانوایە ئێرە شوێنێک بووە بۆ [[کورد]]ەکان تووشی زیان و دۆڕاندن بوونەتەوە، ھەروەھا دەربەندی بازیان چەندین ناوی دیکەشی پێوتراوە وەک (دەربەندە وشکە) و (دەربەندە ڕووتە). * بەڵام ئەو بۆچوونەی کە زۆر نزیکە لە ڕاستییەوە (باز) بەواتای (ھەڵۆ) یان بەواتای (ھێلانە) دێت کە واتا ئێرە شوێنی یاخود ھێلانەی ھەڵۆ بووە و کاتی خۆی بوونیان ھەبووە. * مامۆستا [[تۆفیق وەھبی|تۆفیق وەھبی بەگ]] پێیوایە ئاماژەیەکی کۆن کە پێی کرابێت لە کتێبی (نزھة لقلوب) ئێرە بە (دەربەند خەلیفە) ناسێرنراوە، ئەوەش ناوێکی باتن-ییە و ئاماژەیەکە بۆ ئیماندار".<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==جوگرافیا== '''ناحیەی بازیان''' لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ [[ناحیەی پیرەمەگروون]] لە باشورەوە لەگەڵ [[ناحیەی سەنگاو]] و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی بەکرەجۆ]] و لەڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] .<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم ناحیەیە پێکھاتووە لە (١٤٧١٤٧) دۆنم کە دەکاتە (٣٦٨)کم<big>٢</big>، ھەروەھا بەرزیەکەی بە تێکڕا (٥٥٠)م لە ئاستی رووی دەریاوە. === پێکھاتە جیۆلۆجیەکانی خاکی ناوچەکە === # پێکھاتەی کولۆش # پێکھاتەی سنجار # پێکھاتەی [[چەرکەس]] # پێکھاتەی پیلاسپی # پێکھاتەی فەتحە # پێکھاتەی ئیجانە # نیشتەنیە نوێیەکان دووان لە پێکھاتانەی خاکی ناوچەکە زۆرگرنگن کە بریتین لە پێکھاتەی سنجار، کە ئەم پێکھاتەیە بەسەرچاوەی گرنگی  بەردی چەو دادەنرێت، بەشە سەرەکیەکەی ئەم پێکھاتەیە  لەدەروبەری شاری [[سلێمانی]] دەردەکەوێت، کە ئەم پێکھاتەیە لە ئەستوریەکەی لە بازیان (٤٠٠ -١٠٠٠ )م٣، کە ئەم پێکھاتەیە لە دورگەی مەرجانی و قەوزییەکاندا نیشتووە پاشماوەی بە بەرد بووی زۆر لە ناویدا دەبینرێت و بەردەکەی لە ڕووی ئابووریەوە سوودی ھەیە بۆ چەندین کارگەی چیمەنتۆ کە لەناوچەکە دروستکراوە، ھەروەھا خاکی نیشتەنیە نوێیەکان کە ئەم پێکھاتانە ناوچەیەکی بەرفراوانی کشتوکاڵی دەگرێتەوە لە باکووری ناوچەکە. === ئاو  و ھەوا === ئاو ھەوای ناوچەکە تاڕادەیەک ھاوشێوەی [[پارێزگای سلێمانی]]ە، لەگەڵ ئەوەی تابەرە و باکوور بڕۆین پلەی گەرما نزم دەبێتەوە، پلەی گەرما لەمانگەکانی [[ھاوین]]دا لەناوچەکە بەرزدەبێتەوە، مانگەکانی بەگەرمترین مانگ دادەنرێن ھەردوو وەرزی [[بەھار]] و [[پاییز|پایز]] بە ڕاگوزەر نادەبرین کە پلەی گەرما تاڕادەیەک ھاوسەنگە، مانگەکانی [[زستان]]یش نزمترین پلەی گەرمی تۆمار دەکرێت. ھەروھا [[شێ]] و دابارین لە مانگی [[ئەیلوول]]ەوە دەست پیدەکات تا سەرەتای [[ئایار]]، خێرای [[با]] بە بڕی جیاواز  و بە پیی جیاوازی [[وەرز]]ەکان لە ناوچەکە بوونی ھەیە. ==== سەرچاوەکانی ئاو ==== * ئاوی سەرزەوی: لەسنوری ناحیەی بازیان سەرچاوەکانی ئاوی سەرزەوی پێکدێت لە چەندین چەم کە ئەوانیش بریتین لە (چەمی لازیان، چەمی گۆپاڵە، چەمی دەرگەزێنی بابە علی و ھەمەوەند، چەمی تەیناڵ، چەمی ھەیاس، چەمی خاڵدان، چەمی ھۆرمزیار و چەمی ھەرکین). * ئاوی ژێر زەوی: ** کانی: شوێنێکە ئاوی ژێر زەوی لێ دێتە دەرەوە بە پێی سیستەمی ئاوی ژێر زەوی گەنجینەی ئازاد کە لە شوێنێکدا توێکڵی زەوەی  دەبڕێت و دێتە سەرزەوی، بەشێوەیەکی گشتی کانیاوەکان لە کەناری جۆگە و دەریاچەکان و لە نزمایی ناوچە تۆبۆگرافیە جیاوازەکان دێنە دەرەوە. لە سنوری ناحیەی بازیان (١٧٣) [[کانی]] تێدایە کە نزیکەی (٧٥)یان وشکی کردوە (٨٣)کانی کەمی کردوە و تەنھا (١٥) کانی ئاوی باشی ھەیە. ** کارێزەکان: ئەمیش دانیشتوان ھەر لە کۆنەوە بەکاریان ھێناوە بۆ دەرھێنانی ئاوی ژێر زەوی کە بریتیە لە لێدانی کۆمەڵێک بیر بە قوڵای جیاواز  و بەستنی بنکەی بیرەکان بەیەکەوە لە سنوری بازیان  نزیکەی (١٤)کارێزبوونی ھەیە لەم ژمارەیە (٦) کارێزیان وشکی کردوە (٧)کارێزیان کەمی کردوە  تەنھا (١) کارێزیان ئاوەکەی باشە، ئەم ڕێژانە ساڵانە گۆڕانکاری بەسەردا دێت بە ھۆی جیاوازی لە بڕیی دابارین لە ناوچەکە. * بیرەکانی ناوچەکە ** بیرە کەم قوڵەکان: ئەم بیرانە قوڵی دەگاتە (٣٥ )مەتر کە لە ناوچەی بازیاندا زیاتر لە (٧٠)ی لەم شێوەیە بوونی ھەیە، کە (٤١)یان وشکی کردوە (٢٩)یان ماوەتەوە کە ھۆکاری ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ کەمی [[باران]] و لێدانی بیری ئیرتیوازی. ** بیرە قولەکان: ئەم بیرانە قوڵی لە (٣٥) مەتر زیاترە، کە لە ناوچەی بازیاندا زیاتر لە (٩١)ی لەم شێوەیە بوونی ھەیە، کە (٢٨)یان وشکی کردووە (٦٣)یان ماوەتەوە ، ئاوی باشی ھەیە. === دەشتی بازیان === ئەم دەشتە کەوتۆتە کەوتۆتە نزمایی بازیانەوە، کە لەوڕگا و کێڵگەی بەپیتی تێدایە، ھەرچەندە لەبەشی خۆرئاواوە ڕێرەوە ئاوە سەرەکیەکان زەلکاوی دروستبووە، بەڵام بەشە بەرزیەکەی خاکی بەپیتی ھەیە، درێژی دەشتی بازیان نزیکە(١٥)کم و پانیەکەی (١٠)کم، ئاوی بازیان و سەرچاوەکانی تر ئاودێری دەکەن. === دارستانەکان === بازیان نزیکەی (٢٣٨٣٩)دۆنم کە دەکاتە (١١٪)ی رووبەری دارستانی [[قەزای سلێمانی]]، بەڵام ئەم ڕێژەیە کەمی کردووە بۆ (١٨٦٦٣) لەساڵی (٢٠١٠)دا کە ئەمەش ھۆکاری سەرەکی دەگرێتەوە بۆ ساڵانی دوای راپەڕینە مەزنەکەی گەلەمان کە بەھۆی دۆخی خراپی ئابوری خەڵک دارستانەکانی دەبڕیەوە بەمەبەستی خۆپارێزی لە سەرما یاخود بۆ فرۆشتن، کە دارستانەکانیش پێیان دەگوترێت (دارستانە کراوەکان، دارستانە مامناوەندە کەم چڕەکان، دارستانە چرەکان). === رووەکی سروشتی === پشتێنەی گژوگیای کورت ( لەوڕگا) گژوگیای ئەم ناوچەیە بە ئەستێپسی شێدار دادەنرێت، کە پشت دەبەستێت بە ڕادەی [[باران]] بارین ساڵانە لە نێوان (٤٠٠-١٠٠٠)ملم دایە، وە ئەم ناوچەیە زیاتر لەوەڕگای  سروشتی بەکاردەھێنێت بۆ ئاژەڵ بەخێوکردن، تێکڕای ڕووبەری گژوگیای گەرمەسیر لەناوچەکەدا بریتیە لە (٦٢٦٩٨) دۆنم، کە لە کاتەکانی [[پاییز|پایزدا]] دەڕوێت و لەکاتەکانی [[ھاوین]]دا  لەکاتی نەمانی  [[باران]] وشک دەکات. === کشتوکاڵ === * بە ھۆی ئەوەی ناوچەی بازیان زۆر گونجاوە بۆ کشتوکاڵ کردن و  بەرھەم ھێنانی دانەوێڵە ساڵانە بەبەردەوامی جوتیارانی سنورەکە گرنگی بە کەرتی کشتوکاڵ دەدەن کە بڕبڕەی پشتی ئاسایشی خۆراکە، لەرووی بوونی (بەیت) خانووی پلاسیکیەوە کشتوکاڵی بەگوێرەی ئاماری ساڵی ٢٠١٤ – ٢٠١٥ (٢٣٩٢)خانووی پلاسیکی بوونی ھەبووە لە ناحیەی بازیان کە ئەم ڕێژەیە بەرزبۆتەوە بۆ (٨٥٠٠)خانووی پلاسیکی بۆ ساڵی ٢٠١٨ و زیاتر لە (١٠٠٠٠)خانووی پلاسیکی بەرزبۆتەوە لە ئێستادا. * ھەروەھا ڕووبەری چینراو بۆ بەروبوومی دانەوێلە لە ساڵی ٢٠١٤ بریتیبووە لە (٣٣٤١٠)دۆنم کە جۆری دانەوێڵەکە بریتی بوو لە [[گەنم]] و [[جۆ]] ، [[توور]] و [[شێلم]]، [[نۆک]]، [[نیسک]]، [[پۆڵکە|پاقلە]]، [[سڵق]] و سەوزەی زستانە. === پەلەوەر و ئاژەڵداری === ناحیەی بازیان بەھۆی بوونی لەوەڕگای زۆر و کێڵگەی بەپیتەوە دانیشتوانی گوندەکانی بەردەوامن لەسەر  ئاژەڵداری لەناوچەکە، بەگوێرەی ئاماری بەڕێوەبەرایەتی ئاماری سلێمانی لەساڵی ٢٠١٤ دا (٢٧) کێڵگەی پەلەوەر و (٤١) ھۆڵ بوونی ھەبووە، ھەروەھا ھەر لە ھەمان ساڵدا (٤٥٨٥٣)سەر [[پەز|مەڕ]] (٧٨١٤)سەر [[بزن]] (٧٤٠٠)[[مانگا]] بوونی ھەبووە، ئەمە جگە لە بوونی (١٠١) ھەنگەوان و کۆلی کۆن (٤٨٤)بوونی ھەیە.<ref>http://sulamar.com/ku/publications.php?cat_id=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105061149/http://sulamar.com/ku/publications.php?cat_id=1 |date= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref> == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە سەر بە [[پارێزگای سلێمانی]]ە، لە ئێستادا ناحیەکە لە (٥٩) گوندی بوونی ھەیە کە (٤٦) گوندیان ئاوەدانە (١٣) گوندیش چۆڵە ناحیەکە لە(٥) شارەدێ پێکھاتووە، کە ئەمانەن ([[گۆپاڵە]]، [[بەردەقارەمان]]، [[ئەڵایی]]، [[تەیناڵی تازە]]، [[بازیان]]) کە لە ڕێگای سێ دەربەندەوە بەناوچەکانی ترەوە دەبەسترێنەوە کەوانیش (دەربەندی  [[تاسڵوجە، سلێمانی|تاسڵوجە]] لە خۆرھەڵات ، [[بازیان]] لە خۆرئاوا و [[باسەڕە]] لەباشوری خۆرھەڵات) کە ئەمەی کۆتایی بازیان بە ناوچەی گەرمیان دەبەستێتەوە.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> === ناوی گوندەکان === {{div col|colwidth=8em}} * [[بازیان]](ناوەند) * [[ئاڵی بزاو]] * [[ئاڵی گۆران]] * [[ئەڵاقوڵی]] * [[ئەڵایی خواروو]] * [[ئەڵایی]] * [[ئیبراھیم ئاوا]] * [[باریکە، بازیان]] * [[باڕۆیی بچوک]] * [[باڕۆیی گەورە]] * [[باڵاجۆ]] * [[باڵۆڵان]] * [[بەرانان]] * [[بەردەقارەمان]](باینجان) * [[بەگەجانی]] * [[بیبیجەکی سماقان]] * [[بیبیجەکی گۆران]] * [[بیبیجەکی وەیس]] * [[تەپەشوانکارە]] * [[تەیناڵی تازە]] * [[تەیناڵی کۆن]] * [[تووی ئەولیا]] * [[چۆڵمک]] * [[خاڵدان]] * [[خێوەتە، بازیان]] * [[داریکەلی]] * [[دەربەندەسوتاو]] * [[دەرگەزێنی بابەعەلی]] * [[دەرگەزێنی ھەمەوەند]] * [[زییەکە]] * [[ساتیار، بازیان]] * [[سڵێمانەگردە]] * [[سەرچاوە، بازیان]] * [[شوانکارە، بازیان]] * [[شێخ مەند]] * [[قوشقایە]] * [[کانی پێنج شەمە]] * [[کانی سمایلە]] * [[کانی شایە]] * [[کانی شەیتان]] * [[کڵاشکەرانی بچوک]] * [[کڵاشکەرانی گەورە]] * [[کوپەڵە]] * [[کۆیک]] * [[گاوانی]] * [[گۆپاڵە]] * [[گۆمەتەی کەچ]] * [[لازیان]] * [[لەتیف ئاوا]] * [[محمودێ]] * [[مۆرتکە]] * [[میرەدێ، بازیان]] * [[ھالەی حاجی ڕەشید]] * [[ھالەی سەرچاوە]] * [[ھالەی مام قادر]] * [[ھەنجیرە، بازیان]] * [[ھەیاسی]] * [[ھوڵوبڵاخ]] * [[ورمزیار]] {{Div col end}} == مێژوو == * یەکێک لە شوێنەوارە مێژوویەکانی بازیان دەربەندی بازیانە کە میژوویەکی کۆنی ھەیە دەبێت بگەڕێیینەوە بۆ ئەو نوسینە بزمارییانەی کە مێژووی پێنوسراوەتەوە، تێیدا باس لەوە دەکرێت لە ساڵانی ٨٠٤- ٨٠٥ پێش زایین، (ئاشوور ناسر پاڵی دووەم) ھێرشی ھێناوە بۆ سەر مەملەکەتی '''زاموا''' و ١٤٦٠ کەسیان لە خەڵکی ئەو مەملەکەتە کوشتووە، لەناوچەکە ١٠٠ [[گوند]] بوونیان ھەبووە.   * لەسەردەمی سوڵتان [[سولەیمان قانوونی]]، کاتێک ھێرشیان ھێناوە بۆ سەر [[بەغدا]] و بەو دەربەندەدا تێپەڕیوون، لەسەردەمی [[نادر شا]]ی [[ئێران]] لە ٩ی تشرینی دوومی ساڵی ١٧٣٤دا کاتێک لەشکرکێشی کردووە بۆ سەر ئەم ناوچەیە، لێرە سوپای جەمشید پاشا بەرەنگاری بووەتەوە، دیارە سوپای تۆباڵ عوسمان پاشا ١٢ ھەزار چەکدارەوە ھاتووە بۆ ناوچەکە و دەربەندەکەی بە دەربەندی سپی ناوبردووە، وەک دیاریشە چواردەوری دەربەندەکە بەردەکانی سپین. * لە سەردەمی دەوڵەتی عوسمانیدا [[قەزا]] بووە و گوندی [[چەمچەماڵ]] ناوەندی بووە، ھەموو گوندەکانی [[قەزای چەمچەماڵ]]ی لەخۆدەگرت. بازیان لەگەڵ چەمچەماڵ و نورە و ھۆزی ھەمەوەند قەزایەکیان لە سنووری [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]] پێکدەھێنا، لەدوای چاکسازییەکەی (مەدحەت پاشا)وە لە ساڵی ١٨٦٩دا بازیان ھەر بە قەزایی مایەوە، لە قۆناغی دووەمی چاسازیەکەدا ھەندێ قەزای لیوای سلێمانی کرانە [[ناحیە]] لەوانە (ناحیەی قەڵاسێوکە) خرایە سەر ئەم قەزایە و دوای ئەوەی [[قەزای قەرەداغ]] کرایە [[ناحیە]]، [[ناحیەی سەنگاو]] خرایە سەر قەزای بازیان، ئەم ڕەوشە تاوکو کۆتایی دەسەڵاتی عوسمانی بەردەوام بوو. ناوەندی قەزاکە لەگەڵ ھەردوو ناحیەکەی ١٥٩ [[گوند]]ی لە خۆ دەگرت. لە بیستەکانی سەدەی بیستدا پڕۆسەی ڕێکخستنەوەی سنووری ھەردوو [[پارێزگای کەرکووک|لیوای کەرکووک]] و [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]] ئەنجام دراو ئەم قەزایە دابەشکرا، [[قەزای چەمچەماڵ]] درووستکرا و بە ھەردوو [[ناحیەی سەنگاو]] و [[ناحیەی ئاغجەلەر]]ەوە خرایە سەر لیوای کەرکووک. [[ناحیەی بازیان]] کەتا ١\١٢\١٩٢٦ لەلایەن ئیدارەی کەرکووکەوە ئیدارە دەدرا خرایە سەر لیوای سلێمانی. لە ھەردوو سەردەمی پاشایەتی و کۆماریدا ھیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەھات.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر =[[مامۆستا شەماڵ|شەهید مامۆستا سوهەیل خورشید عەزیز - شەماڵ]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە رۆژی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ بۆ بە [[قەزا]]بوونی ھەردوو [[ناحیەی عنکاوە]] و [[ناحیەی پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] و [[ناحیەی بازیان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری بە قەزابوونیدان. لە بەرواری ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ئەو فەرمانە بەشێوەیەکی فەرمی چووە بواری جێبەجێ کردنەوە.<ref> https://gov.krd/dmi/activities/news-and-press-releases/2022/january/سەرۆکی-حکومەتی-ھەرێم-فەرمانی-بەقەزابوونی-بۆ-سێ-ناحیە-دەرکرد/</ref> === شوورای دەربەندی بازیان === لەساڵی ١٨٠٥ بەدواوە، (عەبدولڕەحمان پاشای بابانە، کاتێک سلێمان پاشای مەمالیک لە [[بەغدا]] دێتە سەر تەخت و دەسەڵات دەگرێتە دەست، [[عەبدولڕەحمان پاشای بابان]] پیرۆزبایی لێناکات، بۆیە ئەویش بە سوپاوە ھێرش دەکاتە سەری، لەبەر ئەوە پاشای بابان بڕیاری دروستکردنی ئەو دیوارە دەدات لەنێو دەربەندی بازیان، بەڵام بەھۆی ئەوەی سوپای مەمالیک زیاتر لە ١٠٠ ھەزار کەس دەبێت، ھێزی بابانییەکان ٢٠٠ ھەزار چەکدار دەبن، ھەرچەندە لەسەرەتاوە سوپای مەمالیک تێک دەشکێت، بەڵام دواجار بەھۆی چاوساغی خەڵکی ناوچەکەوە، سوپای بابانییەکان تێکدەشکێن و [[عەبدولڕەحمان پاشای بابان]] پەنا دەباتە بەر [[ئێران]]. === شەڕی دەربەند بازیان === لە ١٧ی مایسی ساڵی ١٩١٩ کاتێک (ژەنەراڵ فرایزەری ئینگلیز) پەلاماری [[شێخ مەحموودی حەفید]]یان داوە و شەڕێک لەنێوانیان ڕوودەدات، شێخ بە دیلی دەکەوێتە دەست ئینگلیزەکان و شێخ ڕەوانەی [[ھیندستان]] دەکرێت، ئەوەش بەھۆی نابەرانبەری ھێز و چەک و ژمارەی سوپا لەلایەک و ناکۆکی لە نێوانی سەرۆک [[ھۆز]]ەکان بۆ نموونە (بابەکر ئاغای پشدەری) لە ناوچەی پشدەر و [[عادیلە خانم]]ی [[جاف]] لە [[ھەڵەبجە]] و تاڵەبانیەکان لە لیوای [[کەرکووک]] و تەنانەت کەسایەتی دیاری [[ھۆز]]ی [[ھەمەوەند]] (مشیر حەمەی سڵیمان) کە لە نەیارەکانی شێخ مەحموود ھەژمار دەکرا ھۆکاربووە بۆ بەدەستەوەدانی شێخ مەحموود، ئەمەش واتای ھەڵەی ئەوکەسانە نیە بەڵکو ھەریەکەیان خاوەنی پێگەی خۆی بووە لە ناو ھۆزەکەیدا، بەڵام ناکۆکیان لەگەڵ شێخ مەحموود ھەبووە لەسەر دەسەڵاتداری [[باشووری کوردستان]]، جیاوازیان ھەبووە بۆ سیاسەت و تێروانینیان بۆ مامەڵەکردن  لەگەڵ ئینگلیزەکان. لە ساڵی ٢٠١٣ دەربەندی بازیان نوێ کرایەوە کە یەکێکە لە شوێنەوارە دێرین و مێژووییەکانی ناوچەکە و بە سێ قوناغ لەلایەن حکومەتی ھەرێمەوە بنیادنرا و دروستکرایەوە وەک شوێنێکی گەشتیاری و شوێنەواری مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت. === بەناحیە بوونی بازیان === لە ڕووی مێژووییەوە دەتوانین بڵیین میژوویەکی دێرینی ھەیە و تەنانەت لەلایەنی کارگێڕیەوە لە ساڵی ١٩٢٦وە بووەتە [[ناحیە]] و سەرەتا شارەدێی [[تەیناڵی کۆن]] ناوەندی ناحیەی سنورەکە بووە، بەڵام ھەندێک لە سەرچاوەکان ئاماژەیان بەوە داوە کە مێژووی بوون بە ناحیەی بازیان لەوە کۆنترە و دەگەڕیتەوە بۆ سەردەمی بابانەکان و دواتر لە سەردەمی شیخ مەحمودیشدا ھەر ناحیە بووە و سەر بە [[قەزای سلێمانی]] بووە و پاشان  لەسالی ١٩٢٨ دا بەڕیوەبەرایەتی ناحیە لە گوندی [[مۆرتکە]]ی نزیک [[تەیناڵی کۆن]] دانرا و ( محمود فەقێ محمد ھەمەوەندی) کراوە بە بەڕێوەبەری ناحیە و بەڵام ئەوەی ئاشکرایە ئەوەیە بەڕێوەبەرایەتی ناحیە لە تەیناڵدا دامەزراوە وبەردەوام بووە دواتر کاتێک کە [[ڕژێمی بەعس]] لە نیوان ساڵانی (١٩٨٧- ١٩٨٨)دا چەند کۆمەڵگایەکی زۆرەملێی  لە سنوری بازیاندا دروست کرد و دانیشتوانی گوندەکانی لەچەند شوێنێکی جیاوازەوە ڕاگوێزا بۆ ئەو کۆمەڵگایانە، ئیتر گۆڕانکاری بەسەر یەکەی ئیداری ناوچەکەدا ھات و لە سالی (١٩٨٨) بە فەرمانی حکومەتی عێراق  [[شارۆچکە]]ی [[بازیان]] کراوە بە مەرکەزی ناحیە بۆ سنورەکە و تائیستاش ھەر بەو شێوەیە. خەڵکی ناحیەی بازیان لە ٦/٣/١٩٩١ وەک دووەم شوێن دوای [[قەزای ڕانیە]] راپەڕینی دژی دەسەڵاتی دیکتاتۆری [[حیزبی بەعس]] و [[سەددام حوسێن]]ی [[دیکتاتۆر]] ئەنجامدا و ناوچەکەیان  بەیارمەتی ھێزی [[پێشمەرگە]] لە ھێزەکانی [[ڕژێمی بەعس]] پاک کردنەوە و ناوچەکەیان ئازادکرد. [[پەڕگە:نەخشەی ناحیەی بازیان و کەرتەکانی.jpg|500px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ناحیەی بازیان و کەرتەکانی]] == دانیشتوان == بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی  ١٩٥٧ دانیشتوانەکەی بریتیبووە لە (٥٤٧٩) کەس لەساڵی ١٩٦٥ دانیشتوانەکەی گەشەی کردووە بۆ (٨٤٤٧) لەساڵی ١٩٧٧ دانیشتوانی ناحیەکە بووە بە (١٠٦٠٦)کەس، بەڵام لە ساڵی ١٩٨٨ ژمارەی دانیشتوانی ناحیەکە بووە بە (١١٥٤٦) کە مەش نیشانەی کەمی گەشەکردنی دانیشتوانە بەراورد بەسەرژمێری دە ساڵی پێشوو تر کە ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ھۆکاری سیاسی وەک [[شەڕی ئێران و عێراق]]، ھەروەھا سیاسەتی ڕەگەز پەرستی حکومەتی [[عێراق]] بە سەرۆکایەتی [[سەددام حوسێن]] دژی گەلی [[کورد]] کەوای کردبوو چەندین کەس بێ سەروشوێن بن.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> بەڵام بە گوێرەی ئەو خەمڵاندانەی کە لەساڵی ٢٠٠٩ کراوە ژمارەی دانیشتوانی ناحیەکە بووە (٣٦٧٢٣) کەس، بەگوێرەی ئەو پێشبینیانەی بەڕێوەبەرایەتی ئاماری سلێمانی کردویەتی بۆ ساڵی ٢٠١٨ ژمارەی دانیشتوانی ناحیەی بازیان(ھەر پێنج شارۆچکەکەی) دەکاتە (٤٩٩١٥)کەس ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتوانی دەکاتە (٥٠٨٣٣) کەس.<ref>http://sulamar.com/ku/pageDetail.php?secID=3 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110115235/http://sulamar.com/ku/pageDetail.php?secID=3 |date=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref> == پیشەسازی == لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە ناوچەی بازیان بەتەواوەی سیمای گۆڕاوە و بووە بە ناوچەیەکی [[پیشەسازی]] کە لە ئێستادا ڕێژەی (٣٠٪)پیشەسازی [[عێراق]] لەم ناوچەیە کە خۆی لەدامەزراندنی چەندین کارگە دەبینێتەوە کە بەھۆی بوونی کەرەستەی خاو و ئاو و ھەوای گونجاو شوێنی جوگرافی لەبار وپاڵپشتی  حکومەت بۆ سەرمایەدارەکان بۆ ئەوەی ڕوو بکەنە ئەم ناوچەیە و سەرمایە گوزاری بکەن چەندین پرۆژەی پیشەسازی لە ناوچەکەدا بنیات بنێن، لە ئیستادا  نزیکەی (٢٠٠)پرۆژەی ئابووری جۆراو جۆر لە سنوری بازیاندا ھەیە، کە ھەندێکیان پرۆژەی عیملاقی گەورەن و شایەنی ئەوەن تیشکیان بخریتە سەر لەوانەش زیاتر لە (٣٠)کارگەی جۆراو جۆرن وەک: #چوار کارگەی [[چیمەنتۆ]]ی گەورە بە ناوەکانی ( ماس، بازیان، وڵوبڵاخ و گاسن) #[[پاڵاوگەی نەوت]]ی بازیان کە رۆژانە بڕێکی باش لە [[نەوت]] لەم پاڵێوگەیەدا دەپاڵێوریت. #دوو کارگەی درووستکردنی گازی شل بە ناوەکانی: کارگەی گازی سروشتی ( ساتیار  و بازیان). #سێ کارگەی دروستکردنی بیبسی و ئاوی کانزایی. #دوو کارگەی گەورەی ئاسن. #کارگەیەکی گەورە بۆ دروستکردنی (کێبڵی کارەبایی و سۆندەی ئاو و بۆری ئاو). #کارگەیەک بۆ دروستکردنی ستیل بەناوی کارگەی (سوپەر ستیل). #کارگەی دروستکردنی دەرمان. #کارگەی بەرھەمھێنانی [[قیر]]. #کارگەی دروستکردنی [[ئارد]]. #کارگەی دروستکردنی کیسی چیمەنتۆ بەناوی کارگەی مۆند کاسۆ. #کارگەی دروستکردنی بەردی مەرمەڕ. #کارگەی کلکان بۆ دروستکردنی خانووی پلاستیکی.  #دوو کارگەی دروستکردنی سەھۆل. #شەش کارگەی دروستکردنی بلۆک. #کارگەیەکی دروستکردنی کەلەبستۆن. #کارگەی خویی یۆد. #کارگەی سەربرینی [[مریشک]]. #کارگەی ھەڵکەندنی کانەبەرد لەبەر ئەوەی بەردی بەشێکی زۆری شاخەکان زۆر گەنجاون بۆ دروستکردنی [[چیمەنتۆ]] ھەر بۆیە چوار کارگەی گەورەی چیمەتۆ دەست بەکارن و لەبەرنامەشدایە کارگەی تری چیمەنتۆ لە سنورەکەدا بکریتەوە. ئەمانە لەگرنگترینەکانن بەڵام جگە لەمانە ژمارەیەکی زۆری کارگە و پرۆژەی بچووک لە سنوری بازیاندا خەریکی بەرھەمھێنان بەشێکی کەمی ئەم کارگەو پرۆژانە پرۆژەیی حکومین و بەشی ھەرە زۆیان سەربەکەرتی تایبەتن. کە لەم کارگانەدا زیاتر لە  ٥٠٠٠ھەزار کەس وەک کارمەند لە کارگەکانی سنورەکە کاردەکەن کە زیاتر لە ٣٠٠٠ ھەزار کەسی دانیشتووی سنووری بازیانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/3589 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105063120/https://mewdamedia.com/articles/3589 |url-status=dead }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[بازیان]] * [[قەزای بازیان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] 9ypjogcz7vbsnjjvqt5o2zfk5vcshje 0 144688 1570564 1419449 2026-04-01T11:29:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570564 wikitext text/x-wiki '''[[ڕێکخراوە]]ی [[ئیزیرتوو]]'''، (Izirtu NGO) لە ژێر ناوی تەواوی '''لایەنگرانی یادگارە مێژووییەکانی ئیزیرتوو'''-وە، ({{بە فارسی|انجمن دوستداران یادگارهای تاریخی ایزیرتو}}) [[ڕێکخراوەی ناحکوومی|ڕێکخراوەیەکی ناحکوومی]] (NGO)یە و لە بواری فەرھەنگی‌دا چالاکە. بنکەی سەرەکیی ئیزیرتوو لە شاری [[بۆکان]]ی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، بەڵام چالاکییەکانی ھەر بە شاری بۆکانەوە نەبەستراوەتەوە. == ڕابردوو == ڕێکخراوەی ئیزیرتوو نەورۆزی ساڵی ٢٠٠٤ چالاکییەکانی خۆی بە ڕێکخستنی ڕیزە کاروانێک بۆ گوازتنەوەی گەشتیارانی گردی [[قەڵایچی]] لە ناوچەی بۆکان، دەست پێ کرد. ١٠ی پووشپەڕی ساڵی ٢٠٠٦ بەشێوەیەکی ڕەسمی ئیزن‌نامەی چالاکی لە سازمانی وەرزش و لاوانی ئێران وەرگرت. ژمارە و ڕێکەوتی تۆمارکرانی ڕەسمی: ٢٠٠٦/٤/١٠- ٠٦٠٢١٤٠٧٣/٢١٠٠ == لکەکان == ڕێکخراوەی ئیزیرتوو ٤ لکی سەرەکی لێ‌دەبێتەوە و ھەر کامیان لە بواری خۆی‌دا خاوەن چالاکی و بەرھەمی خۆیەتی: # '''لکی مێژووناسی'''؛ لە بواری پاراستنی شوێنەوارە مێژووییەکان بە شێوەی دەرخستنی گۆڤار و چاپی کتێب و بابەتەوە چالاکە. # '''لکی منداڵان'''؛ لە بواری ئەدەبیاتی منداڵان‌دا (بڵاوکردنەوەی کتێب و پووستێڕ و... ی منداڵانە) چالاکە. # '''لکی کتێبخانەکان'''؛ لە بواری دانانی کتێبخانە لە دێھاتەکانی کوردستان و یارمەتی بۆ پەرەسەندنی فەرھەنگی خوێندنەوەوە چالاکە. # '''لکی تۆژینەوە'''؛ لە بواری لێکۆڵینەوە بە شێوەی چاپی کتێب و فیلمی بەڵگەییەوە چالاکە. === لکی مێژووناسی === * تا ئێستا ئەم کتێبانەی بڵاوکردۆتەوە: # یادگارھای تاریخی بوکان/ سە زبانە؛ کردیٰ فارسی، انگلیسی (بەکوردی دەبێتە: یادگارە مێژووییەکانی بۆکان، دوو زمانە؛ فارسی و ئینگلیسی)<ref>یادگارھای تاریخی بوکان/ فارسی، انگلیسی، انجمن دوستداران یادگارھای تاریخی ایزیرتو، ٢٠٠٦</ref> # کۆمەڵە شوێنەواری مێژوویی-کلتووریی [[مەھاباد]]/ سێ زمانە؛ ئینگلیسی، کوردی و فارسی<ref>کۆمەڵە شوێنەواری مێژوویی-کلتووریی مەھاباد/ سێ زمانە؛ ئینگلیسی، کوردی و فارسی، انجمن دوستداران یادگارھای تاریخی ایزیرتو، ٢٠٠٨</ref> * تا ئێستا ئەم پووستێڕانەی بڵاوکردۆتەوە: # پووستێڕی [[تاق وەسان]] لە ٥٠٠٠ بەرگدا بۆ نەورۆزی ٢٠١٠ ٭ ساڵی ١٣٨٨ی ھەتاوی بە پێشنیاری ڕێکخراوەی ئیزیرتوو بە نیازی ناساندنی شوێنەواری مێژوویی گردی قەڵایچی، لە ڕێگەی [[شارەوانی]]ی بۆکانەوە، لە لایەن ھونەرمەند "ھێمن قارەمانی"-یەوە مۆنیۆمێنتێکی دووبەر لە ڕووی نەخشی سەر خشتێکی دۆزراوەی قەڵایچیەوە دروست کرا و لە مەیدانی ئەسکەندەری شاری بۆکان چەقێنرا. ئەو خشتەی کە مۆنیۆمێنتەکەی لە ڕووەوە دروست کراوە ئێستا لە مووزەی تۆکیۆی ژاپۆن پارێزراوە. شایانی باسە کاتی خۆی لە گردی قەڵایچی ھەزاران خشتی نەخشێنراو و قاپ و قاچاغ و چشتی دەسکردی مێژوویی دۆزرانەوە و دەرھێنران و بەتاڵان چوون. ٭ ھەر وەھا حەول دان بۆ پاراستنی ئاسەوارە مێژووییەکانی وەک گردی قەرەکەند و قەڵای سەرداری بۆکان، قەڵای ھەوشاری تیکاب، تاق‌وەسانی کرماشان، گردی تەرخان‌ئاوای مەریوان، گردی زێویەی سەقز، مەحموودئاوای ساین‌قەڵا، حەمامی خدریی بانە، چوارتاقیی سەردەمی ساسانیی دەرەشاری [[ئیلام]] و... بەشێک لە کردەکانی لکی مێژووناسیی ڕێکخراوەی ئیزیرتوو بووە لە ساڵانی ڕابردوودا. === لکی منداڵان === بە ناوی '''زارۆک'''ەوە دەناسرێ. تا ئێستا ئەم چالاکی و چاپ کراوانەی ھەیە: * '''چالاکی زارۆک''': # بەڕێوەبردنی ھەمایشی یەک ڕۆژەی '''مناڵ. ئەندێشە و میراتی فەرھەنگی''' لە شاری بۆکان لە ڕێکەوتی ١١ی گەلاوێژی ٢٠٠٧دا # بڵاو کردنەوەی '''ڕاگەیێنی جیھانیی مافی مرۆڤ بە زمانێکی ساکار بۆ زارۆکان''' لە شێوەی پووستێڕدا # بڵاو کردنەوەی '''رۆژژمێری ھێلکەی نەورۆز''' بۆ منداڵان لە شێوەی پووستێڕدا بۆ نەورۆزی ٢٠٠٩ # بڵاوکردنەوەی بانگەوازییەکی سەرتاسەری بۆ گەیاندنی یارمەتی بە مناڵانی زیان‌لێکەوتووی بوومەلەرزەی پاییزی ۲۰۱۷ ی پارێزگای کرماشان، دوابەدوای بوومەلەرزەکە؛ کە بەدەنگەوەهاتنی جوامێرانەی خەڵکی لێ‌کەوتەوە. * '''کتێبی بڵاوکراوەی زارۆک ''': # شایی مشکەبۆر<ref>سەلیمی بابامیری، سەعید (وەرگێڕ)، سوان، سووزن (نووسەر) شایی مشکە بۆر، ڕێکخراوەی ئیزیرتوو، ڕەزبەری ٢٠٠٩</ref> # کەڵەشێری ورگن<ref>گەردیگلانی، ئەمین، کەڵەشێری ورگن، ڕێکخراوەی ئیزیرتوو، ڕەشەمەی ٢٠٠٩</ref> # کووپە قاورمە<ref>بەختازەر، سیامەند، کووپە قاورمە، ڕێکخراوەی ئیزیرتوو، ڕەشەمەی ٢٠١٠</ref> # ماسی کۆلکەزێڕینە<ref>ساڵحی، لەیلا (وەرگێڕ)، فیستێڕ، مارکووس (نووسەر)، ماسی کۆلکەزێڕینە، ڕێکخراوەی ئیزیرتوو، پووشپەڕی ٢٠١٢</ref> # ژیلان<ref>عابدی، عەلی (ئامادەکار و ئاوازدانەر)، ژیلان (شێعری کۆمەڵێک شاعیر)، ڕێکخراوەی ئیزیرتوو، ڕەشەمەی ٢٠١٢</ref> === لکی کتێبخانەکان === ڕێکخراوەی ئیزیرتوو لەم بوارەدا لەگەڵ زیاتر لە ٣٠ کتێبخانەی دێھاتەکانی ڕۆژاوای ئێران پەیوەندی ھەیە و لە بواری کەل و پەل و ڕاھێنانی شێوازی بەڕێوەبردنی کتێبخانەوە یارمەتییان دەدات.<ref>«ایزیرتو» با بیش از ٣٠ کتابخانە روستایی در چھار استان غربی کشور ھمکاری دارد سایتی: ھنرنیوز http://www.honarnews.com/vdcb9fb0.rhb0wpiuur.html{{بەستەری مردوو|url=http://www.honarnews.com/vdcb9fb0.rhb0wpiuur.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> بنیات نانی نەریتی ھەمایشی ساڵانەی کتێبخانەی دێھاتەکان و بەڕێوەبردنی ھەمایشی ساڵانەی کتێبخانەی دێھاتەکانی ڕۆژئاوای ئێران بە یارمەتیی ڕێکخراوە و لایەنە خەمخۆرەکانی فەرھەنگ و زانست، تا ئێستا لە پێنج نۆرەدا، چالاکییەکی دیکەی لکی کتێبخانەکانە. ئەو ھەمایشانەی تا ئەلان بەڕێوە چوون بریتین لە: # ھەمایشی یەکەم، شوێن: [[ڕەبەت]]، ڕێکەوت: ٢٥ خەزەڵوەری ٢٠١٢ # ھەمایشی دووھەم، شوێن: ھەورامان ([[پاوە]])، ڕێکەوت: ٣٠ خەزەڵوەری ٢٠١٣ # ھەمایشی سێھەم، شوێن: بۆکان، ڕێکەوت: ٢٠ خەرمانانی ٢٠١٤ # ھەمایشی چوارەم، شوێن: [[شنۆ]]، ڕێکەوت: ١١ سەرماوەزی ٢٠١٦ # ھەمایشی پێنجەم، شوێن: [[سەقز]]، ڕێکەوت: ١٦ خەرمانانی ٢٠١٧ # ھەمایشی شەشەم، شوێن: [[مەهاباد]]، ڕێکەوت: ۸ سەرماوەزی ٢٠۱۸ === لکی تۆژینەوە === * دەرخستنی گۆڤاری زانستیی "[http://shahreketabonline.com/products/51/89507/فصلنامە_پژوھش_ھای_زاگرس_شمارە_اول پژوھش ھای زاگرس]{{بەستەری مردوو|url=http://shahreketabonline.com/products/51/89507/%D9%81%D8%B5%D9%84%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95_%D9%BE%DA%98%D9%88%DA%BE%D8%B4_%DA%BE%D8%A7%DB%8C_%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%B3_%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95_%D8%A7%D9%88%D9%84 |date=شوباتی ٢٠٢٥ }}" (بەکوردی دەبێتە: تۆژینەوەکانی [[زاگرۆس]]) کە گۆڤارێکی زانستییە و لە بواری زانستی و تۆژینەوەی سەر بە دەڤەرەکانی زاگرۆس دەردەچێت.<ref>فصلنامە پژوھش ھای زاگرس، سال اول، شمارە ١، انجمن دوستداران یادگارھای تاریخی ایزیرتو، 2013، ISSN:2345-2595</ref> تا ئێستا ٥ ژمارەی دەرچووە. دوا ژمارەی ڕەزبەری ساڵی ٢٠١٥ بڵاو بۆتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=فصلنامە پژوھش ھای زاگرس، شمارە ٤ و ٥|بڵاوکەرەوە=انجمن یادگارھای تاریخی ایزیرتو|ساڵ=پاییز و زمستان ٢٠١٤، انتشار در مھر ٢٠١٥}}</ref> == گانامەی ئیزیرتوو == گانامەی ئیزیرتوو گۆڤارێکە کە بە پێی پێویست لە کات و ساتی گونجاودا دەردەچێت و بەرنامە و پلان و چالاکییەکانی ئەو ڕێکخراوەیە بڵاو دەکاتەوە و تا ئێستا ٤ ژومارەی بڵاو بۆتەوە.<ref>گاھنامە ایزیرتو، شمارە ٤، سال چھارم، انجمن دوستداران یادگارھای تاریخی ایزیرتو، نوروز ٢٠١١</ref> == گانامەی ڕووناکی == گانامە ڕووناکی گۆڤارێکی پەیوەست بە ھەمایشەکانی کتێبخانەوەیە و بۆ ھەر ھەمایشێک بڵاو دەبێتەوە و کاکڵی وتار و بەرنامەکانی ھەمایش دەخاتە ڕوو. تا ئێستا ٤ ژومارەی بڵاو بۆتەوە: # گانامەی ڕووناکی ژمارە ١ تایبەت بە دووھەمین ھەمایشی کتێبخانەکان لە ھەورامان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ڕووناکی ژمارە ١|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی ئیزیرتوو|ساڵ=٣٠ خەزەڵوەری ٢٠١٣}}</ref> # گانامەی ڕووناکی ژمارە ٢ تایبەت بە سێھەمین ھەمایشی کتێبخانەکان لە بۆکان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ڕووناکی ژمارە ٢|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی ئیزیرتوو|ساڵ=٢٠ خەرمانانی ٢٠١٤}}</ref> # گانامەی ڕووناکی ژمارە ٣ تایبەت بە چوارەمین ھەمایشی کتێبخانەکان لە شنۆ<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ڕووناکی ژمارە ٣|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی ئیزیرتوو|ساڵ=١١ سەرماوەزی ٢٠١٦}}</ref> # گانامەی ڕووناکی ژمارە ٤ تایبەت بە پێنجەمین ھەمایشی کتێبخانەکان لە سەقز<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ڕووناکی ژمارە ٤|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی ئیزیرتوو، ڕێکخراوەی ھیوای زانست|ساڵ=١٦ خەرمانانی ٢٠١٧}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیزیرتوو]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕێکخراوەکان]] 5zt9cnr2k7e50pw4iaizu3hmf7as0jo 0 152646 1570279 1570067 2026-03-31T12:05:23Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570279 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = مەعسووم کۆرکماز {{-}} (عەگید) | وێنە =Mahsum-Korkmaz-Agit.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | ناوی کاتی لەدایکبوون = مەعسووم کۆرکماز | شوێنی لەدایکبوون = [[فارقین]] {{-}} [[ئامەد]] {{-}} {{ئاڵا|کوردستان}} {{-}} {{ئاڵا|تورکیا}} | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٦ | ڕێکەوتی مردن = ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ | شوێنی مردن = چیای گابار، [[شرنەخ]]، [[باکووری کوردستان]] | ھۆکاری مردن = پێکدادان چەکداری | شوێنی گۆڕ = نادیار | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ڕادەی خوێندەواری = ئامادەیی | پیشە = | ساڵانی چالاکی = ١٩٧٦–١٩٨٦ | شار = | مووچە = | دارایی = | سەرناو = ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] | حیزب = [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | ماڵپەڕ =}} '''مەعسووم کۆرکماز''' نازناو '''عەگید''' لە ساڵی ١٩٥٦ لە شارۆچکەی [[فارقین]] لەدایک بووە و بووەتە یەکەم فەرماندەی ھێزی ڕزگاری کوردستان باڵی سەربازی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] و ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ لە چیای گابار لە [[شرنەخ]] شەھید بوو.<ref>name="google">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Kurds and the Future of Turkey|نووسەر=Gunter, M.M.|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٧٢٦٥-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dWmd8IS06FgC|پەڕە=٣٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> == ژیان == مەعسووم کۆرکماز بە ھەڤاڵ عەگید دەناسرێت لەناو کورداندا، مەعسووم کاتێک تەمەنی بچووک بوو خێزانی ئەوان شارۆچکەی [[فارقین]]یان جێھێشت و ڕوویان کردە شاری [[ئێلح|باتمان]]، لە ساڵی ١٩٧٦ لە ڕێی ھەڤاڵ [[مەزڵووم دۆغان|مەزلووم دۆغانەوە]] تێکەڵ بە گرووپی ئاپۆچییەکان بوو.<ref>[[:ku:Mahsum Korkmaz]]</ref> === شام === پاش ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٩ چووە [[لوبنان]] لەگەڵ (کەمال پیر)، پاشان بووە ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]، لە دۆڵی بیقاع ئەکادیمیایان دامەزراند لە ساڵی ١٩٨١ بۆ پەروەردەی کادرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]. پاش شەھیدبوونی ناوی ئەم ئەکادیمیایە کرابە ناوی خۆیەوە و ناونرا [[ئەکادیمیای مەعسووم کۆرکماز]]. === ھێزی چەکداری === پاش پەروەردەکردن و پێگەیاندنی کادران و بەرەو پێشچوونی پارتەکەیان و زیاتر ناساندن و بەدەست ھێنانی مافە سەرەتایییەکانی کورد لە تورکیادا، [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بڕیاری لەدروست کردنی ھێزی چەکدار کردەوە و چالاکی چەکداری ئەنجام بدات لە [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]]دا، و بۆ زیاتر ناساندنی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]. ھێزی ڕزگاری کوردستان (ھەرەکە) دروست کراو یەکەم فەرماندەی ھەڤاڵ عەگید بوو، '''عەگید''' و ھاوڕێکانی بە دەستە و مەفرەزە چوونەوە ناو نیشتیمان و دەستیان بە پڕوپاگەندە کرد و یەکەم چالاکیان لە دژی دەوڵەتی تورکیا ئەنجامدا لە ١٥ی ئابی ١٩٨٤ کە ئەمەش بووە سەرەتای دەست پێکردنی خەباتی چەکداری [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]].<ref>[[:tr:Mahsum Korkmaz]]</ref> == مردن == پاش خەباتی دوو ساڵ لە ناوچە جیاجیاکانی باکووری کوردستان و ڕێکخستنی دەستەکانی [[گەریلا]] و پەرەدان بە خەباتی چەکداری و چالاکی کردن، ''عەگید'' لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ لە ڕوبەڕوونەوەیەکدا لەگەڵ ھێزەکانی سوپای تورکیا لە چیای گابار لە پارێزگای [[شرنەخ]] شەھید بوو، ھەتاوەک و ئەمڕۆش جەستەکەی دیار نییە. === پەیکەر === لە ڕێکەوتی ١٥ی ئابی ٢٠١٤ لە شارۆچکەی [[لجێ]] پەیکەری شەھید عەگید پەردەی لەسەر لادرا ئەمەش وەک نیشاندانی دەستپێکردنی خەباتی چەکداری لەم ڕێکەوتەدا لە ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن ھەڤاڵ عەگیدەوە، بەڵام دەوڵەتی تورکیا بە بڕیاڕی دادگا لە ١٩ی ئابی ٢٠١٤دا ئەم پەیکەرەی لابردوو بووە ھۆی خۆپیشاندان لە نێوان خۆپیشاندەران و ھیزەکانی ئاسایشی دەوڵەتی تورکیا بەوھۆیەوە کوژراوێک و دوو بریندار لە خۆپیشاندەران کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/turkey/2014/08/22/pkk-denies-it-erected-the-controversial-statue-in-diyarbakir|سەردێڕ=PKK denies it erected the controversial statue in Diyarbakır|وێبگە=DailySabah|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> لە ٢٨ی ئازاری ٢٠١٧ لە [[کۆبانی]] پەیکەری شەھید مەعسووم کۆرکماز دروست کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfenglish.com/kurdistan/legendary-commander-egid-s-statue-erected-in-kobane-19216|سەردێڕ=Legendary Commander Egîd’s statue erected in Kobanê|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> == ئەمەش ببینە == * [[ئەکادیمیای مەعسووم کۆرکماز]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|تورکیا}} [[پۆل:ئاپۆییستەکان]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی فارقین]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:کوردەکانی تورکیا]] pviteeazqwzq4trxxvknnnvgg90zrlw 4 152900 1570495 1559497 2026-04-01T04:42:42Z MediaWiki message delivery 12292 /* Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! */ بەشی نوێ 1570495 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (جۆراوجۆر)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 2 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=جۆراوجۆر|2= بەشی '''جۆراوجۆر'''ی دیوەخان بۆ ناردنی ئەو پەیامانەن کە لە ھیچ بەشێکی تردا ناگونجن. بۆ بەشەکانی تر بڕوانن [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|سیاسەت]]، [[ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)|تەکنیکی]]، یان [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)|پێشنیارەکان]]، یان - بۆ یارمەتی - لە [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] کەڵک وەربگرن. بۆ پرسیارە گشتییە زانستییەکان تکایە [[ویکیپیدیا:مێزی زانیاری|مێزی زانیاری]] بەکاربھێنن. |3=وپ:دخج|4=وپ:دخ/ج}} __NEWSECTIONLINK__ <span id="below_toc"> __TOC__ </span> {{Clear}} {{anchor|below_toc}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == داواکردنی بۆچوون بەم زوانە لەسەر ھەڵبژاردنی بۆردی ئەمیندارەکان == <section begin="announcement-content /> بۆردی ئەمیندارەکان ئامادەکاری دەکات بۆ داواکردنی بۆ چوون لەسەر ھەڵبژاردنی بۆردەکە بەم زوانە، لە ١٠ی شووبات - ٧ی شووباتی، ٢٠٢٢. لە کاتێکدا کە زانیارییەکان ھەفتەیەک پێش داواکردنەکە ئامادە دەبێت، ئێمە دڵنیایی ئەوەمان کردۆتەوە کە بەلایەنی کەمەوە دوو پرسیار ئامادەیە بۆ پرسین لەم داواکردنەی ئێستا: * * باشترین ڕێگا چییە بۆ دڵنیابوونەوە لە نوێنەرایەتییەکی دادەپەروەرانە بۆ یەکخستنی کۆمەڵگاکان لەنێوان بۆردەکە؟ کاندیدکراوەکان پێویستە چی شتێکیان ھەبێت لە کاتی ھەڵبژاردنەکە؟ لەکاتێکدا لەوانەیە پرسیاری زیاتر دابنرێت، ستراتیژی جوڵانەوەکە و بەڕێوەبەرایەتی تیمەکە دەیانەوێت کات دابین بکەن بۆ ئەندامانی کۆمەڵگاکە و شوێنە پەیوەندیدارەکان بۆ ئەوەی لێکۆلینەوە و بیرۆکەکان ئامادە بکەن لەسەر پرسیارە سەلمێنراوەکان پێش ئەوەی داواکارییەکە بکرێتەوە، ئێمە داوای لێبوردن دەکەین لەسەر ئەوەی لە ئێستادا پێرستێکی تەواوی پرسیارەکانمان ئامادەنەکردووە، پێرستی پرسیارەکان پێویستە تەنھا بە یەک یان دوو پرسیار زیاتر بکرێت، مەبەستەکە ئەوە نییە فشار بخەینە سەر کۆمەڵگاکان بە داواکاری زۆر، بەڵکو بۆ دابینکردنی تێبینی و بۆچوونی پێشوازی لێکراوە لەسەر ئەم پرسیارە گرنگانە. '''دەتەوێت یارمەتی رێکخستنەوەی گفتووگۆییە ناوخۆییەکان بدەیت لەم داوالێکردنەوەی ئێستادا؟''' پەیوەندی بکە بە [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance|ستراتیژی جوڵانەوە و تیمی بەڕێوەبەراییەتی]] لەسەر مێتا، یان لە [https://t.me/wmboardgovernancechat تێلێگرامم]، یاخوود لە ڕێگەی ئیمەیڵ msg[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org پەیوەندی بکە ئەگەر ھەر پرسیارێک یان تێبنییەکت ھەبوو، ستراتیژی جوڵانەوە و بەڕێوەبەراییەتی تیمەکە تا ٣ی کانوونی دووەم بەشێوەیەکی کەم ستافی دەبێت، تکایە لەھەر دواکەوتنی وەڵامێک ببورە لەم کاتەدا، وە ئێمە ئەوەش دەزانین کەوا ھەنێک لە ئەندامانی کۆمەڵگا و شوێنە پەیوەندیدارەکان بەردەست نابن لە کاتی پشووی کانوونی یەکەم، داوای لێبوردن دەکەین ئەگەر نامەکەمان لەو کاتە پێت گەیشتووە کەتۆ لە پشوودا بوویت. هیوای سەرکەوتن، ستراتیژی جوڵانەوە و بەڕێوەبەراییەتی<section end="announcement-content" /> {{واژۆنەکراو|Xeno (WMF)}} == Subscribe to the This Month in Education newsletter - learn from others and share your stories == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear community members, Greetings from the EWOC Newsletter team and the education team at Wikimedia Foundation. We are very excited to share that we on tenth years of Education Newsletter ([[m:Education/News|This Month in Education]]) invite you to join us by [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|subscribing to the newsletter on your talk page]] or by [[m:Education/News/Newsroom|sharing your activities in the upcoming newsletters]]. The Wikimedia Education newsletter is a monthly newsletter that collects articles written by community members using Wikimedia projects in education around the world, and it is published by the EWOC Newsletter team in collaboration with the Education team. These stories can bring you new ideas to try, valuable insights about the success and challenges of our community members in running education programs in their context. If your affiliate/language project is developing its own education initiatives, please remember to take advantage of this newsletter to publish your stories with the wider movement that shares your passion for education. You can submit newsletter articles in your own language or submit bilingual articles for the education newsletter. For the month of January the deadline to submit articles is on the 20th January. We look forward to reading your stories. Older versions of this newsletter can be found in the [[outreach:Education/Newsletter/Archives|complete archive]]. More information about the newsletter can be found at [[m:Education/News/Publication Guidelines|Education/Newsletter/About]]. For more information, please contact spatnaik{{@}}wikimedia.org. ------ <div style="text-align: center;"><div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[User:ZI Jony|<span style="color:#8B0000">'''ZI Jony'''</span>]] [[User talk:ZI Jony|^{<span style="color:Green"><i>(Talk)</i></span>}]], {{<includeonly>subst:</includeonly>#time:l G:i, d F Y|}} (UTC)</div></div> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ZI Jony@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/Awareness_of_Education_Newsletter/List_of_Village_Pumps&oldid=21244129 --> == گۆڕینی چەند وشەیەکی ویکیپیدیا == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٢:١٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٨٥٤٤١٠}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> === پارامەتر یان پارامیتەر؟ === سڵاو، وەک دەزانن لەم پرۆژەیە وشەی Parameter زۆرتر بە «پارامەتر» نووسراوە، بەڵام زۆرتر لە خەڵکی دەرەوە بە «پارامیتەر» بیستوومە. چی دەڵێن؟ بیگۆڕین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٣٤، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو. ئەگەر دەنووسی پارامیتەر دەبێ مەتر-یش بکەیە میتر. تا ئەو جێگایەی دەزانم مەتر و پارامەتر لە کوردیدا ئینگلیزی نین و فەرەنسین (mètre و paramètre).-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٢٣:٠٤، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::کاک {{وب|Calak}} منیش بیرم لەوە کردەوە و، دەشزانم لە ڕۆژھەڵات دەڵێن میتر نەک مەتر. بزانین ڕای ئەوانی تر چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :زۆر زاڕاوەمان هەیە قسەی لەسەر کراوە و لە فەرهەنگدا هەیە و نوێ نیە، پێویست بە گۆڕینی ناکا. لە فەرهەنگی زانستپەروەرانی کورد [https://ferheng.zkurd.org/?q=parameter وامان نووسیوە] بەبۆچوونی من بابەتێکی لەسەر بنوسرێت، هاوواتاکانی نبنووسرێت باشترە. ئەگەریش سەلیقەی زمان پارامیتەر بێ، ئەوا ڕەوانەکردن دروست بکرێت، تاکو هەردووکیمان هەبێت. سوپاس. [[بەکارھێنەر:ئاراس نوری|ئاراس نوری]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاراس نوری|لێدوان]]) ‏١١:٥٢، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) :: کاک {{وب|ئاراس نوری}} وەڵا تا ئەو جێگەیەی من بزانم لە باشوور ھەر پارامیتەر دەڵێن و پارامەتر نامۆیە. دەزانم لەگەڵ وشەی مەتر ڕووبەڕوویان بکەینەوە پارامەتر دروستە، بەس وەکتریش زەحمەتە لە باشوور پارامەتر ھەزم بکەن. بەھەرحاڵ، باسەکە لەسەر وتاری [[:en:Parameter|Parameter]] نییە و لەسەر تەواوی پرۆژەکە بوو. بۆ نموونە بڕوانە [[داڕێژە:ڤەژینبوکس#پارامەترەکان]]. مەبەستمان لەوەیە کە لە تەواوی پرۆژەکە ئەو وشەیە بگۆڕدرێت، بەس مادام دوای ئەو ماوە زۆرە کەس پشتگیریی وشەی پارامیتەری نەکردووە و گەر ھەر واش مایەوە، ئەوا شکست دەھێنێت و ناگۆڕدرێت. زۆر سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:١٥، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{نەکرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٧، ٣ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) === بیرخستنەوە یان ئاماژە؟ === سڵاوی دووبارە، لە ویکییەکەمان بۆ وشەی «cite» وشەی «بیرخستنەوە» دانراوە کە پێم وایە لە «یادکرد»ی فارسییەوە مانا کرابێتەوە، بەڵام من پێم وایە بەرامبەرێکی زۆر نەگونجاوە. لە ٢٠١٥ لە [[وتووێژی داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب]] برادەرانی ئەو کاتە وتوویانە کە بیرخستنەوە باش نییە و کاک دیاریش وشەی «ئاماژە»ی پێشنیار کردووە کە خۆم بە باشم زانی بیگۆڕین و بیکەینە ئەوە. ئێوە چی دەڵێن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٢:٠٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :من لەگەڵ ئاماژەم، نموونە: (Cite a source) ئاماژە بە سەرچاوە بدە نەک بیرخستنەوەی سەرچاوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::ھەرخۆشی لە دەستکاری دیداری بەشی (Cite) ی ئینگلیزی کراوە بە (ئاماژە) :) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{وب|Sakura emad}} وایە و بزانین ڕای ئەوانی تر چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::::ئاماژە-ش تەواو نییە. یا شتێکی تەواو دابنرێ یا کاری دووکارەکی نەکەین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٦:٥٧، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: کاک {{وب|Calak}}، کاک ئاراس، کاک دیار، کاک سەرچیا، کاک پیرەھەڵۆکان و، ئەوە من و ساکووراش دەڵێین ئاماژە وشەیەکی باشترە لەو بیرخستنەوە فارسییە کە لەوێ نووسراوە یادکرد. گەر وشەی ترتان پێ شک نایە، ئەوا تکایە با بیکەینە ئاماژە و نەجاتی بەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٢٠، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::منیش لەگەڵ ئاماژە نیم. cite لە فارسیدا کردوویانە بە استناد کە واتە پاڵ دان و پشت بەستن، لە عەرەبیدا پێ ئەڵێن استشهاد کە واتە گەواھێنانەوە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:٤٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::: کاک {{وب|Aza}} ئەوە نییە یادکردە. بڕوانە [[:fa:الگو:ویکی‌پدیا:الگوهای یادکرد]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٢٧، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ویکیی فارسی بە تەمایە ھەموو شتێک بکاتە فارسی. ناڵێ استناد چون عەرەبییە. ئێمە فارسی دەزانین لە ویکی بەدەر کەس ناڵێ یادکرد. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٤:٣٧، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::نازانم ویکیپیدیای فارسی بۆ ئەڵێ یادکرد. ئاکادیمیای زمانی فارسی ئەڵێ بڵێن اسنتاد. <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Aza|بەشدارییەکان]]) ١٣:٣٥، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)</small> ::: کاک {{وب|Aza}} و کاک {{وب|Calak}} ئاشکرایە کە ئێوە ئاگاتان لە فارسی ھەیە، بەڵام ئێمە باسی ویکیپیدیا دەکەین. بەھەرحاڵ، حەز ناکەم ئەم بەشە زۆر درێژ بکەینەوە. تەنیا ئەوەندەم دەوێت کە ئێستا ئێوە لەگەڵ بیرخستنەوەن؟ زۆرێک وتوویانە ئاماژە کێشەی نییە. ئێستا ئێوە کە دژی ئاماژەن، دەبێت شتێکی باشتریش پێشنیار بکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٥٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::من لەگەڵ بیرخستنەوەش نیم. بەڵام ئاماژەش ھەر شتێکە وەکوو بیرخستنەوە، ئەدی بۆ بیگۆڕین؟ ئەگەر بمانەوێ بیگۆڕین ئەبێ بیکەینە شتێکی باشتر. استناد واتە «پشت بەستن بە بەڵگە». بەڵام ئەمە زۆر دوور و درێژە. گەواھێنانەوە کورتترە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٤٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::منیش قسەی خۆم کرد کە شتێکی گونجاو دابنرێ سووی چییە ھەڵە بە ھەڵە بگۆڕین. دەبی بیری لێ بکەینەوە. گەواھێنانەوە-ش نازانم گونجاو بێ یان نا. گەوا کە کوردی نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٩:٠٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: {{وب|Aza}} نازانم چۆناوچۆن ئاماژە و بیرخستنەوە وەک یەکن! تۆ کە بە کەسێک بڵێی سەرچاوە بۆ وتارەکەت زیاد بکە، دەڵێی ئاماژەی پێ بدە یان بیری بخەوە؟ ئەوەتا لە ٢٠٠٩ [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە]] دروست کراوە. دواتر لەبەر کورتییەکەشی ئاماژە شتێکی جوانە. گەواھێنانەوەش شتێکی جوان نییە و وەک بیرخستنەوەکە وایە. دەزانم بەڵگەھێنانەوە ڕەنگە باشتر مانای cite بدات، بەڵام ھێشتا دوورودرێژە و باش نییە. وەختی خۆی کاک [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] لە شوێنێک ئاماژەی نووسیبوو. بزانین ئەو چی دەڵێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:١٥، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::ئەمانە ئەڵێم با تۆزێ بابەتەکە ڕوون بێتەوە و بەشکەم کەسێ پێشنیارێک بگاتە زەینی. citation جۆرێ reference -ە. refer پیت بە پیت کە سەیری بکەی واتە «بردنەوە»، ھەر fer ھاوڕیشەی وشەی «بردن» -ە. reference واتە «بردنەوە بۆ سەرچاوە». cite -یش ھاوڕیشەی وشەی «چوون»ی کوردی و «شدن»ی فارسییە. مەبەست لە citation «چوون بۆ سەرچاوە» -یە. بۆیە ھەم reference و ھەم citation چەشنێ «ئاماژە»ی تیایە. ھەر دوو ئاماژە بە سەرچاوە دەکەن، ئەمانبەنەوە یا ئەمانگەڕێننەوە بۆ سەرچاوە. بەڵام ئەگەر ئەم ئاماژەدانە لە ناو دڵی دەقەکەدا بێ پێی ئەڵێن citation، ئەگەر لە کۆتاییی دەقەکەدا بێ پێی ئەڵێن reference. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) === دەم باش === کاتێک دەچیتە سەر پەڕەی وتووێژیش و بەشی نوێ لێ دەدەی، دیفاڵت نووسراوە دەمباش، کە بەپێی ئەوەیکە خۆی ڕستەیەکە دەبێت جودا بکرێتەوە و دەم باش بنووسرێت؛ تا ڕای هاوڕێیانیش چی بێت.. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٠٠:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :ڕاستە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٨:٢٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :: {{کرا}} – سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٢:١٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) === ناوبڕ یان قەدبڕ؟ === لە ویکیپیدیا بۆ وشەی «Shortcut»، وشەی «ناوبڕ» دانراوە، کە ڕێک فارسییەکەیە و، نە لە کوردی بەو مانایە دێ و نە کەسانێکی زۆریش بەکاری دێنن. لە کوردیدا ئەمە پێی دەوترێت «قەدبڕ». ناوبڕ لە ئێستادا وەک ھاوواتای وچان بەکاردێت کە لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنی و ڕادیۆیییەکاندا زۆر بەکارھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::[https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%82%DB%95%D8%AF%D8%A8%DA%95&f=0 قەدبڕ] تەواوە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:١٩، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::: سپاس کاک ئازا! کاک {{وب|Épine}} پێم وا بێت جارێک تۆ وتت ناوبڕ تەواوە. گەر قسەت نییە، پێم وا بێت گۆڕینەکە بکەین باشە. سپاس، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٤، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: دەستتان خۆش بۆ دۆزینەوەی وشە تەواوەکە. هیچ لێدوانێکم نییە.—&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢١:٣٤، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::::: {{کرا}} – سپاس بۆ ھەردووکتان! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٥٧، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] نەکرێتە ئەرشیڤ؟ [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٩:٢٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hi everyone, The Community Voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] is now open. Here are some helpful links to get you the information you need to vote: * Try the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|Election Compass]], showing how candidates stand on 15 different topics. * Read the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|candidate statements]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Affiliate_Organization_Participation/Candidate_Questions|answers to Affiliate questions]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Learn more about the skills the Board seeks]] and how the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee found candidates align with those skills]] If you are ready to vote, you may go to [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2022|SecurePoll voting page]] to vote now. '''You may vote from August 23 at 00:00 UTC to September 6 at 23:59 UTC.''' To see about your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]]. Best, Movement Strategy and Governance ''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''<br /><section end="announcement-content" /> [[User:MNadzikiewicz_(WMF)|MNadzikiewicz (WMF)]] <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23708360 --> == Opportunities open for the Ombuds commission and the Case Review Committee == <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>'' </div> Hi everyone! The Ombuds commission (OC) and the Case Review Committee (CRC) are looking for members. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to do so. There is more information below about the opportunity and the skills that are needed. '''About the Ombuds commission''' The Ombuds commission (OC) works on all Wikimedia projects to investigate complaints about violations of the privacy policy, especially in use of [[m:Special:MyLanguage/CheckUser policy|CheckUser]] and [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|Oversight]] (also known as Suppression) tools. The Commission mediates between the parties of the investigation and, when violations of the policies are identified, advises the Wikimedia Foundation on best handling. They may also assist the General Counsel, the Chief Executive Officer, or the Board of Trustees of the Foundation in these investigations when legally necessary. For more on the OC's duties and roles, '''[[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|see Ombuds commission on Meta-Wiki]]'''. Volunteers serving in this role should be experienced Wikimedians, active on any project, who have previously used the CheckUser/Oversight tools OR who have the technical ability to understand these tools and the willingness to learn them. They must be able to communicate in English, the common language of the commission. They are expected to be able to engage neutrally in investigating these concerns and to know when to recuse when other roles and relationships may cause conflict. Commissioners will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''About the Case Review Committee''' The Case Review Committee (CRC) reviews appeals of eligible Trust & Safety office actions. The CRC is a critical layer of oversight to ensure that Wikimedia Foundation office actions are fair and unbiased. They also make sure the Wikimedia Foundation doesn’t overstep established practices or boundaries. For more about the role, '''[[m:Special:MyLanguage/Case Review Committee|see Case Review Committee on Meta-Wiki]]'''. We are looking for current or former functionaries and experienced volunteers with an interest in joining this group. Applicants must be fluent in English (additional languages are a strong plus) and willing to abide by the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee/Charter|terms of the Committee charter]]. If the work resonates and you qualify, please apply. Committee members will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''Applying to join either of these groups''' Members are required to sign the [[m:Special:MyLanguage/Confidentiality agreement for nonpublic information|Confidentiality agreement for nonpublic information]] and must be willing to comply with the appropriate Wikimedia Foundation board policies (such as the [[m:Special:MyLanguage/Access to nonpublic information policy|access to non-public information policy]] and the [[foundation:Special:MyLanguage/Privacy policy|Foundation privacy policy]]). These positions requires a high degree of discretion and trust. Members must also be over 18 years of age. '''If you are interested in serving in either capacity listed above,''' please write in English to the Trust and Safety team at ca[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the OC) or to the Legal Team at legal[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the CRC) with information about: * Your primary projects * Languages you speak/write * Any experience you have serving on committees, whether movement or non-movement * Your thoughts on what you could bring to the OC or CRC if appointed * Any experience you have with the Checkuser or Oversight tools (OC only) * Any other information you think is relevant '''The deadline for applications is 31 December 2022 in any timezone.''' Please feel free to pass this invitation along to any users who you think may be qualified and interested. Thank you! On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" /> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23914777 --> == Global ban for PlanespotterA320/RespectCE == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Zabe@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&oldid=24501599 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! </div> [[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC) </div>: <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimania Singapore Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:CKoerner (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == Reusing references: Can we look over your shoulder? == ''Apologies for writing in English.'' The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references. * The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here]. * Interviews can be conducted in English, German or Dutch. * [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]]. * Sessions will be held in January and February. * [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.] * Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment. We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]] <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25956752 --> == Looking for your Input: Invitation to interview on using Wikidata in other projects == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br> ''Currently, we are only able to conduct interviews in English.'' The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time. For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&oldid=26048136 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == ئینسایکڵۆپیدیا وشەیەکی کوردی نیه! == {{لێدوانی کۆمەڵگە}} <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١١:٣٨، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٥٠٥٧٣٠٨٠}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> دروود ، سەرنجی هەمیشەم بۆ ماوەی ڕابردوو لەکاتی پەڕەکردن لەم ماڵپەرە ، ڕستەی (ویکیپیدیا ، ئینسایکڵۆپیدیای زانیاری) کە وشەیەی کوردی نیە 'ئینسایکڵۆپیدیا' ئامانجی ئەم بابەتە هاندانه بۆ بەکارهێنانی وشانی پەتی وە گەڕان بەدوایاندا ، یاخود ڕێکخستنیان هەر لەبەر ئەو هۆکارەش داوای ئەوە دەکەم چاوێک بەسەر بابەتی نازناوی ویکیپیدیای بگۆڕدرێت بۆ (ویکیپیدیا ، زانستنامەی زانیاری) زانستنامە وشەیەکی هاوواتای وشەی encyclopediaـیە ، بەپێی فەرهەنگی کوردی کوردستانیکا ، زۆر سوپاس بۆ کاتتان [[تایبەت:بەشدارییەکان/169.224.64.205|169.224.64.205]] ١٣:١١، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Aza|Calak|Gejeluk|Pirehelokan}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٤٥، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::سپاس بۆ بانگکردنەکەتان. پێشتر زانستنامە بوو. دوایی کرا بە ئینسایکلۆپیدیا. فەرقیان نیە بۆ من. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:٥٥، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :ھەرچەنە بانگھێشت نەکراوم، بەس وەکو ڕای خۆم لەگەڵ '''زانستنامە'''م. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٥٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :: زۆر سپاس بۆ لێدوانەکانتان! ویستم قسەی تێدا نەکەم، بەڵام ڕاستی منیش دەڵێم تا بۆمان بکرێ با لە وشەی غەیرە کوردی کەڵک وەرنەگرین؛ چەندین شێوازی نووسینیان ھەیە و ھەر کەسە و بە جۆرێ دەنووسێ. من ئاگام لە وتووێژی کۆن نییە و نازانم بۆچی گۆڕدراوە، بەڵام ئەگەر لاری نەبێ، با بکرێتەوە بە ''زانستنامە''. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:١٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، ئەگەر ڕایەکی ترتان نییە، ئەیگۆڕین بە '''زانستنامە'''. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئینسایکلۆپیدیا باشە، زانستنامەش دەبێ. دژایەتیم نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٠٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::منیش پێم وایە بکرێتە زانستنامە باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٣١، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] منیش وشەی کوردیم پێ باشترە، بەڵام نازانم زانستنامە گونجاوە یان نا. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٢١:٣٥، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] لە ویکیپیدیای فارسیدا وشەی دانشنامەیان بەکارھێناوە کە وەک زانستنامە کوردییەکەی خۆمانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::ئەگەر وشەیەکی ترت لە خەیاڵە، ئەتوانی پێشنیاری کەی و گەر نییە، ئەیکەینەوە بە '''زانستنامە'''. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٣٠، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھیچ وشەیەکی تر شک نابەم. ئەگەر پێشنیاری تر نەبوو، با زانستنامە بێت. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٠، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کەس ڕای پێچەوانەی نییە و ھەموویان پێیان باشە. پێم وایە ئەونە بەسە کە وەستاوین، پێشنیار ئەکەم لۆگۆکەی ویکیپیدیا بگۆڕین بۆ ئەو لۆگۆیەی کە وشەی زانستنامە تیایە. ھەر لێرە پێشنیاری ئەکەم تۆ چی ئەڵێی؟ ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٠:٤٦، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] گۆڕینی ئەم وشە ھەندێ ئیشی دەوێ و بۆیە باشترە پەلەشی لێ نەکرێ. ئێمە نازانین ھۆکاری گۆڕینی چی بووە و بۆ ئەوەشی کەس گلەیی نەکات، باشترە تا ھەفتەیە بابەتەکە بە کراوەیی بمێنێتەوە. @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھۆکاری گۆڕینەکەی چی بووە ئەگەر بزانی؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١١:٣٦، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::دواخستنی بەباش نازانم بەس کە یەکلا بۆوە پێشنیاری لۆگە تازە ئەکەم. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٣٩، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::{{وب|Aram}} بەتەواوی بیرم نایە بۆ گۆڕا. بەڵام ئەگەر بمەوێ ڕەخنەی زانستنامە بکەم، زانست بە مەعنای سایەنس شتێکی زۆر بەرتەسکە. فرەیەک لەو شتانەی لە ئیینسایکلۆپیدیایەکدایە سایەنس نین وەک ژیاننامە و مێژوو و... بۆیە وشەکەی پڕبەپێست نیە، بەڵام من دژایەتیشم لەگەڵی نیە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٣٠، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئەوەش قسەیەکە بۆ خۆی. تێدا مان زۆر ناخۆشە! :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::مادەم تا ئێستا ھیچ دژێک نییە، ئەتوانین بیگۆڕین بۆ زانستنامە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٩:٤٩، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە دژ نییە، بەڵام وەک خۆم ئەو لێدوانەی کۆتاییی Pirehelokan، کەمێ بۆچوونمی گۆڕی. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٣، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::ئاخ ببوورە Pirehelokan، ویستم بانگی @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٣، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::Pirehelokanش کێشەی نییە بگۆڕێ بۆ زانستنامە، قسەکەی تەنیا ڕەخنەیە بوو کە وشەیەکی پڕ بەپێست نییە بەرامبەری. ئەگەر ئاواش بێ لە ئینسایکڵۆپیدیا باشترە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٩، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) @[[ب:Pirehelokan|Pirehelokan]]: ئەی '''زانیارینامە''' چۆنە؟ لە {{بەستەری سادە|١=https://lex.vejin.net/ck/def/zkurd-IT/encyclopedia|٢=فەرھەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاریش}} ھاتووە. وشەیەکی گونجاو و فراونترە لە زانستامە، کە زانیاریی مێژوویی و ژیاننامە و زانستیش ئەگرێتەوە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:١٢، ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] و @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]. ئەگەر کۆدەنگی لەسەر گۆڕینی ئیسنایکلۆپیدیا ھەیە، تکایە تا زووترە با دەست بە گۆڕینی بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Zemen}} تا ئێستا ھیچ دژێک نییە لەسەر گۆڕینی ناوەکە. منیش چاوەڕێی ئەو بەڕێزانەم کە وتووێژیان کردووە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٥، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] وەک لە سەرەوە وتم لێدوانەکەی پیرەھەڵۆ کەمێک بۆچوونمی گۆڕی. باشترە بەکارھێنەری زیاتر بەشداریی تێدا بکەن تا بە ئاکامێکی باشتر بگەین. وشەکە لە زۆر شوێن بە کار براوە و ئێستا بیگۆڕین و دواتر شتێک ڕوو بدات تا وەک خۆی لێ بکەینەوە شتێکی ناخۆشە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٣٦، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئاسایییە وشەکە دەقاودەق ھەموو ماناکان لەخۆ نەگرێت. ئێمە کە دەڵێین دارتاش، خۆ کابرا ھەر دار ناتاشێ، ھەموو ئەو کارانە ئەنجام دەدات کە پەیوەندی بە دار و تەختەوە ھەیە. گەر ئەمەش پەسەند نەبوو، من لەگەڵ '''زانیارینامە''' دەبم. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٥٨، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لە کردنی ئەم ئیشە ڕاڕام. دەبێت بەکارھێنەری زیاتر قسەی تێدا بکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٥٧، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) {{وب|Aram|Pirehelokan|Gejeluk|Calak|Zemen|Hivja|Aza|-Haryad }}سەلامێکی گەرم و گوڕ لە بەڕێزان. تەواوی بیر و ڕایەکانتانم خێندەوە وابزانم لەبەر ئەوە لەسەر گۆڕینی بۆ زانستنامە ڕاوەستاون کە بەکارهێنەری زیاتر قسەی تێدا بکەن کە بە ڕای من نەدەبا ڕاوەستابان. ئەمن چووکەی هەمووتانم ئەما ئەگەر ئەمن وەکوو قسەی ئاخیر و سەرەکی قەبووڵ بکەن و لەوەی زیاتر لێی ڕانەوەستن زۆر باش دەبێ چونکە کەس دژی بەکارهێنانی ووشەی ڕەسەنی زمانی خۆی نێ. لەنێو کۆمێنتەکاندا کاکە هەڵۆ کوتبوی «زانست بە مەعنای سایەنس شتێکی زۆر بەرتەسکە. فرەیەک لەو شتانەی لە ئیینسایکلۆپیدیایەکدایە سایەنس نین وەک ژیاننامە و مێژوو و... بۆیە وشەکەی پڕبەپێست نیە»، ئازیزان هەڵسەنگاندنی زمان کوردی و ئینگلیزی لەگەڵ یێک زۆر هەڵەیە چونکە ووشەیەک وەکوو زانستنامە کە لە کوردی دا ووشەیەکی ڕەسەن و پڕئێنێرژیە لە ئینگلیزی دا وا نیە، ویکیپیدیای فارسیش گوێی نەداوەتە ئەو شتانە و ڕاست چ ووشەیەک بە زمانی خۆیان مانا و مەفهوومی زۆر هەیە ئەویان داناوە('''دانشنامە'''، کە دەبێتە هەمان زانستنامەی مە). یێک نموونە بۆوەیکە نابێ کوردی لەگەڵ ئینگلیزی هەڵسەنگێنین: ڕەستەی «I was reading a book last night» بە فارسی دەبێتە «دیشب داشتم کتاب میخوندم»، ئەو ڕەستەیە گوزەشتەی ئیستمراریە، بەڵام بە کوردی دەبێتە چی؟! نابێتە هیچ چونکە ئەسلەن لە کوردی دا شتی وامان نە، ئەگەر وەریگێڕینەوە دەبێتە «دوێنێ شەوێ هەمبوو کتێبم دخێندەوە» مانای هیچ نادا، کەواتە بەعزە ووشە و ڕەستەیەک لە زمانێک‌دا تایبەت بەو زمانەیە و ئەو مانایەی کە لەو زمانە دایە شایەد لە زمانێکی دی دا نەبێ. کاکە زەمەنیش دانی بە زانیارینامە دانابوو، زانیارینامە وەکوو زانستنامە وەکی باشووری دەڵێ فەڕمی نیە و باشترین ووشە هەمان زانستنامەیە. بە سوپاسەوە [[بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٨:٠٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) @[[User:Tessla|Tessla]] بەڕێز هۆگر جێگات لێرە خاڵیە تکایە جەنابیشت ڕای خۆت بنووسە. سوپاس [[بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢١:٢١، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == خراپکاری == {{وب|Aram|مامۆستا|Zemen|Tessla}}، بەڕێوەبەران و باقیی بەکارهێنەرانی خۆشەویست، تکایە ئاگاداری [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D9%87%D8%B4%D8%A7 بەشدارییەکانی] ئەم بەکارهێنەرە بن. زۆربەی وەرگێڕانی مەکینە و کوردییەکی بێمەعنایە. تاگی سڕینەوەم لە چەند وتاری دا وەک [[مانگی مانگ]] و... سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٤٨، ٦ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] پێم وایە ھەژماری بووکەڵەیە و عەرەبە. یەک دوو ھەژماری تریش ھەبوون ھەمان جۆر جووڵەیان دەکرد و زیاتر لەسەر کەناڵەکان وتاریان بڵاو دەکردەوە. شتەکە دیارە وەرگێڕانی مەکینەیە. ھەموو وتارەکانی بە جارێک بسڕینەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٨، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، بەڵێ، ڕاستە. تکایە گشتی بسڕنەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٣:٠١، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] {{کرا}} ٩ وتار بوون و سڕانەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٤٢، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@{{وب|Aram}} ئەم ئەکاونتەشم بەرچاو کەوت کە بە گڵۆباڵی داخراوە ئیستە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D9%8A%D8%A8%D9%84%D8%BA&target=%D9%8A%D8%A8%D9%84%D8%BA&offset=&limit=500 لێرە] دەبینی ژمارەیە باش دەستکاریشی لە ویکیی سۆرانیدا کردووە. ئەگەر کاتمان بوو بژارێکی بکەین یا بیانسڕینەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٤:٠١، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئیتر ناتوانێت دەستکاری بکات. [https://xtools.wmcloud.org/pages/ckb.wikipedia.org/%D9%8A%D8%A8%D9%84%D8%BA/0 ٤٢ وتاری دروست کردووە] کە دووانیان سڕدراوەتەوە و کۆی گشتی ٧٤ دەستکارییان کردووە. نازانم ئەمە کۆمەڵە و شتی وان یان ھەر یەک کەسە کە ئەمەیان ئەگەری زیاترە چونکە جووڵەکانیان لە یەک دەچن و دیارن. بۆ کردەوەی ئێمەش و، بە قسەی من بێت بیانسڕینەوە، بەڵام پێم باشترە ڕای @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] وەرگرین چونکە چەند بەشدارییەکی تێیاندا کردووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٠٧، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::ھەرچەندە لەوانەیە زۆریشتان ئەوە بزانن، بەڵام بەکارھێنەر ھشا لەلایەن ستیوارد علاء بەشێوەیەکی سەرانسەری لە گشت پڕۆژەکان بەربەستکراوە و ناتوانێت دەستکاری ویکیپیدیا بکاتەوە چونکە ھەژماری کەسێکە کە بۆ ماوەیەکی زۆر زۆرە خراپکاری دەکات و ناوی لە لیستی خراپکارەکانی پڕۆژەیە بەناوی: "Bakelmuhammad0"، وا دیارە ئەو کەسە یەک ھەژماری نییە و بە چەندین ھەژماری جیاواز بەشداری پڕۆژەکان دەکات... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکەت، بەڵام لەسەر کردەوەی بەڕێوەبەری چی دەڵێن؟ بسڕدرێنەوە یان بمێنەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٩، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھەرچی ئێوە بە باشی دەزانن با ئەوە بێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٧، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئێوە چی دەڵێن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٣٩، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::{{وب|Sakura emad}}، سپاس، بەڵێ بینیم داخراوە. ئەگەر کاتی ئەوەتان نیە بەسەر گشت دەستکارییەکاندا بە وردی بچنەوە بە کۆمەڵ بیانسڕنەوە، چون زیاتر لە سپەم دەچن. چەند دانەشیان پێشتر تاگی سخیان لێ درابوو. ئەوە ڕای من. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٢:٢٣، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::سپاس بۆ خوا، ئێستا خەریکی پێداچوونەوەی سەرانسەریم، بۆیە کاتم بۆ ئێرەش ھەیە گەر ویستتان لەسەری ھەیە بەڵێ ئەتوانم بە Nuke تەواوی وتارەکانی بسڕمەوە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر ھەردووکتان لاتان ئاسایییە، با @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] بیانسڕێتەوە. بڕوانە [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/ckb.wikipedia.org/2024-04-22/2025-04-22?actions=delete ئاماری ساڵ]. ڕاستە و بە [[تایبەت:Nuke|Nuke]] بە ئاسانی دەسڕدرێنەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:١٤، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::منیش لەگەڵ بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]دام، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] گەر تۆ بیسڕیتەوە بۆ تۆماری چالاکی بەڕێوەبەرایەتیت باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::::{{وب|Sakura emad}} و {{وب|Aram}}، دەستتان خۆش. خۆم سڕیمەوە. ئەوەش بڵێم بڕوام بەم ژمارانە نیە و لام وایە نابێ کۆمەڵگە بەپێی ئەو ژمارانە بڕیار لەسەر بەکارھێنەران و بەڕێوەبەران بدا. ھۆکارەکەیشی دیارە، چون ئەو ژمارانە دەکرێ گەمەیان پێ بکرێ یان ڕەفتاری بەکارھێنەران بگۆڕێ. وەک نموونە بەڕێوەبەرێ ھان بدا کە وتاری زیاتر بسڕێتەوە (بەجۆرێکی ناسروشتی). ئەمە لە زۆر شوێندا تاقی کراوەتەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٥٤، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] زۆر سپاس، ھەڵبەتە ھۆکاری سڕینەوەکەت بیرچووبوو داخڵی بکەیت، بەس مادام ھەژماری کابرا قفڵ کراوە، خۆی دەری دەخات ھۆکار چی بووە. لەگەڵتین و ئێمەش ناڵێین بۆ ئەوەی خۆمان داکوتین، با بڕۆین پەڕەکان بسڕینەوە، بەڵام لە کۆتاییدا ھەر دەبێت بەپێی چەند پێوەر و ئامارێکی کردەوەی بەڕێوەبەرایەتی بڕیار لەسەر عاقیبەتی بەڕێوەبەرانیش بدرێت و ئەگەر کۆی گشتیی ژمارەکان (جگە لە سڕینەوە، ١٢ جۆر کردەوەی تری بەڕێوەبەرایەتی ھەیە و) لە ماوەیەکی زۆر ھیچ یان یەک و دوو بێت، نیشانی دەدات کە بەڕێوەبەرێکی ناچالاکە و پێویست ناکات ئەو مافەی ھەبێت لەگەڵ سپاسکردن بۆ خزمەتەکانی پێشووی ھەمووان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھەر بەڕێوەبەرێک بەجۆرێکی "ناسروشتی" وتار بسڕێتەوە و لێکدانەوەی خراپ بێت لەلایەن ھەر بەکارھێنەرێک بێت ئەتوانرێت لێپرسینەوەی لەگەڵ بکرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٢، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Sakura emad}} ڕاستە دەتوانین پرسینەوە بکەین و دەشیکەین، بەڵام گرنگ ئەوەیە ڕێنوێنییەکان و سیاسەتەکانمان وا بێ کە پێویست بە پرسینەوە نەکا. چون کەس کاتی بۆ لێپرسینەوە نیە. پێش بە دەردێک گرتن باشترە لەوە دەرمانی بکەیت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:٢٤، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بەکارھێنەر:Yosf Mstf ھەر ھەمان کەسە و ھەژمارەکەی قفڵ کراوە. [https://xtools.wmcloud.org/pages/ckb.wikipedia.org/Yosf%20Mstf/0 ٦٧ وتاری دروست کردووە و ٣ دانەیان سڕاوەتەوە]. چی دەڵێن؟ بیانسڕینەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٨، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەوانەی سوودیان ھەیە با بمێنێتەوە ئەوانەشی لەگەڵ ویکیپیدیا ناگونجێ بێگوومان بسڕدرێنەوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٣٠، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|لێدوان]])</bdi> ٢٢:٠٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ١٥:٢٦، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٠٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|لێدوان]]) ١٦:٤٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)</bdi> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Udehb-WMF@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ٢٣:٠٠، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٧:٤٣، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ٢٠:٥٦، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ٢١:٣٥، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ١٩:٤٩، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ABreault (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٤:٤٨، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١١:٤٢، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ١٤:١٢، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:MKaur (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١٤:٢٢، ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٣:٢٠، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Tiven2240@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ٢١:٠١، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> lfoks3wlmdsz7tozqx402s8m8ssgen2 0 154600 1570415 1460090 2026-03-31T19:23:03Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570415 wikitext text/x-wiki '''وەزارەتی پێشمەرگە''' یەکێکە لە وەزارەتەکانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] وە بەرپرسە لە پاراستنی سنوور و خاکی [[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]. وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە [[شۆڕش ئیسماعیل]]ە.<ref>[https://gov.krd/government/the-cabinet/شۆرش-اسماعیل-عبداللە-اسماعیل/ پڕۆفایلی شۆڕش ئیسماعیل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190725064233/https://gov.krd/government/the-cabinet/%D8%B4%DB%86%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%DB%95-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84/ |date=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ }}، ماڵپەڕی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. ٣١ی تەمموزی ٢٠١٩ ھێنراوە.</ref> {{Infobox government agency|seal=Fixed Emblem of the Ministry of Peshmerga Affairs.png|agency_name=وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە|headquarters=[[هەولێر]]، [[هەرێمی کوردستان]]|jurisdiction=[[حکومەتی هەرێمی کوردستان]]|minister1_name=[[شۆڕش ئیسماعیل]]|website=https://gov.krd/mopa/}} وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە ھەر بە تەنیا سەرپەرشتی لە ٨٤٠٠٠ کەس (٢٨/٣ لەسەد) لە پێشمەرگەکانی چەکداری ھەرێمی کوردستان دەکات و زۆربەی پێشمەرگەکان فەرمەن لە حیزبەکان دەگرن. ١٣٢٠٠٠ پێشمەرگە (٤٤/٤ لەسەد) لەژێر دەسەڵاتی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و ٨١٠٠٠ پێشمەرگە (٢٧/٣ لەسەد) لەژێڕ دەسەڵاتی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]دان.<ref name="کوردستان واچ ١">[https://kurdistanwatch.substack.com/p/overview-of-armed-forces-in-the-kurdistan?r=d9hf4&utm_campaign=post&utm_medium=web&triedRedirect=true کوردستان واچ: ''تێڕوانینێکی گشتی بۆ ھێزە چەکدارەکانی ھەرێمی کوردستان: پێکھاتە، وەفادارییەکان، و ژمارەکان'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> <ref name="کوردپرێس ١">[https://kurdpress.com/x47F6 کوردپرێس: ''پێکھاتەی ھێزە ئەمنی-سەربازییەکانی ھەرێمی کوردستانی عێراق'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٤؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/x47F6 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20190624223728/http://mope.gov.krd/KU/ وێبگەی وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە] {{وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ministry of Peshmerga Affairs}} [[پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] 0pq91obliswgw5wtt87w89flcvlmfms 1570466 1570415 2026-03-31T21:03:19Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570466 wikitext text/x-wiki '''وەزارەتی پێشمەرگە''' یەکێکە لە وەزارەتەکانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] وە بەرپرسە لە پاراستنی سنوور و خاکی [[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]. وەزیرەکەی ئەم وەزارەتە ئێستاکە [[شۆڕش ئیسماعیل]]ە.<ref>[https://gov.krd/government/the-cabinet/شۆرش-اسماعیل-عبداللە-اسماعیل/ پڕۆفایلی شۆڕش ئیسماعیل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190725064233/https://gov.krd/government/the-cabinet/%D8%B4%DB%86%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%DB%95-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84/ |date=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ }}، ماڵپەڕی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. ٣١ی تەمموزی ٢٠١٩ ھێنراوە.</ref> {{Infobox government agency|seal=Fixed Emblem of the Ministry of Peshmerga Affairs.png|agency_name=وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە|headquarters=[[هەولێر]]، [[هەرێمی کوردستان]]|jurisdiction=[[حکومەتی هەرێمی کوردستان]]|minister1_name=[[شۆڕش ئیسماعیل]]|website=https://gov.krd/mopa/}} وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە ھەر بە تەنیا سەرپەرشتی لە ٨٤٠٠٠ کەس (٢٨/٣ لەسەد) لە پێشمەرگەکانی چەکداری ھەرێمی کوردستان دەکات و زۆربەی پێشمەرگەکان فەرمەن لە حیزبەکان دەگرن. ١٣٢٠٠٠ پێشمەرگە (٤٤/٤ لەسەد) لەژێر دەسەڵاتی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و ٨١٠٠٠ پێشمەرگە (٢٧/٣ لەسەد) لەژێڕ دەسەڵاتی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]دان.<ref name="کوردستان واچ ١">[https://kurdistanwatch.substack.com/p/overview-of-armed-forces-in-the-kurdistan?r=d9hf4&utm_campaign=post&utm_medium=web&triedRedirect=true کوردستان واچ: ''تێڕوانینێکی گشتی بۆ ھێزە چەکدارەکانی ھەرێمی کوردستان: پێکھاتە، وەفادارییەکان، و ژمارەکان'' (بە ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> <ref name="کوردپرێس ١">[https://kurdpress.com/x47F6 کوردپرێس: ''پێکھاتەی ھێزە ئەمنی-سەربازییەکانی ھەرێمی کوردستانی عێراق'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٤؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/x47F6 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٢١ی ئایاری ٢٠٢٤.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20190624223728/http://mope.gov.krd/KU/ وێبگەی وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە] {{وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ministry of Peshmerga Affairs}} [[پۆل:وەزارەتەکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:پێشمەرگە]] hsfq8z5v2ih6faj923x93bts6adtx6f 0 157860 1570488 1415092 2026-04-01T01:52:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570488 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:AlfedPalmersmokestacks.jpg|وێنۆک|پیسبوونی ھەوا بەھۆی کارگەکان]] '''پیسبوونی ھەوا''' ڕوودەدات کاتێک مەترسییەکی لە ڕادەبەدەر لەلایەن دەستەی پێنجینەی گازەکان (کە بریتین لە CO2، CO، SO2، NO، CH4، CFC و ھتد.) ھەروەھا گەردی (ئەندامی و نا ئەندامی) لەگەل گەردی زیندەوەری کە زیندەوەران پێشکەش بە زەوی دەکەن کە ئەمەش دەبێتە ھۆی نەخۆشی (ھەستیاری و مردنی کت و پڕ) بۆ مرۆڤەکان و ھەروەھا مەترسیدارە بۆ زیندەوەرە زیندووەکان وەکوو ئاژەڵەکان و خۆراکە دانەوێلەکان و ھەروەھا دەبێتە ھۆی تێکشکانی سروشت یاخود بنیاتنانی ژینگەیی. پیسبوونی ھەوای ناوەوە شارستانییەتی ھەژار و ھەروەھا جۆرێیەتی ھەوا وەکو دوو لە خراپترین پیسبوونە ژەھراوییەکان کە کێشەکە لە ساڵی ٢٠٠٨ کە لە فێرگەی ئاسنگەری خراپترین پیسبوونی شوێنی جیھانی و پیسبوونی ھەوای دەرەوە تەنیا ھۆکار ٢٫١ بۆ ٤٫٢١ ملیون بۆ ھەر دەقەیەک ئەوا ڕاپۆرت دەکرێ بە مردنی ساڵانە لە جیھان بەپێی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی لە ساڵی ٢٠١٤ کە وا ڕاپۆرت کراوە پیسبوونی ھەوا لە ساڵی ٢٠١٢ کە بووەتە ھۆی مردنی ٧ ملیون مرۆڤ لە جیھاندا خەملێندراوە کە توندی دووپاتکراوەتەوە لەلایەن بریکاری ئەندازیارانی جیھانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Air pollution |ناونیشان=https://www.who.int/health-topics/air-pollution |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.who.int |بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]] |زمان=en}}</ref> == پیشاندان == [[پەڕگە:2016 EPI Environmental Health Objective - Air Quality (26170609658).jpg|وێنۆک|upright=2|نیشاندەری جۆرێتی ھەوای ساڵی ٢٠١٦ ڕەنگە ڕووناکەکان جۆرێتی ھەوایان کەمترە و بەم جۆرە پیسبوونی ھەوای زیاترە.]] مەترسییەکانی پیسبوونی ھەوا کە بریتییە لە ڕێژەی مەترسی پیسکەرەکان و ھەروەھا پێشاندانی پیسکەرەکان و پێشاندانی پیسبوونی ھەوا دەتواندرێ پەیوەندی بە ھەر تاکی کەسەوە بکرێ بۆ کۆمەلەیەکی باوەرپێکراو بۆ نموونە (گەرەک-شوێنی نیشتەجێ مندال لە وڵاتان)یاخود بۆ دانیشتووان بۆ نموونە کەوا دەتوانین ھەژماری بکەین بۆ پێشاندانی ڕێژەی مەترسییەکان لەسەر پیسبوونی ھەوا بۆ جوگرافیای زەوی کە پێکدێت لە بەشی جیاواز بەشێکی بچووکی ژینگە و ھەروەھا تەمەنی کۆمەلەکە کە ئەمەش دەتوانین ھەژماربکەین وەکوو پێشاندانی ھەڵمژین کە دەتوانرێ وەکوو قەرزی ڕۆژانە پیشانبدرێ بە ڕێکخستنی جیاواز بۆ نموونە جیاوازی بەشێکی کەم لە ژینگەکە بەشی ناوەوەی و دەرەوەی و پێشاندانی پێویستی کە بەشی جیاواز لە تەمەن و کۆمەلەی ئامار و تایبەتمەندی خەلک بە تایبەتی (مندالی تازە لەدایکبوو-مندال-ژنی دووگیان) و ھەروەھا بەشە گرووپی ھەستیار و پێشاندانی پیسبوونی ھەوا کە دەبێ خەستی ناوەند بێت لە پیسبونی ھەوا لەگەل ڕێزگرتن لە کات بەفیرۆدان و ڕێکخستنی ھەر بەفیرۆدانێک بۆ ھەر بەشە گرووپێکی ڕێکخستن وەک (یاریکردن-چێشتلێنان-خوێندنەوە-کارکردن-کات سەرفکردن لە کاتی ھاتووچودا). == تایبەتمەندیی ھەوا لە باڵەخانەکان == کەمی ڕێژەی ھەوا گۆرکێی بەشی ناوەوەی پیسبوونی ھەوا لەوکاتەدا زۆربەی مرۆڤەکان کەوا چەند گازێک بەکاردێنن لەوانە (ڕادۆن گاز-کارسینۆجین) کە دەبێتە ھۆی شێرپەنجە کە دەردەدرێ لەلایەن زەوی و لە شوێنیکی گەمارۆدراو لە ناو خانووەکان. ماددەکانی خانووەکان کە پێکدێن لە فەرش و وردە دار کەوا فۆرمەئەلدیھایدی گاز دەکەنە دەرەوە؛ بۆیەکان لەگەل تواوە بۆ بەدەستێنانی پێکھاتەی ئەندامی ھەڵچوو (VOCs)وەکو بۆیەی وشکی ڕەساسی دەتوانێ بەرەو خراپ بوون بچێت و ببێت بە تۆز و ھەڵدەمژرێ، پیسبوونی ھەوا لەگەل ھەوای خاوێن دەوروژێن و ھەروەھا بۆن کە فرێدەدرێتە دەرەوە و کۆنترۆلکردنی ئاگری دار لە جێی ئاگردان و شوێنی ئاگر دەتوانین بە زیادکردنی بەشێک بایەخی جگەرە لە ھەوا لە ناوەوە و لە دەرەوە پیسبوون مردنی مرۆڤ لە ناوەوە لەوانەیە بەھۆی بەکارھێنانی مێش کوژ یاخود بڕژێنەری زیاتری کیمیاوی بە بێ بەکارھێنانی سیفەتی ھەوا گۆرکێ. کاربۆن مۆنۆکساید ژەھراویبوون دەبێتە ھۆی مردنی مرۆڤ کە زۆربەی جار بەھۆی کەموکورتی لە بۆری ھەوا چوونە دەرەوەی ھەوا ھەڵکێش یاخود بەھۆی سووتانی ڕەژوو لە ناوەوە یاخود لە بۆشایییەکی سنووردارکراو کە وەکوو چادر. کاربۆن مۆنۆکسایدی درێژخایەنی ژەھراویبوون بەھۆی ئەنجامی خراپ چاکردنی فرۆکەوانی لە بەستن و بنیاتنانی شتومەکی خۆماڵی، و بۆری ھەوا بۆ پاراستنی زێراب گاز و ھایدرۆجین سەلکەت لە بەشی ناوەوە و دەرەوە. جلوبەرگەکان دەنێرن بۆ چوارە کلۆریدی ئیسیلین یان لە شلەی خاوێنکردنی وشکی دیکە بۆ چەند ڕۆژێک دوای پاکردنەوەی. == شارەکان == [[پەڕگە:Global air pollution map.png|وێنۆک|upright=١٫٣٥|چڕیی دووەم ئۆکسیدی نایترۆجین وەک لە مانگی دەستکردی ٢٠٠٢–٢٠٠٤ پێوراوە]] پیسبوونی ھەوا بەزۆری لە ناوچە گەورەکانی چڕ دانیشتوودا چڕبووەتەوە، بەتایبەتی لە وڵاتانی تازەپێگەیشتودا کە شارەکان گەشەیەکی خێرایان بەخۆوە بینیوە و [[ڕێسا]]کانی ژینگە تاڕادەیەک لاوازن یان نەبوون. شارنشینی دەبێتە ھۆی بەرزبوونەوەی خێرای مردنی پێشوەختە بەھۆی پیسبوونی ھەوای مرۆیی لە شارە گەرمەکاندا کە بە خێرایی گەشە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Vohra |یەکەم١=Karn |دوایین٢=Marais |یەکەم٢=Eloise A. |دوایین٣=Bloss |یەکەم٣=William J. |دوایین٤=Schwartz |یەکەم٤=Joel |دوایین٥=Mickley |یەکەم٥=Loretta J. |دوایین٦=Van Damme |یەکەم٦=Martin |دوایین٧=Clarisse |یەکەم٧=Lieven |دوایین٨=Coheur |یەکەم٨=Pierre-F. |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Rapid rise in premature mortality due to anthropogenic air pollution in fast-growing tropical cities from 2005 to 2018 |journal=[[Science Advances]] |زمان=en |بەرگ=٨|issue=14 |پەڕەکان=eabm٤٤٣٥|doi=10.1126/sciadv.abm4435 |pmid=٣٥٣٩٤٨٣٢|pmc=٨٩٩٣١١٠|bibcode=2022SciA....8M4435V |issn=2375-2548}}</ref> بەڵام تەنانەت ناوچە دانیشتووەکانی وڵاتانی پێشکەوتوو ئاستی ناتەندروست لە پیسبوون بەدەست دەھێنن، کە [[لۆس ئەنجلۆس]] و [[ڕۆما]] دوون نموونە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|pmc=١٧٥٧٦٤٥|jstor=27730990 |پەڕەکان=٦٠٥–١٠|دوایین١=Michelozzi |یەکەم١=P. |دوایین٢=Forastiere |یەکەم٢=F. |دوایین٣=Fusco |یەکەم٣=D. |دوایین٤=Perucci |یەکەم٤=C. A. |دوایین٥=Ostro |یەکەم٥=B. |دوایین٦=Ancona |یەکەم٦=C. |دوایین٧=Pallotti |یەکەم٧=G. |سەردێڕ=Air Pollution and Daily Mortality in Rome, Italy |بەرگ=٥٥|issue=9 |journal=[[Occupational and Environmental Medicine]] |ساڵ=١٩٩٨|pmid=٩٨٦١١٨٢|doi=10.1136/oem.55.9.605}}</ref>ساڵی ٢٠٠٢ و ٢٠١١ ڕێژەی تووشبوون بە شێرپەنجەی سییەکان لە [[پەکین]] نزیکەی دوو ھێندە زیادی کردووە. لەکاتێکدا جگەرەکێشان وەک ھۆکاری سەرەکی شێرپەنجەی سییەکان لە چین دەمێنێتەوە، بەڵام ژمارەی جگەرەکێشان لە دابەزیندایە لەکاتێکدا ڕێژەی شێرپەنجەی سییەکان بەرز دەبێتەوە.<ref>The Daily Telegraph 8 January 2014 'Air pollution killing up to 500,000 Chinese each year, admits former health minister'.</ref> {| class="wikitable" |+<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World's Most Polluted Cities in 2020 - PM2.5 Ranking {{!}} AirVisual |ناونیشان=https://www.iqair.com/us/world-most-polluted-cities |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٢ |وێبگە=www.iqair.com |زمان=en-us |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065325/https://www.iqair.com/us/world-most-polluted-cities |url-status=dead }}</ref> !پیسترین شارەکانی جیھان بۆ ساڵی ٢٠٢٠ !٢٠٢٠ تێکڕای !٢٠١٩ تێکڕای |- |[[ھۆژان (ڕێکخراوە)|ھۆتان]]، لە [[چین]] |١١٠٫٢ |١١٠٫١ |- |غازی ئاباد لە [[ھیندستان]] |١٠٦٫٦ |١١٠٫٢ |- |بولاندشار، ھیندستان |٩٨٫٤ |٨٩٫٤ |- |بیسراخ جەلالپور، ھیندستان |٩٦٫٠ | - |- |بیوادی، ھیندستان |٩٥٫٥ |٨٣٫٤ |} [[تاران]] لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ بە پیسترین شاری جیھان ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World Air Quality Index (AQI) Ranking {{!}} IQAir |ناونیشان=https://www.iqair.com/world-air-quality-ranking |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ |وێبگە=www.iqair.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206053536/https://www.iqair.com/world-air-quality-ranking |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Air pollution}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|وزە|پزیشکی|کەشوھەوا|ڕوەک|ئاو}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەندازیاریی کیمیا]] mmwn8szoiaqhvfi1a7swcrkx12pt9wm 1 158377 1570484 1469283 2026-04-01T01:10:41Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570484 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=644829 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161019182931/https://www.census.gov/popest/data/cities/totals/2015/SUB-EST2015-3.html بۆ http://www.census.gov/popest/data/cities/totals/2015/SUB-EST2015-3.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٤٦، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1469282 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130511105309/http://water.weather.gov/ahps2/hydrograph.php?wfo=pqr&gage=vapw1&hydro_type=0 بۆ http://water.weather.gov/ahps2/hydrograph.php?wfo=pqr&gage=vapw1&hydro_type=0 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٤٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پۆرتلاند، ئۆریگۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570483 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070830051921/http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999 بۆ http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:١٠، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) spthhc96anxw2a4lz1erarj10fxtghj 0 167196 1570319 1438055 2026-03-31T15:33:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570319 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەرێکی کەنەدی-ئەمریکی}} {{Infobox person | name = نۆوا شناپ | image = Noah Schnapp by Gage Skidmore.jpg | image_size = | caption = نۆوا لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ]]، ٢٠١٧ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|٢٠٠٤|١٠|٣}} | birth_place = سکارسدەیڵ، [[نیویۆرک]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]<ref name=NHL>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nhl.com/canadiens/news/off-the-ice-with-noah-schnapp/c-292229434 |سەردێڕ=Off the ice with… Noah Schnapp |دوایین=Cudzinowski|یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧| وێبگە=[[NHL]]| ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> | citizenship = کەنەدی-ئەمریکی | residence = | occupation = ئەکتەر | years_active = ٢٠١٥–ئێستا }} '''نۆوا شناپ''' (لەدایکبووی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ottawacitizen.com/entertainment/celeb+birthdays+week/14852076/story.html|سەردێڕ=Celeb birthdays for the week of Oct. 1-7|وێبگە=Ottawa Citizen|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171025020936/http://www.ottawacitizen.com/entertainment/celeb+birthdays+week/14852076/story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171025020936/http://www.ottawacitizen.com/entertainment/celeb+birthdays+week/14852076/story.html |date=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ }}</ref> ئەکتەرێکی کەنەدیی ئەمریکییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Frot |یەکەم=Mathilde |ناونیشان=https://jewishnews.timesofisrael.com/stranger-things-star-noah-schnapp-says-new-role-resonated-with-jewish-identity/ |سەردێڕ=Stranger Things star Noah Schnapp says new role ‘resonated’ with Jewish identity |ئیش=[[The Times of Israel]] |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٠|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=٧٥٦٩٣٩٥٨٧٧٥٥٤٠١٢١٦|بەکارھێنەر=noah_schnapp |سەردێڕ=Thanks Caleb, I'm half Canadian, love the Habs @CanadiensMTL and prefer @MontrealBagel sad to see @PKSubban1 go|نووسەر=Noah Schnapp |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> ئەو ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز|ویڵ بایەرسی]] گێڕاوە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''، کە بەھۆیەوە [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]]ی بردووەتەوە بۆ باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی. ڕۆڵەکانی لە فیلمدا بریتین لە ڕۆجەر دۆنۆڤان لە فیلمی [[ستیڤن سپیڵبێرگ]]ی درامیی مێژووییی ''پردی سیخوڕان'' (٢٠١٥) و دەنگی چارڵی بڕاون لە فیلمی ئەنیمەیشنی ''فیلمی پینەتەکان'' (٢٠١٥). == ژیانی سەرەتایی == نۆوا لە سکارسدەیڵ، نیویۆرک لەدایکبووە بۆ میتچێل و کارین شناپ (نپھ پێرێز).<ref name="scarsdale2015">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.scarsdalenews.com/Scarsdale_Inquirer/11-13-15_SPOTLIGHT__Youre_a_good_man,_Noah_Schnapp.html|سەردێڕ=You’re a good man, Noah Schnapp|دوایین=bradlow|یەکەم=Lisa Coleman|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=The Scarsdale Inquirer|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181220141457/http://www.scarsdalenews.com/Scarsdale_Inquirer/11-13-15_SPOTLIGHT__Youre_a_good_man,_Noah_Schnapp.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خوشکێکی دووانەی ھەیە کە ناوی کڵۆییە.<ref name="scarsdale2015"/> نۆوا [[جوو]]ە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html|سەردێڕ=Award season features notable Jewish actors, performers|دوایین=Bloom|یەکەم=Nate|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[St. Louis Jewish Light]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525210350/https://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":0"/> و باڕ میتزفاکەی لە [[ئیسرائیل]] کردووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=First look & set report: Noah Schnapp in Michael Morpurgo adpation 'Waiting For Anya' (exclusive)|ناونیشان=https://www.thejc.com/culture/features/it-s-hard-to-be-famous-at-fifteen-1.497033|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=Screen Daily|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200609214803/https://www.thejc.com/culture/features/it-s-hard-to-be-famous-at-%EF%AC%81fteen-1.497033|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> نۆوا ڕەگەزنامەی کەنەدی ھەیە؛ خێزانەکەی خەڵکی مۆنتڕیاڵ، کیوبێک [[کەنەدا]]ن، و زووزوو سەردانی شارەکە دەکات. دایکی بە ڕەچەڵەک جووی [[مەغریبی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jews in the News: Steven Spielberg, Sam Mendes and Lior Britton {{!}} Tampa Jewish Federation|ناونیشان=https://www.jewishtampa.com/jews-in-the-news/jews-in-the-news-steven-spielberg-sam-mendes-and-lior-britton|وێبگە=www.jewishtampa.com|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200704054157/https://www.jewishtampa.com/jews-in-the-news/jews-in-the-news-steven-spielberg-sam-mendes-and-lior-britton|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خواستی نۆوا بۆ ڕۆڵگێڕان ئەو کاتە دەستی پێکرد کە ٥ ساڵان بوو دوای سەیرکردنی فیلمی بڕۆدووەیی ''ئانی''<ref name="Nededog">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/breakout-stars-of-netflixs-stranger-things-2016-9#-as-will-byers-2 |سەردێڕ=Here's what the young breakout stars of Netflix's 'Stranger Things' look like in real life | دوایین=Nededog |یەکەم=Jethro |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦| وێبگە=www.businessinsider.com| ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> نواندنی لە شانۆی قوتابخانە و ڕێکخراوەکاندا دەکرد.<ref name="scarsdale2015"/> کاتێک ھەشت ساڵان بوو، مامۆستای ڕۆڵگێڕانەکەی پێشنیاری ئەوەی کرد کە ببێت بە پیشەگەر.<ref name="Nededog"/> دایک و باوکی نۆوا بەشداریان پێکرد لە بەرنامەیەکی نواندن لە ستار کیدزی وێستچێستەر لەگەڵ ڕاھێنەر ئاڵیسن ئیدبڕاندتسن کە پاشان پێی ووت کە بەشداری لە تالێنت مانێجمێنتی ئێم کەی ئێس ئاند دی بکات بۆ ئەوەی ھەلی زیاتری لە پیشەکەیدا بۆ بڕەخسێت.<ref name="scarsdale2015"/> == پیشە == نۆوا دەنگی کارەکتەری سەرەکیی چاڕلی بڕاونی کردووە لە ''فیلمی پینەتەکان''ی ٢٠١٥<ref name="Nededog"/><ref>{{cite press release|title=THE PEANUTS MOVIE Cast Announced|url=http://www.businesswire.com/news/home/20141127005023/en/PEANUTS-MOVIE-Cast-Announced|website=Business Wire|accessdate=November 27, 2014|date=November 27, 2014}}</ref> یەکەم دەرکەوتی سەرشاشەی نۆوا لە فیلمی درامای مێژووییی ''پردی سیخوڕان''ی [[ستێڤن سپیلبێرگ|ستیڤن سپیلبێرگدا]] بوو، لەگەڵ [[تۆم ھانکس]].<ref name=ET>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herman|یەکەم=James Patrick|سەردێڕ=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Star Noah Schnapp Talks Steven Spielberg, Justice for Barb and Season 2|ناونیشان=http://www.etonline.com/features/197908_noah_schnapp_talks_stranger_things_steven_spielberg_and_barb/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> لە ٢٠١٦دا نۆوا ھەڵبژێردرا بۆ ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز|ویڵ بایەرس]] لە [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]]ی زنجیرەی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی تەلەڤیزیۆنیی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''.<ref name=deadline>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> دواتر پلەی بەرکرایەوە بۆ کاستی سەرەکی لە [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']]دا، کە لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧دا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/12/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2 |سەردێڕ=What Millie Bobby Brown Really Wants from Stranger Things Season 2 |دوایین=Bradley |یەکەم=Laura |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=Vanity Fair |بڵاوکەرەوە=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=All of the original Stranger Things kids will also return}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownstein|یەکەم=Bill|ناونیشان=http://news.nationalpost.com/arts/movies/a-chat-with-noah-schnapp-the-11-year-old-montrealer-who-voices-charlie-brown-in-the-peanuts-movie|سەردێڕ=A chat with Noah Schnapp, the 11-year-old Montrealer who voices Charlie Brown in The Peanuts Movie|وێبگە=[[National Post]]|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناو ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" | سەرچاوەکان |- ! ٢٠١٥ | ''پردی سیخوڕان'' | ڕۆجەر دۆنۆڤان | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/noah-schnapp-interview-what-will-from-stranger-things-did-next-sthl9270z |سەردێڕ=Noah Schnapp interview — what Will from Stranger Things did next |نووسەر=Alex O’Connell |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=[[The Times]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200314155751/https://www.thetimes.co.uk/article/noah-schnapp-interview-what-will-from-stranger-things-did-next-sthl9270z |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> |- ! ٢٠١٥ | ''فیلمی پینەتەکان'' | چارلی بڕاون (دەنگ) | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.businesswire.com/news/home/20141127005023/en/PEANUTS-MOVIE-Cast-Announced |سەردێڕ=THE PEANUTS MOVIE Cast Announced |نووسەر=Nathan Marcy |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=[[Business Wire]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190707180139/https://www.businesswire.com/news/home/20141127005023/en/PEANUTS-MOVIE-Cast-Announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> |- ! ٢٠١٦ | ''بازنەکە'' | لوکەس | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/nz7kqg/ryan-phillippe |سەردێڕ=Ryan Phillippe and 'Stranger Things' Kid Star in a Film Shot Entirely on a Drone |نووسەر=Carl Franzen |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=[[Vice (magazine)|Vice]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108115534/https://www.vice.com/en/article/nz7kqg/ryan-phillippe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> |- ! ٢٠١٨ | ''تەنیا ئەمەندە دەزانین'' | ئۆتیس کۆپلاند | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.buzzfeed.com/matthewhuff/stranger-things-cast-where-to-watch |سەردێڕ=Watch These Movies Starring The "Stranger Things" Cast While You Wait For Season 4 |نووسەر=Matthew Huff |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢١|ئیش=[[BuzzFeed]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210425030348/https://www.buzzfeed.com/matthewhuff/stranger-things-cast-where-to-watch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> |- ! ٢٠1٨ | ''ئەفسانەی ھاڵۆوایانەکە'' | کای (دەنگ) | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mediapost.com/publications/article/325119/kings-hawaiian-bows-animated-feature-film-voiced.html |سەردێڕ=King's Hawaiian Bows Animated Feature Film Voiced By Stars |نووسەر=Karlene Lukovitz |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=Media Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308114052/https://www.mediapost.com/publications/article/325119/kings-hawaiian-bows-animated-feature-film-voiced.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> |- ! ٢٠٢٠ | ''ئەیب'' | ئەبرەھام / ئیبراھیم («ئەیب») | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.indiewire.com/2020/04/abe-review-stranger-things-noah-schnapp-foodie-1202225584/ |سەردێڕ=‘Abe’ Review: ‘Stranger Things’ Star Noah Schnapp Leads Foodie Drama with Too Many Flavors |نووسەر=Jude Dry |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٠|ئیش=[[IndieWire]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201125170455/https://www.indiewire.com/2020/04/abe-review-stranger-things-noah-schnapp-foodie-1202225584/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> |- ! ٢٠٢٠ | ''لە چاوەڕوانیی ئانیادا'' | جۆ | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2020/feb/20/waiting-for-anya-review-anjelica-huston-jean-reno-michael-morpurgo |سەردێڕ=Waiting for Anya review – soapy second world war melodrama |نووسەر=Michael Morpurgo |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201020083903/https://www.theguardian.com/film/2020/feb/20/waiting-for-anya-review-anjelica-huston-jean-reno-michael-morpurgo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> |- ! ٢٠٢٠ | ''ھیوبی ھاڵۆوین'' | تۆمی | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/07/adam-sandler-kevin-james-julie-bowen-maya-rudolph-netflix-comedy-1202650376/ |سەردێڕ=Adam Sandler Sets Next Netflix Comedy With All-Star Cast Including Kevin James, Julie Bowen, Maya Rudolph & Many More |نووسەر=Amanda N'Duka |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201128012734/https://deadline.com/2019/07/adam-sandler-kevin-james-julie-bowen-maya-rudolph-netflix-comedy-1202650376/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناو ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" | تێبینییەکان ! scope="col" class="unsortable" | سەرچاوەکان |- ! ٢٠١٦–ئێستا | ''[[شتە نامۆکان]]'' | [[ویڵ بایەرز|ویڵ بایەرس]] | ڕۆڵی پاڵپشت (وەرزی یەکەم)، ڕۆڵی سەرەکی (وەرزی دووەم&ndash;ئێستا) | |- ! ٢٠١٨ | ''لایزا ئۆن دیماند'' | ئێڤەن / ترێڤەر | ٢ ئەڵقە | |} === کایە ڤیدیۆیییەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناو ! scope="col" | Voice role ! scope="col" class="unsortable" | سەرچاوەکان |- ! ٢٠١٥ | ''فیلمی پینەتەکان: سەرکێشییە مەزنەکەی سنووپی'' | چارلی بڕاون | <ref name="btva">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Noah Schnapp (visual voices guide) |ناونیشان=https://www.behindthevoiceactors.com/Noah-Schnapp/ |وێبگە=Behind The Voice Actors |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |} === میوزک ڤیدیۆ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناو ! scope="col" | ھونەرمەند ! scope="col" class="unsortable" | سەرچاوەکان |- ! ٢٠١٥ | «ئێڵ ئەی دێڤۆتی» | پانیک! ئەت دە دیسکۆ | |- ! ٢٠١٨ | «لە ھەستەکانمدا» | [[درەیک]] | |- ! ٢٠٢٠ | «دەتبینم» | [[جۆنی ئۆرلاندۆ]] | |} == خەڵات و پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan="2"|٢٠١٧ | خەڵاتی ھونەرمەندە گەنجەکان | باشترین نواندن زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی یان فیلمێکی دیجیتاڵی - ئەکتەری گەنج | rowspan="9"| ''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | <ref name="2016YAA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards |ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm |بڵاوکەرەوە=[[Young Artist Association]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> |- | [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{won}} | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="5"|٢٠١٨ | خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | <ref name="SAG Awards 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gonzalez|یەکەم١=Sandra|سەردێڕ=The full list of the 2018 SAG Awards nominees|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=CNN|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- | rowspan="2"| خەڵاتەکانی گۆڵد دێربی | باشترین ئەکتەری یاریدەدەری درامی | {{nom}} | <ref name="Gold Derby Awards 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Montgomery|یەکەم١=Daniel|سەردێڕ=2018 Gold Derby TV Awards nominations: ‘This is Us,’ ‘Gianni Versace’ and ‘The Handmaid’s Tale’ lead the way|ناونیشان=https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-nominations-this-is-us-news-319750682/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=Gold Derby|بڵاوکەرەوە=Gold Derby|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> |- |باشترین نوادنکاری تازە بەناوبانگی ساڵ | {{nom}} | <ref name="Gold Derby Awards 2018" /> |- | rowspan="2"| خەڵاتەکانی ئێم تی ڤی بۆ فیلم و تەلەڤزیۆن | باشترین نواندنی ترسێنەر | {{won}} | <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mtv.com/news/3080111/noah-schnapp-movie-tv-awards-speech|سەردێڕ=Noah Schnapp Takes His Shot With Zendaya During His Acceptance Speech|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190711225255/http://www.mtv.com/news/3080111/noah-schnapp-movie-tv-awards-speech/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | باشترین تیمی سەر شاشە<small> (لەگەڵ [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[فین وۆڵفھارد|فین وۆڵفھاڕد]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین|کەیڵەب مەکڵاکڵین]] و [[سەیدی سینک]])</small> | {{nom}} | <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/mtv-movie-tv-awards-2018-winners-black-panther-stranger-things-a8405521.html|سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards 2018 winners: Stranger Things and Black Panther dominate|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> |- | ٢٠١٩ | خەڵاتی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران | ئەکتەری تەلەڤزیۆنی ھەڵبژێردراوی ھاوین | {{won}} | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Swift |یەکەم١=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |وێبگە=TVLine |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | ٢٠٢٠ | خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | <ref name="SAG Awards 2020">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 26th Annual Screen Actors Guild Awards|ناونیشان=https://www.sagawards.org/nominees-and-recipients/26th-annual-screen-actors-guild-awards|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=[[Screen Actors Guild]]|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|6907855}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کەنەدا|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Noah Schnapp}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا]] eq8kh877df475gemusz2swby52t1jlp 1570398 1570319 2026-03-31T17:05:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] 1570398 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەرێکی کەنەدی-ئەمریکی}} {{Infobox person | name = نۆوا شناپ | image = Noah Schnapp by Gage Skidmore.jpg | image_size = | caption = نۆوا لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ]]، ٢٠١٧ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|٢٠٠٤|١٠|٣}} | birth_place = سکارسدەیڵ، [[نیویۆرک]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]<ref name=NHL>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nhl.com/canadiens/news/off-the-ice-with-noah-schnapp/c-292229434 |سەردێڕ=Off the ice with… Noah Schnapp |دوایین=Cudzinowski|یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧| وێبگە=[[NHL]]| ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> | citizenship = کەنەدی-ئەمریکی | residence = | occupation = ئەکتەر | years_active = ٢٠١٥–ئێستا }} '''نۆوا شناپ''' (لەدایکبووی ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ottawacitizen.com/entertainment/celeb+birthdays+week/14852076/story.html|سەردێڕ=Celeb birthdays for the week of Oct. 1-7|وێبگە=Ottawa Citizen|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171025020936/http://www.ottawacitizen.com/entertainment/celeb+birthdays+week/14852076/story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171025020936/http://www.ottawacitizen.com/entertainment/celeb+birthdays+week/14852076/story.html |date=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ }}</ref> ئەکتەرێکی کەنەدیی ئەمریکییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Frot |یەکەم=Mathilde |ناونیشان=https://jewishnews.timesofisrael.com/stranger-things-star-noah-schnapp-says-new-role-resonated-with-jewish-identity/ |سەردێڕ=Stranger Things star Noah Schnapp says new role ‘resonated’ with Jewish identity |ئیش=[[The Times of Israel]] |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٠|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=٧٥٦٩٣٩٥٨٧٧٥٥٤٠١٢١٦|بەکارھێنەر=noah_schnapp |سەردێڕ=Thanks Caleb, I'm half Canadian, love the Habs @CanadiensMTL and prefer @MontrealBagel sad to see @PKSubban1 go|نووسەر=Noah Schnapp |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> ئەو ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز|ویڵ بایەرسی]] گێڕاوە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''، کە بەھۆیەوە [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]]ی بردووەتەوە بۆ باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی. ڕۆڵەکانی لە فیلمدا بریتین لە ڕۆجەر دۆنۆڤان لە فیلمی [[ستیڤن سپیڵبێرگ]]ی درامیی مێژووییی ''پردی سیخوڕان'' (٢٠١٥) و دەنگی چارڵی بڕاون لە فیلمی ئەنیمەیشنی ''فیلمی پینەتەکان'' (٢٠١٥). == ژیانی سەرەتایی == نۆوا لە سکارسدەیڵ، نیویۆرک لەدایکبووە بۆ میتچێل و کارین شناپ (نپھ پێرێز).<ref name="scarsdale2015">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.scarsdalenews.com/Scarsdale_Inquirer/11-13-15_SPOTLIGHT__Youre_a_good_man,_Noah_Schnapp.html|سەردێڕ=You’re a good man, Noah Schnapp|دوایین=bradlow|یەکەم=Lisa Coleman|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=The Scarsdale Inquirer|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181220141457/http://www.scarsdalenews.com/Scarsdale_Inquirer/11-13-15_SPOTLIGHT__Youre_a_good_man,_Noah_Schnapp.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خوشکێکی دووانەی ھەیە کە ناوی کڵۆییە.<ref name="scarsdale2015"/> نۆوا [[جوو]]ە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html|سەردێڕ=Award season features notable Jewish actors, performers|دوایین=Bloom|یەکەم=Nate|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[St. Louis Jewish Light]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190525210350/https://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":0"/> و باڕ میتزفاکەی لە [[ئیسرائیل]] کردووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=First look & set report: Noah Schnapp in Michael Morpurgo adpation 'Waiting For Anya' (exclusive)|ناونیشان=https://www.thejc.com/culture/features/it-s-hard-to-be-famous-at-fifteen-1.497033|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=Screen Daily|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200609214803/https://www.thejc.com/culture/features/it-s-hard-to-be-famous-at-%EF%AC%81fteen-1.497033|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> نۆوا ڕەگەزنامەی کەنەدی ھەیە؛ خێزانەکەی خەڵکی مۆنتڕیاڵ، کیوبێک [[کەنەدا]]ن، و زووزوو سەردانی شارەکە دەکات. دایکی بە ڕەچەڵەک جووی [[مەغریبی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jews in the News: Steven Spielberg, Sam Mendes and Lior Britton {{!}} Tampa Jewish Federation|ناونیشان=https://www.jewishtampa.com/jews-in-the-news/jews-in-the-news-steven-spielberg-sam-mendes-and-lior-britton|وێبگە=www.jewishtampa.com|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200704054157/https://www.jewishtampa.com/jews-in-the-news/jews-in-the-news-steven-spielberg-sam-mendes-and-lior-britton|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خواستی نۆوا بۆ ڕۆڵگێڕان ئەو کاتە دەستی پێکرد کە ٥ ساڵان بوو دوای سەیرکردنی فیلمی بڕۆدووەیی ''ئانی''<ref name="Nededog">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/breakout-stars-of-netflixs-stranger-things-2016-9#-as-will-byers-2 |سەردێڕ=Here's what the young breakout stars of Netflix's 'Stranger Things' look like in real life | دوایین=Nededog |یەکەم=Jethro |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦| وێبگە=www.businessinsider.com| ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> نواندنی لە شانۆی قوتابخانە و ڕێکخراوەکاندا دەکرد.<ref name="scarsdale2015"/> کاتێک ھەشت ساڵان بوو، مامۆستای ڕۆڵگێڕانەکەی پێشنیاری ئەوەی کرد کە ببێت بە پیشەگەر.<ref name="Nededog"/> دایک و باوکی نۆوا بەشداریان پێکرد لە بەرنامەیەکی نواندن لە ستار کیدزی وێستچێستەر لەگەڵ ڕاھێنەر ئاڵیسن ئیدبڕاندتسن کە پاشان پێی ووت کە بەشداری لە تالێنت مانێجمێنتی ئێم کەی ئێس ئاند دی بکات بۆ ئەوەی ھەلی زیاتری لە پیشەکەیدا بۆ بڕەخسێت.<ref name="scarsdale2015"/> == پیشە == نۆوا دەنگی کارەکتەری سەرەکیی چاڕلی بڕاونی کردووە لە ''فیلمی پینەتەکان''ی ٢٠١٥<ref name="Nededog"/><ref>{{cite press release|title=THE PEANUTS MOVIE Cast Announced|url=http://www.businesswire.com/news/home/20141127005023/en/PEANUTS-MOVIE-Cast-Announced|website=Business Wire|accessdate=November 27, 2014|date=November 27, 2014}}</ref> یەکەم دەرکەوتی سەرشاشەی نۆوا لە فیلمی درامای مێژووییی ''پردی سیخوڕان''ی [[ستێڤن سپیلبێرگ|ستیڤن سپیلبێرگدا]] بوو، لەگەڵ [[تۆم ھانکس]].<ref name=ET>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Herman|یەکەم=James Patrick|سەردێڕ=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Star Noah Schnapp Talks Steven Spielberg, Justice for Barb and Season 2|ناونیشان=http://www.etonline.com/features/197908_noah_schnapp_talks_stranger_things_steven_spielberg_and_barb/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> لە ٢٠١٦دا نۆوا ھەڵبژێردرا بۆ ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز|ویڵ بایەرس]] لە [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]]ی زنجیرەی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی تەلەڤیزیۆنیی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''.<ref name=deadline>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> دواتر پلەی بەرکرایەوە بۆ کاستی سەرەکی لە [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەمی ''شتە نامۆکان'']]دا، کە لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧دا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/12/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2 |سەردێڕ=What Millie Bobby Brown Really Wants from Stranger Things Season 2 |دوایین=Bradley |یەکەم=Laura |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=Vanity Fair |بڵاوکەرەوە=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=All of the original Stranger Things kids will also return}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownstein|یەکەم=Bill|ناونیشان=http://news.nationalpost.com/arts/movies/a-chat-with-noah-schnapp-the-11-year-old-montrealer-who-voices-charlie-brown-in-the-peanuts-movie|سەردێڕ=A chat with Noah Schnapp, the 11-year-old Montrealer who voices Charlie Brown in The Peanuts Movie|وێبگە=[[National Post]]|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناو ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" | سەرچاوەکان |- ! ٢٠١٥ | ''پردی سیخوڕان'' | ڕۆجەر دۆنۆڤان | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thetimes.co.uk/article/noah-schnapp-interview-what-will-from-stranger-things-did-next-sthl9270z |سەردێڕ=Noah Schnapp interview — what Will from Stranger Things did next |نووسەر=Alex O’Connell |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=[[The Times]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200314155751/https://www.thetimes.co.uk/article/noah-schnapp-interview-what-will-from-stranger-things-did-next-sthl9270z |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> |- ! ٢٠١٥ | ''فیلمی پینەتەکان'' | چارلی بڕاون (دەنگ) | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.businesswire.com/news/home/20141127005023/en/PEANUTS-MOVIE-Cast-Announced |سەردێڕ=THE PEANUTS MOVIE Cast Announced |نووسەر=Nathan Marcy |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=[[Business Wire]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190707180139/https://www.businesswire.com/news/home/20141127005023/en/PEANUTS-MOVIE-Cast-Announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> |- ! ٢٠١٦ | ''بازنەکە'' | لوکەس | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vice.com/en/article/nz7kqg/ryan-phillippe |سەردێڕ=Ryan Phillippe and 'Stranger Things' Kid Star in a Film Shot Entirely on a Drone |نووسەر=Carl Franzen |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=[[Vice (magazine)|Vice]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108115534/https://www.vice.com/en/article/nz7kqg/ryan-phillippe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> |- ! ٢٠١٨ | ''تەنیا ئەمەندە دەزانین'' | ئۆتیس کۆپلاند | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.buzzfeed.com/matthewhuff/stranger-things-cast-where-to-watch |سەردێڕ=Watch These Movies Starring The "Stranger Things" Cast While You Wait For Season 4 |نووسەر=Matthew Huff |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢١|ئیش=[[BuzzFeed]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210425030348/https://www.buzzfeed.com/matthewhuff/stranger-things-cast-where-to-watch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> |- ! ٢٠1٨ | ''ئەفسانەی ھاڵۆوایانەکە'' | کای (دەنگ) | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mediapost.com/publications/article/325119/kings-hawaiian-bows-animated-feature-film-voiced.html |سەردێڕ=King's Hawaiian Bows Animated Feature Film Voiced By Stars |نووسەر=Karlene Lukovitz |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=Media Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308114052/https://www.mediapost.com/publications/article/325119/kings-hawaiian-bows-animated-feature-film-voiced.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> |- ! ٢٠٢٠ | ''ئەیب'' | ئەبرەھام / ئیبراھیم («ئەیب») | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.indiewire.com/2020/04/abe-review-stranger-things-noah-schnapp-foodie-1202225584/ |سەردێڕ=‘Abe’ Review: ‘Stranger Things’ Star Noah Schnapp Leads Foodie Drama with Too Many Flavors |نووسەر=Jude Dry |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٠|ئیش=[[IndieWire]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201125170455/https://www.indiewire.com/2020/04/abe-review-stranger-things-noah-schnapp-foodie-1202225584/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> |- ! ٢٠٢٠ | ''لە چاوەڕوانیی ئانیادا'' | جۆ | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2020/feb/20/waiting-for-anya-review-anjelica-huston-jean-reno-michael-morpurgo |سەردێڕ=Waiting for Anya review – soapy second world war melodrama |نووسەر=Michael Morpurgo |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201020083903/https://www.theguardian.com/film/2020/feb/20/waiting-for-anya-review-anjelica-huston-jean-reno-michael-morpurgo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> |- ! ٢٠٢٠ | ''ھیوبی ھاڵۆوین'' | تۆمی | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/07/adam-sandler-kevin-james-julie-bowen-maya-rudolph-netflix-comedy-1202650376/ |سەردێڕ=Adam Sandler Sets Next Netflix Comedy With All-Star Cast Including Kevin James, Julie Bowen, Maya Rudolph & Many More |نووسەر=Amanda N'Duka |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201128012734/https://deadline.com/2019/07/adam-sandler-kevin-james-julie-bowen-maya-rudolph-netflix-comedy-1202650376/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناو ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" | تێبینییەکان ! scope="col" class="unsortable" | سەرچاوەکان |- ! ٢٠١٦–ئێستا | ''[[شتە نامۆکان]]'' | [[ویڵ بایەرز|ویڵ بایەرس]] | ڕۆڵی پاڵپشت (وەرزی یەکەم)، ڕۆڵی سەرەکی (وەرزی دووەم&ndash;ئێستا) | |- ! ٢٠١٨ | ''لایزا ئۆن دیماند'' | ئێڤەن / ترێڤەر | ٢ ئەڵقە | |} === کایە ڤیدیۆیییەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناو ! scope="col" | Voice role ! scope="col" class="unsortable" | سەرچاوەکان |- ! ٢٠١٥ | ''فیلمی پینەتەکان: سەرکێشییە مەزنەکەی سنووپی'' | چارلی بڕاون | <ref name="btva">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Noah Schnapp (visual voices guide) |ناونیشان=https://www.behindthevoiceactors.com/Noah-Schnapp/ |وێبگە=Behind The Voice Actors |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |} === میوزک ڤیدیۆ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناو ! scope="col" | ھونەرمەند ! scope="col" class="unsortable" | سەرچاوەکان |- ! ٢٠١٥ | «ئێڵ ئەی دێڤۆتی» | پانیک! ئەت دە دیسکۆ | |- ! ٢٠١٨ | «لە ھەستەکانمدا» | [[درەیک]] | |- ! ٢٠٢٠ | «دەتبینم» | [[جۆنی ئۆرلاندۆ]] | |} == خەڵات و پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan="2"|٢٠١٧ | خەڵاتی ھونەرمەندە گەنجەکان | باشترین نواندن زنجیرەیەکی تەلەڤزیۆنی یان فیلمێکی دیجیتاڵی - ئەکتەری گەنج | rowspan="9"| ''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} | <ref name="2016YAA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards |ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm |بڵاوکەرەوە=[[Young Artist Association]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> |- | [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{won}} | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="5"|٢٠١٨ | خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | <ref name="SAG Awards 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gonzalez|یەکەم١=Sandra|سەردێڕ=The full list of the 2018 SAG Awards nominees|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=CNN|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- | rowspan="2"| خەڵاتەکانی گۆڵد دێربی | باشترین ئەکتەری یاریدەدەری درامی | {{nom}} | <ref name="Gold Derby Awards 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Montgomery|یەکەم١=Daniel|سەردێڕ=2018 Gold Derby TV Awards nominations: ‘This is Us,’ ‘Gianni Versace’ and ‘The Handmaid’s Tale’ lead the way|ناونیشان=https://www.goldderby.com/article/2018/2018-gold-derby-tv-awards-nominations-this-is-us-news-319750682/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=Gold Derby|بڵاوکەرەوە=Gold Derby|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> |- |باشترین نوادنکاری تازە بەناوبانگی ساڵ | {{nom}} | <ref name="Gold Derby Awards 2018" /> |- | rowspan="2"| خەڵاتەکانی ئێم تی ڤی بۆ فیلم و تەلەڤزیۆن | باشترین نواندنی ترسێنەر | {{won}} | <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mtv.com/news/3080111/noah-schnapp-movie-tv-awards-speech|سەردێڕ=Noah Schnapp Takes His Shot With Zendaya During His Acceptance Speech|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190711225255/http://www.mtv.com/news/3080111/noah-schnapp-movie-tv-awards-speech/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | باشترین تیمی سەر شاشە<small> (لەگەڵ [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[فین وۆڵفھارد|فین وۆڵفھاڕد]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین|کەیڵەب مەکڵاکڵین]] و [[سەیدی سینک]])</small> | {{nom}} | <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/mtv-movie-tv-awards-2018-winners-black-panther-stranger-things-a8405521.html|سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards 2018 winners: Stranger Things and Black Panther dominate|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> |- | ٢٠١٩ | خەڵاتی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران | ئەکتەری تەلەڤزیۆنی ھەڵبژێردراوی ھاوین | {{won}} | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Swift |یەکەم١=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |وێبگە=TVLine |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | ٢٠٢٠ | خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} | <ref name="SAG Awards 2020">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 26th Annual Screen Actors Guild Awards|ناونیشان=https://www.sagawards.org/nominees-and-recipients/26th-annual-screen-actors-guild-awards|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=[[Screen Actors Guild]]|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|6907855}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کەنەدا|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ژن|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}} {{پۆلی کۆمنز|Noah Schnapp}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ھاوڵاتیە سروشتیەکانی کەنەدا]] j1hsfnwhnft96jut2pao1uw31r16qce 1 167282 1570320 1328739 2026-03-31T15:34:04Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570320 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=702841 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200705145742/http://about.att.com/story/2018/hallowaiian.html بۆ http://about.att.com/story/2018/hallowaiian.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٢٦، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=705285 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200609214803/https://www.thejc.com/culture/features/it-s-hard-to-be-famous-at-%EF%AC%81fteen-1.497033 بۆ https://www.thejc.com/culture/features/it-s-hard-to-be-famous-at-%EF%AC%81fteen-1.497033 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200704054157/https://www.jewishtampa.com/jews-in-the-news/jews-in-the-news-steven-spielberg-sam-mendes-and-lior-britton بۆ https://www.jewishtampa.com/jews-in-the-news/jews-in-the-news-steven-spielberg-sam-mendes-and-lior-britton زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٧، ٢ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844066 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171025020936/http://www.ottawacitizen.com/entertainment/celeb+birthdays+week/14852076/story.html بۆ https://ottawacitizen.com/entertainment/celeb+birthdays+week/14852076/story.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181220141457/http://www.scarsdalenews.com/Scarsdale_Inquirer/11-13-15_SPOTLIGHT__Youre_a_good_man,_Noah_Schnapp.html بۆ http://www.scarsdalenews.com/Scarsdale_Inquirer/11-13-15_SPOTLIGHT__Youre_a_good_man,_Noah_Schnapp.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=877361 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160817061116/http://www.youngartistawards.org/noms25.htm بۆ http://www.youngartistawards.org/noms25.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:١٠، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=946667 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190525210350/https://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html بۆ http://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٢٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995839 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190525210350/https://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html بۆ http://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٤٨، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1088163 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ بۆ https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٣٠، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1222365 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190711225255/http://www.mtv.com/news/3080111/noah-schnapp-movie-tv-awards-speech/ بۆ http://www.mtv.com/news/3080111/noah-schnapp-movie-tv-awards-speech زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٣٧، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328738 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.scarsdalenews.com/Scarsdale_Inquirer/11-13-15_SPOTLIGHT__Youre_a_good_man,_Noah_Schnapp.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190525210350/https://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html بۆ http://www.stljewishlight.com/features/award-season-features-notable-jewish-actors-performers/article_9570ee34-fc6e-11e7-80af-67f22eb2b4a9.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190711225255/http://www.mtv.com/news/3080111/noah-schnapp-movie-tv-awards-speech/ بۆ http://www.mtv.com/news/3080111/noah-schnapp-movie-tv-awards-speech زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ بۆ https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٠٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆوا شناپ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570319 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations بۆ https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٣٤، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) cej1fmwubpvthaylp2vf51few62yijo 0 167845 1570297 1474419 2026-03-31T12:41:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570297 wikitext text/x-wiki {{short description|خانمەکتەرێکی ئەمریکی}} {{Infobox person | name = ناتالیا دایەر | image = Natalia Dyer by Gage Skidmore.jpg | alt = | caption = ناتالیا لە کۆمیک-کۆنی ساندیاگۆ، ٢٠١٧ | birth_name = ناتالیا دانیێڵ دایەر | birth_date = {{Birth date and age|١٩٩٥|١|١٣}}{{efn|name="birth year"}} | birth_place = ناشڤیڵ، تێنەسی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | occupation = خانمەئەکتەر | years_active = ٢٠٠٨–ئێستا }} '''ناتالیا دانیێڵ دایەر''' (لەدایکبووی ١٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Births|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ١٩٩٥|ئیش=[[The Tennessean]]|پەڕە=٤D|ناونیشان=https://www.newspapers.com/clip/33938322/natalia_danielle_dyer_birth_notice/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|via=Newspapers.com|وتەگێڕانەوە=Allen Miles and Karen Lea have named their daughter, born Jan. 13 at Vanderbilt Hospital, Natalia Danielle Dyer.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Donnell |یەکەم١=Evans |سەردێڕ=Review: Circle Players 'Mockingbird' revival promising, but suffers from pacing |ناونیشان=https://www.newspapers.com/clip/33942174/ |ئیش=[[The Tennessean]] |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٠٤|via=Newspapers.com}}</ref>{{efn|name="birth year"|ھەندێک سەرچاوە دەڵین لە ١٩٩٧ لەدایک بووە، بەڵام بەڵگەکان ئەوە ڕەت دەکەنەوە.}} خانمەئەکتەرێکی ئەمریکییە. ناسراوە بۆ ڕۆڵی [[نانسی ویڵەر]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[فیلمی ترسێنەر|ترسناک]]ی ''[[شتە نامۆکان]]'' (٢٠١٦–ئێستا). == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == ناتالیا لە ناشڤیڵ، تێنەسی، لەدایکبووە و گەورە بووە، و دواناوەندی لە بواری نواندن و ھونەر لە قوتابخانەی ناشڤیڵ بۆ ھونەر تەواو کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tennessean.com/story/entertainment/2016/08/25/stranger-things-star-nashville-native/89299532/|سەردێڕ=Before 'Stranger Things,' actress Natalia Dyer got her start at Nashville's TPAC|نووسەر=Paulson, Dave|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Tennessean}}</ref> == پیشە == یەکەم نواندنی سەرشاشەی ناتالیا ڕۆڵی کلاریسا گرەینجەر بوو لە فیلمی ''Hannah Montanah'' لە ٢٠٠٩. لە ٢٠١١دا، لە ''The Greening of Whitney Brown'' دەرکەوت. پاشان ناتالیا ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ''I Believe in Unicorns''، کە لە ٢٠١٤ لە ئێس ئێکس ئێس دەبلیوو پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bustle.com/articles/173630-whos-nancy-on-stranger-things-natalia-dyers-performance-is-one-of-the-shows-best|سەردێڕ=Who's Nancy On 'Stranger Things'? Natalia Dyer's Performance Is One Of The Show's Best|دوایین=Flynn|یەکەم=Caitlin|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=www.bustle.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.romper.com/p/who-plays-nancy-wheeler-on-stranger-things-natalia-dyer-got-her-start-in-disney-14064|سەردێڕ=Who Plays Nancy Wheeler On 'Stranger Things'? Natalia Dyer Got Her Start In Disney|دوایین=Bobic|یەکەم=Chrissy}}</ref> لە ٢٠١٦دا، ناتالیا ھەڵبژێردرا بۆ ڕۆڵی [[نانسی ویڵەر]] لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://time.com/4459211/stranger-things-nancy-jonathan-interview/|سەردێڕ=Stranger Things Actor Kills All Hope for Jonathan and Nancy|دوایین=Hoffman|یەکەم=Ashley|وێبگە=TIME.com|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210120132418/https://time.com/4459211/stranger-things-nancy-jonathan-interview/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٠١٩دا، ناتالیا ڕۆڵی سەرەکی کۆکۆی گێڕا لە [[فیلمی ترسناک]]ی نێتفلیکسی ''Velvet Buzzsaw''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/dan-gilroy-jake-gyllenhaal-movie-cast-natalia-dyer-daveed-digs-john-malkovich-1202336577/|سەردێڕ=New Dan Gilroy-Jake Gyllenhaal Movie Finalizes Cast |دوایین=Hipes|یەکەم=Patrick|بڵاوکەرەوە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.independent.ie/au/entertainment/movies/stranger-things-star-natalia-dyer-on-her-exciting-role-in-velvet-buzzsaw-37760050.html|سەردێڕ=Stranger Things star Natalia Dyer on her 'exciting' role in Velvet Buzzsaw|دوایین=Southern|یەکەم=Kieran|بڵاوکەرەوە=[[Irish Independent]]|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ناتالیا گواستییەوە بۆ نیویۆرک و چوو بۆ زانکۆی نیویۆرک لە ٢٠١٣، و لە قوتابخانەی گالاتین بۆ خوێندنی تایبەتی خوێندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.teenvogue.com/story/stranger-thingss-natalia-dyer-explains-why-nancy-wheeler-isnt-your-average-big-sister |سەردێڕ=Stranger Things's Natalia Dyer Explains Why Nancy Wheeler Isn't Your Average Big Sister |یەکەم=Ella |دوایین=Ceron |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[Teen Vogue]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> لە ٢٠١٦ەوە، ناتالیا لە پەیوەندی خۆشەویستیدایە لەگەڵ ھاوپیشەی، [[چارلی ھیتن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.capitalfm.com/news/tv-film/stranger-things/natalia-dyer-charlie-heaton-relationship-timeline/|سەردێڕ=Stranger Things stars Natalia Dyer & Charlie Heaton's relationship|وێبگە=Capital}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! تێبینییەکان |- | ٢٠١٩ | ''Hannah Montana: The Movie'' | کلاریسا گرەینجەر | |- | ٢٠١٠ | ''Too Sunny for Santa'' | جەینی | کورتە فیلم<ref name="Lee">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lee |یەکەم١=Tena |سەردێڕ=Tachoir's film premieres in Nashville |ناونیشان=https://www.newspapers.com/clip/34113352/too_sunny_for_santa_2/ |ئیش=Hendersonville Star News |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٠|زمان=en}}</ref> |- | ٢٠١١ | ''The Greening of Whitney Brown'' | لیلی | |- | ٢٠١٢ | ''Blue Like Jazz'' | گرەیس | |- | ٢٠١٣ | ''Don't Let Me Go'' | بانشی | |- | rowspan=2|٢٠١٤ | ''I Believe in Unicorns''<ref name="Paulson">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Paulson |یەکەم١=Dave |سەردێڕ=Nashville Film Festival Looks Near and Far |ناونیشان=https://www.newspapers.com/clip/33946446/nashville_film_festival_2014_2/ |ئیش=[[The Tennessean]] |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٤|زمان=en}}</ref> | داڤینا | |- | ''The City at Night'' | ئادێلین | کورتە فیلم |- | ٢٠١٥ | ''Till Dark'' | لوسی | کورتە فیلم |- | ٢٠١٦ | ''Long Nights Short Mornings'' | ماری | |- | ٢٠١٧ | ''Yes, God, Yes'' | ئالیس | کورتە فیلم |- | rowspan=2|٢٠١٨ | ''Mountain Rest'' | کلارا | |- | ''After Her'' | ھایڵی | کورتە فیلم |- | rowspan=5|٢٠١٩ | ''After Darkness'' | کلارا | |- | ''Velvet Buzzsaw'' | کۆکۆ | |- | ''Yes, God, Yes'' | ئالیس | |- | ''The Nearest Human Being''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wynne|یەکەم=Kelly|سەردێڕ=HERE'S EVERYTHING THE 'STRANGER THINGS' CAST IS DOING AFTER SEASON 3|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Newsweek]]|ناونیشان=https://www.newsweek.com/stranger-things-cast-plans-projects-after-season-3-1447398?amp=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> | مۆنیک | |- | ''Tuscaloosa'' | ڤیرجینیا | |- | rowspan="2"|٢٠٢١ | ''United States vs. Reality Winner'' | ڕیاڵیتی وینەر (دەنگ) | |- | ''Things Heard & Seen'' | ویڵیس ھاوێڵ | |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! تێبینییەکان |- | ٢٠١٦–ئێستا | ''[[شتە نامۆکان]]'' | [[نانسی ویڵەر]] | ڕۆڵی سەرەکی |- | ٢٠٢٠ | ''Acting for a Cause'' | جەین ئایر | ئەڵقەی: «جەین ئایر»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=NHCgvJD5Lg4|سەردێڕ=Acting for a Cause: Jane Eyre|ئیش=[[YouTube]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> |- |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! ناو ! گۆرانیبێژ ! سەرچاوە |- | ٢٠١٨ | «Wild Love» | جەیمس بەی |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8208031/james-bay-wild-love-video-stranger-things-natalia-dyer|سەردێڕ='Stranger Things' Star Natalia Dyer Only Has Eyes for James Bay in 'Wild Love' Video: Watch|ئیش=Billboard|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> |- |} == خەڵات و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! class="unsortable" | {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan="2" | ٢٠١٧ | [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی |rowspan=4|''[[شتە نامۆکان]]'' | {{won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|url-status=dead}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ھونەرمەندە گەنجەکان | باشترین نواندن لە فیلم یان زنجیرەیەکی دیجیتاڵی - ئەکتەری ھەرزەکار | {{nom}} |- | ٢٠١٨ | rowspan=2|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە | rowspan=2|باشترین نواندن لەلایەن کۆمەڵێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/01/sag-awards-stunt-nominees-2018-john-bernecker-walking-dead-1202239125/ |سەردێڕ=SAG Awards' Stunt Ensemble Nominees Include Fallen 'Walking Dead' Stuntman |دوایین=Hipes |یەکەم=Patrick |ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Penske Business Media, LLC.]]}}</ref> |- | ٢٠٢٠ | {{nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/12/sag-awards-nominations-list-film-tv-nominees-screen-actors-guild-1202806390/ |سەردێڕ=SAG Awards Nominations: 'Bombshell', 'The Irishman', 'Once Upon A Time In Hollywood' Top Film List, 'Maisel,' 'Fleabag' Score In TV – Complete List Of Noms |دوایین=Hipes |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDB name|nm3034501}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Natalia Dyer}} [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] 2sd5k3evgask4fjnms99ycbrgdp1abz 0 167854 1570310 1451967 2026-03-31T14:30:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570310 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ناوی تۆ|music=[[Radwimps]]|budget=|language=ژاپۆنی|country=ژاپۆن|runtime=١٠٧ خولەک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/your-name-film-0 |سەردێڕ=Your Name |وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180113004455/http://bbfc.co.uk/releases/your-name-film-0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|released={{Film date|2016|07|3|ئەنیمێ ئێکسپۆ|2016|08|26|ژاپۆن|2017|04|7|ویلایەتە یەکگرتووەکان|}}|distributor=[[تۆھۆ]]|studio=[[کۆمیکس وەیڤ فیلمز]]|editing=ماکۆتۆ شینکای|cinematography=ماکۆتۆ شینکای|narrator=|image=Your Name poster.png|starring={{Plainlist| * [[ڕیۆنسکێ کیمیکی]] * [[مۆنێ کامیشیرایشی]] }}|based_on=|story=|screenplay=|writer=ماکۆتۆ شینکای|producer={{Plainlist| * کۆیچھیرۆ ئیتۆ * کاتسوھیرۆ تاکێی }}|director=[[ماکۆتۆ شینکای]]|native_name={{Infobox name module | کانجی = 君の名は。 | ڕۆماجی = Kimi no Na wa | وەرگێران = ناوی تۆ }}|caption=پۆستەری فەرمی|gross=٤٠٠ ملیۆن دۆلار<ref name="ناوی تۆ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.the-numbers.com/movie/Kimi-no-na-wa-(Japan)|سەردێڕ=Kimi no na wa (2016) – Financial Information|وێبگە=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161208151244/https://www.the-numbers.com/movie/Kimi-no-na-wa-(Japan)|url-status=dead}}</ref>}} '''ناوی تۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Your Name}}، {{بە ژاپۆنی|Kimi no Na Wa 君の名は}}) فیلمێکی [[ئەنیمێ]]ی دروستکراوی ستۆدیۆکانی [[تۆھۆ]] و [[کۆمیکس وەیڤ فیلمز]]ە. دەرھێنەر و نووسەری فیلمەکە [[ماکۆتۆ شینکای]]ە، توانی ببێتە یەکەم ئەنیمێ کە بتوانێت ١٠٠ ملیۆن دۆلار ببڕێت لە [[ژاپۆن]]، چەشنی ئەنیمێیەکە ڕۆمانسی و خەیاڵی و نھێنی و درامی و ئاڵۆزە، ڕێکەوتی دەرچونی ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦ (لە [[ژاپۆن]]) ٧ی ئایاری ٢٠١٧ (لە [[ئەمریکا]])، ئەنیمییەکە بۆ سەرو ١٣ ساڵ گونجاوە و و ماوەکەی ١٠٧ خولەکە و لەلایەن ستۆدیۆی [[مادھاوس]] کاری بۆ کراوە، و نمرەی ٨٫٤ی وەرگرتووە لە ماڵپەڕیی [[ئای ئێم بی دی]] و لە ماڵپەڕیی تایبەت بە ئەنیمی، [[مای ئەنیمێ لیست ]] ڕیزبەندی یەکەمی گرتووە، توانی داھاتی بگەیەنێتە ٢٥ ملیار [[یەن]] واتا ٩٫٣٥٧ ملیۆن دۆلار بەمەش بووەتە پڕ داھاتترین ئەنیمی لە جیھان و توانیویەتی ببێتە شازدەھەم بەرزترین داھات لە پێڕستی زۆرترین داھاتی فیلمی بیانی{{تێبینی|ئینگلیزی نەبێت}}، لە کۆی ٣٧ خەڵات توانیویەتی ١٨ خەڵات بباتەوە وەک باشترین ئەکتەر، خانمەکتەر، دەرھێنەر، خەڵاتی ڕێزلێنان و باشترین وێنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vilas-Boas |یەکەم=Eric |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Makoto Shinkai’s Weepiest, Wettest, Most Intricately Animated Movies |ناونیشان=https://www.vulture.com/article/best-makoto-shinkai-movies.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Vulture |زمان=en}}</ref> == ئەکتەران == === ژاپۆنی === # ڕیۆنسوک کامیکی # مۆن کامیشیرایشی # مەسامی ناگاساوە === ئینگلیزی === # مایکڵ سینتەرنیکلاس # ستیفانی شێ # کایڵ ھیبێرت == چیرۆک == باس لە کوڕ و کچێکی دواناوەندی دەکات کوڕەکە لە تۆکیۆ دەژیت و کچەکەش گوندنیشنە، چەندەھا کیلۆمەتر لە یەک دوورن بەڵام بەھۆکارێکی سەیرەوە کە پاش ئەوەی ڕۆژێک لە خەو ھەلدەستنەوە دەبینن جەستەیان گۆڕدراوەتەوە بە ھۆکارێکی نادیار و بەمەش یەکتر دەناسن و پەیوەندی نێوانیان قووڵتر دەبێتەوە، دەبێت تا کەی بەردەوام بێت ئەو ڕووداوە، ئایا دەگەن بەچی و لە ھەمووی گرنگتر ھۆکار چییە جەستەیان دەگۆڕدێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Your Name Ending Explained: What Was The Fate of Taki and Mitsuha |ناونیشان=https://www-pinkvilla-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.pinkvilla.com/entertainment/anime/your-name-ending-explained-what-was-the-fate-of-taki-and-mitsuha-1288627?amp=&amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17293471800130&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.pinkvilla.com/entertainment/anime/your-name-ending-explained-what-was-the-fate-of-taki-and-mitsuha-1288627 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=PINKVILLA |زمان=en }}{{بەستەری مردوو|url=https://www-pinkvilla-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.pinkvilla.com/entertainment/anime/your-name-ending-explained-what-was-the-fate-of-taki-and-mitsuha-1288627?amp=&amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM= |date=حوزەیرانی ٢٠٢٥ }}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Your Name|ناوی تۆ}} * {{وێبگەی فەرمی}} {{In lang|ja}} * {{وێبگەی فەرمی|https://www.funimationfilms.com/movie/yourname/}} * {{IMDb title|5311514|ناوی تۆ.}} * {{AllMovie title|665644|ناوی تۆ.}} * {{Rotten Tomatoes|your_name_2017|ناوی تۆ.}} * {{Metacritic film|your-name|ناوی تۆ.}} * {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|movie|18171|ناوی تۆ.}} {{ماکۆتۆ شینکای}} {{کۆمیکس وەیڤ فیلمز}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|خەیاڵی زانستی|ئەنیمەیشن}} [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی]] [[پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] [[پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی سیناریۆی ڕەسەنیان ھەیە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ماکۆتۆ شینکای دەرھێندراون]] [[پۆل:زانستی ئەفسانەکان لە کلتورە گەلییەکاندا]] [[پۆل:فەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە فانتازیایە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی تۆھۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆمیکس وەیڤ فیلمز]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون]] [[پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کارەساتە سروشتییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ھەرزەکاران]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە گۆڕینەوەی جەستە]] 85rkd3aebckkfj4w2t11ksx64u8g7nj 1570468 1570310 2026-03-31T21:04:47Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570468 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ناوی تۆ|music=[[Radwimps]]|budget=|language=ژاپۆنی|country=ژاپۆن|runtime=١٠٧ خولەک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/your-name-film-0 |سەردێڕ=Your Name |وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180113004455/http://bbfc.co.uk/releases/your-name-film-0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|released={{Film date|2016|07|3|ئەنیمێ ئێکسپۆ|2016|08|26|ژاپۆن|2017|04|7|ویلایەتە یەکگرتووەکان|}}|distributor=[[تۆھۆ]]|studio=[[کۆمیکس وەیڤ فیلمز]]|editing=ماکۆتۆ شینکای|cinematography=ماکۆتۆ شینکای|narrator=|image=Your Name poster.png|starring={{Plainlist| * [[ڕیۆنسکێ کیمیکی]] * [[مۆنێ کامیشیرایشی]] }}|based_on=|story=|screenplay=|writer=ماکۆتۆ شینکای|producer={{Plainlist| * کۆیچھیرۆ ئیتۆ * کاتسوھیرۆ تاکێی }}|director=[[ماکۆتۆ شینکای]]|native_name={{Infobox name module | کانجی = 君の名は。 | ڕۆماجی = Kimi no Na wa | وەرگێران = ناوی تۆ }}|caption=پۆستەری فەرمی|gross=٤٠٠ ملیۆن دۆلار<ref name="ناوی تۆ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.the-numbers.com/movie/Kimi-no-na-wa-(Japan)|سەردێڕ=Kimi no na wa (2016) – Financial Information|وێبگە=[[The Numbers (website)|The Numbers]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161208151244/https://www.the-numbers.com/movie/Kimi-no-na-wa-(Japan)|url-status=dead}}</ref>}} '''ناوی تۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Your Name}}، {{بە ژاپۆنی|Kimi no Na Wa 君の名は}}) فیلمێکی [[ئەنیمێ]]ی دروستکراوی ستۆدیۆکانی [[تۆھۆ]] و [[کۆمیکس وەیڤ فیلمز]]ە. دەرھێنەر و نووسەری فیلمەکە [[ماکۆتۆ شینکای]]ە، توانی ببێتە یەکەم ئەنیمێ کە بتوانێت ١٠٠ ملیۆن دۆلار ببڕێت لە [[ژاپۆن]]، چەشنی ئەنیمێیەکە ڕۆمانسی و خەیاڵی و نھێنی و درامی و ئاڵۆزە، ڕێکەوتی دەرچونی ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦ (لە [[ژاپۆن]]) ٧ی ئایاری ٢٠١٧ (لە [[ئەمریکا]])، ئەنیمییەکە بۆ سەرو ١٣ ساڵ گونجاوە و و ماوەکەی ١٠٧ خولەکە و لەلایەن ستۆدیۆی [[مادھاوس]] کاری بۆ کراوە، و نمرەی ٨٫٤ی وەرگرتووە لە ماڵپەڕیی [[ئای ئێم بی دی]] و لە ماڵپەڕیی تایبەت بە ئەنیمی، [[مای ئەنیمێ لیست ]] ڕیزبەندی یەکەمی گرتووە، توانی داھاتی بگەیەنێتە ٢٥ ملیار [[یەن]] واتا ٩٫٣٥٧ ملیۆن دۆلار بەمەش بووەتە پڕ داھاتترین ئەنیمی لە جیھان و توانیویەتی ببێتە شازدەھەم بەرزترین داھات لە پێڕستی زۆرترین داھاتی فیلمی بیانی{{تێبینی|ئینگلیزی نەبێت}}، لە کۆی ٣٧ خەڵات توانیویەتی ١٨ خەڵات بباتەوە وەک باشترین ئەکتەر، خانمەکتەر، دەرھێنەر، خەڵاتی ڕێزلێنان و باشترین وێنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vilas-Boas |یەکەم=Eric |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Makoto Shinkai’s Weepiest, Wettest, Most Intricately Animated Movies |ناونیشان=https://www.vulture.com/article/best-makoto-shinkai-movies.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Vulture |زمان=en}}</ref> == ئەکتەران == === ژاپۆنی === # ڕیۆنسوک کامیکی # مۆن کامیشیرایشی # مەسامی ناگاساوە === ئینگلیزی === # مایکڵ سینتەرنیکلاس # ستیفانی شێ # کایڵ ھیبێرت == چیرۆک == باس لە کوڕ و کچێکی دواناوەندی دەکات کوڕەکە لە تۆکیۆ دەژیت و کچەکەش گوندنیشنە، چەندەھا کیلۆمەتر لە یەک دوورن بەڵام بەھۆکارێکی سەیرەوە کە پاش ئەوەی ڕۆژێک لە خەو ھەلدەستنەوە دەبینن جەستەیان گۆڕدراوەتەوە بە ھۆکارێکی نادیار و بەمەش یەکتر دەناسن و پەیوەندی نێوانیان قووڵتر دەبێتەوە، دەبێت تا کەی بەردەوام بێت ئەو ڕووداوە، ئایا دەگەن بەچی و لە ھەمووی گرنگتر ھۆکار چییە جەستەیان دەگۆڕدێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Your Name Ending Explained: What Was The Fate of Taki and Mitsuha |ناونیشان=https://www-pinkvilla-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.pinkvilla.com/entertainment/anime/your-name-ending-explained-what-was-the-fate-of-taki-and-mitsuha-1288627?amp=&amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17293471800130&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.pinkvilla.com/entertainment/anime/your-name-ending-explained-what-was-the-fate-of-taki-and-mitsuha-1288627 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=PINKVILLA |زمان=en }}{{بەستەری مردوو|url=https://www-pinkvilla-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.pinkvilla.com/entertainment/anime/your-name-ending-explained-what-was-the-fate-of-taki-and-mitsuha-1288627?amp=&amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM= |date=حوزەیرانی ٢٠٢٥ }}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Your Name|ناوی تۆ}} * {{وێبگەی فەرمی}} {{In lang|ja}} * {{وێبگەی فەرمی|https://www.funimationfilms.com/movie/yourname/}} * {{IMDb title|5311514|ناوی تۆ.}} * {{AllMovie title|665644|ناوی تۆ.}} * {{Rotten Tomatoes|your_name_2017|ناوی تۆ.}} * {{Metacritic film|your-name|ناوی تۆ.}} * {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|movie|18171|ناوی تۆ.}} {{ماکۆتۆ شینکای}} {{کۆمیکس وەیڤ فیلمز}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|خەیاڵی زانستی|ئەنیمەیشن}} [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای خەیاڵی]] [[پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] [[پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی سیناریۆی ڕەسەنیان ھەیە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ماکۆتۆ شینکای دەرھێندراون]] [[پۆل:زانستی ئەفسانەکان لە کلتورە گەلییەکاندا]] [[پۆل:فەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە فانتازیایە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی تۆھۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆمیکس وەیڤ فیلمز]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون]] [[پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە تۆکیۆ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کارەساتە سروشتییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ھەرزەکاران]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە گۆڕینەوەی جەستە]] [[پۆل:فیلمەکان کە ڕووداوەکانیان لە ٢٠٢١ە]] lqdnxnuejl4tx5sequ692oh4uzsg0p7 0 169446 1570261 1570192 2026-03-31T12:02:23Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570261 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''مۆزەخانەی بورج''' ({{بە ئینگلیزی|Tower Museum}}) مۆزەخانەیەکی مێژووی ناوخۆیییە، لە دێری ئیرلەندای باکوور. [[File:Tower Museum, Derry - Londonderry - geograph.org.uk - 1159078.jpg|thumb|دەروازەی پێشەوەی مۆزەخانەکە]] [[File:Derry walls and tower museum.JPG|thumb|upright|دیمەنی مۆزەخانەکە و دیواری شار]] مۆزەخانەکە دەکەوێتە شوێنی یەکێتی ھۆڵ، لە ناو بورجێکی مێژووییدا لە ناو دیوارەکانی شار، لە نزیک گیولھۆل. مۆزەخانەکە دوو پێشانگای ھەمیشەیی لەخۆ دەگرێت، چیرۆکی دێری، کە مێژووی دێری و پێش مێژووی تێکشکانی کەشتیی ئارمادالا ترینیداد ڤاڵێنسەرا تێدایە، و وردەکاریی تێکشکانی کەشتیی ناوخۆیی کەشتیگەلی ئیسپانیاشی تێدایە.<ref name="ni">{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=http://www.discovernorthernireland.com/Tower-Museum-Londonderry-Derry-P2910 | سەردێڕ=Tower Museum | بڵاوکەرەوە=discovernorthernireland.com | ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150923215333/http://www.discovernorthernireland.com/Tower-Museum-Londonderry-Derry-P2910 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مۆزەخانەکە ھەروەھا پێشانگای کاتی ھەیە بەدرێژایی ساڵ. بەشی سەرەوەی مۆزەخانەکە ئاسانکارییەکی دەرەوەی ھەیە لەگەڵ بینینی پانۆرامای ناوەندی شار و ڕووباری فوویل. مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٩٩٢ کراوەتەوە و ژمارەیەک خەڵاتی بەدەستھێناوە، ململانێی سیاسی داپۆشیووە، کە کاریگەری لەسەر مێژووی شارەکە کردووە.<ref name="tripadvisor">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.tripadvisor.co.uk/Attraction_Review-g186482-d190011-Reviews-Tower_Museum-Derry_County_Londonderry_Northern_Ireland.html | سەردێڕ=Tower Museum | بڵاوکەرەوە=[[TripAdvisor]] | ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 2gjsz9be4bftt8tg6a4mox6s7rdzrek 0 169784 1570285 1569997 2026-03-31T12:06:13Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570285 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage-->| nickname = | population_total = ٢٩٬٠٠٠ | population_density_urban_sq_mi = | population_density_urban_km2 = | population_urban = | population_density_metro_sq_mi = | population_density_metro_km2 = | population_metro = | population_density_sq_mi = | population_density_km2 = | population_note = | population_blank1 = | population_footnotes = {{citation needed|date=September 2019}} | population_as_of = ٢٠٠٥ | area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> | area_blank1_km2 = | area_blank1_title = | area_metro_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_urban_sq_mi = | population_blank1_title = Ethnicities | population_blank2_title = Religions | area_water_percent = | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | website = | blank1_info = | blank1_name = | blank_info = | blank_name = | area_code = | postal_code = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | elevation_m = | population_blank2 = | elevation_footnotes = <!--for references: use<ref></ref> tags--> | coordinates = {{coord|34|31|59|N|43|43|59|E|region:IQ|display=inline}} | utc_offset_DST = | timezone_DST = | utc_offset = | timezone = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | population_density_blank1_km2 = | area_urban_km2 = | area_water_sq_mi = | seal_size = | subdivision_name1 = [[پارێزگای سەلاحەددین]] | government_type = | government_footnotes = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | subdivision_type4 = | subdivision_name3 = | subdivision_type3 = | subdivision_name2 = | subdivision_type2 = | subdivision_type1 = [[Governorates of Iraq|Governorate]] | leader_name = | subdivision_name = {{flag|Iraq}} | subdivision_type = Country | pushpin_map_caption = Location in Iraq <!-- Location ------------------>| pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = Iraq <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | image_blank_emblem = | shield_size = | image_shield = | leader_title = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | area_land_sq_mi = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | area_total_sq_mi = | area_water_km2 = | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_footnotes = | unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_magnitude = | established_date3 = <!-- Area ---------------------> | established_date2 = | leader_name1 = | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date = | established_title = <!-- Settled --> | leader_name4 = | leader_title4 = | leader_name3 = | leader_title3 = | leader_name2 = | leader_title2 = | footnotes = }} '''عۆجە''' گوندێکی [[عێراق]]ییە لە ڕۆژاوای ڕووباری [[دیجلە]]، لە باشووری [[قەزای تکریت]] لە ناوەڕاستی باکووری [[عێراق]]. شوێنی نیشتەجێبوونی عەشیرەتی «بەیجات»ە، کە یەکێکە لە عەشیرەتەکانی «ئەلبوو ناسر» و [[سەددام حوسێن]]، سەرۆکی پێشووتری عێراق، سەر بەو عەشیرەتەیە. کەرتی «عۆجەی ڕۆژاوا» لە ساڵی ١٩٧٠دا ناوەندی [[شارەدێ]]یەک بوو بە ناوی «ناحیەی ئوممولقوورا»؛ ڕووبەری ناحیەکە لەو کاتەدا ٣٠٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە بوو، سەر بە قەزای تکریت بوو تاوەکو ڕێکەوتی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٢ کە تێدا ناحیەکە ھەڵوەشایەوە و «عۆجە» و کەرتەکانی سەری بە ناوەندی [[قەزای تکریت]]ەوە لکێنران.<ref>https://ia902807.us.archive.org/16/items/01_20200116_20200116/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9%20%D9%84%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%20%D8%AC%2002.pdf</ref><ref>https://ia801703.us.archive.org/14/items/WCWdb_22167/WCWdb_22167.pdf</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A9/kwctAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1+%D9%85%D9%83%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9+%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AD%D9%84+%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7&dq=%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1+%D9%85%D9%83%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9+%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AD%D9%84+%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7&printsec=frontcover |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250123100324/https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A9/kwctAQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1+%D9%85%D9%83%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9+%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AD%D9%84+%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7&dq=%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1+%D9%85%D9%83%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9+%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AD%D9%84+%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7&printsec=frontcover |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.google.com.sa/books/edition/Statistical_Abstract/c0NOAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22%D9%86%D8%A7%D8%AD%D9%8A%D8%A9+%D8%A3%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%89%22&pg=PA27&printsec=frontcover |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250123184528/https://www.google.com.sa/books/edition/Statistical_Abstract/c0NOAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22%D9%86%D8%A7%D8%AD%D9%8A%D8%A9+%D8%A3%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%89%22&pg=PA27&printsec=frontcover |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جوگرافیا == عۆجە لە نێوان لێواری بەرزاییەکان و حەوزی دیجلەدایە؛ ناوەکەی لە چەماوەیی و پێچ و پەناکانی ڕووبارەکەوە لەو ناوچەیەدا وەرگیراوە. عۆجە زەوییەکی کشتوکاڵییە و لە «[[ڕۆژژمێری عوسمانی]]»ی ساڵی ١٨٧٧دا وەک گوندێکی کشتوکاڵیی دەوڵەمەند ئاماژەی پێ کراوە. [[جابر تکریتی]] و [[بەھجەت تکریتی]] لە وتارەکەیاندا بە ناوی «شوێنە جوگرافی و مێژووییەکان لە تکریت» کە لە ئینسایکلۆپیدیای شاری [[تکریت]] لە ساڵی ٢٠٠١دا بڵاوکراوەتەوە، دەڵێن: «لە نەخشەکانی ناوچەکەدا کە لە دەیەکانی یەکەمی ئەم سەدەیەدا کێشراون، لەوانەش نەخشە تۆپۆگرافییەکان و نەخشەکانی تری تایبەت بە خاوەندارێتی زەوی و باخەکان لە عۆجە، ناوی محەممەد ھەزاع و عەبدولڕەشید دەبینرێت؛ ھەروەھا موڵک و ماڵی بەیجات لە عۆجە بڵاوبووەتەوە و زۆربەی خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لەوێ نیشتەجێن بۆ سەرپەرشتیکردن و بەڕێوەبردنی زەوییە کشتوکاڵییەکانیان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/20499.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250123094827/https://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/20499.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>https://ia800500.us.archive.org/30/items/pdfjoiner-92/pdfjoiner%20(92).pdf</ref> لە عۆجەدا دوو کەرت ھەن؛ یەکەمیان کەرتی «عۆجەی ڕۆژھەڵات» ژمارە ٢ کە ڕووبەرەکەی ٧٣٤٢ دۆنمی عێراقییە و ژمارەی دانیشتووانی تا ساڵی ٢٠١٠ گەیشتبووە ٣٣٩٦ کەس. دووەمیان کەرتی «عۆجەی ڕۆژاوا» ژمارە ٣ کە ڕووبەرەکەی لە ساڵی ١٩٧٦دا ٨٥٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە بوو، پاشان بوو بە ١٠٠٩٣ دۆنم و ژمارەی دانیشتووانی تا ساڵی ٢٠١٠ گەیشتە ١٠٥٢١ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84/CdLYEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%88%D8%AC%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82%D9%8A%D8%A9&pg=PA162&printsec=frontcover |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250123093151/https://www.google.com.sa/books/edition/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84/CdLYEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%88%D8%AC%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82%D9%8A%D8%A9&pg=PA162&printsec=frontcover |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|پارێزگای سەلاحەددین}} [[پۆل:سەددام حوسێن]] ijvj918ysh3142vqjriy4dbn9fbo9tn 0 171862 1570256 1570219 2026-03-31T12:01:33Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570256 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name= قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ|cinematography=ئاتسوشی ئاکویی{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|budget=[[یەنی ژاپۆنی|¥]]٢٫٤ بلیۆن{{ھن}}٢٤ ملیۆن دلاری ئەمەریکی|language=Japanese {{sfn|Metacritic|2005}}<!-- Please do not add English here. While this may be dubbed in another country, this is not a bilingual film. -->|country=ژاپۆن{{sfn|Metacritic|٢٠٠٥}}|runtime=١١٩ خولەک {{sfn|boxofficemojo|٢٠١٦}}|released=<!-- ONLY FIRST AND COUNTRY OF ORIGIN RELEASES PER WP:FILMRELEASE. -->{{Film date|df=yes|2004|9|5|[[61st Venice International Film Festival|Venice]]|2004|11|20|Japan}}{{sfn|Geoghegan|2011}}{{sfn|boxofficemojo|2016}}|distributor=[[تۆھۆ]]{{sfn|boxofficemojo|٢٠١٦}}|studio=[[ستۆدیۆکانی گێبڵی]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|editing=[[تاکێشی سێیاما]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|music=[[جۆی ھیاساشی]]{{sfn|Rooney|٢٠٤}}|image=Howls-moving-castleposter.jpg|starring=[[چێیکۆ بایشۆ]]{{ھن}}[[تاکویا کیمورا]]{{ھن}}[[ئاکیھرۆ میوا]] |based_on={{بەگوێرەی|'' [[قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ]]''|[[دیانا وین جۆنس]]}}{{sfn|Metacritic|٢٠٠٥}}|screenplay=ھایاو میازاکی{{sfn|Metacritic|2005}}|producer=[[تۆشیۆ سزوکی (producer)| تۆشیۆ سزوکی]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|director=[[ھایاو میازاکی]]{{sfn|Rooney|٢٠٠٤}}|native_name={{Infobox name module | kanji = ハウルの動く城 | romaji = ھاورۆ نۆ ئۆگۆکو شیرۆ }}|caption=پۆستەری شانۆ|alt=پۆستەری فیلمی قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ لەسەر قاچە مریشکییەکەی لەپێش خۆردا. لەگەل ناونیشانێک بە شێوەی پیتەکانی کانجی|gross=[[یەنی ژاپۆنی|¥]]٢٣٫٢ بلیۆن{{ھن}}٢٣٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (جیھانی){{sfn|boxofficemojo|٢٠١٦}}}}''' قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ''' ({{بە ژاپۆنی|ハウルの動く城}}، گۆکردن: ھاورو نۆ ئوگۆکو شیرۆ) فیلمێکی ئەنیمی فانتازیای ژاپۆنییە لە ٢٠٠٤، نووسینەوە و دەرھێنانی لەلایەن [[ھایاو میازاکی]] دا بۆکراوە، فلمەکە لەسەر ھەمان ڕۆمانی ساڵی ١٩٨٦ دا بەرھەم ھێنراوە کە ھەمان ناوی ھەیە، لەلایەن نووسەرێکی بەریتانی (دیانا جۆنیس)، فلمی ئەنیمییەکە بەرھەمھێنانی بۆ کراوە لەلایەن تۆشیۆ سزوکی، بەرھەمھێنانی کاری ئەنیمییەکەی لەلایەن [[ستۆدیۆکانی گێبڵی]] دا بۆ کراوە، کاری بڵاوکردنەوەی لەلایەن کۆمپانیای (تۆھۆ) دا بۆ کراوە. ئەکتەرەکانی دەنگی ژاپۆنی (چێیکۆ بایشۆ) و (تاکویا کیمورا) دا بووە، ئەکتەرەکانی دۆبلاژی ئینگلیزی (جین سایمۆنس) و (ئیمێلی مۆرتایمەر) و (لۆرین باکال) و (کرستیان بێل) و (جۆش ھاچەرسن) و (بێلی کرستیال) دا بووە چیرۆکەکە لەسەر شانشینێکی خەیاڵی دا دروستکراوە کاتێک تەکنەلۆژیا و، جادوو لە بڵاوبونەوە دا بوون لە دژی جەنگێکی دژی شانشینێکی تر، فلمەکە باسی چیرۆکێک دەکا لەسەر کەسێکی گەنجی کڵاو فرۆش بەناوی سۆفی کە گۆردرا بۆ کەسێکی بەتەمەن داچوو لەلایەن جادووگەرێک کە دەچێتە فرۆشگاکەیە و تووشی جادووی دەکات، پاشان سۆفی دەچێتە لای جادوگەرێکی بەتوانا کە ناوی ھاوڵە، فلمەکە پێکھاتووە لە دژە جەنگێکێکی بەھێز. == چیرۆک == سۆفی، کەسێکی گەنجی کڵاو فرۆش، جادووگەرێک دەبینیـێت لە سەردانێکی بۆ لای خوشکەکەی لێتی، لەسەر گەرانەوەی بۆ ماڵەوە، جادووگەرێکی تر دەبینێت کە دەیگۆرێت بۆ کەسێکی تەمەن ٩٠ ساڵ و تووشی جادووی دەکات، سۆفی لە گەڕانی بۆ شکاندنی جادووەکە شار جێدێلێ و دەچێتە دەرەوەی شار، کەسێکی لە پووش دروست بوو دەبینێت ، کە سۆفیا پێی دەوت | سەر شێلم | سۆفیای ڕاکێشا بۆ قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ بەبێ ئەوەی بانگھێشت کرا بێت، سۆفیا لەناو قەڵاکە مارکل و ئاگرە شەیتانییەکە دەبینێ کە ناوی کاڵسیفەرە، کە سەرچاوەی جووڵانەوە و جادووی قەڵاکەیە، کاتێک ھاوڵ بەدیار دەکەوێ سۆفی دەلێت کە ئەو خۆی بەکارخستووە (خۆی لەکار وەرگرتووە) وەک پاکەرەوەیەک، لەراستیدا سۆفی و کاڵسیفەر ڕێکەوتنێکیان ھەیە کە سۆفی جادووەکەی بشکێ ئەگەر ھاتوو پەیوەندی نێوان کاڵسیفەر و قەڵاکەی ھاوڵی جیاکردەوە. لەلایەکی ترەوە نیشتمانی سۆفی خەریکی جەنگ بوو لەگەل شانشینە ھاوسێکەی، کە بۆ شازادە ونبووەکەی خۆیان دەگەڕان، ھەرچۆنێک بێت پاشا ھاوڵ بانگھێشت دەکات تا لە جەنگەکە بەشداری بکات، بەھەرحال ھاوڵ سۆفی ڕەوانەی لای پاشا دەکات بە شێوەیەک کە دەیگۆرێ بۆ سەر شێوەیەک کە (دایکی ھاوڵ) بێت، بۆ ئەوەی بە پادشا بڵێت ھاوڵ ترسنۆکە و ناتوانێت بجەنگێت، پێش ڕۆیشتنی سۆفی بۆ لای پاشا، ھاوڵ ئەلقەیەکی جوانییەتی پێ دەبەخشێت کە دووبارە دەیگەرێنێتەوە بۆ لای کاڵسیفەر، ئاگرەکەی قەڵاکە و گرەنتی سەلامەتی دەکات، پاشان سۆفی سولەیمان دەبینێت (ڕاوێژکاری پاشا) و جادووگەرەکەی پێشووتر دەبینێت کە سولەیمان سزای داوە بەوەی ھەموو ھێزەکەی وشک بکاتەوە و دەیگەرێنێتەوە بۆ تەمەنی ڕاستەقینەی خۆی، سولەیمان بە سۆفی دەلێت کە ھاوڵیش ھەمان چارەنووسی دەبێت ئەگەر بێت و شەر بۆ پادشا نەکات دواتر ھاوڵ دێت بۆ ڕزگارکردنی سۆفی لەدەست سولەیمان، پاشان سولەیمان دەیەوێ ھاوڵ بخاتە تەڵەوە بەوەی دەیگۆرێ بۆ دڕندە، بەڵام بە یارمەتی سۆفی خۆی بیردەکەوێتەوە بە ستەم لە مردن ڕزگاری دەبێت، جادووگەرەکەی پێشووش لەگەل سۆفی و ھاوڵ پێکەوە لەگەل سەگەکەی سولەیمان لەوێ دەردەچن. لەھەمان کاتدا سەربازی ھەردوو شانشین دەرگای ھەردوو ماڵی (Jenkins - جێنکینس) و (Pendragon - پێندراگۆن) دەشکێنن کە لایەنگری ھاوڵن، ھەرچۆنێک بێت جگە لە شوێنێکی چۆڵ و بەتاڵ ھیچی تر نادۆزنەوە، ئەمە وەک جادووە سروشتییەکەی ھاوڵ کە ڕێگە دەدات بە چوار شوێن دا بڕوات ھەرچۆنێک بێت سۆفی فێردەبێت کە ژیانی ھاوڵ بە کاڵسیفەر شەیتانە ئاگرییەکەوە بەستراوەتەوە و ھاوڵ گۆراوە بۆ چۆلەکەیەکی وەکوو دراگۆن بۆ ئەوەی دەست لە ھەردوو بەرەکە وەر بدات لەناو جەنگەکە بەڵام ھەر گۆرانکارییەک بۆ شێوەی چۆلەکە، دووبارە گەرانەوەی بۆ سەر مرۆڤی بۆ ئەستەم دەکات دواتر ھاوڵ، دەگەڕێتەوە و قەڵاکە نوێ دەکاتەوە لە قەڵاکەی شوێنێک دەکاتەوە بۆ ناو خانووەکەی سۆفی. چەن ڕۆژێک دواتر شارەکە بۆمب باران دەکرێت لەلایەن فرۆکەی شانشینەکەی تر و پیاوەکانی سولەیمان کە ھێرش دەکەنە سەر خانووەکەی سۆفی و فرۆشگاکەی سۆفی، ھاوڵ دەچێتە دەرەوە بۆ پارێزگاریکردن لە گرووپەکەی، سۆفی بۆ ئەوەی وا ھاوڵ بگەڕێتەوە تەواوی ئەوانەی ناو قەڵا دەباتە دەرەوە، لەگەل کاڵسیفەریش، پاش بردنە دەرەوەی کاڵسیفەر کە سەرچاوەی وزە و ڕاگرتنی قەڵاکە بوو، قەڵاکە بە دادەرمێ و دەیکات بە دوو لەتەوە، دواتر جادووگەرەکەی پێشوو بەوە دەزانێت کە کاڵسیفەر دڵی ھاوڵی ھەیە و کاڵسیفەر ئاگرەکە لەدەستی دەگرێت، ئەمەش زیانی پێدەگەیەنێت بۆیە سۆفی ئاوی پێدادەکات ئەمەش کاڵسیفەر زۆر لاواز دەکات و قەڵاکە بەرەو داڕمان دەروا دەبێتە دوو پارچە و سۆفی دەکەوێتەلایەکی تر و لەیەکتر جیادەبنەوە، دواتر بەھۆی ئەلقەی جوانییەتی کە پەنجەیەتی، سۆفی بەرەو شوێنێک ڕادەکێشێت کە دەیبات بەرەو ڕابردووی ھاوڵ لەوێ مناڵی ھاوڵ دەبینێت کە ئەستێرەیەکی بەربۆوە دەگرێت کە کاڵسیفەرە و دڵی خۆی پێدەدات دواتر سۆفی خۆی پێدەناسێنێت کە لەداھاتوو بیدۆزێتەوە، پاش ئەوە سۆفی دەگوازرێتەوە لە ڕابردووە بۆ کاتی ئێستا و ھاوڵ دەدۆزێتەوە و ئەوانی تریش دەدۆزنەوە جادووگەرەکەی پێشووش دڵی ھاوڵ ڕادەست دەکاتەوە، سۆفی دەیباتەوە شوێنی خۆی بۆ لای ھاوڵ، بەمە ھاوڵ دەگەڕێتەوە باروودۆخی ئاسایی و کاڵسیفەر ئازاد دەبێت ھەرچەنە دەیەوێت بمێنێتەوە، ھەرچۆنێک بێت جادووەکەی سۆفیش دەشکێت ئەمەش دەیگەرێنێتەوە بارودۆخی ئاسایی خۆی بەڵام قژی وەکوو خۆی دەمێنێتەوە، ھێمایەکە کە ئەیسەلمێنێت کە بەھۆی ئەم ڕووداوانەی ڕوویان داوە زیاتر فێربووە و گەورە بووە، دوای ئەوەی سۆفی ڕوومەتی سەر شێلم ماچ دەکات جادووەکەی سەر شێلمیش دەشکێت و دەیگەڕێنێتەوە سەر شێوە ئاسایییە مرۆڤییەکەی، خۆی ئاشکرا دەکات کە شازادەکەی شانشینەکەی ھاوسێیانە، (کە ئێستا لەبەر ئەمە بووە بە جەنگ) پێی دەوترێ بچێتەوە ماڵەوە (شانشینەکەی) و جەنگەکە بوەستێنێت ، دوای گەرانەوەی شازادە سەگەکە پەیوەندی بە سولەیمانەوە دەکات لە ڕێگەی ئاوێنەی بینینی جادوویییەوە سولەیمان بە بابەتەکە دەزانێت و بڕیاری ڕاگرتنی جەنگەکە دەدات. لە کۆتایدا ھەموو مارکل و جادووگەرەکەی پێشوو و سۆفی و ھاوڵ بەیەکەوە دەژین و بە کۆتایەکی خۆش ئەنیمییەکە بە کۆتا دێت. == ئەکتەرە دەنگییەکان == {{Multiple image|align=left|total_width=400|image1=Chieko Baishō at the Tokyo International Film Festival 2019 (49013476248) (cropped).jpg|caption1=[[Chieko Baisho]], who voiced Sophie in the Japanese version of the film|image2=Emily Mortimer 2011 Shankbone.JPG|alt2=Picture of Emily Mortimer dressed in white against a green background|caption2=ئیمیلی مۆرتیمەر کە دەنگی سۆفی گەنجی لە ڤێرژنی فیلمەکە دا کە دۆبلاژکراوە بۆ ئینگلیزی}} {| class="wikitable" !کارەکتەر !ئەکتەرەکانی دەنگی ژاپۆنی !ئەکتەرەکانی بەشی دۆبلاژی ئینگلیزی |- |{{nihongo|سۆفی ھاتە|ソフィー・ハッター|سۆفی ھاتا}} |[[چێیکۆ بایشۆ]] |[[ئیمێلی مۆرتایمەر]] (گەنج) [[جین]] (بەتەمەن) |- |{{nihongo| ھاوڵ|ハウル|ھاورو}} |[[تاکیو کیمورا]] |[[کرستیان بێل]] |- |{{nihongo|Witch of the Waste|荒地の魔女|Arechi no Majo}} |[[ئاکیھیرۆ میوا]] |[[Lauren Bacall]] |- |{{nihongo|Calcifer|カルシファー|کاروشیفا}} |تاتوسیا گاشوین{{sfn|Metacritic|2005}} |[[بێلی کریستال]] |- |{{nihongo|Markl|マルクル|ماروکورو}} |[[ڕیونۆسکێ کامیکی]]{{sfn|Metacritic|2005}} |[[Josh Hutcherson]] |- |{{nihongo|Suliman|サリマン|ساریمان}} |[[ھاروکو کاتۆ]] |[[Blythe Danner]] |- |{{nihongo|Lettie|レティー|رێتی}} |یاۆیی کازوکی |[[Jena Malone]] |- |{{nihongo|Honey|ハニー|ھانی}} |مایونۆ یاسۆکاوا |[[Mari Devon]] |- |Prince Justin / {{nihongo|سەر شێلم|カブ|کابو}} |[[یۆ کیزومی]] |[[Crispin Freeman]] |- |{{nihongo|پاشای ئینگاری|国王|Kokuō}} |[[ئاکیو ئۆتسوکا]] |Mark Silverman |- |{{nihongo|Heen|ヒン|ھین}} | colspan="2" |دایجیرۆ ھارادا |} == باگراوند == === دژە جەنگ === قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ دژە جەنگێکی بەھێز لەخۆ دەگرێت، لە کاریگەری میازاکی لەسەر جەنگی عێراق و ئەمریکای ساڵی ٢٠٠٣<ref name=":0">کەڤالارۆ,دانی (٢٠١٥) . [https://books.google.com/books/about/Hayao_Miyazaki_s_World_Picture.html?id=FevuBgAAQBAJ نەخشەی جیھانی ھایاو میازاکی]. McFarland. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-4766-2080-0|978-1-4766-2080-0]].</ref><ref name=":1">گۆردۆن، دێڤین(٢٠٠٥). "A 'Positive Pessimist'". ماڵپەری ھایاو میازاکی. ٨ی ئایاری ٢٠٠٨.</ref><ref name=":2">Smith, Lindsay (1 April 2011). "War, Wizards, and Words: Transformative Adaptation and Transformed Meanings in Howl's Moving Castle". ''The Projector Film and Media Journal''. '''11''' (1).</ref>کاتێک خەڵاتی ئۆسکاری وەرگرت لەسەر کارەکەی لەسەر ئەنیمی (ڕوحە ڕفێندراوەکە)، وتی کە «تورەیەکی زۆری بەرامبەر بە جەنگ ھەیە» بۆیە ھەنێک ھەستی بە دودڵی کرد لەسەر خەڵاتەکە{{sfn|Cavallaro|2015|pp=61–62}}<ref name=":0" /> میازاکی وەک دژە جەنگێک ناسراوە<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>Kimmich, Matt (2007). "Animating the Fantastic: Hayao Miyazaki's Adaptation of Diana Wynne Jones's Howl's Moving Castle". In Straytner, Leslie; Keller, James R. (eds.). ''Fantasy Fiction into Film''. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company.</ref> لە کاتی جەنگی عێراق میازاکی ھەست بەوە دەکات کە پێویستە فلمێک دروست بکات کە لەوانەیە بە بەھایەکی ئەوتۆی نەبێت لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ئەمە جگە لە سەرکەوتنی فلمەکەی لە وڵاتەکەدا لەراستیدا زانا دانی کەڤالارۆ ئەوەی خستە ڕوو کە [[ھایاو میازاکی|میازاکی]] فلمێکی دروست کردووە کە نائاسانی لەنێوان بینەرە ئەمریکییەکان دروستکردووە<ref name=":0" />لە فلمەکە خاتوو سولەیمان جگە لەو ڕاستییەی کە دەتوانێت شتەکان بزانێت بەڵام ناتوانێت گەمژەیی و خراپی شەڕکردن بزانێت تا کۆتایی چیرۆکەکە<ref name=":0" /> [[ھایاو میازاکی|میازاکی]] ئەیەوێ ئەوە نیشان بدات کە جیھانی ڕاستەقینە ھاندراوە بۆ حەز و خواستەکانی کەسانی ھەڵەشە<ref>کەڤالارۆ,دانی (٢٠١٥) . [https://books.google.com/books/about/Hayao_Miyazaki_s_World_Picture.html?id=FevuBgAAQBAJ نەخشەی جیھانی ھایاو میازاکی]. McFarland. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-4766-2080-0|978-1-4766-2080-0]].</ref> دانی کەڤالارۆ ئەوەش دەخاتە ڕوو جەنگ مانای "تامێکی تاڵی بێ ھەڵەی " لەخۆگرتووە<ref name=":0" /> ئەوەش ڕووندەکاتەوە کەوا سەربازەکان و جەنگ لە فلمەکە ڕون بینیان بۆ کراوە<ref name=":3">Cavallaro, Dani (2014). ''The Late Works of Hayao Miyazaki: A Critical Study, 2004–2013''. Jefferson, NC: McFarland. pp. 26–30. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-1-4766-1909-5|<bdi>978-1-4766-1909-5</bdi>.]]</ref> ھەر لەسەرەتای فلمەکە چالاکییەکی بەھێزی سەربازی نیشان دەدات<ref name=":3" /> لە جیھانی قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ وێنەیەکی تەواو بۆ خراپەکارەکان و پاڵەوانەکان نییە لە جیاتی ئەوە، کارەکتەرەکانی جۆراوجۆرن، ھەرچۆنێک بێت مات دەلێت کە سادەترین نامەی فلمەکە بریتییە لە (جەنگ خراپە)<ref>Kimmich, Matt (2007). "Animating the Fantastic: Hayao Miyazaki's Adaptation of Diana Wynne Jones's Howl's Moving Castle". In Straytner, Leslie; Keller, James R. (eds.). ''Fantasy Fiction into Film''. Jefferson, North Carolina: McFarland & Company.</ref> == بەرھەمھێنان == [[پەڕگە:HayaoMiyazakiCCJuly09.jpg|160px|وێنۆک|[[ھایاو میازاکی]]، دەرھێنەری قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ]] لە ئەیلوولی ٢٠٠١، [[ستۆدیۆکانی گێبڵی]] ئاگاداری بڵاوکردەوە لەسەر بەرھەمھێنانی دوو فلم، یەکەمیان (پشیلەکە دەگەڕێتەوە)، دووەمیشیان لەخۆگرتنەوەی ڕۆمانەکەی دیانا جۆنیسە (قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ){{sfn|Cavallaro|2006|pp=١٥٧–١٧١}} [[تۆشیۆ سزوکی]] ئەو کەسەی کە قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵی بەرھەمھێنا وتی کە [[ھایاو میازاکی|میازاکی]] دوای خوێندنەوەی ڕۆمانە ئینگلیزییەکەی قەڵا جوولاوەکەی ھاوڵ بیرۆکەی ئەوەی بۆھات کە فلمێک لەسەری بەرھەم بھێنێت<ref>"Japanese Walt Disney – Film – [http://www.theage.com.au/news/film/japanese-walt-disney/2005/09/15/1126750075920.html Entertainment – theage.com.au"]. ''www.theage.com.au''. 18 September 2005. [https://web.archive.org/web/20141014165105/http://www.theage.com.au/news/film/japanese-walt-disney/2005/09/15/1126750075920.html Archived] from the original on 14 October 2014. Retrieved 14 December 2017.</ref>ڕۆمانەکە ئەوەی ڕوونکردبۆوە کە چۆن قەڵاکە جووڵە دەکات و میازاکی سەرەنجی لەسەر ئەوە بوو کە بزانێت چۆن قەڵاکە دەجوڵێت کە گەیاندییە وێناکردنی قەڵاکە لەسەر شێوەی قاچی پەلەوەر<ref>Talbot, Margaret (March 2006). "The Auteur of Anime". ''The Asia-Pacific Journal''. '''4''' (3).</ref> پڕۆژەی فلمەکە دەست پێکرایەوە لە شوباتی ٢٠٠٣ {{sfn|Cavallaro|2006|pp=١٥٧–١٧١}} پلانی بۆ دانرابوو کە لە بەھاری ٢٠٠٤ تەواو بکرێت و لە ھاوینی ئەم ساڵەدا بڵاوکرایەوە{{sfn|Shilling|2002}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Howl's Moving Castle (film)|قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * [http://movies.disney.com/howls-moving-castle وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314225842/http://movies.disney.com/howls-moving-castle |date=١٤ی ئازاری ٢٠١٤}} لەلایەن [[کۆمپانیای واڵت دیزنی]] * {{IMDb title|0347149| قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{BCDB title|64124| قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{Rotten Tomatoes|howls_moving_castle}} * {{AllMovie title|286891| قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|anime|id=889|title= قەڵا جووڵاوەکەی ھاوڵ}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jmdb.ne.jp/2004/eb004590.htm|سەردێڕ=ハウルの動く城 (''Hauru no ugoku shiro'')|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٠٧|زمان=ja|بڵاوکەرەوە=[[Japanese Movie Database]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303210822/http://www.jmdb.ne.jp/2004/eb004590.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|فیلم|خەیاڵی زانستی|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای سەرکێشی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن جۆی ھیساشی خاڵیان پێدراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن ھایاوۆ میازاکی دەرھێنانیان بۆ کراوە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە فانتازیایە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی تۆھۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ستۆدیۆکانی گێبڵی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییەکانی ساڵی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە جادوو]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە وڵاتێکی خەیاڵی ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکانی فانتازیا و سەرکێشی ژاپۆنی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی نیپۆن تی ڤی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە جادووگەری]] a7z8okj5twle5x6u281vti18mnrxchh 0 179130 1570275 1570091 2026-03-31T12:04:43Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570275 wikitext text/x-wiki '''فەرموودەی مودڕەج''' ({{بە عەرەبی|حدیث مدرج}}) ئەو فەرموودەیەیە کە ڕشتەکەی گۆڕدرا بێت، یان شتێک خرابێتە ناو ناوەڕۆکەکەی کە لە خۆی نەبێت بەبێ جیاکردنەوە.<ref>تیسیر مصطلح الحدیث. الدکتور محمود طحان. مکتبة المعارف. ٢٠١١. لاپەڕە ١٣٠_١٣٤</ref><ref>نزھة النظر فی توضیح نخبة الفکر. ابن حجر العسقلانی. تحقیق ناصر بن الھاب المطیری. دار ابن الجوزی. ٢٠١١. لاپەڕە ٦٤_٦٥</ref><ref>دراسات نظریة وتطبیقیة فی شرح المنظومة البیقونیة. بسام عبدالکریم الحمزاوی. مرکز علوم الحدیث النبوی. ٢٠٠٩. لاپەڕە ٦١_٦٢</ref> == جۆرەکان == * فەرموودەی مودڕەج لە ڕشتەکەیدا ئەوەیە کە سیاقی ڕشتەکەی گۆڕدرا بێت. بۆ نموونە شەریکی قازیی فەرموودەی دەگێڕایەوە دەیگوت (حدثنا الأعمش، عن أبی سفیان، عن جابر قال: قال ڕسول اللە صلی اللە علییە وسلم) دواتر وەستا تاوەکو بینوسن، لەو کاتەدا سابتی کوڕی موسا دێتە ژوورەوە، کاتێک شەریک سەیری سابت دەکا دەڵێت "من کثرت صلاتە باللیل حسن وجھە بالنھار "<ref>سنن ابن ماجە. یزید بن ماجە. تحقیق ناصر الدین الألبانی. مکتبة المعارف. ٢٠٠١. فەرموودەی ١٣٣٣</ref> واتا "ھەر کەسێک [[شەونوێژ]]ی زۆری کرد بە ڕۆژ ڕووی گەش دەبێت ". مەبەستی پێی سابت کوڕی موسا بوو، بەڵام سابت وای زانی ئەوە ناوەڕۆکی فەرموودەکەیە، بۆیە ئەم وتەیەی بە ڕشتەکەی پێشوو دەگێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الحدیث المدرج - گەڕانی Google|ناونیشان=https://www.google.com/search?q=الحدیث+المدرج&oq=الحدیث+المدر&aqs=chrome.1.69i57j0l4.9195j0j4&client=ms-android-huawei-rev1&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.google.com}}</ref> * فەرموودەی مودڕەج لە ناوەڕۆکدا ئەوەیە کە شتێک خرابێتە ناو ناوەڕۆکەکەی کە لە خۆی نەبێت بەبێ جیاکردنەوە. بۆ نموونە [[دەبوو ھورەیرە|ئەبو ھورەیرە]] دەڵێت [[محەممەد|پێغەمبەر]] صلی اللە علییە وسلم فەرمووی "أسبغوا الوضوء، ویل للأعقاب من النار" واتە "دەستنوێژەکانتان بە تەواوی ھەڵبگرن، دۆڵێک لە ئاگر بۆ ئەوانەیە کە پاژنەی پێیان تەڕ ناکەن" لەم فەرموودەیەدا دەستەواژەی "دەستنوێژەکانتان بەتەواوی ھەڵبگرن " خراوەتە ناو فەرموودەکەوە و بریتییە لە وتەی ئەبو ھورەیرە وەک لە گێڕانەوەکەی [[بوخاری]] ڕون کراوەتەوە.<ref>تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی. جلال الدین السیوطی. تحقیق عبدالوھاب عبداللطیف. بەرگی یەکەم لاپەڕە ٢٧٠</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھو الحدیث المدرج و ما ھو الادراج: الحمد للھ|ناونیشان=https://www.alhamdlilah.com/discussion/view/856/ما-ھو-الحدیث-المدرج-و-ما-ھو-الادراج|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.alhamdlilah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210428213201/https://www.alhamdlilah.com/discussion/view/856/ما-ھو-الحدیث-المدرج-و-ما-ھو-الادراج|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ھۆکارەکانی == چەند ھۆکارێک ھەیە بۆ ئەوەی شتێک بخرێتە ناو فەرموودەیەکەوە ئەوانیش: * ڕونکردنەوەی حوکمێکی شەرعی. * ڕونکردنەوەی وشەیەکی نامۆ لە فەرموودەکەدا. * دەرھێنانی حوکمێکی شەرعی پێش کۆتایی ھاتنی گێڕانەوەی فەرموودەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=التفریغ النصی - شرح المنظومة البیقونیة - الحدیث المدرج - للشیخ محمد حسن عبد الغفار|ناونیشان=http://audio.islamweb.net/audio/index.php?page=FullContent&audioid=179904|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Islamweb إسلام ویب|زمان=ar}}</ref> == چۆنییەتی ناسینی فەرموودەی مودڕەج == * ھاتنی فەرموودەکە لە ڕێگایەکی ترەوە بەبێ ئەو بەشە. * ھەندێک لە زانا ئاگادارەکان گوتبێتیان ئەو بەشە خراوەتە ناو فەرموودەکە. * کەسی گێڕەڕەوە بڵێت کە ئەو بەشەی خستووەتە ناو فەرموودەکە. * ئەستەم بێت کە پێغەمبەر وابڵێت. == دیارترین ئەو کتێبانەی دەربارەی فەرموودەی مودڕەج نوسراون == # الفصل لوصل المدرج من النقل. [[خەتیبی بەغدادی]] # تقریب المنھج بترتیب المدرج پوختەکردن و بۆ زیادکراوی کتێبەکەی خەتیبی بەغدادییە. [[ئیبن حەجەر عەسقەلانی]] == حوکمی فەرموودەی مودڕەج == فەرموودەی مودڕەج جۆرێکە لە جۆرەکانی [[فەرموودەی زەعیف]]، و حوکمی شەرعی لێوە وەرناگیرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقع جامع شیخ الإسلام بن تیمیة - الحدیث المدرج - شرح الموقظة|ناونیشان=https://taimiah.net/index.aspx?function=item&id=950&node=4369|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=taimiah.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210428213200/https://taimiah.net/index.aspx?function=item&id=950&node=4369|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بە کۆدەنگی زانایان لە فەرموودەناسان و [[شەرعزان]]ان شت خستنە ناو فەرموودە حەرامە، تەنیا کاتێک وشەیەکی نامۆ ڕونبکرێتەوە ئەو کات ڕێگە پێدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الحدیث المدرج|ناونیشان=https://islamsyria.com/site/show_library/1221|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=islamsyria.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210428213202/https://islamsyria.com/site/show_library/1221|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{جۆرەکانی فەرموودە}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام}} [[پۆل:زاراوەکانی فەرموودە]] [[پۆل:فەرموودەزانی]] [[پۆل:فەرموودە]] gfs6z615afvet2qty3ripm9g6qxi0hw 0 186018 1570463 1461027 2026-03-31T20:35:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570463 wikitext text/x-wiki {{جۆزەردان}} '''٢٣ی جۆزەردان''' ٨٥ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٢٨٠ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٢٨١ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == [[٢٠٢٥]]: دەستپێبوونی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> == بۆنەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی جۆزەردان]] 0ius1n57dsguv9tgsg3r3qf1a752cbi 0 189182 1570558 1556534 2026-04-01T10:25:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570558 wikitext text/x-wiki '''ڕۆژی شەھیدی ئاشووری''' بەرامبەر بە [[٧ی ئاب]] (١٦ی گەلاوێژ)ی ھەر ساڵ، ڕۆژێکە بۆ ڕێزگرتن لە گیانباختکردوانی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] کە لە کۆمەڵکوژییەکانی فرەیەکی کە لە سەری ئەو خەڵکە کراوە کوژرانەتەوە.<ref name="کوردپرێس ۱">[https://kurdpress.com/fa/14879/ ھەواڵنێریی کوردپرێس: ''بەڕێوەچوونی ڕێوڕەسمی ڕۆژی شەھید لەلایەن ئاشوورییەکانی تەل تەمر'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٩ی ئابی ٢٠٢١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/14879/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١.</ref> ڕۆژی شەھیدی ئاشووری ساڵرۆژی [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] لە ساڵی ١٩٣٣ی زایینییە کە حکۆمەتی ناوەندیی [[عێراق]] لە کۆتایییەکانی دەسەڵاتداریی [[فەیسەڵی یەکەم]] بەدوای سەربەخۆبوون و دەرەوەچوونی ھێزە بریتانییەکان لە ناوچە ئاشووری نشینەکان جەماوەرێکی مەزن لە ئاشووریانی کوشت و بەدوای ئەوەیش ٦٥ گوند لە ٩٥ گوندی ئاشووری نشینی ناوچەکەی ڕووخاندەوە. بەدوای ئەم کۆمەڵکوژییە زۆربەی [[ئاشوورییەکانی عێراق]] بەڕەو [[پارێزگای حەسیچە]] لە وڵاتی [[سووریا]] کۆچیان کرد کە ئەوسا لەژێر دەسەڵاتی [[فەڕەنسا]] بوو.<ref name="کوردپرێس ۱"/> == ساڵی ٢٠٢١ == لە ڕۆژی ٤ی ئابی ساڵی ٢٠٢١دا چەند ڕۆژ بەر لە ساڵڕۆژی شەھیدی ئاشووری، فڕۆکەکانی ئەرتەشی [[تورکیا]] گوندی [[تەل شانان]] و پێنج گوندێکی دیکە لە ناوچەکانی [[گرێ خورما|تەل تەمر (گرێ خورما)]] و [[ئەبوو ڕاسین]] لە باکووری حەسیچەی بەردومان کرد.<ref name="کوردپرێس ۱"/> خەڵکی ئاشووری بە کۆبوونەوە لەسەر گۆرستانی گوندی تەل شانان، ڕۆژی شەھیدی ئاشووریی بەرز ڕاگرتەوە.<ref name="کوردپرێس ۱"/> == ئەمانەش ببینە == * [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] * [[کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Assyrian Martyrs Day}} [[پۆل:ڕۆژە نەتەوەییەکانی ئاشووریا]] c68ngu2vugh7c2zrh6j12mdpo56xj7b 0 190763 1570482 1526891 2026-04-01T00:55:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570482 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Zeppelinstraße_2_Herzogenaurach_03.JPG|وێنۆک|350x350پیکسڵ]] '''پوما''' کۆمپانیایەکی گەورەی نێودەوڵەتیی فرە نەتەوەیی ئەڵمانییە کە کڵاوی بەرز و پێڵاوی شێوازی ژیان و جلی وەرزشی و کەلوپەلی وەرزشی دیکە بەرھەم دەھێنێت کە بنکە سەرەکییەکانی دەکەوێتە باڤاریا، ئەڵمانیا، پوما سێیەم گەورەترین کۆمپانیایە بۆ جلی وەرزشی لە جیھاندا<ref name="The Top 3 Brands in Sportswear">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Top 3 Brands in Sportswear|ناونیشان=https://www.sportsleisurewear.com/The-Top-3-Brands-in-Sportswear.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=sportsleisurewear}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sportsleisurewear.com/The-Top-3-Brands-in-Sportswear.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> کۆمپانیایەکە لە ١٩٤٨ لەلایەن ڕودۆلف دسلێر دامەزراوە، ڕودۆلف و براکەی ئەدۆڵف بەیەکەوە کۆمپانیاکەیان دامەزراندووە، ھاوبەشیان مایەوە تاوەکوو لە ١٩٤٨ ھەردووکیان ڕێکەوتن کە کۆمپانیاکانیان لەیەکتر جیابکەنەوە، کە یەکێکیان ئەدیداس و ئەوی تریش پووما و ھەردوو کۆمپانیاکەش ئێستا دەکەونە ئەڵمانیا. پوما کۆمپانیایەکی کراوە بووە لەوەتەی ١٩٨٦، لە لیستی بۆرسەی فرانکفۆرت تۆمارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Puma welcomes planned Change in Ownership Structure|ناونیشان=http://about.puma.com/en/newsroom/corporate-news/2018/january/PUMA-welcomes-planned-Change-in-Ownership-Structure|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=about.puma.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180528012045/http://about.puma.com/en/newsroom/corporate-news/2018/january/PUMA-welcomes-planned-Change-in-Ownership-Structure|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٠١٧ بەدواوە، پووما زیاتر لە ١٣ ھەزار فەرمانبەری ھەیە بە شێوەی جیھانی و بەرھەمەکانیشی لە ١٢٠ وڵات دابەشدەکات<ref name="At a glance">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Puma at a Glance|ناونیشان=http://about.puma.com/en/this-is-puma/puma-at-a-glance|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Puma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161102091544/http://about.puma.com/en/this-is-puma/puma-at-a-glance|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="cloudfront1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy|ناونیشان=http://d15v13h3408o3u.cloudfront.net/damfiles/default/investor-relations/financial-reports/en/2017/PUMA-Consolidated-Financial-Statements-2017.pdf-ff3257e850afdf078c0accb2d025195a.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180224053212/http://d15v13h3408o3u.cloudfront.net/damfiles/default/investor-relations/financial-reports/en/2017/PUMA-Consolidated-Financial-Statements-2017.pdf-ff3257e850afdf078c0accb2d025195a.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Puma AG|پوما}} * {{official website}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Puma AG Rudolf Dassler Sport|ناونیشان=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/Puma-AG-Rudolf-Dassler-Sport-Company-History.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Fundinguniverse.com}} {{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ژن|فاشن|وەرزش|ئەڵمانیا}} piafuyw4km0xxkac80l5gr6uo1exkh3 0 192436 1570493 1364474 2026-04-01T04:19:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570493 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = پەرویز پەرەستوویی | وێنە = Parviz Parastuyi.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = | پیشە = ئەکتەر، ئەکتەری دۆبلێر، گۆرانیبێژ | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|١٩٥٥|٠٦|٢٤}} | شوێنی لەدایکبوون = [[کەبوودەر ئاھەنگ]]، [[پارێزگای ھەمەدان|ھەمەدان]]، [[ئێران]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ساڵانی چالاکی = ١٩٨٣–ئێستا }} '''پەرویز پەرەستوویی''' ({{بە فارسی|پرویز پرستویی}}؛ لەدایکبووی ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٥٥) ئەکتەری تەلەڤیزیۆن، سینەما و شانۆ، ئەکتەری دۆبلێر و گۆرانیبێژێکی ئێرانییە. پەرەستوویی وەک ئەکتەرێک زۆرترین ژمارەی [[سیمۆرغی بلوورین]]ی تۆمار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.fajrfilmfestival.com/index/entry/1146|سەردێڕ = پرویز پرستویی بهترین بازیگر مرد جشنواره فیلم فجر|بڵاوکەرەوە = وێبگەی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|ڕێکەوت = ١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160214013255/http://www.fajrfilmfestival.com/index/entry/1146|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو تەنیا بە بەشداریکردن لە چیرۆکە کوالێتییە بەرزەکان و تیمەکانی فیلمدا ستانداردەکانی پەسەند کردووە. دوایین کارەکانی بریتین لە [[ھاوگوناح]] و مۆترەب، کە ھەر دووکیان لە دەرھێنانی [[مستەفا کیایی]]ن. == ژیانی کەسی == پەرەستوویی لە گوندی حاجیلوو [[گوندەواری میھرەبانی سەرێ]] شارستان [[کەبوودەر ئاھەنگ]] لە پارێزگای ھەمەدان لەدایکبووە.<ref>[http://www.hamshahrionline.ir/details/65485 زندگینامه: پرویز پرستویی (۱۳۳۴-)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714111235/http://www.hamshahrionline.ir/details/65485 |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٨ }}. [[ھەمشەھری]]. سەردان لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥.</ref> ئەو لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا بەشداری کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Parviz Parastui}} * {{IMDb name|0660978}} * {{Instagram|parvizparastouei}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|ئێران|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی کەبوودەر ئاھەنگ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] n0bkv0xsle2w0he7wftmoajovzz7byp 0 193579 1570271 1570120 2026-03-31T12:04:03Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570271 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''قشڵەی کۆیە'''، '''قەڵای کۆیە''' یان '''سەرای کۆیە''' شوێنەوارێکی مێژوویییە دەکەوێتە [[قەزای کۆیە]]، [[پارێزگای ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sorani|یەکەم=Basnews|سەردێڕ=دیوارەکانی قشڵەی کۆیە مەترسیی ڕووخانیان لەسەرە|ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/656545|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.basnews.com}}</ref> ئەم قەڵایە پێشتر وەک زیندان و سەربازخانە بەکارھاتووە، لە ئێستادا بووەتە شوێنێکی گەشتیاریی، مۆزەخانە و قاوەخانەی لەناودا کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشڵەی کۆیە.. لە سەربازگەوە بۆ مۆزەخانە و کافتریا|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/2296|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Mewda Media|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027181050/https://mewdamedia.com/articles/2296|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=داوا دەکرێت قشڵەی کۆیە بکرێتە ناوەندێکی گەشتیاری|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/84426-داوا-دەکرێت-قشڵەی-کۆیە-بکرێتە-ناوەندێکی-گەشتیاری|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> گۆڕی [[دڵدار]]ی شاعیر دەکەوێتە قشڵەکەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆڕی دڵداری شاعیر نۆژەن دەكرێتەوە|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=8845&Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> == مێژوو == مێژووی شوێنەوارەکە ڕوون نییە، دەگوترێت لە سەردەمی ئاشوورییەکان لەژێر دەستی [[میر محەممەد]]، [[میرنشینی سۆران|میری سۆران]] دروست کراوە. دواتریش لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] وەک قەڵایەکی سەربازیی بەکارھاتووە، ھەر لەوکاتەوەش وشەی قشڵە کە وشەیەکی تورکییە خراوەتە پێشگری ناوەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشله‌ی كۆیه|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023141059/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەندێک لە سەرچاوە مێژوویییەکانی دیکەش، مێژووی دروستبوونی ئەم شوێنە دەگەڕێننەوە بۆ سەردەمی عوسمانی، ئەم سەرچاوانە ئاماژە بەوە دەدەن کە قەڵاکە لەلایەن والی بەغدا، مدحەت پاشا دروست کراوە.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشڵەی شاری كۆیە|ناونیشان=http://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=قشڵەی-شاری-كۆیە&id=24994|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Omid barzani|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=%D9%82%D8%B4%DA%B5%DB%95%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%83%DB%86%DB%8C%DB%95&id=24994 |date=ئایاری ٢٠٢٢ }}</ref> قه‌ڵای کۆیه‌، كە ‌به‌ 'قشڵه‌ی کۆیه'‌‌ و 'سه‌را' ناسراوه، یه‌کێکه‌ له‌ شوێنەوارە‌ مێژووییه‌کانی شاری کۆیه‌ی سەر بە پارێزگای هەولێر، که‌ له‌ سه‌رده‌می ئاشورییەوە تاوەکو عوسمانییه‌کان به‌مه‌به‌ستی سه‌ربازی به‌کارهاتووه‌. قەڵاکە مێژووی دروستکردنەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئاشورییەکان. دواتر میر محەممەد پاشای رەواندز لەسەر شوێنەواری قەڵای ئاشوورییەکان، قەڵایەکی دروستکرد. له‌گه‌ڵ داگیرکردنی کوردستان له‌لایه‌ن عوسمانییه‌کانەوە، قه‌ڵای کۆیه‌ كرایە بنكەیەكی سەربازی و لەوكاتەوە نازناوی قشڵەی وەرگرتووە، بەو پێیەی قشڵه‌ وشه‌یه‌کی تورکییه‌ و به‌ واتای بنکه‌ی سه‌ربازی دێت. لە سەردەمی والی عوسمانی (مەدحەت پاشا) ساڵی (1869 - 1872) کە فەرمانڕەوای بەغدا بووە. قشڵەی کۆیە بە مەبەستی سەربازی بەکارهێندرا. هەڵكەوتەی شوێنی قەڵای كۆیە بەرزه‌، رووبەری قه‌ڵاکه‌ 7000 مەترە، بە قسڵ و بەرد دروستکراوە، 23 ژووری هەیە، لەناوەڕاستیدا گۆڕەپانێکی گەورە هەیە کە لەسەردەمانی پێشوو بۆ مەشقی سەربازی بەکاردەهات، پانی دیوارەکانی قەڵای كۆیە 120 سانتیمەترە. قه‌ڵای كۆیە‌‌ 750 تاقی هه‌یه‌، کە پێی دەڵێن کونە مەتەرێز، لە ناوەڕاستی بەشی رۆژهەڵاتی قەڵاكە دوو پلیكانە هەن، كە لەرێگەیانەوە سەردەكەویت بۆ نهۆمی دووەم، لەو نهۆمە پێنج ژوور و سێ هەیوان هەن، هه‌روه‌ها هۆڵێکی گەورەی تێدایه‌ کە درێژییەکەی 90 مەترە و پانییەکەی شەش مەترە، كە لەسەردەمی عوسمانییەكاندا بۆ نووستن بەكارهاتووە. قشڵەکە بەمدواییە نۆژەنکرایەوە، قاوەخانەیەکی کولتووریشی تێدا کرایەوە، لەگەڵ مۆزەخانەی رەهبەری سەید برایم، بەڵام ئێستا داخراون. لە ناوەڕاستی گۆڕەپانی قشڵەکە پەیکەرێکی هونەرمەند تایەر تۆفیق دانراوە، لەگەڵ مۆنۆمێنتێکی شەهیدان. <ref>https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0702202113<ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:قەڵاکانی کوردستان]] 0f696sx4hcdcoamsuzfy519gaske4hd 0 193603 1570313 1474413 2026-03-31T14:42:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570313 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geopolitical organization |name= ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران |image_flag= لۆگۆی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران.jpg |symbol_type= |image_symbol= |org_type= ناوەندی سیاسی |membership= [[پەڕگە:Pdki logo.jpg|23px]] [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Komala.svg|23px]] [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] |languages_type= [[ئایدیۆلۆجی|بیروڕا]] |languages= [[کوردایەتی]]{{ھن}}[[دیموکراسی]]{{ھن}}[[دنیاگەرایی|سێکۆلاریزم]]{{ھن}}[[ئۆتۆنۆمیزم]] |admin_center_type= بارەگا |admin_center= [[ھەرێمی کوردستان]] (سەرەکی){{ھن}}[[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] (نافەرمی) |leader_title1= |leader_name1= |leader_title2= |leader_name2= |established_event1= دامەزران |established_date1= {{start date and age|2018|01|20|df=yes}} }} '''ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران''' ({{بە فارسی|مرکز همکاری احزاب کردستان ایران}}، {{بە ئینگلیزی|cooperation center of iranian kudistan's political parties}}) ناوەندێکە کە لە ساڵی ٢٠١٨دا لەلایەن [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]، [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]، [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] دامەزرا. بەھۆی ناکۆکی لەسەر ئامانج و پرەنسیبەکانی ناوەندی ھاوکاری، سازمانی خەبات لە دەھەمین کۆبوونەوە کە ئەو ھێڵە گشتییانەی تێدا پەسەند دەکرا، بەشدار نەبوو؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەیەمین کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران بەڕێوە چوو|ناونیشان=http://kurdistanmedia.com/so/news/دەیەمین-کۆبوونەوەی-ناوەندی-ھاوکاریی-حیزبەکانی-کوردستانی-ێران-بەڕێوە-چوو|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=http://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%B2%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> چەمکەکانی فێدراڵیزم بۆ بەڕیوەبردنی سیستمی داھاتووی ئێران و وتووێژ خاڵە ناتەباکان بوون، [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]] له‌ ڕاگه‌یاندراوه‌که‌یدا)<ref>[https://www.sazmanixebat.com/kurdi/item_detail.php?id=9971#.Y0z_HHZBw_4 به‌یاننامه‌ی کومیته‌ی ناوه‌ندی سازمانی خه‌بات له‌ په‌یوه‌ند بە ناوه‌ندی هاوکاری]</ref> ئه‌و هێزانه‌ی دیکه‌ی به‌وه‌ تاوانبار کرد که‌ له‌پرنسیپی ته‌وافقی لایان داوه‌، خاڵێک که‌ له‌ یه‌که‌م کۆبوه‌وه‌ی ناوه‌ندی هاوکاریدا ئه‌و لایه‌نانه‌ له‌سه‌ری ڕێکه‌وتبوون و ناوه‌ندی هاوکاری بە ھەڵوەشاوە ناو برد، لێ ناوەندی ھاوکاری ڕەتی کرده‌وه‌ و ڕای گەیاند چوار حیزبەکەی تر لە کاری خۆیان بەردەوام ده‌بن. == دەستپێک == دوابەدوای خۆپێشاندانە بەربڵاوەکانی ساڵی ٢٠١٨ لە ئێران، پێنج حیزبی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (١٩ی بەفرانباری ١٣٩٦ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچی ھەتاوی]]) بۆ تاوتوێکردن و ھەڵسەنگاندنی دۆخەکە لە دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستان لێک کۆ بوونەوە، ھەموو لایەنەکانی بەشدار جەختیان لەسەر دانیشتین و ئاڵوگۆڕیی زیاتری بیروڕا سەبارەت بە پرسە گرینگەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران کرد، لە درێژەدا ڕۆژی شەممە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (٣٠ی بەفرانباری ١٣٩٦ کۆچی ھەتاوی) ھەمان پێنج حیزب لە ناوەندی سەرکردایەتیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان کۆ بوونەوە و پاش کاتژمێرێک گفتوگۆ، پێکھاتنی ناوەندی ھاوکاریی حیزبە سیاسییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستانیان ڕاگەیاند. ناوەندەکە لەو ڕۆژەوە بە فەرمی دەستی بە کارەکانی خۆی کرد. بنەما سەرەکییە سیاسسییەکانی ناوەندی ھاوکاری بریتین لە: ڕووخاندنی کۆماری [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]]، [[دنیاگەرایی|سێکۆلاربوون]] و [[دیموکراسی|دێموکراتیک]]بوونی پێکھاتەی سیاسیی داھاتووی ئێران و دەستەبەرکردنی مافە نەتەوایەتییەکانی خەڵکی کوردستان. ناوەندەکە خاوەن دوو ئەرکە: ئەرکە سەرەکییەکەی ھەوڵە بۆ پێکھێنانی ھاوپەیمانی و بەرەیەکی کوردستانی لە ڕۆژھەڵات، ئەرکەکەی دیکەشی ھەڵوێستوەرگرتنە بەرامبەر بە بۆنەکان و ڕووداوە سیاسییە گرینگەکان لە ڕێگەی دەرکردنی بەیاننامە و ڕاگەیاندن. == کۆبوونەوەکان == * '''یەکەم''': ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (١٩ی بەفرانباری ١٣٩٦) لە سکرتاریای حیزبی دێموکراتی کوردستان * '''دووەھم''': ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (٣٠ی بەفرانباری ١٣٩٦) لە ناوەندی سەرکردایەتیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان * '''سێھەم''': ٦ی شوباتی ٢٠١٨ (١٧ی ڕێبەندانی ١٣٩٦) لە بنکەی سەرکردایەتیی سازمانی خەبات * '''چوارەم''': ٤ی ئازاری ٢٠١٨ (١٣ی ڕەشەمەی ١٣٩٦) لە ناوەندی سەرکردایەتیی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران * '''پێنجەمین''': ٤ی نیسانی ٢٠١٨ (١٥ی خاکەلێوەی ١٣٩٧) لە بنکەی دەستەی کارگێڕیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران * '''شەشەمین''': ١٠ی ئایاری ٢٠١٨ (٢٠ی بانەمەڕی ١٣٩٧) لە بنکەی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستان * '''حەوتەمین''': ٢ی تەممووزی ٢٠١٨ (١١ی پووشپەڕی ١٣٩٧) ناوەندی سەرکردایەتیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان * '''ھەشتەمین''': ٧ی ئابی ٢٠١٨ (١٦ی گەلاوێژی ١٣٩٧) لە بارەگای ناوەندی سازمانی خەبات * '''نۆھەمین''': ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨ (٧ی ڕەزبەری ١٣٩٧) * ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (٣ی سەرماوەزی ١٣٩٧) لە بنکەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران * ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (٧ی سەرماوەزی ١٣٩٧)یەکەمین کۆبوونەوەی نوێنەرانی حیزبەکان لە دەروەی وڵات * '''دەیەمین''': ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ (١٩ی سەرماوەزی ١٣٩٧) لە سکرتێریای حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران * '''یازدەھەمین''': ٣ی شوباتی ٢٠١٩ (١٤ی ڕێبەندانی ١٣٩٧) لە سکرتێریای حیزبی دێموکراتی کوردستان * '''دوازدەھەمین''': ٥ی ئازاری ٢٠١٩ (١٤ی ڕەشەمەی ١٣٩٧) لە سکرتێریای حیزبی دێموکراتی کوردستان * ٢٥ی نیسانی ٢٠١٩ (٥ی بانەمەڕی ١٣٩٨) کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاری لە ناوەندی سەرکردایەتیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان * ٦ی تەممووزی (١٥ی پووشپەڕی ١٣٩٨) کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاری لە ناوەندی سەرکردایەتیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان * '''سێزدەھەمین''': ١٤ی ئابی ٢٠١٩ (٢٣ی گەلاوێژی ١٣٩٨) لە ناوەندی سەرکردایەتیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، لەم کۆبوونەوەیەدا بەرپرسیارەتیی دەورەیی ناوەند درا بە کۆمەڵەی شۆڕشگێری زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران. * ٣١ی ئابی ٢٠١٩ (٩ی خەرمانانی ١٣٩٨) کۆبوونەوەی باڵای شاندەکانی ناوەند بە میوانداریی کۆمەڵەی شۆڕشگێری زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران * ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (١٦ی ڕەزبەری ١٣٩٨) کۆبوونەوەی باڵای شاندەکانی ناوەند * '''چاردەھەمین''': ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (٩ی خەزەڵوەری ١٣٩٨) لە بارەگای ناوەدیی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران * ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ (٢٧ی خەزەڵوەری ١٣٩٨) لە بارەگای ناوەدیی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران * '''پازدەھەمین''': ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ (٢ی بەفرانباری ١٣٩٨) لە بارەگای ناوەدیی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران، لەم کۆبوونەوەیەدا بەرپرسیارەتیی دەورەیی ناوەند درا بە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران. * '''شازدەھەمین''': ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (١٧ی بەفرانباری ١٣٩٨) بە سەرپەرەستیی حیزبی دێمۆکراتی کوردستانی ئێران * ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (٨ی ڕێبەندانی ١٣٩٨) کۆبوونەوەی شاندی باڵای ناوەند * ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠ (١ی ڕەشەمەی ١٣٩٨) کۆبوونەوە بۆ پرسی ھەنگاوە کردییەکانی پێشمەرگە * ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠ (٥ی ڕەشەمەی ١٣٩٨) کۆبوونەوەی شاندی باڵای ناوەند لە بنکەی کارگێڕیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران * '''حەڤدەھەمین''': ١٥ی نیسانی ٢٠٢٠ (٢٧ی خاکەلێوەی ١٣٩٩) کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاری بە شێوەی ئانلاین * ١٣ی ئایاری ٢٠٢٠ (٢٤ی بانەمەڕی ١٣٩٩) کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاری بە شێوەی ئانلاین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران|ناونیشان=https://www.kzkswiss.com/5e8cda89d408e/کۆبوونەوەی-ناوەندی-ھاوکاریی-حیزبەکانی-کوردستانی-ئێران|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=کۆمەڵە سوێیس|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kzkswiss.com/5e8cda89d408e/%DA%A9%DB%86%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%B2%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> * ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (٣ی پووشپەڕی ١٣٩٩) کۆبوونەوی بەرپرسی ئەندامانی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی ڕۆژھەڵات لە دەرەوەی وڵات، لەم کۆنوونەوەیەدا بڕیار درا ناوەند لقەکەکانی خۆی لە وڵاتانی ئەرووپا، ئامریکا، کانادا و ئۆسترالیا دابمەزرێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نوێنەرایەتیی دەرەوەی ناوەندی ھاوکاری کۆبوونەوەیەکیان پێک ھێنا|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/نوێنەرایەتیی-دەرەوەی-ناوەندی-ھاوکاری-کۆبوونەوەیەکیان-پێک-ھێنا|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%DA%A9-%DA%BE%DB%8E%D9%86%D8%A7 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> * ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٠ (٢٦ی پووشپەڕی ١٣٩٩) دوومین کۆبوونەوەی نیزامیی ناوەندی ھاوکاری لە بنکەی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێمۆکراتی کوردستان * ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (١١ی خەرمانانی ١٣٩٩) لە بنکەی حیزبی دێموکراتی کوردستان، لەم کۆبوونەوەیەدا بەرپرسیارەتیی دەورەیی ناوەند درا بە کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان. * ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ (٥ی خەزەڵوەری ١٣٩٩) کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاری بە شێوەی ئانلاین * ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (١١ی سەرماوەزی ١٣٩٩) کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاری بە شێوەی ئانلاین * ٢٦ی کانوونی دووەم (٧ی ڕێبەندانی ١٣٩٩) کۆبوونەوەی وەفدی باڵای ناوەند بە شێوەی ئانلاین * ٢٨ی کانوونی دووەم (٩ی ڕێبەندانی ١٣٩٩) لە ناوەندی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان، لەم کۆبوونەوەیەدا بەرپرسیارەتیی دەورەیی ناوەند درا بە کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی کوردستانی ئێران. * ٤ی شوباتی ٢٠٢١ (١٥ی ڕێبەندانی ١٣٩٩) کۆبوونەوەی ئاسایی ناوەندی ھاوکاری * ١٢ی شوباتی ٢٠٢١ (٢٤ی ڕێبەندانی ١٣٩٩) کۆبوونەوەی ناوەند لە دەرەوی وڵات بۆ تاوتوێکردنی دەستبەسەربوونی چالاکوانانی کورد * ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (١ی پووشپەری ١٤٠٠) لە ناوەندی سەرکردایەتیی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران، لەم کۆبوونەوەیەدا بەرپرسیارەتیی دەورەیی ناوەند درا بە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران. * ٣ی ئابی ٢٠٢١ (١٢ی گەلاوێژی ١٤٠٠) کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاری بە شێوەی ئانلاین * ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (٢ی خەرمانانی ١٤٠٠) کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاری * ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (٢٦ی خەرمانانی ١٤٠٠) کۆبوونەوەی ناوەندی ھاوکاری * ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (١ی ڕەزبەری ١٤٠٠) کۆبوونەوەی ڕێکخستنەکانی حیزبەکانی ئەندامی ناوەند بۆ ڕێکخستن لە ناوخۆی وڵات، باشووری کوردستان و دەرەوەی وڵات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆبوونەوەی ڕێکخستنەکانی حیزبەکانی ناوەندی ھاوکاری بەڕێوە چوو|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/کۆبوونەوەی-ڕێکخستنەکانی-حیزبەکانی-ناوەندی-ھاوکاری-بەڕێوە-چوو|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%A9%DB%86%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%DA%95%DB%8E%DA%A9%D8%AE%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%B2%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> == چالاکییەکان == * داواکاریی لە کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان لەمەڕ بێدەنگنەبوون لە بەرامبەر حوکمی سێدارەی [[ڕامین حوسێن پەناھی]] لە ڕێکەوتی ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ * بڵاوکردنەوەی بەیاننامە بەبۆنەی ٢٢ی ڕێبەندان ساڵڕۆژی سەکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] لە ڕێکەوتی ٨ی شوباتی ٢٠١٨ * بڵاوکردنەوەی بەیاننامە بەبۆنەی [[ڕۆژی جیھانیی زمانی دایک]] لە ڕێکەوتی ١٧ی شوباتی ٢٠١٨ * ئیدانەکردنی ھێرشی کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ سەر دەروێشەکانی گۆناباد لە ڕێکەوتی ٢٠ی شوباتی ٢٠١٨ * پشتیوانی لە مانگرتنی خەڵکی شارەکانی بانە و پیرانشار لە ڕێکەوتی ١ی ئازاری ٢٠١٨ * ئیدانەی کردەوە تێرۆریستییەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران دژ بە ھێزەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ڕێکەوتی ٧ی ئازاری ٢٠١٨ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی [[ڕۆژی جیھانیی ژنان]] لە ڕێکەوتی ٨ی ئازاری ٢٠١٨ * بانگەوازی ناوەند بە بۆنەی جێژنی نەورۆز ساڵ لە ڕێکەوتی ٨ی ئازاری ٢٠١٨ * پەیامی ناوەند سەبارەت بە بەڕێوەچوونی ئاھەنگی سەری ساڵ لە ڕێکەوتی ٢٣ی شوباتی ٢٠١٨ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی ١٠ی خاکەلێوە، ڕۆژی شەھیدانی کوردستان لە ڕێکەوتی ٢٨ی شوباتی ٢٠١٨ * پشتیوانیکردنی ناوەند لە خۆپێشاندانەکانی خەڵکی [[پارێزگای خووزستان]] لە ڕێکەوتی ٥ی نیسانی ٢٠١٨ * بانگەوازی ناوەند بۆ مەحکوومکردنی پەسەندکردنەوی حوکمی سێدارەی [[ڕامین حوسێن پەناھی]] لەلایەن دیوانی بەرزی وڵات لە ڕێکەوتی ١٣ی نیسانی ٢٠١٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=لەلایەن|سەردێڕ=ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران لەبارەی حوکمی لەسێدارەدان بۆ ڕامین حوسێن پەناھی بانگەوازێکی بڵاو کردەوە – Standard Kurd|ناونیشان=http://skurd.net/2018/04/14/ناوەندی-ھاوکاریی-حیزبەکانی-کوردستان/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * پەیامی ناوەند بە بۆنەی [[ڕۆژی جیھانیی کرێکاران]] لە ڕێکەوتی ٢٨ی نیسانی ٢٠١٨ * پشتیوانیکردن لە مانگرتنی شۆفیرەکانی ماشێنی بارھەڵگر لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئایاری ٢٠١٨ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە ئەگەری ئیعدامی [[ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور]] لە ڕێکەوتی ٦ی تەممووزی ٢٠١٨ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە بۆنەی بیست و نۆھەمین ساڵیادی تێرۆری [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]] و ھاوڕێکانی لە ڕێکەوتی ١١ی تەممووزی ٢٠١٨ * پەیامی ھاوخەمی بەبۆنەی گیان لەدەستدانی ٢٧ ھاووڵاتی کورد لە ڕووداوێکی ھاتوچۆدا، لە سنە لە ڕێکەوتی ١١ی تەممووزی ٢٠١٨ * مەحکوومکردنی تۆپنارانکردنی ناوچە سنوورییەکانی کوردستان و شەھیدکردنی دوو پێشمەرگە لەلایەن ئێرانەوە لە ڕێکەوتی ١٧ی تەممووزی ٢٠١٨ * پەیامی پیرۆزبایی بۆ [[کۆچەر بیرکار]] بەبۆنەی وەرگرتنی خەڵاتی فیڵدز لە ڕێکەوتی ٣ی ئابی ٢٠١٨ * بەڕێوەبردنی سێمینار بەبۆنەی ٢٨ی گەلاوێژ، سی و نۆھەمین ساڵوەگەڕی دەرکردنی فەتوای [[جیھاد]] دژ بە کوردستان لە ڕێکەوتی ١٨ی ئابی ٢٠١٨ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی شەھیدبوونی چوار ژینگەپارێزانی شاری مەریوان، یەک لەوان [[شەریف باجوەر]] لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئابی ٢٠١٨ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی سی و نۆھەمین ساڵوەگەڕی شەھیدبوونی [[فوئاد مستەفاسوڵتانی|فواد مستەفا سوڵتانی]] لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠١٨ * بانگەوازی ناوەند بۆ بەڕێوەبردنی مانگرتنێکی گشتی بۆ ئیدانەی کارەساتەکانی ١٧ی خەرمانان ([[ھێرشی ١٧ی خەرمانان]] و [[زانیار مورادی]]، [[لوقمان مورادی]]، ڕامین حوسێن پەناھی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەندی ھاوکاری حزبەکانی کوردستانی ئێران لەسەر ھێرشەکانی کۆیە بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=https://witebej.com/News.aspx?id=43002&MapID=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=witebej.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203205414/https://witebej.com/News.aspx?id=43002&MapID=1#.YaqATdBBzDc}}</ref> * سپاسنامەی ناوەند بەبۆنەی پێشوازیی خەڵک لە [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مانگرتن]]ەکە لە ڕێکەوتی ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨ * نووسینی نامە بۆ سەرۆکی کۆڕی گشتیی ڕێکخراوەی نەتەوە یەکگرتووەکان بە ناوەرۆکی سنووردانان بۆ پێشێلکارییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ * پەیامی پیرۆزبایی ناوەند بەبۆنەی وەرگرتنی خەڵاتی نۆبل ئاشتی لەلایەن [[نادیە موراد]] لە ڕێکەوتی ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ * بەڕێوەبردنی سێمنیاری کوردستانی ئێران لە ڕێکەوتی ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ * ڕاگەیەندراوەی ناوەند سەبارەت بە مانگرتنی گشتیی مامۆستای قوتابخانەکان لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی چلەی شەھیدانی ١٧ی خەرمانان لە ڕێکەوتی ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ * ڕاگەیەندراوی ناوەند بەبۆنەی یەک ساڵەیی دامەزراندنی لە ڕێکەوتی ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ * بەڕیوەبردنی سێمیناری کۆماری کوردستان سەرچاوەی ئیلھام بۆ بنیاتنانی داھاتوو لە ڕێکەوتی ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ * ڕاگەیەندراوی ناوەند بەبۆنەی ٢ی ڕێبەندان حەفتا و سێیەمین ساڵیادی کۆماری کوردستان لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ * ڕاگەیەندراوی ناوەند بەبۆنەی ٢٢ی ڕێبەندان، چلەمین ساڵوەگەڕی سەرکەوتنی شۆڕشی گەڵانی ئێران لە ڕێکەوتی ١١ی شوباتی ٢٠١٩ * ناردنی نامە بۆ ڕێکخراوەی یوونێسکۆ بە ناوەرۆکی چاوەدێریی ھەڵسوکەوتەکانی حوکمەتی ئێران و گوشارھێنان بۆیان لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا * بەڕێوەبردنی ھەڵمەتی تویتەری بەبۆنەی ڕۆژی زمانی دایک * سپاسنامەی کومیتەی زمانی دایکیی ناوەند بە بۆنەی پێشوازیی بەربڵاوی چین و توێژەکان لەو بۆنەیە لە ڕێکەوتی ٢٥ی شوباتی ٢٠١٩ * بانگەوازی ناوەند بۆ بەڕێوەچوونی ئاھەنگی سەری ساڵ لەژێر ناوی نەورۆزی سەمای ئازادی لە ڕێکەوتی ٥ی ئازاری ٢٠١٩ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی ڕۆژی جیھانیی ژنان لە ڕێکەوتی ٦ی ئازاری ٢٠١٩ * سپاسنامەی ناوەند بەبۆنەی بەڕێوەچوونی پڕشکۆی ئاھەنگی نەورۆز لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئازاری ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران دەستخۆشی لە خەڵکی کوردستان کرد|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ناوەندی-ھاوکاریی-حیزبەکانی-کوردستانی-ێران-دەستخۆشی-لە-خەڵکی-کوردستان-کرد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%B2%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%AE%DB%86%D8%B4%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AE%DB%95%DA%B5%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> * پەیامی ناوەند بە بۆنەی ١٠ی خاکەلێوە، حەفتا و دووەمین ساڵوەگەڕی شەھیدبوونی [[قازی محەممەد]] و ھاوڕێیانی لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئازاری ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی ناوەندی ھاوکاری حیزبەکانی کوردستانی ئێران بە بۆنەی ١٠ی خاکەلێوە|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/پەیامی-ناوەندی-ھاوکاری-حیزبەکانی-کوردستانی-ێران-بە-بۆنەی-ی-خاکەلێوە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=kurdpa.net}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpa.net/so/news/%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%B2%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%DB%95%D9%84%DB%8E%D9%88%DB%95 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> * بانگەوازی ناوەند بۆ بەھاناچوونی سێلاولێدراوانی باشووری ڕۆژاوای ئێران لە ڕێکەوتی ٣ی نیسانی ٢٠١٩ * پەیامی ناوەند سەبارەت بە تێرۆریستناسینی سپای پاسدارانی کۆماری ئیسلامی لە ڕێکەوتی ٩ی نیسانی ٢٠١٩ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی [[ڕۆژی جیھانیی کرێکاران]] لە ڕێکەوتی ٢٨ی نیسانی ٢٠١٩ * پەیامی پیرۆزبایی بۆ [[نێچیرڤان بارزانی]] بەبۆنەی ھەڵبژاردنی بۆ سەرۆککۆماریی ھەرێمی کوردستان لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئایاری ٢٠١٩ * ڕاگەیەندراوی ناوەند بەبۆنەی سییەمین ساڵیادی تێرۆری [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]] و ھاوڕێکانی لە ڕێکەوتی ١١ی تەممووزی ٢٠١٩ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە تۆپارانکردنی ناوچە سنوورییەکانی باشوور و ڕۆژھەڵات لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە لە ڕێکەوتی ١٢ی تەممووزی ٢٠١٩ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی چلەمین ساڵوەگەڕی دەرکردنی فەتوای جیھادی خومەینی دژ بە کوردستان لە ڕێکەوتی ١٩ی ئابی ٢٠١٩ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی ٩ی خەرمانان، ساڵوەگەری شەھیدکردنی کاک فواد لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠١٩ * پەمانی ناوەند بە بۆنەی یەکەمین ساڵوەگەری کارەساتەکانی ١٧ی خەرمامان لە ڕێکەوتی ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ * مەحکوومکردنی ھێرشەکانی تورکیا بۆ سەر ڕۆژاوا لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی کۆچی دوایی عەبدولحەمید حاجی دەروێش لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە ھەڵبژاردنی شارەکانی سنە و سلێمانی لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە وەک دوو شاری داھێنەری بواری مۆسیقا و وێژە لە ڕێکەوتی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ * پشتیوانی ناوەند لە خۆپێشاندانەکانی عەرەب لە ئەھواز لە ڕێکەوتی ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ * پشتیوانی ناوەند لە خۆپێشاندانەکانی گرانبوونی بەنزین لە ئێران لە ڕێکەوتی ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ڕایگەیەندراوێکیان بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=12364|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=www.zamenpress.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203205450/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=12364}}</ref> * پەیامی ھاودەردیی ناوەند بۆ گیان لەدەستدانی کۆڵبەرانی مەریوانی لە بەفر و سەرمادا لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ * بانگەوازی ناوەند بۆ ڕۆژی ٥ی بەفرانباری ١٣٩٨ بۆ زیندوو ڕاگرتنی یادی قوربانیانی دوایین خۆپێشاندانەکان لە ڕێکەوتی ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ * بانگھێشتی بایکۆتکردنی ھەڵبژاردنی نوێنەرایەتیی پەرلەمانی ئێران لە ڕێکەوتی ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ * بەیاننامە ناوەند سەبارەت بە خستنە خوارەوەی فڕۆکەیەکی ئۆکراینی لەلایەن ئێرانەوە و گیان لەدەستدانی دوازدە کوردی ناوی لە ڕێکەوتی ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ * بەیاننامە ناوەند سەبارەت بە لافاوی بەلۆچستان لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ * بەڕێوەبردنی سێمینار بەبۆنەی ٢ی ڕێبەندان، حەفتا و چوارەمین ساڵیادی دامەزراندنی کۆماری کوردستان لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی بوومەلەرزەی [[باکووری کوردستان]] لە ڕێکەوتی ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ * بەیاننامە ناوەند بە بۆنەی ٢٢ی ڕێبەندان ساڵڕۆژی سەکەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ڕێکەوتی ١٠ی شوباتی ٢٠٢٠ * ڕاگەیەندراوی ناوەند بەبۆنەی تەقەکردن لە کۆڵبەران لە ڕێکەوتی ١٧ی شوباتی ٢٠٢٠ * بەڕێوەبردنی سێمینار بەبۆنەی ڕۆژی جیھانیی زمانی دایک لە ڕێکەوتی ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠ * بەیاننامەی ناوەند بە بۆنەی ڕۆژی جیھانیی زمانی دایک لە ڕێکەوتی ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠ * بەڕێوەبردنی ھەڵمەتی تویتەری بەبۆنەی ڕۆژی جیھانیی زمانی دایک لە ڕێکەوتی ٢٠ لەسەر ٢١ی شوباتی ٢٠٢٠ * سپاسنامە بۆ خەڵکی کوردستان و ئێران بەھۆی بەشدارینەکردن لە ھەڵبژاردنی نوێنەرایەتیی پەرلەمان لە ڕێکەوتی ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران شانۆی ھەڵبژاردنەکانی ئێرانی تەحریم کرد – PDKIMEDIA|ناونیشان=https://pdkimedia.com/?p=1654|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=pdkimedia.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://pdkimedia.com/?p=1654 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> * پەیامی ناوەند لەمەڕ بوومەلەرزەی شاری کۆتۆل لە ڕێکەوتی ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٠ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە نەخۆشیی کۆرۆنا و دۆخی زیندانەکانی ئێران لە ڕێکەوتی ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی ڕۆژی جیھانیی ژنان لە ڕێکەوتی ٦ی ئازاری ٢٠٢٠ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی جێژنی نەورۆز لە ڕێکەوتی نەورۆزی ٢٧٢٠ی کوردی * پەیامی ناوەند بە بۆنەی ١٠ی خاکەلێوە، حەفتا و سێھەمین ساڵوەگەڕی شەھیدبوونی [[قازی محەممەد]] و ھاوڕێیانی لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠ * بانگەواز بۆ کەمپەینی پارێزەرانی ژیان بە درووشمی پێشمەرگانی سپی پۆش لە ڕێکەوتی ٩ی نیسانی ٢٠٢٠ * ئیدانەی کردەوە تێرۆریستییەکان بۆ سەر شاری عەفرین لە ڕێکەوتی ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی ١٢ی جۆزەردان، ساڵوەگەڕی ئیعدامی پەنجا و نۆ لاوی مەھابادی بە دەستی کۆماری ئیسلامی لە ڕێکەوتی ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ * بانگەوازی ناوەند لەمەڕ سووتانی دارستانەکانی کوردستان لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە ھێرشەکانی ئالانە لە ڕێکەوتی ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەیاندراوێک لە ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران|ناونیشان=https://qadirzada.com/C-C-I-K-P-19-06-2020.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=qadirzada.com}}</ref> * مەحکوومکردنی ئیعدامی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور لە ڕێکەوتی ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە شەھیدبوونی سێ ژینگەپارێز لە پاوە لە ڕێکەوتی ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ * ئیدانەی لە سێدارەدانی دوو لاوی کورد لە ڕێکەوتی ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ * ئیدانەی سزای قورسی [[زارا محەممەدی]] لە ڕێکەوتی ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە پەلاماری [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] بۆ سەر ناوچە سنوورییەکانی ڕۆژھەڵات و باشوور لە ڕێکەوتی ٣ی ئابی ٢٠٢٠ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی کۆچی دوایی [[جەلیل گادانی]] لە ڕێکەوتی ٦ی ئابی ٢٠٢٠ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی چل و یەکەمین ساڵوەگەڕی دەرکردنی فەتوای جیھادی خومەینی دژ بە کوردستان لە ڕێکەوتی ١٨ی ئابی ٢٠٢٠ * پەمانی ناوەند بە بۆنەی دووەمین ساڵوەگەری کارەساتەکانی ١٧ی خەرمامان لە ڕێکەوتی ٦ی ئەلوولی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی ناوەندی ھاوکاری بەبۆنەی تاوانەکانی ١٧ی خەرمانان|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/پەیامی-ناوەندی-ھاوکاری-بەبۆنەی-تاوانەکانی-ی-خەرمانان|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C-%D8%AE%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> * مەحکووم کردنی چۆڵکردنی زۆرەملیی گوندەکانی کوردستان لەلایەن ئێرانەوە لە ڕێکەوتی ٢٦ی ئەلوولی ٢٠٢٠ * پەمانی ناوەند بە بۆنەی کۆچی دوایی [[جەلال مەلەکشا]] لە ڕێکەوتی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ * بەیاننامەی ناوەند بەبۆنەی یەکەمین ساڵیادی خۆپێشاندانەکانی مانگی خەزەڵوەر لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی کۆتایی ھاتنی ھەڵبژاردەکانی سەرۆکایەتیی ئەمریکا لە ڕێکەوتی ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ * ڕاگەیاندنی ناوەند سەبارەت بە دابەشکردنی پارێزگای سیستان و بەلۆچستان لە ڕێکەوتی ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ * ڕاگەیاندنی ناوەند سەبارەت بە ڕەشبەگیریی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە کوردستان لە ڕێکەوتی ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ * بەیاننامەی ناوەند بە بۆنەی ٢ی ڕێبەندان، حەفتا و دووەمین ساڵڕۆژی دامەزراندنی کۆماری کوردستان لە ڕێکەوتی ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی گیان لەدەستدانی پێنج کۆڵبەری کورد لە ڕێکەوتی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ * ڕاگەیاندنی ناوەند سەبارەت بە پروپاگەندەکانی ئێران دژ بە حیزبە کوردییەکان لە ڕێکەوتی ١ی شوباتی ٢٠٢١ * بەیاننامە ناوەند بە بۆنەی ٢٢ی ڕێبەندان ساڵڕۆژی سەکەوتنی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران لە ڕێکەوتی ١٠ی شوباتی ٢٠٢١ * ڕاگەیاندنی ناوەند لەمەڕ مووشەکبارانی شاری ھەولێر لە ڕێکەوتی ١٦ی شوباتی ٢٠٢١ * بڵاوکردنەوەی بەیاننامە بە بۆنەی [[ڕۆژی جیھانیی زمانی دایک]] لە ڕێکەوتی ٢١ی شوباتی ٢٠٢١ * بەیاننامەی ناوەند سەباەرت بە ڕووداوەکانی سەراوانی بەلۆچستان لە ڕێکەوتی ٢٣ی شوباتی ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی [[ڕۆژی جیھانیی ژنان]] لە ڕێکەوتی ٨ی ئازاری ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی جێژنی نەورۆز لە ڕێکەوتی سەری ساڵی ٢٧٢١ی کوردی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەندی ھاوکاری بەبۆنەی نەورۆزەوە پەیامێکی بڵاو کردەوە|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ناوەندی-ھاوکاری-بەبۆنەی-نەورۆزەوە-پەیامێکی-بڵاو-کردەوە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%86%DB%95%D9%88%D8%B1%DB%86%D8%B2%DB%95%D9%88%DB%95-%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%95%D9%88%DB%95 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> * ڕاگەیاندنی ناوەند سەبارەت بە بەڕێوەچوونی ئاھەنگی نەورۆز لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند لەمەڕ ڕێکەوتنامەی ٢٥ ساڵەی نێوان ئێران و چین لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئازاری ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بە بۆنەی ١٠ی خاکەلێوە، حەفتا و چوارەمین ساڵوەگەڕی شەھیدبوونی [[قازی محەممەد]] و ھاوڕێیانی لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئازاری ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی کۆچی دوایی ئەندامێکی ناوەندی سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕێکەوتی ١٠ی نیسانی ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی ڕۆژی جیھانیی کرێکاران لە ڕێکەوتی ١ی ئایاری ٢٠٢١ * بانگەوازی ناوەند بۆ بایکۆتکردنی ھەڵبژاردنەکانی سەرۆککۆماریی ئێران و شوڕای شار لە ڕێکەوتی ٧ی ئایاری ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان ھەڵبژاردنەکانی سەرۆک کۆماری ئێران بایکۆت دەکات|ناونیشان=https://darkamazi.net/sorani/archives/1019855|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=دارکا مازی|زمان=en-US}}</ref> * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە گیان لەدەستدانی [[ڕووداوی خۆسووتاندنی بێھزاد مەحموودی|بێھزاد مەحموودی]] لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە ناکۆکییەکانی ناوچەی داڵاھۆ لە ڕێکەوتی ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ * ڕاگەیەندراوی ناوەند بە بۆنەی بایکۆتکردنی ھەڵبژاردنەکانی ئێران لەلایەن خەڵکی کوردستانەوە لە ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بۆ پشتیوانی لە ناڕەزایەتییەکانی کرێکارانی ئێران لە ڕێکەوتی ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١ * ڕاگەیەندراوی ناوەند بە بۆنەی سی و دووھەمین ساڵیادی تێرۆری [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]] و ھاوڕێیەکانی لە ڕێکەوتی ١٢ی تەممووزی ٢٠٢١ * پشتیوانیکردن لە خۆپێشاندانەکانی خەڵکی [[پارێزگای خووزستان]] لە ڕێکەوتی ١٧ی تەممووزی ٢٠٢١ * ڕاگەیەندراوی ناوەند بەبۆنەی تێرۆرکردنی [[مووسا باباخانی]] لە ڕێکەوتی ٨ی ئابی ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەیاندراوی ناوەندی ھاوکاری بەنیسبەت بە تێرۆری مووسا باباخانی|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ڕاگەیاندراوی-ناوەندی-ھاوکاری-بەنیسبەت-بە-تێرۆری-مووسا-باباخانی|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%95%D8%A7%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%A8%DB%95%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D8%AA%DB%8E%D8%B1%DB%86%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B3%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە ئاڵوزییەکانی شاری نەغەدە لە ڕێکەوتی ٨ی ئابی ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی چل و دووھەمین ساڵوەگەڕی دەرکردنی فەتوای جیھادی خومەینی دژ بە کوردستان لە ڕێکەوتی ١٨ی ئابی ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی چل و دووھەمین ساڵوەگەڕی شەھیدبوونی فواد مستەفا سوڵتانی لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئابی ٢٠٢١ * پەیامی ھاوخەمی بەبۆنەی گیان لەدەستدانی ١٦ ھاووڵاتی خەڵکی پیرسەفای مەریوان، لە ڕووداوێکی ھاتوچۆدا لە ڕێکەوتی ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ * ڕاگەیەندراوی ناوەند سەبارەت بە ھەڕەشەکانی ئێران لە ڕێکەوتی ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەیەندراوی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران سەبارەت بە ھەڕەشەکانی ڕێژیمی ئێران – PMNews|ناونیشان=https://www.pmnews.se/?p=51520|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=www.pmnews.se|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203205417/https://www.pmnews.se/?p=51520}}</ref> * ڕاگەیەندراوی ناوەند بەبۆنەی سێھەمین ساڵوەگەری کارەساتی ١٧ی خەرمانان لە ڕێکەوتی ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ * پەیامی ناوەند بەبۆنەی بیست و نۆھەمین ساڵوەگەڕی تێرۆری شەھیدانی میکنۆس لە ڕێکەوتی ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ * پەیامی ناوەندی ھاوکاری بەبۆنەی شەپۆلێکی دیکەی دەسبەسەرکردنی خەڵکی کوردستان لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی ناوەندی ھاوکاری بەبۆنەی شەپۆلێکی نوێ لە دەسبەسەرکردنی خەڵکی کوردستان|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/پەیامی-ناوەندی-ھاوکاری-بەبۆنەی-شەپۆلێکی-نوێ-لە-دەسبەسەرکردنی-خەڵکی-کوردستان|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%B4%DB%95%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%95%DA%B5%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> * ڕاگەیەندراوی ناوەند بەبۆنەی [[ڕۆژی جیھانیی ڕاگرتنی تووندووتیژی بەرامبەر ژنان]] لە ڕیکەوتی ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەیەندراوی ناوەندی ھاوکاری بەبۆنەی ٢٥ی نوامبر|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ڕاگەیەندراوی-ناوەندی-ھاوکاری-بەبۆنەی-ی-نوامبر|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%95%D8%A7%DA%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> * بانگەوازی بۆ مانگرتنی گشتی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەبۆنەی کوشتنی [[ژینا ئەمینی]] لەلایەن پۆلیسی ڕەوشتی تاران لە ڕێکەوتی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:حیزبەکانی دژبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:حیزبە قێخەکان لە ئێران]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:حیزبە دامەزراوەکانی ٢٠١٨]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٨ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٨ لە ئێران]] [[پۆل:ھاوپەیمانییەکانی حزبە سیاسیەکانی کورد]] 3mgk9kau5vu46nc66h8lwprj0bedgl1 1 195408 1570478 867610 2026-03-31T23:07:45Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570478 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=867609 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201128025603/https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395 بۆ https://www.amar.org.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-1395 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٤٥، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570477 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://rozanonline.ir/fa/tiny/news-1833 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200708020506/http://shoraha.org.ir/fa-IR/douranportal/4666/page/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7 بۆ http://shoraha.org.ir/fa-IR/DouranPortal/4666/page/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٠٧، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) p9amoy5tz3etwqb5ye7b4ufejxdy7jl 1 198278 1570301 1208013 2026-03-31T13:02:46Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570301 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناحیەی بازیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=874975 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ بۆ http://www.krso.net/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٠٣، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناحیەی بازیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1030238 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220810043143/http://chawykurd.com/details.aspx?=hewal&jmare=16970&Jor=49&Jor2=4153 بۆ http://www.chawykurd.com/details.aspx?=hewal&jmare=16970&Jor=49&Jor2=4153 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٢٣، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == جیاکردنەوەی وتار == [[قەزای بازیان]]، [[بازیان]] [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان]] ‒ @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کەسێک گەر بیەوێت زانیاری لەسەر ''بازیان'' دەستکەوێت، دەبێ سەرەتا بچێت کام وتارەیان بخوێنێتەوە، ئەمە جگە لەوەی چەندین وتاری ھاوشێوە بۆ ناوچەکانی تریش بوونی ھەیە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٠:٣٤، ٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] بەو قورئانە نازانم. پێشنیار دەکەم ئەو پرسیارانە لە بەکارھێنەر:MFTG بکەیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٩:١٦، ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1208012 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230105061149/http://sulamar.com/ku/publications.php?cat_id=1 بۆ http://sulamar.com/ku/publications.php?cat_id=1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230110115235/http://sulamar.com/ku/pageDetail.php?secID=3 بۆ http://sulamar.com/ku/pageDetail.php?secID=3 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٠٧، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570300 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230105063120/https://mewdamedia.com/articles/3589 بۆ https://mewdamedia.com/articles/3589 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٠٢، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 7xm08hhjk2gxontmj27ch8brnzf171r 0 199009 1570461 1557167 2026-03-31T20:23:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570461 wikitext text/x-wiki '''کوردستان لە ٢٠٢٢''' ئەو ڕووداو و لەدایکبوون و مردنانەی لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٢ لە [[کوردستان]] ڕوویان داوە بە تایبەت ئەوانەی دەنگدانەوە و کاریگەری زۆری لەسەر کوردستان ھەبووە پێڕست دەکات. == ڕووداوەکان == === حوزەیران === * ٢٨ی حوزەیران: لە شاری [[ھەولێر]] قوتابییەک [[ڕووداوی کوشتن لە زانکۆی سەڵاحەدین (٢٠٢٢)|ھێرشی کردە]] سەر بەشی یاسای [[زانکۆی سەڵاحەدین]] و لە ئەنجامدا دوو مامۆستا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دوای بریندارکردنی؛ ڕاگری کۆلێژی یاسای زانکۆی سەڵاحەدین گیانیلەدەستدا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/12265|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر: ڕاگری کۆلێژی یاسای زانکۆی سەلاحەدین گیانی لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2806202210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٠ی حوزەیران: ١٠ [[مامۆستا]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] پاش دەستبەسەرکردن و گرتنیان لە لایەن ئێرانەوا مانیان لە خوردان ڕاگەیاند، ئەنجومەنی ھاوئاھەنگیی ڕێکخراوە پیشەیییەکانی مامۆستایانی ئێران ئەوەی ڕاگەیاند ئەو ١٠ مامۆستایە خەڵکی [[سەقز|شاری سەقزن]]، بەھۆی جێبەجێ نەکردنی داواکانیان و ناڕەزایەتی دەربڕین لە گرتنیان مانیان لە خواردن گرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 مامۆستای رۆژهەڵاتی کوردستان مان لە خواردن دەگرن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/200620226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٧ی حوزەیران: لە نزیک سایلۆی کەلار ئۆتۆمبێلێکی جۆری جیپ کرایە ئامانج و چوارکەس کوژران و کەسێکی دیکەش برینداربوون. دژە تیرۆری کوردستان ڕای گەیاند ھێرشەکە لەلایەن فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی تورکیاوە بووە ئەو کەسانەی کراونەتە ئامانج گەریلای پەکەکە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە کەلار درۆنێک ئۆتۆمبێلێک دەکاتە ئامانج و چوار کەس دەکوژرێن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/170620224|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە تەقینەوەیەکدا لە کەلار سێ کەس گیانیانلەدەستدا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/11920|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دژە تیرۆری هەرێم: هێرشەکەی کەلار لەلایەن تورکیاوە بووە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/11924|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٦ی حوزەیران:٤٠ مامۆستا لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەھۆی بەشداریکردنیان لە خۆپێشاندانی مامۆستایان دەستبەسەرکران. لە پارێزگای سنە ١٨ کەس لەو مامۆستایانە ھێشتا لە زینداندان. * ١٥ی حوزەیران: درۆنێکی تورکیا بارەگای ئەنجومەنی گەلی سنوونێی بۆردوومان کرد. کوژراوێک و ١٠ بریندار ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درۆنێکی تورکیا بارەگایەکی سەر بە یەبەشە لە سنوونێ بۆردوومان دەکات؛ 'کوژراو و بریندار' هەن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/150620226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١١ی حوزەیران: وەزارەتی تەندروستی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان یەکەم حاڵەتی مردن بە پەتایی تایی خوێنبەربوون لە ھەرێمی کوردستان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزارەتی تەندروستی: یەکەم تووشبووی تای خوێنبەربوون لە هەرێمی کوردستان گیانی لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/health/11062022|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٩ی حوزەیران:بەھۆی تەقینەوەی گاز، باڵەخانەیەک لە شاری [[نەوسوود]] ڕووخا و ٨کوژراو و برینداری لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ڕووخانی باڵەخانەیەک لە نەوسوود کوژراو و برینداری لێکەوتەوە|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=93531|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان و کورد}}</ref> * ٦ی حوزەیران: لەئەنجامی لکاندنی بۆمبێکی موگناتیزی بە ئۆتۆمبێلی ئەندامێکی [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]] لەشاری [[ھەولێر]] بریندار دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەێندراوی ناوەندی ئەمنییەت و دژی ترۆری سازمانی خەبات لە پێوەند بە كردەوەیەكی ترۆریستی ڕژیمی ئاخوندی|ناونیشان=https://www.sazmanixebat.com/kurdi/item_detail.php?id=12158#.YqRxS5-8bqA|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ڕاگەێندراوی ناوەندی ئەمنییەت و دژی ترۆری سازمانی خەبات لە پێوەند بە كردەوەیەكی ترۆریستی ڕژیمی ئاخوندی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆمیتەی ئەندامانی سازمانی خەبات لە هەولێر: ئەندامانمان دەبێت زیاتر خۆیان چاودێریی خۆیان بکەن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0606202221-amp|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * [[عەزیز گەردی]]، نووسەر و وەرگێری کوردستان لەتەمەنی ٧٥ ساڵی، بەھۆی سستبوونی گورچیلە کۆچی دوای دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەزیز گەردی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/060620221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === ئایار === * ٢٦ی ئایار: پێنج حیزبی ھەرێمی کوردستان لەسەر بانگێشتی [[جینین ھێنس پلاسخارت|جینین پلاسخارت]] نوێنەری تایبەتی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق، بۆ قسەکردن سەبارەت بە ڕەوشی دامەزراوەکان و بارودۆخی سیاسی و ھەڵبژاردنی ٢٠٢٢ی ھەرێمی کوردستان کۆبوونەوە، لە نوسنیگەی نەتەوەیەکگرتووەکان لە ھەولێر. [[فازڵ میرانی]] نوێنەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]، [[بافڵ تاڵەبانی]] سەرۆکی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانی کوردستان]]، سەڵاحەددین بابەکر نوێنەری [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]]، [[عەلی باپیر]] ئەمیری [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان|کۆمەڵی دادگەری کوردستان]]، [[عومەر سەید عەلی]] نوێنەری [[بزووتنەوەی گۆڕان]] و بەدریە ڕەشید نوێنەری [[جووڵانەوەی نەوەی نوێ|جوڵانەوەی نەوەی نوێ]] بەشداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=ناوەڕۆکی کۆبوونەوەی ئەمڕۆی نوێنەری نەتەوەیەکگرتووەکان و لایەنە کوردستانییەکان|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/167827|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net)|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەنجامی کۆبوونەوەی یونامی و حیزبە سیاسییەکان چی بوو؟|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/rudawy-emro-26052022/26052022093818|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٣ی ئایار: شەپولێکی خۆڵبارین [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ی گرتەوە، بەھۆی کاریگەرییەکانی ئەم شەپۆلە ٢٢ی ئایار [[مستەفا کازمی]] [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] بڕیاریدا پشووی فەرمی لەسەرجەم دامودەزگاکانیی حکوومەت جگەلە کەرتی تەندروستی و ھێزە ئەمنییەکان ڕابگەیەنرێت. حکوومەتی ھەرێم ھیچ پشوویەکی ڕانەگەیاند، بەھۆی خۆڵبارینەوە لە شارەجیاوازەکانی ھەرێمی کوردستان دۆخی بەشێک لە ھاووڵاتیان تێکدەچێت و ڕەوانەی نەخۆشخانەکان کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چەمچەماڵ؛ بەهۆی خۆڵبارینەوە 40 کەس گەیەندراونەتە نەخۆشخانە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150824&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلێمانی؛ 80 کەس بەهۆی خۆڵبارینەوە سەردانی نەخۆشخانەیان کردوە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150829&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> گەشتی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر|فڕۆکەخانەکانی ھەولێر]] و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی|سلێمانی]] ڕاگیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جارێکی دیکە گەشتەکان لە فڕۆکەخانەی هەولێر راگیران|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2305202222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گه‌شته‌کانی فڕۆکه‌خانه‌ی نێوده‌وڵه‌تی سلێمانی ڕاده‌گیرێن|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150784&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> ئیدارەی [[گەرمیان]] ئەمڕۆ کردە پشوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە گەرمیان بەهۆی خۆڵبارین دەوامی فەرمانگەکان راگیرا|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150782&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> ھەروەھا [[پارێزگای ھەڵەبجە|پارێزگای ھەڵبجە]] ھەر بەھۆی کاریگەرییەکانی خۆڵبارینەوە پشووی فەرمی ڕاگەیاند بۆ ٢٤ی ئایار لە سەرجەم دامودەزگاکانی سنووری پارێزگاکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=بەهۆی خۆڵبارینەوە؛ یەکەم پارێزگای هەرێم دەوامی راگرت|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/11093|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ئەنجامی تاقیکردنەوەکانی خولی یەکەم قۆناغی نۆی بنەڕەتی لە ھەرێمی کوردستان ڕاگەیەندار. * ژمارەیەک چەکداری [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لەنێوان ھەردوو شارۆچکەی ڕەشاد و بەشیر لە سنووری [[پارێزگای کەرکووک]] لە ھێرشێکدا شەش کەسیان کوشت کە جووتیار و پۆلیسی فیدڕاڵی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە هێرشێکی داعشدا شەش کەس لە کەرکووک دەکوژرێن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/230520229|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢١ی ئایار: پێنج کەس بەھۆی بۆردوومانی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان تورکیا لە [[ناحیەی ئاغجەلەر]] لە سنووری [[قەزای چەمچەماڵ]] کوژران، ھێرشەکە بۆ سەر پێگەیەکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بووە. دوان لە کوژراوەکان مەدەنی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە بۆردومانەکەی سەر چەمچەماڵ پێنج کەس گیانیان لەدەستدا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10990|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٢ی ئایار: لە بەرەبەیانی یەکەم ڕۆژی [[جێژنی ڕەمەزان|جەژنی ڕەمەزان]] چوار کەس لە ئەندامانی یەک خێزان لەلایەن زاوەیەکیانەوە کوژران و دووکەسی دیکەش بیرندارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پیاوێک ٤ کەس لە خیزانی مالی هاوسەرەکەی دەکوژێت|ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=113933&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> جێگری بەڕێوەبەری تەندروستی چەمچەماڵ لە لێدوانێکدا ڕای گەیاند، لە گەڕەکی سەنگاوییەکانی ناحیەی شۆرشی سەر بە قەزای چەمچەماڵ چوار کەس کوژراون و کەسێک بریندارە کە ژنێکی تەمەن ٦٨ ساڵانە. کوژراوەکان دوو خوشک و برایەک و نەوەیەک بووە. ھۆکاری کوشتنەکە بۆ کێشەی کۆمەڵایەتی گەڕێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وردەکاری ڕووداوی کوشتنەکەی کاتژمێرەکانی سەرەتای جەژن ئاشکرا کرا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10408|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> مەریوان ئەحمەد حوسێن کە دەکاتە برای سێ لە کوژراوەکان، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەڤانیدا گوتی «تەقەکەر و بکوژ کە چوار کەسی خێزانەکەمانی کوشتووە ئەفسەرە بە پلەی نەقیب لە بەرگریی و فریاکەوتن، پێشتر لەسەر کێشە لەگەڵ خوشکەکەم سکاڵامان لەسەری تۆمارکردووە، بەڵام کەسێک بەناوی ڕەمەزان دێکۆنی داڵدەی داوە و ڕادەستی یاسای نەکردووە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە چەمچەماڵ پیاوێک ژنەکەی خۆی و سێ کەسی ماڵی خەزووری دەکوژێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/020520221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> بەرگری فریاکەوتن و لیوای سێ وەزارەتی پەروەردە سەبارەت بەو تۆمەتانەی ئاراستەیان کراوە لە دڵدەدانی تاوانبار ڕوونکردنەوەیەکیان بڵاوکردەوە ڕایان گەیاند، ئەوان تۆمەتبار نەقیب حسین احمد صالح-یان لە کارەکەی دورخستووەتەو وەک ھەڵھاتوویەک دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=بەرگری و فریاکەوتن و کەسوکاری کوژراوەکان لێدوانی جیاواز دەدەن|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10421|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەسێک لە چەمچەماڵ هەڵیکوتایە سەر ماڵی خەزووری و چوار کەسی کوشت|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/220121-کەسێک-لە-چەمچەماڵ-هەڵیکوتایە-سەر-ماڵی-خەزووری-و-چوار-کەسی-کوشت|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>[[قوباد تاڵەبانی]] جێگری سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە پەیامێکدا داوای لە ھێزە ئەمنییەکانی پارێزکای سلێمانی کرد بە ھەر شێوەیەک بووبێت تاوانباری ڕووداوەکە دەستگیر بکرێت، ھەروەھا ھەڕەشی لەو کەسانەش کرد کە داڵدەی تاوانبار دەکەن وەک بەشدار لە ڕووداوەکە تۆمەتبار دەکرێن و دەستگیردەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قوباد تاڵەبانی: هەموو هێزە ئەمنییەکانم ڕاسپاردووە بە زووترین کات بکوژی ئەندامانی خێزانەکەی چەمچەماڵ دەستگیربكەن|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818014444/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاش ماوەیەک لە بڕیاری جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێم، ئاسایشی ڕۆژاوای سلێمانی دەستگیرکردنی تاوانبارەکەی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بكوژی خێزانەكەی چەمچەماڵ دەستگیركرا|ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=113941&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> * ١ی ئایار: شەوی یەکشەمە چەند مووشەکێکی کاتیۆشا لە [[خەبات (قەزا)|قەزای خەبات]] و [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیە ڕزگاری]] کەوتنە خوارەوە، یەکێک لە موشەکی کاتیۆشەکان بەر پاڵاوگەی کار کەوت. ئەمەش کاردانەوەی حکوومەت و [[پارێزگاری ھەولێر|پارێزگای ھەولێر]] و وەزارەتی پێشمەرگە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزارەتی پێشمەرگە: ئەمە چەندەمین جارە موشەک ئاراستەی قەزای خەبات دەکرێن|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=149514&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref>و خەڵکی ھەرێمی کوردستانی لێکەوتەوە. عیسام بەھنام مەتی، قایمقامی قەزای حەمدانییە لە سنووری پارێزگای نەینەوا ڕای گەیاند «ئەو مووشەکانەی ئەمشەو ئاڕاستەی قەزای خەبات کراون لە سنووری ھەولێری پایتەختی ھەرێمی کوردستان، لە ڕێگەی نێوان قەزای حەمدانییە و گوندی مەنارەی شەبەکی تەقێندراون»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر: مووشەکبارانەکە زیانی گیانی نەبووە 12 کاژێر له‌مه‌وپێش|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0105202223|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وەزارەتی پێشمەرگە لە بارەی هێرشە موشەکییەکانەوە ڕاگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10403|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=ئێن ئاڕ تی زانیاری نوێ لە سەر هێرشە موشەکییەکەی ئەمشەوەی سەر ناحیەی ڕزگاری ئاشکرا دەکات|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10399|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> سەرۆکی ھەرێمی کوردستان [[نێچیرڤان بارزانی]] لەپەیامێکدا داوای لە حکوومەتی فیدڕاڵی عێراق کرد سنوورێک بۆ ئەو مووشەک بارانکردنە دابنرێت، وتی "سەرکۆنەکردنی ئەم ھێرشانە بە تەنیا بەس نین، دووبارەبوونەوەیان ھەڕەشەی جددین و ئارامی و ئاسایش دەخەنە مەترسییەوە. حکوومەتی فیداڵیی عیراق بەرپرسە لەوەی خێرا، بە کردەیی و جددیتر لەسەر ئەم دوژمنکارییانە بوەستێت ".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=په‌یامێک له سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستانه‌وه|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=132394|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> ھەروەھا [[سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان|سەرۆک وەزیرانی]] ھەرێمی کوردستانیش لە پەیامێکدا ناڕەزایەتی خۆی سەبارەت بەم ھێرشانە دەربڕی و ڕای گەیاند «ئەم ھێرشانە، چیتر نابێت بەردەوام بن و پێویستە ھەڵوێستی جدی ھەبێت و ڕێکاری کردەیی بگیرێتەبەر بۆ کۆتاییھێنان بەم دەستدرێژیانە.».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامێک لە سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=132397|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان داوای لە سەرۆک وەزیرانی حکوومەتی عێراق کرد ئەو ناوچەیەی کە بووەتە پەناگەیەکی ئارام بۆ ھێرشکردنە سەر ھەرێم کۆنتڕۆڵبکرێت کە دەکەوێتە نێوان بارەگای فەوجی مەغاویری فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی نەینەوا و بارەگای چەکدارانی عەسائب لە بەرتەلە و بارەگای لیوای ٣٠ی حەشدی شەبەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیەندراوێك لە ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستانه‌وه|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=132391|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> === نیسان === * ٣٠ی نیسان: وەزارەتی ئەوقافی ھەرێمی کوردستان ڕۆژی دووی ئەیاری وەک یەک ڕۆژی جەژنی ڕەمەزان دیاریکرد. * ١٧ی نیسان: ڕۆژی دووشەممە، وەزارەتی بەرگری تورکیا ئۆپەڕاسیۆنێکی بۆ سەر چەند ناوچەیەکی [[ھەرێمی کوردستان]] ڕاگەیاند و ناوی لێناوە [[ھێرشی تورکیا بۆ سەر باشووری کوردستان (٢٠٢٢)|چنگی کلیل]] و تێیدا ناوچەکانی مەتینا و زاپ و ئاڤاشینی بە چڕی بۆردوومان کرد. ئەم ئۆپراسیۆنە دژی ھێزەکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] لەو ناوچانە ئەنجامدران، بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی [[خلوسی ئاکار]] وەزیری بەرگری تورکیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وردەکاری هێرشەکەی بەرەبەیانی ئەمڕۆی تورکیا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/9981|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٧ی نیسان: شەپۆلێکی چری خۆڵبارین ناوچەکانی [[ھەرێمی کوردستان]] و عێراقی گرتووەتەوە بەھۆیەوە ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک ڕەوانەی نەخۆشخانەکان کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەندروستی هەولێر: بەهۆى خۆڵبارینەوە زیاترلە ٢٠٠ کەس گەیەندراونەتە نەخۆشخانە|ناونیشان=https://www.peyam.net/Dreje.aspx?Jimare=29913|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.peyam.net}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.peyam.net/Dreje.aspx?Jimare=29913 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> * ٤ی نیسان: سێ مووشەک لە نزیک [[کەورگۆسک|ناحیەی کەورگۆسک]] و [[زێی گەورە]] لە نزیک پاڵاوگەی نەوتی کۆمپانیای کار کەوتوونەتە خوارەوە بەڵام بێ زیانی گیانی و مادی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دژە تیرۆری کوردستان: "سێ مووشەک ئاراستەی شاری هەولێر کران"|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/عێراق/دژە-تیرۆری-کوردستان-سێ-مووشەک-ئاراستەی-شاری-هەولێر-کران/2557130|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> * ٢ی نیسان: ڕۆژی شەمە لە ھەرێمی کوردستان وەک یەکەم ڕۆژی [[ڕەمەزان|مانگی ڕەمەزان]] دیارکرا، [[شیعە]]کان ٢ی نیسانیان وەک درێژکراوەی مانگی ڕەجەب دیارکرد و ڕۆژی ٣ی نیسانیان کردە یەکەم ڕۆژی مانگی ڕەمەزان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شیعەکان بە فەرمی یەکەم ڕۆژی مانگی ڕەمەزانیان دیاریکرد|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/23922|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Mewda Media}}{{بەستەری مردوو|url=https://mewdamedia.com/articles/23922 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی پیرۆزبایی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە بۆنەی ھاتنی مانگی رەمەزانەوە|ناونیشان=https://gov.krd/news-and-announcements/posts/2022/april/پەیامی-پیرۆزبایی-حکومەتی-ھەرێمی-کوردستان-بە-بۆنەی-ھاتنی-مانگی-رەمەزانەوە/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان|زمان=en}}</ref> * تەرمی ھەڵکەوت نوری و دەروون ڕەئوف و کۆسار نەوزاد پاش گەڕان و پشکنینێکی زۆر توانرا بدۆزرێنەوە کە لە ڕۆژی ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢ لە چەمی قاشان-ماوەت خنکا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی یەکێک لە گەنجە خنکاوەکانی ماوەت دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/020420222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی یەکێکی دیکە لەو گەنجانەی لە ماوەت خنکابوون، دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0204202213|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سێیەم تەرمی ئەو گەنجانەی لە ماوەت خنکابوون، دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0204202218|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === ئازار === * ٢١ی ئازار: لە ئێوارەی یەکەم ڕۆژی بەھار، سێ گەنج کە بەمەبەستی وێنەگرتن چووبوونە سەر چەمی قەشان – ماوەت ڕاگەیەندرا خنکاون، کە دوونیان بران و ئەوەی دیکەش زاوایانە و تەمەنیان لەنێوان ٢٥ بۆ ٣٠ ساڵ دایە. ھەڵکەوت نوری و دەروون ڕەئوف و کۆسار نەوزاد، خەڵکی ناوچەی شارباژێر بوون و خزمی یەکتربوون و بەمەبەستی گەشتیاری چووبوونە نزیک چەمەکە و پاش ئەوەی یەکێکیان کەوتووەتە ناو ئاوەکەوە دووانەکەی تر بەمەبەستی ڕزگارکردنی چوونەتە ناو ئاوەکەوە و ھەرسێکیان خنکاون. دوای گەڕان و پشکنینێکی زۆر نەتوانرا تەرمەکان بدۆزرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە سنووری قەزای ماوەت سێ گەنج خنکان|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/9108|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٨ی ئازار: لە ڕووداوێکی ھاتوچۆدا لە نێوان دوو ئۆتۆمبێل لە جۆری پێژۆ و پراید لە سەڕ ڕێگای مەھاباد-بۆکان ھەشت کەس مردن. دووکەسی دیکە بریندار بوون. لە سەرەتای ڕووداوەکە پێنج کەس لە سەرنشینان مردن و پێنج کەسی دیکەش بریندار بوون بەڵام ڕۆژی ١٩ی ئازار ڕاگەیەندرا سێ کەسی دیکە لە برینداران لە ئەنجامی سەختی برینەکانیان گیانیان لە دەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە ڕووداوێکی هاتووچۆدا لە مهاباد هەشت کەس گیانیان لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1903202211|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=روداوێکی ھاتوچۆ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان مردنی 8 کەسی لێکەوتەوە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=147201&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> بەگوێرەی ئاماری ناوەندی زانیاری و کۆنتڕۆڵی ترافیکی پۆلیسی ئێران لە ماوەی سێ ڕۆژدا ١٠٧ کەس بەھۆی ڕووداوی ھاتوچۆ لە ئێراندا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=":0"/> * ١٣ی ئازار: [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)|ھێرشی مووشەکی]] کرایە سەر کونسوڵخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='چند موشک به کنسولگری آمریکا در اربیل برخورد کرد'|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/world-60725091|newspaper=BBC News فارسی|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=fa}}</ref> کە بەھۆیەوە باڵەخانەی [[کوردستان ٢٤]] و خانووەکانی دەوروبەر زیانیان پێگەیشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی هەرێم لەسەر هێرشەکانی شەوی ڕابردوو پەیامێکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/8830|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەهۆی بۆردومانی مووشەکی زیان بەر بینای کوردستان24 کەوت|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/218048-بەهۆی-بۆردومانی-مووشەکی-زیان-بەر-بینای-کوردستان24-کەوت|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> سوپای پاسدارانی ئێران بەرپرسیارێتیی خۆی لە ھێرشەکە ڕاگەیاند، و ئامانجی ھێرشەکەیان بۆ بۆردوومانکردنی چەند بنکەیەکی نھێنیی ئیسرائیل لە فڕۆکەخانە گەڕاندەوە، بەڵام [[ئومێد خۆشناو|پارێزگاری ھەولێر]] ڕەتی کردەوە ھیچ بنکەیەکی ئیسرائیل لە خاکی ھەرێم ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=سوپای پاسداران بەرپرسیارێتیی هێرشەكەی هەولێری لەئەستۆگرت|ناونیشان=https://esta.krd/139000/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Esta Media Network|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220313110621/https://esta.krd/139000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر: هیچ بنکەیەکی ئیسرائیل لە هەولێر نییە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1303202212|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ئەمریکا بە توندی ئیدانەی ھێرشەکانی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آمریکا «حمله‌ ظالمانه و نمایش خشونت» در اربیل را محکوم کرد؛ موشک‌های بالستیک «از ایران شلیک شده است»|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/6482418.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=صدای آمریکا|زمان=fa}}</ref> * ٩ی ئازار: لە شاری کەرکووک بکوژانی ماریا سامی لەلایەن پۆلیسی شاری کەرکووک دەستگیرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kurdi|یەکەم=Kurdiu|سەردێڕ=تۆمه‌تباری سه‌ره‌كی كوژرانی|ناونیشان=https://www.kurdiu.org/ku/b/509525|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdiu.org}}</ref> * ٦ی ئازار: ئیمان سامی مەغدید، کچە چالاکوانی کورد کە بە ماریا ناسراو بوو کاتژمێر ١١ی شەو لە شەقامی ١٠٠ مەتری شاری ھەولێر لەلایەن براکەیەوە لە تەمەنی ٢٠ ساڵی بە دەمانچە کوژرا. کوشتنەکەی کاردانەوەی گشتی خەڵکی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوڕێیەکی ئەو ژنەی لە هەولێر کوژرا: تەمەنی 20 ساڵ بوو، لە 12 ساڵی دراوەتە شوو|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0703202214|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی ژنێك لە شەقامێكی هەولێر دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.radionawa.com/ku/all-detail.aspx?jimare=57649|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.radionawa.com}}</ref> * بەڵێن عبدوڵڵا بۆ جارێکی دیکە بە سکرتێری حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان ھەڵبژێردرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەڵێن عەبدوڵڵا بە سکرتێرى حيزبى زەحمەتکێشان هەڵبژێردرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0803202223|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> لە کۆنگرەی ١١ی حیزبەکەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان یازدەیەمین کۆنگرەی خۆی دەبەستێت|ناونیشان=https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220303104017/https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ٥ی ئازار: [[محەممەد حاجی مەحموود]] جارێکی دیکە بە سکرتێری [[حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان|پارتی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان]] ھەڵبژێردرایەوە و عەبدوڵڵا حاجی مەحموودی برایشی دوای کشانەوەی ڕکابەرەکانی بە جێگری سەرۆکی پارتی سۆسیال دیموکراتی کوردستان ھەڵبژێردرا. لەم کۆنگرەیەدا ناوی حیزب کرا بە پارتی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەد حاجی مەحموود بە سکرتێری پارتی سۆسیال دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0503202215|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەدی حاجی مەحموود بە سکرتێری پارتی سۆسیالیست هەڵبژێردرایەوە|ناونیشان=http://www.peyamakurd.com/sorani/Kurdistan/mh-mm-d-h-g-m-hmood-b-s-rt-r-rt-s-s-l-st-h-b-rdr-o|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Peyama Kurd|زمان=en}}</ref> * ٤ی ئازار: [[ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی ستانداردسازی|ڕێکخراوەی ئایزۆ]] بە فەرمی [[ھەرێمی کوردستان]]ی ناساند و بەپێی ئەو بڕیارەوە [[ئاڵای کوردستان]] بە [[ئیمۆجی]]یەکان زیاد دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەرێمی کوردستان بە فەرمی لە ڕێکخراوی ئایسۆ (ISO) ناسێندرا|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/040320226-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16466563821939&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rudaw.net%2Fsorani%2Fkurdistan%2F040320226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١ی ئازار: مەرسومی بڕیاری نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان سەبارەت بە کەمکردنەوەی ماوەی زیندانی کردنی سزادراوانی بادینان چووە بواری جێبەجێ کردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بڕیارەکەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان تایبەت بە حوکمدراوانی بادینان چووە واری جێبەجێکردنەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0103202224|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === شوبات === * ٢٨ی شوبات: ھەرچوار سەرۆکایەتییەکەی ھەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا دژایەتی خۆیان بۆ بڕیاری دادگای فیدڕاڵی عێراق سەبارەت بە نەوت و گازی ھەرێمی کوردستان دەڕبڕی و ڕایان گەیاند '''"'''بڕیاری دادگەی فیدراڵیی عێراق پێچەوانەی دەق و گیان و بنەما راستەقینەکانی سیستمی فیدراڵییە و پێشێلکردنێکی زەق و ئاشکرای ماف و دەسەڵاتە دەستوورییەکانی ھەرێمی کوردستانە.'''"'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چوار سەرۆکایەتییەکەی هەرێمی کوردستان: بڕیارەکەی دادگەی فیدراڵیی عێراق قبووڵکراو نییە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2802202212|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەر چوار سەرۆکایەتییەکەی ھەرێمی کوردستان: "بڕیارەکەی دادگای باڵای فیدرالی قبووڵکراو نییە"|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/سياسەت/ھەر-چوار-سەرۆکایەتییەکەی-ھەرێمی-کوردستان-بڕیارەکەی-دادگای-باڵای-فیدرالی-قبووڵکراو-نییە/2518487|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28.02.2022|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> * ٢٧ی شوبات: لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی دژ بە ھێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا|کاردانەکانی]] دژی بە [[ھێرشی ٢٠٢٢ی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا|ھێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] بەشێک لە ھاووڵاتیانی ئوکرانی لە بەردەم بارەگای نەتەوەیەکگرتووەکان لە شاری ھەولێر خۆپیشاندانێکیان بە دروشمی نا بۆ شەڕ نا، ئاشتی بۆ ئوکراینا ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kurdi|یەکەم=Kurdiu|سەردێڕ=لە هەولێر دژی هێرشەكانی ڕووسیا بۆ ئۆكرانیا، خۆپیشاندان دەستیپێكرد|ناونیشان=https://www.kurdiu.org/ku/b/508863|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdiu.org}}</ref> * ٢٤ی شوبات: [[نێچیرڤان بارزانی]]، [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]، فەرمانی ھەرێمی بۆ دەستنیشانکردنی ڕۆژی ھەڵبژاردنی گشتیی [[خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان]] واژوو کرد و بڕیاری دا ڕۆژی ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھەڵبژاردن بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نێچیرڤان بارزانی ڕۆژی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانی دیاریکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/240220228|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٩ی شوبات: دەزگا ئەمنییەکانی شاری سلێمانی ڕێگری کرد لە ئەنجامدانی ئاھەنگی ھاوبەشی [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، کە بە مەبەستی یادکردنەوەی ڕۆژی ڕاگەیاندنی ئاشکراکردنی کۆمەڵە کە بە ڕۆژی کۆمەڵە ناسراوە. ئەمە یەکمجارە دوای ١٥ ساڵ لە جیابوونەوە بڕیاری بەڕێوەبردنی ئاھەنگێکی ھاوبەش درا لە نێوان ئەم دوولایەنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەزگا ئەمنییەکانی سلێمانی ڕێگە نادەن 'ڕۆژی کۆمەڵە' لە هۆتێلێکی شارەکە بکرێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * [[١٥ی شوبات]] – [[دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق|دادگای باڵای فێدراڵی]] یاسای نەوت و گازی [[ھەرێمی کوردستان]]ی ھەڵوەشاندەوە. ئەمەش کاردانەوەی حکوومەت و بەرپرسانی ھەرێمی کوردستانی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دادگای فیدڕاڵی: فرۆشتنی نەوت و غاز لەلایەن هەرێمی کوردستانەوە نادەستورییە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7938|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وەڵامێک لە حکوومەتی هەرێمەوە بۆ دادگای فیدڕاڵی|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7956|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٣ی شوبات: شیاووبوونی ھۆشیار زێباری بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق لە لایەن دەدگای فیدڕاڵی عێراق ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دادگای باڵای فیدڕاڵی بریاریدا بە دوورخستنەوەی ھۆشیار زێباری لە کاندیدی سەرۆک کۆمار|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7865|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٢ی شوبات: دوای ٥٣ ڕۆژ تەرمی دانەر نەبەز لە گوندی سۆربەش کاکەڵای سەر بە [[شەمامک|ناحیەی شەمامک]] لە قەزای [[قوتتەپە|قوشتەپە]] دۆزرایەوە، کە بەھۆی لافاوەکەی ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئاوبردی و بێ سەروشوێن بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وێنە.. ١٣ ساڵ بەر لە ئێستا؛ لە هەمان ڕۆژی دانەردا برایەکی گیانی لەدەستداوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7842|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=تەرمی دانەری ١٠ مانگ دۆزرایەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7827|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=گه‌ردی|یەکەم=خوبه‌یب|سەردێڕ=ته‌رمى دانه‌رى ته‌مه‌ن 10 مانگى دۆزرایه‌وه|ناونیشان=http://speda.net/index.php/ku/news/kurdistan/73195|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=speda.net}}</ref> * ١١ی شوبات: [[یەکێتی زانایانی ئایینی کوردستان]] لە ڕاگەیەندراوێکدا دژایەتی خۆیان بۆ سووکایەتی کردن بە [[ئیسلام|ئایینی ئیسلام]] و پیرۆزییەکانی دەربڕی و داوایان لە ھونەرمەند [[ناسر ڕەزازی]] کرد بەھۆی سووکایەتی کردن بە ئایینی ئیسلام داوای لێبووردن بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یه‌کێتی زانایانی ئایینی ئیسلامی کوردستان|ناونیشان=https://www.zanayan.org/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.zanayan.org|زمان=en-US}}</ref> * ٩ی شوبات: [[سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان]] پشتوانی خۆیان بۆ ناسری ڕەزازی دەربڕی و داوایان کرد سووکایەتیکردن خەڵک بەم ھونەرمەندە ڕابوەستێت و خەبات و تێکۆشانی لە خزمەت نەتەوەکەی بەھەند وەربگیرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەندیكای هونەرمەندانی پشتیوانی ناسر ڕەزازی دەكات|ناونیشان=https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.dabran.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220212200231/https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەندیكای هونەرمەندان: ناسر ڕەزازی پارێزەری سرودە نیشتمانییەکانە و پشتیوانی دەکەین|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=145167&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> * ٦ی شوبات: گرتەیەکی دەنگی دزەپێکراوی [[ناسر ڕەزازی]] لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بڵاوکرایەوە، لەو فایلە دەنگییەدا ئاماژە بەوەدەکات ئایینی خۆی کردووە بەیارسان و ڕەخنەی لە ئایینی ئیسلام گرت، ئەم فایلە دەنگییە ڕووبەڕووی کاردانەوای مامۆستایانی ئایینی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و باشووری کوردستان و پەیڕەوانی ئایینی ئیسلام لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بوووەوە. لە بەرامبەر ئەو ڕخنە و سووکایەتیانە ناسری ڕەزای ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە و نیگەرانی خۆی لەو ھێرش و سووکایەتیانە دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسڕ ڕەزازی: من خزمەتی کوردم کردووە|ناونیشان=http://www.awene.com/detail?article=65885|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.awene.com}}</ref> * ٥ی شوبات: [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان|بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان]] پێنجەمین کۆنگرەی خۆی لە ھۆڵی سەعد عەبدوڵڵا لە شەری [[ھەولێر]] بە بەشداری ٦٠٠ کەس دەستی پێکرد. ماوەی کۆنگرەکە لە یەک ڕۆژ تەواو دەبێت، دوای ئەوەی کامیل حاجی علی تاکە کاندید بۆ پۆستی ڕابەری گشتی نەیتوانی دەنگی پێویست بھێنێت ، [[عیرفان عەلی عەبدولعەزیز]] بۆ جاری سێیەم بە ڕابەری بزووتنەوەکە مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆنگرەی ١٢هه‌مینی بزووتنەوەی ئیسلامیی لە کوردستان دەستیپێکرد|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/سياسەت/کۆنگرەی-١٢هه-مینی-بزووتنەوەی-ئیسلامیی-لە-کوردستان-دەستیپێکرد/2494580|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وەکو ڕابەری بزووتنەوە لە پۆستەکەی دەمێنێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0502202216|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * فەرمانگەی ڕاگەیاندنی ئەنجومەنی جێبەجێکاری بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر لە ڕاگەیێندراوێکدا مۆڵەتی کارکردنی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]] لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا ڕاگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رووداو: بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر تاوانێك بەرامبەر ئازادیی كاری ڕاگەیاندن ئەنجامدەدات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0502202218|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === کانوونی دووەم === * [[٢ی کانوونی دووەم]] :[[زارا محەممەدی]]، بەڕێوبەری ئەنجومەنی ئەدەبی نۆژین و چالاکوان، لەلایەن دادگای شاری [[سنە]] سزای پێنج ساڵ زیندانی بە تۆمەتی ئەندام بوون لە [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|حیزبە کوردییەکان]]، پێکھێنانی گرووپ وکۆمەڵە سزا درا. زارا محمد سەرجەم تۆمەتەکانی ڕەتکردەوە. کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان دژی ئەم بڕیارە ڕای گەیاند لە دادگایی نەتەوەیەکگرتووەکان لە ژنێف سکاڵەی خۆیاندژی [[ئێران]] پێشکەش دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دادگای سنە داوا لە زارا محەممەدی دەکات خۆی ڕادەست بکات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/030120226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوکمی زیندانی کردنی زارا محەممەدی پەسەند کرا|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=asoyroj.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220103081538/https://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * یەکەمین حاڵەتی تووشبوون بە ڤایرۆسی ئۆمیکڕۆن لە [[سنە|شاری سنە]] تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اولین مورد مبتلا به اومیکرون در سنندج شناسایی شد|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/24774/اولین-مورد-مبتلا-به-اومیکرون-در-سنندج-شناسایی-شد/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdpress.com}}</ref> * [[٤ی کانوونی دووەم]]: بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی سلێمانی لە ڕاگەیەندراوێکدا دانپێدانانی کۆمەڵیک لە تۆمەتبارانی سووتاندنی [[کتێبخانەی پیرەمەگرون]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەبارەت بە سووتاندنی کتێبخانەی پیرەمەگرون، وەزارەتی ڕۆشنبیری ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdsatnews.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220105184300/https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ھەرێمی کوردستان (٢٠٢١)|خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ھەرێمی کوردستان]] لە ساڵی ڕابردوو بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاسایشی سلێمانی: ئه‌و كه‌سانه‌ی ره‌وتی خۆپیشاندانه‌كه‌ی پیره‌مه‌گروونیان گۆڕی ده‌ستگیر كران|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/215288-ئاسایشی-سلێمانی:-ئه‌و-كه‌سانه‌ی-ره‌وتی-خۆپیشاندانه‌كه‌ی-پیره‌مه‌گروونیان-گۆڕی-ده‌ستگیر-كران|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> * [[٦ی کانوونی دووەم]]: تەرمی ئومێد شامل شوانکار و یەکێک لەو کەسانەی لە لافاوەکەی ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ شاری ھەولێر ئاو بردبووی لە ناوچەیەکی چۆڵەوانی گەڕەکی ژیان لە شاری ھەولێر دۆزرایەوە، تەرمەکە لەلایەن سێ کرێکار دۆزرایەوە دوای ئەوەی بۆ گەران بە دوای پارچە ئاسن ڕوویان لەو شوێنە کردووبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگای هەولێر: تەرمی ئەو شوانە دۆزرایەوە کە لافاو بردبووی|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/060120229|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=تەرمی ئەو شوانەی لە لافاوەکەی هەولێردا خنکا دۆزرایەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6575|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * وەزیری تەندروستی [[ھەرێمی کوردستان]] دکتۆر سامان بەرزنجی یەکەمین حاڵەتی تووشبوون بە [[ڤایرۆسی ئۆمیکرۆن]] لە ھەرێمی کوردستان لە شاری [[دھۆک]] ڕاگەیاند. کە پێنج کەسی ئەندامی یەک خێزان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزیری تەندروستی: لەهەرێمی کوردستان پێنج تووشبوی ئۆمیکرۆن تۆمارکران|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=143304&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> * [[٨ی کانوونی دووەم]] – [[زارا محەممەدی]]، چالاکی فەرھەنگی و مامۆستای کوردی بەھۆی فێرکردنی [[زمانی کوردی]] بە خەڵک، بۆ ماوەی پێنج ساڵان خرایە لقی ژنانی بەندیخانەی سنە. * [[١٠ی کانوونی دووەم]]: [[بوومەلەرزە|بومەلەرزەیەک]] بە پلەی ٤٫٥ پلەی ڕێکختەر [[قەزای چەمچەماڵ]] و [[سلێمانی|شاری سلێمانی]] و دەوروبەری ھەژاند. بوومەلەرزەکە لە قووڵی ١٠کیلۆمەتری زەوەیییەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وێنە.. زیانی بوومەلەرزەکەی ئەمشەو|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6721|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[١٣ی کانوونی دووەم]]: بەھۆی بارانبارینی بە خوڕ گەڕەکەکانی تەیراوە، شۆڕش، نووسەران، گوڵان، [[عەنکاوە]]، [[بەحرکە]]، ھەولێری نوێ، شەقامی ٦٠مەتری شەقامی ١٢٠مەتری، گەڕەکی سێبەردان لە [[ھەولێر|شاری ھەولێر]] [[لافاو]] دروست بوو زەرەو زیانی مادی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=جارێکی دیکە لە هەولێر لافاو دروستبوو|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6796|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[١٥ی کانوونی دووەم]]: بەھۆی شەپولێکی بەفربارینی زۆرەوە ڕێگای ١٨٩٢ گوند و ناوچەی پارێزگاکانی ئەرزەڕۆم، ئیدر، وان، مووش، جۆڵەمێرگ، بەدلیس، و ھەروەھا ئاگری داخران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ه‌فر ڕێگەی هه‌زار و 892 گوندی لە هەشت پارێزگای باکووری کوردستان داخستووه|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1501202213|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * [[١٦ی کانوونی دووەم]]: بەھۆی بەفربارینەوە، بەڕێوبەری پەروەردەی سلێمانی ڕای گەیاند دەوامی فەرمی قوتابیانی ١، ٢ ،٣ ی بنەڕەتی تا ٢٥ی کانوونی دووەم پشووی فەرمی دەبێت لە سنووری پارێزگای سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەروەردەی سلێمانی: سبەی دەوامی باخچەی ساوایان و قوتابییانی پۆلەکانی 1 تاوەکو 3ی بنەڕەتی پشووە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1601202227|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ھەرھەمان ڕۆژ باران محەممەد بەڕێوبەری پەروەردەی پێنجوێن لە چاوپێکەوتنێکی میدیایی وتی «بەھۆی دۆخی کەشوھەواوە، پشوومان لە تەواوی قوتابخانەکانی سنوورەکە بۆ سبەینێ ڕاگەیاند، کە لە قوتابیانی پۆلی یەک تاوەکو پۆلی ١٢ دەگرێتەوە». ھەروەھا بەڕێوبەری پەروەردەی چەمچەماڵیش ڕای گەیاندن کە قۆناغەکانی بازنەی یەکەمی بنەڕەتی بۆ ڕۆژی دووشەمە پشوو دەبن، دەوامی قۆناغەکانی دیکە ئاسایی دەبن، پەروەردەی شارباژێڕیش دەوامی سەرجەم قۆناغەکانی خوێندنی لە سنووری پەروەردەکەیان کردە پشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەوامی قوتابخانە لە پێنجوێن ڕاگیرا و لە چەند ناوچەیەکی دیکەش هەندێک قۆناخ کرایە پشوو|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1601202238|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٧ی کانوونی دووەم: بەھۆی شەپۆلی سەرما و سۆڵ و بەفربارینەوە لە پێنج پارێزگای ڕۆژھەڵاتی کوردستان کرایە پشوو، ڕێگایی چەند گوند و ناوچەیەک گیرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەفر ڕێگەی سەتان گوند لە رۆژهەڵاتی کوردستان دادەخات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1701202220|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٩ی کانوونی یەکەم: لە سنووری پارێزگایی ھەولێر بەھۆی شەپۆلی بەفروسەرماوە لە سەرجەم ناوەندەکانی خوێندن ڕۆژی پێنج شەمە ٢٠ی کانوونی دووەم کرایە لەلایەن پارێزگاری ھەولێر کرایە پشووی فەرمی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەیندراوێک لە نووسینگەى پارێزگارى هەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/2234|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref> * ٢١ی کانوونی یەکەم: چەکدارانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|ڕێکخراوەی داعش]]، [[شەڕی حەسیچە (٢٠٢٢)|ھێرشیانکردە]] سەر بەندیخانەی [[بەندیخانەی غوێران|غوێران]] لە نزیک شاری [[حەسیچە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وردەکاری هێرشەکەی داعش بۆ سەر گرتووخانەی حەسەکە|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/6407256.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.dengiamerika.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەسەدە زانیاری لەبارەی دروستبوونی پشێوی لە گرتووخانەیەکی حەسەکە بڵاودەکاتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2001202227|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> بۆئەو مەبەستە سەیارەیەکی بۆمڕێژکراویان لە نزیک گرتوخانەکە تەقاندەوە، ئەندامانی ڕێکخراوەکە لە زیندانەکە یاخی بوون و ھەوڵی ھەڵھاتنیان دا، ژمارەیەک لە زیندانییەکان توانیان ڕابکەن. لە ئەنجامی پێکدادانەکان ژمارەیەک لە پاسەوانانی زیندانەکە بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=ژمارەیەک چەکدار هێرشیان کردە سەر زیندانێک لەحەسەکە و ژمارەیەک زیندانى هەڵاتوون|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7071|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> لە کۆتایی ڕۆژەکە وتەبێژی ھێزەکانی ھەسەدە فەرھاد شامی ڕای گەیاند ٨٩ زیندانییان دەستگیرکردووەتەوە، ھەروەھا ئاماری کوژرانی ٧ شەڕڤان و برینداربوونی چەند کەسێکی دیکەی لە ھێزەکانیان دا. کوژرانی ٢٥ لە ئەندامە ڕاکردووەکانی داعشی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەسەدە: 89 ئەندامی هەڵاتووی داعشمان دەستگیرکردووەتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/220120224|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٢ی کانوونی دووەم: [[قەزای پێنجوێن]] بە ساردترین ناوچەی [[ھەرێمی کوردستان]] دەستنیشانکرا کە ٢٤- پلە ژێرسفر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نزمترین پلەکانی گەرمای تۆمارکراو لە بەشەکانی کوردستان|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2201202210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٦ی کانوونی دووەم: [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]ی شکستی داعشی لە [[شەڕی حەسیچە (٢٠٢٢)|شەڕی حەسیچە]] ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=پەیامنێرى ئێن ئاڕ تى: هێزەکانى سوریاى دیموکرات گرتوخانەى غوێرانیان کۆنترۆڵ کردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7258|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٢٩ی کانوونی یەکەم: ئەنجومەنی سیاسی [[جووڵانەوەی نەوەی نوێ|نەوەی نوێ]] ،١٠ خاڵی وەک مەرج بە کاندیدەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی]] بۆ پۆستی [[سەرۆک کۆماری عێراق]] لە کۆنرانسێکی ڕۆژنامەانیدا لە ڕێگای [[شاسوار عەبدولواحید]] سەرۆکی جووڵانەوەکە ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەوەی نوێ 10 مەرج بۆ دەنگدان بە یەکێک لە بەربژێرانی سەرۆککۆمار دادەنێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/290120226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٣١ی کانوونی دووەم: نێچیرڤان بارزانی، جێگری سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان بە مەبەستی گفتوگۆی پێکھێنانی حکوومەتی عێراق لەگەڵ موقتەدا سەدر لە شاری نەجەف کۆبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/310120225|سەردێڕ=نێچیرڤان بارزانی و موقتەدا سەدر و حەلبووسی لە نەجەف لەکۆبوونەوەدان|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * لە شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان گردبوونەوەی مامۆستایان دەستی پێکرد، ھەڕەشی بایکۆتکردنی پرۆسەی خوێندن و نەچوونە ھۆڵەکانی قوتابخانە ڕاگەیاند لە ئەگەری جێبەجێ نەکردنی داواکانیان بۆ باشتر کردنی مووچە و ژیانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مامۆستایانی ناڕازیی ئێران: تاوەکو کۆتایی هەفتە وەڵام نەدرێینەوە بایکۆت رادەگەیێنین|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/310120221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * لاوێک لە شاری دھۆک لەلایەن براکەیەوە کوژرا بەھۆی [[ترانسجێندەر|گۆڕینی ڕەگەزەوە]] لە [[نێر]]ەوە بۆ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=بەبیانووی ئەوەی ڕەگەزی خۆی گۆڕیوە؛ کوڕێک لە دهۆک کوژرا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7439|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == لەدایکبوونە دیارەکان == {{واڵا}} == مردنەکان == {{ئەمانەش ببینە|مردنەکان لە ٢٠٢٢}} * ١٠ی تەممووز: [[عەلی قازی]]، ٨٩، چالاکی سیاسیی کورد، سەرۆکی پێشووی [[پارتی ئازادیی کوردستان]] و کوڕی [[قازی محەممەد]].<ref>https://www.kurdistan24.net/kmr/story/59249-Elî-Qazî-koça-dawiyê-kir</ref> * ٢٠ی حوزەیران: [[محەممەد ئەحمەد ئەربیلی]]، ٨٩، مەقامبێژ و گۆرانیبێژی کورد، لەکارکەوتنی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەد ئه‌ربیلی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/200620225|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٦ی حوزەیران: [[عەزیز گەردی]]، ٧٥، نووسەر و وەرگێڕ، سستبوونی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەزیز گەردی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/060620221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٧ی نیسان: [[قادر سەیاحی]]، ٧٩، ھونەرمەند و گۆرانیبێژ و ژەنیار و ئاوازەدانەر، جەڵتەی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەند قادر سەیاحی كۆچی دوایی كرد|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/187792|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=pukmedia.com}}</ref> * ٧ی نیسان: [[ھاوتا ئەسعەد]]، ٦١، ھونەرمەند، گۆرانیبێژ و حەیرانبێژ، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوتا ئەسعەد لە تەمەنی 61 ساڵی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/070420222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ٦ی ئازار: [[ئیمان سامی مەغدید]] ناسراو بە ماریا، ٢٠ ساڵ، چالاکوانی مافەکانی ژنان و تیکتۆر، کوشتن بە دەمانچە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە ئێن ئاڕ تییەوە زانیاری نوێ لەبارەی دۆسیەی کوژرانی ماریا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/8639|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٢٩ی کانوونی دووەم: خاڵس جەواد مارف بەرزنجی، ٩٢ ساڵ، یەکەم بەڕێوبەری پەروەردەی ناوەندی ھەولێر، ھۆکاری مردن زۆری تەمەنی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/290120222|سەردێڕ=شێخ خاڵس بەرزنجی، یەکەم بەڕێوەبەری پەروەردەی هەولێر دوای راپەڕین کۆچی دواییکرد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٥ی کانوونی دووەم: [[پەرتەو کرماشانی]]، ٩٠، شاعیری کوردی کرماشان، بەساڵاچوویی.<ref name="ئیسنا ١2">[https://www.isna.ir/news/1400110503189/ ھەواڵدەریی خویندکارانی ئێران (ئیسنا): ''پەرتەوی کرماشانی کۆچی دوایی کرد''، نووسراو لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢.</ref> * ١٥ی کانوونی دووەم :[[مارف عومەرگوڵ]] ،٦٦ ساڵ، نووسەر و شاعیر، یاساناس، بە نەخۆشی کۆچی دواییکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=شاعیرێکی دیاری کورد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6861|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٨ی کانوونی دووەم: [[شامۆ شێخ نەعمۆ]]، ٥٦ ساڵ، [[سیاسەتوان]]، سەرۆکی بنکەی ڕۆشنبیری لالش، بەڤایرۆسی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا|کۆرۆنا]] کۆچی دواییکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Group|یەکەم=Pro-Kurd Software|سەردێڕ=شێخ شامۆ شێخ نەعەمۆ گیانى لەدەستدا|ناونیشان=http://www.nuche.net/post-6306.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=نووچە نێت {{!}} ڕاستگۆیی بێ لایەنی|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ساڵەکان لە کوردستان}} {{تووڵی دەروازە |کوردستان| مێژوو}} [[پۆل:مردنەکان لە ٢٠٢٢]] t9txz8aa6209nsdi9f84x2sqnknjtgh 1570462 1570461 2026-03-31T20:23:31Z KiranBOT 69752 شوێنپێهەڵگرتنی AMP لە URLەکان لابرد ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ووردەکاریەکان]]) ([[User talk:Usernamekiran|هەڵەیەک ڕاپۆرت بکە]]) v2.2.9s 1570462 wikitext text/x-wiki '''کوردستان لە ٢٠٢٢''' ئەو ڕووداو و لەدایکبوون و مردنانەی لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٢ لە [[کوردستان]] ڕوویان داوە بە تایبەت ئەوانەی دەنگدانەوە و کاریگەری زۆری لەسەر کوردستان ھەبووە پێڕست دەکات. == ڕووداوەکان == === حوزەیران === * ٢٨ی حوزەیران: لە شاری [[ھەولێر]] قوتابییەک [[ڕووداوی کوشتن لە زانکۆی سەڵاحەدین (٢٠٢٢)|ھێرشی کردە]] سەر بەشی یاسای [[زانکۆی سەڵاحەدین]] و لە ئەنجامدا دوو مامۆستا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دوای بریندارکردنی؛ ڕاگری کۆلێژی یاسای زانکۆی سەڵاحەدین گیانیلەدەستدا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/12265|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر: ڕاگری کۆلێژی یاسای زانکۆی سەلاحەدین گیانی لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2806202210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٠ی حوزەیران: ١٠ [[مامۆستا]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] پاش دەستبەسەرکردن و گرتنیان لە لایەن ئێرانەوا مانیان لە خوردان ڕاگەیاند، ئەنجومەنی ھاوئاھەنگیی ڕێکخراوە پیشەیییەکانی مامۆستایانی ئێران ئەوەی ڕاگەیاند ئەو ١٠ مامۆستایە خەڵکی [[سەقز|شاری سەقزن]]، بەھۆی جێبەجێ نەکردنی داواکانیان و ناڕەزایەتی دەربڕین لە گرتنیان مانیان لە خواردن گرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 مامۆستای رۆژهەڵاتی کوردستان مان لە خواردن دەگرن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/200620226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٧ی حوزەیران: لە نزیک سایلۆی کەلار ئۆتۆمبێلێکی جۆری جیپ کرایە ئامانج و چوارکەس کوژران و کەسێکی دیکەش برینداربوون. دژە تیرۆری کوردستان ڕای گەیاند ھێرشەکە لەلایەن فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی تورکیاوە بووە ئەو کەسانەی کراونەتە ئامانج گەریلای پەکەکە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە کەلار درۆنێک ئۆتۆمبێلێک دەکاتە ئامانج و چوار کەس دەکوژرێن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/170620224|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە تەقینەوەیەکدا لە کەلار سێ کەس گیانیانلەدەستدا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/11920|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دژە تیرۆری هەرێم: هێرشەکەی کەلار لەلایەن تورکیاوە بووە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/11924|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٦ی حوزەیران:٤٠ مامۆستا لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەھۆی بەشداریکردنیان لە خۆپێشاندانی مامۆستایان دەستبەسەرکران. لە پارێزگای سنە ١٨ کەس لەو مامۆستایانە ھێشتا لە زینداندان. * ١٥ی حوزەیران: درۆنێکی تورکیا بارەگای ئەنجومەنی گەلی سنوونێی بۆردوومان کرد. کوژراوێک و ١٠ بریندار ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درۆنێکی تورکیا بارەگایەکی سەر بە یەبەشە لە سنوونێ بۆردوومان دەکات؛ 'کوژراو و بریندار' هەن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/150620226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١١ی حوزەیران: وەزارەتی تەندروستی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان یەکەم حاڵەتی مردن بە پەتایی تایی خوێنبەربوون لە ھەرێمی کوردستان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزارەتی تەندروستی: یەکەم تووشبووی تای خوێنبەربوون لە هەرێمی کوردستان گیانی لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/health/11062022|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٩ی حوزەیران:بەھۆی تەقینەوەی گاز، باڵەخانەیەک لە شاری [[نەوسوود]] ڕووخا و ٨کوژراو و برینداری لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ڕووخانی باڵەخانەیەک لە نەوسوود کوژراو و برینداری لێکەوتەوە|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=93531|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان و کورد}}</ref> * ٦ی حوزەیران: لەئەنجامی لکاندنی بۆمبێکی موگناتیزی بە ئۆتۆمبێلی ئەندامێکی [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]] لەشاری [[ھەولێر]] بریندار دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەێندراوی ناوەندی ئەمنییەت و دژی ترۆری سازمانی خەبات لە پێوەند بە كردەوەیەكی ترۆریستی ڕژیمی ئاخوندی|ناونیشان=https://www.sazmanixebat.com/kurdi/item_detail.php?id=12158#.YqRxS5-8bqA|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ڕاگەێندراوی ناوەندی ئەمنییەت و دژی ترۆری سازمانی خەبات لە پێوەند بە كردەوەیەكی ترۆریستی ڕژیمی ئاخوندی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆمیتەی ئەندامانی سازمانی خەبات لە هەولێر: ئەندامانمان دەبێت زیاتر خۆیان چاودێریی خۆیان بکەن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0606202221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * [[عەزیز گەردی]]، نووسەر و وەرگێری کوردستان لەتەمەنی ٧٥ ساڵی، بەھۆی سستبوونی گورچیلە کۆچی دوای دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەزیز گەردی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/060620221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === ئایار === * ٢٦ی ئایار: پێنج حیزبی ھەرێمی کوردستان لەسەر بانگێشتی [[جینین ھێنس پلاسخارت|جینین پلاسخارت]] نوێنەری تایبەتی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق، بۆ قسەکردن سەبارەت بە ڕەوشی دامەزراوەکان و بارودۆخی سیاسی و ھەڵبژاردنی ٢٠٢٢ی ھەرێمی کوردستان کۆبوونەوە، لە نوسنیگەی نەتەوەیەکگرتووەکان لە ھەولێر. [[فازڵ میرانی]] نوێنەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]، [[بافڵ تاڵەبانی]] سەرۆکی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانی کوردستان]]، سەڵاحەددین بابەکر نوێنەری [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]]، [[عەلی باپیر]] ئەمیری [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان|کۆمەڵی دادگەری کوردستان]]، [[عومەر سەید عەلی]] نوێنەری [[بزووتنەوەی گۆڕان]] و بەدریە ڕەشید نوێنەری [[جووڵانەوەی نەوەی نوێ|جوڵانەوەی نەوەی نوێ]] بەشداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=ناوەڕۆکی کۆبوونەوەی ئەمڕۆی نوێنەری نەتەوەیەکگرتووەکان و لایەنە کوردستانییەکان|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/167827|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net)|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەنجامی کۆبوونەوەی یونامی و حیزبە سیاسییەکان چی بوو؟|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/rudawy-emro-26052022/26052022093818|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٣ی ئایار: شەپولێکی خۆڵبارین [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ی گرتەوە، بەھۆی کاریگەرییەکانی ئەم شەپۆلە ٢٢ی ئایار [[مستەفا کازمی]] [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] بڕیاریدا پشووی فەرمی لەسەرجەم دامودەزگاکانیی حکوومەت جگەلە کەرتی تەندروستی و ھێزە ئەمنییەکان ڕابگەیەنرێت. حکوومەتی ھەرێم ھیچ پشوویەکی ڕانەگەیاند، بەھۆی خۆڵبارینەوە لە شارەجیاوازەکانی ھەرێمی کوردستان دۆخی بەشێک لە ھاووڵاتیان تێکدەچێت و ڕەوانەی نەخۆشخانەکان کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چەمچەماڵ؛ بەهۆی خۆڵبارینەوە 40 کەس گەیەندراونەتە نەخۆشخانە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150824&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلێمانی؛ 80 کەس بەهۆی خۆڵبارینەوە سەردانی نەخۆشخانەیان کردوە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150829&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> گەشتی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر|فڕۆکەخانەکانی ھەولێر]] و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی|سلێمانی]] ڕاگیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جارێکی دیکە گەشتەکان لە فڕۆکەخانەی هەولێر راگیران|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2305202222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گه‌شته‌کانی فڕۆکه‌خانه‌ی نێوده‌وڵه‌تی سلێمانی ڕاده‌گیرێن|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150784&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> ئیدارەی [[گەرمیان]] ئەمڕۆ کردە پشوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە گەرمیان بەهۆی خۆڵبارین دەوامی فەرمانگەکان راگیرا|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150782&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> ھەروەھا [[پارێزگای ھەڵەبجە|پارێزگای ھەڵبجە]] ھەر بەھۆی کاریگەرییەکانی خۆڵبارینەوە پشووی فەرمی ڕاگەیاند بۆ ٢٤ی ئایار لە سەرجەم دامودەزگاکانی سنووری پارێزگاکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=بەهۆی خۆڵبارینەوە؛ یەکەم پارێزگای هەرێم دەوامی راگرت|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/11093|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ئەنجامی تاقیکردنەوەکانی خولی یەکەم قۆناغی نۆی بنەڕەتی لە ھەرێمی کوردستان ڕاگەیەندار. * ژمارەیەک چەکداری [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لەنێوان ھەردوو شارۆچکەی ڕەشاد و بەشیر لە سنووری [[پارێزگای کەرکووک]] لە ھێرشێکدا شەش کەسیان کوشت کە جووتیار و پۆلیسی فیدڕاڵی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە هێرشێکی داعشدا شەش کەس لە کەرکووک دەکوژرێن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/230520229|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢١ی ئایار: پێنج کەس بەھۆی بۆردوومانی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان تورکیا لە [[ناحیەی ئاغجەلەر]] لە سنووری [[قەزای چەمچەماڵ]] کوژران، ھێرشەکە بۆ سەر پێگەیەکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بووە. دوان لە کوژراوەکان مەدەنی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە بۆردومانەکەی سەر چەمچەماڵ پێنج کەس گیانیان لەدەستدا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10990|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٢ی ئایار: لە بەرەبەیانی یەکەم ڕۆژی [[جێژنی ڕەمەزان|جەژنی ڕەمەزان]] چوار کەس لە ئەندامانی یەک خێزان لەلایەن زاوەیەکیانەوە کوژران و دووکەسی دیکەش بیرندارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پیاوێک ٤ کەس لە خیزانی مالی هاوسەرەکەی دەکوژێت|ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=113933&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> جێگری بەڕێوەبەری تەندروستی چەمچەماڵ لە لێدوانێکدا ڕای گەیاند، لە گەڕەکی سەنگاوییەکانی ناحیەی شۆرشی سەر بە قەزای چەمچەماڵ چوار کەس کوژراون و کەسێک بریندارە کە ژنێکی تەمەن ٦٨ ساڵانە. کوژراوەکان دوو خوشک و برایەک و نەوەیەک بووە. ھۆکاری کوشتنەکە بۆ کێشەی کۆمەڵایەتی گەڕێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وردەکاری ڕووداوی کوشتنەکەی کاتژمێرەکانی سەرەتای جەژن ئاشکرا کرا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10408|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> مەریوان ئەحمەد حوسێن کە دەکاتە برای سێ لە کوژراوەکان، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەڤانیدا گوتی «تەقەکەر و بکوژ کە چوار کەسی خێزانەکەمانی کوشتووە ئەفسەرە بە پلەی نەقیب لە بەرگریی و فریاکەوتن، پێشتر لەسەر کێشە لەگەڵ خوشکەکەم سکاڵامان لەسەری تۆمارکردووە، بەڵام کەسێک بەناوی ڕەمەزان دێکۆنی داڵدەی داوە و ڕادەستی یاسای نەکردووە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە چەمچەماڵ پیاوێک ژنەکەی خۆی و سێ کەسی ماڵی خەزووری دەکوژێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/020520221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> بەرگری فریاکەوتن و لیوای سێ وەزارەتی پەروەردە سەبارەت بەو تۆمەتانەی ئاراستەیان کراوە لە دڵدەدانی تاوانبار ڕوونکردنەوەیەکیان بڵاوکردەوە ڕایان گەیاند، ئەوان تۆمەتبار نەقیب حسین احمد صالح-یان لە کارەکەی دورخستووەتەو وەک ھەڵھاتوویەک دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=بەرگری و فریاکەوتن و کەسوکاری کوژراوەکان لێدوانی جیاواز دەدەن|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10421|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەسێک لە چەمچەماڵ هەڵیکوتایە سەر ماڵی خەزووری و چوار کەسی کوشت|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/220121-کەسێک-لە-چەمچەماڵ-هەڵیکوتایە-سەر-ماڵی-خەزووری-و-چوار-کەسی-کوشت|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>[[قوباد تاڵەبانی]] جێگری سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە پەیامێکدا داوای لە ھێزە ئەمنییەکانی پارێزکای سلێمانی کرد بە ھەر شێوەیەک بووبێت تاوانباری ڕووداوەکە دەستگیر بکرێت، ھەروەھا ھەڕەشی لەو کەسانەش کرد کە داڵدەی تاوانبار دەکەن وەک بەشدار لە ڕووداوەکە تۆمەتبار دەکرێن و دەستگیردەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قوباد تاڵەبانی: هەموو هێزە ئەمنییەکانم ڕاسپاردووە بە زووترین کات بکوژی ئەندامانی خێزانەکەی چەمچەماڵ دەستگیربكەن|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818014444/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاش ماوەیەک لە بڕیاری جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێم، ئاسایشی ڕۆژاوای سلێمانی دەستگیرکردنی تاوانبارەکەی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بكوژی خێزانەكەی چەمچەماڵ دەستگیركرا|ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=113941&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> * ١ی ئایار: شەوی یەکشەمە چەند مووشەکێکی کاتیۆشا لە [[خەبات (قەزا)|قەزای خەبات]] و [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیە ڕزگاری]] کەوتنە خوارەوە، یەکێک لە موشەکی کاتیۆشەکان بەر پاڵاوگەی کار کەوت. ئەمەش کاردانەوەی حکوومەت و [[پارێزگاری ھەولێر|پارێزگای ھەولێر]] و وەزارەتی پێشمەرگە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزارەتی پێشمەرگە: ئەمە چەندەمین جارە موشەک ئاراستەی قەزای خەبات دەکرێن|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=149514&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref>و خەڵکی ھەرێمی کوردستانی لێکەوتەوە. عیسام بەھنام مەتی، قایمقامی قەزای حەمدانییە لە سنووری پارێزگای نەینەوا ڕای گەیاند «ئەو مووشەکانەی ئەمشەو ئاڕاستەی قەزای خەبات کراون لە سنووری ھەولێری پایتەختی ھەرێمی کوردستان، لە ڕێگەی نێوان قەزای حەمدانییە و گوندی مەنارەی شەبەکی تەقێندراون»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر: مووشەکبارانەکە زیانی گیانی نەبووە 12 کاژێر له‌مه‌وپێش|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0105202223|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وەزارەتی پێشمەرگە لە بارەی هێرشە موشەکییەکانەوە ڕاگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10403|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=ئێن ئاڕ تی زانیاری نوێ لە سەر هێرشە موشەکییەکەی ئەمشەوەی سەر ناحیەی ڕزگاری ئاشکرا دەکات|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10399|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> سەرۆکی ھەرێمی کوردستان [[نێچیرڤان بارزانی]] لەپەیامێکدا داوای لە حکوومەتی فیدڕاڵی عێراق کرد سنوورێک بۆ ئەو مووشەک بارانکردنە دابنرێت، وتی "سەرکۆنەکردنی ئەم ھێرشانە بە تەنیا بەس نین، دووبارەبوونەوەیان ھەڕەشەی جددین و ئارامی و ئاسایش دەخەنە مەترسییەوە. حکوومەتی فیداڵیی عیراق بەرپرسە لەوەی خێرا، بە کردەیی و جددیتر لەسەر ئەم دوژمنکارییانە بوەستێت ".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=په‌یامێک له سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستانه‌وه|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=132394|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> ھەروەھا [[سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان|سەرۆک وەزیرانی]] ھەرێمی کوردستانیش لە پەیامێکدا ناڕەزایەتی خۆی سەبارەت بەم ھێرشانە دەربڕی و ڕای گەیاند «ئەم ھێرشانە، چیتر نابێت بەردەوام بن و پێویستە ھەڵوێستی جدی ھەبێت و ڕێکاری کردەیی بگیرێتەبەر بۆ کۆتاییھێنان بەم دەستدرێژیانە.».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامێک لە سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=132397|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان داوای لە سەرۆک وەزیرانی حکوومەتی عێراق کرد ئەو ناوچەیەی کە بووەتە پەناگەیەکی ئارام بۆ ھێرشکردنە سەر ھەرێم کۆنتڕۆڵبکرێت کە دەکەوێتە نێوان بارەگای فەوجی مەغاویری فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی نەینەوا و بارەگای چەکدارانی عەسائب لە بەرتەلە و بارەگای لیوای ٣٠ی حەشدی شەبەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیەندراوێك لە ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستانه‌وه|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=132391|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> === نیسان === * ٣٠ی نیسان: وەزارەتی ئەوقافی ھەرێمی کوردستان ڕۆژی دووی ئەیاری وەک یەک ڕۆژی جەژنی ڕەمەزان دیاریکرد. * ١٧ی نیسان: ڕۆژی دووشەممە، وەزارەتی بەرگری تورکیا ئۆپەڕاسیۆنێکی بۆ سەر چەند ناوچەیەکی [[ھەرێمی کوردستان]] ڕاگەیاند و ناوی لێناوە [[ھێرشی تورکیا بۆ سەر باشووری کوردستان (٢٠٢٢)|چنگی کلیل]] و تێیدا ناوچەکانی مەتینا و زاپ و ئاڤاشینی بە چڕی بۆردوومان کرد. ئەم ئۆپراسیۆنە دژی ھێزەکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] لەو ناوچانە ئەنجامدران، بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی [[خلوسی ئاکار]] وەزیری بەرگری تورکیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وردەکاری هێرشەکەی بەرەبەیانی ئەمڕۆی تورکیا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/9981|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٧ی نیسان: شەپۆلێکی چری خۆڵبارین ناوچەکانی [[ھەرێمی کوردستان]] و عێراقی گرتووەتەوە بەھۆیەوە ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک ڕەوانەی نەخۆشخانەکان کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەندروستی هەولێر: بەهۆى خۆڵبارینەوە زیاترلە ٢٠٠ کەس گەیەندراونەتە نەخۆشخانە|ناونیشان=https://www.peyam.net/Dreje.aspx?Jimare=29913|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.peyam.net}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.peyam.net/Dreje.aspx?Jimare=29913 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> * ٤ی نیسان: سێ مووشەک لە نزیک [[کەورگۆسک|ناحیەی کەورگۆسک]] و [[زێی گەورە]] لە نزیک پاڵاوگەی نەوتی کۆمپانیای کار کەوتوونەتە خوارەوە بەڵام بێ زیانی گیانی و مادی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دژە تیرۆری کوردستان: "سێ مووشەک ئاراستەی شاری هەولێر کران"|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/عێراق/دژە-تیرۆری-کوردستان-سێ-مووشەک-ئاراستەی-شاری-هەولێر-کران/2557130|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> * ٢ی نیسان: ڕۆژی شەمە لە ھەرێمی کوردستان وەک یەکەم ڕۆژی [[ڕەمەزان|مانگی ڕەمەزان]] دیارکرا، [[شیعە]]کان ٢ی نیسانیان وەک درێژکراوەی مانگی ڕەجەب دیارکرد و ڕۆژی ٣ی نیسانیان کردە یەکەم ڕۆژی مانگی ڕەمەزان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شیعەکان بە فەرمی یەکەم ڕۆژی مانگی ڕەمەزانیان دیاریکرد|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/23922|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Mewda Media}}{{بەستەری مردوو|url=https://mewdamedia.com/articles/23922 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی پیرۆزبایی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە بۆنەی ھاتنی مانگی رەمەزانەوە|ناونیشان=https://gov.krd/news-and-announcements/posts/2022/april/پەیامی-پیرۆزبایی-حکومەتی-ھەرێمی-کوردستان-بە-بۆنەی-ھاتنی-مانگی-رەمەزانەوە/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان|زمان=en}}</ref> * تەرمی ھەڵکەوت نوری و دەروون ڕەئوف و کۆسار نەوزاد پاش گەڕان و پشکنینێکی زۆر توانرا بدۆزرێنەوە کە لە ڕۆژی ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢ لە چەمی قاشان-ماوەت خنکا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی یەکێک لە گەنجە خنکاوەکانی ماوەت دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/020420222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی یەکێکی دیکە لەو گەنجانەی لە ماوەت خنکابوون، دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0204202213|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سێیەم تەرمی ئەو گەنجانەی لە ماوەت خنکابوون، دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0204202218|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === ئازار === * ٢١ی ئازار: لە ئێوارەی یەکەم ڕۆژی بەھار، سێ گەنج کە بەمەبەستی وێنەگرتن چووبوونە سەر چەمی قەشان – ماوەت ڕاگەیەندرا خنکاون، کە دوونیان بران و ئەوەی دیکەش زاوایانە و تەمەنیان لەنێوان ٢٥ بۆ ٣٠ ساڵ دایە. ھەڵکەوت نوری و دەروون ڕەئوف و کۆسار نەوزاد، خەڵکی ناوچەی شارباژێر بوون و خزمی یەکتربوون و بەمەبەستی گەشتیاری چووبوونە نزیک چەمەکە و پاش ئەوەی یەکێکیان کەوتووەتە ناو ئاوەکەوە دووانەکەی تر بەمەبەستی ڕزگارکردنی چوونەتە ناو ئاوەکەوە و ھەرسێکیان خنکاون. دوای گەڕان و پشکنینێکی زۆر نەتوانرا تەرمەکان بدۆزرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە سنووری قەزای ماوەت سێ گەنج خنکان|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/9108|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٨ی ئازار: لە ڕووداوێکی ھاتوچۆدا لە نێوان دوو ئۆتۆمبێل لە جۆری پێژۆ و پراید لە سەڕ ڕێگای مەھاباد-بۆکان ھەشت کەس مردن. دووکەسی دیکە بریندار بوون. لە سەرەتای ڕووداوەکە پێنج کەس لە سەرنشینان مردن و پێنج کەسی دیکەش بریندار بوون بەڵام ڕۆژی ١٩ی ئازار ڕاگەیەندرا سێ کەسی دیکە لە برینداران لە ئەنجامی سەختی برینەکانیان گیانیان لە دەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە ڕووداوێکی هاتووچۆدا لە مهاباد هەشت کەس گیانیان لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1903202211|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=روداوێکی ھاتوچۆ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان مردنی 8 کەسی لێکەوتەوە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=147201&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> بەگوێرەی ئاماری ناوەندی زانیاری و کۆنتڕۆڵی ترافیکی پۆلیسی ئێران لە ماوەی سێ ڕۆژدا ١٠٧ کەس بەھۆی ڕووداوی ھاتوچۆ لە ئێراندا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=":0"/> * ١٣ی ئازار: [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)|ھێرشی مووشەکی]] کرایە سەر کونسوڵخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='چند موشک به کنسولگری آمریکا در اربیل برخورد کرد'|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/world-60725091|newspaper=BBC News فارسی|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=fa}}</ref> کە بەھۆیەوە باڵەخانەی [[کوردستان ٢٤]] و خانووەکانی دەوروبەر زیانیان پێگەیشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی هەرێم لەسەر هێرشەکانی شەوی ڕابردوو پەیامێکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/8830|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەهۆی بۆردومانی مووشەکی زیان بەر بینای کوردستان24 کەوت|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/218048-بەهۆی-بۆردومانی-مووشەکی-زیان-بەر-بینای-کوردستان24-کەوت|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> سوپای پاسدارانی ئێران بەرپرسیارێتیی خۆی لە ھێرشەکە ڕاگەیاند، و ئامانجی ھێرشەکەیان بۆ بۆردوومانکردنی چەند بنکەیەکی نھێنیی ئیسرائیل لە فڕۆکەخانە گەڕاندەوە، بەڵام [[ئومێد خۆشناو|پارێزگاری ھەولێر]] ڕەتی کردەوە ھیچ بنکەیەکی ئیسرائیل لە خاکی ھەرێم ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=سوپای پاسداران بەرپرسیارێتیی هێرشەكەی هەولێری لەئەستۆگرت|ناونیشان=https://esta.krd/139000/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Esta Media Network|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220313110621/https://esta.krd/139000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر: هیچ بنکەیەکی ئیسرائیل لە هەولێر نییە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1303202212|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ئەمریکا بە توندی ئیدانەی ھێرشەکانی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آمریکا «حمله‌ ظالمانه و نمایش خشونت» در اربیل را محکوم کرد؛ موشک‌های بالستیک «از ایران شلیک شده است»|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/6482418.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=صدای آمریکا|زمان=fa}}</ref> * ٩ی ئازار: لە شاری کەرکووک بکوژانی ماریا سامی لەلایەن پۆلیسی شاری کەرکووک دەستگیرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kurdi|یەکەم=Kurdiu|سەردێڕ=تۆمه‌تباری سه‌ره‌كی كوژرانی|ناونیشان=https://www.kurdiu.org/ku/b/509525|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdiu.org}}</ref> * ٦ی ئازار: ئیمان سامی مەغدید، کچە چالاکوانی کورد کە بە ماریا ناسراو بوو کاتژمێر ١١ی شەو لە شەقامی ١٠٠ مەتری شاری ھەولێر لەلایەن براکەیەوە لە تەمەنی ٢٠ ساڵی بە دەمانچە کوژرا. کوشتنەکەی کاردانەوەی گشتی خەڵکی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوڕێیەکی ئەو ژنەی لە هەولێر کوژرا: تەمەنی 20 ساڵ بوو، لە 12 ساڵی دراوەتە شوو|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0703202214|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی ژنێك لە شەقامێكی هەولێر دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.radionawa.com/ku/all-detail.aspx?jimare=57649|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.radionawa.com}}</ref> * بەڵێن عبدوڵڵا بۆ جارێکی دیکە بە سکرتێری حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان ھەڵبژێردرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەڵێن عەبدوڵڵا بە سکرتێرى حيزبى زەحمەتکێشان هەڵبژێردرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0803202223|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> لە کۆنگرەی ١١ی حیزبەکەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان یازدەیەمین کۆنگرەی خۆی دەبەستێت|ناونیشان=https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220303104017/https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ٥ی ئازار: [[محەممەد حاجی مەحموود]] جارێکی دیکە بە سکرتێری [[حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان|پارتی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان]] ھەڵبژێردرایەوە و عەبدوڵڵا حاجی مەحموودی برایشی دوای کشانەوەی ڕکابەرەکانی بە جێگری سەرۆکی پارتی سۆسیال دیموکراتی کوردستان ھەڵبژێردرا. لەم کۆنگرەیەدا ناوی حیزب کرا بە پارتی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەد حاجی مەحموود بە سکرتێری پارتی سۆسیال دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0503202215|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەدی حاجی مەحموود بە سکرتێری پارتی سۆسیالیست هەڵبژێردرایەوە|ناونیشان=http://www.peyamakurd.com/sorani/Kurdistan/mh-mm-d-h-g-m-hmood-b-s-rt-r-rt-s-s-l-st-h-b-rdr-o|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Peyama Kurd|زمان=en}}</ref> * ٤ی ئازار: [[ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی ستانداردسازی|ڕێکخراوەی ئایزۆ]] بە فەرمی [[ھەرێمی کوردستان]]ی ناساند و بەپێی ئەو بڕیارەوە [[ئاڵای کوردستان]] بە [[ئیمۆجی]]یەکان زیاد دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەرێمی کوردستان بە فەرمی لە ڕێکخراوی ئایسۆ (ISO) ناسێندرا|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/040320226-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16466563821939&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rudaw.net%2Fsorani%2Fkurdistan%2F040320226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١ی ئازار: مەرسومی بڕیاری نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان سەبارەت بە کەمکردنەوەی ماوەی زیندانی کردنی سزادراوانی بادینان چووە بواری جێبەجێ کردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بڕیارەکەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان تایبەت بە حوکمدراوانی بادینان چووە واری جێبەجێکردنەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0103202224|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === شوبات === * ٢٨ی شوبات: ھەرچوار سەرۆکایەتییەکەی ھەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا دژایەتی خۆیان بۆ بڕیاری دادگای فیدڕاڵی عێراق سەبارەت بە نەوت و گازی ھەرێمی کوردستان دەڕبڕی و ڕایان گەیاند '''"'''بڕیاری دادگەی فیدراڵیی عێراق پێچەوانەی دەق و گیان و بنەما راستەقینەکانی سیستمی فیدراڵییە و پێشێلکردنێکی زەق و ئاشکرای ماف و دەسەڵاتە دەستوورییەکانی ھەرێمی کوردستانە.'''"'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چوار سەرۆکایەتییەکەی هەرێمی کوردستان: بڕیارەکەی دادگەی فیدراڵیی عێراق قبووڵکراو نییە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2802202212|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەر چوار سەرۆکایەتییەکەی ھەرێمی کوردستان: "بڕیارەکەی دادگای باڵای فیدرالی قبووڵکراو نییە"|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/سياسەت/ھەر-چوار-سەرۆکایەتییەکەی-ھەرێمی-کوردستان-بڕیارەکەی-دادگای-باڵای-فیدرالی-قبووڵکراو-نییە/2518487|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28.02.2022|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> * ٢٧ی شوبات: لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی دژ بە ھێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا|کاردانەکانی]] دژی بە [[ھێرشی ٢٠٢٢ی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا|ھێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] بەشێک لە ھاووڵاتیانی ئوکرانی لە بەردەم بارەگای نەتەوەیەکگرتووەکان لە شاری ھەولێر خۆپیشاندانێکیان بە دروشمی نا بۆ شەڕ نا، ئاشتی بۆ ئوکراینا ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kurdi|یەکەم=Kurdiu|سەردێڕ=لە هەولێر دژی هێرشەكانی ڕووسیا بۆ ئۆكرانیا، خۆپیشاندان دەستیپێكرد|ناونیشان=https://www.kurdiu.org/ku/b/508863|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdiu.org}}</ref> * ٢٤ی شوبات: [[نێچیرڤان بارزانی]]، [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]، فەرمانی ھەرێمی بۆ دەستنیشانکردنی ڕۆژی ھەڵبژاردنی گشتیی [[خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان]] واژوو کرد و بڕیاری دا ڕۆژی ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھەڵبژاردن بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نێچیرڤان بارزانی ڕۆژی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانی دیاریکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/240220228|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٩ی شوبات: دەزگا ئەمنییەکانی شاری سلێمانی ڕێگری کرد لە ئەنجامدانی ئاھەنگی ھاوبەشی [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، کە بە مەبەستی یادکردنەوەی ڕۆژی ڕاگەیاندنی ئاشکراکردنی کۆمەڵە کە بە ڕۆژی کۆمەڵە ناسراوە. ئەمە یەکمجارە دوای ١٥ ساڵ لە جیابوونەوە بڕیاری بەڕێوەبردنی ئاھەنگێکی ھاوبەش درا لە نێوان ئەم دوولایەنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەزگا ئەمنییەکانی سلێمانی ڕێگە نادەن 'ڕۆژی کۆمەڵە' لە هۆتێلێکی شارەکە بکرێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * [[١٥ی شوبات]] – [[دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق|دادگای باڵای فێدراڵی]] یاسای نەوت و گازی [[ھەرێمی کوردستان]]ی ھەڵوەشاندەوە. ئەمەش کاردانەوەی حکوومەت و بەرپرسانی ھەرێمی کوردستانی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دادگای فیدڕاڵی: فرۆشتنی نەوت و غاز لەلایەن هەرێمی کوردستانەوە نادەستورییە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7938|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وەڵامێک لە حکوومەتی هەرێمەوە بۆ دادگای فیدڕاڵی|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7956|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٣ی شوبات: شیاووبوونی ھۆشیار زێباری بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق لە لایەن دەدگای فیدڕاڵی عێراق ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دادگای باڵای فیدڕاڵی بریاریدا بە دوورخستنەوەی ھۆشیار زێباری لە کاندیدی سەرۆک کۆمار|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7865|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٢ی شوبات: دوای ٥٣ ڕۆژ تەرمی دانەر نەبەز لە گوندی سۆربەش کاکەڵای سەر بە [[شەمامک|ناحیەی شەمامک]] لە قەزای [[قوتتەپە|قوشتەپە]] دۆزرایەوە، کە بەھۆی لافاوەکەی ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئاوبردی و بێ سەروشوێن بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وێنە.. ١٣ ساڵ بەر لە ئێستا؛ لە هەمان ڕۆژی دانەردا برایەکی گیانی لەدەستداوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7842|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=تەرمی دانەری ١٠ مانگ دۆزرایەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7827|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=گه‌ردی|یەکەم=خوبه‌یب|سەردێڕ=ته‌رمى دانه‌رى ته‌مه‌ن 10 مانگى دۆزرایه‌وه|ناونیشان=http://speda.net/index.php/ku/news/kurdistan/73195|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=speda.net}}</ref> * ١١ی شوبات: [[یەکێتی زانایانی ئایینی کوردستان]] لە ڕاگەیەندراوێکدا دژایەتی خۆیان بۆ سووکایەتی کردن بە [[ئیسلام|ئایینی ئیسلام]] و پیرۆزییەکانی دەربڕی و داوایان لە ھونەرمەند [[ناسر ڕەزازی]] کرد بەھۆی سووکایەتی کردن بە ئایینی ئیسلام داوای لێبووردن بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یه‌کێتی زانایانی ئایینی ئیسلامی کوردستان|ناونیشان=https://www.zanayan.org/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.zanayan.org|زمان=en-US}}</ref> * ٩ی شوبات: [[سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان]] پشتوانی خۆیان بۆ ناسری ڕەزازی دەربڕی و داوایان کرد سووکایەتیکردن خەڵک بەم ھونەرمەندە ڕابوەستێت و خەبات و تێکۆشانی لە خزمەت نەتەوەکەی بەھەند وەربگیرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەندیكای هونەرمەندانی پشتیوانی ناسر ڕەزازی دەكات|ناونیشان=https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.dabran.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220212200231/https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەندیكای هونەرمەندان: ناسر ڕەزازی پارێزەری سرودە نیشتمانییەکانە و پشتیوانی دەکەین|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=145167&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> * ٦ی شوبات: گرتەیەکی دەنگی دزەپێکراوی [[ناسر ڕەزازی]] لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بڵاوکرایەوە، لەو فایلە دەنگییەدا ئاماژە بەوەدەکات ئایینی خۆی کردووە بەیارسان و ڕەخنەی لە ئایینی ئیسلام گرت، ئەم فایلە دەنگییە ڕووبەڕووی کاردانەوای مامۆستایانی ئایینی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و باشووری کوردستان و پەیڕەوانی ئایینی ئیسلام لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بوووەوە. لە بەرامبەر ئەو ڕخنە و سووکایەتیانە ناسری ڕەزای ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە و نیگەرانی خۆی لەو ھێرش و سووکایەتیانە دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسڕ ڕەزازی: من خزمەتی کوردم کردووە|ناونیشان=http://www.awene.com/detail?article=65885|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.awene.com}}</ref> * ٥ی شوبات: [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان|بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان]] پێنجەمین کۆنگرەی خۆی لە ھۆڵی سەعد عەبدوڵڵا لە شەری [[ھەولێر]] بە بەشداری ٦٠٠ کەس دەستی پێکرد. ماوەی کۆنگرەکە لە یەک ڕۆژ تەواو دەبێت، دوای ئەوەی کامیل حاجی علی تاکە کاندید بۆ پۆستی ڕابەری گشتی نەیتوانی دەنگی پێویست بھێنێت ، [[عیرفان عەلی عەبدولعەزیز]] بۆ جاری سێیەم بە ڕابەری بزووتنەوەکە مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆنگرەی ١٢هه‌مینی بزووتنەوەی ئیسلامیی لە کوردستان دەستیپێکرد|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/سياسەت/کۆنگرەی-١٢هه-مینی-بزووتنەوەی-ئیسلامیی-لە-کوردستان-دەستیپێکرد/2494580|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وەکو ڕابەری بزووتنەوە لە پۆستەکەی دەمێنێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0502202216|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * فەرمانگەی ڕاگەیاندنی ئەنجومەنی جێبەجێکاری بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر لە ڕاگەیێندراوێکدا مۆڵەتی کارکردنی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]] لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا ڕاگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رووداو: بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر تاوانێك بەرامبەر ئازادیی كاری ڕاگەیاندن ئەنجامدەدات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0502202218|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === کانوونی دووەم === * [[٢ی کانوونی دووەم]] :[[زارا محەممەدی]]، بەڕێوبەری ئەنجومەنی ئەدەبی نۆژین و چالاکوان، لەلایەن دادگای شاری [[سنە]] سزای پێنج ساڵ زیندانی بە تۆمەتی ئەندام بوون لە [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|حیزبە کوردییەکان]]، پێکھێنانی گرووپ وکۆمەڵە سزا درا. زارا محمد سەرجەم تۆمەتەکانی ڕەتکردەوە. کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان دژی ئەم بڕیارە ڕای گەیاند لە دادگایی نەتەوەیەکگرتووەکان لە ژنێف سکاڵەی خۆیاندژی [[ئێران]] پێشکەش دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دادگای سنە داوا لە زارا محەممەدی دەکات خۆی ڕادەست بکات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/030120226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوکمی زیندانی کردنی زارا محەممەدی پەسەند کرا|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=asoyroj.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220103081538/https://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * یەکەمین حاڵەتی تووشبوون بە ڤایرۆسی ئۆمیکڕۆن لە [[سنە|شاری سنە]] تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اولین مورد مبتلا به اومیکرون در سنندج شناسایی شد|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/24774/اولین-مورد-مبتلا-به-اومیکرون-در-سنندج-شناسایی-شد/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdpress.com}}</ref> * [[٤ی کانوونی دووەم]]: بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی سلێمانی لە ڕاگەیەندراوێکدا دانپێدانانی کۆمەڵیک لە تۆمەتبارانی سووتاندنی [[کتێبخانەی پیرەمەگرون]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەبارەت بە سووتاندنی کتێبخانەی پیرەمەگرون، وەزارەتی ڕۆشنبیری ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdsatnews.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220105184300/https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ھەرێمی کوردستان (٢٠٢١)|خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ھەرێمی کوردستان]] لە ساڵی ڕابردوو بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاسایشی سلێمانی: ئه‌و كه‌سانه‌ی ره‌وتی خۆپیشاندانه‌كه‌ی پیره‌مه‌گروونیان گۆڕی ده‌ستگیر كران|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/215288-ئاسایشی-سلێمانی:-ئه‌و-كه‌سانه‌ی-ره‌وتی-خۆپیشاندانه‌كه‌ی-پیره‌مه‌گروونیان-گۆڕی-ده‌ستگیر-كران|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> * [[٦ی کانوونی دووەم]]: تەرمی ئومێد شامل شوانکار و یەکێک لەو کەسانەی لە لافاوەکەی ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ شاری ھەولێر ئاو بردبووی لە ناوچەیەکی چۆڵەوانی گەڕەکی ژیان لە شاری ھەولێر دۆزرایەوە، تەرمەکە لەلایەن سێ کرێکار دۆزرایەوە دوای ئەوەی بۆ گەران بە دوای پارچە ئاسن ڕوویان لەو شوێنە کردووبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگای هەولێر: تەرمی ئەو شوانە دۆزرایەوە کە لافاو بردبووی|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/060120229|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=تەرمی ئەو شوانەی لە لافاوەکەی هەولێردا خنکا دۆزرایەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6575|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * وەزیری تەندروستی [[ھەرێمی کوردستان]] دکتۆر سامان بەرزنجی یەکەمین حاڵەتی تووشبوون بە [[ڤایرۆسی ئۆمیکرۆن]] لە ھەرێمی کوردستان لە شاری [[دھۆک]] ڕاگەیاند. کە پێنج کەسی ئەندامی یەک خێزان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزیری تەندروستی: لەهەرێمی کوردستان پێنج تووشبوی ئۆمیکرۆن تۆمارکران|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=143304&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> * [[٨ی کانوونی دووەم]] – [[زارا محەممەدی]]، چالاکی فەرھەنگی و مامۆستای کوردی بەھۆی فێرکردنی [[زمانی کوردی]] بە خەڵک، بۆ ماوەی پێنج ساڵان خرایە لقی ژنانی بەندیخانەی سنە. * [[١٠ی کانوونی دووەم]]: [[بوومەلەرزە|بومەلەرزەیەک]] بە پلەی ٤٫٥ پلەی ڕێکختەر [[قەزای چەمچەماڵ]] و [[سلێمانی|شاری سلێمانی]] و دەوروبەری ھەژاند. بوومەلەرزەکە لە قووڵی ١٠کیلۆمەتری زەوەیییەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وێنە.. زیانی بوومەلەرزەکەی ئەمشەو|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6721|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[١٣ی کانوونی دووەم]]: بەھۆی بارانبارینی بە خوڕ گەڕەکەکانی تەیراوە، شۆڕش، نووسەران، گوڵان، [[عەنکاوە]]، [[بەحرکە]]، ھەولێری نوێ، شەقامی ٦٠مەتری شەقامی ١٢٠مەتری، گەڕەکی سێبەردان لە [[ھەولێر|شاری ھەولێر]] [[لافاو]] دروست بوو زەرەو زیانی مادی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=جارێکی دیکە لە هەولێر لافاو دروستبوو|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6796|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[١٥ی کانوونی دووەم]]: بەھۆی شەپولێکی بەفربارینی زۆرەوە ڕێگای ١٨٩٢ گوند و ناوچەی پارێزگاکانی ئەرزەڕۆم، ئیدر، وان، مووش، جۆڵەمێرگ، بەدلیس، و ھەروەھا ئاگری داخران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ه‌فر ڕێگەی هه‌زار و 892 گوندی لە هەشت پارێزگای باکووری کوردستان داخستووه|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1501202213|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * [[١٦ی کانوونی دووەم]]: بەھۆی بەفربارینەوە، بەڕێوبەری پەروەردەی سلێمانی ڕای گەیاند دەوامی فەرمی قوتابیانی ١، ٢ ،٣ ی بنەڕەتی تا ٢٥ی کانوونی دووەم پشووی فەرمی دەبێت لە سنووری پارێزگای سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەروەردەی سلێمانی: سبەی دەوامی باخچەی ساوایان و قوتابییانی پۆلەکانی 1 تاوەکو 3ی بنەڕەتی پشووە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1601202227|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ھەرھەمان ڕۆژ باران محەممەد بەڕێوبەری پەروەردەی پێنجوێن لە چاوپێکەوتنێکی میدیایی وتی «بەھۆی دۆخی کەشوھەواوە، پشوومان لە تەواوی قوتابخانەکانی سنوورەکە بۆ سبەینێ ڕاگەیاند، کە لە قوتابیانی پۆلی یەک تاوەکو پۆلی ١٢ دەگرێتەوە». ھەروەھا بەڕێوبەری پەروەردەی چەمچەماڵیش ڕای گەیاندن کە قۆناغەکانی بازنەی یەکەمی بنەڕەتی بۆ ڕۆژی دووشەمە پشوو دەبن، دەوامی قۆناغەکانی دیکە ئاسایی دەبن، پەروەردەی شارباژێڕیش دەوامی سەرجەم قۆناغەکانی خوێندنی لە سنووری پەروەردەکەیان کردە پشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەوامی قوتابخانە لە پێنجوێن ڕاگیرا و لە چەند ناوچەیەکی دیکەش هەندێک قۆناخ کرایە پشوو|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1601202238|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٧ی کانوونی دووەم: بەھۆی شەپۆلی سەرما و سۆڵ و بەفربارینەوە لە پێنج پارێزگای ڕۆژھەڵاتی کوردستان کرایە پشوو، ڕێگایی چەند گوند و ناوچەیەک گیرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەفر ڕێگەی سەتان گوند لە رۆژهەڵاتی کوردستان دادەخات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1701202220|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٩ی کانوونی یەکەم: لە سنووری پارێزگایی ھەولێر بەھۆی شەپۆلی بەفروسەرماوە لە سەرجەم ناوەندەکانی خوێندن ڕۆژی پێنج شەمە ٢٠ی کانوونی دووەم کرایە لەلایەن پارێزگاری ھەولێر کرایە پشووی فەرمی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەیندراوێک لە نووسینگەى پارێزگارى هەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/2234|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref> * ٢١ی کانوونی یەکەم: چەکدارانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|ڕێکخراوەی داعش]]، [[شەڕی حەسیچە (٢٠٢٢)|ھێرشیانکردە]] سەر بەندیخانەی [[بەندیخانەی غوێران|غوێران]] لە نزیک شاری [[حەسیچە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وردەکاری هێرشەکەی داعش بۆ سەر گرتووخانەی حەسەکە|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/6407256.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.dengiamerika.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەسەدە زانیاری لەبارەی دروستبوونی پشێوی لە گرتووخانەیەکی حەسەکە بڵاودەکاتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2001202227|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> بۆئەو مەبەستە سەیارەیەکی بۆمڕێژکراویان لە نزیک گرتوخانەکە تەقاندەوە، ئەندامانی ڕێکخراوەکە لە زیندانەکە یاخی بوون و ھەوڵی ھەڵھاتنیان دا، ژمارەیەک لە زیندانییەکان توانیان ڕابکەن. لە ئەنجامی پێکدادانەکان ژمارەیەک لە پاسەوانانی زیندانەکە بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=ژمارەیەک چەکدار هێرشیان کردە سەر زیندانێک لەحەسەکە و ژمارەیەک زیندانى هەڵاتوون|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7071|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> لە کۆتایی ڕۆژەکە وتەبێژی ھێزەکانی ھەسەدە فەرھاد شامی ڕای گەیاند ٨٩ زیندانییان دەستگیرکردووەتەوە، ھەروەھا ئاماری کوژرانی ٧ شەڕڤان و برینداربوونی چەند کەسێکی دیکەی لە ھێزەکانیان دا. کوژرانی ٢٥ لە ئەندامە ڕاکردووەکانی داعشی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەسەدە: 89 ئەندامی هەڵاتووی داعشمان دەستگیرکردووەتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/220120224|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٢ی کانوونی دووەم: [[قەزای پێنجوێن]] بە ساردترین ناوچەی [[ھەرێمی کوردستان]] دەستنیشانکرا کە ٢٤- پلە ژێرسفر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نزمترین پلەکانی گەرمای تۆمارکراو لە بەشەکانی کوردستان|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2201202210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٦ی کانوونی دووەم: [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]ی شکستی داعشی لە [[شەڕی حەسیچە (٢٠٢٢)|شەڕی حەسیچە]] ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=پەیامنێرى ئێن ئاڕ تى: هێزەکانى سوریاى دیموکرات گرتوخانەى غوێرانیان کۆنترۆڵ کردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7258|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٢٩ی کانوونی یەکەم: ئەنجومەنی سیاسی [[جووڵانەوەی نەوەی نوێ|نەوەی نوێ]] ،١٠ خاڵی وەک مەرج بە کاندیدەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی]] بۆ پۆستی [[سەرۆک کۆماری عێراق]] لە کۆنرانسێکی ڕۆژنامەانیدا لە ڕێگای [[شاسوار عەبدولواحید]] سەرۆکی جووڵانەوەکە ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەوەی نوێ 10 مەرج بۆ دەنگدان بە یەکێک لە بەربژێرانی سەرۆککۆمار دادەنێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/290120226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٣١ی کانوونی دووەم: نێچیرڤان بارزانی، جێگری سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان بە مەبەستی گفتوگۆی پێکھێنانی حکوومەتی عێراق لەگەڵ موقتەدا سەدر لە شاری نەجەف کۆبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/310120225|سەردێڕ=نێچیرڤان بارزانی و موقتەدا سەدر و حەلبووسی لە نەجەف لەکۆبوونەوەدان|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * لە شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان گردبوونەوەی مامۆستایان دەستی پێکرد، ھەڕەشی بایکۆتکردنی پرۆسەی خوێندن و نەچوونە ھۆڵەکانی قوتابخانە ڕاگەیاند لە ئەگەری جێبەجێ نەکردنی داواکانیان بۆ باشتر کردنی مووچە و ژیانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مامۆستایانی ناڕازیی ئێران: تاوەکو کۆتایی هەفتە وەڵام نەدرێینەوە بایکۆت رادەگەیێنین|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/310120221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * لاوێک لە شاری دھۆک لەلایەن براکەیەوە کوژرا بەھۆی [[ترانسجێندەر|گۆڕینی ڕەگەزەوە]] لە [[نێر]]ەوە بۆ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=بەبیانووی ئەوەی ڕەگەزی خۆی گۆڕیوە؛ کوڕێک لە دهۆک کوژرا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7439|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == لەدایکبوونە دیارەکان == {{واڵا}} == مردنەکان == {{ئەمانەش ببینە|مردنەکان لە ٢٠٢٢}} * ١٠ی تەممووز: [[عەلی قازی]]، ٨٩، چالاکی سیاسیی کورد، سەرۆکی پێشووی [[پارتی ئازادیی کوردستان]] و کوڕی [[قازی محەممەد]].<ref>https://www.kurdistan24.net/kmr/story/59249-Elî-Qazî-koça-dawiyê-kir</ref> * ٢٠ی حوزەیران: [[محەممەد ئەحمەد ئەربیلی]]، ٨٩، مەقامبێژ و گۆرانیبێژی کورد، لەکارکەوتنی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەد ئه‌ربیلی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/200620225|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٦ی حوزەیران: [[عەزیز گەردی]]، ٧٥، نووسەر و وەرگێڕ، سستبوونی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەزیز گەردی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/060620221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٧ی نیسان: [[قادر سەیاحی]]، ٧٩، ھونەرمەند و گۆرانیبێژ و ژەنیار و ئاوازەدانەر، جەڵتەی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەند قادر سەیاحی كۆچی دوایی كرد|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/187792|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=pukmedia.com}}</ref> * ٧ی نیسان: [[ھاوتا ئەسعەد]]، ٦١، ھونەرمەند، گۆرانیبێژ و حەیرانبێژ، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوتا ئەسعەد لە تەمەنی 61 ساڵی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/070420222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ٦ی ئازار: [[ئیمان سامی مەغدید]] ناسراو بە ماریا، ٢٠ ساڵ، چالاکوانی مافەکانی ژنان و تیکتۆر، کوشتن بە دەمانچە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە ئێن ئاڕ تییەوە زانیاری نوێ لەبارەی دۆسیەی کوژرانی ماریا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/8639|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٢٩ی کانوونی دووەم: خاڵس جەواد مارف بەرزنجی، ٩٢ ساڵ، یەکەم بەڕێوبەری پەروەردەی ناوەندی ھەولێر، ھۆکاری مردن زۆری تەمەنی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/290120222|سەردێڕ=شێخ خاڵس بەرزنجی، یەکەم بەڕێوەبەری پەروەردەی هەولێر دوای راپەڕین کۆچی دواییکرد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٥ی کانوونی دووەم: [[پەرتەو کرماشانی]]، ٩٠، شاعیری کوردی کرماشان، بەساڵاچوویی.<ref name="ئیسنا ١2">[https://www.isna.ir/news/1400110503189/ ھەواڵدەریی خویندکارانی ئێران (ئیسنا): ''پەرتەوی کرماشانی کۆچی دوایی کرد''، نووسراو لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢.</ref> * ١٥ی کانوونی دووەم :[[مارف عومەرگوڵ]] ،٦٦ ساڵ، نووسەر و شاعیر، یاساناس، بە نەخۆشی کۆچی دواییکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=شاعیرێکی دیاری کورد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6861|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٨ی کانوونی دووەم: [[شامۆ شێخ نەعمۆ]]، ٥٦ ساڵ، [[سیاسەتوان]]، سەرۆکی بنکەی ڕۆشنبیری لالش، بەڤایرۆسی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا|کۆرۆنا]] کۆچی دواییکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Group|یەکەم=Pro-Kurd Software|سەردێڕ=شێخ شامۆ شێخ نەعەمۆ گیانى لەدەستدا|ناونیشان=http://www.nuche.net/post-6306.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=نووچە نێت {{!}} ڕاستگۆیی بێ لایەنی|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ساڵەکان لە کوردستان}} {{تووڵی دەروازە |کوردستان| مێژوو}} [[پۆل:مردنەکان لە ٢٠٢٢]] n1mt88syvbzttp28k0du76aoqdtlwt0 0 211874 1570272 1570118 2026-03-31T12:04:13Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570272 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=عوسمان کاڤالا|image=Osman Kavala 2015.jpg|caption=عوسمان کاڤالا لە یادی سەدەهەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان لە نزیک گۆڕەپانی تەقسیمی ئیستەنبول (٢٠١٥).|birth_date={{birth date and age|1957|10|2|df=yea}}|birth_place=[[پاریس]], فەڕەنسا<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hrantdink.org/en/international-hrant-dink-award/laureates/previous-laureates/laureates-of-2019/2652-2020-laureate-osman-kavala|سەردێڕ=2020 Laureate Osman Kavala|وێبگە=Hrant Dink Foundation}}</ref>|citizenship=[[تورکیا]]|education=|organization=کەلتووری ئەنادۆل|known_for=چاکەکار، چالاکوان|spouse={{marriage|[[ئایشە بوگرا]]|1988}}}} '''عوسمان کاڤالا''' (لە دایکبووی ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٧) بازرگان، چالاکوان و [[چاکەکاری|چاکەخوازی]] تورکە، ئەو لەوەتەی دەیەی ١٩٩٠وە پشتگیری کۆمەڵێک ڕێکخراوی مەدەنی کردووە. ئەو دامەزرێنەر و سەرۆکی بۆردی کەلتووری ئەنادۆلە، کە دامەزراوەیەکی قازانج نەویستە دەربارەی هونەر و کەلتوور تێدەکۆشێت. بەهۆی چالاکییەکانیەوە ئەوا لە عوسمان لە ساڵی ٢٠١٧ دەستگیرکرا، دواتر لە نیسانی ٢٠٢٢ بڕیاری زیندانیکردنی هەتاهەتایەی بۆ دەرچوو بە تۆمەتی بەشداربوونی لە کودەتا شکستخواردووەکەی ٢٠١٦ و ناڕەزاییەکانی پارکی گەزی لە ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تورکیا ؛عوسمان کاڤالا ی خێرخوا و بازرگان بەبی تۆمەتبارکردنی بەفەرمی وا بۆ نزیکەی سێ ساڵە لە زینداندایە.|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/5519178.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=VOA|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بڕیار درا دەستبەسەرکردنی عوسمان کاڤالا درێژ بکرێتەوە|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/توركيا/بڕیار-درا-دەستبەسەرکردنی-عوسمان-کاڤالا-درێژ-بکرێتەوە/2499089|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەیسەکەی عوسمان کاڤالا و هەڕەشەکانی ئەردۆغان|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/20286|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Mewda Media|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220812100407/https://mewdamedia.com/articles/20286|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە دوای دەستگیرکردنی ئەوا پشتیوانی نێودەوڵەتیی بۆ کەیسەکەی عوسمان درووست بوو، دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا و نوێنەرانی ١٠ وڵاتی ڕۆژاوایی داوای ئازادکردنی ناوبراویان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=دادگای تورکیا سزای زیندانییکردنی هەمیشەیی بەسەر عوسمان کاڤالادا سەپاند|ناونیشان=https://rojnews.news/%da%95%db%86%da%98%d9%87%db%95%da%b5%d8%a7%d8%aa%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa/%d8%af%d8%a7%d8%af%da%af%d8%a7%db%8c-%d8%aa%d9%88%d8%b1%da%a9%db%8c%d8%a7-%d8%b3%d8%b2%d8%a7%db%8c-%d8%b2%db%8c%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c%db%8c%da%a9%d8%b1%d8%af%d9%86%db%8c-%d9%87%db%95%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220426080016/https://rojnews.news/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تورکیا|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Osman Kavala}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:بازرگانانی پاریس]] lx1aayo228wid2p42oliyqm1lgx1d0e 0 213086 1570405 1480103 2026-03-31T18:17:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٤ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570405 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = ویلایەتی وان |common_name = |subdivision = ویلایەت |nation = ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی |year_start = ١٨٧٥ |year_end = ١٩٢٢ |date_start = |date_end = |event_start = |event_end = ھەڵوەشاندن |p1 = ئەیالەتی وان |flag_p1 = Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg |s1 = تورکیا |flag_s1 = Flag of Turkey.svg |s2 = |flag_s2 = |image_flag = |flag_type = |image_coat = |image_map = Van Vilayet, Ottoman Empire (1900).png |image_map_caption = ویلایەتی وان لە ساڵی ١٩٠٠ |capital = [[وان]]<ref name="geodict">{{Google books|cVQDZFM1T2IC|page=1909|Geographical Dictionary of the World}}</ref> |today = [[تورکیا]] <!--- Area and population of a given year ---> |stat_year1 = موسڵمان، ١٩١٤<ref name="1914-census">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.tsk.tr/8_TARIHTEN_KESITLER/8_1_Ermeni_Sorunu/konular/ermeni_faaliyetleri_pdf/Arsiv_Belgeleriyle_Ermeni_Faaliyetleri_Cilt_1.pdf | سەردێڕ =1914 Census Statistics | بڵاوکەرەوە =Turkish General Staff | پەڕەکان =٦٠٥–٦٠٦| ڕێکەوتی سەردان =٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ =https://web.archive.org/web/20111007185405/http://www.tsk.tr/8_TARIHTEN_KESITLER/8_1_Ermeni_Sorunu/konular/ermeni_faaliyetleri_pdf/Arsiv_Belgeleriyle_Ermeni_Faaliyetleri_Cilt_1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | df =dmy-all}}</ref> |stat_area1 = |stat_pop1 = ١٧٩٩٨٢ کەس |stat_year2 = ئەرمەنی، ١٩١٤<ref name="1914-census"/> |stat_area2 = |stat_pop2 = ٦٧٧٩٢ کەس |stat_year3 = جولەکە، ١٩١٤<ref name="1914-census"/> |stat_area3 = |stat_pop3 = ١٣٨٣ کەس |footnotes = |demonym = }} '''ویلایەتی وان''' (بە [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکیی عوسمانی]]: ''ولايت وان'' بە ڕۆمانی: ''Vilâyet-i Van'') لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بوو. پایتەختی شاری وان بوو. بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ١٥٠٠٠ میل چوارگۆشە بووە (٣٩٠٠٠ کم٢).<ref name="geodict"/> == مێژوو == لە ساڵی ١٨٧٥دا، ئییالێتی ئەرزەروم بەسەر شەش ڤیلایەتدا دابەشکرا: ئەرزەروم، وان، ھەکاری، بیتلیس، ھۆزات (دەرسیم) و قەرس چیلدر. لە ساڵی ١٨٨٨ بە فەرمانێکی ئیمپراتۆری ھەکاری بە ڤیلایەتەکەی وانەوە گرێدرا و ھۆزات بە مامورەتی عەزیزەوە گرێدرا.<ref name=asoe>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Krikorian|یەکەم=Mesrob K.|سەردێڕ=Armenians in the Service of the Ottoman Empire: 1860-1908|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=do89AAAAIAAJ&pg=PA39|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٠-٨٥٦٤-١|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧}}</ref> لە ھەڵمەتی قەفقاز لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەمدا]]، دوای تێکچوونی ھێرشی سوپای عوسمانی بۆ سەر ڕووسیا، ڕووسەکان پلانی داگیرکردنی ئەو پارێزگایەیان دانا. ھەڕەشەی لەشکرکێشی وای کرد کۆمیتەی یەکێتی و پێشکەوتن دەست بە [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان|کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان]] بکات لە ترسی ئەوەی ئەرمەنییەکان لە وان پشتگیری لە سوپای قەفقازی ڕووسیا بکەن. دیپۆرتکردنەوەی ئەرمەنییەکان لە [[قوستەنتینە|قوستەنتینییە]] بۆ ڕاپەڕینی وان لەلایەن فەدایی ئەرمەنییەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Naimark|یەکەم=Norman M.|ناونیشان=https://archive.org/details/genocideworldhis0000naim|سەردێڕ=Genocide: A World History|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٣٧٧١-٢|شوێن=New York, NY|oclc=٩٦٠٢١٠٠٩٩}}</ref> == دابەشکردنی کارگێڕی == سنجاقەکانی ویلایەتی وان:<ref name="a-ids">[http://tarihvemedeniyet.org/2009/10/van-vilayeti/ Van Vilayeti | Tarih ve Medeniyet]</ref> * سنجاقی وان ([[وان]]، ئێرچیش، چاتەک، [[ئەلجەواز]]، گێڤاش) * سنجاقی ھەکاری (باشکالێ, [[جۆلەمێرگ|ھەکاری]]، ئۆزاڵپ، [[شەمزینان]]، [[گەڤەر]]، گورپینار) == ئابووری == لە ڕووی مێژوویییەوە، ویلایەتی وان ھەرزەی بەرھەم دەھێنا.<ref name=Prothero60>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prothero|یەکەم=W.G.|سەردێڕ=Armenia and Kurdistan|ساڵ=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=H.M. Stationery Office|شوێن=London|پەڕە=٦٠|ناونیشان=http://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/60/|access-date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|archive-date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190625213258/https://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/60/|url-status=dead}}</ref> ناوەندی ئابووری ئەو پارێزگایە شاری وان بوو. ھەروەھا بەرھەمھێنەرێکی سەرەکی شەراب بوو. ھەردوو [[شەراب]] و براندی بە ڕێژەیەکی کەم دروست دەکران. ھەروەھا ڤیلایەتەکە کەتان و گەنمی بەرھەم دەھێنا.<ref name=Prothero62>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prothero|یەکەم=W.G.|سەردێڕ=Armenia and Kurdistan|ساڵ=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=H.M. Stationery Office|شوێن=London|پەڕە=٦٢|ناونیشان=http://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/62/|access-date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|archive-date=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221060748/https://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/62/|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا وان پیشەسازییەکی گەورەی مەڕداری ھەبوو. تا ساڵی ١٩٠٦ زیاتر لە ٣ ملیۆن [[مەڕ]] لە ڤیلایەتەکەدا ھەبووە. تا ساڵی ١٩٢٠ ئەو ژمارانە کەمکرانەوە.<ref name=Prothero63>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prothero|یەکەم=W.G.|سەردێڕ=Armenia and Kurdistan|ساڵ=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=H.M. Stationery Office|شوێن=London|پەڕە=٦٣|ناونیشان=http://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/63/|access-date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|archive-date=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512054242/https://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/63/|url-status=dead}}</ref> ھەنگەوانی لەلایەن کۆڵبەرانەوە ئەنجام دەدرا، [[ھەنگوین]] بەستوو دەفرۆشرا.<ref name=Prothero64>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prothero|یەکەم=W.G.|سەردێڕ=Armenia and Kurdistan|ساڵ=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=H.M. Stationery Office|شوێن=London|پەڕە=٦٤|ناونیشان=http://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/64/|access-date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|archive-date=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210161746/https://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/64/|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا ناوچەکە خەڵوز و [[قوڕقوشم]] و [[مس]] و بۆراکس و ئۆرپیمەنت و غاز و گڕانایت و لیمۆ و گچکە و جپس و [[زێڕ]] و [[خوێ]] بەرھەم دەھێنا.<ref name=Prothero7071>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prothero|یەکەم=W.G.|سەردێڕ=Armenia and Kurdistan|ساڵ=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=H.M. Stationery Office|شوێن=London|پەڕەکان=٧٠–٧١}}</ref> == نەخشە == {{ویلایەتەکانی دەوڵەتی عوسمانی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{دابەشبوونە کارگێڕییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئەرمەنستان}} {{پۆلی کۆمنز|Van Vilayet}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٧٥]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای وان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ھەکاری]] 7y7g6lipdvvmvefzqk5lhf3s6i2ioyd 0 213266 1570479 1403985 2026-03-31T23:28:33Z Amhmr 73454 1570479 wikitext text/x-wiki {{شێواز}} {{وەرگێڕانی دەقاودەق|https://en.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Khodabanda}} {{Infobox royalty | name = محەممەد | title = [[سوڵتان]] | succession = شای ئێرانی سەفەوی | image =Illustration of the Safavid shah Mohammad Khodabandeh.jpg | caption = | reign = ١١ی شوباتی ١٥٧٨ – تشرینی یەکەمی ١٥٨٧ | coronation = | full name = محەممەد خودابەندە | birth_date = ١٥٣٢ | birth_place = [[ئەردەوێڵ]], [[ئێران]] | death_date = ١٥٩٥ (تەمەنی ٦٤ ساڵ) | death_place = قەڵای عەلاموت، [[قەزوین]] | burial_date = مەزارگەی ئیمام حوسێن، [[کەربەلا]]، [[عێراق]] | burial_place = <!--{{ھن}}{{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | predecessor = [[ئیسماعیلی دووەم]] | successor = [[شا عەباسی یەکەم]] | spouse = [[خەیر النیسا بێگم]] | spouse-type = ھاوسەر | issue = {{plainlist| * ھەمزە میرزا * ئەبو تالیب میرزا * عەباسی یەکەم * حەسەن میرزا * تەحمەسپ میرزا * شا بێگوم }} | royal house = | dynasty = [[سەفەوی]] | father = [[تەھماسبی یەکەم]] | mother = [[سوڵتانوم بێگم]] | religion = [[شیعەی دوازدە ئیمام]] | signature = }} '''محەممەد خودابەندە''' ناسراو بە '''محەممەد شا''' یان '''سوڵتان محەممەد''' ({{بە فارسی|شا محەممەد خودابەندە}}، لەدایکبووی ساڵی ١٥٣٢؛ لە ساڵی ١٥٩٥ یان ١٥٩٦ کۆچی دوایی کردووە),<ref name="Iranica">{{بیرخستنەوە| دوایین =Matthee | یەکەم =Rudi | سەردێڕ = Safavid Dynasty | ڕێکەوت = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.iranicaonline.org/articles/safavids | ڕێکەوتی سەردان = ٩ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> شای فارس بوو لە ساڵی ١٥٧٨ تا لە ساڵی ١٥٨٧ لەلایەن عەباسی یەکەمی کوڕەکەیەوە ڕووخێندرا چوارەمین شای سەفەوی ئێران بوو و جێگەی براکەی ئیسماعیل دووەمی گرتەوە. خودابەندە کوڕی شا تەحمەسپی یەکەم بووە لە دایکێکی تورکمان بە ناوی سوڵتانوم بێگوم مەوسیلو<ref>Andrew J. Newman, ''Safavid Iran'', I.B.Tauris, 2004, p.42</ref>و نەوەی [[ئیسماعیلی یەکەم]] دامەزرێنەری شانشینی سەفەوی. دوای مردنی باوکی لە ساڵی ١٥٧٦، محەممەد بە قازانجی برا بچووکەکەی [[ئیسماعیلی دووەم]] تێپەڕێندرا. محەممەد ئازارێکی چاوی ھەبوو کە نزیک بوو لە کوێربوون و بۆیە بەپێی کولتوری شاھانەی فارس نەیدەتوانی ململانێ لەسەر تەخت بکات.<ref name="Persians">{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین =Garthwaite | یەکەم =Gene R. | سەردێڕ = The Persians | بڵاوکەرەوە = Blackwell |زنجیرە=The Peoples of Asia |بەرگ =٩|ساڵ=٢٠٠٥| پەڕەکان =١٧٢–١٧٣| ناونیشان =https://books.google.com/books?id=RpiywbMvG5gC&q=the%20persians%20garthwaite | ژپنک =١-٥٥٧٨٦-٨٦٠-٣}}</ref>بە ڵام دوای دە سە ڵاتی کورت و خوێناوی ئیسماعیلی دووە م محە مە د و ک تاقە میراتگری سە ڕھە ڵدا و ھە ڕوە ھا بە پاڵپشتی ھۆزە کانی قزیلباش لە ساڵی ١٥٧٨دا بوو بە شا. دەسەڵاتی محەممەد بە بەردەوامی لاوازی تاج و شەڕی ناوخۆیی خێڵەکان لە بەشێک لە دووەمین شەڕی ناوخۆی سەردەمی سەفەوییەکاندا دیار بوو.<ref>Newman p.41</ref>کەسایەتییەکی گرنگ لە ساڵانی سەرەتای دەسەڵاتی محەممەددا خەیر ئەلنیسا بێگومی ھاوسەری بوو کە یارمەتی مسۆگەرکردنی دەسەڵاتی مێردەکەی دا<ref name="Persians"/>ھەرچەندە ھەوڵەکانی بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی ناوەندی دژایەتی لەلایەن ھۆزە بەھێزەکانی قزیلباشەوە بەدوای خۆیدا ھێنا، کە لە ساڵی ١٥٧٩دا کوژرا. محەممەد بە «پیاوێکی سەلیقەی پاڵاوتە بەڵام کارەکتەری لاواز» وەسف کراوە.<ref name="Iranica"/>لە ئەنجامدا سەردەمی محەممەد بە کوتلەگەرایی تایبەتمەند بوو، کە ھۆزە گەورەکان خۆیان لەگەڵ کوڕەکانی محەممەد و میراتگرانی داھاتوودا یەکخست. ئەم ئاژاوەی ناوخۆیییە ڕێگەی بە زلھێزە بیانییەکان بە تایبەت [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ڕکابەر و دراوسێی دا کە دەستکەوتی خاکی بەدەست بھێنن لەوانە داگیرکردنی پایتەختی کۆنی تەبرێز لە ساڵی ١٥٨٥. دواجار محەممەد لە کودەتایەکدا لە بەرژەوەندی شا عەباسی یەکەمی کوڕەکەی ڕووخێنرایەوە. == سەرەتای ژیانی == محەممەد لە تەبرێز لەدایکبووی سوڵتان-محەممەد میرزا بووە، لە تەمەنی چوار ساڵیدا وەک حاکمی ناونیشانی ھەرات دەستنیشانکرا، دوای ماوەیەکی کەم لە وەرگرتنەوەی شارەکە لە ئۆزبەکییەکان لە ساڵی ١٥٣٧. دەسەڵاتی ڕاستەقینە لالا (مامۆستا-ڕاھێنەر)ی بوو، ئەمیری قزیلباش محەممەد شەرەف ئەلدین ئۆغلی تەکالو، کە بەرپرسیار بوو لە کارە گشتییە بەرفراوانەکان لە ساڵانی ١٥٤٠ کە کۆمەڵگەی ئاودێری و باخچە و مەزارگە و بینا گشتییەکانی دیکەی ھێنایە ھەرات. ئەم ھەوڵانە بە ڕەزامەندی [[شا تەھمە سپی یەکەم]] بەرەوڕوو بووەوە و شاعیران و وێنەکێشان و خۆشنووسانی شارەکەیان ڕاکێشا، کە محەممەد ئاشنایان بوو.<ref>Colin P. Mitchell, ''The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric'' (London: I.B. Tauris, 2009) ("Mitchell"), p. 160.</ref> محەممەد لە ساڵی ١٥٧٢دا وەک حاکمی شیراز دەستنیشانکرا، ناوبانگێکی وەک شاعیر لە شاری ھەرات بەدەستھێنابوو، ناوبانگێک کە «بەھۆی پەروەردە و تیژی مەعریفییەوە ناوبانگ بوو»، بەپێی وتەی سام میرزا، ژیاننامەنووسێکی ھاوچەرخی شاعیران محەممەد کۆمەڵێک ھونەرمەند و ئاژەڵی ماڵی لەگەڵ خۆی ھێنا بۆ شیراز، شارێک کە لە کۆتایی سەدەی پازدەھەمەوە ناوەندێکی لێکۆڵینەوەی فەلسەفی بووە و لەم دواییانەشدا وەک شوێنێک بۆ ڕووناککردنەوەی دەستنووس کە بە شێوەیەکی بەرفراوان سەیر دەکرێت.<ref>Mitchell, pp. 160–61.</ref> محمد لە [[شیراز]] بوو کاتێک براکەی کە شا کۆچی دوایی کرد. == گرتنە دەستی دەسەڵات == لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٥٧٧دا [[ئیسماعیلی دووەم]] برا بچووکی محەممەد خودابەندە لەناکاو و بەبێ ھیچ نیشانەیەکی سەرەتایی لە خراپی تەندروستی کۆچی دوایی کرد. پزیشکانی دادگا کە پشکنینی تەرمەکەیان کردووە گریمانەیان کردووە کە لەوانەیە بەھۆی ژەھرەوە گیانی لەدەستدابێت. ڕێککەوتنی گشتی ئەوە بوو کە پەری خان خانم خوشکی نیوە خوشکی بڕیاریدابوو بە یارمەتی خاتوونەکانی حەرەمی ناوەوە ژەھراوی کردبێت وەک تۆڵەی ڕەفتارە خراپەکانی بەرامبەری.{{sfn|Parsadust|2009}}بە دەرچوونی ئیسماعیلی دووەم پەری خان خانم دەسەڵات و کۆنترۆڵی خۆی وەرگرتەوە. ھەموو گەورەیەکی دەوڵەت و سەرۆک خێڵ و ئەفسەر و بەرپرسەکان ئەو فەرمانانەیان جێبەجێ دەکرد کە لەلایەن جێگرەکانییەوە دەگەیشتن و بەپێی قسەی ئەو خزمەتیان دەکرد.{{sfn|Parsadust|2009}} سەرۆکەکانی قزیلباش بۆ ئەوەی قەیرانی جێنشینی ڕوون بکەنەوە، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی شای داھاتوو دوای کۆنفڕانسێک لەگەڵ یەکتر دابنێن و دواتر پەری خان خانم لە ھەڵبژاردەی جێگیرکراویان ئاگادار بکەنەوە. سەرەتا باسیان لەو بڕیارنامەیە کرد کە شۆجە الدین محەممەد سەفەوی کوڕە کۆرپەی ھەشت مانگەی ئیسماعیلی دووەم تاجی شای لەسەر دابنرێت لەکاتێکدا لە واقیعدا کاروباری دەوڵەت لەلایەن پەری خان خانمەوە ئاگاداری دەبێت. بەڵام ئەم پێشنیازە گڵۆپی سەوزی زۆربەی مەجلیسەکەی لێ نەکەوتەوە لەبەرئەوەی ھاوسەنگی دەسەڵات لە نێوان زۆرێک لە خێڵەکانی قزیلباشدا دەجووڵاند. دواجار مەجلیسەکە ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر دەستنیشانکردنی محەممەد خودابەندە وەک شا.{{sfn|Parsadust|2009}} دانانی محەممەد خودابەندە لەلایەن پەری خان خانمەوە پشتیوانی و پەسەند کرا، بەھۆی ئەوەی پیاوێکی پیری بوو، نزیک بوو لە کوێربوون و چێژخواز بوو. بەم شێوەیە ئەو جێنشینی گونجاو بوو، بۆیە پەری خان خانم دەیتوانی سوود لە لاوازییەکەی وەربگرێت و خۆی فەرمانڕەوایی بکات. لەگەڵ سەرۆکەکانی قزیلباش ڕێککەوتنێکی کرد کە محەممەد خودابەندە بە ناوەوە شا بمێنێتەوە، لەکاتێکدا ئەو و نێردراوەکانی بەردەوام دەبن لە کۆنترۆڵکردنی بەرژەوەندییەکانی دەوڵەت{{sfn|Parsadust|2009}} کاتێک محەممەد خودابەندە تاجی شای لەسەر دانرا ئەرستۆکراسی سەفەوی و ئەفسەر و پارێزگارەکانی پارێزگاکان داوای ڕەزامەندی لە پەری خان خانمیان دەکرد تا سەردانێکی پیرۆزبایی بۆ بکەن. کایەی نفوز و دەسەڵاتی پەری خان خانم ھێندە ڕەھەندی بوو کە کەس بوێری ئەوەی نەبوو سەردانی شیراز بکات بەبێ ڕەزامەندی بێ دوو دڵی ئەو.{{sfn|Parsadust|2009}}لەو ڕۆژەوەی محەممەد خوبەندە بە شا دەستنیشان کرا خەیر ئەلنیسا بێگومی ھاوسەری کە بە نازناوی مەھدی ئۆلیا زیاتر ناسرابوو، دەستی بەسەر کاروباری ئەودا گرت. ئەو ئاگاداری کەموکوڕییەکانی مێردەکەی بوو و بۆ کەفارەتی نەبوونی ڕاستگۆیی و کوالیتی مێردەکەی بڕیاریدا ھەوڵ بدات ببێتە فەرمانڕەوای پراکتیکی دەوڵەتی سەفەوی.{{sfn|Parsadust|2009}} محەممەد خودابەندە و مەھدی ئۆلیا لە ١٢ی بەفرانباری ١٥٧٨دا چوونە ناو دەوروبەری قەزوین و بەمەش کۆتایی بەو دەسەڵاتە حاشاھەڵنەگرە ھێنا کە پەری خان خانم بۆ ماوەی دوو مانگ و ٢٠ ڕۆژ بەھرەمەند بوو. ھەرچەندە ھێشتا فەرمانڕەوای پراکتیکی دەوڵەت بوو، بەڵام ئێستا ڕووبەڕووی دژایەتی مەھدی ئۆلیا و ھاوپەیمانەکانی دەبووەوە. کاتێک گەیشتنە شارەکە، پەری خان خانم خۆی نیشان دا بۆ ئەوەی بە خۆشحاڵییەوە بە گەورەیی و نمایشێکی زۆرەوە پێشوازییان لێ بکات، لەناو پاشماوەیەکی زێڕیندا دانیشتبوو، لە ھەمان کاتدا لەلایەن ٤٠٠٠–٥٠٠٠ پاسەوانی تایبەت و یاریدەدەری کەسی ناو حەرێم و خزمەتکارانی دادگا پاسەوانی دەکرا.{{sfn|Parsadust|2009}}بەڵام دواجار پەری خان خانم ھەمان ڕۆژ لەلایەن خەلیل خان ئەفشارەوە بە فەرمانی ماد ئۆلیا خنکێندرا. مەھدی ئۆلیا ئێستا کۆنترۆڵی شەخسیی ئێرانی گرتە دەست و دەستی کرد بە بەرەوپێشبردنی پیشەی کوڕە گەورەکەی، ھەمزە میرزا (ئەو زۆر کەم گرنگی بە عەباس میرزا کوڕە بچووکەکەی دەدا). بەڵام ئەو دژایەتی [[قیزیلباش|قیزیلباشی]] کرد کە دواجار داوای لە شا کرد لە دەسەڵات دووری بخاتەوە. کاتێک ڕەتیکردەوە دان بە داواکارییەکانیاندا بنێت، کۆمەڵێک پیلانگێڕی قزیلباش تەقینەوە و لە ٢٦ی تەممووزی ١٥٧٩دا خنکانیان.<ref>Savory pp.71–73</ref><ref>''Cambridge History of Iran'' p.254</ref> گرووپەکانی قزیلباش تا دێت زاڵ بوون بەسەر ئێراندا. لە ساڵی ١٥٨٣ شایان ناچار کرد وەزیرەکەی خۆی بە ناوی میرزا سەلمان ڕادەست بکات بۆ لە سێدارەدان. ھەمزە میرزا گەنج دەستی بەسەر دەسەڵاتی دەوڵەتدا گرت بەڵام لە ٦ی کانوونی دووەمی ١٥٨٦ ئەویش لە ھەلومەرجێکی نھێنیدا کوژرا.<ref>Savory pp.73–74</ref> == ھەڕەشەی دەرەکی == [[پەڕگە:Mohammen xudabende Sefevid.jpg|وێنۆک|دراوێک کە لە سەردەمی محەممەد خودابەندەدا دروست کراوە]] [[پەڕگە:Soltan_mohammad_khodabandeh_safavid_letter.jpg|وێنۆک|واژووی محەممەد خودابەندە]] زلھێزە بیانییەکان ناکۆکی فراکسیۆنییان لە دادگای ئێران قۆستەوە بۆ دەستبەسەرداگرتنی خاک بۆ خۆیان. باندەکانی [[ئۆزبەکستان]] ھەوڵی داگیرکردنی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێرانیان دا پێش ئەوەی لەلایەن پارێزگاری مەشھەدەوە بەرپەرچ بدرێنەوە. گرینگترین ڕووداوی سەردەمی محەممەد شەڕ لەگەڵ عوسمانییەکان بوو. لە ساڵی ١٥٧٨ سوڵتانی [[عوسمانی]] مورادی سێیەم شەڕێکی لەگەڵ ئێرانی سەفەوی دەستپێکرد کە بڕیار بوو تا ساڵی ١٥٩٠ بەردەوام بێت، لە یەکەم ھێرشدا، وەزیری سوڵتان لالا مستەفا پاشا ھێرشی کردە سەر خاکەکانی سەفەوی کە لە [[جۆرجیا]] و شیروان پێکھاتبوون. شیروان پێش کۆتایی ھاوینی ساڵی ١٥٧٨ کەوتە خوارەوە، بەو ڕاستییە ئێستا عوسمانییەکان کۆنترۆڵی نزیکەی ھەموو ناوچەکانی ڕۆژاوای کەنارەکانی [[دەریای قەزوین]] کردبوو ھەروەھا ڕێگەی بۆ ھێرشکردنە سەر ئەو شوێنە کردەوە کە لە ئێستادا ناوەکی [[ئەرمینیا]] و ئازەربایجانە، کە دواتر لە ساڵی ١٥٧٩ لەلایەن بەشێکی گەورەی تاتارەکانی کریماوە ھێرشیان کرایە سەر، بە سەرۆکایەتی عادل گیرای خان{{sfn|Sicker|2001|pp=٢–٣}}بەڵام لە دژە ھێرشێکی سەرنجڕاکێشدا بە سەرۆکایەتی میرزا سەلمان جابیری و ھەمزە میرزا گیرا و دواتر لە قەزوین پایتەختی سەفەوی ئەو کاتە لە سێدارە درا. سوپایەکی تری عوسمانی بە سەرکردایەتی عوسمان پاشا و فەرھەت پاشا پەڕینەوە بۆ [[ئێران]] و لە ساڵی ١٥٨٥ تەبرێزیان گرت سوڵتان محەممەد ھەمزە میرزای نارد بۆ شەڕی عوسمانییەکان بەڵام شازادە گەنجەکە لەم ھەڵمەتەدا کوژرا و شارەکە بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ لە دەستی عوسمانییەکاندا مایەوە.<ref>''Cambridge History of Iran'' p.257, p.260</ref><ref>Savory p.74</ref> == لابردنی و مردنی == کاتێک ئۆزبەکییەکان لەشکرکێشییەکی بەرفراوانیان بۆ سەر [[خوراسان]] دەستپێکرد، سەرۆکی فراکسیۆنی ئوستاڵجو قزیلباش لەو پارێزگایە مورشید قولی خان، بڕیاریدا کە کاتی گونجاوە شا ڕووخێنرێت و عەباس میرزا کوڕی محەممەد لە شوێنی ئەو بگرێتەوە کە بەشی مورشید بوو. مورشید و عەباس بە سواری ڕۆیشتن بۆ قەزوین و لەوێ لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٥٨٧دا شازادە بە فەرمانڕەوای نوێی ئێران ڕاگەیەندرا محەممەد ھیچ ھەوڵێکی نەدا بۆ تەحەدای کودەتاکە و لە تەختی پاشایەتی قبوڵ کرد. محەممەد خودابەندە بۆ ماوەیەک لە پایتەخت ژیاوە بەڵام دواتر بەڕواڵەت دوورخراوەتەوە بۆ زیندانی عەلەموت، ھەرچەندە ئەسکەندەر بەگ مونشی (مێژوونووسێکی فارس) تۆماری کردووە کە لە قەزوین لە ماوەیەک لە نێوان ٢١ی تەممووزی ١٥٩٥ و ١٠ی تەممووزی ١٥٩٦دا گیانی لەدەستداوەر.<ref>Savory p.75</ref><ref>''Cambridge History of Iran'' pp.261–2</ref> == ھونەر و ڕۆشنبیری == محەممەد شاعیرێکیش بوو کە بە ناوی قەڵەم «فەھمی» بەیت دەنووسی، ھەروەھا حەزی لە نوکتە بووە.<ref name="Savory p.70">Savory p.70</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٣}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Mohammad Khodabanda}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٣٢]] [[پۆل:مردووانی دەیەی ١٥٩٠]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] o6i2w9w46k935k6rc17i18gfg30kvub 0 217393 1570375 1362886 2026-03-31T16:42:43Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570375 wikitext text/x-wiki [[نەرویژ]] یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی [[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٦]]، کە لە ٦ تا ١٦ی شوباتی ١٩٣٦ شاری [[باڤاریا]] لە [[ئەڵمانیا]] بەڕێوەچوو. وەرزشوانانی ئەم وڵاتە بە کۆکردنەوی زۆرترین مەدالیای زێر و کۆی گشتی مەدالیاکان پلەی یەکەمی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Garmisch-Partenkirchen 1936 Olympic Winter Games {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Garmisch-Partenkirchen-1936-Olympic-Winter-Games|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1936 Winter Olympics Garmisch Partenkirchen Photos and Premium High Res Pictures - Getty Images|ناونیشان=https://www.gettyimages.ca/photos/1936-winter-olympics-garmisch-partenkirchen|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gettyimages.ca}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.gettyimages.ca/photos/1936-winter-olympics-garmisch-partenkirchen |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{پێشەنگی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانە بەپێی ساڵ}}{{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد}}{{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Norway at the 1936 Winter Olympics}} [[پۆل:نەرویژ لە ئۆڵۆمپیاد بەپێی ساڵ]] it3738puklm28klkivb22boq5bu9k62 0 217807 1570492 1398067 2026-04-01T03:48:13Z CommonsDelinker 62 "Ivan_Kozhedub_2.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Ivan Kozhedub 2.jpg|]]. 1570492 wikitext text/x-wiki '''ئیڤان نیکیتۆڤیچ کۆژێدوب''' (بە [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]: Иван Hикитович Кожедуб؛ [[ئۆکراینی]]: Іван Микитович Кожедуб؛ ٨ی حوزەیرانی ١٩٢٠ – ٨ی ئابی ١٩٩١) ئاسێکی جەنگاوەری [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەمی]] [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] بوو.{{sfn|Simonov|Bodrikhin|2017|p=8}}<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bykov|یەکەم=Mikhail|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mGw5AwAAQBAJ|سەردێڕ=Все асы Сталина 1936–1953 гг.|بڵاوکەرەوە=Yauza|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨٥٤٥٧٥٦٧٢٢١|شوێن=Moscow|پەڕەکان=٥٥٠–٥٥١|زمان=ru|oclc=٨٧٩٣٢١٠٠٢}}</ref> بە شێوەیەکی گشتگیر زیاتر لە ٦٠ سەرکەوتنی تاکەکەسی بەدەستھێناوە، بە بەرزترین فڕۆکەوانی فڕۆکەی جەنگی سۆڤیەت و ھاوپەیمانان لە جەنگی جیھانی دووەمدا دادەنرێت. ئەو یەکێکە لەو چەند فڕۆکەوانە کە فڕۆکەیەکی فڕۆکەی مێسێرشمیت می ٢٦٢ ی خستووەتە خوارەوە، ھەروەھا یەکەم فڕۆکەوانی سۆڤیەت کە ئەو کارەی کردبێت. لە سێ بۆنەدا کراوە بە [[پاڵەوانی یەکێتی سۆڤیەت]] (٤ی شوباتی ١٩٤٤، ١٩ی ئابی ١٩٤٤، ١٨ی ئابی ١٩٤٥). دوای جەنگی جیھانی دووەم، لە سەربازیدا مایەوە و دواتر لە کاتی ئۆپەراسیۆنەکانی سۆڤیەت لە [[شەڕی کۆریا|جەنگی کۆریا]]دا فەرماندەیی فیرقەی فڕۆکەوانی جەنگی ٣٢٤ی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Chapis|یەکەم١=Stephen|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=duk8DwAAQBAJ&pg=PA88|سەردێڕ=Allied Jet Killers of World War 2|دوایین٢=Thomas|یەکەم٢=Andrew|ڕێکەوت=2017|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٢٨-٢٣٥٠-٢|زمان=en}}</ref>{{sfn|Simonov|Bodrikhin|2017|p=١٠–١٢}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ivan Kozhedub}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩١]] [[پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی سۆڤیەت]] [[پۆل:مارشاڵی ھێزی ئاسمانی سۆڤیەت]] [[پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین]] 0m218bgxl1zdsnzbyd4xz8ydq70fu21 0 225964 1570566 1460917 2026-04-01T11:54:55Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570566 wikitext text/x-wiki '''ڕەخنەگرتن لە ئیسلام''' بە شێوەیەکی بەرفراوان بە ڕەخنە لە ئایینی [[ئیسلام]]ی لە بیروباوەڕ و بنەما و/یان ھەر بیرۆکەیەکی تر کە دەگەڕێتەوە بۆ ئیسلام پێناسە دەکرێت. ڕەخنە لە ئیسلام لە قۆناغەکانی دروستبوونی ئیسلامەوە بوونی ھەبووە. ناڕەزایی نووسراوی سەرەتایی لەلایەن [[مەسیحی|مەسیحییەکان]] و [[جوو|جولەکەکانەوە]] و ھەروەھا لە ھەندێک لە موسڵمانانی پێشووی وەک ئیبن ئەلڕاوەندییەوە ھاتووە.<ref name="John of Damascus2">De Haeresibus by [[John of Damascus]]. See [[Migne]]. ''[[Patrologia Graeca]]'', vol. 94, 1864, cols 763–73. An English translation by the Reverend John W Voorhis appeared in ''The Moslem World'' for October 1954, pp. 392–98.</ref> دواتر [[جیھانی ئیسلامی|جیھانی موسڵمانان]] خۆی ڕەخنەی لێ گیرا.<ref name="WarraqPoetry">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Warraq|یەکەم=Ibn|ناونیشان=https://archive.org/details/leavingislamapos00warr|سەردێڕ=Leaving Islam: Apostates Speak Out|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=١-٥٩١٠٢-٠٦٨-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/leavingislamapos٠٠warr/page/n١١ ٦٧]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref><ref name="Ibn Kammuna">Ibn Kammuna, ''Examination of the Three Faiths'', trans. [[Moshe Perlmann]] (Berkeley and Los Angeles, 1971), pp. 148–49</ref><ref name="Oussani">[http://www.newadvent.org/cathen/10424a.htm Mohammed and Mohammedanism], by Gabriel Oussani, ''Catholic Encyclopedia''. Retrieved 16 April 2006.</ref> [[جیھانی ڕۆژاوایی|ڕەخنەکانی ڕۆژاوا]] لە [[ئیسلام]] دوای [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]] و [[تیرۆریزمی ئیسلامی|ڕووداوە تیرۆریستییەکانی]] دیکە زیاتر بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Islam's Problem With Blasphemy|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/01/14/opinion/islams-problem-with-blasphemy.html|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|یەکەم=Mustafa|دوایین=Akyol|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="fried1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Friedmann|یەکەم=Yohanan|ناونیشان=https://archive.org/details/tolerancecoercio00frie|سەردێڕ=Tolerance and Coercion in Islam: Interfaith Relations in the Muslim Tradition|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٢٦٩٩-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/tolerancecoercio٠٠frie/page/n٣١ ١٨], ٣٥|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> بابەتەکانی ڕەخنە بریتین لە ئەخلاقی ژیانی [[محەممەد]]، دامەزرێنەری ئیسلام، لە ھەردوو ژیانی گشتی و کەسیدا.<ref name="Oussani"/><ref name="WarraqQuest">Ibn Warraq, The Quest for Historical Muhammad (Amherst, Mass. :Prometheus, 2000), 103.</ref> ھەروەھا پرسەکانی پەیوەست بە دروستی و ئەخلاقی [[کتێبە پیرۆزەکان لە ئیسلامدا|کتێبە پیرۆزەکانی ئیسلام]]، واتە [[قورئان]] و [[فەرموودە|فەرموودەکان]]، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە باس دەکرێن.<ref name="BibleInQuran">[http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1032&letter=B#3068 Bible in Mohammedian Literature.], by Kaufmann Kohler Duncan B. McDonald, ''Jewish Encyclopedia''. Retrieved 22 April 2006.</ref> ھەروەھا ئیسلام وەک جۆرێک لە [[عەرەباندن|ئیمپریالیزمی عەرەبی]] تەماشا کراوە و لەلایەن کەسایەتییەکانی [[ئەفریقا]] و [[ھیندستان|ھیندستانەوە]] ڕەخنەی لێ گیراوە بەھۆی لەناوبردنی کولتوورە ڕەسەنەکان.<ref name="Islamic-Imperialism">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh|یەکەم=Ephraim|ناونیشان=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300198171/islamic-imperialism|سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨٠٣٠٠١٩٨١٧١}}</ref> ھەروەھا ڕووانینی ئیسلام بۆ پرسی کۆیلایەتی ڕەخنەی لێگیراوە،<ref name="eois">Brunschvig. 'Abd; ''[[Encyclopedia of Islam]]''</ref> کە بووە ھۆی ئەوەی بازرگانانی موسڵمان ١٧ ملیۆن کۆیلە ھەناردە بکەن بۆ کەنارەکانی [[ئۆقیانووسی ھیند|زەریای ھیندی]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]].<ref>[https://web.archive.org/web/20170525101036/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1523100.stm Focus on the slave trade], in [[BBC News]].</ref><ref>[https://www.economist.com/international/2015/08/22/the-persistence-of-history The persistence of history], in [[The Economist]]</ref> مەزھەبی [[شافعی|شافیعی]] ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە بەھۆی بانگەشەکردن بۆ خەتەنەکردنی مێینە و ناساندنی ئەم کارە بە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، کە پێشتر بوونی نەبووە. {{Sfn|Rispler-Chaim|1993}} {{Sfn|Roald|2003}} {{Sfn|Asmani|Abdi|2008}}<ref name="aflm">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Feillard|یەکەم=Andree|دوایین٢=Morcoes|یەکەم٢=Lies|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Female Circumcision in Indonesia: To Islamize in Ceremony or Secrecy|journal=Archipel|بەرگ=٥٦|پەڕەکان=٣٣٧–٣٦٧|doi=10.3406/arch.1998.3495}}</ref><ref>Ali, Kecia (2006). ''Sexual Ethics And Islam: Feminist Reflections on Qur'an, Hadith, and Jurisprudence''. Oxford: Oneworld Publications, p. 100.</ref> لەم دواییانەدا، [[فەلسەفەی ئیسلامی|بیروباوەڕە ئیسلامییەکان]] سەبارەت بە بنەچەی مرۆڤ, قەدەری پێشوەختە، [[ھەبوونی خودا|بوونی خودا]] و سروشتی، ڕەخنەیان لێ گیراوە بەھۆی ناتەبایییەکانی لەگەڵ فەلسەفە و زانست.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fitzgerald|یەکەم=Timothy|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=R7A1f6Evy84C|سەردێڕ=The Ideology of Religious Studies|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣٤٧١٥٩|شوێن=New York|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2003|پەڕە=٢٣٥|وتەگێڕانەوە=[...] this book consists mainly of a critique of the concept of religion [...].|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref name="Ruthven">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ruthven|یەکەم=Malise|سەردێڕ=Voltaire's Fanaticism, or Mahomet the Prophet:A New Translation; Preface: Voltaire and Islam|ناونیشان=http://litwinbooks.com/mahomet-preface.php|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> ڕەخنەیەکی دیکە لەسەر پرسی مافەکانی مرۆڤ لە جیھانی ئیسلامیدا، چ لە ڕووی مێژوویییەوە و چ لە نەتەوە ئیسلامییە مۆدێرنەکاندا، لەوانەش [[ژن لە ئیسلامدا|مامەڵەکردن لەگەڵ ژنان]]، کەسانی [[ھاوڕەگەزخوازی لە ئیسلام|ھاوڕەگەزخواز]]، و کەمینە ئایینی و نەتەوەیییەکان، وەک لە [[شەریعەتی ئیسلامی|یاسا و پراکتیکی ئیسلامیدا]] دەردەکەوێت. تا ساڵی ٢٠١٤ نزیکەی چارەکێکی وڵات و ناوچەکانی جیھان (٢٦٪)یاسا یان سیاسەتی دژە کوفر و (١٣٪)یان ھەبووە.<ref>[http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ Which countries still outlaw apostasy and blasphemy?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219222737/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ |date=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ }}, [[Pew Research Center]], 29 July 2016.</ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا، ١٣ نەتەوە کە ھەموویان نەتەوەی زۆرینەی موسڵمان بوون، سزای لەسێدارەدانیان جێبەجێ کردووە بەھۆی لادان یان کوفر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.indy100.com/article/the-countries-where-apostasy-is-punishable-by-death--Z110j2Uwxb|سەردێڕ=The countries where apostasy is punishable by death|یەکەم=Louis|دوایین=Doré|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=[[The Independent]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi Arabia|ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2005&country=6825|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111109034847/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2005&country=6825|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> لە دوای ڕەوتی فرە کولتوری ئەم دوایییە، کاریگەری ئیسلام لەسەر بە ئیسلامبوونی وڵاتی میوانداردا ڕەخنەی لێ گیراوە.<ref name="Modood">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tariq Modood|ناونیشان=https://archive.org/details/multiculturalism00modo|سەردێڕ=Multiculturalism, Muslims and Citizenship: A European Approach|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٥٥١٥-٥|edition=1st|پەڕە=[https://archive.org/details/multiculturalism٠٠modo/page/n٤٣ ٢٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> ھەروەھا لە وڵاتانی دیکەدا کە موسڵمانان کەمینەیەکی بەرچاون، وەک [[چین]]، [[ھیندستان]]<ref>"Indian Nepalis: Issues and Perspectives", pp. 355–56, Tanka Bahadur Subba, Concept Publishing Company, 2009, 9788180694462</ref><ref name="Niticentral">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Illegal immigration from Bangladesh has turned Assam explosive|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Niticentral|ناونیشان=http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131215022553/http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و [[ڕووسیا]]، مشتوومڕەکانی بە ئیسلامبوون خراونەتەڕوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Tatarstan: The Battle over Islam in Russia's Heartland|ناونیشان=http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131225014733/http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Russia and Islam: State, Society and Radicalism|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ساڵ=٢٠١٠|پەڕە=٩٤}}</ref> == مێژوو == === سەرەتای ئیسلام === [[پەڕگە:John_Damascus_(arabic_icon).gif|وێنۆک| یوحەنای دیمەشق ڕاھیب و پەرستیارێکی سوری، ئایکۆنی سەدەی نۆزدەھەمی عەرەبی]] سەرەتاییترین ڕەخنە نووسراوەکانی ئیسلام کە لە ئێستادا بەردەست بێت، لە نووسینەکانی [[مەسیحی|مەسیحییەکاندا]] دەبینرێن کە کەوتوونەتە ژێر دەسەڵاتی سەرەتایی [[خەلافەت]]ی ئیسلامییەوە. یەکێک لەو مەسیحیانە یوحەننای دیمەشق بوو (نزیکەی ٦٧٦–٧٤٨ ز)، کە ئاشنای ئیسلام و زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] بوو. بەشی دووەمی کتێبەکەی بە ناوی ''کانیاوی حیکمەت'' بە ناوی «سەبارەت بە بیدعەی ئایینی» زنجیرەیەک گفتوگۆی نێوان مەسیحییەکان و موسڵمانان دەخاتە ڕوو. یوحەننا ئیدیعای کرد کە ڕاھیبێکی ئاریایی (کە نەیدەزانی باھیرە) کاریگەری لەسەر محەممەد ھەبووە و عەقیدەکانی ئیسلامی وەک شتێکی زیاتر لە چەقۆکێشێک سەیر دەکرد کە لە کتێبی پیرۆزەوە کۆکراونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Writings by St John of Damascus|بڵاوکەرەوە=Catholic University of America Press|ساڵ=١٩٥٨|زنجیرە=The Fathers of the Church|بەرگ=٣٧|شوێن=Washington, DC|پەڕەکان=١٥٣–١٦٠|chapter=St. John of Damascus's Critique of Islam|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|chapter-url=http://www.orthodoxinfo.com/general/stjohn_islam.aspx}}</ref> یۆحەنا لە نووسینێکدا لەسەر ئیدیعای ئیسلام بۆ ڕەچەڵەکی ئیبراھیمی، ڕوونیکردەوە کە [[عەرەب|عەرەبەکان]] پێیان دەگوترا " ساراسین " (بە یۆنانی Σαρακενοί، ساراکێنۆی) چونکە "بەتاڵ" (κενός، kenos، بە یۆنانی) "لە سارا ". ئەوان پێیان دەگوترا " ھاگارنێس " چونکە "نەوەی کۆیلە کچە ھاجەر " بوون.<ref>John McManners, The Oxford History of Christianity, Oxford University Press, p. 185</ref> لە قۆناغی سەرەتای فۆرماتیڤدا، ڕەخنە لەسەر ئیسلام بە گشتی شاراوە بوو، چونکە بە ئاشکرا لێپرسینەوە لە محمد یان قورئان نەک تەنھا بۆ ڕەخنەگر بەڵکو بۆ ھەموو کۆمەڵگەی ڕەخنەگر سزای ھەبوو. بۆ نموونە جوولەکەکان بە نەریتی زارەکی ڕەخنەیان لە محەممەد گواستەوە. ھەرچەندە پشتڕاستکردنەوەی نەریتە زارەکییەکان قورسە، بەڵام دەکرا ھەندێک چیرۆک و لێدوان لەبارەی کۆمەڵگە سەربەخۆکانەوە بدۆزرێتەوە. بەپێی یەکێک لە گێڕانەوەکان، ھەندێک لە جوولەکەکان پەیامی شاراوەیان لە قورئاندا داناوە، وەک ''[[پیتە پچڕاوەکان|موقەتاعەت]]'' (نامە نھێنییەکان)، کە گوایە ئاماژەیە بۆ ھەندێک بەش لە [[کتێبی پیرۆزی عیبری|تەناخ]] سەبارەت بە زاراوەیەکی عیبری کە ئاماژەیە بۆ پێغەمبەرێکی ساختە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Firestone|یەکەم=Reuven|ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Muhammad, the Jews, and the Composition of the Qur'an: Sacred History and Counter-History|journal=Religions|بەرگ=١٠|پەڕە=٦٣|doi=10.3390/rel10010063|doi-access=free}}</ref> ڕەخنەگرانی دیکەی بەرچاوی سەرەتایی ئیسلام بریتی بوون لە: * ئەبو عیسا ئەلوەرەق، زانای سەدەی نۆیەم و ڕەخنەگری ئیسلام.<ref name="Doubt">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hecht|یەکەم=Jennifer Michael|ناونیشان=https://archive.org/details/doubthistory00jenn|سەردێڕ=Doubt: A History: The Great Doubters and Their Legacy of Innovation from Socrates and Jesus to Thomas Jefferson and Emily Dickinson|بڵاوکەرەوە=Harper San Francisco|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٠-٠٦-٠٠٩٧٩٥-٧|بەستەری نووسەر=Jennifer Michael Hecht}}</ref> {{Rp|224}} * ئیبن ئەلراوەندی، بێدینێکی سەدەی نۆیەم، کە ئیسلامی ڕەتکردەوە و ڕەخنەی لە ئایین بە گشتی گرت.<ref name="Doubt"/> * [[ئەبووعەلا مەعەری|ئەلمەعری]]، شاعیر و ڕەخنەگری عەرەبی سەدەی یازدەھەم لە ئیسلام و ھەموو ئایینەکانی تر. ھەروەھا بە [[ڤیگنیزم]] و دژە وەچەخستنەوە ناسرا بوو.<ref name="Nicholson319">Reynold Alleyne Nicholson, 1962, ''A Literary History of the Arabs'', p. 319.</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abu-L-Ala al-Maarri Facts|ناونیشان=http://biography.yourdictionary.com/abu-l-ala-al-maarri|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=biography.yourdictionary.com}}</ref> * [[ئەبووبەکر ڕازی|ئەبوبەکر ڕازی]] پزیشک و [[فەلسەفەی ئیسلامی|فەیلەسوف]] و کیمیازانێکی فارس کە لە [[سەردەمی زێڕینی ئیسلام|سەردەمی زێڕینی ئیسلامیدا]] ژیاوە. ڕەخنەی لە چەمکەکانی [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەرایەتی]] و وەحی لە ئیسلامدا گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=When Islamic atheism thrived &#124; Amira Nowaira|ناونیشان=http://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/may/10/islam-freedom-expression|وێبگە=the Guardian}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamson|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/sum2021/entries/abu-bakr-al-razi/|سەردێڕ=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=Is Islam Hostile to Science?|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/150301-aristotle-archimedes-einstein-darwin-ptolemy-razi-ngbooktalk|وێبگە=Adventure}}</ref> === سەدەی ناوەڕاست === ==== جیھانی ئیسلامی لە سەدەی ناوەڕاست ==== [[پەڕگە:Al-Maʿarri_by_Khalil_Gibran_(cropped).png|وێنۆک| ڕەخنەگری ئیسلامی سەدەی دەیەم و یازدەھەم، شاعیری نابینا [[ئەبووعەلا مەعەری|ئەلمەعری]]]] لە سەدەکانی سەرەتای [[خەلافەت]]ی [[شەریعەتی ئیسلامی|ئیسلامیدا، یاسای ئیسلامی]] ڕێگەی بە ھاووڵاتیان دەدا بە ئازادی بۆچوونەکانیان دەرببڕن، لەوانەش ڕەخنە لە ئیسلام و دەسەڵاتدارانی ئایینی، بەبێ ترس لە سزا و گرتن.<ref name="Boisard">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Boisard|یەکەم=Marcel A.|سەردێڕ=On the Probable Influence of Islam on Western Public and International Law|journal=International Journal of Middle East Studies|بەرگ=١١|issue=4}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ronald Bontekoe|یەکەم=Mariėtta Tigranovna Stepaniants|سەردێڕ=Justice and Democracy|بڵاوکەرەوە=[[University of Hawaii Press]]|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٠-٨٢٤٨-١٩٢٦-٨|پەڕە=٢٥١}}</ref> بەم پێیە چەندین ڕەخنەگر و گوماناوی بەرچاو لە ئیسلامدا ھەبوون کە لە ناو خودی جیھانی ئیسلامییەوە سەریان ھەڵداوە. یەکێک لە ڕەخنەگرانی دیار، کە لە سەدەی دەیەم و یازدەھەمدا لە [[سووریا|سوریا]] دەژیا، شاعیری کوێر [[ئەبووعەلا مەعەری]] بوو. ئەو بە شیعرێک ناسرا کە کاریگەری «ڕەشبینییەکی گشتگیر»ی لەسەر بوو. بە گشتی ئایینەکانی بە «گژوگیا زیانبەخش» ناوزەد کردووە و دەڵێت ئیسلام قۆرخکاری لەسەر حەقیقەت نییە. ئەو سووکایەتییەکی تایبەتی بە ''زانایان'' ھەبووە. لە ساڵی ١٢٨٠، فەیلەسوفی جوولەکە [[ئیبن کامونا]] لە کتێبی ''تاقیکردنەوەی سێ'' باوەڕەکەدا ڕەخنەی لە ئیسلام گرت. ئەو ھۆکاری ئەوە بوو کە [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]] لەگەڵ بنەماکانی دادپەروەریدا ناگونجێت و ئەمەش چەمکی محەممەد مرۆڤی کامڵ بوون دەخاتە ژێر پرسیارەوە: «ھیچ بەڵگەیەک نییە کە محەمەد گەیشتووەتە کامڵبوون و توانای کامڵکردنی ئەوانی دیکە وەک ئەوەی بانگەشەی بۆ دەکرێت».<ref>Ibn Warraq.</ref><ref>Norman A. Stillman.</ref> بەم شێوەیە فەیلەسوف ئیدیعای کرد کە مرۆڤەکان لە پاڵنەرێکی شارەوەوە موسڵمان بوون ==== مەسیحییەتی سەدەی ناوەڕاست ==== سەرەتای ڕەخنەکانی ئەم سەردەمە لەلایەن نووسەرانی مەسیحییەوە دەستیپێکرد، کە زۆرێکیان ئیسلامیان وەک بیدعەیەکی مەسیحی یان جۆرێک لە بتپەرستی سەیر دەکرد و زۆرجار بە ھەڕەشەیەکی گەورە وەسفیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Erwin Fahlbusch|ناونیشان={{google books |plainurl=y |id=yaecVMhMWaEC|پەڕە=٧٥٩}}|سەردێڕ=The Encyclopedia of Christianity, Volume 2|بڵاوکەرەوە=Wm. B. Eerdmans Publishing|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١١٦٩٥٥}}</ref> گەشبینی ڕزگاری ئیسلامی و جەستەییبوونی لەلایەن نووسەرانی مەسیحییەوە ڕەخنەی لێگیرا. وەسفە ھەستیارەکانی ئیسلام بۆ بەھەشت وای کرد زۆرێک لە مەسیحییەکان بگەنە ئەو ئەنجامەی کە ئیسلام ئایینێکی ڕۆحی نییە، بەڵکو ئایینێکی ماددییە. ھەرچەندە چێژی ھەستیاری لە ئایینی مەسیحی سەرەتاییشدا ھەبووە، وەک لە نووسینەکانی ئیرێنیئوسدا دەبینرێت، بەڵام دواتر ڕووانینەکانی [[ئۆگەستین|ئابین]] بووە ھۆی ڕەتکردنەوەی بەرفراوانی چێژی جەستەیی لە ھەردوو ژیانی ئێستا و ژیانی دوای مردن. [[ئیبن ڕەببەن تەبەری|عەلی کوڕی سەھل ڕەبان ئەلتەباری]] بەرگری لە وەسفی قورئان بۆ بەھەشت کرد و جەختی لەوە کردەوە کە کتێبی پیرۆز ئاماژە بەو جۆرە بیرۆکانەش دەکات، وەک خواردنەوەی شەراب لە ئینجیلی مەتادا.<ref>Christian Lange ''Paradise and Hell in Islamic Traditions'' Cambridge University Press, 2015 {{ISBN|9780521506373}} pp. 18–20</ref> [[پەڕگە:Dante_Domenico_di_Michelino_Duomo_Florence.jpg|وێنۆک| [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ]] نیشان دراوە کە کۆپییەکی ''کۆمیدیای یەزدانیی'' بەدەستەوەیە، لە تەنیشت دەرگای چوونە ژوورەوەی دۆزەخ، حەوت تەراسەکەی چیای پورگاتۆری و شاری فلۆرانس، لەگەڵ گۆیەکانی بەھەشت لە سەرەوە.]] ناوزڕاندنی وێنەیی پەیامبەری ئیسلام کە لە وێناکردنی سەرەتای سەدەی حەوتەمی کەنیسەی بیزەنتین دەستیپێکرد،<ref name="ReferenceH">Minou Reeves, P. J. Stewart ''Muhammad in Europe: A Thousand Years of Western Myth-Making'' NYU Press, 2003 {{ISBN|9780814775646}} p. 93–96</ref> سەرەتا لە [[ھەڵبەستی پاڵەوانی|شیعری داستانی]] سەدەی ١٤ی [[کۆمێدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاھی]] لە نووسینی [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری]] دەرکەوت.<ref name="auto">G. Stone ''Dante's Pluralism and the Islamic Philosophy of Religion'' Springer, 12 May 2006 {{ISBN|9781403983091}} p. 132</ref> لێرەدا محەممەد لە بازنەی ھەشتەمی دۆزەخدا دەردەکەوێت، لەگەڵ عەلی. لێرەدا دانتێ بە گشتی لۆمەی ئیسلام ناکات، بەڵکوو محەممەد تۆمەتبار دەکات بە جیابوونەوە، بە دامەزراندنی ئایینێکی تر دوای ئایینی مەسیحی.<ref name="auto"/> ھەندێک لە نووسەرانی سەدەی ناوەڕاستی کەنیسەکان محەممەدیان وەک بووکەڵەی [[شەیتان]] نیشان دا، کە بۆ دژایەتی مەسیح ھاتبێت.<ref name="Oussani"/> نامیلکەی ژیاننامەیی محەممەد بە لاتینی کە لە ژێر ناوی (''Tultusceptru de libro domni Metobii)'' بڵاوکراوەتەوە، دەستنووسێکی ئەندەلوسییە و مێژووەکەی نادیارە، نیشان دەدات کە چۆن محەممەد (لە کتێبەکە ناوی محەممەد بە ئۆزیم ھاتووە، لە ھاشمەوە) لەلایەن [[شەیتان|شەیتانەوە]] فێڵی لێکرا و [[خیانەت]]ی لە پەیامی پاکی خودا کردووە. چیرۆکەکە باس لەوە دەکات کە خودا خەمی چارەنووسی ڕۆحی عەرەبەکانی بووە و ویستویەتی لادانەکەیان لە باوەڕ بۆ ڕاست بکاتەوە. پاشان فریشتەیەک دەنێرێت بۆ ئۆسیۆس کە فەرمانی پێدەکات بانگەواز بۆ عەرەبەکان بکات؛ بەڵام ئۆسیۆس نەخۆشە و فەرمان بە شوێنکەوتووێکی گەنج دەکات بە ناوی ئۆزیم کە لەبری ئەوە فەرمانەکانی فریشتەکە جێبەجێ بکات. ئۆزیم دەست دەکات بە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی، بەڵام لە ڕێگادا لەلایەن فریشتەیەکی خراپەوە دەوەستێت. ئۆزیمی نەزان پێی وایە ھەمان ئەو فریشتەیە کە پێشتر لەگەڵ ئۆسیۆس قسەی کردووە. فریشتە خراپەکە دەستکاری و گەندەڵی ئەو پەیامە ڕەسەنە دەکات کە لەلایەن ئۆسیۆسەوە بە ئۆزیم دراوە، و ناوی ئۆزیم بە محەممەد دەگۆڕێت. لەمەوە بنەما ھەڵەکانی ئیسلام بەدوای خۆیدا دێت، بەپێی ئەو نامیلکەیە.<ref>J. Tolan, ''Medieval Christian Perceptions of Islam'' (1996) pp. 100–01</ref> بەپێی دەروێشەکە بێدە محەممەد لە [[سەرەتای بەدیھێنان|سەرەتای ژیان]] ١٦:١٢ پێشبینی کراوە، کە [[ئیسماعیل]] بە «پیاوێکی کێوی» وەسف دەکات کە «دەستی دژی ھەموو پیاوێک دەبێت». لە ساڵی ١٣٩١دا پێدەچێت گفتوگۆیەک لە نێوان ئیمپراتۆری بیزەنتین مانوێلی دووەم و زانایەکی فارسیدا ڕوویدابێت کە تێیدا ئیمپراتۆر ڕای گەیاندووە: {{وتە١|تەنھا ئەوەم پیشان بدە کە محەممەد چی ھێناوە کە تازە بووبێت و لەوێ شتەکان تەنھا خراپە و نامرۆڤانە دەبینیتەوە، وەک فەرمانەکەی ئەو بۆ بڵاوکردنەوەی ئایینەکەی بە شمشێر. خودا بە خوێن ڕشتن دڵخۆش نییە – و مامەڵە نەکردن بە شێوەیەکی مەنتقی پێچەوانەی سروشتی خودایە. ئیمان لە ڕۆحەوە لەدایک دەبێت نەک لە جەستە. ھەرکەسێک کەسێک بەرەو ئیمان ببات پێویستی بە توانای قسەکردنی باش و عەقڵکردنی دروست ھەیە، بەبێ توندوتیژی و ھەڕەشە… بۆ قەناعەتپێکردنی ڕۆحێکی عەقڵانی، مرۆڤ پێویستی بە قۆڵێکی بەھێز نییە، یان چەکێکی بەھیچ جۆرێک، یان ھەر ئامرازێکی تری ھەڕەشەکردن بۆ کوشتن.<ref>Dialogue 7 of Twenty-six Dialogues with a Persian (1399), for the Greek text see Trapp, E. , ed. 1966. Manuel II. Palaiologos: Dialoge mit einem "Perser." Wiener Byzantinische Studien 2. Vienna, for a Greek text with accompanying French translation see Th. Khoury "Manuel II Paléologue, Entretiens avec un Musulman. 7e Controverse", Sources Chrétiennes n. 115, Paris 1966, for an English translation see Manuel Paleologus, Dialogues with a Learned Moslem. Dialogue 7 (2009), chapters 1–18 (of 37), translated by Roger Pearse available at the [[Christian Classics Ethereal Library]] [http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/manuel_paleologus_dialogue7_trans.htm here], at [http://www.tertullian.org/ The Tertullian Project] [http://www.tertullian.org/fathers/manuel_paleologus_dialogue7_trans.htm here], and also [https://www.scribd.com/doc/40389472/Manuel-Paleologus-Dialogue-with-a-Learned-Muslim-Scholar-Dialogue-7-15th-century here]. A somewhat more complete translation into French is found [http://www.cypress.fr/UserFiles/File/manuel-paleologue.html here] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210137/http://www.cypress.fr/UserFiles/File/manuel-paleologue.html |date=2016-03-03}}</ref>}} لە بەرامبەردا [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵسی]] ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی، پاولی ئەنتیۆک محەممەدی وەک پێغەمبەر قبوڵ کردووە، بەڵام نەک ئەوەی کە ئەرکەکەی گشتگیر بووبێت بۆ گشت جیھان. بەو پێیەی یاسای مەسیح لە شەریعەتی ئیسلام باڵاترە، محەممەد تەنھا فەرمانی بۆ عەرەبەکان کراوە، بەوەی پێشتر پێغەمبەریان بۆ نەچوو بوو.<ref>Hugh Goddard ''A History of Christian-Muslim Relations'' New Amsterdam Books, 5 September 2000 {{ISBN|9781461636212}} p. 65.</ref> دێنیس کارتۆزی دوو وتاری نووسی بۆ ڕەتکردنەوەی ئیسلام، ئەمەش لەسەر داوای فەیلەسووف و کاتۆلیکی ئەڵمانی [[نیکۆلاسی کوزا]] بوو.<ref>both in vol. 36 of the Tournai edition, pp. 231–42 and 443–500.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ئایین|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Criticism of Islam}} [[پۆل:ڕەخنە لە ئایین]] [[پۆل:ڕەخنە لە ئیسلام]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی]] [[پۆل:قورئان]] [[پۆل:محەممەد]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام]] [[پۆل:ڕەخنە لە دین]] 9fe12k2v9f5kz2hlj4ymyt6py3rdk2q 1 226026 1570567 1427809 2026-04-01T11:55:06Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570567 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1028009 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111109034847/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2005&country=6825 بۆ http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2005&country=6825 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131215022553/http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html بۆ http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131225014733/http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland بۆ http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٥٩، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == دەستکاریکردن == تکایە گەر ئەم وتارە دووبارە بنووسرێتەوە یان چاکسازییەکی زۆری تێدا بکرێت، چونکە زۆر بە ناڕێکی نوسراوەتەوە و شتەکان تێکەڵ بە یەکن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:١٣، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕەخنە لە ئیسلام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570566 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191219222737/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ بۆ http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٥٥، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ayu8zdyg4i0fd331e1onpqmbflrghef 0 226952 1570490 1560809 2026-04-01T02:32:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570490 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television | image = The-Lion-Skin.jpg | image_upright = 1 | caption = | genre = {{Plainlist| * [[فیلمی کۆمەڵایەتی|کۆمەڵایەتی]] * [[دراما]] * [[فیلمی تاوان|تاوان]] * [[فیلمی ڕازئامێز|ڕازئامێز]] }} | writer = {{Plainlist| * [[جەمشید مەحموودی]] * ڕەزا بەھاروەند }} | director = [[جەمشید مەحموودی]] | starring = {{Plainlist| * [[ھادی حەجازیفەر]] * [[پانتێئا بەھرام]] * [[مێھرداد سەدیقیان]] * [[عەلیڕەزا کەمالی]] * [[پەردیس ئەحمەدییە]] * [[ژیلا شاھی]] * [[شەھاب حوسێنی]] }} | composer = [[بامداد ئەفشار]] | country = [[ئێران]] | language = [[زمانی فارسی|فارسی]] | num_seasons = ٣ | num_episodes = ٢٤<!-- Value is incremented when new episodes air. See template documentation for more info. --> | producer = [[نەوید مەحموودی]] | cinematography = [[مورتەزا غەفووری]] | editor = سارا ئاھەنی | runtime = ٤٥-٧٧ خولەک<!-- Reliable source required --> | company = <!-- Production companies only --> | distributor = | network = [https://filmnet.ir فیلمنێت] | first_aired = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ | last_aired = ئێستا }} '''پێستی شێر''' زنجیرە درامای ماڵەوەی ئێرانییە لە جۆری درامای تاوانکاریدا، لە دەرھێنانی جەمشید مەحمودی و لە نووسینی [[ڕەزا بەھاروەند]] و [[جەمشید مەحموودی]]، کە لە ساڵی ٢٠٢٢ لە بەرنامەی فیلمنێت نمایشکرا. [[ھادی حەجازیفەر]]، [[پانتێئا بەھرام]]، [[مێھرداد سەدیقیان]]، [[عەلیڕەزا کەمالی]]، [[پەردیس ئەحمەدییە]]، [[ژیلا شاھی]] و [[شەھاب حوسێنی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=بازگشت قاتل سریالی یا کپی از روی دست قاتل درختی در سریال پوست شیر|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1683019/بازگشت-قاتل-سریالی-یا-کپی-از-روی-دست-قاتل-درختی-در-سریال-پوست|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=خبرآنلاین|زمان=fa}}</ref> == کورتە == نەعیم دوای ١٥ ساڵ لە زیندان ئازاد دەبێت و سەردانی کچەکەی دەکات، کچەکەی لەکاتی گەشتەکەی بۆ [[باکووری ئێران|باکوور]] دەڕفێنرێت و دەکوژرێت و نەعیم کە لە ھەوڵەکانی پۆلیس ڕازی نییە، ناچار دەبێت لەگەڵ ڕەزای ھاوڕێی بکوژانی کچەکەی بدۆزێتەوە.<ref>https://www.eghtesadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-232/682481-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D9%86%D9%87%D9%85-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1</ref> == ئەکتەرەکان == {| class="wikitable plainrowheaders" !ئەکتەر !ڕۆڵ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۹ بهمن ۱۴۰۱|سەردێڕ=آیا دلیل جذابیت «پوست شیر» استفاده از عنصر خشونت است؟ / ای‌کاش طلاق این‌گونه به نمایش گذاشته نمی‌شد|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/11/09/2838791/آیا-دلیل-جذابیت-پوست-شیر-استفاده-از-عنصر-خشونت-است-ای-کاش-طلاق-این-گونه-به-نمایش-گذاشته-نمی-شد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204163214/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/11/09/2838791/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%B0%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1-%D8%AE%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B4-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> |- |[[هادی حجازی‌فر|هادی حیجازی فەر]] |نەعیم مەولایی |- |[[شهاب حسینی|شەهاب حسێنی]] |رائید موحیب مشکات |- |[[پانته‌آ بهرام|پانتەا بەهرام]] |لەیلا بەرزگەر |- |[[علیرضا کمالی|عەلیرەزا کەمالی]] |ڕەزا عەبدوڵڵاهی (ڕەزا پەروانە) |- |[[مهرداد صدیقیان|مێهرداد سدیقیان]] |سەدرە کوهستانی |- |[[پردیس احمدیه|پەردیس ئەحمەدییە]] |ساحیل مولایی |- |[[ژیلا شاهی]] |موژگان |- |[[بابک کریمی|بابەک کەریمی]] |بێهزاد سەحرای |- |[[کامران تفتی|کامەران تافتی]] |نەریمان غولامی |- |[[آناهیتا افشار|ئاناهیتا ئەفشار]] |شیرین بەگزادە |- |[[رضا بای|ڕەزا بای]] | |- |[[محمدرضا مالکی|محەممەد ڕەزا مالیکی]] |سەمەد بەهلولی |- |[[بهزاد خلج|بێهزاد خەلاج]] |سروان ڕەسووڵ فۆلادوەند |- |[[‌|سەعید دەشتی]] |نەقیب سەعید یاراحمەدی |- |[[رؤیا جاویدنیا|روئیا جاویدنیا]] |دایکی سەدرا |- |[[مرتضی خانجانی|مورتەزا خەنجانی]] |بێهنام عەزیزی |- |[[علی اوسیوند|عەلی ئوسیوند]] |نەقیب جلوە |- |[[علیرضا استادی|عەلیرەزا ئوستادی]] |بەهرۆز |- |[[احسان امانی|ئیحسان ئامانی]] |مەنوچەهر مەردانی |- |[[فرید سجادی حسینی|فەرید سەجادی حوسێنی]] |رائیدی خانەنشینکراو |- |[[بهرام ابراهیمی|بەهرام ئیبراهیمی]] |بەهمەن |- |[[رامین راستاد|ڕامین راستاد]] |مجید نووری |- |[[محمدرضا سروستانی|محەممەد ڕەزا سەرۆستانی]] |مودت |- |[[لطف‌الله سیفی|لوتفوڵڵا سەیفی]] |فەرامەرز (دزی زانتیە) |- |[[درسا شیرازی|دەرسا شیرازی]] |تینا |- |[[سیدجمشید حسینی|سەید جەمشید حوسێنی]] |خەلیل سوفیانی |- |[[پیمان مقدمی|پەیمان موقەدەمی]] |مورتەزا |- |[[میثم مجاوری|مەیسەم مجاوری]] |حەمید |- |[[پیمان پازوکی|پەیمانی پازوکی]] |قاوەچی |- |[[کیوان ساکت اف|کەیوان ساکت اف]] |شاهین |- |[[بانیپال شومون|بانیپاڵ شومۆن]] | |- |[[پولاد مختاری|پۆلاد موختاری]] |ئیسماعیل |- |[[مجتبی پیرزاده|موجتەبا پیرزادە]] |مەنسور باجلان |} == مووزیک == دەنگی پێستی شێر فیلمی ''[[نێوانی ئەستێرەکان (فیلم)|Interstellar]]'' (2014) [[کریستۆفەر نۆلان|ی کریستوفر نۆلان]] و زنجیرەی ''Mind Hunter'' (2019–2017)ی [[دەیڤد فینچەر|دەیڤید فینچەر]] دەهێنێتەوە یاد. ناونیشانی ئەم زنجیرەیە ناوی یەکێک لە گۆرانییەکانی گۆرانیبێژی ئێرانییە، [[ئێبی|ئەبی]] ، کە لە ڕیزبەندی ئەڵقەکانی سەرەتاوە بەبێ وشە لە تۆمارکەری ئۆتۆمبێلەوە دەژەنرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۲ آذر ۱۴۰۱|سەردێڕ=سریال پوست شیر|ناونیشان=https://www.setareparsi.com/fa/tiny/news-11146|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204163008/https://www.setareparsi.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%AF%D9%88%DA%AF%D9%84-%D9%86%DB%8C%D9%88%D8%B2-80/11146-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە زنجیرەیەک لە وەرزی سێیەمەوە ئەم مۆسیقایە بە وشە دەژەنرێت. == پەخش == لە سەرەتای مانگی ئابی ساڵی ۲۰۲۲، لە هەمان کاتدا کە ڕیکلامی پێستی شێر دەستی پێکرد، پلانی پەخشکردنی بۆ ٣٠ی ئەیلول دانرابوو. لە ڕۆژی بڵاوبوونەوەی [https://filmnet.ir/contents/scnA7yr/The-Lion-Skin-S01-E01 ئەڵقەی یەکەم], ڕاگەیاندنی [https://filmnet.ir فیلمنێت]{{بەستەری مردوو|url=https://filmnet.ir/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} کە زنجیرەکە بەهۆی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|ناڕەزایەتییە سەرتاسەرییەکانەوە]] پەخش نەکرا لە میدیاکانەوە بڵاوکرایەوە. دوای ماوەیەکی کورت، ئەو ئاگادارییە لابرا و [https://filmnet.ir/contents/scnA7yr/The-Lion-Skin-S01-E01 بەشی یەکەمی] پێستی شێر دوو ڕۆژ درەنگ لە مێهر ١ بڵاوکرایەوە. پەخشی [https://filmnet.ir/contents/scRvBGP/The-Lion-Skin-S01-E02 بەشی دووەمی] زنجیرەکەش هەندێک ژمارەی لەگەڵدا بوو. [https://filmnet.ir فیلم نێت]{{بەستەری مردوو|url=https://filmnet.ir/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} ڕایگەیاند کە بڵاوکردنەوەی ئەڵقەکانی داهاتووی ئەم زنجیرەیە بۆ کاتێکی تر دوادەخرێت و ئەم ئەڵقەیە لە مێهر ٦ بڵاونەکرایەوە. لە هەمان کاتدا پەراوێزی لێدوانەکانی [[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]] و ڕاگرتنی بڵاوکردنەوەی زنجیرەکە گومانی ڕاگرتنی لە مێشکی بەشێک لە بینەراندا دروستکرد ، بەڵام ڕاگەیەندرا کە هۆکارەکەی کێشەیەکی هونەرییە. بەشی دووەم دوای هەفتەیەک دواکەوتن بڵاوکرایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۵ آذر ۱۴۰۱|سەردێڕ=سریال پوست شیر چرا متوقف شد|ناونیشان=https://donyayeghalam.ir/content/276935/سریال-پوست-شیر-چرا-متوقف-شد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204163010/https://donyayeghalam.ir/content/276935/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AA%D9%88%D9%82%D9%81-%D8%B4%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۰ مهر ۱۴۰۱|سەردێڕ=مشکل سریال پوست شیر حل شد|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1679517/مشکل-سریال-پوست-شیر-حل-شد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204163012/https://www.khabaronline.ir/news/1679517/%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AD%D9%84-%D8%B4%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> پاشان ئەم زنجیرەیە دوو وەرزی تری بۆ درێژکرایەوە. عەلی سەرتیپی، دەرهێنەری فیلم نێت ڕایگەیاند، دوو وەرزی دیکەی هەشت ئەڵقەیی بۆ ئەم زنجیرەیە دروست دەکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۵ آذر ۱۴۰۱|سەردێڕ=«پوست شیر» در سه فصل هشت قسمتی منتشر می‌شود/ می‌خواستیم بازخورد بگیریم|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84962049/پوست-شیر-در-سه-فصل-هشت-قسمتی-منتشر-می-شود-می-خواستیم-بازخورد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204163014/https://www.irna.ir/news/84962049/%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%87-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۶ آبان ۱۴۰۱|سەردێڕ=برنامه‌ریزی برای ساخت فصل دوم «پوست شیر» / قاتل زنجیره‌ای با ریتم تند!|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/08/16/2800231/برنامه-ریزی-برای-ساخت-فصل-دوم-پوست-شیر-قاتل-زنجیره-ای-با-ریتم-تند|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204163545/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/08/16/2800231/%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%DB%8C%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D9%86%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> وەرزی دووەم لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ۲۰۲۳ تا ١٩ی شوبات پەخشکرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۸ آذر ۱۴۰۱|سەردێڕ=زمان پخش فصل دوم سریال پوست شیر مشخص شد|ناونیشان=https://shahraranews.ir/fa/news/139014/زمان-پخش-فصل-دوم-سریال-پوست-شیر-مشخص-شد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204163547/https://shahraranews.ir/fa/news/139014/%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%B4%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> وێنەگرتنی وەرزی سێیەم لە ٤ی ١ی ساڵی ۲۰۲۳ دەستی پێکرد و لە ٢٤ی ئازار کۆتایی هات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۶ اسفند ۱۴۰۱|سەردێڕ=پایان فیلمبرداری «پوست شیر» / پخش تا آخر فروردین ۱۴۰۲|ناونیشان=https://www.entekhab.ir/fa/news/719405/پایان-فیلمبرداری-پوست-شیر-پخش-تا-آخر-فروردین-۱۴۰۲}}</ref> یەکەم ئەڵقەی ئەم وەرزە لە ١٠ی ئازاری ساڵی ۲۰۲۳ پەخشکرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۱ بهمن ۱۴۰۱|سەردێڕ=زمان پخش فصل سوم «پوست شیر» اعلام شد|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1729778/زمان-پخش-فصل-سوم-پوست-شیر-اعلام-شد}}</ref> == فیدباک == بۆچوونی ڕەخنەگران و بینەران بە گشتی سەبارەت بە دراماکە ئەرێنی بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۵ بهمن ۱۴۰۱|سەردێڕ=دست‌های پر/ چرا «پوست شیر» موفق شد؟|ناونیشان=https://www.farsnews.ir/news/14011125000403/دست‌های-پر-چرا-پوست-شیر-موفق-شد}}</ref> بەپێی [https://www.etemadonline.com/ ئاژانسی هەواڵی Edemad Online], بەپێی بۆچوونی ڕەخنەگران و بینەران سەبارەت بە درامای پێستی شێر ، درامای پێستی شێر [[سیناریۆ (ھونەر)|سیناریۆیەکی]] بەرگریکاری پێشکەش کردووە بە بەراورد بە زنجیرەکانی تر، و ئەدائی کارەکتەرە سەرەکییەکان ئەرێنی بووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۳ بهمن ۱۴۰۱|سەردێڕ=«پوست شیر» با فیلمنامه طلایی/ اینجا همه نقش‌ها ستاره‌اند|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/بخش-فرهنگ-هنر-16/595015-پوست-شیر-با-فیلمنامه-طلایی-اینجا-همه-نقش-ها-ستاره-اند|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204163546/https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-16/595015-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B7%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AC%D8%A7-%D9%87%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> ئەمیر عەبدوڵڵاهی لە ماڵپەڕی ''شەهرارا'' ستایشی نواندنی ئەکتەرەکان و [[دەرھێنەری فیلم|دەرهێنان]] و [[وێنەگرتنی سینەمایی|سینەماکاری]] و چیرۆک و مۆسیقای زنجیرەی پێستی شێر ی کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۴ آبان ۱۴۰۱|سەردێڕ=نگاهی به سریال «پوست شیر»|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1726873/پوست-شیر-با-فیلمنامه-طلایی-اینجا-همه-نقش-ها-ستاره-اند|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221111182032/https://shahraranews.ir/fa/news/131361/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%7C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D9%88%D9%84%D9%86%D8%A7%DA%A9-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%80%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%80%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8A%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> بۆچوونی جەواد موسەوی سەبارەت بە ''حەمشەهری'' ئەرێنی بوو سەبارەت بە [[وێنەگرتنی سینەمایی|وێنەگرتن]] و گۆشەی کامێرا و هەروەها نواندنی ئەکتەرەکان. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۶ آذر ۱۴۰۱|سەردێڕ=قلب پرنده|ناونیشان=https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/179304/قلب-پرنده.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230106090313/https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/179304/%D9%82%D9%84%D8%A8-%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> سۆسان سیرجانی لە ماڵپەڕی [[دیجیکالا|دیجیکالاماگەوە]] ڕەخنەی لە ڕیتمە خاوەکەی زنجیرەکە، چەندین فلاشباک، نواندنی خراپی پردیس ئەحمەدیە و مێهرداد سێدیگیان گرت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۰ آبان ۱۴۰۱|سەردێڕ=نقد سریال «پوست شیر» شبکهٔ فیلم‌نت؛ یک قاتل زنجیره‌ای دیگر|ناونیشان=https://www.digikala.com/mag/about-pooste-shir-series/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221111182034/https://www.digikala.com/mag/about-pooste-shir-series/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ڤاجیهه ئەمیرخانی لە ''کۆمپانیای حەمشەهری'' ئۆنلاین لێکچوونەکانی لە نێوان ئەم کۆمەڵەیە و ''[[لێکۆڵەری ڕاستەقینە|بەدواداچوونی ڕاستەقینەدا]]'' دۆزیەوە . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱ آبان ۱۴۰۱|سەردێڕ=شهاب حسینی در مصیبت از دست دادن دخترش در این سریال چه می‌گوید|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/713439/شهاب-حسینی-در-مصیبت-از-دست-دادن-دخترش-در-این-سریال-چه-می-گوید|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221106124537/https://www.hamshahrionline.ir/news/713439/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B5%DB%8C%D8%A8%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%AF|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[همشهری‌آنلاین]]}}</ref> لە لایەکی دیکەوە پێستی شێر بەهۆی هەوکردنی دروستکراوەکان بەبێ هۆکار و کشانی هەندێک بەش و گەمژەیی پۆلیسیی چیرۆک و کەمتەرخەمی و هەندێک هەڵە [[سیناریۆ (ھونەر)|لە سیناریۆکەدا]] ڕەخنەی لێگیرا. لە [https://moviemag.ir فیلمی Movie Mag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230410002750/https://moviemag.ir/ |date=١٠ی نیسانی ٢٠٢٣ }}, ڕەزا تۆسەلی ئەم زنجیرەیەی بە بەراورد لەگەڵ زنجیرە [[فیلمی تاوان|تاوانکارییەکانی]] دیکەی ئێرانی وەک خوێنی سارد بە باوەڕپێکراوتر ناوبرد و ستایشی مۆسیقاکەی کرد، بە پێچەوانەی بەکارهێنانی نادروستی کامێرای دەستی، کاتێکی زۆری زنجیرەکەی پڕکرد لە کارەکتەری گریان و نالە ناڵ .. ڕەخنەی لێگیرا. ئیرینا ڕەخنەی لە کارەکتەری داماوی هەندێک کارەکتەر و پێشکەوتنی خاوی چیرۆکەکە و تاڵی لە ڕادەبەدەرانەی چیرۆکەکە گرت، بەڵام زنجیرەکەی بە بەها و خاوەنی بینەری ناوبرد. وەرزی سێیەمی ئەم زنجیرەیە بۆچوونی ناکۆکی لەگەڵدا بوو. حەمیدرەزا کازمی پوور، ڕەخنەگری سینەما دەڵێت: سەرەڕای زیادەڕەوی و بەکارهێنانی کلیشە، پێستی شێر زنجیرەیەکە کە توانیویەتی بە کەشێکی باش و خاوەنی توخمە پۆلیس و [[وێژەی تاوانکاری|تاوانکارییەکان]] خۆی بپارێزێت. هەروەها ڕەخنەی لە زیادەڕەوی لە هەندێک بواردا لە سیناریۆکەدا و کۆنەپەرستییە خۆشەویستەکانی فیلمە فارسییەکانی ناو زنجیرەکە گرت. بەپێی ئامارێک کە لەلایەن گووگڵ ترێندزەوە بڵاوکراوەتەوە، زاراوەی "پێستی شێر" بووتە یەکێک لە گەڕانەکانی گووگڵ کە ئێرانییەکان لە مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ۲۰۲۳ زۆرترین گەڕانیان بۆ ئەنجام داوە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱ بهمن ۱۴۰۱|سەردێڕ=بیشترین جستجوی گوگل ایرانیان در دی ۱۴۰۱|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/tiny/news-592417|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204163551/https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D9%81%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%DA%A9-11/592417-%DA%AF%D9%88%DA%AF%D9%84-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AF%D8%B2-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88-%DA%AF%D9%88%DA%AF%D9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> و هەروەها بووە یەکێک لە زنجیرە تەلەفزیۆنییە زۆرترین بینراوەکان لە کاتی پەخشکردنیدا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سریال پوست شیر و سریال پدرخوانده پربیننده‌های این روزهای پلتفرم‌ها|ناونیشان=https://khabaronline.ir/xjFNY|بڵاوکەرەوە=خبرآنلاین}}</ref>ئەم زنجیرەیە یەکێک بوو لەو زنجیرانەی کە زۆرترین باس و فیدباکەکانی تۆڕی نمایشی ماڵەوە لە فەزای مەجازیدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پوست شیر و ریسک بزرگی که به آن دست زده‌است؛ اونور جنگل تن سبز …|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/882002/%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%B1%DB%8C%D8%B3%DA%A9-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%B2%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D9%88%D9%86%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%AA%D9%86-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-|بڵاوکەرەوە=عصرایران|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230404062314/https://www.asriran.com/fa/news/882002/%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%B1%DB%8C%D8%B3%DA%A9-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%B2%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D9%88%D9%86%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D8%AA%D9%86-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گاف‌هایی که مخاطبان سریال “پوست شیر” را حرص داد|ناونیشان=https://www.vaghtesobh.com/گاف-هایی-که-مخاطبان-پوست-شیر-را-حرص-داد/?amp=1|بڵاوکەرەوە=وقت صبح}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وقتی نفس‌ها به شماره افتاد|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/12/20/2865503/نگاهی-به-عوامل-جذابیت-یک-سریال-چرا-مخاطب-منتظرِ-پوست-شیر-می-ماند|بڵاوکەرەوە=فیلم‌نیوز}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نگاهی به عوامل جذابیت یک سریال؛ چرا مخاطب منتظرِ «پوست شیر» می‌ماند؟|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/12/20/2865503/نگاهی-به-عوامل-جذابیت-یک-سریال-چرا-مخاطب-منتظرِ-پوست-شیر-می-ماند|بڵاوکەرەوە=تسنیم}}</ref> بە شێوەیەک کە لە مانگی ئازاری ۲۰۲۳، هاشتاگی پێستی شیر یەکەم ترێند بوو [[تویتەر|لە تویتەر]] بۆ ماوەی دوو ڕۆژ. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=«پوست شیر» ترند اول توییتر فارسی شد/ ۳ روز اشتراک رایگان برای مشترکان فیلم‌نت|ناونیشان=https://khabaronline.ir/xjP6j|بڵاوکەرەوە=خبرآنلاین}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اتفاق پوست شیر و دلیل بی‌احترامی به سازندگان! پیش‌بینی‌ها دربارهٔ ادامه داستان و …|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/882256/پوست-شیر-و-دلیل-بی-احترامی-به-سازندگان-پیش-بینی-ادامه-داستان-و-قصه‌ی-همیشه-تکرار-|بڵاوکەرەوە=خبرآنلاین}}</ref> ==سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] 0c7zoxw6iwzg57gz3vd190eakukbykg 0 227268 1570413 1520425 2026-03-31T19:04:55Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570413 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:FDI_Stock-_Iran.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ| کەڵەکەبوونی وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی لە ئێران لە ساڵی ١٩٨٠ تا ٢٠١٠.]] '''وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی لە [[ئێران]]''' (FDI) ({{بە فارسی|سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران}}) بەزۆری لە ئاستێکی نزمدایە بەھۆی بارودۆخی نالەبار یان پێداویستییە ئاڵۆزەکانی ئۆپەراسیۆن و سزا نێودەوڵەتییەکان و بەربەستی زۆر لە ڕێڕەویدا ھەیە. ھەرچەندە [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا ڕێساکانی وەبەرھێنانی ئازاد کرد، بەڵام ئێران لە شیکارییەکانی کۆڕبەندی ئابووری جیھانی لە ساڵی ٢٠١١دا بۆ توانای ڕکابەری ئابووری جیھانی لە پلەی ٦٢دا لە کۆی ١٤٢ وڵاتدایە.<ref name="WEF">[http://payvand.com/blog/blog/2010/09/13/iran-ranks-69th-out-of-139-in-global-competitiveness-world-economic-forum/ Iran ranks 69th out of 139 in global competitiveness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708164250/http://payvand.com/blog/blog/2010/09/13/iran-ranks-69th-out-of-139-in-global-competitiveness-world-economic-forum/ |date= ٨ی تەممووزی ٢٠١١ }}. ''[[Global Competitiveness Report]]'', [[World Economic Forum]] (2010). Retrieved 18 September 2010.</ref><ref>[http://www.payvand.com/news/11/sep/1074.html Iran's competitiveness rank up 7 places: WEF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110925233321/http://www.payvand.com/news/11/sep/1074.html |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١ }}. ''Tehran Times'', 9 August 2011. Retrieved 18 September 2010.</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ ئێران لە ڕووی ڕاکێشانی وەبەرھێنانی دەرەکییەوە پلەی شەشەمی جیھان بوو.<ref name="tehrantimes.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran ranks 6th in attracting foreign investments|ناونیشان=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=233417|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|وێبگە=tehran times|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924123854/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=233417|url-status=dead}}</ref>وەبەرھێنەرانی بیانی چالاکییەکانیان لە پیشەسازییەکانی نەوت و گاز، بەرھەمھێنانی ئۆتۆمبێل، کانگاکانی [[مس]]، پترۆکیمیایی، پیشەسازییەکانی خۆراک و [[دەرمان|دەرماندا]] چڕکردووەتەوە. ئێران لە ساڵی ١٩٩٣ تا ٢٠٠٧ نزیکەی ٢٤٫٣ ملیار دۆلار وەبەرھێنانی بیانی بۆ خۆی ڕاکێشاوە، ھەوەھا ٣٤٫٦ ملیار دۆلار بۆ ٤٨٥ پرۆژە لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٩ ڕاکێشاوە.<ref>[http://www.payvand.com/news/07/may/1934.html Iran attracted $24.3b foreign capital in 16 years]{{بەستەری مردوو|url=http://www.payvand.com/news/07/may/1934.html |date=شوباتی ٢٠٢٣ }} Payvand's Iran News</ref>ڕێگەدان بە وەبەرھێنەرانی بیانی بۆ چوونە ناو بازاڕی ئێران لە دەیەکانی داھاتوودا دەتوانێت ببێتە سوودێک بۆ کۆمپانیا فرەنەتەوەیییە کێبڕکێکارەکان کە لە کەرتە جۆراوجۆرەکانی بەرھەمھێنان و خزمەتگوزاریدا چالاکن. بەھای ئەم دەرفەتانە لە نێوان ٦٠٠ بۆ ٨٠٠ ملیار دۆلار مەزەندە دەکرێت.<ref name="WSJ3">[https://blogs.wsj.com/middleeast/2014/03/12/post-sanctions-iran-could-be-a-turkey-size-win-for-investors/ Asa Fitch: Post-Sanctions Iran Could Be A Turkey-Size Win for Investors]. ''Wall Street Journal'', 12 March 2014. Retrieved 13 March 2014.</ref><ref name="NFTC">Dean A. DeRosa & Gary Clyde Hufbauer: [http://www.nftc.org/default/trade/NFTC%20Iran%20Normalizaton%20Book.pdf "Normalization of Economic Relations"]. (U.S.) [[National Foreign Trade Council]]. 21 November 2008. Retrieved 30 March 2012.</ref><ref>[https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/us-investors-begin-to-imagine-a-return-to-iran/2014/05/27/c5cda6d7-0c8a-442a-8577-a0726f494199_story.html Jason Rezaian: U.S. investors begin to imagine a return to Iran]. ''Washington Post'', 28 May 2014. Retrieved 1 June 2014.</ref><ref name="Jay Solomon">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/oil-auto-companies-make-plans-to-invest-in-iran-if-sanctions-ease-1404257812|سەردێڕ=Oil, Auto Companies Make Plans to Invest in Iran if Sanctions Ease|دوایین=Jay Solomon|ئیش=[[The Wall Street Journal]]|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ئابووری|سیاسەت|جوگرافیا|ئاسیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ifq9j12qowqvov1dude676jcs94ajcg 0 228904 1570268 1570159 2026-03-31T12:03:33Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570268 wikitext text/x-wiki '''کتێبی ماڵێک بە دەرگای ئاوەڵاوە'''، کتێبێکە لەسەر بنەمای توێژینەوەیەکیی کۆمەڵناسانە و مرۆڤناسانە لەسەر دیاردەی [[ھاوسەرگیریی سپی|ھاوسەرگیریی ڕوویەکی ڕەش بۆ سپی کردنەوەی ناخێکی سپی]]<nowiki/>بە شێوازی مەیدانی لە گەورەشارەکانیی [[ئێران]]، تاران، مەشھەد و ئەسفەھان نووسراوە. ئەم کتێبە توێژینەوەیەک بووە کە لیژنەیەک کاریان لەسەر کردووە و [[کامیل ئەحمەدی]] لە نێوان ساڵەکانی ٢٠١٧ و ٢٠١٨ سەبارەت بە ھەلومەرجی ھاوسەرگیریی سپی لە ئێران، سەرپەرشتیار و دیزاینەری ئەم توێژینەوەیەی کردووە و ئەنجامەکانی ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن وەشانخانەی مێھرییەوە بە زمانەکانی فارسی و ئینگلیزی چاپ و بڵاوی کردۆتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ازدواج سفید: تغییر سبک زندگی در ایران یا معضل اجتماعی؟|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B6%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/a-45206118|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رونمایی از پژوهشِ مردمشناس کردستانی در باب ازدواج سفید در ایران|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221014185616/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news}}</ref> کتێبی ماڵێک بە دەرگای ئاوەڵاوە، لەسەر ئەو خاڵە کۆڵدراوەتەوە، کە کۆڵکە باجدارییەکان (بارودۆخی ئابووری، پێکھاتەی کۆمەڵایەتی، چوارچێوەی یاسایی و فەرمی)، کۆڵکە دەستێوەردەرەکان (بارودۆخی بنەماڵە، کاڵبوونەوەی چاودێری، ژیان وەک کۆچەر) و کۆڵکە بەستێنییەکان (ئەزموونی پێوەندی و دنیابینیی تاکەکەسی) وەک ئەو کارانەن کە بوونەتە ھۆی زیادکردن و گەشەکردنی دیاردەی ھاوسەرگیریی سپی لە گەورەشارەکانی [[ئێران]]. توێژەرەوان لەم کتێبەدا دیاردەی تەوەریی توێژینەوە شی دەکەنەوە و ئاماژە دەدەنە گۆڕانکاریی نۆرم و بەھاکانی شێوازی ژیانی تاک و کارلێکی ستراتیژیکی تاک و ھەژماری زۆر و نابەردەوامبوونی پەیوەندییەکان. لەم توێژینەوەدا ھەروەھا کاڵبوونەوەی کڵێشە ڕەگەزییەکان، ئازادبوونی ھەڵبژاردن، بێ مەیلبوون بەرامبەر بە ھاوسەرگیریی فەرمی، گۆشەگیری و بەلاوەدانی کۆمەڵایەتی و نەبوونی پاڵپشتی و ترسی شوێنگری وەک گرنگترین شوێنھات و ئەنجامەکانی ھاوسەرگیریی سپی لە ئێران دەستنیشان کراون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گزارشی از وضعیت ازدواج سفید در ایران {{!}} عمر ازدواج سفید یک تا سه سال است|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/413656/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == زانیارییە گشتییەکانی توێژینەوە == توێژینەوە لەم بەشەدا هەوڵ دەدات پاش ئاماژەدان بە کۆمەڵێک بابەتی گشتی لەسەر توێژینەوەکە، بەستێنێک بۆ ئەو شتەی بڕیارە لە بەشەکانی دیکەدا باس بکرێت ئامادە بکات. کتێب لە سەرەتای ئەم بەشەدا پاش کۆڵینەوەی مێژوویی پارادایم و گریمانەکانی پێوەندییە سێکسییەکان لە درێژەی مێژووی ڕۆژئاوادا، ئەو ڕێگایەی کە چییەتی و چۆنێتی جێبەجێبوونی پێوەندی سێکسی لە سەردەمی قەڕنەکانی سێهەم و چوارەمی زایینی تا نیوەی دووهەمی قەڕنی بیستەم تێیپەڕاندووە، تاوتوێ دەکات و دەگاتە ئەو ئەنجامەی کە بەو ڕێژەیەی پێش سەردەمی ڕووناکبیری و پێش سەردەمی نوێ، پێوەندیی سێکسی دیاردەیەکی سروشتی و کۆنترۆڵکراو لە لایەن کۆمەڵگا و بنەماڵەوە بووە، پاش سەردەمی ڕووناکبیری بەرەبەرە بەرەو تاکەکەسیبوونی چووە و شێوازی جۆراوجۆر و داینامیکی بەخۆوە بینیوە و لە حەفتا و هەشتاکانی زایینیەوە و لەگەڵ شۆڕشی ڕەگەزی، لە شێوازەکانی یەکلاکەرەوە، دەستنیشانکراو و ڕوونی وەک هاوسەرگیری و پێوەندیی سێکسی بەرەو هاوسەرگیریی جۆراوجۆر و پێوەندییە جۆراوجۆرەکان ڕۆیشتووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=توێژینەوەیەکی گشتگیر سەبارەت بە هاوسەرگیریی سپی لە ئێران|ناونیشان=https://kameelahmady.com/kurdi/houses-with-open-doors/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> توێژینەوە لە درێژەی ئەم بەشەدا دەچێتە سەر هۆکارەکانی بەرزبوونەوەی تەمەنی هاوسەرگیری لە ئێران و وێڕای باسکردنی هۆکارە کۆمەڵایەتی، ئابووری و کەلتوورییەکان وەک خواستی گەنجان بۆ درێژەدان بە خوێندن، گەشەکردنی شێوازە نوێکانی ژیان لەسەر بنەمای ئازادبوونی پێوەندییەکان و تاکگەرایی، بێکاری، هەڵاوسانی ئابووری و قورسبوونی خەرجی پێکهێنانی پێوەندیی هاوسەرگیری و پێکهێنانی ژیانی هاوبەش؛ باس لەوە دەکات کە ئەم فاکتەرانە بوونەتە بەربەست و ڕەوتی بەدیهێنانی هەڵسوکەوتی سێکسی نۆرماڵیان گۆڕیوە و دەبنە هۆی سەرهەڵدان و گەشەکردنی ڕێگاکانی دیکەی بەدیهێنانی خواستی سێکسی و پێوەندییە سۆزدارانەکان وەک هاوسەرگیریی سپی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=توێژینەوەیەکی گشتگیر سەبارەت بە هاوسەرگیریی سپی لە ئێران|ناونیشان=https://kameelahmady.com/kurdi/houses-with-open-doors/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == بنەما هزرییەکانی توێژینەوە == لە بەشی دووهەمدا، کتێب جۆرەکانی هاوسەرگیری لە ئاستی جیهانیدا و هەروەها لە ئاستی ئێراندا شرۆڤە دەکات و دەڵێت کە چۆن داڕێژەکانی هاوسەرگیریی سونەتی لە ئێراندا و بەهۆی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی کۆمەڵگای ئێران تووشی گۆڕانکاری هاتوون و بەرەو شێوازە نوێکانی هاوسەرگیری وەک هاوسەرگیریی سپی ڕۆیشتووە. کامیل ئەحمەدی و هاوکارانی لەم بەشەدا هەوڵ دەدەن بنەما هزرییەکانی هاوسەرگیریی سپی لە لایەن و جەمسەرە جۆراوجۆرەکانەوە تاوتوێ و شرۆڤە بکەن و هزر و بیری بەردەنگ بۆ ئاراستەکردنی دەرەنجامەکانی توێژینەوەکە لە ئێران ئامادە بکەن. توێژینەوە لەم بەشەدا دەچێتە سەر قۆناغەکان و چۆنێتی سەرهەڵدانی هاوسەرگیریی سپی لە ئێران و جیهاندا و پاش هەڵسەنگاندنی چییەتی هاوسەرگیریی سپی لەگەڵ نەریت، سونەت، ئایین و شەرع، یاسا و دەستوور و بەتایبەت کەلتووری ئێرانی- ئیسلامی هەوڵ دەدەن ناکۆکییە بنەماییەکانی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە لەگەڵ هەلومەرجی کەلتووری باوی کۆمەڵگای ئێران پیشان بدەن تا لە بەشی سێهەمی کتێبەکەدا فاکتەرەکانی گەشەکردنی دیاردەی هاوسەرگیریی سپی لە ئێران و شوێنهاتەکانی بخەنە ڕوو. == شێوازی توێژینەوە و دەسکەوتەکانی توێژینەوە == کتێبی ماڵێک بە درگای ئاوەڵاوە لە بەشی سێهەمی خۆیدا دەرەنجام و دەسکەوتە مەیدانییەکانی توێژینەوەکە شرۆڤە دەکات و لەگەڵ باسکردنی ئەو پێشەکییەی کە چ فاکتەرگەلێک دەبنە هۆی ئەوەیکە گەنجان بەرەو هاوسەرگیریی سپی بچن، ئاماژە دەداتە ئەنجامەکان، کاریگەرییەکان و شوێنهاتەکانی گەشەکردنی ڕێژەی هاوسەرگیریی سپی لە ئێراندا. ئەم توێژینەوە لە چوارچێوەی ڕوانگەی شرۆڤەگەرایی و ڕوانگەی شێوازناسانەی چۆنێتی و لەگەڵ کەڵ وەرگرتن لە شێوازی تیۆریی بەستێنیی (GT) لە سێ گەورەشاری تاران، ئەسفەهان و مەشهەد ئەنجام دراوە. زانیاری و داتاکانی توێژینەوەکە لە ڕێگای کەڵک وەرگرتن لە تەکنیکی وتووێژی نیوەپێکهاتووە و قووڵ کۆکراونەتەوە. لەبەر هەستیاربوونی بابەتەکە لە باری ئایینی و کەلتوورییەوە و هەروەها ئەستەمبوونی دەستپێڕاگەیشتن بە نموونەکان، لە شێوازی نموونەگیری ئامانجدار کەڵک وەرگیراوە. لەم بەشەدا سەرەڕای ئاماژەدان بە ئامارە فەرمییەکانی هاوسەرگیری وەک زیادکردنی ڕێژەی جودابوونەوە و هاوشانی ئەمەش بەرزبوونەوەی تەمەنی زەەواج، ئەم فاکتەرانە بە جۆرێک وەک بەشێک لە هۆکارەکانی خواستی گەنجان بۆ هاوسەرگیریی سپی باس دەکرێن. توێژینەوە بۆ ڕوونکردنەوەی فاکتەر و هۆکارەکانی وەدرەنگ کەوتنی هاوسەرگیری لە ئێراندا ئاماژە دەداتە فاکتەرە ئابوورییەکان (ڕاوەستانی ئابووری، بێکاری، نەبوونی ئەمنییەتی کار)، فاکتەرە کۆمەڵایەتییەکان (ئایدیالخوازی و ڕۆیشتنی ژنان بۆ زانکۆ و بازاڕی کار) و هۆکار و فاکتەرە کەلتوورییەکان (بڕوا باوەکان لەسەر هاوسەرگیریی فەرمی وەک مارەیی قورس، شێروایی، ماڵی سەربەخۆ و ...). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آثار و پیامدهای حقوقی ازدواج سفید در ایران|ناونیشان=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1722084/%d8%a7%d8%ab%d8%a7%d8%b1-%d9%88-%d9%be%db%8c%d8%a7%d9%85%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%ad%d9%82%d9%88%d9%82%db%8c-%d8%a7%d8%b2%d8%af%d9%88%d8%a7%d8%ac-%d8%b3%d9%81%db%8c%d8%af-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رونمایی از پژوهشِ مردمشناس کردستانی در باب ازدواج سفید در ایران|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221014185616/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=05D764D0&news}}</ref> ئەم توێژینەوە لەسەر ئەو باوەڕەیە کە ئەو گەنجانەی ئاراستەی هاوسەرگیریی سپی دەگرنە پێشێ بەرامبەر بە بەها ئایینییەکان کەمتر هەستیارن و جەخت دەکاتەوە کە ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە لەنێو خوێندکاراندا زیاتر بەرچاو دەکەوێت. ئەو گەنجانەی کە بۆ درێژەدان بە خوێندن چوونەتە گەورەشارەکان و خوێندنیان تەواو بووە و هەر لەو شارانەدا ڕوویان لە کاری کاتی، ئیداری و یان کارکردن بۆ کەرتی تایبەت کردووە، ئەم جۆرە هاوسەرگیرییەیان پێ باشترە. زیاتر ئەو گەنجانەی دەگرێتەوە کە لە دایکبووی کۆتایی شەستەکانن و ئاستی خوێندنی ماستەر و بەکالۆریۆسیان هەیە. نووسەر لە درێژەدا دەڵێت کە گەورەشارەکان بەهۆی هەبوونی بەستێنی زیاتر بۆ کار لە چاو شارەکان، شوێنێکی ڕاکێشەرن بۆ گەنجانی خوێندکار و ئەو گەنجانەی بەدوای ئیش و کارێکدان و بەجۆرێک دەیانەوێ جۆرێک سەربەخۆیی ماڵییان هەبێت و درێژە بە خوێندن بدەن. کار و خوێندن لە گەورەشارەکان بەستێنی سڕینەوەی چاودێری دایک و باوک لەسەر منداڵان دەسڕێتەوە. گەنجان لە شارە گەورەکان و لە شوقەکاندا لەگەڵ هاوماڵانی خۆیان دەژین و بەهۆی نەناسران و بەربڵاوبوونی شوقەنشینی لەم شارانەدا ژیان لەگەڵ هاوماڵ ئاسانترە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمر «ازدواج‌ سفید» و آمارهایی درباره آن|ناونیشان=https://jwdp.ut.ac.ir/news?newsCode=2544|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230201000811/https://jwdp.ut.ac.ir/news?newsCode=2544}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمر «ازدواج‌ سفید» در ایران و آمارهایی درباره این شیوه زندگی|ناونیشان=https://www.sayeh-news.com/fa/Main/Detail/68668/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%C2%AB%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230223180729/https://www.sayeh-news.com/fa/Main/Detail/68668/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%C2%AB%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC%E2%80%8C-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C}}</ref> لە ئێراندا ئەگەرچی پێوەندیی سۆزدارانە و سێکسی پێش هاوسەرگیری یان لە دەرەوەی چوارچێوەی هاوسەرگیری پێچەوانەی نۆڕم و یاسا نەریتی، ئایینی و کەلتوورییەکانە و تەنانەت دەستووریش ڕەتی کردۆتەوە، زانیارییەکان باس لە زیادکردنی ئەم جۆرە پێوەندییانە لەم ساڵانەی دواییەدا دەکەن. ئەم پێوەندییانە زیاتر دەشاردرێنەوە و ئەگەریش ئاشکرا دەبن بنەماڵەکان پێیان باشترە گوێی لێ بخەوێنن و بێ ئاگا بنوێنن بەرامبەریان. لە ڕاستیدا بەهاکانی نەوەی نوێ کە لە ڕێگای ئاشنایەتی لەگەڵ هێما ڕۆژئاواییەکان و مودێڕنیتە و نوێخوازییەوە پێکهاتوون، کۆمەڵێک نەریت و نۆڕمی نەوەی ڕابردوو بە شێوەی شاراوە ڕەت دەکەنەوە و پێبەندیان نین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نتایج یک نظرسنجی در ایران: ۲۲ درصد ازدواج سفید داشته‌اند|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%B8%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%B2%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%AF/a-60406882|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەگشتی ئەم توێژینەوەیە لەسەر ئەو باوەڕەیە کە هێماکانی نوێخوازی لە هەندێ بابەتدا لەگەڵ نەریتە کەلتوورییەکانی کۆمەڵگا یەک ناگرنەوە و هەلومەرجێکی ناکۆک و شێواویان ساز کردووە کە بوونەتە هۆی ئەوەیکە هەندێ لە داڕێژە کەلتوورییەکانی نوێخوازی و مودێڕنیتە وەک هاوماڵبوون بە شێوەی شاراوە لە شارەکاندا گەشە بکات. ئەنجامەکانی ئەم توێژینەوە باس لە بێ باوەڕبوون بە هاوسەرگیریی فەرمی، مافی تاک لەسەر جەستە، کێشە ئابوورییەکان و نەبوونی متمانە وەک گرنگترین هۆکارەکانی گەشەکردنی دیاردەی هاوسەرگیریی سپی دەستنیشان دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ازدواج سفید: تغییر سبک زندگی در ایران یا معضل اجتماعی؟|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B6%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C/a-45206118|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمر «ازدواج‌ سفید» و آمارهایی درباره آن|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97052312210/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چهاردهمین قسمت از برنامه میلان هشتم - 24 دیماه 96|ناونیشان=https://www.aparat.com/v/IUGws|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پێشنیار و ڕێچارەکان == توێژینەوە پاش شرۆڤەکردن و ڕوونکردنەوەی لایەنە جۆراوجۆرەکانی هاوسەرگیریی سپی لە ئێراندا و باسکردنی هۆکار و ئەنجام و شوێنهاتەکانی ئەم دیاردەیە، لە بەشی کۆتایی ئەم کتێبەدا ئاماژە بەوە دەکات کە دیاردەی هاوسەرگیریی سپی بۆ ئەو گەنجانەی کە لەسەر کۆمەڵێک هۆکاری جۆراوجۆری ئابووری و کۆمەڵایەتی توانای جێبەجێکردنی هاوسەرگیریی فەرمییان نییە، ڕێگایەکی خۆش کردووە تا لەم جۆرە پێوەندییانەدا خواستە هەستیارانە و سێکسییەکانی خۆیان دابین بکەن. بەم حاڵەشەوە ئەم کتێبە جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە بابەتی هاوسەرگیریی سپی و ئەو کێشە و پرسانەی بەدوایدا دێن، بە هۆی هۆکاری جۆراوجۆرەوە دەتوانن خەساردەر بن بۆ هەموو بنچینە و بناغە جۆراوجۆرەکانی کۆمەڵگا و بەتایبەت پتەوبوونی بنەماڵە. ئەم کتێبە لەم بەشەدا باسی ڕێچارەکان و پێشنیارەکانی خۆی دەکات بۆ دابەزاندنی ڕێژەی کێشەوگرفتە پێوەندیدارەکانی گەشەکردنی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە لە ئێراندا، بەشێکیان بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اتاقی با در باز: پژوهشی جامع در باب ازدواج سفید در ایران|ناونیشان=https://en.civilica.com/doc/936672/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمر «ازدواج‌ سفید» و آمارهایی درباره آن|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/97052312210/%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ·       قبووڵکردنی هەبوونی هاوسەرگیریی سپی و حاشانەکردنی هەبوون و زیادکردنی لە ئێراندا لە لایەن حکومەتەوە. ·       دەستنیشانکردنی گشتگیری لایەنەکان، هۆکارەکان و شوێنهاتەکانی هاوسەرگیریی سپی لە ئێراندا لەسەر بنەمای توێژینەوە و لێکۆڵینەوە ئاکادمیک و پسپۆڕانەکان. ·       ئامادەکردنی بەستێنی کەلتووری، ئاگادارکردنەوە و فێرکاریی گشتی و تایبەت بۆ دابەزاندنی ڕێژەی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە. ·       ڕەخساندنی هەلی کار و ئاسانکاری و باشترکردنی هەلومەرجی ئابووری لە لایەن حکومەت، کەرتی تایبەت، خێرخوازان و ... بۆ چارەسەرکردنی کێشەی داهات و کاری گەنجان و هاندانیان بۆ پێکهێنانی هاوسەرگیریی فەرمی. ·       بەدواداچوون و پێداچوونەوەی یاسا پێوەندیدارەکان بە هاوسەرگیریی سپییەوە لەگەڵ جەختکردن لە پاڵپشتیی دەزگای داد لە ژنان و منداڵان تا شوێنهاتە خەساردەر و نالەبارەکانی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە بۆ ژنان و منداڵانی بەرهەمی ئەم جۆرە هاوسەرگیرییە کەم بێتەوە. ·       پاڵپشتیی بنکە دەوڵەتییەکان و ئەنجومەنەکانی مافی مرۆڤ لە چوارچێوەی ڕاوێژکاریی تەندروستی و فێرکاری و بەرگریکردن لە شوێنهات و خەسارە تاکەکەسی و کۆمەڵایەتییەکان. == وەشانی دەنگیی ئەم کتێبە و چاپی دووبارە == پاش چاپ و بڵاوبوونەوەی وەشانی قاقەزی لە لایەن وەشانخانەی مێهری لە لەندەن، ئەم کتێبە پاش کۆمەڵێک پێداچوونەوە و نوێکرانەوە و بەڕۆژکردنی ناوەرۆک و هەندێ لە ئامارەکان لە لایەن وەشانخانەی ئاوای بووف لە ساڵی 1400ی کۆچی هەتاوی و بە شێوەی ئەلکترۆنیک (ئی بۆک) و دەنگ بە زمانەکانی فارسی، ئینگلیزی و کوردی چاپی دووبارە کرایەوە و بە خۆڕایی لەسەر ماڵپەڕەکان بەردەستی خوێنەرانە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماڵێک بە درگای ئاواڵاوه|ناونیشان=https://avayebuf.com/2022/11/05/house_with_open_door/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} s4675tinhajq4wq13q6ledoqbh3160u 0 230121 1570408 1563620 2026-03-31T18:37:29Z The Kip 75488 rvt sockpuppet - see [[:en:Wikipedia:Sockpuppet investigations/SelfStarter2]] پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1563620|1563620]] لە لایەن [[Special:Contributions/Antonio Roldan9|Antonio Roldan9]] ([[User talk:Antonio Roldan9|لێدوان]]) 1570408 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Flag-of-Israel-4-Zachi-Evenor.jpg|220x440px|وێنۆک|ئاڵای وڵاتی [[ئیسرائیل]]]] '''ئاڵای ئیسرائیل''' ( [[زمانی عیبری|عیبری]] : דגל ישראל ) ئاڵای فەرمی وڵاتی [[ئیسرائیل|ئیسرائیلە]] کە نوێنەرایەتی وڵات و سەروەری و دامەزراوەکەی و ھاووڵاتیانی دەکات، جا لە ئیسرائیل بێت یان لە جیھاندا. ئەم ئاڵایە پاشبنەمایەکی سپی ھەیە کە دوو ھێڵی ئاسۆیی ڕەنگی [[شین|شین کاڵ]] و لە نێوانیاندا ئەستێرەی داود بە ھەمان ڕەنگەوە. سەرەتای ئەم ئاڵایە لە ڕۆژانی یەکەم کۆچ بووە، کاتێک بزووتنەوەی [[زایۆنیزم|زایۆنیستی]] لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە [[١٨٩٧|ساڵی ١٨٩٧]]<nowiki/>ەوە وەک دروشمی خۆی وەریگرتووە. ئەم ئاڵایە لەبری (ئاڵای حەوت ئەستێرە) ھەڵبژێردرا کە لەلایەن [[تیۆدۆر ھێرتسل|بنیامین زیڤ تیۆدۆر ھێرتسەوە]] پێشنیارکرابوو. دوای دامەزراندنی وڵاتەکە لە [[١٩٤٨|ساڵی ١٩٤٨]]، ئەنجومەنی کاتی وڵات ھەوڵیدا ئاڵایەک بۆ وڵاتەکە بدۆزێتەوە، بۆیە ئاڵای بزووتنەوەی زایۆنیستی بە فەرمی کاندید کرا بۆ ئەوەی وەک نیشانەی وڵاتی [[ئیسرائیل]] لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٨دا بەکاربھێنرێت. و لە بیرۆکەکانی تر باشتر بوو، چونکە ھەوادارێکی زۆری ھەیە لەگەڵ گەلی [[جوو|جوولەکەکاندا]]. بەشێکی تاڕادەیەک زۆر لە دانیشتووانی جوولەکەکان لە ئیسرائیل، و جوولەکەکانی دانیشتووی وڵاتانی دیکە، دەبینن کە ئاڵای نیشتمانی ھێمای سەربەخۆیی وڵاتی ئیسرائیلە و یەکێک لە دەربڕینەکانی سەرکەوتنیش ھەڵکردنی ئاڵایە لەسەر سەربانەکانی خانوو و لەسەر ئۆتۆمبێل لە ساڵیادی ڕۆژی سەربەخۆیی (ئەو ڕۆژەی وڵاتەکەیان لە ساڵی ١٩٤٨ دامەزرا). لە کەرتی ھاریدی و عەرەبیدا مشتوومڕ بوو لەسەر پەیوەندی ئاڵاکە و شوێنی لە کۆمەڵگادا، بە تایبەت کە ھێمای [[زایۆنیزم]] [[جوولەکایەتی|و جوولەکەگەراییە]].<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=علم إسرائيل|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84&oldid=61140347|ئیش=ويكيبيديا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}} {{پۆلی کۆمنز|National flag of Israel}} [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئیسرائیل]] pksw02ui89e1ksm825y5zfdoxxjblum 0 232959 1570410 1520260 2026-03-31T18:50:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570410 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox station | name = وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد | style = TCDD | type = [[Turkish State Railways|TCDD]] [[Intercity rail|intercity]] and [[regional rail]] station | image = Îstgeha trenan a Amedê 2010.JPG | alt = | caption = ئەم بەشەی تەلاری وێستگەکە لە ساڵی ٢٠١٠ درووستکرا. | address = İstasyon Cd., Şehitlik Mah. 21010 | borough = شاری نوێ/ئامەد | country = تورکیا | coordinates = {{coord|37.9136|40.2160|type:railwaystation_region:TR|display=inline,title}} | owned = بەڕێوبەرایەتیی شەمەندەفەریی تورکیا | operator = [[TCDD Taşımacılık]] | lines = {{Rail color box|system=TCDD|line=Southern Express}}{{Rail color box|system=TCDD|line=Diyarbakır-Batman Regional}} | distance = | platforms = 2 (1 [[side platform]], 1 [[island platform]]) | tracks = 3 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = دەکەوێتە بەردەم تەلاری وێستگەکە. | bicycle = | disabled = | architectural_style = [[Art Deco]] | code = | zone = | website = | opened = تشرینی دووەمی ١٩٣٥ | closed = | passengers = | pass_year = | pass_rank = | services = {{Adjacent stations|system1=TCDD |line1=Southern Express|left1=Geyik|right1=Ulam |line2=Diyarbakır-Batman Regional|right2=Bozdemir }} }} '''وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد''' ({{بە تورکی|Diyarbakır garı}}) وێستگەی سەرەکیی شەمەندەفەرە لە شاری [[ئامەد]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. وێستگەکە لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە خاوەنداریەتی دەکرێت، گەشتی ھەیە بۆ [[ئێلح]]، [[پارێزگای سێرت|سێرت]]، وە [[ئەنقەرە]].<ref name="Güney">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Güney Kurtalan Ekspresi|ناونیشان=http://tcddseferleri.com/tren/guney-ekspresi|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=tcddseferleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026201252/http://tcddseferleri.com/tren/guney-ekspresi|url-status=dead}}</ref> وێستگەکە لەلایەن ھێڵی ئاسنی دەوڵەتی تورکیا لە ساڵی ١٩٣٥ دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=As|یەکەم=Erdal|سەردێڕ=Cumhuriyet Dönemi Ulaşım Politikaları|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Atatürk Araştırma Merkezi|شوێن=Ankara|پەڕە=١٠٨|زمان=tr}}</ref> بینای وێستگەکە بە شێوازی ئارت دێکۆ دروست کراوە، ھاوشێوەی بیناکانی وێستگەکانی سێواس، مانیسا و مەلەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Erdoğan|یەکەم=Hacı Abdullah|دوایین٢=Başar|یەکەم٢=Mehmet Emin|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye'de Tren Garları|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/266672578|زمان=tr|پەڕەکان=٣٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|شەمەندەفەر|نژیاروانی|تورکیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] hbpjgdu3ac9qxbfqzzha8nufkq3p1m9 1 235443 1570414 1072963 2026-03-31T19:05:07Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570414 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی لە ئێران]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1072962 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110708164250/http://payvand.com/blog/blog/2010/09/13/iran-ranks-69th-out-of-139-in-global-competitiveness-world-economic-forum/ بۆ http://payvand.com/blog/blog/2010/09/13/iran-ranks-69th-out-of-139-in-global-competitiveness-world-economic-forum/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110925233321/http://www.payvand.com/news/11/sep/1074.html بۆ http://www.payvand.com/news/11/sep/1074.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٥٢، ٢ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی لە ئێران]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570413 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150924123854/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=233417 بۆ http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=233417 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٠٥، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) s70igzzpoyhursh8iovu1unqm0oz4mj 0 238334 1570376 1405008 2026-03-31T16:47:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570376 wikitext text/x-wiki {{Hatnote|دەقە نەستەعلیقەکانی ئەم پەڕەیە بە شێوەیەکی جیاواز دەردەکەون ئەگەر فۆنتی نەستەعلیق لە ئامێرەکەتدا نەبێت.}} {{Italic title}} {{Infobox writing system | name = نەستالیق - نەستەعلیق | type = [[ئەبجەد]] | native_name = {{nq|نَسْتَعْلِیق}} | sample = Welcome to Wikipedia - fa.svg | caption = "بەخێربێیت بۆ ویکیپیدیا" بە فارسی<br/>لە [[:fa:صفحهٔ اصلی|ویکیپیدیای فارسییەوە]]<br/><span style="line-height:2.5;">(In print: {{Nastaliq|به ویکی پدیا خوش آمدید}})</span> | imagesize = 200px | iso15924 = ئاران | note = none | direction = [[ڕاست بۆ چەپ]]<ref>{{Cite conference|last1=Akram|first1=Qurat ul Ain|last2=Hussain|first2=Sarmad|last3=Niazi|first3=Aneeta|last4=Anjum|first4=Umair|last5=Irfan|first5=Faheem|title=2014 11th IAPR International Workshop on Document Analysis Systems|date=April 2014|chapter=Adapting Tesseract for Complex Scripts: An Example for Urdu Nastalique|chapter-url=https://ieeexplore.ieee.org/document/6830996|conference=11th IAPR International Workshop on Document Analysis Systems|location=Tours, France|publisher=IEEE|volume=|pages=191–195|doi=10.1109/DAS.2014.45|isbn=978-1-4799-3243-6}}</ref> }} [[پەڕگە:Khatt-e_Nastaliq.jpg|چەپ|وێنۆک| نموونەی وتنی، " ''ڕێنووسی نەستالیق'' "، بە {{Transl|fa|Nasta'līq}} نووسراوە.{{Rtl-para|fa|{{nq|1={{lower|0.3em|خط نستعلیق}}|size=1.5em}}}}]] '''''نەستەعلیق''''' یەکێکە لە شێوازە ھێڵکارییە سەرەکییەکانی نووسینی ڕێنووسی فارسی-عەرەبی و بۆ ھەندێ [[زمانە ھیند و ئێرانییەکان|زمانی ھیندۆ-ئێرانیش]] بەکاردێت، لەوانە: [[زمانی فارسی|فارسی]] ، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] ، [[زمانی کەشمیری|کەشمیری]] ، [[زمانی سەرائیکی|سەرائیکی]] و [[زمانی پەنجابی|پەنجابی]] (شەھموخی)، لە کۆنیشدا بۆ شیعرەکانی زمانی [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکی عوسمانی]] بەکارھاتووە بەڵام بە دەگمەن لە [[زمانی عەرەبی]] بەکاردێت بۆ نووسینی ئایەتەکانی [[قورئان|قورئانی پیرۆز]]، ''نەستالیق'' لە [[ئێران]] لە سەرەتای سەدەی ١٣وە لە ''[[ناسخ (سیناریۆ)|نەسخەوە]]'' پەرەی سەندووە {{Sfn|Blair}} <ref name="Iranica">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Gholam-Hosayn Yusofi]]|سەردێڕ=CALLIGRAPHY|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/calligraphy|وێبگە=[[Encyclopædia Iranica]]|زمان=en}}</ref> و تا ئێستاش لە ئێران، [[ئەفغانستان]] ، [[ھیندستان]] و [[پاکستان]] لەگەڵ ھەندێ وڵاتی تر بۆ نووسینی شیعر وەک فۆرمێکی ھونەری بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gulzar, Rahman|یەکەم=Atif, Shafiq|ڕێکەوت=2007|سەردێڕ=Nastaleeq: A challenge accepted by Omega|ناونیشان=https://www.tug.org/TUGboat/tb29-1/tb91gulzar.pdf|journal=TUGboat|بەرگ=٢٩|پەڕەکان=١–٦}}</ref> == مێژوو == ناوی ''نەستالیق'' "سەرچاوەکەی ووشەی {{Transl|fa|naskh-i ta'liq}} ـی فارسییە، کە بە واتای ''نووسراوێکی'' ھەڵواسراو یان ھەڵکەندراو دێت"{{Sfn|Blair}} بە نزیکەیی ھەموو نووسەرانی [[ئێرانی سەفەوی|سەفەوی]] وەک (دۆست محەمەد و قازی ئەحمەد) داھێنانەکانی نەستالیق پێشکەش بە میر عەلی تەبریزی کردووە کە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٤ و سەرەتای سەدەی پانزەدا ژیاوە، نەریتەکە لەلایەن ئیلین ڕایتەوە خرایە ژێر پرسیارەوە، کە بەدواداچوونی بۆ پەرەسەندنی ھێڵکاری ''نەستالیق'' لە ئێرانی سەدەی ١٤دا کرد و نیشانیدا کە چۆن وردە وردە لەنێو نووسەرانی [[شیراز]] بڵاوبۆتەوە، جگە لەوەش بەپێی لێکۆڵینەوەکانی ھێڵکاری ''نەستالیق'' سەرچاوەکەی ناگەڕێتەوە بۆ تێکەڵکردنی دوو شێوازی ھێڵکاری ''نەسخ'' و [[تالیق]] وەک ئەوەی بە شێوەیەکی باو بیری لێدەکرێتەوە، بەڵکو تەنھا لە ''نەسخەوە وەرگیراوە،'' جگە لە لێکۆڵینەوە لە کرداری جواننووسی ئیلین ڕایت بەڵگەنامەیەکیشی دۆزیەوە کە لەلایەن جەعفەر تەبریزی {{Circa|١٤٣٠}} ئاماژەی پێدراوە. [[پەڕگە:Chayyam_guyand_kasan_behescht_ba_hur_chosch_ast_small.png|وێنۆک| ڕوبەییەکی عومەر خەیام لە شکەستە نەستالیق.<br /><br /> لەچاپدا:{{Rtl-para|fa|{{Nastaliq|1={{raise|0.4em|گویند کسان بهشت با حور خوش است<br/>من میگویم که آب انگور خوش است<br/>این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار<br/>کاواز دهل شنیدن از دور خوش است|size=1.25em}}}}}}]] [[پەڕگە:Ghafeleye_Omr.svg|وێنۆک| دێڕێک شیعری شاعیری ئێرانی [[عومەر خەییام|عومەر خەیام]] بەشێوەی شکەستە نەستالیق.<br /><br />لەچاپدا:{{Rtl-para|fa|{{nastaliq|1={{raise|0.4em|این قافلهٔ عُمر عجب میگذرد|size=1.25em}}}}}}]] === لە لاپەڕەدا === لە ساڵی ١٩٩٤ دا بەرنامەی InPage Urdu کە بەرنامەیەکی پڕ تایبەتمەندی چالاک بوو بۆ داڕشتنی لاپەڕەکان بۆ ویندۆز ھاوشێوەی QuarkXPress لەلایەن کۆمپانیایەکی ھیندی بەناوی Concept Software Pvt Ltd بۆ لە چاپدانی ڕۆژنامەیی تایبەت بە پاکستان پەرەی پێدرا، کە فۆنتەکەی ''Noori Nastaliq'' بەکاردەھێنا کە مۆڵەتی لە Monotype Imaging وەرگرتبوو. ئەم فۆنتە کە بنەمای بەستنەوەی فراوانی زیاتر لە ٢٠ ھەزار کێشە، ھێشتا لە وەشانی ئێستای بەرنامەکانی ویندۆزدا بەکاردەھێنرێت، لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە InPage کار بە سیستەمی جیھانی یونیکۆد دەکات و پشتگیری لە زمانی زیاتریس دەکات و فۆنتەکەی ''Faiz Lahori پاڵپشتی لە ھێڵکاری نەستالیق'' لەگەڵ تایبەتمەندی [[درێژکردنەوە|درێژکردنەوەی]] بۆ زیاد کراوە ھەروەھا گونجێنرا لەگەڵ فۆنتە یونیکۆدەکانی OpenType Unicode دا، بۆ یەکەمجار  لە مێژووی ھێڵکاری و ڕێنووسی {{Transl|fa|نستعلیق}}.  === فۆنتەکانی نەستالیق لە پلاتفۆرمەکاندا === [[پەڕگە:Urdu_Typesetting_2020-05-30_003910.png|وێنۆک|140x140پیکسڵ| دەقی: {{نەستەعلیق|<span style="line-height:2.5;">{{raise|0.1em|نستعلیق}}</span>}}کە بە فۆنتی "Urdu Typesetting" ی "ئۆردوویی" نووسراوە.|alt=نەستالیق]] * ویندۆز ٨ یەکەم وەشانی مایکرۆسۆفت ویندۆز بوو کە پشتگیری بنەڕەتی لە نەستالیق دەکرد، لە ڕێگەی فۆنتی "Urdu Typesetting"ی مایکرۆسۆفتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The evolving Story of Locale Support, part 9: Nastaleeq vs. Nastaliq? Either way, Windows 8 has got it!|ناونیشان=http://www.siao2.com/2011/11/16/10237715.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=MSDN Blogs}}</ref> [[پەڕگە:Noto_Nastaliq_2020-05-30_004037.png|وێنۆک|140x140پیکسڵ| دەقی: {{نەستەعلیق|<span style="line-height:2.5;">{{raise|0.1em|نستعلیق}}</span>}}کە بە فۆنتی "Google Noto" ی نەستالیق نووسراوە.|alt=نەستالیق]] * گۆگڵ فۆنتێکی سەرچاوە کراوەی نەستالیقی ھەیە بە ناوی [[فۆنتەکانی نۆتۆ|Noto Nastaliq Urdu]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Google Noto Fonts|ناونیشان=https://www.google.com/get/noto/#nastaliq-aran}}</ref> کە کۆمپانیای ئەپڵ ئەم فۆنتەی لەسەر ھەموو بەشێوەیەکی بنەڕەتی لەسەر [[مەک ئۆ ئێس]] جێگیرکردووە لە وەشانی macOS High Sierra ەوە، بە ھەمان شێوە ئەپڵ لە [[ئای ئۆ ئێس ١١]] ەوە ئەم فۆنتەی لەسەر ئامێرەکانی ئایفۆن و [[ئایپاد]] جێگیرکردوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Apple finally enables Nastaleeq typeface for Urdu keyboard in iOS 11|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1514433/apple-finally-enables-nastaleeq-typeface-urdu-keyboard-ios-11/}}</ref> * [[ئاوامی نەستالق|ئاوامی نەستالیق]] کێشی تایبەت و ھێڵکاری ڕێنووسی نەستالیقی بەشێوەیەکی بەرفراون ھەیە و پشتگیری لە زمانەکانی: [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]، [[زمانی بەلۆچی|بەلۆچی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]]، خووار، پالولا، [[زمانی سەرائیکی|سەرائیکی]]، شینا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=What is Special About Awami Nastaliq? - Awami Nastaliq|ناونیشان=http://software.sil.org/awami/what-is-special/|وێبگە=software.sil.org}}</ref> دەکات. * [[ئامار نەستالق|ئامار نەستالیق]] لە ساڵی ٢٠١٣ بۆ بەکارھێنانی شێوەی نەستالیق تایبە بە ماڵپەڕە [[زمانی ئوردوو|ئوردووییەکان]] دروستکرا، فۆنتەکە لەلایەن شاعیری ئوردوویی فەھمیدە ڕیازەوە دارێژراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Riaz|یەکەم=fahmida|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Amar Nastaleeq Font for Urdu Web Publishing|ناونیشان=https://twitter.com/fahmidariaz/status/403607540698578944|وێبگە=Twitter.com}}</ref> == چەشنی پیتەکان == بۆ [[ئەلفوبێی عەرەبی]] و زۆر ئەلفوبێی تریش کە لێیەوە وەرگیراون، پیتەکان ھەریەکەیان دەکرێ دوو یان سێ چەشنی گشتی ھەبێت، بە پشتبەستن بە پێگەی خۆیان لە وشەکەدا سەیر دەکرێن (ھەرچەندە دیارە [[دەستنووسی عەرەبی|دەستووسی عەرەبی]] دەتوانێت ئاڵۆزییەکی زۆر زیاد بکات). بەڵام ھێڵکاری نەستالق زیاتر لە سێ گشتی گشتی بۆ زۆرێک لە پیتەکان بەکاردێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=FWP|سەردێڕ=Urdu: some thoughts about the script and grammar, and other general notes for students assembled from years of classroom notes by FWP|ناونیشان=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/urduscript/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=www.columbia.edu}}</ref> <ref name="Scanned table">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The chart below gives the different positional variants of some of the significantly different letters. (scanned document)|ناونیشان=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/urduscript/graphics/naimchart.gif|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Linked by www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/urduscript/section00.html#00_01}}</ref> تەنانەت لەزۆربەی بەڵگەنامە ناڕەزایتییەکانیشدا بەشێوازی نەستالیق بۆ [[زمانی ئوردوو]] نووسراون.  == لە یونیکۆددا == بۆ یونیکۆد، نەستالیق تێکەڵکراوە لەگەڵ [[ڕێنووسی عەرەبی|ڕێنووسی عەرەبیدا]]. == ئەمانەش ببینە == * خۆشنووسی ئیسلامی * خۆشنووسی فارسی * سیناریۆی شاھموخی * ئەلفوبێی ئوردوو * ڕێنووسی ڕوقعە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references responsive="1"></references> == کتێبنامە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blair|یەکەم=Sheila|سەردێڕ=Islamic Calligraphy|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٧٤٨٦١٢١٢٣|ref={{SfnRef|Blair}}|بەستەری نووسەر=Sheila Blair}} == بەستەری دەرەکی == * [https://web.archive.org/web/20160304133208/http://rumicode.com/greetings-info-fa.html Rumicode] : خزمەتگوزاری ئۆنلاین بۆ {{Transl|fa|Nastaliq}} * [http://www.nastaliqonline.ir/ Nastaliq Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413192124/http://www.nastaliqonline.ir/ |date=١٣ی نیسانی ٢٠٢١ }} : خزمەتگوزاری ئۆنلاین بۆ خۆشنووسی {{Transl|fa|Nastaliq}} * [https://web.archive.org/web/20060207192912/http://anjomankhoshnevisan.ir/en/ کۆمەڵەی خۆشنووسانی ئێران] * [http://www.sil.org/computing/catalog/show_software.asp?id=32 نەستالیق نووسەر] بۆ ماکینتۆش لەلایەن SIL * [http://www.inpage.com/ InPage Urdu] : سایتی فەرمی نەرمەکاڵای InPage Urdu DTP * [http://www.faiznastaliq.com/ فایز نەستالق] : سایتی فەرمی فایز {{Transl|fa|Nastaliq}} * [https://web.archive.org/web/20120608004825/http://www.calligraphyislamic.com/ پڕۆفایلی و بەرھەمەکانی خۆشنووسی ئیسلامی جیھانی] {{In lang|fr}} * [https://web.archive.org/web/20100928182912/http://www.wegoiran.com/iran-information/iran-culture/nastaliq-script-persian-calligraphy.htm سیناریۆی نەستالیق | خۆشنووسی فارسی] * [http://software.sil.org/awami/ Awami Nastaliq] : فۆنتێکی ناستالقی لەلایەن SIL International {{زمانی عەرەبی}} {{تووڵی دەروازە|نووسین|زمانی عەرەبی|ھیندستان|ئێران|پاکستان|ئەفغانستان}} {{پۆلی کۆمنز|Nastaliq}} [[پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] [[پۆل:دەستنووسی ئۆردوویی]] [[پۆل:دەستنووسی ئیسلامی]] jqos3ezurfakusdy8gyiw9amm9f3sy4 1570467 1570376 2026-03-31T21:04:13Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570467 wikitext text/x-wiki {{Hatnote|دەقە نەستەعلیقەکانی ئەم پەڕەیە بە شێوەیەکی جیاواز دەردەکەون ئەگەر فۆنتی نەستەعلیق لە ئامێرەکەتدا نەبێت.}} {{Italic title}} {{Infobox writing system | name = نەستالیق - نەستەعلیق | type = [[ئەبجەد]] | native_name = {{nq|نَسْتَعْلِیق}} | sample = Welcome to Wikipedia - fa.svg | caption = "بەخێربێیت بۆ ویکیپیدیا" بە فارسی<br/>لە [[:fa:صفحهٔ اصلی|ویکیپیدیای فارسییەوە]]<br/><span style="line-height:2.5;">(In print: {{Nastaliq|به ویکی پدیا خوش آمدید}})</span> | imagesize = 200px | iso15924 = ئاران | note = none | direction = [[ڕاست بۆ چەپ]]<ref>{{Cite conference|last1=Akram|first1=Qurat ul Ain|last2=Hussain|first2=Sarmad|last3=Niazi|first3=Aneeta|last4=Anjum|first4=Umair|last5=Irfan|first5=Faheem|title=2014 11th IAPR International Workshop on Document Analysis Systems|date=April 2014|chapter=Adapting Tesseract for Complex Scripts: An Example for Urdu Nastalique|chapter-url=https://ieeexplore.ieee.org/document/6830996|conference=11th IAPR International Workshop on Document Analysis Systems|location=Tours, France|publisher=IEEE|volume=|pages=191–195|doi=10.1109/DAS.2014.45|isbn=978-1-4799-3243-6}}</ref> }} [[پەڕگە:Khatt-e_Nastaliq.jpg|چەپ|وێنۆک| نموونەی وتنی، " ''ڕێنووسی نەستالیق'' "، بە {{Transl|fa|Nasta'līq}} نووسراوە.{{Rtl-para|fa|{{nq|1={{lower|0.3em|خط نستعلیق}}|size=1.5em}}}}]] '''''نەستەعلیق''''' یەکێکە لە شێوازە ھێڵکارییە سەرەکییەکانی نووسینی ڕێنووسی فارسی-عەرەبی و بۆ ھەندێ [[زمانە ھیند و ئێرانییەکان|زمانی ھیندۆ-ئێرانیش]] بەکاردێت، لەوانە: [[زمانی فارسی|فارسی]] ، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] ، [[زمانی کەشمیری|کەشمیری]] ، [[زمانی سەرائیکی|سەرائیکی]] و [[زمانی پەنجابی|پەنجابی]] (شەھموخی)، لە کۆنیشدا بۆ شیعرەکانی زمانی [[زمانی تورکیی عوسمانی|تورکی عوسمانی]] بەکارھاتووە بەڵام بە دەگمەن لە [[زمانی عەرەبی]] بەکاردێت بۆ نووسینی ئایەتەکانی [[قورئان|قورئانی پیرۆز]]، ''نەستالیق'' لە [[ئێران]] لە سەرەتای سەدەی ١٣وە لە ''[[ناسخ (سیناریۆ)|نەسخەوە]]'' پەرەی سەندووە {{Sfn|Blair}} <ref name="Iranica">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Gholam-Hosayn Yusofi]]|سەردێڕ=CALLIGRAPHY|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/calligraphy|وێبگە=[[Encyclopædia Iranica]]|زمان=en}}</ref> و تا ئێستاش لە ئێران، [[ئەفغانستان]] ، [[ھیندستان]] و [[پاکستان]] لەگەڵ ھەندێ وڵاتی تر بۆ نووسینی شیعر وەک فۆرمێکی ھونەری بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gulzar, Rahman|یەکەم=Atif, Shafiq|ڕێکەوت=2007|سەردێڕ=Nastaleeq: A challenge accepted by Omega|ناونیشان=https://www.tug.org/TUGboat/tb29-1/tb91gulzar.pdf|journal=TUGboat|بەرگ=٢٩|پەڕەکان=١–٦}}</ref> == مێژوو == ناوی ''نەستالیق'' "سەرچاوەکەی ووشەی {{Transl|fa|naskh-i ta'liq}} ـی فارسییە، کە بە واتای ''نووسراوێکی'' ھەڵواسراو یان ھەڵکەندراو دێت"{{Sfn|Blair}} بە نزیکەیی ھەموو نووسەرانی [[ئێرانی سەفەوی|سەفەوی]] وەک (دۆست محەمەد و قازی ئەحمەد) داھێنانەکانی نەستالیق پێشکەش بە میر عەلی تەبریزی کردووە کە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٤ و سەرەتای سەدەی پانزەدا ژیاوە، نەریتەکە لەلایەن ئیلین ڕایتەوە خرایە ژێر پرسیارەوە، کە بەدواداچوونی بۆ پەرەسەندنی ھێڵکاری ''نەستالیق'' لە ئێرانی سەدەی ١٤دا کرد و نیشانیدا کە چۆن وردە وردە لەنێو نووسەرانی [[شیراز]] بڵاوبۆتەوە، جگە لەوەش بەپێی لێکۆڵینەوەکانی ھێڵکاری ''نەستالیق'' سەرچاوەکەی ناگەڕێتەوە بۆ تێکەڵکردنی دوو شێوازی ھێڵکاری ''نەسخ'' و [[تالیق]] وەک ئەوەی بە شێوەیەکی باو بیری لێدەکرێتەوە، بەڵکو تەنھا لە ''نەسخەوە وەرگیراوە،'' جگە لە لێکۆڵینەوە لە کرداری جواننووسی ئیلین ڕایت بەڵگەنامەیەکیشی دۆزیەوە کە لەلایەن جەعفەر تەبریزی {{Circa|١٤٣٠}} ئاماژەی پێدراوە. [[پەڕگە:Chayyam_guyand_kasan_behescht_ba_hur_chosch_ast_small.png|وێنۆک| ڕوبەییەکی عومەر خەیام لە شکەستە نەستالیق.<br /><br /> لەچاپدا:{{Rtl-para|fa|{{Nastaliq|1={{raise|0.4em|گویند کسان بهشت با حور خوش است<br/>من میگویم که آب انگور خوش است<br/>این نقد بگیر و دست از آن نسیه بدار<br/>کاواز دهل شنیدن از دور خوش است|size=1.25em}}}}}}]] [[پەڕگە:Ghafeleye_Omr.svg|وێنۆک| دێڕێک شیعری شاعیری ئێرانی [[عومەر خەییام|عومەر خەیام]] بەشێوەی شکەستە نەستالیق.<br /><br />لەچاپدا:{{Rtl-para|fa|{{nastaliq|1={{raise|0.4em|این قافلهٔ عُمر عجب میگذرد|size=1.25em}}}}}}]] === لە لاپەڕەدا === لە ساڵی ١٩٩٤ دا بەرنامەی InPage Urdu کە بەرنامەیەکی پڕ تایبەتمەندی چالاک بوو بۆ داڕشتنی لاپەڕەکان بۆ ویندۆز ھاوشێوەی QuarkXPress لەلایەن کۆمپانیایەکی ھیندی بەناوی Concept Software Pvt Ltd بۆ لە چاپدانی ڕۆژنامەیی تایبەت بە پاکستان پەرەی پێدرا، کە فۆنتەکەی ''Noori Nastaliq'' بەکاردەھێنا کە مۆڵەتی لە Monotype Imaging وەرگرتبوو. ئەم فۆنتە کە بنەمای بەستنەوەی فراوانی زیاتر لە ٢٠ ھەزار کێشە، ھێشتا لە وەشانی ئێستای بەرنامەکانی ویندۆزدا بەکاردەھێنرێت، لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە InPage کار بە سیستەمی جیھانی یونیکۆد دەکات و پشتگیری لە زمانی زیاتریس دەکات و فۆنتەکەی ''Faiz Lahori پاڵپشتی لە ھێڵکاری نەستالیق'' لەگەڵ تایبەتمەندی [[درێژکردنەوە|درێژکردنەوەی]] بۆ زیاد کراوە ھەروەھا گونجێنرا لەگەڵ فۆنتە یونیکۆدەکانی OpenType Unicode دا، بۆ یەکەمجار  لە مێژووی ھێڵکاری و ڕێنووسی {{Transl|fa|نستعلیق}}.  === فۆنتەکانی نەستالیق لە پلاتفۆرمەکاندا === [[پەڕگە:Urdu_Typesetting_2020-05-30_003910.png|وێنۆک|140x140پیکسڵ| دەقی: {{نەستەعلیق|<span style="line-height:2.5;">{{raise|0.1em|نستعلیق}}</span>}}کە بە فۆنتی "Urdu Typesetting" ی "ئۆردوویی" نووسراوە.|alt=نەستالیق]] * ویندۆز ٨ یەکەم وەشانی مایکرۆسۆفت ویندۆز بوو کە پشتگیری بنەڕەتی لە نەستالیق دەکرد، لە ڕێگەی فۆنتی "Urdu Typesetting"ی مایکرۆسۆفتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The evolving Story of Locale Support, part 9: Nastaleeq vs. Nastaliq? Either way, Windows 8 has got it!|ناونیشان=http://www.siao2.com/2011/11/16/10237715.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=MSDN Blogs}}</ref> [[پەڕگە:Noto_Nastaliq_2020-05-30_004037.png|وێنۆک|140x140پیکسڵ| دەقی: {{نەستەعلیق|<span style="line-height:2.5;">{{raise|0.1em|نستعلیق}}</span>}}کە بە فۆنتی "Google Noto" ی نەستالیق نووسراوە.|alt=نەستالیق]] * گۆگڵ فۆنتێکی سەرچاوە کراوەی نەستالیقی ھەیە بە ناوی [[فۆنتەکانی نۆتۆ|Noto Nastaliq Urdu]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Google Noto Fonts|ناونیشان=https://www.google.com/get/noto/#nastaliq-aran}}</ref> کە کۆمپانیای ئەپڵ ئەم فۆنتەی لەسەر ھەموو بەشێوەیەکی بنەڕەتی لەسەر [[مەک ئۆ ئێس]] جێگیرکردووە لە وەشانی macOS High Sierra ەوە، بە ھەمان شێوە ئەپڵ لە [[ئای ئۆ ئێس ١١]] ەوە ئەم فۆنتەی لەسەر ئامێرەکانی ئایفۆن و [[ئایپاد]] جێگیرکردوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=Apple finally enables Nastaleeq typeface for Urdu keyboard in iOS 11|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1514433/apple-finally-enables-nastaleeq-typeface-urdu-keyboard-ios-11/}}</ref> * [[ئاوامی نەستالق|ئاوامی نەستالیق]] کێشی تایبەت و ھێڵکاری ڕێنووسی نەستالیقی بەشێوەیەکی بەرفراون ھەیە و پشتگیری لە زمانەکانی: [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]، [[زمانی بەلۆچی|بەلۆچی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]]، خووار، پالولا، [[زمانی سەرائیکی|سەرائیکی]]، شینا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=What is Special About Awami Nastaliq? - Awami Nastaliq|ناونیشان=http://software.sil.org/awami/what-is-special/|وێبگە=software.sil.org}}</ref> دەکات. * [[ئامار نەستالق|ئامار نەستالیق]] لە ساڵی ٢٠١٣ بۆ بەکارھێنانی شێوەی نەستالیق تایبە بە ماڵپەڕە [[زمانی ئوردوو|ئوردووییەکان]] دروستکرا، فۆنتەکە لەلایەن شاعیری ئوردوویی فەھمیدە ڕیازەوە دارێژراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Riaz|یەکەم=fahmida|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Amar Nastaleeq Font for Urdu Web Publishing|ناونیشان=https://twitter.com/fahmidariaz/status/403607540698578944|وێبگە=Twitter.com}}</ref> == چەشنی پیتەکان == بۆ [[ئەلفوبێی عەرەبی]] و زۆر ئەلفوبێی تریش کە لێیەوە وەرگیراون، پیتەکان ھەریەکەیان دەکرێ دوو یان سێ چەشنی گشتی ھەبێت، بە پشتبەستن بە پێگەی خۆیان لە وشەکەدا سەیر دەکرێن (ھەرچەندە دیارە [[دەستنووسی عەرەبی|دەستووسی عەرەبی]] دەتوانێت ئاڵۆزییەکی زۆر زیاد بکات). بەڵام ھێڵکاری نەستالق زیاتر لە سێ گشتی گشتی بۆ زۆرێک لە پیتەکان بەکاردێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=FWP|سەردێڕ=Urdu: some thoughts about the script and grammar, and other general notes for students assembled from years of classroom notes by FWP|ناونیشان=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/urduscript/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=www.columbia.edu}}</ref> <ref name="Scanned table">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The chart below gives the different positional variants of some of the significantly different letters. (scanned document)|ناونیشان=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/urduscript/graphics/naimchart.gif|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Linked by www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/urduscript/section00.html#00_01}}</ref> تەنانەت لەزۆربەی بەڵگەنامە ناڕەزایتییەکانیشدا بەشێوازی نەستالیق بۆ [[زمانی ئوردوو]] نووسراون.  == لە یونیکۆددا == بۆ یونیکۆد، نەستالیق تێکەڵکراوە لەگەڵ [[ڕێنووسی عەرەبی|ڕێنووسی عەرەبیدا]]. == ئەمانەش ببینە == * خۆشنووسی ئیسلامی * خۆشنووسی فارسی * سیناریۆی شاھموخی * ئەلفوبێی ئوردوو * ڕێنووسی ڕوقعە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references responsive="1"></references> == کتێبنامە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blair|یەکەم=Sheila|سەردێڕ=Islamic Calligraphy|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٧٤٨٦١٢١٢٣|ref={{SfnRef|Blair}}|بەستەری نووسەر=Sheila Blair}} == بەستەری دەرەکی == * [https://web.archive.org/web/20160304133208/http://rumicode.com/greetings-info-fa.html Rumicode] : خزمەتگوزاری ئۆنلاین بۆ {{Transl|fa|Nastaliq}} * [http://www.nastaliqonline.ir/ Nastaliq Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413192124/http://www.nastaliqonline.ir/ |date=١٣ی نیسانی ٢٠٢١ }} : خزمەتگوزاری ئۆنلاین بۆ خۆشنووسی {{Transl|fa|Nastaliq}} * [https://web.archive.org/web/20060207192912/http://anjomankhoshnevisan.ir/en/ کۆمەڵەی خۆشنووسانی ئێران] * [http://www.sil.org/computing/catalog/show_software.asp?id=32 نەستالیق نووسەر] بۆ ماکینتۆش لەلایەن SIL * [http://www.inpage.com/ InPage Urdu] : سایتی فەرمی نەرمەکاڵای InPage Urdu DTP * [http://www.faiznastaliq.com/ فایز نەستالق] : سایتی فەرمی فایز {{Transl|fa|Nastaliq}} * [https://web.archive.org/web/20120608004825/http://www.calligraphyislamic.com/ پڕۆفایلی و بەرھەمەکانی خۆشنووسی ئیسلامی جیھانی] {{In lang|fr}} * [https://web.archive.org/web/20100928182912/http://www.wegoiran.com/iran-information/iran-culture/nastaliq-script-persian-calligraphy.htm سیناریۆی نەستالیق | خۆشنووسی فارسی] * [http://software.sil.org/awami/ Awami Nastaliq] : فۆنتێکی ناستالقی لەلایەن SIL International {{زمانی عەرەبی}} {{تووڵی دەروازە|نووسین|زمانی عەرەبی|ھیندستان|ئێران|پاکستان|ئەفغانستان}} {{پۆلی کۆمنز|Nastaliq}} [[پۆل:داھێنانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] [[پۆل:دەستنووسی ئۆردوویی]] [[پۆل:دەستنووسی ئیسلامی]] [[پۆل:خۆشنووسی ئیسلامی]] r0avy98ko78hxhoz57bpli5yk1goj4i 1 238938 1570377 1374976 2026-03-31T16:47:20Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570377 wikitext text/x-wiki == تێبینی == @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]]: هێشتا تاگەکە لەسەر وتارەکە ماوە، تکایە دڵنیا بەرەوە کە ئەو وشانەی پێشنیار کراون لەلایەن ئازاوە کە ڕاستن یاخوود هەڵە. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٥:٢٢، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) :دەسخۆش کاکە @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بۆ گەڕاندنەوە ووتارەکە کەموکوڕییەکان چاککران و ئەوەی ئاماژەی پێدراو ڕاستکرایەوە و تاگەکەشم لابرد. :یەک پێشنیاریش بۆ بەرێزت کە بەرێوەبەری هیوادارم دەسەڵاتی کەسەکان سنورداربێت و هەرکەس خۆی شتێکی بەدڵ نەبێ بچێ تاگێکی سڕینەوەی بۆ زیاد کات و ڕەخنەی بێ بنەما و قسەی بۆش نەکات گەر جەنابی ئەو کەسە ..ئازا.. یە کاتێ ووتارێکی بینی هەڵەیەکی تیابوو یان وەرگێڕانێکی نادروست کرابوو لەجیاتی تاگکردن و ڕەخنەگرتن هەستێ بە ڕاستکردنەوە و چاکسازی تیایدا منیش و هەموو ئەندامانی ویکیش ئەو ئازایەتیەیان هەیە تاگ لەسەر ووتارەکان دابنێین بەڵام ئێمە لێرە بۆ پشخستن و دەوڵەنکردنی زمانی کوردی لێرەین نەک ڕەخنەگرتن و شەڕە تاگ!! [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢١:٠٣، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) ::شایەنی نییە، و سوپاس بۆ کارەکانت. سەبارەت بە سنووردارکردن لە دانانی تاگ، ئەوە پێویستی بە دەسەڵات نییە و هەموو کەس دەتوانن بیکەن، هەڵبەت بەزۆری ئەو کەسانە وا دەکەن کە شارەزایی ویکین و خزمەتی چەن ساڵەیان هەیە. هەروەها هەموو کەس ئازادە لە دەستکاریکردن و تاگەکان (بەمەرجێک شایەنی تاگ بێت، نەک لەخۆوە دابنرێت). <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٥:١٧، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەستالیق]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1090915 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220328182321/https://www.lexico.com/definition/nastaliq بۆ https://www.lexico.com/definition/nastaliq زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٢٨، ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەستەعلیق]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570376 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210413192124/http://www.nastaliqonline.ir/ بۆ http://www.nastaliqonline.ir/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٤٧، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 7s5reh6e3xdul3ko27k3cib9wuosvu4 4 241625 1570465 1570117 2026-03-31T21:00:31Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1570465 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٣١ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٨٤٣٦٣ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٣١ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٠٩٢٣ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٢٧ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٧٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٢١١٥٧ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] o0ll36e50got4h95x183mhwniuy2g33 0 242509 1570281 1570062 2026-03-31T12:05:43Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570281 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Map of the Kurdish state.png }} '''دەوڵەتی کوردی''' [[خۆبەڕێوەبەری|حکوومەتێکی خۆسەر]] بوو لە [[باشووری کوردستان]] کە لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨ تا مانگی حوزەیرانی ١٩١٩ بوونی ھەبوو. ھەرچەندە سەرەتا ملکەچی [[بەریتانیا]] بوو، بەڵام لە کۆتاییدا دوای یاخیبوونێکی دژە بەریتانیا ھەڵوەشایەوە. == ناو == «دەوڵەتی کوردی» ئیگزۆنیۆمێکە کە بەرپرسانی بەریتانیا لە لەندەن و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بۆ وەسفکردنی ئەم سیاسەتە لە ماوەی بوونیدا بەکاریان ھێناوە. سەعد ئەسکەندەر باس لەوە دەکات کە ئەم دەستەواژەیە ھەڵەیە، بەو پێیەی کە بە تەواوی سەربەخۆ نەبووە. '''<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eskander|یەکەم=Saad|سەردێڕ=Britain's Policy Towards The Kurdish Question, 1915-1923|ناونیشان=http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=etheses.lse.ac.uk|پەڕەکان=٤٩–٥٧, ١٨٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191031085954/http://etheses.lse.ac.uk/2625/1/U615574.pdf}}</ref>''' == مێژوو == === دامەزراندن === لەگەڵ ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە تشرینی یەکەمی ١٩١٨دا، [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحموود]] ھەوڵی دا لە عوسمانییەکان جیا ببێتەوە و ناوچەیەکی کوردیی [[خۆبەڕێوەبەر]] لەژێر سەرپەرشتی [[بەریتانیا]]دا دروست بکات. ئەو لەلایەن ئەنجومەنێکی پیاوچاکانی [[کورد]]ەوە لە ناوچەی [[سلێمانی]] وەک [[سەرۆکی حکوومەت]] ھەڵبژێردرا. ھەر کە بەریتانییەکان [[کەرکووک]]یان گرت (٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨)، شێح مەحموود ھێرشی کردە سەر سەربازانی عوسمانی و دیل و دەستگیری کردن، کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی عوسمانی ڕاگەیاند و بەیعەتی خۆی بۆ بەریتانیا دووپات کردەوە. ناوچە کوردییەکانی دیکەی وەک [[ڕانیە]] و [[کۆیە]]ش ھەمان ھەنگاویان نا. لە ڕووانگەی عوسمانییەکانەوە، ناوچەکە ھێشتا بەپێی یاسا ھی ئەوان بوو. (زانیاری زیاتر: [[کێشەی مووسڵ]]). ئەوان دەوڵەتی کوردییان بە فەرمی نەدەناسی. بە پێچەوانەوە، بەرپرسانی بەریتانیا بڕیاریان دا ھاوکاری لەگەڵ کوردەکان قبووڵ بکەن، سەرەڕای ئەوەی بە فەرمی خاوەنی سیاسەتێکی ڕوون نەبوون سەبارەت بە [[باشووری کوردستان]]، ھەروەھا بەھۆی ئەوەی لەو کاتەدا لە ڕووی سەربازی و سیاسییەوە لە پێگەیەکدا نەبوون کە بتوانن ھەستی نەتەوەیی [[کورد]] پشتگوێ بخەن. شێخ مەحموود لەلایەن بەریتانییەکانەوە وەک پارێزگاری «ناوچەی ب» دەستنیشان کرا، کە لە باشووری ڕووباری [[زێی بچووک]]ەوە تا سنووری کۆنی عوسمانی-فارس درێژ دەبووەوە. شێخ مەحموود ھەوڵی دا ھەژموونی خۆی لە دەرەوەی ناوچە دیاریکراوەکە فراوان بکات، ھەروەھا ھاوکارییە دارایییەکانی بەریتانیای بۆ دابینکردنی [[مووچە]]ی سەربازەکانی و یارمەتیدان لە چاکبوونەوە لە وێرانکارییەکانی شەڕ بەکار ھێنا. شێخ مەحموود ھیوای دەخواست بە کڕینی دڵسۆزی سەرۆک ھۆزەکان، بنکەی دەسەڵاتی خۆی بەھێز بکات. ئەمەش بووە ھۆی تێکچوونی پەیوەندییەکان لەگەڵ بەریتانییەکان و زەمینەی بۆ ڕاپەڕینێکی کۆتایی خۆش کرد. === ڕاپەڕینی ئایاری ١٩١٩ === لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا، چەند مانگێک دوای ئەوەی وەک پارێزگاری [[سلێمانی]] دەستنیشان کرا، شێخ مەحموود ٣٠٠ چەکداری ھۆزەکانی کۆکردەوە، سەرپەرشتیارانی بەریتانیای دەرکرد و خۆی وەک «فەرمانڕەوای تەواوی [[کوردستان]]» ناساند، بەمەش یەکەمین ڕاپەڕینەکانی [[شێخ مەحموودی حەفید]] دەستی پێکرد. لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەدا، کوردەکان ھەندێک سەرکەوتنیان بەدەست ھێنا لە ڕێگەی بۆسە دانان بۆ ھێزە بچووکەکانی بەریتانیا کە لە [[چەمچەماڵ]] لایان دابوو. لە ھەردوو دیوی سنوورەوە، ھۆزەکان پشتگیری خۆیان بۆ شێخ مەحموود ڕاگەیاند. شێخ مەحموود بە بەکارھێنانی دەسەڵاتی خۆی وەک ڕێبەرێکی ئایینی، لە ساڵی ١٩١٩دا داوای جیھادی دژی بەریتانییەکان کرد و بەم شێوەیە پشتگیری زۆرێک لەو کوردانەی بەدەست ھێنا کە بێلایەن بوون بەرامبەر بە خەباتی نەتەوەیی. ھەرچەندە چڕی خەباتەکە پاڵنەرەکەی [[ئایین]] بوو، بەڵام جووتیارانی کورد بیرۆکەی «ئازادی نەتەوەیی و سیاسی بۆ ھەمووان»یان وەرگرت و تێکۆشان بۆ «باشترکردنی پێگەی کۆمەڵایەتییان». چەکدارانی [[ھۆز]]ەکان لە [[ئێران]] و [[عێراق]]ەوە بە خێرایی لەگەڵ شێخ مەحموود ھاوپەیمانییان بەست، چونکە ئەو لە دژایەتیکردنی دەسەڵاتی بەریتانیادا سەرکەوتووتر دەبوو. بە وتەی مەکداوڵ، ھێزەکانی شێخ «بە شێوەیەکی سەرەکی لە دانیشتووانی ناوچەی [[بەرزنجە]] و خێڵەکان، [[ھەمەوەند]] لەژێر فەرمانی [[کەریم فەتاح بەگ]]، و بەشە ناڕازییەکانی ھۆزەکانی [[جاف]]، [[جەباری]]، شێخ بزێنی و شوانی پێکھاتبوون». جەماوەریی و ژمارەی سەربازانی شێخ مەحموود دوای بۆسەکانیان بۆ سەر کاروانە سەربازییەکانی [[بەریتانیا]] بەردەوام زیادی دەکرد. لە نێوان لایەنگرانی شێخ مەحمووددا، [[مستەفا بارزانی]] تەمەن ١٦ ساڵانیش ھەبوو، کە دواتر بوو بە ڕێبەری بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد و فەرماندەی ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]. بارزانی و پیاوەکانی بە فەرمانی شێخ [[ئەحمەد بارزانی]]، سەرۆکی ھۆزی [[بارزانی|بارزان]]، لە [[دۆڵی پیاوە]]وە پەڕینەوە بۆ ئەوەی پەیوەندی بە شێخ مەحموودەوە بکەن. ھەرچەندە لە ڕێگادا چەندین جار بۆسەیان بۆ دانرا، بەڵام بارزانی و پیاوەکانی توانییان بگەنە شوێنی شێخ مەحموود، بەڵام زۆر درەنگ گەیشتن بۆ ئەوەی یارمەتییەکی جدی لە ڕاپەڕینەکەدا پێشکەش بکەن. چەکدارانی بارزانی تەنھا بەشێکی بچووک بوون لە ھێزە ٥٠٠ کەسییەکەی شێخ. کاتێک بەریتانییەکان لە دەسەڵاتی سیاسی و سەربازیی ڕوو لە گەشەی شێخ ئاگادار بوون، ناچار بوون بە سەربازی وەڵام بدەنەوە. دوو لیوا ڕەوانە کران، کە لە ١٨ی حوزەیراندا لە «[[بازیان|دەربەندی بازیان]]» ھێزی کوردەکانیان تێکشکاند و لە ٢٨ی مانگدا [[ھەڵەبجە]]یان داگیرکرد، بەمەش کۆتاییان بە دەوڵەتی کوردی ھێنا و ڕاپەڕینەکەیان سەرکوت کرد. == حکوومەت == [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحموودی حەفید]] سەرۆکی حکوومەتی دەوڵەتی کوردی بوو. لە یەکەم ڕۆژی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٨دا، دەسەڵاتدارانی [[بەریتانیا]] وەک حوکمداری ناوچەی [[سلێمانی]] دانیان پێدانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=A Modern History of the Kurds|سەردێڕ=Incorporating Turkey’s Kurds|نووسەر=McDowall|نووسەر1-یەکەم=David|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|زمان=en|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-١٨٥-٥|ڕێڕەو= https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&redir_esc=y|ساڵ=١٩٩٧|ڕێڕەوی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20230630001417/https://books.google.fr/books?id=xpefAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|دۆخی ڕێڕەو=live}}</ref> ڕۆڵی بەریتانیا تەنھا لە چاودێریکردندا سنووردار بوو، و [[ئێدوارد نووئێل]] لەلایەن [[ئارنۆڵد ویڵسن]]ەوە وەک کارمەندێکی سیاسی بەرپرسیار لە چاودێریکردن دەستنیشانکرا. لەکاتێکدا کە حکوومەتی دەوڵەتی کوردی سەربەخۆیی خۆی لەو پرسانەی کە پەیوەست بوون بە دادوەری و داھاتەوە پاراست. === ئاڵا === ئەم حکوومەتە تا ئایاری ١٩١٩ ئاڵای [[شانشینی یەکگرتوو]]ی بەکار دەھێنا.<ref>https://ueaeprints.uea.ac.uk/id/eprint/69191/1/ILHAN_KILIC-NOVEMBER_2018_MPhil_-HISTORY-THESIS_FULL.pdf</ref> ئیلھان کیلیچ دەڵێت حکوومەتەکە لەگەڵ ھەڵگیرسانی ڕاپەڕین لە ٢٣ی ئایاری ١٩١٩دا «[[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کورد]]ی بەرزکردەوە»، ھەرچەندە ھیچ وردەکارییەک لەسەر دیزاینەکەی نادات؛ بەڵام نووسەرانی [[پەرتووک]]ی «لە دووژمنەوە بۆ ھاوپەیمان: [[تورکیا]] و [[بەریتانیا]]، ١٩١٨–١٩٦٠» بە وردی باس لە دیزاینەکەی دەکەن و دەڵێن: «ئاڵایەک کە لە ساڵی ١٩١٩دا دیزاین کرابوو، ڕەنگی [[سەوز]] بوو، بازنەیەکی [[سوور]] و [[مانگ]]ێکی [[سپی]] لەناو بازنەکەدا بوو». ماڵپەڕی flaglog.com کە [[پێڕست]]ێکی [[ئۆنلاین|سەرھێڵە]] بۆ [[ئاڵا]]کان، بە ھەمان شێوە پشتڕاستی دەکاتەوە کە «شێخ مەحموود لەژێر ئاڵایەکی سەوزی کوردیدا دژی بەریتانییەکان ڕاپەری. ڕاپەڕینەکە لە مانگی حوزەیراندا سەرکوت کرا، بەڵام شێخ مەحموود لە ساڵی ١٩٢٢دا دەگەڕایەوە بۆ ئەوەی شانشینییەکی دانپێدانەنراوی [[کوردستان]] لەژێر ھەمان ئاڵادا ڕابگەیەنێت».<ref>https://books.google.com/books/about/From_Enemies_to_Allies.html?hl=ar&id=yFqbEAAAQBAJ#v=onepage&q=iraqi%20kurdistan%20flag%201919&f=false</ref><ref>https://flaglog.com/1919</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|سیاسەت|کۆمەڵگا|مێژوو|عێراق|وڵاتەکان}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] ljbusuh02iamkti1bhsqpx28370zlj6 0 242641 1570345 1518614 2026-03-31T16:03:45Z 1silent scientist 51740 1570345 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}{{Databox}} [[پەڕگە:A Royal Canadian Mounted Police officer stands watch as his colleagues search for migrants aboard R-V Strait Hunter, which was simulating a migrant vessel, May 8, 2012, in Sydney, Nova Scotia, Canada, during 120508-N-IL267-091.jpg|وێنۆک|200px|ئەفسەرێکی [[پۆلیسی سواری شاھانەی کەنەدا]] (بەشی تیمی وەڵامدانەوەی فریاگوزاری) وەستاوە و سەیری ھاوکارەکانی دەکات کە بەدوای کۆچبەراندا دەگەڕێن لەناو کەشتییەکی ستڕایت ھانتەر، کە ھاوشێوەکردنی کەشتییەکی کۆچبەران بوو، ٨ی ئایاری ٢٠١٢، لە سیدنی، نۆڤا سکۆتیا، کەنەدا.]]. '''نیمچە سەربازی''' باس لەو ھێزانە دەکات کە وەک ھێزی [[سەرباز]]ی ڕێکخراون، بەڵام بەشێک نین لە [[سەربازی|ھێزە چەکدارەکان]]. نموونەی ئەم جۆرە ھێزانە بریتین لە ھێزەکانی [[پۆلیس]] کە پاسەوانی [[سنوور]]ەکانی وڵاتێک دەکەن. گرووپی نیمچە سەربازی ھەن کە فەرمین (لەلایەن وڵاتێکەوە بەڕێوەدەبرێن)، ھەندێکی تریش کە فەرمی نین. ناوەکە لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] ''پارا'' (کە بە واتای ''لە تەنیشت'') و [[زمانی لاتینی|لاتینی]] ''میل'' (کە بە واتای ''سەرباز'') ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zanz3|ناونیشان=http://www.royalark.net/Tanzania/zanz3.htm|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.royalark.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Paramilitary organizations}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} prlrndmwb350g94vhnsy9vc4ffw1k07 0 244147 1570471 1506834 2026-03-31T21:20:13Z Serchia 5238 1570471 wikitext text/x-wiki {{پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو |ھۆ = |کات = 20260331211939 |بکەر = Serchia |یارمەتی = }} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox ethnic group | group = سۆران | native_name = | native_name_lang = | image = {{image array|perrow=4 | image1 = | image1 = Meetings of Presidents participated in Nowruz with Ali Khamenei - Tehran, Iran (Cropped on Talabani).jpg | caption1 = [[جەلال تاڵەبانی]] | image2 = Qazi Muhammad.jpg | caption2 = [[قازی محەممەد]] | image3 = Sheikh Mahmoud - Kurdistan's King (1918-1922).jpg | caption3 = [[شێخ مەحموودی حەفید]] | image4 = Statue of Kurdish poet Nali in general garden of Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG | caption4 = [[نالی]] | image5 =Sherko Bekas.jpg | caption5 = [[شێرکۆ بێکەس]] | image6 = BachtyarAliFrankfurt2017 (cropped-01).jpg| caption6 = [[بەختیار عەلی]] | image7 = Hapsa xani naqib.JPG | caption7 = [[حەپسەخانی نەقیب]] | image8 = Mesture Erdelan.jpg | caption8 = [[مەستوورە ئەردەڵان]] | image9 = Haji qadir Koyi.jpg | caption9 = [[حاجی قادری کۆیی]] | image10 = Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg | caption10 = [[ھەژار]] | image11 = مەرزیە فەریقی.png | caption11 = [[مەرزیە فەریقی]] | image12 = Nasser Razazi, NET TV - Dec 2, 2018.jpg | caption12 = [[ناسر ڕەزازی]] | image13 = Zirak.jpg | caption13 = [[حەسەن زیرەک]] | image14 = Foad MustafaSultani.png | caption14 = [[فوئاد مستەفاسوڵتانی]] | image15 = شاسوار جەلال (شەهید ئارام) 1.jpg | caption15 = [[شاسوار جەلال سەعید]] | image16 = Kajal Ahmad 2005.jpg | caption16 = [[کەژاڵ ئەحمەد]] }} | image_caption = | image_alt = | image_uprigh = | total = ٦,٠٠٠,٠٠٠ | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = <!-- source of total population; may be ''census'' or ''estimate'' --> | total_ref = <!-- references supporting total population --> | total1 = <!-- up to | total3 = --> | total1_year = <!-- up to | total3_year = --> | total1_source = <!-- up to | total3_source = --> | total1_ref = <!-- up to | total3_ref = --> | genealogy = | regions = | region1 = {{IRQ}} ([[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]، [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]]، [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]]، باکووری [[پارێزگای دیالە|دیالە]]) | pop1 = ٣،٠٠٠،٠٠٠ | ref1 = <!-- <ref>erence/s supporting pop1 data --> | region2 = {{IRI}} ([[موکریان]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]]، [[پارێزگای کوردستان|سنە]]، باکووری [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]) | pop2 = ٣،٠٠٠،٠٠٠ | ref2 = | languages = [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] | religions = [[ئیسلام]]ی [[سوننە]] | related_groups = [[کورد|کوردەکانی دیکە]] ([[لەک]]، [[گۆران (گەل)|گۆران]]، [[کورد (باشوور)|کوردی باشوور]]، [[کورمانج]]، [[زازا]]) | footnotes = }} '''سۆران''' گەلێکی [[کورد]]ییە کە لە [[باشووری کوردستان|باشوور]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] دەژین. زمانی زگماکیی سۆرانەکان زاراوەی سۆرانییە کە بەشێک لە [[زمانی کوردی]] دێت بە ئەژمار. حەشیمەتی سۆرانەکان زۆرتر لە ٥ ملیۆن کەس ھەزیر دەکرێت. لە باری ئایینییەوە نزیک بە تەواوی سۆرانەکان سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[سوننە]]ن. == وشەڕەت == وشەی سۆران یان سووران، لە وشەی سۆھران گیراوە کە ناوی ناوچەیەکی کوردستانە کە [[میرنشینی سۆران]] (١٣٩٩–١٨٣٥) لەتێدا دامەزراوەتەوە. زۆربەی گەل و ھۆزانی سۆران لە سەرەتادا زمانەکانی کورمانجی یان گۆرانیان ئاخافتووە، بەڵام لە سەدەکانی ناوەڕاست بەھۆی کاریگەریی ئەو دوو شاخەی کوردییە زمان و شۆناسێکی تایبەتی خۆیانیان گرتووە و جەماوەرەکە و زمانەکەیان بە ناوی سۆران ناسراوەتەوە. بەدوای میرنشینی سۆران، [[میرنشینی بابان]] (١٦٤٩-١٨٥٠) و [[میرنشینی ئەردەڵان]] (١١٦٩ ھەتا ١٨٦٧) لەژێری کاریگەریی داکەوتن و تێکەڵی چاند و زمانی سۆرانی بوون و ئێستاکە بەشێک لە سۆرانەکان دێن بە ئەژمار. == زمان == {{Location map+ | Central Kurdish | width = 400 | caption = ھەرێمی کوردە سۆرانەکان | places = {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.18 | lon_deg = 44.00 |position = bottom | label = [[ھەولێر]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.55 | lon_deg = 45.44 |position = bottom | label = [[سلێمانی]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.44 | lon_deg = 44.00 |position = bottom | label = [[کەرکووک]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.31 | lon_deg = 47.00 |position = bottom | label = [[سنە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.52 | lon_deg = 46.18 |position = bottom | label = [[مەریوان]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.76 | lon_deg = 45.72 |position = bottom | label = [[مەھاباد]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.99 | lon_deg = 45.88 |position = bottom | label = [[بانە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.24 | lon_deg = 46.27 |position = bottom | label = [[سەقز]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.15 | lon_deg = 45.47 |position = bottom | label = [[سەردەشت]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.52 | lon_deg = 46.20 |position = bottom | label = [[بۆکان]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 34.80 | lon_deg = 46.50 |position = bottom | label = [[جوانڕۆ]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.91 | lon_deg = 47.02 |position = bottom | label = [[دیواندەرە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.40 | lon_deg = 47.11 |position = bottom | label = [[تیکاب]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.69 | lon_deg = 45.14 |position = bottom | label = [[پیرانشار]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.08 | lon_deg = 44.63 |position = bottom | label = [[کۆیە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.65 | lon_deg = 44.54 |position = bottom | label = [[سۆران]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 37.03 | lon_deg = 45.09 |position = bottom | label = [[شنۆ]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 34.62 | lon_deg = 45.31 |position = bottom | label = [[کەلار]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 34.69 | lon_deg = 44.96 |position = bottom | label = [[کفری]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.25 | lon_deg = 44.87 |position = bottom | label = [[ڕانیە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.53 | lon_deg = 44.83 |position = bottom | label = [[چەمچەماڵ]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.11 | lon_deg = 45.69 |position = bottom | label = [[دەربەندیخان]] }} }} کوردە سۆرانەکان بە زمانی [[کوردیی ناوەندی]] دەئاخێڤێنن و خۆیان بەو زمانە '''کوردی''' یان '''سۆرانی''' دەڵێن. == ئایین == نزیکەی تەواوی کوردە سۆرانەکان سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[سوننە]]ن، بەڵام سەبارەت بە ئایینی ئەوان بەر لە ملدانانەوە بۆ ئیسلام زانیارییەکی پشتڕاستکراو لە ئارادا نییە. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی سۆران]] * [[سۆرانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{گەلانی ئێران}} {{جەماوەرناسیی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق]] krghgftsarqj29rcbwdgclzwc91wllh 1570472 1570471 2026-03-31T21:22:32Z Serchia 5238 پێشنیاری سڕینەوە 1570472 wikitext text/x-wiki {{پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو |ھۆ = شتێک نییە بە ناوی گەلی سۆران |کات = 20260331211939 |بکەر = Serchia |یارمەتی = }} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox ethnic group | group = سۆران | native_name = | native_name_lang = | image = {{image array|perrow=4 | image1 = | image1 = Meetings of Presidents participated in Nowruz with Ali Khamenei - Tehran, Iran (Cropped on Talabani).jpg | caption1 = [[جەلال تاڵەبانی]] | image2 = Qazi Muhammad.jpg | caption2 = [[قازی محەممەد]] | image3 = Sheikh Mahmoud - Kurdistan's King (1918-1922).jpg | caption3 = [[شێخ مەحموودی حەفید]] | image4 = Statue of Kurdish poet Nali in general garden of Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG | caption4 = [[نالی]] | image5 =Sherko Bekas.jpg | caption5 = [[شێرکۆ بێکەس]] | image6 = BachtyarAliFrankfurt2017 (cropped-01).jpg| caption6 = [[بەختیار عەلی]] | image7 = Hapsa xani naqib.JPG | caption7 = [[حەپسەخانی نەقیب]] | image8 = Mesture Erdelan.jpg | caption8 = [[مەستوورە ئەردەڵان]] | image9 = Haji qadir Koyi.jpg | caption9 = [[حاجی قادری کۆیی]] | image10 = Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg | caption10 = [[ھەژار]] | image11 = مەرزیە فەریقی.png | caption11 = [[مەرزیە فەریقی]] | image12 = Nasser Razazi, NET TV - Dec 2, 2018.jpg | caption12 = [[ناسر ڕەزازی]] | image13 = Zirak.jpg | caption13 = [[حەسەن زیرەک]] | image14 = Foad MustafaSultani.png | caption14 = [[فوئاد مستەفاسوڵتانی]] | image15 = شاسوار جەلال (شەهید ئارام) 1.jpg | caption15 = [[شاسوار جەلال سەعید]] | image16 = Kajal Ahmad 2005.jpg | caption16 = [[کەژاڵ ئەحمەد]] }} | image_caption = | image_alt = | image_uprigh = | total = ٦,٠٠٠,٠٠٠ | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = <!-- source of total population; may be ''census'' or ''estimate'' --> | total_ref = <!-- references supporting total population --> | total1 = <!-- up to | total3 = --> | total1_year = <!-- up to | total3_year = --> | total1_source = <!-- up to | total3_source = --> | total1_ref = <!-- up to | total3_ref = --> | genealogy = | regions = | region1 = {{IRQ}} ([[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]، [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]]، [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]]، باکووری [[پارێزگای دیالە|دیالە]]) | pop1 = ٣،٠٠٠،٠٠٠ | ref1 = <!-- <ref>erence/s supporting pop1 data --> | region2 = {{IRI}} ([[موکریان]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]]، [[پارێزگای کوردستان|سنە]]، باکووری [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]) | pop2 = ٣،٠٠٠،٠٠٠ | ref2 = | languages = [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] | religions = [[ئیسلام]]ی [[سوننە]] | related_groups = [[کورد|کوردەکانی دیکە]] ([[لەک]]، [[گۆران (گەل)|گۆران]]، [[کورد (باشوور)|کوردی باشوور]]، [[کورمانج]]، [[زازا]]) | footnotes = }} '''سۆران''' گەلێکی [[کورد]]ییە کە لە [[باشووری کوردستان|باشوور]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] دەژین. زمانی زگماکیی سۆرانەکان زاراوەی سۆرانییە کە بەشێک لە [[زمانی کوردی]] دێت بە ئەژمار. حەشیمەتی سۆرانەکان زۆرتر لە ٥ ملیۆن کەس ھەزیر دەکرێت. لە باری ئایینییەوە نزیک بە تەواوی سۆرانەکان سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[سوننە]]ن. == وشەڕەت == وشەی سۆران یان سووران، لە وشەی سۆھران گیراوە کە ناوی ناوچەیەکی کوردستانە کە [[میرنشینی سۆران]] (١٣٩٩–١٨٣٥) لەتێدا دامەزراوەتەوە. زۆربەی گەل و ھۆزانی سۆران لە سەرەتادا زمانەکانی کورمانجی یان گۆرانیان ئاخافتووە، بەڵام لە سەدەکانی ناوەڕاست بەھۆی کاریگەریی ئەو دوو شاخەی کوردییە زمان و شۆناسێکی تایبەتی خۆیانیان گرتووە و جەماوەرەکە و زمانەکەیان بە ناوی سۆران ناسراوەتەوە. بەدوای میرنشینی سۆران، [[میرنشینی بابان]] (١٦٤٩-١٨٥٠) و [[میرنشینی ئەردەڵان]] (١١٦٩ ھەتا ١٨٦٧) لەژێری کاریگەریی داکەوتن و تێکەڵی چاند و زمانی سۆرانی بوون و ئێستاکە بەشێک لە سۆرانەکان دێن بە ئەژمار. == زمان == {{Location map+ | Central Kurdish | width = 400 | caption = ھەرێمی کوردە سۆرانەکان | places = {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.18 | lon_deg = 44.00 |position = bottom | label = [[ھەولێر]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.55 | lon_deg = 45.44 |position = bottom | label = [[سلێمانی]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.44 | lon_deg = 44.00 |position = bottom | label = [[کەرکووک]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.31 | lon_deg = 47.00 |position = bottom | label = [[سنە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.52 | lon_deg = 46.18 |position = bottom | label = [[مەریوان]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.76 | lon_deg = 45.72 |position = bottom | label = [[مەھاباد]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.99 | lon_deg = 45.88 |position = bottom | label = [[بانە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.24 | lon_deg = 46.27 |position = bottom | label = [[سەقز]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.15 | lon_deg = 45.47 |position = bottom | label = [[سەردەشت]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.52 | lon_deg = 46.20 |position = bottom | label = [[بۆکان]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 34.80 | lon_deg = 46.50 |position = bottom | label = [[جوانڕۆ]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.91 | lon_deg = 47.02 |position = bottom | label = [[دیواندەرە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.40 | lon_deg = 47.11 |position = bottom | label = [[تیکاب]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.69 | lon_deg = 45.14 |position = bottom | label = [[پیرانشار]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.08 | lon_deg = 44.63 |position = bottom | label = [[کۆیە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.65 | lon_deg = 44.54 |position = bottom | label = [[سۆران]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 37.03 | lon_deg = 45.09 |position = bottom | label = [[شنۆ]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 34.62 | lon_deg = 45.31 |position = bottom | label = [[کەلار]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 34.69 | lon_deg = 44.96 |position = bottom | label = [[کفری]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 36.25 | lon_deg = 44.87 |position = bottom | label = [[ڕانیە]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.53 | lon_deg = 44.83 |position = bottom | label = [[چەمچەماڵ]] }} {{Location map~ | Central Kurdish | lat_deg = 35.11 | lon_deg = 45.69 |position = bottom | label = [[دەربەندیخان]] }} }} کوردە سۆرانەکان بە زمانی [[کوردیی ناوەندی]] دەئاخێڤێنن و خۆیان بەو زمانە '''کوردی''' یان '''سۆرانی''' دەڵێن. == ئایین == نزیکەی تەواوی کوردە سۆرانەکان سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[سوننە]]ن، بەڵام سەبارەت بە ئایینی ئەوان بەر لە ملدانانەوە بۆ ئیسلام زانیارییەکی پشتڕاستکراو لە ئارادا نییە. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی سۆران]] * [[سۆرانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{گەلانی ئێران}} {{جەماوەرناسیی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق]] tmba9ehm10laqm2nyhxbhem8v3uon30 0 245607 1570258 1570217 2026-03-31T12:01:52Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570258 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | name = ماکۆ | series = [[ئەفسانەی کۆرا]] | first = [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] | last = | creator = [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]]{{ھن}}[[برایان کۆنێتزکۆ]] | species = مرۆڤ | gender = نێر | occupation = * یاریزانی ملکەچپێکردن ([[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]]) * ئەفسەری پۆلیس ([[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]] و [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی سێیەم)|وەرزی سێیەم]]) * پاسەوانی تایبەت ([[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی چوارەم)|وەرزی چوارەم]]) | family = {{ubl|سان (باوک)|ناواکی (دایک)|[[بۆڵین]] برا}} | nationality = [[کۆماری یەکگرتووی نەتەوەکان]]، [[نەتەوەی ئاگر]] [[پەڕگە:FireNationEmblem.png|18px]] | lbl21 = ملکەچپێکردنەکان | data21 = ئاگر، ڕووناکی |color=Red}} '''ماکۆ''' ({{بە چینی|馬高}}؛ Mǎ Gāo) کارەکتەری سەرەکی [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی]] ئەنیمەیشنی [[ئەفسانەی کۆرا]]یە، لەسەر پەخشی [[نیکلۆدیۆن]] کە لە ساڵی ٢٠١٢ تا ٢٠١٤ پەخشکرا، دروست کراوە لەلایەن [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]] و [[برایان کۆنێتزکۆ]]. ماکۆ ئاگر ملکەچپێکەرە، ھەروەھا توانای ئەوەی ھەیە ڕەشەبا و ڕووناکی دروست بکات. ناوی کارەکتەرەکە وەک ڕێزێک بۆ ''ماکۆ ئیواماتسۆی'' کۆچکردوو ناونراوە کە دەنگی کارەکتەری [[مامە ئایرۆ|ئایرۆ]] بوو لە دوو وەرزی سەرەتای زنجیرەی [[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Racebending in Cinema|ناونیشان=https://www.racebending.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Racebending in Cinema|زمان=en-US}}</ref> == پوختەی دەرکەوتنەکان == ماکۆ و برا بچووکەکەی [[بۆڵین]] لە شەقامەکانی شاری کۆمار وەک ھەتیو گەورە بوون. لە ڕووی جەستەیییەوە، ماکۆ خاوەنی باڵایەکی بەرز و ڕێکە و کەشخەیە. ماکۆ لە دوو وەرزی یەکەمی [[ئەفسانەی کۆرا]]، خۆشەویستی [[کۆرا]]یە، بەڵام لە کۆتایی وەرزی دووەمدا بڕیار دەدەن کە تەنیا وەک ھاوڕێ بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hero Complex|ناونیشان=https://www.latimes.com/topic/hero-complex|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}}</ref> ماکۆ وەک کەسایەتی سەرەکی لە زۆر دیمەنی زنجیرەکە دەرکەوتنی ھەبووە، لە وەرزەکانی [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی دووەم)|دووەم]] و [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی سێیەم)|سێیەم]] پیشەی پۆلیسی لە شاری کۆمار تاقی دەکاتەوە و وەک پاسەوانی پاشای داھاتووی شانشینی زەوی دیاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mako|ناونیشان=https://avatar.fandom.com/wiki/Mako|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Avatar Wiki|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=408&usid=27&utid=4158421190|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ww7.avatarspirit.net|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231212160605/http://ww7.avatarspirit.net/transcripts.php?num=408&usid=27&utid=4158421190|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ='Legend Of Korra' Season 4: Janet Varney, David Faustino Talk Book 3 Finale Plus Book 4!|ناونیشان=https://www.latintimes.com/legend-korra-season-4-janet-varney-david-faustino-talk-book-3-finale-plus-book-4-204135|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Latin Times|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 20 Best Characters From The Avatar Universe|ناونیشان=https://www.pastemagazine.com/tv/the-20-best-characters-from-the-avatar-universe|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Paste Magazine|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|The legend of Korra}} {{جیھانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا}} [[پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:ئەفسانەی کۆرا]] [[پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ئاگر یان گەرمییان ھەیە]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە]] [[پۆل:لێکۆڵەرانی پۆلیسی خەیاڵی]] [[پۆل:ئەفسەرانی پۆلیسی خەیاڵی]] [[پۆل:پاسەوانە تایبەتە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان]] hhtzlfdksovmpkey2d5q5rlu9f9ipvb 0 251539 1570286 1569979 2026-03-31T12:06:23Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570286 wikitext text/x-wiki {{زس}} '''شەڕی نابەرامبەر''' (یان '''ڕووبەڕووبوونەوەی نابەرامبەر''') جۆرێکە لە [[شەڕ]] لە نێوان لایەنە شەڕکەرەکاندا کە ھێزی سەربازیی ڕێژەیی، ستراتیژی یان تاکتیکیان بە شێوەیەکی بەرچاو جیاوازە. ئەم جۆرە شەڕە زۆرجار، بەڵام نەک بە پێویستی، یاخیبووان، گرووپە تیرۆریستییەکان، یان [[میلیشیا|میلیشیاکانی]] [[بزووتنەوەی بەرخۆدان|بەرخۆدان]] لەخۆدەگرێت کە لەناو خاکێکدا کاردەکەن کە زۆربەی لەلایەن ھێزە باڵادەستەکەوە کۆنترۆڵکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Luyt |یەکەم=Brendan |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Debating reliable sources: writing the history of the Vietnam War on Wikipedia |ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1108/jd-11-2013-0147 |journal=Journal of Documentation |بەرگ=٧١|issue=3 |پەڕەکان=٤٤٠–٤٥٥|doi=10.1108/jd-11-2013-0147 |issn=0022-0418 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://cgsc.contentdm.oclc.org/digital/collection/p4013coll3/id/430/rec/1|سەردێڕ=CONTENTdm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cgsc.contentdm.oclc.org |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ndupress.ndu.edu/Media/News/News-Article-View/Article/577565/asymmetry-is-strategy-strategy-is-asymmetry/|سەردێڕ=Asymmetry Is Strategy, Strategy Is Asymmetry|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=National Defense University Press|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250805020128/https://ndupress.ndu.edu/Media/News/News-Article-View/Article/577565/asymmetry-is-strategy-strategy-is-asymmetry/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|شەڕی سارد}} [[پۆل:زانستی سەربازی]] [[پۆل:شەڕکردن بەپێی چەشن]] rsnnyiq949rd1he4a6lzm1sz31qsktx 0 251615 1570260 1570205 2026-03-31T12:02:13Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570260 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچەکە|موکریان|شێوەزاری زمانەکە|موکریانی}} {{Infobox former country |conventional_long_name = میرنشینی موکریان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meiselas|یەکەم=Susan|ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=Kurdistan|بڵاوکەرەوە=Random House |ژپنک=٩٧٨٠٦٧٩٤٢٣٨٩٨|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=5UVtAAAAMAAJ}}</ref> |native_name = موکریان<small> (یان موکری)</small> |common_languages = [[کوردیی ناوەندی|کوردی سۆرانی]] |government_type = [[پاشایەتی]] |religion = [[شافعی|شافعی سووننی]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Rosskeen Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=١٩٥٤|بڵاوکەرەوە=Brill |پەڕەکان=١٨٨–١٩٢|edition=Volume 4}}</ref> |capital = [[مەھاباد]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hassanpour|یەکەم=Amir|ڕێکەوت=١٩٨٩|سەردێڕ=BŪKĀN|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/bukan-kurd|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|بەرگ=IV}}</ref> |year_start = {{circa}} ١٤٠٠ |year_end = {{circa}} ١٨٠٠ |event_end = ڕووخان |image_map =Mukriyan_in_West_Azerbijan.png }} '''میرنشینی موکریان''' یان '''دەریاز'''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eagleton|یەکەم=William L.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bVNtAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=The Kurdish Republic of 1946|ڕێکەوت=١٩٦٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|زمان=en}}</ref> [[پێرستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بووە لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٤ تا سەدەی نۆزدەھەم کە ناوەندەکەی شاری [[مەھاباد]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> و دراوسێی [[میرنشینی برادۆست]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foundation|یەکەم=Encyclopaedia Iranica|سەردێڕ=Welcome to Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=iranicaonline.org|زمان=en-US}}</ref> موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] و شارەکانی [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[نەغەدە]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]ی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Suldūz|ناونیشان=https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-7169.xml|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=referenceworks|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا و ھۆزەکان == موکریان ناوچەکانی باشووری [[دەریاچەی ورمێ]]ی دەگرتەوە، لەوانەش شارەکانی [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[سەردەشت]] و [[شنۆ]]. شاری [[نەغەدە]]ش لە ڕووی مێژوویییەوە خراوەتە ناو موکریان، ھەرچەندە ئەمڕۆ [[کورد]] تەنھا نزیکەی ٣٥٪ی دانیشتووانی ئەو شارە پێکدەھێنێت. شاری [[سەقز]] لەڕووی [[چاند]]ەوە زۆر لە موکریان دەچێت، ھەرچەندە لە ڕووی سیاسییەوە زیاتر وەک شارە-دەوڵەتێکی سەربەخۆ لەژێر سایەی [[میرنشینی ئەردەڵان]]دا کاری دەکرد، بەڵام وەک پاشکۆیەکی [[خۆبەڕێوەبەری|خۆبەڕێوەبەر]] نەک وەک بەشێک لە کۆنتڕۆڵی ناوەندیی ئەردەڵان.<ref>https://www.researchgate.net/publication/335502380_Obesity_consequences_from_the_people's_perspective_living_in_Kurdish_regions_of_Iran_A_qualitative_content_analysis</ref><ref>Franz, Erhard (1981). Minderheiten in Iran: Dokumentation zur Ethnographie und Politik. Deutsches Orient-Institut, Dokumentations-Leitstelle Moderner Orient. p. 39. ISBN 978-3-88693-008-1.</ref><ref>https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.kordestan#eyJ0IjoieCIsImkiOiIyYzg5NmZiZWU2ZmNiZTNmNWQ3ODZkNGNjNzFhNDQyOCIsInMiOjE2MjA5MzY0MDIzMzJ9</ref><ref>Ateş, Sabri (2013). Ottoman-Iranian Borderlands. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland: Cambridge University Press. p. 36. ISBN 978-1-107-03365-8.</ref> ھەندێک لە ھۆزەکان بریتین لە: [[دھبۆکری]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[موکری]]، [[بڵباس]]، [[ئەمیرە]]، [[خەڵکی]]، [[شێخ شەرەفی]]، [[سەلەکەیی]]، [[حەسەن خاڵی]]، [[کاریش]]، [[سیلکی]]، [[سەکیر]]، [[فەقیەیسی]]، [[ئەبلەس]]، [[باریک]]، [[سولەیمانی]]، [[بەیی]]، [[عومەربیل]]، [[مەرزینک]]، [[لێتاو مەوت]]، و [[شێوەزایی]].<ref>https://www.jstor.org/stable/609632</ref><ref>Rawlinson, Henry. Mukriyans. p. 34.</ref> == مێژوو == پێش موکرییەکان، ناوچەکە لەلایەن [[ھەزەبانی|ھەزبانییەکان]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرا؛ ھەروەھا ناوچەکە لە ھەمان شوێن یان شوێنێکی ھاوشێوەی [[مانناکان]] و [[تەختی سلێمان]] ھەڵکەوتووە. سەردارانی موکری بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە سەر بە ھۆزی موکریان و لە بنەماڵەی فەرمانڕەواکانی ھۆزی [[بابان]] بن. لە سەردەمی خانەدانە تورکمانەکاندا ([[قەرەقۆینلۆ]] و [[ئاق قۆینلۆ]])، کەسێک بە ناوی سەیفەددین ناوچەی دەریاسی لە ھۆزی چابووکلۆ (کە پێدەچێت تورک بووبن) سەندەوە و میرنشینەکەی فراوان کرد بە گرتنی سۆڵدۆز، [[دۆڵی باریک]]، [[ئەختەچی]] و [[ئێڵتەمار]]، و دواتر ئەو ھۆزانەی لەژێر میرنشینەکەیدا یەکیان گرتبوو ناوی «موکری»یان لێنرا. کوڕەکەی بە ناوی سارم، کە فەرمانڕەوای دواتری میرنشینەکە بوو، لە ساڵی ٩١٢ی کۆچی دا (١٥٠٦–١٥٠٧ زایینی) ڕووبەڕووی [[شا ئیسماعیلی یەکەم|شا ئیسماعیل]] بووەوە و شکستی پێ ھێنا، و پێدەچێت لە ساڵی ٩١٨ی [[کۆچی]]دا (١٥١٢–١٥١٣ زایینی) داوای پشتگیری و متمانەی لە [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] کردبێت. دوای مردنی سارم، موڵک و ماڵەکەی بەسەر سێ کوڕی ڕووسەمی برازایدا دابەش کرا، کە دانیان بە باڵادەستیی [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]]دا نا. لە ساڵی ٩٤٨ی کۆچی دا (١٥٤١–١٥٤٢ زایینی)، سوڵتان سولەیمان پاشکۆکانی خۆی لە [[بەھدینان]]، [[ھەکاری]] و [[برادۆست]] نارد بۆ ھێرشکردنە سەر موکرییەکان، کە سێ کوڕە جێگرەوەکەیان کوشت. ئەمیرە بەگی یەکەم کە کوڕە گەنجەکەی سارم بوو، بووە جێگرەوەیان و متمانەی لە عوسمانییەکان وەرگرت و بۆ ماوەی ٣٠ ساڵ فەرمانڕەوایی ناوچەکەی کرد. بە یارمەتی [[سەفەوییەکان]]، نەوەی ڕووسەم (کە ئەویش ناوی ئەمیرە بوو) بووە جێگرەوەی؛ بەڵام لە کاتی ئەو ئاڵۆزییانەی لە سەردەمی محەممەد خودابەندەدا ڕوویان دا، لە ساڵی ١٥٨٣دا، ئەمیرە بەگی دووەم سەردانی [[مورادی سێیەم|سوڵتان مورادی]] کرد، و لێیەوە ویلایەتی بابان ([[شارەزوور]])، [[سەنجەقی مووسڵ]]، [[ھەولێر]] و ھەندێک ناوچەی سەر بە [[مەراغە]]ی بۆ کوڕەکانی وەرگرت. بە یارمەتی میر-ی میرانی [[وان]]، [[ئەمیرە بەگی دووەم]] ھێرشی کردە سەر مەراغەی ژێر دەسەڵاتی [[ئێران]] و ناوچەکەی تاڵان کرد، کە دواتر ئەمیرە بەگ نازناوی «بەیلەربەیی» دەوێی پێدرا؛ بەڵام ناوچەی مێژوویی دەریاس، بە پێچەوانەی ئارەزووی ئەمیرە بەگ، بەخشرا بە حەسەنی برازای، کە پێش ئەو خۆی دابووە دەست [[عوسمانییەکان]]. شەڕی ناوخۆ ڕوویدا و تێدا حەسەن کوژرا، بەڵام [[محەممەدی سێیەم]] تەنھا [[ئۆڵۆغ بەگ]]ی برای وەک فەرمانڕەوای ناوچەی دێخوارقان (باکووری [[مەراغە]]) دەستنیشان کرد. لەم نێوەندەدا [[عوسمانییەکان]] [[تەورێز]]یان گرتبوو، و حاکمی گشتیی ئەوێ داوای لە ئەمیرە بەگ (کە ئێستا بە ئەمیرە پاشا دەناسرا) کرد دان بە دەسەڵاتیدا بنێت. ئەمیرە سکاڵای برد بۆ [[ئەستەمبوڵ]]، بەو ھۆیەشەوە ناوچەکانی [[بابان]]، مووسڵ و ھەولێری لێ زەوت کرا. مەراغە لەو کاتەوە خرایە سەر تەبرێز و داوا لە ئەمیرە کرا ساڵانە ١٥ خەروار زێڕ بدات. دواتر زەوییەکانی تەنھا بۆ دەریاس کەمکرانەوە، بەڵام شێخ حەیدەری کوڕی ئەمیرە، لە [[قەڵای سارۆ قورغان]] کە تازە نۆژەنکرابووەوە خۆی ڕاگرت، کە خەڵکی مەراغە سکاڵایان لێی ھەبوو چونکە «دراوسێیەکی سەرئێشەساز» بوو. خدر پاشا، حاکمی گشتیی تەورێز، فەرمانێکی دەرکرد کە قەڵاکە ببخشرێتە ھۆزی مەحموودی. شەڕ و پێکدادان بەدوایدا ھات و ئەمیرە پاشا ناچار بوو دەستوەردان بکات بۆ ڕێگریگرتن لە شەڕی زیاتر. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٥ی کۆچی دا (١٥٩٦–١٥٩٧ زایینی)، ئەمیرە پاشا و شێخ حەیدەر ناوچەکانی [[دەریاس]]، [[میاندواو]]، [[ئەجاری]] و [[لەیلان]]یان لەدەستدا بوو، لەگەڵ قەڵاکانی سارۆ قورغان و تەرەقە. مەراغە لە ساڵی ١٥٧٨دا لێیان سەندرایەوە. کاتێک ئەمیرە پاشا کۆچی دوایی کرد، کوڕەکەی وەک [[سەوداری موکری]] بووە جێگرەوەی، کە دواتر لە ھەشتاکانی سەدەی پازدەھەمدا بوو بە حاکمی [[مەراغە]] و تا ساڵی ١٦٠٨ لەو پۆستەدا مایەوە. قوباد خانی موکری جێگەی شێخ حەیدەری گرتەوە، کە دوای شۆڕشی موکری لە ساڵی ١٦٠٩دا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە کاتی [[شەڕی دمدم]]دا، موکرییەکان لە دەوری کوردانی [[برادۆست]] کۆبوونەوە. [[شا عەباسی یەکەم|شا عەباس]] لە ساڵی ١٦١٠دا لەگەڵ ژنێکی خانەدانی موکریدا ھاوسەرگیریی کرد، دوای ئەوەی بۆداق سوڵتانی برای ئەو ژنەی لە سێدارە دا بەھۆی شکستی موکرییەکان لە شەڕی دمدمدا.<ref>https://archive.org/details/ejbrillsfirstenc0007unse?view=theater&ui=embed&wrapper=false</ref><ref>Naṣīrī, ʻAlī Naqī; Floor, Willem M. (2008). Titles & emoluments in Safavid Iran: a third manual of Safavid administration. Washington, DC: Mage Publishers. p. 238. ISBN 978-1-933823-23-2. OCLC 183928765.</ref><ref>Butler, Herbert (2012). Sir Thomas Herbert, Bart: Travels in Africa, Persia, and Asia the Great: Some Years Travels Into Africa and Asia the Great, Especially Describing the Famous Empires of Persia and Hindustan, as Also Divers Other Kingdoms in the Oriental Indies, 1627-30, the 1677 Version. Medieval & Renaissance Texts & Studies. ACMRS (Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies). p. 403. ISBN 978-0-86698-475-1.</ref><ref>American Society of Genealogists. 1997. p. 244.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:موکریان]] 0907d0ybi5dunxiov48neu2fgws4tpf 0 253369 1570505 1568101 2026-04-01T08:06:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570505 wikitext text/x-wiki '''ڕادیۆی تەورێز''' ('''تۆڕی دەنگی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات''') وەک دووەمین ڕادیۆی [[ئێران]] دادەنرێت لە ڕێکەوتی دروستبوونییەوە، یەکێکە لە ڕادیۆیەکانی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و فرە کۆمەڵەی دەنگ و ڕەنگی ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات. ئەم ڕادیۆیە لە شاری [[تەورێز]]، شەقامی ٢٩ی بەھمەن، ٢٤ کاتژمێر کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Emadi|یەکەم=Milad|سەردێڕ=پخش زنده شبکه رادیو آذربایجان شرقی|ناونیشان=https://sepehrtv.ir/live/r-tabriz|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref><ref>https://worldradiomap.com/ir/tabriz</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رادیو آذربایجان شرقی - آرشیو زمانی|ناونیشان=http://radio.iranseda.ir/timeArchive/?VALID=TRUE&ch=509|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=رادیو آذربایجان شرقی}}</ref> ڕادیۆی تەورێز لە ساڵی ١٩٤٦<ref name="Ahmadi">حمید احمدی و رؤیا یوسفی (۱۳۹۶)، [https://jcep.ut.ac.ir/article_62896_0d87e989b042bd4290f56971547949c5.pdf اصلاحات فرقه دموکرات آذربایجان و اسناد بازیافته اتحاد شوروی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240622005124/https://jcep.ut.ac.ir/article_62896_0d87e989b042bd4290f56971547949c5.pdf |date=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ }}، مطالعات اوراسیای مرکزی، دوره ۱۰، شماره ۱، بهار و تابستان ۱۳۹۶، صص ۱–۱۶.</ref> دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٩٧ەوە لەژێر ناوی «تۆڕی دەنگی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات» کاردەکات. کۆی پەخشی ئەم ڕادیۆیە لە ساڵی ٢٠٠٦دا، ٤١٨٠ کاتژمێر بەرنامەسازی بووە، و لە ساڵی ٢٠١٦دا، لە ڕووی بەرھەمھێنانەوە پلەی دووەمی وڵاتەکەی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رادیو تبریز - خبربان|ناونیشان=https://040232.khabarban.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=040232.khabarban.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://040232.khabarban.com/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ڕادیۆ|ئێران}} * [http://tabriz.irib.ir/ ماڵپەڕی ڕادیۆی ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403195235/http://tabriz.irib.ir/ |date= ٣ی نیسانی ٢٠١٩ }} * [http://tabriz.irib.ir/liveradio پەخشی ئۆنلاینی ڕادیۆی تەورێز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921225410/http://tabriz.irib.ir/liveradio |date=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }} [[پۆل:ڕادیۆ فارسییەکان]] [[پۆل:ڕادیۆ]] [[پۆل:تەورێز]] [[پۆل:ئازەربایجان (ئێران)]] c8gofme1zeipwqwy0shhnq2390b188g 1 253431 1570506 1216654 2026-04-01T08:06:47Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570506 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕادیۆی تەورێز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1215912 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190403195235/http://tabriz.irib.ir/ بۆ http://tabriz.irib.ir/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:١٢، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕادیۆی تەورێز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1216653 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220921225410/http://tabriz.irib.ir/liveradio بۆ http://tabriz.irib.ir/liveradio زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢١، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕادیۆی تەورێز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570505 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240622005124/https://jcep.ut.ac.ir/article_62896_0d87e989b042bd4290f56971547949c5.pdf بۆ https://jcep.ut.ac.ir/article_62896_0d87e989b042bd4290f56971547949c5.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٠٦، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) re1ujgoiryqyemtxj159ekyto9n8dqn 0 253736 1570513 1459903 2026-04-01T08:33:34Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570513 wikitext text/x-wiki {{ناکۆکی سەربازی|ناوی شەڕ=ڕاپەڕینی ١٩٤٣ی بارزانی|ڕێکەوت=١٩٤٣ بۆ تشرینی یەکەمی ١٩٤٥|شوێن=[[باشووری کوردستان]]|ئەنجام=عێراق بە یارمەتیی بەریتانیا سەرکەوت * ڕاپەڕینە کوردیەکە سەرکوت کرا|شەڕکەری١={{flagicon|Iraq|1924}} [[شانشینی عێراق]]|شەڕکەری٢={{flagicon|Kurdistan}} [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانییەکان]]|سەرکردەی١={{flagicon|Iraq|1924}} شازادە عەبدوڵڵا{{ھن}}{{flagicon|Iraq|1924}} [[نووری سەعید]]{{ھن}}{{flagicon|Iraq|1924}} [[حەمدی پاچەچی]]|سەرکردەی٢={{flagicon|Kurdistan}} [[مستەفا بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon|Kurdistan}} [[ئەحمەد بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon|Kurdistan}} محەممەد ئەمین میرخان مێرگەسۆری}} '''ڕاپەڕینی بارزانی لە ساڵانی ١٩٤٣–١٩٤٥''' یاخیبوونێکی [[کوردایەتی|ناسیۆنالیستی]]ی [[کورد]] بوو لە [[شانشینی عێراق]]، لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا. ڕاپەڕینەکە لەلایەن [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانییەوە]] سەرکردایەتی دەکرا و دواتر [[ئەحمەد بارزانی]] برا گەورەکەی کە سەرکردەی [[ڕاپەڕینی ئەحمەد بارزانی|ڕاپەڕینی پێشووتر]] بوو لە عێراق، بەشداری کرد. ڕاپەڕینەکە کە لە ساڵی ١٩٤٣ دەستیپێکرد، دواجار بەھۆی ھێرشی عێراقەوە لە کۆتایییەکانی ١٩٤٥دا، لەگەڵ لادانی ژمارەیەک عەشیرەتی کوردی شکستی پێ ھێندرا. لە ئەنجامدا بارزانییەکان بە بەشێکی زۆری ھێزەکانیانەوە پاشەکشەیان کرد بۆ ناو [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە دامەزراندنی [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباددا]] پەیوەندییان بە شۆڕشی کوردییەوە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Kurdish Rebellion {{!}} News {{!}} The Harvard Crimson|ناونیشان=https://www.thecrimson.com/article/1962/10/3/the-kurdish-rebellion-pa-fierce-conflict/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.thecrimson.com}}</ref> == پشت ڕووداوەکان == [[ڕاپەڕینی ئەحمەد بارزانی]] لە یەکەمین ڕاپەڕینە گەورەکانی [[مەلا مستەفا بارزانی|بارزانی]] بوو و سێیەم ڕاپەڕینی ناسیۆنالیستیی کوردی بوو لە عێراقی مۆدێرن. ڕاپەڕین لە ساڵی ١٩٣١ دەستی پێکرد، دوای ئەوەی [[ئەحمەد بارزانی]]، یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی [[کورد]]، لە [[باشووری کوردستان]] سەرکەوتوو بوو لە یەکخستنی ژمارەیەک عەشیرەتی دیکەی کورد.<ref name="Barzani">''The Kurdish Minority Problem'', p.11, Dec. 1948, ORE 71-48, [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|CIA]] {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy|ناونیشان=http://www.foia.cia.gov/docs/DOC_0000258376/0000258376_0014.gif|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120308123142/http://www.foia.cia.gov/docs/DOC_0000258376/0000258376_0014.gif|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٢}}.</ref> ئەو سەرکردە کوردە، ژمارەیەک سەرکردەی کوردی لەنێو ڕاپەڕینەکەیدا ھەبوو، لەنێویاندا برا بچووکەکەی، [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]، کە بووە یەکێک لە فەرماندە دیارەکان لەم ڕاپەڕینەدا. سەرئەنجام ھێزەکانی [[بارزان]] بە پاڵپشتی بەڕیتانیا لەلایەن سوپای عێراقەوە شکستیان پێ ھێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=First Barzan Revolution|ناونیشان=https://partipedia.org/en/articles/گشت-بابەتەکان/first-barzan-revolution|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Parti Pedia (partipedia.org)|زمان=en}}</ref> دوای ڕووداوەکانی ساڵی ١٩٣١، مەلا مستەفا لەگەڵ شێخ [[ئەحمەد بارزانی]] یەکدەگرێتەوە، چونکە حکوومەتی عێراق پێشتر ئەو دوو برایەی دەستگیر کردبوو و لە ساڵی ١٩٣٣دا بۆ مووسڵ ڕایان گواستن و دواتر بەرەو سلێمانی. ئەو دوو بارزانییە بە درێژایی ساڵانی ١٩٣٠ و سەرەتای چلەکان بۆ شارە جیاجیاکانی عێراق گوازرانەوە. لەم نێوەندەدا، گەڕانەوە بۆ بارزان، ئەو چەکدارە بارزانیانەی کە مابوونەوە، ڕووبەڕووی فشاری بەردەوامی گرتن یان کوشتن دەبوونەوە. == جەنگی جیھانیی دووەم و یاخیبوونی کورد == لەگەڵ دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بە داگیرکردنی سەرنجی گەلانی جیھان، بارزانییەکان و عەشیرەتەکەیان ھێشتا لە ناوخۆدا لە ناکۆکیدا بوون دەربارەی حکوومەتی عێراق.<ref name="Lortz19">Lortz, Michael G. [http://etd.lib.fsu.edu/theses/available/etd-11142005-144616/unrestricted/003Manuscript.pdf "The Kurdish Warrior Tradition and the Importance of the ''Peshmerga''"] {{Webarchive}}, ''Willing to face Death: A History of Kurdish Military Forces – the Peshmerga – from the Ottoman Empire to Present-Day Iraq'', 2005-10-28. Chapter 1. pp.19-26.</ref> لە ساڵی ١٩٤٣دا کە ھەڵاوسان عێراقی گرتەوە و ئینگلیزەکان گوێیان بە پرسی کورد نەدا، بنەماڵەی بارزانییەکان بۆیان دەرکەوت کە ناتوانن بە پارەی کەمی حکوومەت خۆیان بژیێنن.<ref name="Lortz19"/> دۆخی دارایی بارزانییەکان ھێندە خراپ بوو بنەماڵەکە پەنایان بۆ فرۆشتنی چەک و زێڕ و ئاڵتوونی ژنەکانیان برد.<ref name="Lortz19"/> تووڕەیی بارزانییەکان، وای کرد مستەفا بارزانی پیلانی گەڕانەوەی بۆ بارزان دابنێت.<ref name="Lortz19"/> پاڵنەری گەڕانەوەی بارزانی بەشێوەیەکی سەرەکی، ئابووری بوو، ھۆکارێکی ناسیۆنالیزم یان ھۆکاری خواستی بەرپەرچدانەوە یان ھەستێکی دژە بەڕیتانی نەبوو، ھەرچەندە بارزانی لە ناو ئۆرگانەکانی ناسیۆنالیستانی کورد لە سلێمانی پەیوەندیی ھەبوو، کە ڕەنگە ھاوکار بووبێت لە ھەڵھاتنیدا.<ref name="Lortz19"/> === قۆناغی یەکەمی یاخیبوون === دوای وەرگرتنی مۆڵەت لە شێخ ئەحمەد بارزانی، مەلا مستەفا لەگەڵ دوو کەسی نزیک لە سلێمانی ھەڵاتن و پەڕینەوە بۆ ئێران.<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/14938-Thousands-honor-Mustafa-Barzani-on-the-anniversary-of-his-death</ref> جارێکیان لە شارۆچکەی شنۆی ئێران، بارزانی لەگەڵ ئەندامانی نیشتەجێکراوی عەشیرەتی بارزانی یەکدەگرێتەوە و پیلانی دانا بۆ ئەوەی بەرەو بارزان بەڕێ بکەوێت.<ref name="Lortz19"/> لەگەڵ گەڕانەوەیدا، مەلا مستەفا دەبێتە «بابەتی سەرنجی دەستبەجێی شوێنکەوتووانی خۆی، سەرۆک ھۆزەکانی دراوسێ، بەرپرسانی حکوومەتی عێراق کە ئارەزووی دووبارە مەشقکردنیان دەکرد، ئەندامانی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی کورد». ئەم گرووپەی دوایی بریتی بوون لە میر حاجی ئەحمەد و مستەفا خۆشناو ئەفسەری کورد لە سوپای عێراق و ئەندامانی ھیوا کە بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیستی نھێنیی کورد بوو.<ref name="Lortz19"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=18. Iraq/Kurds (1932-present)|ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=uca.edu|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240615052655/https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/|url-status=dead}}</ref> لەگەڵ گەڕانەوەی بۆ بارزان، مەلا مستەفا ھێزێکی وەرگرت بۆ بەرپەرچدانەوەی دەسەڵاتی عێراقی ناوچەیی. ژمارەیان نزیکەی ٧٥٠ کەس بوو لە ماوەی تەنھا دوو ھەفتەدا، چەکدارانی بارزانی دەستیان بە ئۆپەراسیۆنی بچووک بچووک کرد وەک ھەڵکوتانە سەر بنکەی پۆلیس و بنکە سەربازییەکان. ئەم ھەڵمەتە سەرەتاییانە پەرەسەندنی ڕێکخستنی سەربازیی ھێزەکانی بارزانی نیشان دا. ھەرچەندە ھێشتا زۆرینەیان عەشایەری بوون، بەڵام لە ماوەی چەند مانگێکدا ژمارەی ناونوسکردن لە ھێزەکەی بارزانیدا بۆ نزیکەی دوو ھەزار کەس زیادی کرد، چونکە کوردە ناوخۆیییەکان بە ئەوانەشی کە سوپای عێراقیان جێھێشتووە، پەیوەندییان بەو ڕیزەوە کرد.<ref name="Lortz19"/> بارزانی بۆ ئەوەی ئەم ھێزە گەشەسەندووە ڕێکبخات، گرووپی شەڕکەری لە ١٥ بۆ ٣٠ پیاو دروستکرد؛ محەممەد ئەمین میرخان و مامەند مەسیح و ساڵح کانییە لەنجی وەک فەرماندە دانا؛ و یاسای توندی مامەڵەی سەربازی چەسپاند.<ref name="Lortz19"/> بە درێژایی ساڵی ١٩٤٣ بارزانی و چەکدارەکانی دەستیان بەسەر بنکەکانی پۆلیسدا گرت و چەک و تەقەمەنی عێراقییان بەکاردەھێنا. کاتێک ئاستی فەرماندەیی دروست بوو، بارزانی بارەگای خۆی لە بستری دامەزراند، کە گوندێک بوو لە نیوەی ڕێگای نێوان ھێزەکانی بارزانی لە ڕەواندز و بارزان.<ref name="Lortz19"/> ھێزەکانی بارزانی لە شەڕی گۆرە توو و شەڕی مەزنە سەرکەوتنیان بەدەستھێنا.<ref name="Lortz19"/> لەم شەڕانەدا ھێزەکانی بارزانی توانیان یەکەکانی سوپای عێراقی مەشقپێکراو و ڕێکخراو و دابینکراوی باش، تێکبشکێنن.<ref name="Lortz19"/> === دانوستان === بارزانی داوای ئۆتۆنۆمی دەکرد و ھەروەھا ئازادکردنی زیندانیانی کورد، لەوانە شێخ ئەحمەد بارزانی. ھەرچەندە داوای ئۆتۆنۆمی ڕەتکرایەوە، بەڵام حکوومەتی عێراق بە درێژایی سەرەتای چلەکان لەگەڵ بارزانی دانوستانی کرد. ئەم دانوستانانە بووە ھۆی ئازادکردنی شێخ ئەحمەد لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٤.<ref name="Lortz19"/> بەھۆی دانپێدانانی عێراقی و کاریگەری و دەسەڵاتی بەرفراوانی بارزانی، نیشتمانپەروەرانی کورد دەستیان کرد بە گردبوونەوە لە دەوری بارزانی، ڕێزی خۆیان نیشاندا و کردیان بە «چرای نیشتمانی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد».<ref name="Lortz19"/> دیپلۆماسییەتی نێوان مستەفا بارزانی و حکوومەتی عێراق بەشێوەیەکی ئەرێنی دەستیپێکرد، ئەمەش بەھۆی چەند کوردێک لەناو حکوومەتی عێراقەوە؛ بەڵام دوای دەستلەکارکێشانەوەی کابینەی عێراق لە ساڵی ١٩٤٤، دەستەیەکی نوێی حوکمڕانی دەستی بەسەردا گرت، دەستەیەک کە زۆر کەمتر ئامادەی خۆبەدەستەوەدان بوو بۆ خواستەکانی کورد. لە ئەنجامدا دەستکەوتەکانی پێشوو پشتگوێ خران و دیپلۆماتکارانی لایەنگری کورد لە کارەکانیان دوورخرانەوە، ئەمەش خولێکی نوێی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|دووژمنایەتی عێراق و کوردی]] کردەوە.<ref name="Lortz19"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wenner|یەکەم=Lettie M.|ڕێکەوت=١٩٦٣|سەردێڕ=Arab-Kurdish Rivalries in Iraq|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/4323554|journal=Middle East Journal|بەرگ=١٧|issue=1/2|پەڕەکان=٦٨–٨٢|issn=0026-3141}}</ref> === قۆناغی دووەمی یاخیبوون (١٩٤٥) === سەرەڕای فەرمانە سەربازییەکەی بارزانی کە «دەستپێشخەری شەڕ نەکەن»، بەڵام لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٤٥ لە شارۆچکەی مەرگەوەڕ جارێکی دیکە ململانێ سەریھەڵدایەوە. ئەم توندوتیژییە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی کوردی ناسراو، وەلی بەگ و چەند ئەفسەرێکی پۆلیسی عێراق. لە ئاکامی کۆچی دوایی وەلی بەگ، کوردەکان بەبێ ھیچ مۆڵەتێکی سەربازی، دەستیان بەسەر بنکەکانی پۆلیسی مەرگەوەڕ و بارزاندا گرت. بارزانی بەخێرایی لە ناوبژیوانیکردنی ناکۆکییەکی خێڵەکی ناوخۆیی گەڕایەوە و فەرماندەیی ڕاپەڕینەکەی گرتە دەست. بەپێچەوانەی ڕاوێژی بەریتانیا، حکوومەتی عێراق ھەوڵی ئارامکردنەوەی ناوچەکەی دا، یاسای سەربازی ڕاگەیاند و ھەڕەشەی کردەی سەربازیی کرد و داوای خۆبەدەستەوەدانی بارزانی کرد.<ref name="Lortz19"/> بەھۆی ئەوەی بژاردەی دیپلۆماسی نەما، عێراقییەکان ژمارەیەکی زۆر لە یەکەکانی سوپایان بۆ ناوچەکە بڵاوکردەوە بۆ ئەوەی بتوانن یاخیبوونەکە ھێور بکەنەوە.<ref name="Lortz19"/> وەک ئامادەکارییەک بۆ ململانێکان، مستەفا بارزانی لەگەڵ شێخ ئەحمەد بارزانی کۆبووەوە بۆ ئەوەی بڕیاربدات کێ دەبێت فەرماندەیی ھێزەکان بکات لە بەرامبەر ھەڕەشەی عێراق کە لە ئارادایە. بارزانییەکان بڕیاریان دا کە مستەفا بارزانی خۆی سەرکردایەتی ھێزی ئاکرێ بکات؛ محەممەد سدیق بارزانی برای شێخ ئەحمەد و مەلا مستەفا سەرکردایەتی بەرەی مەرگەوەڕ–ڕەواندزی کرد؛ حاجی تەھا ئامێدی سەرکردایەتی بەرەی بالیندە–ئامێدی دەکرد؛ و ئەسعەد خۆسەوی ھەم بەرپرسیارییەتی گەمارۆدانی گاریسۆن بیلا و ھەم دابینکردنی ھێزەکانی بەرەی ئاکرێی پێدرا.<ref name="Lortz19"/> بە فەرماندەیی لە شوێنی خۆی، ھێزی بارزانی توانی زاڵ بێت بەسەر پێکدادانە سەرەتایییەکاندا. سوپای عێراق لە ھەوڵی دەستبەسەرداگرتنی لێوارەکانی ڕۆژھەڵاتی چیای قەلەندەر، بەرەو گەرووی گەلی عەلی بەگ جووڵەی کرد. ھەرچەندە ھێزەکانی بارزانی سەرکەوتوو بوون، بەڵام زیانێکی زۆریان بەرکەوت، لەنێویاندا برینێکی سەختی فەرماندە محەممەد سدیق بارزانی.<ref name="Lortz19"/> لە ٤ی ئەیلوولی ١٩٤٥ ھێرشی عێراق بەردەوام بوو، چونکە یەکەکانی سوپا لە ئاکرێ و ڕەواندز و یەکەیەکی پۆلیس لە ئامێدی بەرەو بارزان جێگیرکران. چەند ڕۆژێک دواتر لە شەڕی مەیدانی مۆرک، شەڕڤانانی بارزانی جارێکی دیکە خۆیان لە دژی تۆپخانەی عێراقی پاراست.<ref name="Lortz19"/> لەگەڵ تێکچوونی شەڕەکان بۆ شەڕی دەستەوییەخە، سوپای عێراق کە فەرماندەیی و کۆنترۆڵی لەدەست دابوو، ناچار بوو بەشێوەیەکی کاتی لە ناوچەکە پاشەکشە بکات. تەنیا ھێزە وشکانییەکانی عێراق کشانەوە، و ھێرشە ئاسمانییەکانیش بەردەوام بوون.<ref name="Lortz19"/> سەرەڕای سەرکەوتنە سەرەتایییەکانی بارزانی، تا کۆتایی مانگی ئەیلوولی ١٩٤٥ حکوومەتی عێراق ململانێکانی گۆڕی، عەشیرەتە سەربەخۆکانی ڕازی کرد بۆ دژایەتیکردنی بارزانییەکان و ھاوکاریکردن لە سەرکوتکردنی ڕاپەڕین. ئەم چەکدارە خێڵەکیانە لە ئەندامانی عەشیرەتی زێباری و ڕێکەوتی و دۆسکی بوون، کە ھێرشیان کردە سەر بارزانی و ھێزەکانی، بە یارمەتیی عێراق.<ref name="Lortz19"/> ئەم ھێرشە «[[خیانەتکار]]انە» لەگەڵ داگیرکردنی بارزان لەلایەن عێراقەوە لە ٧ی تشرینی یەکەمدا، بارزانی ناچارکرد فەرمان بە ھێزەکانی بکات لە ناوچەکە پاشەکشە بکەن و بپەڕنەوە بۆ ناو [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. ھەر لەوێش بنەماڵەی بارزانی و لایەنگرانیان لە شارۆچکە جۆراوجۆرەکانی ناوچەی مەھاباد نیشتەجێ بوون و پەیوەست بوون بە ئۆرگانە ناسیۆنالیستییەکانی کورد.<ref name="Lortz19"/> == دواتر == کۆماری مەھاباد وەک خاڵی بەرزی بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی کورد وەستا. لەم ماوەیە ناسنامەی تەواوەتیی نەتەوەیی، دروستبوونی فەرمی پێشمەرگە دروست بوو و ڕۆڵی مستەفا بارزانی وەک پاڵەوانێکی سەربازیی گەلی کوردستان چەسپێنرا. لە ماوەی تەمەنی کورتی ئەم کۆمارە نەتەوەیییەدا، دواجار بیرۆکەی «نیشتمانێک بۆ کورد» ھاتە ئاراوە.<ref name="Lortz19"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tejel</a>|یەکەم=<a href="https://kulturnistudia cz/byline/jordi-tejel/" rel="tag">Jordi|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Kurds and World War II: Some Considerations for a Social History Perspective|ناونیشان=https://kulturnistudia.cz/the-kurds-and-world-war-ii-some-considerations-for-a-social-history-perspective/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kulturní studia / Cultural Studies|زمان=cs}}</ref> دوابەدوای شکستی کۆماری نەتەوەیی کورد لە ئێران، مستەفا بارزانی و ھێزەکانی بەرەو عێراق پاشەکشەیان کرد و سەرئەنجام پەنایان بۆ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] برد، کە کورد لەلایەن سۆڤیەتەوە پەناگەیان پێ دەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=kurdistanchronicle|سەردێڕ=Commemorating the Birth of General Mustafa Barzani|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/b/3077|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=kurdistanchronicle.com}}</ref> تەنھا لە کۆتایییەکانی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا مستەفا بارزانی پرۆسەی ئاشتەوایی لەگەڵ حکوومەتی عێراق دەستپێکرد، کە لەگەڵ ئەوەشدا شکستی ھێنا و ململانێی عێراق و کورد لە ساڵی ١٩٦١ەوە بۆ توندوتیژترین قۆناغی خۆی سەریھەڵدایەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=O’Ballance|یەکەم=Edgar|سەردێڕ=The Kurdish Revolt in Iraq: 1961–62|ڕێکەوت=١٩٩٦|ناونیشان=https://doi.org/10.1057/9780230377424_5|ئیش=The Kurdish Struggle 1920–94|پەڕەکان=٤٧–٦٣|editor-last=O’Ballance|editor-first=Edgar|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|زمان=en|doi=10.1057/9780230377424_5|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٧٧٤٢-٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[باشووری کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|شەڕ|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:ململانێکانی ١٩٤٥]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩٤٤]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩٤٣]] [[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]] q74zz9sr3wgvz7vzjywnkpckwlqqr2l 1 253763 1570514 1217620 2026-04-01T08:33:45Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570514 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕاپەڕینی ١٩٤٣ی بارزانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1217619 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120308123142/http://www.foia.cia.gov/docs/DOC_0000258376/0000258376_0014.gif بۆ http://www.foia.cia.gov/docs/DOC_0000258376/0000258376_0014.gif زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٠٦، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕاپەڕینی ١٩٤٣ی بارزانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570513 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240615052655/https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ بۆ https://uca.edu/politicalscience/home/research-projects/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٣٣، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) dfbmkhk5hdpgyudqv44v0a2l25oagjz 0 254121 1570251 1570247 2026-03-31T12:00:42Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570251 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = مەسعوود پزیشکیان | native_name = {{nobold|'''مسعود پزشکیان'''}} | native_name_lang = فارسی | image = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg | image size = 250px | caption = پزیشکیان لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ | order = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|نۆیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]] | vicepresident = [[محەممەدڕەزا عارف]] | term_start = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ | term_end = | succeeding = [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) | office1 = ئەندامی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] | term_start1 = ٢٧ی ئایاری ٢٠٠٨ | term_end1 = | constituency1 = [[شارستانی تەورێز|تەورێز]]، [[شارستانی ئۆسکوو|ئۆسکوو]] و [[شارستانی ئازەرشەھر|ئازەرشەھر]] ([[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]]) | majority1 = ٢٦١٬٦٠٥ (٣٦٫٢٧٪) | order2 = [[وەزارەتی تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی|وەزیری تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی]] | term_start2 = ٢٢ی ئابی ٢٠٠١ | term_end2 = ٢٤ی ئابی ٢٠٠٥ | president2 = [[محەممەد خاتەمی]] | predecessor2 = [[محەممەد فەرھادی]] | successor2 = [[کامەران باقری لەنکەرانی]] | birth_date = {{birth date and age|١٩٥٤|٩|٢٩|df=y}} | birth_place = [[مەھاباد]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] | spouse = فاتیمە مەجیدی (لە ژیاندا نەماوە) | children = ٤ | nickname = ئاغای [[نەھجولبەلاغە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= «آقای رئیس‌جمهور نهج‌البلاغه خوان» زیر ذره‌بین مخالفان و منتقدان|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/cx29eqvddkgo|بڵاوکەرەوە=BBC News (فارسی)|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آقای پزشکیان؛ پس کو نتیجه آن همه نهج‌البلاغه که خواندی؟|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/670973-رنانی-پزشکیان|بڵاوکەرەوە=اعتمادآنلاین|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> | alma_mater = [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]]{{ھن}}[[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] | cabinet = [[کابینەی ھەشتەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ھەشتەم]]{{ھن}}[[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی چواردەیەم]] | signature = Masoud Pezeshkian signature.svg | website = [https://drpezeshkian.ir/ drpezeshkian.ir] | module = {{Infobox medical person | embed = yes | profession = [[پزیشک]] | field = [[نەشتەرگەری]] | work_institutions = [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]] | specialism = [[نەشتەرگەریی سینگ]] }} }} '''مەسعوود پزیشکیان''' ({{بە فارسی|مسعود پزشکیان}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤) پزیشک و سیاسەتوانێکی [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخوازی]] ئێرانییە کە لە ئێستادا وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران]] کار دەکات. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەتا ٢٠٢٤، نوێنەری [[تەورێز]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] بووە. پزیشکیان لە کابینەی [[محەممەد خاتەمی]] لە ساڵی ٢٠٠١ ھەتا ٢٠٠٥، [[وەزارەتی تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی|وەزیری تەندروستی]] بوو. ئەو ھەروەھا وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان لە ساڵی ٢٠١٦ ھەتا ٢٠٢٠ کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید|trans-title=Who is Masoud Pezeshkian?|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tabnak.ir|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٣)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠١٣]] خۆی کاندید کرد، بەڵام دواتر کشایەوە و لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢١]]دا جارێکی دیکە خۆی کاندید کردەوە کە لە ھەڵبژاردنەکە بێبەش کرا.<ref name="ref1111">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=افراد رد صلاحیت‌شده فقط توانستند یک نامه بنویسند|بڵاوکەرەوە=Iranian Labour News Agency|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پزیشکیان لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنی پەرلەمان لە ٢٠٢٤]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا و جارێکی تر وەک نوێنەری [[تەورێز]] ھەڵبژێردرایەوە. دوای مردنی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤، بەھۆی [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەرەکەی]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]]، [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنێکی پێشوەختە]] بەرێوەچوو کە لە خولی یەکەم و دووەمدا پزیشکیان سەرکەوتنی بەسەر ڕکابەرەکەی، [[سەعید جەلیلی]] بەدەستھێنا و لە خولی دووەم لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤دا وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆماری ھەڵبژێردراوی ئێران]] دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەسعود پزیشکیان: دەستی دۆستایەتی بۆ هەمووان درێژ دەکەین|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/060720241|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == پزیشکیان لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤ لە شاری [[مەھاباد]] بەوتەی خۆی لە خێزانێکی [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانی]] لەدایک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cmm25dq14j3o|بڵاوکەرەوە=www.bbc.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref> بەڵام بەپێی ھەندێک سەرچاوە باوکی ئازەربایجانی و دایکی [[کورد]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: The reformist now Iran's president-elect|ناونیشان= https://youtube.com/shorts/8thMQls7jV0?feature=shared |بڵاوکەرەوە=youtube|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian, a heart surgeon who rose to power in parliament, runs to be Iran’s next president|ناونیشان=https://arab.news/ym9qh|بڵاوکەرەوە=Arab News|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Editorial|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Guardian view on Iran's presidential election: more choice, but little real hope of change|ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/jun/14/the-guardian-view-on-irans-presidential-election-more-choice-but-little-real-hope-of-change|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ئەو کاتی گەورەبوونی بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] قسەی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: The reformist now Iran's president-elect|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cmm25dq14j3o|بڵاوکەرەوە=www.bbc.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref> دوای وەرگرتنی [[دیپلۆم]] لە ساڵی ١٩٧٣، ڕووی لە [[زابۆل]] کرد بۆ ئەوەی خزمەتە سەربازییەکەی ئەنجام بدات، ھەر لەم ماوەیەدا حەزی لە [[پزیشکی]] بوو. لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا ھەم سەرباز و ھەمیش پزیشک بوو. == خوێندن == پزیشکیان لە ساڵی ١٩٨٥، خولی [[پزیشکیی گشتی]] تەواو کرد و لە کۆلێژی پزیشکی دەستی بە وانەوتنەوە لە [[فیزیۆلۆژی]] کرد. لە ساڵی ١٩٩٠، پسپۆڕیی [[نەشتەرگەریی گشتی]] لە [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]] بەدەستھێنا. ئەو لە نەخۆشخانەی شەھید مەدەنی لە [[تەورێز]] دامەزرا و دواتر بووە بەرپرسی نەخۆشخانەکە. لە ساڵی ١٩٩٣، پسپۆڕیی لاوەکی لە [[نەشتەرگەریی دڵ]] لە [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tabnak.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشە == پزیشکیان لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٥ لە کابینەی [[محەممەد خاتەمی]]دا بووە وەزیری تەندروستی. لە ساڵی ٢٠١٠دا ھەوڵەکانی بۆ بوون بە جێگری سەرۆکی پەرلەمان شکستیان ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Persian Press Review|ناونیشان=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وێبگە=Tehran Times|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614005045/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پزیشکیان ھەروەھا مامۆستای [[قورئان]] و بێژەری [[نەھجولبەلاغە]]یە کە دەقێکی سەرەکییە بۆ [[شیعە]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election|ناونیشان=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ft.com}}</ref> لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٠٨)|ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٨]] لە [[تەورێز]]ەوە وەک یەکێک لە ئەندامانی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمانی ئێران]] ھەڵبژێردرا. ئەو لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٦ ھەتا ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠، وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان کاری کردووە. پزیشکیان ھەتا ئێستا نوێنەری تەورێز لە پەرلەمانی ئێران و ھەروەھا ئەندامی کۆمەڵگەی ھاوڕێیەتیی ئێران و تورکیایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=گروه‌های دوستی پارلمانی مجلس نهم|ناونیشان=http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Islamic Consultative Assembly Website|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕوانگەکان == === سپای پاسداران === پزیشکیان لایەنگری [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]]ە و سپای ئێستای بە «جیاواز لە ڕابردوو» ناوبردووە. ناوبراو ئیدانەی ڕاگەیاندنی سپای پاسدارانی وەک ڕێکخراوەیەکی تیرۆریستی لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]وە لە ساڵی ٢٠١٩دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ملت با قدرت از سپاه مقتدر دفاع می‌کند|ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3980118119.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alef.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200114024319/https://www.alef.ir/news/3980118119.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای [[خستنەخوارەوەی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئەمریکی لەلایەن ئێران (٢٠١٩)|خستنەخوارەوەی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئەمریکی لەلایەن ئێران]] لە ساڵی ٢٠١٩، پزیشکیان حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای بە تیرۆریست ناوبرد و کارەکەی سپای پاسدارانی بە «مستێکی توند لە دەمی سەرکردەکانی ئەمریکای تاوانکار» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزشکیان: سپاه مشت محکمی به دهان یاوه‌گویی‌های آمریکا زد/ طنین شعار «مرگ بر آمریکا» در مجلس|ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alef.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240618201655/https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کۆبوونەوەیەکی زانکۆدا و لە وەڵامی ھەندێک ڕەخنەدا، پزیشکیان جلوبەرگی سپای پاسدارانی لەبەر کرد و ڕای گەیاند کە جاری دیکەش لەبەری دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزشکیان: من باز هم لباس سپاه می‌پوشم؛ سپاه اگر نبود کشور تجزیه شده بود|ناونیشان=https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=اصلاحات نیوز|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240618201643/https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئێتنیکەکان === پزیشکیان داوای کردووە کە ماددەی ١٥ی دەستووری ئێران بۆ ھەموو نەتەوەکان جێبەجێ بکرێت. ئەم ماددەیە دەڵێت: «زمان و ڕێنووسی فەرمی و ھاوبەشی خەڵکی ئێران فارسییە. بەڵگەنامەکان، نامەنووسییەکان، دەقە فەرمییەکان و کتێبە دەرسییەکان دەبێت بەم زمان و ڕێنووسە بێت، بەڵام بەکارھێنانی زمانە خۆماڵی و ئێتنیکییەکان لە ڕاگەیاندن و میدیا گشتییەکاندا و فێرکردنی وێژەی ئەم زمانانە لەگەڵ زمانی فارسی لە قوتابخانەکاندا ڕێگە پێدراوە». ئەو جێبەجێکردنی ماددەکەی بە ئاستەنگێک لەبەردەم بەخشینی بیانوو بە جیاخوازان و ناڕازییەکان زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=رادیوفردا|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=پزشکیان: اصل ۱۵ قانون اساسی برای همه اجرا شود|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/iran-majlis-deputy-speaker-on-mother-tongue-education/29191703.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> پزیشکیان ھەروەھا پاڵپشتی لە فێرکردنی [[زمانی ئازەربایجانی]] لە قوتابخانەکانی ئێراندا دەکات.<ref name="ref111">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=افراد رد صلاحیت‌شده فقط توانستند یک نامه بنویسند|بڵاوکەرەوە=ایلنا|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەردەمی سەرۆکایەتی == === ٢٠٢٤ === {{ھەروەھا ببینە|پێڕستی گەشتە دەرەکییەکانی سەرۆکی حکوومەتی ١٤یەمی ئێران}} یەکەم سەردانی نێونەتەوەییی پزیشکیان وەک سەرۆک کۆمار لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ بۆ عێراق بوو ئامانجی سەردانەکە واژووکردنی ١٤ ڕێکەوتنامەبوو لەگەڵ حکومەتی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چرا مسعود پزشکیان در اولین سفر خارجی به عراق رفت؟|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D9%81%D8%AA-/3331434|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> دواتر وەک یەکەمین سەرۆک کۆماری ئێران سەردانی [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانی]] کرد و لە [[ھەولێر]] و [[سلێمانی]] لەگەڵ بەرپرسانی کورد کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ROJNEWS|یەکەم=rojnews sh|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=مەسعوود پزیشكیان گەیشتە سلێمانی - كوردستان|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=504926|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran president makes 'historic' visit to Iraqi Kurdistan|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240912-iran-president-arrives-in-iraqi-kurdistan-on-day-two-of-visit|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=France 24|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزیشکیان: کوردی ھەردوولا بە ھێڵێک جیاکراونەتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/110920242|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=پزیشکیان: جەخت لە بەهێزکردنی پەیوەندییەکانمان لەگەڵ عێراق دەکەینەوە|ناونیشان=https://nrttv.com/detail/40310|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == ژیانی کەسی == [[پەڕگە:Iranian MPs Wear IRGC Uniforms 07.jpg|وێنۆک| پزیشکیان (دانیشتووی لای ڕاست) بە جلوبەرگی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسدارانەوە]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمانی ئێران]]]] ھاوسەری پزیشکیان [[پزیشکیی ژنان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام'|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News فارسی|زمان=fa}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٤ بەھۆی ڕووداوێکی ھاتوچۆوە ھاوسەرەکەی و یەکێک لە منداڵەکانی گیانیان لەدەستدا، دوای ئەوەش پزیشکیان ھەرگیز ھاوسەرگیریی نەکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=مسعود پزشکیان|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مسعود_پزشکیان&oldid=39723192|periodical=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> کچەکەی بەناوی زەھرا خاوەنی بڕوانامەی [[ماستەر]]ی [[کیمیا]]یە لە [[زانکۆی سەنعەتیی شەریف]] و پێش ھاتنە سەرکاری حکوومەتی [[حەسەن ڕۆحانی|ڕۆحانی]] لە کۆمپانیای پێترۆکیمیای جەم کاری دەکرد. پزیشکیان ھاندەری [[یانەی تۆپی پێی تراکتۆر]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم - خبرآنلاین|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.khabaronline.ir}}</ref> جگە لە زمانی فارسی بزیشکیان بە چەندین زمانی تر قسە دەکات، لەوانە [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلێزی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Who Is Masud Pezeshkian, The Surprise Front-Runner In Iran's Presidential Vote?|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election/33012192.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706030351/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election/33012192.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: the former heart surgeon who became president of Iran|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/06/masoud-pezeshkian-the-former-heart-surgeon-who-became-president-of-iran|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Patrick|دوایین=Wintour|یەکەم٢=Patrick Wintour Diplomatic|دوایین٢=editor}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ڕووخساری گشتی == سەرچاوەکان خێزانەکەی بە دوور لە پەراوێز دەزانن و خۆی لە بابەتە ئابوورییەکاندا خاوەنی پێشینەیەکی ڕوونە؛ بەڵام نەیارانی سیاسیی پزیشکیان وەک [[عەلیڕەزا زاکانی]] تۆمەتباریان کردووە کە لە کەسانی گەندەڵ بەرگری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=دفاع تاسفبار پزشکیان از 2 نماینده مجلس متهم به فساد مالی در بازار خودرو!|ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=رکنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240611112348/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جهان|یەکەم=Fararu {{!}} فرارو {{!}} اخبار روز ایران و|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=حمله زاکانی به پزشکیان: از یک بی‌عدالتی محض دفاع می‌کرد|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/743711/حمله-زاکانی-به-پزشکیان-از-یک-بی‌عدالتی-محض-دفاع-می‌کرد|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Masoud Pezeshkian}} {{سەرۆک کۆمارەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:خەڵکی تەورێز]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]] jsfgdxfwpqrwpxhesomvk9c8yczih18 1570469 1570251 2026-03-31T21:06:23Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1570469 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = مەسعوود پزیشکیان | native_name = {{nobold|'''مسعود پزشکیان'''}} | native_name_lang = فارسی | image = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg | image size = 250px | caption = پزیشکیان لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ | order = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ئێران|نۆیەمین]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]] | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]] | vicepresident = [[محەممەدڕەزا عارف]] | term_start = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ | term_end = | succeeding = [[محەممەد موخبیر]] (کاتی) | office1 = ئەندامی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] | term_start1 = ٢٧ی ئایاری ٢٠٠٨ | term_end1 = | constituency1 = [[شارستانی تەورێز|تەورێز]]، [[شارستانی ئۆسکوو|ئۆسکوو]] و [[شارستانی ئازەرشەھر|ئازەرشەھر]] ([[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]]) | majority1 = ٢٦١٬٦٠٥ (٣٦٫٢٧٪) | order2 = [[وەزارەتی تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی|وەزیری تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی]] | term_start2 = ٢٢ی ئابی ٢٠٠١ | term_end2 = ٢٤ی ئابی ٢٠٠٥ | president2 = [[محەممەد خاتەمی]] | predecessor2 = [[محەممەد فەرھادی]] | successor2 = [[کامەران باقری لەنکەرانی]] | birth_date = {{birth date and age|١٩٥٤|٩|٢٩|df=y}} | birth_place = [[مەھاباد]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] | spouse = فاتیمە مەجیدی (لە ژیاندا نەماوە) | children = ٤ | nickname = ئاغای [[نەھجولبەلاغە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= «آقای رئیس‌جمهور نهج‌البلاغه خوان» زیر ذره‌بین مخالفان و منتقدان|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/articles/cx29eqvddkgo|بڵاوکەرەوە=BBC News (فارسی)|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آقای پزشکیان؛ پس کو نتیجه آن همه نهج‌البلاغه که خواندی؟|ناونیشان=https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/670973-رنانی-پزشکیان|بڵاوکەرەوە=اعتمادآنلاین|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> | alma_mater = [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]]{{ھن}}[[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] | cabinet = [[کابینەی ھەشتەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ھەشتەم]]{{ھن}}[[کابینەی چواردەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی چواردەیەم]] | signature = Masoud Pezeshkian signature.svg | website = [https://drpezeshkian.ir/ drpezeshkian.ir] | module = {{Infobox medical person | embed = yes | profession = [[پزیشک]] | field = [[نەشتەرگەری]] | work_institutions = [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]] | specialism = [[نەشتەرگەریی سینگ]] }} }} '''مەسعوود پزیشکیان''' ({{بە فارسی|مسعود پزشکیان}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤) پزیشک و سیاسەتوانێکی [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخوازی]] ئێرانییە کە لە ئێستادا وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران]] کار دەکات. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٨ ھەتا ٢٠٢٤، نوێنەری [[تەورێز]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] بووە. پزیشکیان لە کابینەی [[محەممەد خاتەمی]] لە ساڵی ٢٠٠١ ھەتا ٢٠٠٥، [[وەزارەتی تەندروستی، دەرمان و ڕاھێنانی پزیشکی|وەزیری تەندروستی]] بوو. ئەو ھەروەھا وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان لە ساڵی ٢٠١٦ ھەتا ٢٠٢٠ کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید|trans-title=Who is Masoud Pezeshkian?|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tabnak.ir|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٣)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠١٣]] خۆی کاندید کرد، بەڵام دواتر کشایەوە و لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢١]]دا جارێکی دیکە خۆی کاندید کردەوە کە لە ھەڵبژاردنەکە بێبەش کرا.<ref name="ref1111">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=افراد رد صلاحیت‌شده فقط توانستند یک نامه بنویسند|بڵاوکەرەوە=Iranian Labour News Agency|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پزیشکیان لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنی پەرلەمان لە ٢٠٢٤]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا و جارێکی تر وەک نوێنەری [[تەورێز]] ھەڵبژێردرایەوە. دوای مردنی [[ئیبراھیم ڕەئیسی]] لە ١٩ی ئایاری ٢٠٢٤، بەھۆی [[کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکەی ئیبراھیم ڕەئیسی|کەوتنەخوارەوەی ھەلیکۆپتەرەکەی]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات|ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] لە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]]، [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنێکی پێشوەختە]] بەرێوەچوو کە لە خولی یەکەم و دووەمدا پزیشکیان سەرکەوتنی بەسەر ڕکابەرەکەی، [[سەعید جەلیلی]] بەدەستھێنا و لە خولی دووەم لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤دا وەک [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆماری ھەڵبژێردراوی ئێران]] دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مەسعود پزیشکیان: دەستی دۆستایەتی بۆ هەمووان درێژ دەکەین|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/060720241|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == پزیشکیان لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٥٤ لە شاری [[مەھاباد]] بەوتەی خۆی لە خێزانێکی [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانی]] لەدایک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cmm25dq14j3o|بڵاوکەرەوە=www.bbc.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref> بەڵام بەپێی ھەندێک سەرچاوە باوکی ئازەربایجانی و دایکی [[کورد]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: The reformist now Iran's president-elect|ناونیشان= https://youtube.com/shorts/8thMQls7jV0?feature=shared |بڵاوکەرەوە=youtube|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian, a heart surgeon who rose to power in parliament, runs to be Iran’s next president|ناونیشان=https://arab.news/ym9qh|بڵاوکەرەوە=Arab News|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Editorial|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Guardian view on Iran's presidential election: more choice, but little real hope of change|ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/article/2024/jun/14/the-guardian-view-on-irans-presidential-election-more-choice-but-little-real-hope-of-change|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ئەو کاتی گەورەبوونی بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] قسەی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: The reformist now Iran's president-elect|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cmm25dq14j3o|بڵاوکەرەوە=www.bbc.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=en-GB}}</ref> دوای وەرگرتنی [[دیپلۆم]] لە ساڵی ١٩٧٣، ڕووی لە [[زابۆل]] کرد بۆ ئەوەی خزمەتە سەربازییەکەی ئەنجام بدات، ھەر لەم ماوەیەدا حەزی لە [[پزیشکی]] بوو. لە سەردەمی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا ھەم سەرباز و ھەمیش پزیشک بوو. == خوێندن == پزیشکیان لە ساڵی ١٩٨٥، خولی [[پزیشکیی گشتی]] تەواو کرد و لە کۆلێژی پزیشکی دەستی بە وانەوتنەوە لە [[فیزیۆلۆژی]] کرد. لە ساڵی ١٩٩٠، پسپۆڕیی [[نەشتەرگەریی گشتی]] لە [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی تەورێز]] بەدەستھێنا. ئەو لە نەخۆشخانەی شەھید مەدەنی لە [[تەورێز]] دامەزرا و دواتر بووە بەرپرسی نەخۆشخانەکە. لە ساڵی ١٩٩٣، پسپۆڕیی لاوەکی لە [[نەشتەرگەریی دڵ]] لە [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئێران]] وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=در مورد مسعود پزشکیان در ویکی تابناک بیشتر بخوانید|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tabnak.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530101616/https://www.tabnak.ir/fa/tags/5287/1/%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشە == پزیشکیان لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٥ لە کابینەی [[محەممەد خاتەمی]]دا بووە وەزیری تەندروستی. لە ساڵی ٢٠١٠دا ھەوڵەکانی بۆ بوون بە جێگری سەرۆکی پەرلەمان شکستیان ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Persian Press Review|ناونیشان=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وێبگە=Tehran Times|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614005045/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=220282|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پزیشکیان ھەروەھا مامۆستای [[قورئان]] و بێژەری [[نەھجولبەلاغە]]یە کە دەقێکی سەرەکییە بۆ [[شیعە]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Reformist candidate Masoud Pezeshkian shakes up Iran presidential election|ناونیشان=https://www.ft.com/content/95896b95-85aa-40d0-9aa5-f06c8a769e3e|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ft.com}}</ref> لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٠٨)|ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٨]] لە [[تەورێز]]ەوە وەک یەکێک لە ئەندامانی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمانی ئێران]] ھەڵبژێردرا. ئەو لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٦ ھەتا ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠، وەک جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمان کاری کردووە. پزیشکیان ھەتا ئێستا نوێنەری تەورێز لە پەرلەمانی ئێران و ھەروەھا ئەندامی کۆمەڵگەی ھاوڕێیەتیی ئێران و تورکیایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=گروه‌های دوستی پارلمانی مجلس نهم|ناونیشان=http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140724073506/http://www.parliran.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=4467|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Islamic Consultative Assembly Website|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕوانگەکان == === سپای پاسداران === پزیشکیان لایەنگری [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]]ە و سپای ئێستای بە «جیاواز لە ڕابردوو» ناوبردووە. ناوبراو ئیدانەی ڕاگەیاندنی سپای پاسدارانی وەک ڕێکخراوەیەکی تیرۆریستی لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]وە لە ساڵی ٢٠١٩دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ملت با قدرت از سپاه مقتدر دفاع می‌کند|ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3980118119.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alef.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200114024319/https://www.alef.ir/news/3980118119.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای [[خستنەخوارەوەی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئەمریکی لەلایەن ئێران (٢٠١٩)|خستنەخوارەوەی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی ئەمریکی لەلایەن ئێران]] لە ساڵی ٢٠١٩، پزیشکیان حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای بە تیرۆریست ناوبرد و کارەکەی سپای پاسدارانی بە «مستێکی توند لە دەمی سەرکردەکانی ئەمریکای تاوانکار» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزشکیان: سپاه مشت محکمی به دهان یاوه‌گویی‌های آمریکا زد/ طنین شعار «مرگ بر آمریکا» در مجلس|ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.alef.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240618201655/https://www.alef.ir/news/3980402045.html?show=text|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کۆبوونەوەیەکی زانکۆدا و لە وەڵامی ھەندێک ڕەخنەدا، پزیشکیان جلوبەرگی سپای پاسدارانی لەبەر کرد و ڕای گەیاند کە جاری دیکەش لەبەری دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزشکیان: من باز هم لباس سپاه می‌پوشم؛ سپاه اگر نبود کشور تجزیه شده بود|ناونیشان=https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=اصلاحات نیوز|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240618201643/https://eslahatnews.com/%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%BE%D9%88%D8%B4%D9%85%D8%9B-%D8%B3/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئێتنیکەکان === پزیشکیان داوای کردووە کە ماددەی ١٥ی دەستووری ئێران بۆ ھەموو نەتەوەکان جێبەجێ بکرێت. ئەم ماددەیە دەڵێت: «زمان و ڕێنووسی فەرمی و ھاوبەشی خەڵکی ئێران فارسییە. بەڵگەنامەکان، نامەنووسییەکان، دەقە فەرمییەکان و کتێبە دەرسییەکان دەبێت بەم زمان و ڕێنووسە بێت، بەڵام بەکارھێنانی زمانە خۆماڵی و ئێتنیکییەکان لە ڕاگەیاندن و میدیا گشتییەکاندا و فێرکردنی وێژەی ئەم زمانانە لەگەڵ زمانی فارسی لە قوتابخانەکاندا ڕێگە پێدراوە». ئەو جێبەجێکردنی ماددەکەی بە ئاستەنگێک لەبەردەم بەخشینی بیانوو بە جیاخوازان و ناڕازییەکان زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=رادیوفردا|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=پزشکیان: اصل ۱۵ قانون اساسی برای همه اجرا شود|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/iran-majlis-deputy-speaker-on-mother-tongue-education/29191703.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> پزیشکیان ھەروەھا پاڵپشتی لە فێرکردنی [[زمانی ئازەربایجانی]] لە قوتابخانەکانی ئێراندا دەکات.<ref name="ref111">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=افراد رد صلاحیت‌شده فقط توانستند یک نامه بنویسند|بڵاوکەرەوە=ایلنا|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703143231/http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/351532-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%AF-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%81%D9%82%D8%B7-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەردەمی سەرۆکایەتی == === ٢٠٢٤ === {{ھەروەھا ببینە|پێڕستی گەشتە دەرەکییەکانی سەرۆکی حکوومەتی ١٤یەمی ئێران}} یەکەم سەردانی نێونەتەوەییی پزیشکیان وەک سەرۆک کۆمار لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ بۆ عێراق بوو ئامانجی سەردانەکە واژووکردنی ١٤ ڕێکەوتنامەبوو لەگەڵ حکومەتی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چرا مسعود پزشکیان در اولین سفر خارجی به عراق رفت؟|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B1%D9%81%D8%AA-/3331434|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> دواتر وەک یەکەمین سەرۆک کۆماری ئێران سەردانی [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانی]] کرد و لە [[ھەولێر]] و [[سلێمانی]] لەگەڵ بەرپرسانی کورد کۆبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ROJNEWS|یەکەم=rojnews sh|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=مەسعوود پزیشكیان گەیشتە سلێمانی - كوردستان|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=504926|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran president makes 'historic' visit to Iraqi Kurdistan|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240912-iran-president-arrives-in-iraqi-kurdistan-on-day-two-of-visit|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=France 24|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پزیشکیان: کوردی ھەردوولا بە ھێڵێک جیاکراونەتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/110920242|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=پزیشکیان: جەخت لە بەهێزکردنی پەیوەندییەکانمان لەگەڵ عێراق دەکەینەوە|ناونیشان=https://nrttv.com/detail/40310|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == ژیانی کەسی == [[پەڕگە:Iranian MPs Wear IRGC Uniforms 07.jpg|وێنۆک| پزیشکیان (دانیشتووی لای ڕاست) بە جلوبەرگی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسدارانەوە]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمانی ئێران]]]] ھاوسەری پزیشکیان [[پزیشکیی ژنان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مقام‌های جمهوری اسلامی و همسرانشان؛ مردان نام‌دار و زنان 'بی‌نام'|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran-features-43300331|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News فارسی|زمان=fa}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٤ بەھۆی ڕووداوێکی ھاتوچۆوە ھاوسەرەکەی و یەکێک لە منداڵەکانی گیانیان لەدەستدا، دوای ئەوەش پزیشکیان ھەرگیز ھاوسەرگیریی نەکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=مسعود پزشکیان|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=مسعود_پزشکیان&oldid=39723192|periodical=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> کچەکەی بەناوی زەھرا خاوەنی بڕوانامەی [[ماستەر]]ی [[کیمیا]]یە لە [[زانکۆی سەنعەتیی شەریف]] و پێش ھاتنە سەرکاری حکوومەتی [[حەسەن ڕۆحانی|ڕۆحانی]] لە کۆمپانیای پێترۆکیمیای جەم کاری دەکرد. پزیشکیان ھاندەری [[یانەی تۆپی پێی تراکتۆر]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پزشکیان: اکثر بازی های تراکتور را با نوه‌ام محمدحسین به استادیوم می رویم /باهم بحث می کنیم، نقدم می کند اما هیچوقت دعوا نمی کنیم - خبرآنلاین|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1919716/پزشکیان-اکثر-بازی-های-تراکتور-را-با-محمدحسینم-به-استادیوم-می/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.khabaronline.ir}}</ref> جگە لە زمانی فارسی بزیشکیان بە چەندین زمانی تر قسە دەکات، لەوانە [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلێزی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Who Is Masud Pezeshkian, The Surprise Front-Runner In Iran's Presidential Vote?|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election/33012192.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706030351/https://www.rferl.org/a/iran-pezeshkian-profile-election/33012192.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Masoud Pezeshkian: the former heart surgeon who became president of Iran|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/06/masoud-pezeshkian-the-former-heart-surgeon-who-became-president-of-iran|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Patrick|دوایین=Wintour|یەکەم٢=Patrick Wintour Diplomatic|دوایین٢=editor}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ڕووخساری گشتی == سەرچاوەکان خێزانەکەی بە دوور لە پەراوێز دەزانن و خۆی لە بابەتە ئابوورییەکاندا خاوەنی پێشینەیەکی ڕوونە؛ بەڵام نەیارانی سیاسیی پزیشکیان وەک [[عەلیڕەزا زاکانی]] تۆمەتباریان کردووە کە لە کەسانی گەندەڵ بەرگری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=دفاع تاسفبار پزشکیان از 2 نماینده مجلس متهم به فساد مالی در بازار خودرو!|ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=رکنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240611112348/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/500440-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D9%81%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%BE%D8%B2%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B3%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B1%D9%88|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جهان|یەکەم=Fararu {{!}} فرارو {{!}} اخبار روز ایران و|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=حمله زاکانی به پزشکیان: از یک بی‌عدالتی محض دفاع می‌کرد|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/743711/حمله-زاکانی-به-پزشکیان-از-یک-بی‌عدالتی-محض-دفاع-می‌کرد|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Masoud Pezeshkian}} {{سەرۆک کۆمارەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:خەڵکی تەورێز]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئێران]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تاران]] [[پۆل:مسوڵمانانی شیعەی ئازەربایجان]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] 0oi32ocg6eer6v75oj3ucjw461vx8n8 0 270103 1570278 1570068 2026-03-31T12:05:13Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570278 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فورسان مەحموود عەبدوڵڵا خەلیفە'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مبعدو صفقة تبادل حرکة حماس وإسرائیل (صفقة شالیط) 1/10/2011|ناونیشان=https://info.wafa.ps/ar_page.aspx?id=9155|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210217075857/https://info.wafa.ps/ar_page.aspx?id=9155|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=info.wasa.ps}}</ref> ({{بە عەرەبی|فرسان محمود عبد اللە خلیفة}}; ٨ی نیسانی ١٩٨٣ – ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣) فەرماندەیەکی باڵای سەربازی فەلەستینی بووە لە [[حەماس]] و [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی قاسام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=تصفیة مسؤول عسکری فلسطینی ڕفیع فی القطاع|ناونیشان=https://aakherkhabar.net/article/3738922|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125192912/https://aakherkhabar.net/article/3738922|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Aakher Khabar}}</ref> لە شاری تولکەرم لە دایکبووە، سەرکردەیەکی باڵای دیاری بزووتنەوەی حەماس و فەرماندەیەکی سەربازییە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=מתברר: בכיר חמאס פורסאן ח'ליפה חוסל בתקיפת צה"ל לפני מספר ימים|ناونیشان=https://www.jdn.co.il/news/2085217/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=he-IL}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Palestinian reports: Senior Hamas official assassinated in Gaza a few days ago|ناونیشان=https://allisrael.com/palestinian-reports-senior-hamas-official-assassinated-in-gaza-a-few-days-ago|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=All Israel News|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ تا ساڵی ٢٠١١ لە ژێر دەستی حکومەتی ئیسرائیلدا دەستبەسەر بوو، کاتێک وەک بەشێک لە ئاڵوگۆڕی دیلەکانی [[گیلعاد شەلیت]] ئازادکرا، و دیپۆرتکرایەوە بۆ [[کەرتی غەززە]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=أسماء المفرج عنھم فی صفقة شالیط حسب مصلحة السجون الإسرائیلیة|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/10/16/203636.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=دنیا الوطن|زمان=ar}}</ref> دواتر لە کاتی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ئۆپەراسیۆنی شمشێری ئاسن]] لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ھێزەکانی ئیسرائیلەوە]] تیرۆرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The death of the deported Fursan Khalifa in a previous bombardment of Gaza|ناونیشان=https://khbrpress.ps/post/394450/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%DA%BE%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125231513/https://khbrpress.ps/post/394450/استشھاد-المبعد-فرسان-خلیفة-فی-قصف-سابق-علی-غزة|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Khbr Press}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پیشە == خەلیفە لە ٨ی نیسانی ١٩٨٣ لە کەمپی پەنابەرانی نور شەمس لە شاری تولکەرم لەدایکبووە. لە کاتی [[ڕاپەڕینی دووەمی فەلەستین|ڕاپەڕینی دووەمدا]] بووە ئەندامێکی دیار لە [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی قەسام]] و لە ٧ی نیسانی ٢٠٠٣ لەلایەن ئیسرائیلەوە بە تۆمەتی پیلانگێڕی بۆ ئەنجامدانی ھێرشی تیرۆریستی دژی ئیسرائیل دەستگیرکرا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ترجمة الحدث{{!}} من ھو الشخص الذی جند مجموعة الشھید جرار وأعطاھم أوامر بتنفیذ العملیة ؟|ناونیشان=https://www.alhadath.ps/article/73491/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D9%86-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B0%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DA%BE%D9%85-%D8%A3%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%9F-|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alhadath.ps|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250805163246/https://www.alhadath.ps/article/73491/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D9%86-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B0%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DA%BE%D9%85-%D8%A3%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%9F-|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١ لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیسرائیلەوە ئازادکرا وەک یەکێک لە زیاتر لە ھەزار زیندانی فەلەستینی کە گۆڕدرایەوە لەگەڵ سەربازە دیلەکەی ئیسرائیل [[گیلعاد شەلیت|گیلاد شالیت]].<ref name=":0"/> دوای ئازادکردنی لە ساڵی ٢٠١١، خەلیفە بووە یەکێک لە دیارترین ئەندامانی فیرقەی [[کەناری ڕۆژاوا|کەرتی ڕۆژاوای]] لیواکانی قەسام.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإخباریة|یەکەم=سما|سەردێڕ="إسرائیل" تزعم مقر قیادة الضفة فی غزة ھو المسؤول عن عملیة غوش عتصیون|ناونیشان=https://samanews.ps/ar/post/384487|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=سما الإخباریة|زمان=ar}}</ref> یەکەم بەرپرس بوو کە وەک فەرماندە بۆ باکووری کەناری ڕۆژاوا دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=המנגנון של חמאס לפיגועים בגדה|ناونیشان=https://www.news1.co.il/Archive/0026-D-135713-00.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[News1]]|زمان=he}}</ref> ئیسرائیل ئیدعای ئەوە دەکات کە لە دوای ئازادکردنییەوە سەرپەرشتی چەندین ھێرشی تیرۆریستی دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی ئیسرائیل کردووە،<ref name=":1"/> و کاری کردووە بۆ بەھێزکردنی ژێرخانی سەربازیی حەماس لە کەناری ڕۆژاوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیف یدیر جناح حماس العسکری العملیات فی الضفة الغربیة؟|ناونیشان=https://www.wattan.net/ar/news/234227.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125225628/https://www.wattan.net/ar/news/234227.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=وکالة وطن للأنباء|زمان=ar}}</ref> == ژیانی تایبەتی == خەلیفە [[بەکالۆریۆس|بڕوانامەی بەکالۆریۆسی]] لە «گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و خێزان» لە زانکۆی کراوەی قودس بەدەستھێناوە، و لە ساڵی ٢٠٢١، بڕوانامەی ماستەر لە پەیمانگای گەشەپێدانی بەردەوام بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Khalifa|یەکەم=Fursan|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=تأثیخ التخظیط االستخاتیجی عمی التظؾیخ اإلداری فی القظاع الحکؾمی الفمدظیشی|ناونیشان=https://dspace.alquds.edu/server/api/core/bitstreams/44b035b3-4b95-4c86-bd64-c562ae8db009/content|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=alquds.edu}}</ref> == تیرۆرکردن == خەلیفە لە چوارچێوەی وەڵامدانەوەی ئیسرائیل بۆ [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|لەشکرکێشییە لەناکاوەکەی]] حەماس بۆ سەر ئیسرائیل ساڵی ٢٠٢٣ لە کاتی بۆردومانی ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە کوژرا.<ref name=":2"/> تەرمی ناوبراو لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لەژێر داروپەردوودا دۆزرایەوە دوای چوونە ژوورەوەی ھێزەکانی فەلەستین بۆ ناو بینایەک لەکاتی ئاگربەستی کاتی، و لە زێدی خۆی لە تولکەرم پرسەی بۆ سازکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فلسطین بوست {{!}} من منزل الأسیر المحرر فرسان خلیفة فی طولکرم عقب الإعلان عن استشھادە فی قطاع غزة|ناونیشان=https://nabd.com/s/128713114-1d759d/من-منزل-الأسیر-المحرر-فرسان-خلیفة-فی-طولکرم-عقب-الإعلان-عن-استشھادھ-فی-قطاع-غزة|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=موقع نبض}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلەستین}} [[پۆل:ئەندامانی قەسام]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] ruugnj45xz78k05ge1pqom3zlxky6ak 1 274380 1570406 1328942 2026-03-31T18:17:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570406 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی وان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328941 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160303231624/http://www.tsk.tr/8_TARIHTEN_KESITLER/8_1_Ermeni_Sorunu/konular/ermeni_faaliyetleri_pdf/Arsiv_Belgeleriyle_Ermeni_Faaliyetleri_Cilt_1.pdf بۆ http://www.tsk.tr/8_TARIHTEN_KESITLER/8_1_Ermeni_Sorunu/konular/ermeni_faaliyetleri_pdf/Arsiv_Belgeleriyle_Ermeni_Faaliyetleri_Cilt_1.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٥١، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[ویلایەتی وان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570405 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190625213258/https://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/60/ بۆ http://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/60/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201221060748/https://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/62/ بۆ http://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/62/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210512054242/https://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/63/ بۆ http://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/63/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181210161746/https://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/64/ بۆ http://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/64/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:١٧، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) o7fwbnyl7qqdz9hsmprjrcv9u8m6aqf 0 277943 1570565 1531827 2026-04-01T11:51:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570565 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو = ڕەحمان جەھانشاھلو |وێنە = Rahman jahanshahloo saipa.jpg |سەردێڕ = |ناوی تەواو = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ |شوێنی لەدایکبوون = [[کەرەج]] |جێگای یاریکردن = |یانەی ئێستا = یانەی تۆپی پێی داماش گیلان (ڕاھێنەر) |ژمارەی یانە = }} '''ڕەحمان جەھانشاھلو''' (لەدایکبووی ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٨١ لە کەرەج) یاریزان و ڕاھێنەری پێشووی تۆپی پێی ئێرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رحمان جهانشاهلو - هیات فوتبال استان تهران |ناونیشان=https://www.football-tehran.com/samane/i-user/1019175597/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.football-tehran.com}}</ref> == پیشە == ڕەحمان جەھانشەلۆ یاریزانی پێشووی خولی تۆپی پێی فۆتساڵ و خولی یەکەمی تۆپی پێی ئێران و چوار ساڵ ڕاھێنەری یانەی سایپە بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محمودی |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=مربی بادانش و با اخلاق البرزی به سایپا پیوست |ناونیشان=https://p-alb.ir/sport/مربی-بادانش-و-با-اخلاق-البرزی-به-سایپا-پ/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=پرتال استان البرز |زمان=fa-IR}}</ref> ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئێران<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=زاده |یەکەم=معصومه امین |ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=رحمان جهانشاهلو مربی تیم ملی نوجوانان فوتبال ایران شد |ناونیشان=https://tadbireashena.ir/2340/رحمان-جهانشاهلو-مربی-تیم-ملی-نوجوانان/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=پایگاه خبری تدبیر آشنا |زمان=fa-IR}}</ref> ڕاھێنەری تۆپی پێ دەمە ئاش گێڵان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=مربی البرزی سرمربی تیم داماش گیلان شد |ناونیشان=https://sepidarnews.ir/varzeshi/314313-مربی-البرزی-سرمربی-تیم-داماش-گیلان-شد.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=سپیدار آنلاین {{!}} سپیدار نیووز {{!}} پايگاه خبري تحليلي البرز (ایران) |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Farsnews {{!}} سرمربی داماش: محو بازی شدیم ۲ بار عقب افتادیم |ناونیشان=https://farsnews.ir/behnamfirozi/1731779887439749425/سرمربی-داماش:-محو-بازی-شدیم‌-۲-بار-عقب-افتادیم |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Fars}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رحمان جهانشاهلو – اف سی داماش |ناونیشان=https://fcdamash.ir/?tag=رحمان-جهانشاهلو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |زمان=fa-IR }}{{بەستەری مردوو|url=https://fcdamash.ir/?tag=%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%88 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == ڕێزلێنان == * پاڵەوانی خولی نایابی ئەلبۆرز * پاڵەوانی لاوانی خولی نایابی تاران لەگەڵ تیپی سایپە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=معمار مهندسی فوتبـال سرمربی تیم جوانان سایپا شد |ناونیشان=https://sepidarnews.ir/akhbardokhati/254633-معمار-مهندسی-فـوتــبــال-سرمربی-تیم-جوانان-سایپا-شد.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=سپیدار آنلاین {{!}} سپیدار نیووز {{!}} پايگاه خبري تحليلي البرز (ایران) |زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ئێران|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئێرانی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئێرانی]] cgbv53pi7ezuwvrtx1flc2v0ub0iaue 0 280606 1570378 1567630 2026-03-31T16:56:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570378 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Demonstrations_and_protests_against_United_States_recognition_of_Jerusalem_in_Bojnord_01.jpg|وێنۆک| دروشمی مردن بۆ ئیسرائیل بە سێ زمانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]؛ لەسەر پۆستەرێک نووسراوە کە پەیوەندیی ھەیە بە ڕێپێوانێک لە [[ئێران]]. (کۆبوونەوەیەک لە [[بوژنۆرد]]، بۆ ئیدانەکردنی گواستنەوەی پایتەختی [[ئیسرائیل]] بۆ [[ئورشەلیم|قودس]] لە ٢٠١٧)]] '''نەمان بۆ ئیسرائیل''' یان '''مردن بۆ ئیسرائیل''' ({{بە فارسی|مرگ بر اسرائیل}}، {{بە عەرەبی|الموت لإسرائيل}}، {{بە ئینگلیزی|Death to Israel}}) دروشمێکی سیاسییە دژی [[ئیسرائیل]] کە لە [[ئێران]]<ref name="r1">{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=Nikki Haley's analysis of the Iranian slogans "Death to America" and "Death to Israel"|ناونیشان=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3883169-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D9%87%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7|سەردێڕ=تحلیل نیکی هیلی از شعار "مرگ بر آمریکا" و "مرگ بر اسرائیل" ایرانی‌ها|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241127084757/https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3883169-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D9%87%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="r2">{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=In Iran, we chanted "Death to Israel", but we dreamed of freedom |ناونیشان=https://unikanews.com/ما-در-ایران-شعار-مرگ-بر-اسرائیل-مید/|سەردێڕ=ما در ایران شعار «مرگ بر اسرائیل» می‌دادیم ولی رؤیای آزادی داشتیم {{!}} پایگاه خبری تحلیلی یونیکا |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref><ref name="r3">{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=One killed in Iranian Zahedan protests.. and demonstrations denounce Shiraz attack |ناونیشان=https://arabi21.com/story/1470876/قتيل-باحتجاجات-زاهدان-الإيرانية-ومظاهرات-تندد-بهجوم-شيراز|سەردێڕ=قتيل باحتجاجات زاهدان الإيرانية.. ومظاهرات تندد بهجوم شيراز |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref><ref name="r4">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/07/joe-biden-middle-east-israel-iran/670530/|سەردێڕ=When Iran Says ‘Death to Israel,’ It Means It |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Atlantic |زمان=en}}</ref> و وڵاتانی دیکەی وەک [[عێراق]]<ref name="r5">{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The slogan of death to Israel in Iraqi protests / Fatah's emphasis on the intervention of Western-Arab countries|ناونیشان=http://irdiplomacy.ir/fa/news/2006913/شعار-مرگ-بر-اسرائیل-در-اعتراضات-عراق-تاکید-الفتح-بر-دخالت-کشورهای-غربی-عربی|سەردێڕ=شعار مرگ بر اسرائیل در اعتراضات عراق/ تاکید الفتح بر دخالت کشورهای غربی-عربی|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://irdiplomacy.ir/fa/news/2006913/%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> و [[مەکسیک]]<ref name="r6">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/death-to-israel-daubed-on-mexico-city-embassy-during-protest-israel-summons-envoy/|سەردێڕ=‘Death to Israel’ daubed on Mexico City embassy during protest; Israel summons envoy |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Times of Israel |زمان=en}}</ref><ref name="r7">{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The slogan "Death to Israel" in front of the Zionist embassy in Mexico City |ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/8245482/شعار-مرگ-بر-اسرائیل-مقابل-سفارت-رژیم-صهیونیستی-در-مکزیکوسیتی|سەردێڕ=شعار «مرگ بر اسرائیل» مقابل سفارت رژیم صهیونیستی در مکزیکوسیتی |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> بەکاردەھێنرێت. ساڵانە بەشێک لە حاجییە ئێرانییەکان لە کاتی ڕێوڕەسمی [[حەج]]دا دروشمی «مردن بۆ ئیسرائیل» دەڵێنەوە.<ref name="r8">{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title="Death to America" and "Death to Israel" chanted by Iranian pilgrims during the ceremony of acquittal |ناونیشان=https://fa.alalam.ir/news/3733216/شعار-مرگ-بر-آمریکا-و-مرگ-بر-اسرائیل-حجاج-ایرانی-در-مراسم-برائت-از|سەردێڕ=شعار مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل حجاج ایرانی در مراسم برائت از مشرکین + فیلم |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref><ref name="r9">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٤|trans-title=Acquittal in this year's Hajj is the slogan of death to Israel |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403021712137/برائت-در-حج-امسال-همان-شعار-مرگ-بر-اسرائیل-است|سەردێڕ=برائت در حج امسال همان شعار مرگ بر اسرائیل است |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> ئەم دروشمە بە تایبەتی لە [[ڕۆژی قودس]]دا لەلایەن خۆپیشاندەرانی دژی ئیسرائیل دەوترێتەوە و زۆر جاریش سووتاندنی [[ئاڵای ئیسرائیل]]ی لەگەڵدایە.<ref name="r10">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٢|trans-title="Death to Israel" chanted by millions Iranian on International Quds Day |ناونیشان=https://alresalah.ps/post/259351/الموت-لإسرائيل-هتاف-الملايين-بإيران-في-يوم-القدس-العالمي|سەردێڕ="الموت لإسرائيل" هتاف الملايين بإيران في يوم القدس العالمي |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref> ئەم دروشمە ھەندێک جار لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|مەجلیسی شۆرای ئیسلامی]] بەکارھێنراوە.<ref name="r11">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cufi.org/issue/iranian-officials-chant-death-to-america-death-to-israel-in-government-body-watch-the-video/|سەردێڕ=Iranian officials chant 'death to America, death to Israel' in government body: watch the video|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240915231610/https://cufi.org/issue/iranian-officials-chant-death-to-america-death-to-israel-in-government-body-watch-the-video/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە فیلمێکدا کە لە ڕاھێنانی مووشەکیی ئێران لە سەردەمی سەرۆکایەتیی [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] بڵاو کرایەوە، دروشمی «مردن بۆ ئیسرائیل» لەسەر [[مووشەکی بالیستیکی|مووشەکێکی بالیستیکی]] نووسرابوو.<ref name="r4"/> ئەم دروشمە لە ئێراندا بە مانای تەنیا دروشمێکی سیاسی نییە، بەڵکوو ڕوانگەی ئێستای [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی ئێران]]ە بەرامبەر بە جێگەی ئیسرائیل لە ناوچەکەدا.<ref name="r12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran anniversary marchers chant 'death to Israel' amid regional tensions over Gaza|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-anniversary-marchers-chant-death-israel-amid-regional-tensions-over-gaza-2024-02-11/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=Reuters|زمان=en}}</ref> ==پەراوێزەکان== حەبیبە جاغووری خوێندکارێکی [[زانکۆی ئەدێلاید]] و سەرنووسەری گۆڤاری خوێندکارانی ئەو زانکۆیە، لە گۆڤارەکە دەرکرا دوای بڵاوکردنەوەی بابەتێکی دژە [[زایۆنیزم]] بە ناونیشانی «مەرگ بۆ ئیسرائیل». ئەو بابەتە ئەم ناوەڕۆکەی خوارەوە لەخۆ دەگرێت<ref>https://www.timesofisrael.com/australian-university-student-magazine-calls-for-death-to-israel/</ref>: «چارەسەر بۆ بەدیھێنانی ئاشتی و چەسپاندنی دادپەروەری بۆ [[فەلەستین]]، بریتییە لە داواکردنی لەناوبردنی [[ئیسرائیل]]. فەلەستینی ئازاد و مەرگ بۆ ئیسرائیل.» — جاغووری، وەک ئەوەی لەلایەن «[[تایمز ئۆف ئیسرائیل]]»ەوە گواستراوەتەوە.<ref>https://www.timesofisrael.com/student-magazine-editor-at-australian-university-fired-for-writing-death-to-israel/</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[نە غەززە نە لوبنان، گیانم فیدای ئێران]] * [[ئیسرائیل ٢٥ ساڵی داھاتوو نابینێت]] * [[شەیتانی بچووک]] * [[شەیتانی گەورە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران|ئیسرائیل}} {{پۆلی کۆمنز|Death to Israel}} [[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]] [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]] p903fq7ho05mkw8t69i12cr32syepxr 0 284138 1570277 1570072 2026-03-31T12:05:02Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570277 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q461793}} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە''' ({{Langx|ar|مطار القاھرة الدولی}}) ; فڕۆکەخانەی سەرەکی نێودەوڵەتی [[قاھیرە]] و گەورەترین و ''قەرەباڵغترین'' فڕۆکەخانەی میسرییە. وەک ناوەندی سەرەکی بۆ کۆمپانیای ئێڕ میسر و نیل ئێر و ھەروەھا چەندین ھێڵی ئاسمانی دیکە کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.faresmatch.com/|سەردێڕ=Cheap Flights, Airline Tickets & Car Rentals |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Things To Know |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wildernessexplorersafrica.com/african-safari-destinations/egypt-safari-tours-holidays/|سەردێڕ=Egypt Safari Tours & Holidays |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Wilderness Explorers Africa |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|سەردێڕ=Cairo International Airport: Major Connecting Point in Egypt|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Myholidays Blog: Your One-Stop Destination to Travel Tips, Tricks & Experiences|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731090341/https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە گەڕەکی میسری نوێ, لە باکووری ڕۆژھەڵاتی قاھیرە نزیکەی {{Convert|15|km|nmi}} لە ناوچەی بازرگانی شارەکەوە دوورە و ڕووبەرەکەی نزیکەی {{Convert|37|km2|sqmi}}. قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەفریقایە و یەکێکە لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی کۆی سەرنشینەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|سەردێڕ=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic - TRT Afrika|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240317234909/https://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category-inline}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.cairo-airport.com/}} * [https://www.cairo-airport.info/ Cairo airport information] * [http://flightaware.com/live/airport/HECA Live flight tracking] at FlightAware * Aeronautical chart and airport information for HECA at SkyVector * Accident history for CAI at Aviation Safety Network {{پۆلی کۆمنز|Cairo International Airport}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|میسر}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 1xr5s0lh2b04xytojbdd12pzzqgvg13 0 288002 1570535 1496211 2026-04-01T09:35:50Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[تۆپهاوێژی خۆهەڵگر (خۆبزوێنەر)]]ی گواستەوە بۆ [[تۆپھاوێژی خۆھەڵگر (خۆبزوێنەر)]] 1496211 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:AlabinoTraining0904-34.jpg|وێنۆک|تۆپهاوێژێکی جۆری 2S19M2 Msta -S ی [[ھێزی زەمینیی ڕووسیا|سوپای ڕووسیا]]]] '''تۆپهاوێژی خۆهەڵگر/خۆبزوێنەر''' (کە پێی دەوترێت '''تۆپهاوێژی لوکۆمۆتیڤ''' ) [[تۆپھاوێژ|تۆپهاوێژ]] کە سیستەمی جووڵەپێکردنی تایبەت بەخۆی هەیە بۆ ئەوەی بەرەو شوێنی تەقەکردن بڕوات. لەناو ئامێرەکەدا [[تۆپھاوێژ]]، [[ھاوتزەر|هاویتزەری]] خۆبزوێنەر، هاوەنی خۆبزوێنەر و تۆپخانەی موشەکی خۆبزوێنەر هەیە. ئەوان ئۆتۆمبێلی جووڵەی بەرزن، بەزۆری لەسەر بنەمای زنجیر دامەزراون کە یان دەمانچەیەکی مەیدانی گەورە, [[ھاوتزەر|هاویتزەر]], هاوەن, یان جۆرێک لە موشەک / [[مووشەک|موشەک]] هەڵگر هەڵدەگرن. بەزۆری بۆ پشتگیری بۆردومانی ناڕاستەوخۆی دوور مەودا لە بەرەکانی شەڕدا بەکاردەهێنرێن. == مێژوو == === پێشەکییەکان (سەرەتاکان) === لە ماوەی [[شەڕی سی ساڵە|جەنگی سی ساڵەدا]] ، تاقیکردنەوەکانی سەرەتای سەدەی ١٧ بە جۆرە سەرەتاییەکانی تۆپهاوێژی ئەسپ ئەنجامدرا. پاترییەکان دەمانچەی مەیدانی سووکیان ڕادەکێشا کە زۆربەی یان هەموو تیمەکە سواری ئەسپ بوون و دەچوونە شەڕەوە. تۆپچیەکان ڕاهێنراون بۆ ئەوەی بە خێرایی لە سواری ئۆتۆمبێلەکە دابەزن و دەمانچەکان بڵاوبکەنەوە و پشتگیرییەکی خێرا لە ئاگردان بۆ سوارەکان بکەن و وەک یەدەگێکی نەرم و نیان کاربکەن. سوپای ڕووسیا یەکە بچووکەکانی تۆپخانەی ئەسپی ڕێکخست کە لە سەرەتای سەدەی ١٨دا لە نێوان پێکهاتە سوارەکانیاندا دابەش بوون. لە کاتێکدا کە پاتری گەورەیان دروست نەدەکرد و تەنها دەمانچەی سووکتری ٢ و ٣ پاوندیان بەکارهێنا، بەڵام هێشتا کاریگەر بوون و زیانێکی گەورەیان بە یەکەکانی [[پروسیا|پرۆس]] گەیاند لە [[جەنگی حەوت ساڵە|جەنگی حەوت ساڵەدا]] . ئەمەش ئیلهامبەخش بوو بۆ [[فریدریکی مەزن|فرێدریکی مەزن]] بۆ ڕێکخستنی یەکەمین یەکەی تۆپی ئەسپی ئاسایی لە ساڵی ١٧٥٩. گەلانی تر بە خێرایی درکیان بە توانای ئەو قۆڵە نوێیە کرد و تا دەسپێکی جەنگە شۆڕشگێڕییەکانی فەرەنسا لە ساڵانی ١٧٩٠ نەمسا، هانۆڤەر، پورتوگال، ڕووسیا، فەرەنسا، بەریتانیا و سوید هەموویان یەکەیەکی ئاسایی تۆپخانەی ئەسپیان پێکهێنابوو. ئەم قۆڵە بە درێژایی [[شەڕەکانی ناپلیۆن|جەنگەکانی ناپلیۆن]] بەکارهێنرا و بە درێژایی سەدەی نۆزدەهەم و تا نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەم لە بەکارهێناندا مایەوە، کاتێک پێشکەوتنەکانی تەکنەلۆژیای چەک دواجار وایکرد کە بەسەرچوو بێت. {{Sfn|Hedberg|1987}} [[پەڕگە:British_Gun_Carrier_Mark_I_-_60_pdr.jpg|چەپ|وێنۆک|چەک هەڵگری بەریتانی مارک ١]] چەک هەڵگری بەریتانی مارک ١ یەکەم نموونەی تۆپهاوێژی خۆبزوێنەر بوو، کە لە ساڵی ١٩١٧ لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانی یەکەمدا]] خرایە خزمەتەوە. لەسەر بنەمای [[تانک|تانکی]] مارک ١ی بەریتانی دروستکراوە. تۆپهاوێژەکە دەتواندرا یان لەسەر ئامێرەکە/ئۆتۆمبێلەکەوە تەقە بکرێت، یان دەربهێنرێت و وەک ئاسایی دابنرێت. === جەنگی جیهانی دووەم === [[پەڕگە:Destroyed_german_self-propelled_gun_carriage.jpg|وێنۆک|تۆپهاوێژی خۆبزوێنەری لەناوچووی [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانی]] ''Wespe'' ١٠٥ ملم لە نۆرماندی، ساڵی 1944]] [[پەڕگە:ISU-152-latrun-2.jpg|وێنۆک|تۆپهاوێژی قورسی ISU-152ی [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]]]] لە سەرەتای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو تۆپهاوێژەکان هەر بە [[تراکتۆر]] یان ئەسپ هاتووچۆیان پێدەکرا. لە کاتێکدا چەمکی [[بلیتزکریگ|بلیتزکریگی]] ئەڵمانی داوای کرد کە [[لقی سەربازی|لقەکانی سەربازی]] تێکەڵاوبکرێت، کە پێویستی بە هێزەکانی پشتیاونی بوو بۆ یەکە زرێپۆشەکان، لە کاتی داگیرکردنی [[پۆڵەندا]] و [[فەڕەنسا]] پشتیوانی لەلایەن لوفتواف (هێزی ئاسمانی ئەڵمانیای نازی) دابین کرا بە بەکارهێنانی فڕۆکەی بۆمبڕێژکراوی یۆنکەرس یو ٨٧ 'ستۆکا' کە بە شێوەیەکی کاریگەر دەسپێشخەری لە هێرشەکە دەکرد و وەک تۆپهاوێژ کاریان دەکرد. هاویتزەری ئاسایی ڕاکێشراو بەدوایدا دەستیان بە هێرشکردن دەکرد. [[پەڕگە:Mareșal_tank_destroyer_M-00_prototype.jpg|وێنۆک| تانک لەناوبەری [[ڕۆمانیا|ڕۆمانی]] مارێسال ئێم-٠٠ کە بە هاویتزەری ئێم ٣٠ چەکدار کرابوو . هەروەها جۆری وەشانی مووشەکی [[کاتیوشا]]<nowiki/>ش هەبوو.]] == هاوەنەکان == هەروەها ئامێرەکان بە هاوەنیش چەکدار کراون. == مووشەک و سارۆخ == مووشەکەکان مەودای زیاتریان هەیە و " [[گوللە|گولە تۆپ]] "ی زۆر ئاڵۆزتریان هەڵگرتووە لە چاو چەک، بەو پێیەی قەبارە (گولە) کەمتر سنووردارە. دەتوانرێت سیستەمی موشەکی فرە هاوێژ (MLRS) بەکاربهێنرێت بۆ پڕبارانکردنی ناوچەیەکی گەورە بە [[بۆمبی ھێشوویی]].<gallery mode="packed"> پەڕگە:Panzerwerfer_alias_Maultier.jpg|alt=German Panzerwerfer| پەنزەروێرفەری [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانی]] پەڕگە:Army_mlrs_1982_02.jpg|alt=US M270 MLRS launching a rocket| مووشەک هاوێژی [[ئەمریکی]] M270 MLRS لەکاتی هەڵدانی موشەکدا </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[تۆپھاوێژ]] * [[ھاوتزەر]] {{پۆلی کۆمنز|Self-propelled artillery}} [[پۆل:داھێنانە ئینگلیزییەکان]] 9cnt9quwcsf1m2kpt0sfi2lkkyvt1bz 0 288223 1570292 1570093 2026-03-31T12:17:56Z Ari Qasm 57423 1570292 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Infobox royalty|name=نەبوپلاسەر|native_lang1_name1=نابو-ئاپلا-ئوشور|native_lang1=[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]|title={{unbulleted list | [[پێڕستی پادشاکانی بابل|پادشای بابل]] | [[پادشای سۆمەر و ئەکەد]] | [[پادشای گەردوون]] }}|image=Nabopolassar in Akkadian.png|caption=نەبوپلاسەر بە ئەکەدی|reign=23 تشرینی دووەم ٦٢٦ پ.ز – تەممووز ٦٠٥{{nbsp}}پ.ز{{Sfn|Lipschits|2005|p=14}} {{Sfn|Parker|Dubberstein|1942|p=9}}|dynasty=[[شانشینی کلدانی]]|coronation=|predecessor=[[سین شار ئیشکون]]<br><small>([[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]])</small>|successor=[[نەبو خەد نەسری دووەم]]|father=[[نەبو خەد نەسر (پارێزگاری ئورووک)|کودورو]] (؟)|birth_date={{circa}} ٦٥٨{{nbsp}}پ.ز{{Sfn|Garrison|2012|p=43}}|birth_place=[[ئورووک]] (؟)|death_date=٦٠٥{{nbsp}}پ.ز{{Sfn|Garrison|2012|p=43}} (لە تەمەنی {{circa}} ٥٣)|death_place=[[بابل]]|spouse=|issue=[[نەبو خەد نەسری دووەم]]<br>[[نەبو شوم لیشیر]]<br>نەبو-زیر-ئوشابشی|succession=پادشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]}}'''نەبوپلاسەر''' یان '''نابۆپۆلاسار''' یان '''نابوپلاسەر''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]: 𒀭𒉺𒀀𒉽،{{Sfn|Bertin|1891}}{{Sfn|Jursa|2007}}{{Sfn|The British Museum|1886}} بە واتای: "[[نابو]]، کوڕەکە بپارێزە"){{Sfn|The British Museum|1886}} دامەزرێنەر و یەکەم پادشای [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] بووە، لە تاجە گوڵینەی [[پێڕستی پادشاکانی بابل|بابل]] لە ساڵی ٦٢٦ پێش زایین تا مردنی لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین فەرمانڕەواییی کردووە. ھەرچەندە سەرەتا تەنھا ئامانجی گەڕاندنەوە و دەستەبەرکردنی سەربەخۆییی [[شارستانیەتی بابل|بابل]] بوو، بەڵام ڕاپەڕینی نەبوپلاسەر دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] کە زیاتر لە سەدەیەک حوکمڕانیی بابلیان کردبوو، لە کۆتاییدا بووە ھۆی لەناوچوونی تەواوەتیی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور و سەرھەڵدانی ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ لە شوێنیدا. نەبوپلاسەر کە ڕەچەڵەکی ناڕوونە، لەوانەیە [[کلدانیا|کلدانی]] بێت،{{Sfn|Beaulieu|2016}}{{Sfn|Johnston|1901}}{{Sfn|Bedford|2016}} و ئەگەری ھەیە پەیوەندیی بە خێزانێکی سیاسیی بەھێزەوە ھەبێت لە باشووری شاری [[ئورووک]]، نابوپلاسەر لە ساتێکی گونجاودا لە دژی پادشای ئاشووریی نوێ [[سین شار ئیشکون]] ڕاپەڕی کە بابل پێشتر تووشی ناسەقامگیریی سیاسی بوو. ھەرچەندە چەندین جار سوودەکە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ پێشەوە و دواوە گۆڕا، بەڵام نابوپلاسەر توانی بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ئاشوورییەکان لە بابل دەربھێنێت دوای نزیکەی دە ساڵ لە شەڕکردن. ھەڵمەتەکانی دواتر بە مەبەستی ڕێگریکردن بوو لە ئەگەری ھەڵمەتێکی ئاشووری کە ئاراستەی بابل بکرێت لە ڕێگەی دەستەبەرکردنی سنوورەکانەوە، بەڵام دەستێوەردانی [[شانشینی ماد|ئیمپراتۆریەتیی ماد]] لە ڕۆژھەڵات لە ژێر دەستی [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]] لە بەرژەوەندیی نابوپلاسەر بوو و ئامانجەکان و ئەگەرەکانی شەڕەکەی گۆڕی. لە ساڵی ٦١٤ پێش زایین، مادەکان بە شێوەیەکی دڕندانە شاری [[ئاشوور|ئاشووریان]] کە دڵی ئایینی و ڕێوڕەسمیی ئاشوور بوو، ڕووخاند و لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین مادەکان و بابلییەکان ھێرشیان کردە سەر [[نەینەوا]] کە پایتەختی ئاشوور بوو. وەک چۆن ئاشووری پێشی، نەینەوا [[شەڕی نەینەوا (٦١٢ پ.ز)|بە شێوەیەکی دڕندانە گەمارۆ درا و ھێرشی کرایە سەر]]، دانیشتووانەکەی بە منداڵانیشەوە بە کۆمەڵ سەربڕدران و تەواوی شارەکە سووتێنرا. ڕەنگە سین شار ئیشکون لە بەرگریکردندا مردبێت. شارەکانی تری ئاشووریش، وەک [[کالێ|نەمروود]]، بە زۆری بە ھەمان شێوە ھێرشیان کرایە سەر. دڕندەییی مادەکان، لەوانەش خووی ھێرشکردنە سەر تەنانەت پەرستگا ئاینییەکان، ئەوەندە زیادەڕەویی بوو کە بابلییەکانی تووشی شۆک کرد. ھەڵوێستی نابوپلاسەر خۆی بەرامبەر بە ئاشوور ڕوون نییە؛ لە ھەندێک نووسراودا دیارە سەرکەوتنەکەی و پاشھاتەکانی بگەڕێنێتەوە بۆ دەستێوەردانی خودایی بۆ ئەوەی خۆی لە تاوانەکە ڕزگار بکات، لە ھەندێکی تردا بە ئاشکرا شانازی بە لەناوچوونەکە دەکات. ئیدیعای ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ بۆ جێگرتنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری نوێ دەستبەجێ لەلایەن [[بیست و شەشەمین شانشینی میسر|میسرەوە]] لە سەردەمی فیرعەون [[نیکۆی دووەم|نیکۆی دووەمدا]] تەحەددای کرا، کە چەند ساڵێک شەڕی کرد بۆ گەڕاندنەوەی ئاشوورییەکان، کە ھاوپەیمانیی لەگەڵدا بوو، تاوەکو لە [[شەڕی کەرکەمیش]] لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین شکستی ھێنا. ھەر لەو ساڵەدا لەگەڵ مردنیدا، [[نەبووخەد نەسر دووەم|نەبو خەد نەسری دووەمی]] کوڕی شوێنی نەبوپلاسەر گرتەوە. نەبوپلاسەر وەک دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ، بۆ ماوەیەکی زۆر لە دوای مردنی لەلایەن بابلییەکانەوە لەیاد کرا، تەنانەت دوای کەمتر لە سەدەیەک لە [[کەوتنی بابل|ڕووخانی ئیمپراتۆریەتەکەی]]. لە [[ماوەی ھێلینیستی|سەردەمی ھێلینیستیدا]]، چەند سەدەیەک دواتر، ئەفسانەی نەبوپلاسەر ھێشتا لە یاددا بوو، نووسەرانی بابلی وەک پاڵەوانێک وەسفیان کرد کە لەلایەن [[مەردۆخ]]، خوداوەندی سەرەکیی [[بابل|بابلەوە]] فەرمانی پێکرابوو، تۆڵەی زێدی خۆیان بکەنەوە، ھەروەھا وەک ھێمایەک لە دژی زاڵبوونی ئیمپراتۆریەتە بیانییەکان بەسەر بابلدا. == سەرچاوەکان == <references /> {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Nabopolassar}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] bxfzw7eyjxwtg86lqdtzaqgvvh228kw 0 288373 1570454 1567401 2026-03-31T20:09:13Z Ari Qasm 57423 1570454 wikitext text/x-wiki {{نیشانی وتاری باش}}{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=|image=Map of Assyria.png|caption=نەخشەی ئیمپراتۆرییەتیی ئاشووریی نوێ لە ساڵی ٨٢٤ پێش زایین (سەوزی تۆخ) و لە لووتکەی دەسەڵاتیدا لە ساڵی ٦٧١ پێش زایین (سەوزی کاڵ)، لە سەردەمی پاشا [[ئەسەرحەدۆن]]|date=٦٢٦–٦٠٩ پ. ز|place=[[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=ماد-بابل سەرکەوتن * ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری ڕووخا{{sfn|Liverani|٢٠١٣|p=٥٣٩}}{{sfn|Frahm|2017|p=192}}{{sfn|Curtis|2009|p=٣٧}}|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[شانشینی ماد]]{{ھن}}{{flagicon image|علم العراق المقترح.png}} [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ|ئیمپراتۆریەتیی بابل]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ|ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری]]{{ھن}}{{flagicon image|HorusEye.png}} [[بیست و شەشەمین شانشینی میسر|شانشینی میسر]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Median Empire flag.png}} [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]]{{ھن}}{{flagicon image|علم العراق المقترح.png}} [[نەبوپلاسەر]]|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[سین شار ئیشکون]]{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم]]{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|HorusEye.png}} [[نیکۆی دووەم]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''داگیرکردنی ئیمپراتۆرییەتیی ئاشوور لەلایەن ماد و بابل''' دوا شەڕ بوو کە [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] ئەنجامیدا، لە نێوان ساڵانی ٦٢٦ بۆ ٦٠٩ پێش زایین. [[ئاشوور ئێتیل ئیلانی|ئاشوور-ئێتیل-ئیلانی]] (ح. ٦٣١–٦٢٧ پێش زایین) پادشای نوێی ئاشوور، کە جێگەی براکەی گرتەوە بە ناوی [[سین شار ئیشکون]] (ح. ٦٢٧–٦١٢ پێش زایین)، یەکسەر ڕووبەڕووی ڕاپەڕینی یەکێک لە ژەنەڕاڵە سەرەکییەکانی براکەی بووەوە، بەناوی [[سین شومو لیشیر|سین-شومو-لیشیر]]، کە ھەوڵیدا تەختی پادشایەتی بۆ خۆی دەستبەسەردا بگرێت. ھەرچەندە ئەم ھەڕەشەیە تاڕاددەیەک خێرا مامەڵەی لەگەڵدا کرا، بەڵام ڕەنگە ئەو ناسەقامگیرییەی کە بەھۆی شەڕە ناوخۆیییە کورتەکەوە دروست بوو، بووبێتە ھۆی ڕێگا بۆ خۆشبوون بۆ بەرپرسێکی دیکە یان ژەنەڕاڵێکی دیکە، بەناوی [[نەبوپلاسەر]] (ح. {{Circa|٦٢٦}} – ٦٠٥ پێش زایین)، بۆ دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لە [[شارستانیەتی بابل|بابل]]. بێتواناییی [[سین شار ئیشکون]] لە شکستپێھێنانی نەبوپلاسەر، سەرەڕای ھەوڵە دووبارەبووەوەکانی لە ماوەی چەند ساڵێکدا، ڕێگەی بە نەبوپلاسەر دا دەسەڵات بچەسپێنێت و [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] پێکبھێنێت. نەبوپلاسەر سەربەخۆییی بابلی گەڕاندەوە دوای زیاتر لە سەدەیەک لە حوکمڕانیی ئاشوورییەکان. [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]، لەگەڵ ئیمپراتۆرییەتیی تازە پێکھێنراوی [[شانشینی ماد|ماد]] لە سەردەمی پادشا [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]] (ح. ٦٢٥–٥٨٥ پێش زایین)، ھێرشیان کردە سەر دڵی ئیمپراتۆرییەتیی ئاشوورییەکان. لە ساڵی ٦١٤ پێش زایین، [[ماد]]ەکان شاری [[ئاشوور]] کە دڵ و پایتەختی ئایینیی ئیمپراتۆرییەتیی ئاشوور بوو، گرتیان و تاڵان و وێرانیان کرد و لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین، سوپایە یەکگرتووەکانیان ھێرشیان کردە سەر [[نەینەوا|نەینەوای]] پایتەختی ئاشوور و ڕووخاندیان. چارەنووسی سین شار ئیشکون نادیارە بەڵام گریمانە دەکرێت کە لە بەرگریکردن لە پایتەختەکەیدا مردبێت. دوای ئەوە لەلایەن [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم|ئاشوور-ئوبالیتی دووەمەوە]] وەک پادشا جێگای گیرایەوە (ح. ٦١٢–٦٠٩ پێش زایین)، کە لەوانەیە ئاشوور ئوبالیت کوڕەکەی بووبێت، کە ئەوەی لە سوپای ئاشوورییەکاندا مابوویەوە لە شاری [[حەڕان]] کۆی کردەوە و بە ھاوپەیمانیی لەگەڵ میسردا توانی بەھێزتریش ببێت، و بۆ ماوەی سێ ساڵ حوکمڕانیی کرد، تا دوا ھەوڵی بۆ بەرەنگاربوونەوەی داگیرکاریی ماد و بابل بۆ سەر شانشینەکەی. == پێشینە == لە نیوەی یەکەمی سەدەی حەوتەمدا، ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ لە لووتکەی دەسەڵاتی خۆیدا بوو، تەواوی [[کەوانەی بەپیت]]ی کۆنترۆڵکردبوو و ھاوپەیمانیی میسری کرد؛ بەڵام کاتێک پادشای ئاشووری، [[ئاشووربانیپاڵ]]، لە ساڵی ٦٣١ پێش زایین بە ھۆکاری سروشتی کۆچی دواییی کرد،''{{Sfn|Ahmed|2018}}'' کوڕەکەی، [[ئاشوور ئێتیل ئیلانی]] جێگەی گرتەوە و بەرەوڕووی دژایەتی و نائارامی بووەوە، ئەمەش ڕووداوێکی باو بوو لە مێژووی ئاشوورییەکاندا.''{{Sfn|Na’aman|1991}}'' بەرپرسێکی ئاشووری بە ناوی نەبو-ڕیتوو-ئوشوور ھەوڵیدا بە یارمەتیی بەرپرسێکی دیکە بە ناوی سین شار ئیبنی تەختی ئاشوورییەکان بگرێت، بەڵام پادشا، پێدەچێت بە یارمەتیی [[سین شومو لیشیر|سین-شومو-لیشیر]]، نەبو-ڕیتوو-ئوشوور و سین-شار-ئیبنیی ڕاگرتبێت، کە پیلانەکەیان تاڕاددەیەک خێرا چەقێندرا و لەنێوبردرا.''{{Sfn|Ahmed|2018}}{{Sfn|Na’aman|1991}}'' بەڵام ئەگەری ئەوە ھەیە کە ھەندێک لە حاکم یان والییەکانی ئاشووری سەردەمی ئەو فەرمانڕەوا لاوازانەیان بەکارھێنابێت بۆ ئەوەی خۆیان لەژێر کۆنتڕۆڵی ئاشوورییەکان ڕزگار بکەن و تەنانەت ھێرش بکەنە سەر بنکە ئاشوورییەکانیش. لە نزیکەی ساڵی ٦٢٨ پێش زایین، [[یۆشیا]] کە حاکم یان والییەکی ئاشووری و پادشای [[شانشینی یەھوودا|یەھوودا]] بوو لە [[شام]]، خاکەکەی فراوان و گەورەتر کرد تا گەیشتە کەناراوەکان، شاری [[ئەشدۆد]]ی گرت و ھەندێک لە گەلەکەی خۆی لەوێ نیشتەجێ کرد.''{{Sfn|Ahmed|2018}}'' کۆتاییی ئاشور-ئێتیل-ئیلانی ڕوون نییە، بەڵام زۆرجار گریمانە دەکرێت، بەبێ ھیچ بەڵگەیەکی پشتگیریکراو، کە سین شار ئیشکۆنی برای شەڕی لەگەڵدا کردووە بۆ وەرگرتنی تەختەکەی''{{Sfn|Ahmed|2018}}'' و لە کۆتاییدا، لە ناوەڕاستی ساڵی ٦٢٧ پێش زایین بۆ سەر تەختی پادشایەتی بەرزبووەتەوە.{{Sfn|Lipschits|2005}} بە نزیکەیی لە ھەمان کاتدا، پادشا و حاکمی بابل، [[کاندالانو|کاندالانوو]]، مرد کە بووە ھۆی ئەوەی سین شار ئیشکۆن ببێتە فەرمانڕەوای تەواوەتیی بابل، وەک لە نووسراوەکانی ئەو لە شارەکانی باشوور وەک نیپوور، [[ئورووک]]، [[سیپار]] و خودی بابل دەیسەلمێنن.{{Sfn|Na’aman|1991}} ھەروەھا لە دەوروبەری ئەم کاتەدا، ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ لە ناوەڕاستی [[وشکەساڵیی گەورە|وشکەساڵییەکی گەورەی]] ١٢٥ ساڵیدا بوو کە لە ساڵانی ٦٧٥ تا ٥٥٠ پێش زایین درێژبووەوە، ئەمەش ئیمپراتۆریەتەکەی زیاتر لاواز کردبوو.<ref name="Megadrought helped topple">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mary Caperton Morton |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://eos.org/articles/megadrought-helped-topple-the-assyrian-empire|سەردێڕ=Megadrought Helped Topple the Assyrian Empire |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢}}</ref> == شەڕەکە == === سەرھەڵدانی بابل === {{سەرەکی|شۆڕشی بابل (٦٢٦ پ.ز)}} [[پەڕگە:Neo-Babylonian Empire under Nabonidus map.png|وێنۆک|ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ لە سەردەمی [[نەبو نید]] (ح. ٥٥٦–٥٣٩ پێش زایین)]]حوکمڕانیی سین شار ئیشکون لە بابل زۆری نەخایاند، چوونکە نزیکەی یەکسەر لە دوای ھاتنی بۆ سەر تەخت، ژەنەڕاڵ [[سین شومو لیشیر|سین-شومو-لیشیر]] یاخی بوو.{{Sfn|Lipschits|2005}} سین-شومو-لیشیر کەسایەتییەکی سەرەکی بووە لە سەردەمی ئاشوور-ئێتیل-ئیلانیدا، چەندین ڕاپەڕینی سەرکوتکردبوو، لەوانەیە سەرکردەی ''دیفاکتۆی'' وڵاتەکە بووبێت. ڕەنگە پادشایە نوێیەکە پێگەکەی خستبێتە مەترسییەوە، ھەربۆیە لە ھەوڵێکدا بۆ دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵاتی ئاشوور بۆ خۆی، ڕاپەڕی.''{{Sfn|Na’aman|1991}}'' سین-شومو-لیشیر دەستی بەسەر ھەندێک شاردا گرت لە باکووری [[شارستانیەتی بابل|بابل]]، لەوانەش نیپوور و خودی بابل و بۆ ماوەی سێ مانگ لەوێ حوکمڕانیی کرد پێش ئەوەی لەلایەن سین شار ئیشکونەوە شکستی پێبھێنرێت.{{Sfn|Lipschits|2005}} [[نەبوپلاسەر]]، کە لەوانەیە بە بەکارھێنانی ئەو ناسەقامگیرییە سیاسییەی کە بەھۆی ڕاپەڕینەکەی پێشوو و بەردەوامیی حوکمڕانییە پچڕپچڕەکەی نێوانیان کە لە بەشی باشووردا دروست ببوو،{{Sfn|Lipschits|2005}}{{Sfn|Beaulieu|1997}} ھێرشی کردبێتە سەر ھەردوو نیپوور و بابل.{{تێبینی|ھەروەھا ئەگەری ئەوە ھەیە کە نەبوپلاسەر لە ڕاپەڕینی پێشوودا ھاوپەیمانی سین-شومو-لیشیر بووبێت و بەردەوام بووبێت لە یاخیبوونەکەی، بەڵام ئەم تیۆرییە پێویستی بە گریمانەی زیاترە بەبێ ھیچ بەڵگەیەکی کۆنکرێتی. {{sfn|Na’aman|1991|p=٢٥٦}}}} لە دوای ھێرشە پێچەوانە شکستخواردووەکەی ئاشوورییەکان، نەبوپلاسەر لە ٢٢–٢٣ی تشرینی دووەمی ساڵی ٦٢٦ پێش زایین بە فەرمی تاجی [[پێڕستی پادشاکانی بابل|پادشای بابلی]] لەسەر دانرا و بابلی وەک شانشینێکی سەربەخۆ گەڕاندەوە.{{Sfn|Lipschits|2005}} لە ساڵانی ٦٢٥–٦٢٣ پێش زایین، ھێزەکانی سین شار ئیشکون جارێکی دیکە ھەوڵیان دا نەبوپلاسەر تێکبشکێننەوە، ھەربۆیە لە باکووری بابل ھەڵمەتێکیان ئەنجامدا. ھەڵمەتەکانی ئاشوورییەکان لە سەرەتادا سەرکەوتوو بوون، لە ساڵی ٦٢٥ پێش زایین دەستیان بەسەر شاری سیپاردا گرتەوە و ھەوڵی نەبوپلاسەریان بۆ داگیرکردنەوەی نیپوور بەرپەرچ دایەوە. ھەروەھا حاکم یان والییەکی دیکەی ئاشووریی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]] لەم ماوەیەدا باجدانی بە ئاشوورییەکان وەستاند و چەند شارێکی تری بابلیی دیکەش وەک [[دێر (سۆمەر)|دێر]]، یاخی بوون و پەیوەندییان بە نەبوپلاسەرەوە کرد. سین شار ئیشکون درکیکرد بەو مەترسییەی کە ئەم ئاژاوەیە دروستی دەکرد، ھەربۆیەش خۆی سەرکردایەتیی ھێرشێکی بەرپەرچدانەوەی گەورەی کرد کە لە ساڵی ٦٢٣ پێش زایین کە بە سەرکەوتوویی شاری ئورووک کۆنترۆڵکرایەوە.{{Sfn|Lipschits|2005}} ڕەنگە لە کۆتاییدا سین شار ئیشکون سەرکەوتوو بووبێت، بەڵام ڕاپەڕینێکی دیکە بە سەرۆکایەتیی ژەنەڕاڵێکی ئاشووری لە پارێزگاکانی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتەکە لە ساڵی ٦٢٢ پێش زایین ڕوویدا.{{Sfn|Lipschits|2005}} ئەم ژەنەراڵە کە ناوی نادیارە، سوودی لە نەبوونی ھێزەکانی سین شار ئیشکون وەرگرت بۆ ڕێپێوانکردن بۆ سەر نەینەوا، چاوی بە سوپایەک کەوت کە بەبێ شەڕ خۆیان ڕادەست کرد و بە سەرکەوتوویی دەستی بەسەر تەختی ئاشووریدا گرت. تەسلیمبوونی سوپاکە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە یاخیبووەکە ئاشووری بووە و لەوانەیە تەنانەت ئەندامی بنەماڵەی پاشایەتیش بووبێت، یان لانیکەم کەسێک بووبێت کە وەک پادشاش قبوڵکراو بێت.''{{Sfn|Na’aman|1991}}'' پاشان سین شار ئیشکون وازی لە ھەڵمەتەکەی بابل ھێنا بۆ شکستپێھێنانی دەستبەسەرداگرتنی تەختەکەی، دوای نزیکەی سەد ڕۆژ لە شەڕی ناوخۆ، ئەرکەکەی بە ئەنجام گەیاند؛ بەڵام نەبوونی سوپای ئاشوورییەکان وای کرد بابلیەکان دوا بنکە یان یەکەی ئاشووری کە لە بابل مابوونەوە لە ساڵانی ٦٢٢–٦٢٠ پێش زایین داگیر بکەن و دەستی بەسەردا بگرن.{{Sfn|Lipschits|2005}} گەمارۆدانی بابل بۆ سەر ئورووک تا مانگی تشرینی یەکەمی ٦٢٢ پێش زایین دەستی پێکرد و ھەرچەندە کۆنترۆڵی شارە دێرینەکە لە نێوان ئاشوور و بابلدا دەگۆڕا، بەڵام تا ساڵی ٦٢٠ پێش زایین بە تووندی لەژێر دەسەڵاتی بابلیدا جێگیربوو،{{Sfn|Boardman|1992}} و نەبوپلاسەر دەسەڵاتی خۆی بەسەر تەواوی بابلدا چەسپاند.{{Sfn|Lipschits|2005}} لە ساڵانی دواتردا، بابلییەکان چەندین سەرکەوتنی دیکەشیان لە دژی ئاشوورییەکان بەدەستھێنا و تا ساڵی ٦١٦ پێش زایین، ھێزەکانی نەبوپلاسەر گەیشتنە [[ڕووباری بەلیخ]]. فیرعەون [[پسامتیکی یەکەم]] کە ھاوپەیمانی ئاشوورییەکان بوو، لەگەڵ ھێزەکانیدا بۆ یارمەتیدانی سین شار ئیشکون ڕێپێوانیان کرد. فیرعەونە میسرییەکە لە چەند ساڵی ڕابردوودا ھەڵمەتێکی کردبوو بۆ ئەوەی باڵادەستی بەسەر دەوڵەتە بچووکەکانی [[شام]] دابمەزرێنێت و لە بەرژەوەندیی ئەودا بوو کە ئاشوور وەک دەوڵەتێکی پارێزەر لە نێوان ئیمپراتۆریەتەکەی خۆی و دەوڵەتی بابل و [[ماد]]ەکانی ڕۆژھەڵاتدا بمێنێتەوە.{{Sfn|Lipschits|2005}} ھەڵمەتێکی ھاوبەشی میسر و ئاشووری بۆ گرتنی شاری [[Gablinu|گابلینۆ]] لە تشرینی یەکەمی ساڵی ٦١٦ پێش زایین ئەنجامدرا، بەڵام بە شکست کۆتاییی ھات، دوای ئەوە ھاوپەیمانانی میسر لە ڕۆژاوای [[فورات]]دا مانەوە، تەنھا پشتگیرییەکی سنوورداریان پێشکەش دەکرد.{{Sfn|Lipschits|2005}} لە ساڵی ٦١٦ پێش زایین، بابلییەکان لە [[شەڕی ئەرەپخا|ئەرابخا]] ھێزەکانی ئاشوورییان شکست پێھێنا و پاڵیان پێوەنان بۆ [[زێی بچووک]].{{Sfn|Boardman|2008}} نەبوپلاسەر لە مانگی ئایاری ساڵی دواتردا نەیتوانی دەست بەسەر ئاشووری ناوەند و پایتەختی ئایینیی ئاشووردا بگرێت، ناچاری کرد پاشەکشە بکات بۆ تکریت، بەڵام ئاشوورییەکان نەیانتوانی [[تکریت]] بگرن و کۆتایی بە یاخیبوونەکەی بھێنن.{{Sfn|Lipschits|2005}} === دەستێوەردانی مادەکان === [[پەڕگە:Median empire map.png|وێنۆک|نەخشەی ئیمپراتۆرییەتیی میدیا لە گەورەترین ئاستیدا (سەدەی شەشەمی پێش زایین)، بەپێی مێژوونووسی یۆنانیی کۆن [[ھێرۆدۆت|ھیرۆدۆت]].]] لە مانگی تشرینی یەکەم یان تشرینی دووەمی ساڵی ٦١٥ پێش زایین، مادەکان لەژێر سەرپەرشتیی پادشا [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەودا]]، ھێرشیان کردە سەر ئاشوورییەکان و ناوچەکانی دەوروبەری شاری [[ئەرەپخا|ئەرابخایان]] داگیرکرد وەک ئامادەکارییەک بۆ ھەڵمەتێکی کۆتاییی گەورە دژی ئاشوورییەکان.{{Sfn|Lipschits|2005}} ھەر لەو ساڵەدا، لە [[کەوتنی تاربیسو|شەڕی تاربیسوودا]] سین شار ئیشکونیان شکست پێھێنا و لە ساڵی ٦١٤ پێش زایین، [[کەوتنی ئاشوور|ئاشووریان داگیرکرد]] و شارەکەیان تاڵان کرد و زۆرێک لە دانیشتووانەکەیان کوشت و سەریان بڕین.{{Sfn|Liverani|2013}}{{Sfn|Boardman|2008}}{{Sfn|Bradford|2001}}{{Sfn|Potts|2012}} نەبوپلاسەر تەنھا دوای ئەوەی تاڵانکردنەکە دەستی پێکردبوو گەیشتە ئاشوور و لەگەڵ کەیخەسرەو کۆبووەوە و ھاوپەیمانیی لەگەڵیدا کرد و پەیمانێکی دژە ئاشووریی واژووکرد و [[نەبووخەد نەسر دووەم|نەبوخەد نەسر]] کوڕی نەبوپلاسەر لەگەڵ شازادەیەکی ماد، کچێکی کەیخەسرەو ھاوسەرگیریی کرد. دوای ماوەیەکی کەم، سین شار ئیشکون دوا ھەوڵی خۆی بۆ ھێرشی پێچەوانە دا، پەلەی کرد بۆ ڕزگارکردنی شاری گەمارۆدراوی [[Rahilu|ڕاھیلوو]]، بەڵام سوپای نەبوپلاسەر پاشەکشەی کردبوو پێش ئەوەی شەڕێک ڕووبدات.{{Sfn|Lipschits|2005}} لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین، مادەکان و بابلییەکان یەکیانگرت بۆ [[شەڕی نەینەوا (٦١٢ پ.ز)|گەمارۆدانی نەینەوا]]، شارەکەیان گرتەوە دوای گەمارۆیەکی درێژخایەن و دڕندانە، لەگەڵ مادەکان ڕۆڵێکی سەرەکییان گێڕا لە ڕووخاندن و بە تاڵانبردنی شارەکە.{{Sfn|Lipschits|2005}}{{Sfn|Frahm|2017}}{{Sfn|Dandamayev|Grantovskiĭ|1987}}{{Sfn|Dandamayev|Medvedskaya|2006}} ھەرچەندە چارەنووسی سین شار ئیشکون بە تەواوی دڵنیا نییە، بەڵام بە شێوەیەکی باو وا قبوڵکراوە کە لە بەرگریکردن لە نەینەوادا مردبێ.{{Sfn|Yildirim|2017}}{{Sfn|Radner|2019}} دوای [[کەوتنی ئاشوور|لەناوچوونی ئاشوور]] لە ساڵی ٦١٤ پێش زایین، تاجە گوڵینەی نەریتیی ئاشوورییەکان مەحاڵ بوو،{{Sfn|Reade|1998}} بۆیە [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم]] لە حەڕان تاجی لەسەرنرا، کە کردییە پایتەختی نوێی خۆی. لەکاتێکدا بابلییەکان وەک پادشای ئاشووری دەیانبینی، بەڵام ئەو چەند ڕەعیەت و بەشانەی کە مابوونەوە کە ئاشوور-ئوبالیتی دووەم حوکمڕانیی لێی دەکرد، پێدەچێت ھاوبەشی ئەم بۆچوونە نەبووبن و نازناوی فەرمیی ئەو ھەروەک شازادەی جێنشین مابووەوە (''mar šarri''، بە واتای وشەیی بە واتای «کوڕی پادشا» دێت).{{Sfn|Radner|2019}} ھەرچۆنێک بێت، ئاشوور-ئوبالیت بە فەرمی پادشا نەبوو، ئەوە نیشان نادات کە ئیدیعای ئەو بۆ تەختی پادشایەتی چەواشە کراو بووە، تەنیا ئەوەندەیە کە ھێشتا بەو ڕێوڕەسمە نەریتییەدا تێنەپەڕیبوو کە وابکات ئەو ببێت بە پادشای مەزنی ئاشوور و پادشایەتی لە خوداوەندی گەورەی ئاشوور وەربگرێت.{{Sfn|Radner|2019}} ئامانجی سەرەکیی ئاشوور-ئوبالیت ئەوەبوو دەست بەسەر خاکی دڵی ئاشوورییەکاندا بگرێتەوە، لەوانەش ئاشوور و نەینەوا. ئەم تەماحە بە بەھێزکردنی ھێزەکانی ھاوپەیمانەکانی خۆی، میسر و [[مانناکان]]، تەواو مومکین بوو، دەسەڵاتە کاتییەکەی لە حەڕانەوە وەک شازادەی جێنشین، نەک بە شێوەیەکی یاسایی تاج لەسەرنراوی پادشا، زیاتر لە بارودۆخێکی کاتی دەچوو. بەڵکوو، دەسەڵاتی ئاشوور ئوبالیت لە حەڕان ساڵانی کۆتاییی دەوڵەتی ئاشووری بوون، کە لەم خاڵەدا، بە شێوەیەکی کاریگەر وەک ئیمپراتۆریەتێک بوونی نەمابوو.{{Sfn|Frahm|2017}}{{Sfn|Radner|2019}}{{Sfn|Lipschits|2005}} دوای ئەوەی خودی نەبوپلاسەر لە ساڵی ٦١٠ پێش زایین بە مەبەستی دەستەبەرکردنی سەقامگیری، لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ٦١٠ پێش زایین دەستیان بە ھەڵمەتێک کرد لە دژی حەڕان.{{Sfn|Lipschits|2005}} وە لە ترسی نزیکبوونەوەی سوپای ماد و بابل، ئاشوور ئوبالیت و بەشێک لە ھێزەکانی میسر لە شارەکە ھەڵھاتن و بەرەو بیابانەکانی [[وڵاتانی شام|سووریا]] ڕۆیشتن.{{Sfn|Rowton|1951}} گەمارۆی حەڕان لە زستانی ساڵی ٦١٠ پێش زایین تا سەرەتای ساڵی ٦٠٩ پێش زایین بەردەوام بوو و لە کۆتاییدا شارەکە تەسلیم بوو.{{Sfn|Bertman|2005}} [[کەوتنی حەڕان|شکستی ئاشوور ئوبالیت لە حەڕان]] کۆتاییی بە دەوڵەتی ئاشووریی دێرین ھێنا، کە ھەرگیزیش نەگەڕایەوە.{{Sfn|Radner|2019}} دوای ئەوەی بابلییەکان بۆ ماوەی سێ مانگ حوکمڕانیی حەڕانیان کرد، ئاشوور ئوبالیت لەگەڵ ھێزێکی زۆری سەربازانی میسری ھەوڵیاندا شارەکە بگرنەوە و لە مانگی حوزەیران یان تەممووزی ساڵی ٦٠٩ی پێش زایین گەمارۆیان دەستپێکرد.{{Sfn|Rowton|1951}}{{Sfn|Lipschits|2005}} گەمارۆدانەکەی زۆرترینی دوو مانگی خایاند، تا مانگی ئاب یان ئەیلوول، پێش ئەوەی لەلایەن نەبوپلاسەرەوە ناچار بکرێت پاشەکشە بکات؛ لەوانەیە لە پێشتریش پاشەکشەیان کردبێت.{{Sfn|Lipschits|2005}} == دەرئەنجام == چارەنووسی کۆتاییی ئاشوور ئوبالیت نادیارە و گەمارۆدانی حەڕان لە ساڵی ٦٠٩ پێش زایین دوایین جارە کە ناوی خۆی، یان ئاشوورییەکان بە گشتی لە تۆمارەکانی بابلیدا ھاتبێ.{{Sfn|Rowton|1951}}{{Sfn|Lipschits|2005}} دوای شەڕی حەڕان، نەبوپلاسەر لە سەرەتای ساڵی ٦٠٨ یان ٦٠٧ پێش زایین دەستی بە ھەڵمەتەکەی کردەوە دژی پاشماوەکانی سوپای ئاشوور. وا بیر دەکرێتەوە کە ئاشوور ئوبالیت لەم خاڵەدا ھێشتا لە ژیاندا بووبێت، چونکە لە ساڵی ٦٠٨ پێش زایین فیرعەونی میسری [[نیکۆی دووەم]] کە جێنشینی پسامتیکی یەکەم بوو، بە شێوەیەکی شەخسی سوپایەکی گەورەی میسری بردە ناو خاکی پێشووی ئاشوورییەکان بۆ ئەوەی ھاوپەیمانەکەی ڕزگار بکات و شەپۆڵی زەریای شەڕەکە بگۆڕێت. ھیچ باسێک لە شەڕێکی گەورە لە نێوان میسرییەکان و ئاشوورییەکان و بابلییەکان و مادییەکان لە ساڵی ٦٠٨ پێش زاییندا نەکراوە، کە دەبوو لە سەرچاوە ھاوچەرخەکاندا باسی لێبکرایە بەو پێیەی ململانێی چوار گەورەترین ھێزی سەربازیی سەردەمی خۆیانی دیاری دەکرد، ھەروەھا ھیچ باسێکی دواتر لەبارەی ئاشوور-ئوبالیت نەکراوە، ئەگەری ئەوە ھەیە لە شوێنێکدا لە ماوەی ساڵی ٦٠٨ پێش زاییندا مردبێت، پێش ئەوەی شەڕێکی لەو شێوەیە ڕووبدات.{{Sfn|Rowton|1951}} مێژوونووس ئێم بی ڕاوتن گریمانەی دەکرد کە ئاشوور-ئوبالیت تا ساڵی ٦٠٦ پێش زایین بژیایە،{{Sfn|Rowton|1951}} بەڵام تا ئەم کاتە، ئاماژەکردن بە سوپای میسر لە سەرچاوە بابلییەکان ھیچ ئاماژەیەک بە ئاشوورییەکان یان پادشاکەیان لەگەڵیاندا ناکات.{{Sfn|Reade|1998}} ھەرچەندە لە دوای ساڵی ٦٠٩ پێش زایین باسی ئاشوور-ئوبالیت نەکراوە، بەڵام ھەڵمەتەکانی میسر لە شام بۆ ماوەیەک بەردەوام بوون تاوەکوو ئەوکاتەی شکستێکی گەورەیان لە [[شەڕی کەرکەمیش]] لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین بەرکەوت. بە درێژاییی سەدەی داھاتوو، میسر و بابل دوابەدوای کەوتنی ئاشوور ڕاستەوخۆ بەرکەوتنیان لەگەڵ یەکتردا ھەبووە، زۆرجار لەگەڵ یەکتردا شەڕیان دەکرد لەسەر کۆنترۆڵکردن لە ناوچەکانی مانگیلەی بەپیتدا.{{Sfn|Lipschits|2005}}{{Sfn|Edwards|1970}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references /> == کتێبنامە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahmed|یەکەم=Sami Said|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ibF6DwAAQBAJ|سەردێڕ=Southern Mesopotamia in the time of Ashurbanipal|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=De Gruyter|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-١٣٩٦١٧-٠}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Beaulieu |یەکەم=Paul-Alain |ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=The Fourth Year of Hostilities in the Land |ناونیشان=https://www.academia.edu/1821361 |journal=Baghdader Mitteilungen |بەرگ=٢٨|پەڕەکان=٣٦٧–٣٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bertman|یەکەم=Stephen|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1C4NKp4zgIQC|سەردێڕ=Handbook to Life in Ancient Mesopotamia|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=OUP USA|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٣٦٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Boardman|یەکەم=John|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OGBGauNBK8kC|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٢٧١٧-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Boardman|یەکەم=John|ناونیشان=http://www.learnassyrian.com/assyrianlibrary/assyrianbooks/History%20-%20Before%20100AD/The%20Cambridge%20Ancient%20History%20-%20Assyrian%20and%20Babylonian%20Empires%20and%20Other%20States%20of%20the%20Near%20East,%20from%20the%20Eighth%20to%20the%20Sixth%20Centuries%20B.C%20-%20Vol%2003,%20Part%2002.pdf|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History: Volume 3, Part 2, The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٠٥٤٢٩-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241218094325/http://www.learnassyrian.com/assyrianlibrary/assyrianbooks/History%20-%20Before%20100AD/The%20Cambridge%20Ancient%20History%20-%20Assyrian%20and%20Babylonian%20Empires%20and%20Other%20States%20of%20the%20Near%20East,%20from%20the%20Eighth%20to%20the%20Sixth%20Centuries%20B.C%20-%20Vol%2003,%20Part%2002.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bradford|یەکەم=Alfred S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dY86rHCI1I8C|سەردێڕ=With Arrow, Sword, and Spear: A History of Warfare in the Ancient World|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٥٢٥٩-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis|یەکەم=Adrian|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bTyeXEicBfkC|سەردێڕ=Oxford Bible Atlas|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦٢٣٣٢-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Edwards|یەکەم=Iorwerth Eiddon Stephen|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nNDpPqeDjo0C|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٧٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٢٨٠٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frahm|یەکەم=Eckart|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nhsmDwAAQBAJ|سەردێڕ=A Companion to Assyria|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٤٣-٣٥٩٣-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lipschits|یەکەم=Oded|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=78nRWgb-rp8C|سەردێڕ=The Fall and Rise of Jerusalem: Judah Under Babylonian Rule|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٥٠٦-٠٩٥-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Liverani|یەکەم=Mario|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0d1JAgAAQBAJ|سەردێڕ=The Ancient Near East: History, Society and Economy|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٥٠٨٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Na’aman |یەکەم=Nadav |ڕێکەوت=١٩٩١|سەردێڕ=Chronology and History in the Late Assyrian Empire (631—619 B.C.) |ناونیشان=https://www.academia.edu/13458703 |journal=Zeitschrift für Assyriologie |بەرگ=٨١|issue=١–٢ |پەڕەکان=٢٤٣–٢٦٧|doi=10.1515/zava.1991.81.1-2.243 |s2cid=١٥٩٧٨٥١٥٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=Daniel T.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=P5q7DDqMbF0C|سەردێڕ=A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٤٣-٦٠٧٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Radner |یەکەم=Karen |ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=Last Emperor or Crown Prince Forever? Aššur-uballiṭ II of Assyria according to Archival Sources |ناونیشان=https://www.academia.edu/39300596 |journal=State Archives of Assyria Studies |بەرگ=٢٨|پەڕەکان=١٣٥–١٤٢}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Reade |یەکەم=J. E. |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Assyrian eponyms, kings and pretenders, 648–605 BC |journal=Orientalia (NOVA Series) |بەرگ=٦٧|issue=٢ |پەڕەکان=٢٥٥–٢٦٥|jstor=٤٣٠٧٦٣٩٣}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rowton |یەکەم=M. B. |ڕێکەوت=١٩٥١|سەردێڕ=Jeremiah and the Death of Josiah |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٢|issue=١٠ |پەڕەکان=١٢٨–١٣٠|doi=10.1086/371028 |s2cid=١٦٢٣٠٨٣٢٢}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Yildirim |یەکەم=Kemal |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Diplomacy in Neo-Assyrian Empire (1180-609) Diplomats in the Service of Sargon II and Tiglath-Pileser III, Kings of Assyria |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/328918175 |journal=International Academic Journal of Development Research |بەرگ=٥|issue=١ |پەڕەکان=١٢٨–١٣٠}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|عێراق|کوردستان|میسر|ئێران}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:بابل]] [[پۆل:ماد]] [[پۆل:مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی میسر]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:مێژووی سەربازیی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی بابل]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوری]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی شانشینی ماد]] [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] [[پۆل:سەدەی ٧ەمی پێش زایین لە ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]] dmqskgxb104a36ivl9x66zekqo5nz49 4 288444 1570404 1567402 2026-03-31T18:15:52Z Ari Qasm 57423 1570404 wikitext text/x-wiki {{atopg | status = | result = }} '''داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور لەلایەن ماد و بابل''' دوا شەڕ بوو کە [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] ئەنجامیدا، لە نێوان ساڵانی ٦٢٦ بۆ ٦٠٩ پێش زایین. [[ئاشوور ئێتیل ئیلانی|ئاشوور-ئێتیل-ئیلانی]] پادشای نوێی ئاشوور، کە جێگەی براکەی گرتەوە، [[سین شار ئیشکون]]، یەکسەر ڕووبەڕووی ڕاپەڕینی یەکێک لە ژەنەڕاڵە سەرەکییەکانی براکەی بووەوە، بەناوی [[سین شومو لیشیر|سین-شومو-لیشیر]]، کە ھەوڵیدا تەختی پادشایەتی بۆ خۆی دەستبەسەردا بگرێت. ھەرچەندە ئەم ھەڕەشەیە تاڕاددەیەک خێرا مامەڵەی لەگەڵدا کرا، بەڵام ڕەنگە ئەو ناسەقامگیرییەی کە بەھۆی شەڕە ناوخۆیییە کورتەکەوە دروستبوو، بووبێتە ھۆی ڕێگا بۆ خۆشبوون بۆ بەرپرسێکی دیکە یان ژەنەڕاڵێکی دیکە، بەناوی [[نەبوپلاسەر]]، بۆ دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لە [[شارستانیەتی بابل|بابل]]. بێتواناییی [[سین شار ئیشکون]] لە شکستپێھێنانی نەبوپلاسەر، سەرەڕای ھەوڵە دووبارەبووەوەکانی لە ماوەی چەند ساڵێکدا، ڕێگەی بە نەبوپلاسەر دا دەسەڵات بچەسپێنێت و [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] پێکبھێنێت، سەربەخۆییی بابلی گەڕاندەوە دوای زیاتر لە سەدەیەک لە حوکمڕانیی ئاشوورییەکان. [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]، لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی تازە پێکھێنراوی [[شانشینی ماد|ماد]] لە سەردەمی پادشا [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]]، ھێرشیان کردە سەر دڵی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوورییەکان. لە ساڵی ٦١٤ پێش زایین، [[ماد|مادەکان]] [[ئاشوور]] کە دڵ و پایتەختی ئایینیی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور بوو، گرتیان و تاڵان و وێرانیان کرد و لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین، سوپایە یەکگرتووەکانیان ھێرشیان کردە سەر [[نەینەوا]] و پایتەختی ئاشوورییان ڕووخاند. چارەنووسی سین شار ئیشکون نادیارە بەڵام گریمانە دەکرێت کە لە بەرگریکردن لە پایتەختەکەیدا مردبێت. دوای ئەوە لەلایەن [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم|ئاشوور-ئوبالیتی دووەمەوە]] وەک پادشا جێگای گیرایەوە، لەوانەیە ئاشوور ئوبالیت کوڕەکەی بووبێت، کە ئەوەی لە سوپای ئاشوورییەکاندا مابوویەوە لە شاری [[حەڕان]] کۆیکردەوە و بە ھاوپەیمانیی لەگەڵ میسردا بەھێزتریش بوو، وە بۆ ماوەی سێ ساڵ حوکمڕانیی کرد، تا دوا ھەوڵی بۆ بەرەنگاربوونەوەی داگیرکاریی ماد و بابل بۆ سەر شانشینەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٧، ٢١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ==={{لەگەڵ}}=== * {{لەگەڵ}} مێعیارەکانی وتارێکی باشی هەیە. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١١:٣٤، ٧ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ==={{دژایەتی}}=== ==={{بێلایەن}}=== ==={{لێدوان}}=== ijz4zhowe3ij5dmfzgi6o7ztfc5jdr0 1570418 1570404 2026-03-31T19:57:39Z Ari Qasm 57423 1570418 wikitext text/x-wiki {{atopg | status = | result = }} '''داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور لەلایەن ماد و بابل''' دوا شەڕ بوو کە [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]] ئەنجامیدا، لە نێوان ساڵانی ٦٢٦ بۆ ٦٠٩ پێش زایین. [[ئاشوور ئێتیل ئیلانی|ئاشوور-ئێتیل-ئیلانی]] پادشای نوێی ئاشوور، کە جێگەی براکەی گرتەوە، [[سین شار ئیشکون]]، یەکسەر ڕووبەڕووی ڕاپەڕینی یەکێک لە ژەنەڕاڵە سەرەکییەکانی براکەی بووەوە، بەناوی [[سین شومو لیشیر|سین-شومو-لیشیر]]، کە ھەوڵیدا تەختی پادشایەتی بۆ خۆی دەستبەسەردا بگرێت. ھەرچەندە ئەم ھەڕەشەیە تاڕاددەیەک خێرا مامەڵەی لەگەڵدا کرا، بەڵام ڕەنگە ئەو ناسەقامگیرییەی کە بەھۆی شەڕە ناوخۆیییە کورتەکەوە دروستبوو، بووبێتە ھۆی ڕێگا بۆ خۆشبوون بۆ بەرپرسێکی دیکە یان ژەنەڕاڵێکی دیکە، بەناوی [[نەبوپلاسەر]]، بۆ دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لە [[شارستانیەتی بابل|بابل]]. بێتواناییی [[سین شار ئیشکون]] لە شکستپێھێنانی نەبوپلاسەر، سەرەڕای ھەوڵە دووبارەبووەوەکانی لە ماوەی چەند ساڵێکدا، ڕێگەی بە نەبوپلاسەر دا دەسەڵات بچەسپێنێت و [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]] پێکبھێنێت، سەربەخۆییی بابلی گەڕاندەوە دوای زیاتر لە سەدەیەک لە حوکمڕانیی ئاشوورییەکان. [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]، لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی تازە پێکھێنراوی [[شانشینی ماد|ماد]] لە سەردەمی پادشا [[ھەڤەخشترە|کەیخەسرەو]]، ھێرشیان کردە سەر دڵی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوورییەکان. لە ساڵی ٦١٤ پێش زایین، [[ماد|مادەکان]] [[ئاشوور]] کە دڵ و پایتەختی ئایینیی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور بوو، گرتیان و تاڵان و وێرانیان کرد و لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین، سوپایە یەکگرتووەکانیان ھێرشیان کردە سەر [[نەینەوا]] و پایتەختی ئاشوورییان ڕووخاند. چارەنووسی سین شار ئیشکون نادیارە بەڵام گریمانە دەکرێت کە لە بەرگریکردن لە پایتەختەکەیدا مردبێت. دوای ئەوە لەلایەن [[ئاشوور ئوبالیتی دووەم|ئاشوور-ئوبالیتی دووەمەوە]] وەک پادشا جێگای گیرایەوە، لەوانەیە ئاشوور ئوبالیت کوڕەکەی بووبێت، کە ئەوەی لە سوپای ئاشوورییەکاندا مابوویەوە لە شاری [[حەڕان]] کۆیکردەوە و بە ھاوپەیمانیی لەگەڵ میسردا بەھێزتریش بوو، وە بۆ ماوەی سێ ساڵ حوکمڕانیی کرد، تا دوا ھەوڵی بۆ بەرەنگاربوونەوەی داگیرکاریی ماد و بابل بۆ سەر شانشینەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٧، ٢١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) ==={{لەگەڵ}}=== * {{لەگەڵ}} مێعیارەکانی وتارێکی باشی هەیە. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١١:٣٤، ٧ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ==={{دژایەتی}}=== ==={{بێلایەن}}=== ==={{لێدوان}}=== '''ئەنجام'''{{ھن}}{{ھەڵبژێردرا}} ksffzz9x8kln949tztvirlngjlz6x8f 0 289187 1570481 1472141 2026-04-01T00:37:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570481 wikitext text/x-wiki '''پسکیت''' خواردنێکی برژاوی بنچینە-[[ئارد|ئاردە]]. پسکیتەکان بە شێوەیەکی گشتی ڕەق، تەخت، و بێ ھەویرترشن. بە شێوەیەکی گشتی شیرینن و لەوانەیە بە [[شەکر]]، [[چۆکلێت|شوکولاتە]]، ئایسینگ، مرەبا، [[زەنجەفیل]]، یان [[دارچین]] دروست بکرێن. پسکیتە سوێرەکان پێیان دەوترێت کراکەر. جۆرەکانی پسکیت بریتین لە بیسکۆتی، پسکیتی ساندویچ (وەک کستەرد کرێم)، پسکیتی دایجێستیڤ، پسکیتی زەنجەفیلی، پسکیتی شۆرتبرێد، کووکیی پارچە شوکولاتە، پسکیتی ئانزاک، و سپێکیولاس. زاراوەی «پسکیت» لە زۆرێک لە وڵاتە ئینگلیزی-زمانەکاندا بەکاردێت. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و بەشێک لە کەنەدادا، پسکیتە شیرینەکان نزیکەی ھەمیشە پێیان دەوترێت «کووکی» و پسکیتە سوێرەکان پێیان دەوترێت «کراکەر». == ناو == [[پەڕگە:BiscuitsAmerican&British.png|وێنۆک|پسکیتی ئەمریکای باکوور (چەپ) و پسکیتی بەریتانی لە جۆری بۆربۆن (ڕاست). پسکیتی ئەمریکای باکوور نەرم و توێک توێکە وەک سکۆن، لەکاتێکدا پسکیتە بەریتانییەکان بچووکتر، وشکتر، شیرینتر، و قرپترن وەک کووکی.]] بەرھەمە برژاوە بچووک و ڕەقەکانی بنچینە-ئارد لە زۆرێک لە وڵاتە ئینگلیزی-زمانەکاندا بە پسکیت ناسراون.<ref>{{Cite news|title=14 Foods You Didn't Know Were Called by Different Names in the U.K.|url=https://www.rd.com/list/british-food-names|access-date=6 February 2025|work=Reader's Digest}}</ref> لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھەندێک جار لە کەنەدادا، ئەم وشەیە ئاماژەیە بۆ نانێکی خێرا کە وەک سکۆن وایە، بەڵام پێکھاتەیەکی فووتر و نەرمتری ھەیە (بڕوانە پسکیت (نان))، و ئەوەی کە لە زۆرێک لە وڵاتە ئینگلیزی-زمانەکاندا ناسراوە، یان پێی دەوترێت کووکی یان کراکەر.<ref>{{Cite web |ناونیشان=https://www.allrecipes.com/article/scone-vs-biscuit/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-17 |وێبگە=Allrecipes |زمان=en }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.allrecipes.com/article/scone-vs-biscuit/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> کەنەدییەکان ھەندێک جار نانە خێراکە بە ناوی «پسکیتی چا» جیا دەکەنەوە.<ref>Jet McCullough (2020) {{Cite web |ناونیشان=https://www.queensu.ca/strathy/great-canadian-baking-show-and-biscuitcookie-question#:~:text=We%20have%20a%20clear%20picture,to%20the%20North%20American%20biscuit.}} Retrieved 2022-04-29. ''Queen's University''</ref> لە شانشینی یەکگرتوو، دوورگەی مان و ئیرلەنددا، ''کووکی'' ئاماژەیە بۆ یەک جۆری دیاریکراوی پسکیت: ئەو ھەویرە شیرینترە برژاوەی کە بە شێوەیەکی گشتی پارچەی شوکولاتە یان کشمیشی تێدایە. لە سکۆتلەندا، ''کووکی'' ھەروەھا بۆ ئاماژەدان بە ھەندێک جۆری دیاریکراوی پسکیت یان نان بەکاردێت. لە مێژوودا لە شانشینی یەکگرتوودا، نانە خێراکان بە پسکیت ناسرابوون. ئەم کارە لە ئینگلتەرا کۆتاییی ھاتووە، ھەرچەندە لە سکۆتلەندا و گێرنزیدا ماوەتەوە.<ref>{{Cite book|last=David|first=Elizabeth|title=English Bread and Yeast Cookery|title-link=English Bread and Yeast Cookery|publisher=[[Penguin Books]]|year=1977|isbn=0-7139-1026-7|location=London|chapter=Yeast Buns and Small Tea Cakes}}</ref> [[پەڕگە:Biscuits_in_Ghana.jpg|وێنۆک|ھەڵبژاردەیەک لە پسکیت، وەک چۆن لە [[گانا]] پێشکەش دەکرێت]] [[پەڕگە:Spekulatius_four_pieces_of.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|پسکیتی ھۆڵەندیی {{Lang|nl|speculaas}} بە شێوەی جۆراوجۆر: کەشتی، کێڵگە، فیل، ئەسپ]] وشەی پسکیت لە وشەی [[فەڕەنسیی کۆن]]ی {{Lang|fro|bescuit}}ەوە ھاتووە، کە لە وشە [[زمانی لاتینی|لاتینییەکان]]ی {{Lang|la|bis}} ('دوو جار') و {{Lang|la|coquere, coctus}} ('برژاندن'، 'برژاو') وەرگیراوە، و بەم شێوەیە، واتای 'دوو-جار-برژاو' دەگەیەنێت.<ref group="n">بڕوانە، بۆ نموونە، بەکارهێنانی [[ویلیام شێکسپیر|شێکسپیر]] بۆ "سادەیی دوو-جار-کوڵاو! ''Bis coctus!''" لە ''[[Love's Labour's Lost]]''دا. ({{Cite web |editor2-last=Ben Crystal |ناونیشان=http://www.shakespeareswords.com/Plays.aspx?Ac=4&SC=2&IdPlay=28#213776 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170315041715/http://www.shakespeareswords.com/Plays.aspx?Ac=4&SC=2&IdPlay=28#213776 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 March 2017 |ڕێکەوتی سەردان=2016-04-15 |وێبگە=Shakespeare's Words}})</ref> ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە پسکیتەکان لە بنەڕەتدا بە پرۆسەیەکی دوو قۆناغی دەبرژێنران: سەرەتا دەبرژێنران، و پاشان لەناو فڕنێکی ھێواشدا وشک دەکرانەوە.<ref>{{Cite web |ناونیشان=http://www.askoxford.com/concise_oed/biscuit?view=uk |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041229112333/http://www.askoxford.com/concise_oed/biscuit?view=uk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 December 2004 |ڕێکەوتی سەردان=14 January 2010}}</ref> == تێبینییەکان == <references group="n"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] 9exayt6axzylhj4fdc8yexff7haxv2j 0 289734 1570480 1526570 2026-04-01T00:06:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570480 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی پرد | ناوی فەرمی = پردی بێرفیڵد | ناوی خۆماڵی = Burghfield Bridge | وێنە = Burghfield Bridge.jpg | شرۆڤەی وێنە = پردی بێرفیڵد لە بێرکشێر، ئینگلتەرا. | ھەڵگرتن = ڕێگای بێرفیڵد | پەڕینەوە = ڕووباری کێنێت | شوێن = بێرفیڵد، [[بێرکشێر]]، [[ئینگلتەرا]] | نەخشەسازیی = پردی کەوانەیی خشتی | کرایەوە = ١٧٧٠ }} '''پردی بێرفیڵد''' (بە ئینگلیزی: Burghfield Bridge) پردێکی خشتیی مێژووییە کە دەکەوێتە گوندی بێرفیڵد لە ناوچەی [[بێرکشێر]]، [[ئینگلتەرا]]. پردەکە ڕێگای بێرفیڵد بەسەر ڕووباری کێنێتدا دەگوازێتەوە و بەھۆی گرنگیی مێژوویی و نژیاروانییەوە، وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی دووەم پۆلێن کراوە.<ref name="wiki">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Burghfield_Bridge |سەردێڕ=Burghfield Bridge |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == مێژوو و نەخشەسازیی == پردەکە لە ساڵی ١٧٧٠ لەلایەن کۆمپانیای ڕێگای تێرنپایکی ڕێدینگ و نیوبێری (Reading and Newbury Turnpike Company) دروست کراوە و جێگەی پردێکی داریی کۆنتری گرتووەتەوە. یاسای پەرلەمانی بۆ دروستکردنی ئەم ڕێگا و پردە نوێیە لە ساڵی ١٧٦٨ دەرچوو. نەخشەی پردەکە لە سێ کەوانەی خشتی پێکدێت و تا ئەمڕۆش وەک بەشێکی گرنگی ژێرخانی ناوچەکە ماوەتەوە، کە شاھیدی شێوازی ئەندازیاریی [[سەدەی ١٨یەم|سەدەی ١٨ـەمە]].<ref name="wiki" /><ref name="landscape">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.landscapebritain.co.uk/places/berkshire/burghfield-bridge/ |سەردێڕ=Burghfield Bridge |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.landscapebritain.co.uk/places/berkshire/burghfield-bridge/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == کێشەی لافاو == یەکێک لە کێشە سەرەکییەکانی پەیوەست بە پردی بێرفیڵد، لافاوی بەردەوامە. بەھۆی نزیکی لە ڕووباری کێنێت، ڕێگاکە و دەوروبەری پردەکە زۆرجار دەکەونە ژێر ئاوەوە، بەتایبەتی لە وەرزی بارانبارینی زۆردا. ئەم لافاوانە دەبنە ھۆی پەککەوتنی ھاتوچۆ و دابڕانی دانیشتووانی ناوچەکە. بۆ نموونە، لە ساڵی ٢٠١٤ و دووبارە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤، لافاوی توند بووە ھۆی داخرانی ڕێگاکە و دروستبوونی ناڕەزایی لەنێو خەڵکدا کە داوای چارەسەری بەپەلە لە ئەنجومەنی خۆجێیی وێست بێرکشێر دەکەن.<ref name="wiki" /><ref name="chronicle">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.readingchronicle.co.uk/news/24844507.burghfield-bridge-suffers-severe-flooding-ignored-council/ |سەردێڕ=Burghfield Bridge suffers severe flooding 'ignored by council' |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینگلتەرا|پرد|نژیاروانی| شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:پردەکانی ئینگلتەرا]] kzhqdihf4yh50uhx3906d2a0vilg1kn 1 289735 1570298 1474312 2026-03-31T12:41:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570298 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناتالیا دایەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1474311 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210120132418/https://time.com/4459211/stranger-things-nancy-jonathan-interview/ بۆ http://time.com/4459211/stranger-things-nancy-jonathan-interview/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٥١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناتالیا دایەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570297 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations بۆ http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٤١، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 14c58ib85c7xjxcbt002b3znxj1wmf4 0 292144 1570283 1570060 2026-03-31T12:05:53Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570283 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} }} '''فایق آزور''' (لەدایکبووی ١٣٥٨ لە ورمێ) ئەندازیار و داهێنەرێکی ئێرانییە کە چەندین بڕوانامەی تۆمارکردنی داهێنان لە دەزگا فەرمییەکانی ئێران وەرگرتووە. == چالاکییە تۆمارکراوەکان == بەپێی زانیارییە پشتڕاستکراوەکانی سیستەمی میلکی فیکری ئێران، ناوی فایهق ئازوور وەک داهێنەر لەم بەڵگەنامە فەرمیانەدا تۆمار کراوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ipm.ssaa.ir/Search-Invention |سەردێڕ=سیستەمی میلکی فیکری ئێران - گەڕان بە دوای داهێنانەکان |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200107184808/http://ipm.ssaa.ir/search-invention |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * '''پمپی بێ دلگیرە دوبەشە کە ڕێژە و ئاڕاستەی دەستکاریپذیرە''' (بڕوانامەی تۆمارژماری ١١٢٨٥٩، دەرچووی ١٤٠٤/٠٥/١١).<ref>[https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=GxQvOOW6B7VYImv6pP9eqmEM7dEF3/6Vpl67ORzujW9NxnWF3oE/JBGaLoAgoopKjkKxV8oO1o5unaGcx/1+EWixPFlgsX0etLcHdzI5BSE= بڕوانامەی داهێنانی ژمارە ١١٢٨٥٩]{{بەستەری مردوو|url=https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=GxQvOOW6B7VYImv6pP9eqmEM7dEF3/6Vpl67ORzujW9NxnWF3oE/JBGaLoAgoopKjkKxV8oO1o5unaGcx/1+EWixPFlgsX0etLcHdzI5BSE= |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> * '''سیستەمی دیاریکردنی شکستی خێرایی و ڕەقابەت و شۆفێری بەپێچەوانەی ئاڕاستە بە شێوازی خوێندنەوەی موگناتیسی''' (بڕوانامەی تۆمارژماری ١١٣٣٧١، دەرچووی ١٤٠٤/٠٧/٠٥).<ref>[https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=jQa9qTXLhsm+HXfupVd60jGcDYXNUCUMVlhWhamQPbjwwwL0oFMdzuRYc92MjfVnZwBf6SzRfIE3lvCBE2KZtWMLHj0w/lR2EF0ac60VoVA= بڕوانامەی داهێنانی ژمارە ١١٣٣٧١]{{بەستەری مردوو|url=https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=jQa9qTXLhsm+HXfupVd60jGcDYXNUCUMVlhWhamQPbjwwwL0oFMdzuRYc92MjfVnZwBf6SzRfIE3lvCBE2KZtWMLHj0w/lR2EF0ac60VoVA= |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> * '''ساردکەرەوەی بەهەڵم کە میکانیزمی باڵی مکشی تەپاوی بارستایی و خۆپمپێکردنی ھەیە''' (بڕوانامەی تۆمارژماری ١١٣٥٩٩، دەرچووی ١٤٠٤/١٠/١٧).<ref>[https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=oBSfh1kHKO/ciBhyONvA/TiQhJqEtgHzu2XHt2idgN0/oRNFWQ7PTrXeNDuSzKkn1qxMnMpGNuGlt7PX4k20Gk37bmSIecUtYTA9o7z3u1c= بڕوانامەی داهێنانی ژمارە ١١٣٥٩٩]{{بەستەری مردوو|url=https://ipm.ssaa.ir/EMGZ/ShowIssuedAdvertising?ID=oBSfh1kHKO/ciBhyONvA/TiQhJqEtgHzu2XHt2idgN0/oRNFWQ7PTrXeNDuSzKkn1qxMnMpGNuGlt7PX4k20Gk37bmSIecUtYTA9o7z3u1c= |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا، دوو داواکاری تۆمارکردنی نێودەوڵەتی داهێنان (PCT) بە ژمارەکانی ''PCT/IR2025/050020'' و ''PCT/IB2025/059099'' لە ڕێکخراوی جیھانی میلکی فیکری (WIPO) بە ناوی ئەو تۆمار کراوە.<ref>[https://patentscope.wipo.int ڕێکخراوی جیھانی میلکی فیکری (WIPO)]</ref> == زانیارییەکانی تر == زانیارییە بڵاوکراوەکانی ماڵپەڕی فەرمی کۆمەڵەی نەتەوەیی داهێنەرانی ئێران ئەوە نیشان دەدات کە کەسێک بەم ناوە ئەندامی ئەو کۆمەڵەیە.<ref>[https://irinventors.ir/asm/item/1959-2025-08-05-20-33-40 کۆمەڵەی نەتەوەیی داهێنەرانی ئێران]</ref> == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:داهێنەرانی ئێرانی]] 0l767ykp6uboj6ms72uqbtu321v4cbd 0 292934 1570270 1570127 2026-03-31T12:03:53Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570270 wikitext text/x-wiki '''قەزای مەندەلی''' [[قەزا|قەزایەکی]] کوردی عێراقییە لە [[پارێزگای دیالە]] و دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[عێراق]] بە دووری ٩٣ کیلۆمەتر لە [[بەعقووبە|بەعقوبەی]] پایتەختی پارێزگای دیالە. قەزاکە تێکەڵەیەک لە [[عەرەب]] [[کورد|و کورد]] [[تورکمانەکانی عێراق|و تورکمان]] تێدا نیشتەجێیە. لە ساڵی ١٩٨٧دا مەندەلی قەزایەک بووە، بەلەدروز و قەزانییە ناحیەی لاوەکیی ژێر دەسەڵاتی ئەو قەزایە بوون. پاشان بەلەدروز بوو بە قەزا، مەندەلیش بوو بە ناحیەیەکی لاوەکی لەژێر دەستیدا، پێش ئەوەی بەم دوایییە جارێکی دیکە پێگەی قەزای خۆی وەربگرێتەوە. مەندەلی لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[خانەقین|قەزای خانەقین]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە دەکەوێتە سەر سنووری ئێران و لە ڕۆژاواشەوە قەزای قەزانییە ناوەندی قەزای [[قەزای بەلەدروز|بەلەدروزە]]. == مێژوو == قەزای مەندەلی زۆرینەی [[کوردی فەیلی|کوردانی فەیلی]] تێدا نیشتەجێ بوو، کە ھەڵمەتێکی ئاوارەیی بەرفراوانیان بۆ کرا و لە کۆتایی حەفتاکان و سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لەلایەن [[ڕژێمی بەعس|ڕژێمی بەعسەوە]] ڕەگەزنامە و موڵک و ماڵیان لێ زەوت کرا. ھەروەھا کوردە فەیلییەکان لە سەردەمی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] سەرۆک کۆماری پێشوو لە ساڵانی ١٩٧٠ و ١٩٧٥ و ڕژێمی [[سەددام حوسێن]] لە ساڵی ١٩٨٠ تووشی ئاوارەبوون و کۆچکردنی زۆرەملێ و گرتن و کوشتن بوون. مێژوونووسان پێیان وایە ئەو ئاوارەبوونە بەھۆی پەیوەندی تائیفی و قەومییانەوە بووە، ھەروەھا خەباتیان بۆ خۆبەڕێوەبەری و سەربەخۆیی. دادگای باڵای تاوانەکان لە ساڵی ٢٠١٠ بڕیاری خۆی سەبارەت بە تاوانەکانی ئاوارەبوون و بێسەروشوێنکردن و دەستبەسەرداگرتنی مافی کوردانی فەیلی دەرکرد و بە تاوانی [[جینۆساید]]ی زانی. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ھەمان ساڵ، [[حکوومەتی عێراق]] بڕیارنامەیەکی دەرکرد کە پابەند بوو بە لابردنی کاریگەرییە نەرێنییەکانی بەئامانجگرتنی کوردانی فەیلی، دواتر بڕیارێکی ئەنجومەنی نوێنەران لە ١ی ئابی ٢٠١٠دا، تێدا ڕای دەگەیەنێت، ئاوارەکردنی زۆرەملێ و بێسەروشوێنکردنی کوردانی فەیلی تاوانی جینۆسایدە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Iraq-News/Mandali-district-re-established-in-Diyala-governorate|سەردێڕ=Mandali district re-established in Diyala governorate - Shafaq News|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240227195443/https://www.shafaq.com/en/Iraq-News/Mandali-district-re-established-in-Diyala-governorate|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Shafaq News|زمان=en|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەندەلی یەکێکە لە [[ناوچە جێناکۆکەکان]]ی نێوان حکوومەتی فیدراڵی عێراق و [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]. لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٣، [[حکوومەتی عێراق|حکومەتی عێراق]] دەسەڵاتی دادوەری گەڕاندەوە. وەزارەتی پلاندانان ڕای گەیاندووە، ئامانج لێی زیندووکردنەوەی گەڕەکە پشتگوێخراوەکان بووە. ھەروەھا ئاماژەی بەوەدا کە بڕیاری ھەڵوەشاندنەوەی دەسەڵاتی دادوەری لە سەرەتادا بۆ زیانگەیاندن بە کوردە فەیلییە ناوخۆییەکان دراوە.<ref name="District">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kirkuknow.com/en/news/69304|سەردێڕ=Mandali turned into district again|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250429175510/https://kirkuknow.com/en/news/69304|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Kirkuknow|زمان=en|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="mwgadget-numconv-skip citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">. </cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|جوگرافیا|عێراق|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 1hnvs1xw4k3dflaz43au8s19kd114g5 0 292980 1570284 1570041 2026-03-31T12:06:03Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570284 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەلیرەزا ئەعرافی''' {{تێبینی|{{langx|fa|علی رضا اعرافی}}, {{IPA|fa|æˈliː reˈzɒː æʔrɒːˈfiː|pron}}; {{langx|ku|عەلی ڕەزا ئەعرافی}}}} (لەدایکبووی ١٩٥٩) {{تێبینی|Claimed to be dead by several sources.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Reports Claim Iran’s Interim Leader Arafi Killed in Airstrike |ناونیشان=https://www.deccanchronicle.com/world/reports-claim-irans-interim-leader-arafi-killed-in-airstrike-1940872 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Deccan Chronicle |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ='Ayotallah Arafi also killed' says Former US NSA about new Supreme Leader appointed hours after Khamenei's killing in Israel-Iran war |ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/ayotallah-arafi-also-killed-ex-us-nsa-shares-death-news-of-supreme-leader-appointed-hours-after-khameneis-killing-in-israel-iran-war/articleshow/128939832.cms?from=mdr |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Economic Times |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی تویت|ژمارە=٢٠٢٨٢٥٦٦٣٤٤٣٩٦٤٧٥٠٦|بەکارھێنەر=GenFlynn |سەردێڕ=Israeli media reports that Iran’s acting supreme leader, Ayatollah Arafeh, was killed in new strikes on Tehran. He was appointed today following the death of Khamenei in previous joint military operations. |یەکەم=Michael |دوایین=Flynn |بەستەری نووسەر=Michael Flynn |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mishra |یەکەم=Neerja |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel Iran Latest News: Is Iran’s New Supreme Leader Ayatollah Alireza Arafi Killed After Succeeding Ayatollah Ali Khamenei? |ناونیشان=https://sundayguardianlive.com/world/israel-iran-latest-news-update-is-iran-new-supreme-leader-ayatollah-alireza-arafi-killed-after-succeeding-ayatollah-ali-khamenei-173446/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Sunday Guardian |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Faces Leadership Crisis Amid Unverified Reports |ناونیشان=https://evrimagaci.org/gpt/iran-faces-leadership-crisis-amid-unverified-reports-532249 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Grand Pinnacle Tribune |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Is Iran’s interim supreme leader Alireza Arafi dead? Rumours swirl after Khamenei’s killing {{!}} Mathrubhumi English |ناونیشان=https://english.mathrubhumi.com/amp/news/world/iran-interim-supreme-leader-alireza-arafi-death-rumours-drgosp3l |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=english.mathrubhumi.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=DY365 |سەردێڕ=Is Iran’s Interim Leader Ayatollah Alireza Arafi Dead? Rumours Persist Amid Succession Uncertainty |ناونیشان=https://dy365live.com/international/is-irans-interim-leader-ayatollah-alireza-arafi-dead-rumours-persist-amid-succession-uncertainty-11169982 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=DY365Live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Has Khamenei’s successor Ayatollah Arafi been killed already?|ناونیشان=https://www.connectedtoindia.com/has-khameneis-successor-ayatollah-arafi-been-killed-already/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Connected to India]]}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.connectedtoindia.com/has-khameneis-successor-ayatollah-arafi-been-killed-already/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref>}} پیاوێکی ئایینی و [[سیاسەتوان]]ی [[ئێران]]ییە و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە وەک [[ئەنجومەنی پارێزەران|ئەندامی ئەنجومەنی پارێزەران]] کاری کردووە، لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە [[سەرۆک کۆماری ئێران|ئەندامی]] [[ئەنجومەنی شارەزایان]] بووە. دوای [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی]]. ئەعرافی لە ساڵی ٢٠١٦وە سەرۆکی [[حەوزە]]کانی ئێرانە، لە ساڵی ٢٠١٥ و [[پێشنوێژ|ئیمامی]] [[نوێژی ھەینی|نوێژی ھەینی]] [[قوم|شاری قوم]] بووە، لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٨ سەرۆکی زانکۆی نێونەتەوەیی ئەلمستەفا بووە.<ref name="Biography">{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=Biography of Alireza Arafi |ناونیشان=http://biographyha.com/14123/biography-and-picture-alireza-arafi.html |سەردێڕ=بیوگرافی آیت الله علیرضا اعرافی - Alireza A'rafi |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |وێبگە=بیوگرافی‌ھا‌دات‌کام |زمان=fa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200119004629/http://biographyha.com/14123/biography-and-picture-alireza-arafi.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Reals |یەکەم=Tucker |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|سەردێڕ=Trump says Iran operation could take "four weeks or less," 3 U.S. troops killed |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=CBS News |زمان=en-US}}</ref> ==تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Alireza Arafi}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|شیعە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] sjgdqbwvy85pxju5vxrh2r3s3o55jxy 0 293005 1570287 1569975 2026-03-31T12:06:33Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570287 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دووەمین شەڕی فاو''' (ھەروەھا ناسراو بە '''ئۆپەراسیۆنی ڕەمەزانی پیرۆز''')، کە لە ١٧ی نیسانی ١٩٨٨ ڕوویدا، شەڕێکی گەورەی [[شەڕی ئێران و عێراق]] بوو. دوای شکستەکەیان لە [[شەڕی یەکەمی فاو|یەکەم شەڕی فاو]] لە دوو ساڵ پێشتردا، سوپای تازە ڕێکخراوەی [[عێراق]] ئۆپەراسیۆنێکی گەورەی ئەنجامدا بۆ دەرکردنی ئێرانییەکان لە [[نیمچەدوورگەی فاو]]. عێراقییەکان زیاتر لە ١٠٠ ھەزار سەربازیان لە [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی]] شەڕدیتوو کۆکردەوە. بەکارھێنانی چڕی [[چەکی کیمیایی]] بە خێرایی بەرگرییەکانی ئێرانی تێکدا، کە پێکھاتبوون لە ١٥ ھەزار خۆبەخشی [[بەسیج]]ی ئێرانی. باڵی باشووری ھێرشەکە پێکھاتبوو لە فیرقەکانی مەدینە و بەغدای پاسەوانی کۆماری، کە ھێرشیان کردە سەر ھێڵەکانی [[ئێران]] و پاشان ڕێگەیان بە فیرقەی زرێپۆشی حەمورابی دا تێپەڕن و بەدرێژایی کەناراوەکانی باشووری نیمچەدوورگەکە بڕۆن و بچنە ناو خودی فاوەوە.<ref>https://books.google.com/books/about/Weapons_Proliferation_and_War_in_the_Gre.html?hl=ar&id=tiRdpQsIv1AC#v=onepage&q&f=false</ref> لە ھەمان کاتدا، فەیلەقی حەوتەمی سوپای ئاسایی عێراق بە فیرقەی ٧ی پیادە و فیرقەی ٦ی زرێپۆش ھێرشیان کردە سەر کۆتایی باکووری ھێڵەکە. لەکاتێکدا ھێرشی فیرقەی ٧ی پیادە گیری خوارد، فیرقەی ٦ی زرێپۆش ھێڵەکانی ئێرانیان بڕی، فیرقەی ١ی ئامێرساز (میکانیزە) پێشڕەویی کرد، و دواتر لە دەرەوەی فاو لەگەڵ فیرقەکانی پاسەوانی کۆماری یەکیان گرت. بەم شێوەیە نیمچەدوورگەکە لە ماوەی سی و پێنج کاتژمێردا کۆنترۆڵکرا، لەگەڵ دەستبەسەرداگرتنی بەشێکی زۆری کەرەستە و کەلوپەلەکانی ئێرانییەکان بە ساغی. لەم شەڕەدا عێراقییەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان چەکی کیمیاییان دژی ئێرانییەکان بەکارھێنا.<ref>https://books.google.com/books/about/Arabs_at_War.html?hl=ar&id=tFRP5WvTDWkC</ref> == پێشھاتەکان == دوای [[ھەڵمەتەکانی کەربەلا]] لە ساڵی ١٩٨٧، بەڵام پێش کۆتایی ھاتنی ھاوین، سوپای عێراق بە نھێنی دەستی کرد بە مەشقی مانۆڕەکان لە بیابانی پشت بەسرە. مەشقەکان چەندین فیرقەی سوپا و پاسەوانی کۆماری و مۆدێلی دروستکراوی زەبەلاحی ئەو ئامانجانەیان لەخۆگرتبوو کە [[عێراق]] بەتەمابوو لە [[ئێران]] وەریانبگرێتەوە.<ref>Pelletiere, Stephen C (10 December 1990). Lessons Learned: Iran-Iraq War. Marine Corps Historical Publication. p. 41.</ref> شکستی ئێرانییەکان لە ھەڵمەتی کەربەلای ساڵی پێشتر، زیانی بە ھێزی مرۆیی، پێداویستییەکان و ورەی سوپای ئێران گەیاندبوو، لە ئەنجامدا ژمارەیەکی زیاتری ئێرانییەکان دژی شەڕەکە دەوەستانەوە. ئەمەش بەو مانایە بوو کە ھەوڵی کۆکردنەوەی ھێزەکانی سوپای ئێران بۆ ھێرشێکی نوێ دژی عێراق لە ساڵی ١٩٨٨دا شکستی ھێنابوو. ھەروەھا سەرکردایەتی سەربازی ئێران لە کۆنفرانسێکی گەورەی ستراتیژیدا بڕیاریان دابوو کە سوپای ئێران پێویستە دەست بکات بە مەشقپێکردنەوە و پڕچەککردنەوەی بەرفراوان بۆ ئەوەی شکستی بە عێراق بھێنێت، کە ئەمەش ڕەنگە تا ٥ ساڵ بخایەنێت. لە ئەنجامدا سوپای ئێران لە ساڵی ١٩٨٨دا ھەوڵی ھێرشکردنە سەر عێراقی نەدا. لە ھەمان کاتدا، بەھۆی دابینکردنی پێداویستییەکی زۆر لەلایەن [[ئەورووپا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ەوە، [[سوپای عێراق]] بە شێوەیەکی بەرفراوان خۆی پڕچەک کردبووەوە، و بووبوو بە چوارەم گەورەترین سوپای جیھان. سەرەڕای ئەوەش، ئەوان بڕیاریاندابوو لە دۆخی بەرگریدا بمێننەوە و بھێڵن ئێران خۆی لە ھێرشە تێچووزۆرەکاندا خوێنی لێبڕوات، کە تێیدا زۆربەی ئۆپەراسیۆنەکان بە شکست یان بنبەستبوونی شەڕ کۆتاییان دەھات و بەو ھۆیەوە نەیاندەتوانی ئەنجامی دڵخواز بەدەستبھێنن. [[نیمچەدوورگەی فاو]] لە ساڵی ١٩٨٦ەوە لەژێر کۆنترۆڵی ئێرانییەکاندا بوو، کاتێک وەک بەشێک لە [[ئۆپەراسیۆنی گەورەی فەجری ٨]]، ھێرشێکی لەناکاویان کردە سەر نیمچەدوورگەکە. گرتنی نیمچەدوورگەکە لەلایەن ئێرانییەکانەوە گورزێکی بەھێز بوو لە ناوبانگی عێراق، لەکاتێکدا ھەڕەشەی لە [[بەسرە]]ش دەکرد لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە. [[سەددام حوسێن]] وەرگرتنەوەی نیمچەدوورگەکەی وەک پێشینەیەکی زۆر گرنگ دەبینی، و ژەنەڕاڵی عێراقی، [[ماھر عەبدولڕەشید]] بەڵێنی دا کە نیمچەدوورگەکە بگرێتەوە، تەنانەت تا ئەو ڕادەیەی کچەکەی خۆی بەناوی سەحەر پێشکەش بە [[قوسەی سەددام حوسێن|قوسەیی کوڕی سەددام]] کرد بۆ ئەوەی دڵنیایی خۆی نیشان بدات. پلاندانان بۆ وەرگرتنەوەی نیمچەدوورگەکە زۆری نەخایاند پاش گرتنی لەلایەن ئێرانییەکانەوە دەستیپێکرد، و تا ڕادەیەکی زۆر بە نھێنی لەلایەن گرووپێکی بچووکی ٦ کەسییەوە ئەنجامدرا، کە خودی سەددام حوسێن بەشدارێکی سەرەکی بوو لە پرۆسەی پلاندانانەکەدا. بۆ شەڕی دووەم، عێراقییەکان زیاتر لە ١٠٠ ھەزار سەربازیان کۆکردبووەوە، کە نزیکەی ٦٠٪یان لە پاسەوانی کۆماری بوون، لە بەرامبەر نزیکەی ١٥ ھەزار خۆبەخشی بەسیجی ئێرانی. فەرماندەیی عێراق پێشبینی ئەوەی دەکرد کە شەڕەکە چەند ھەفتەیەک بخایەنێت، بەڵام عێراق توانی تەنھا لە یەک ڕۆژدا و بە کەمترین زیان دەست بەسەر نیمچەدوورگەکەدا بگرێت، ئەمەش بەھۆی داڕمانی ھێزەکانی ئێرانەوە بوو. ئەم سەرکەوتنە سەرسووڕھێنەرە وای لە فەرماندەیی عێراق کرد بڕیار بدات شەڕە سەرەکییەکە فراوانتر بکات بۆ ھەڵمەتێکی ھێرشبەری گەورەتر دژی ئێران.<ref>https://archive.org/details/saddamsgeneralsp00alex</ref> == شەڕەکە == پێش ھێرشکردنە سەر [[فاو]]، لەلایەن عێراقەوە ھێرشی چەواشەکاری لە باکووری عێراق ئەنجامدرا، بە بەکارھێنانی گرووپی ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی، [[موجاھیدینی خەڵق]]، کە پشتیووانی لە [[عێراق]] دەکرد. کاتی ھێرشەکە بە شێوەیەک ڕێکخرابوو کە ھاوکات بێت لەگەڵ سەرەتای مانگی پیرۆزی [[ڕەمەزان]]، و لەو کاتەدا کە ئێرانییەکان ھێزەکانیان ئاڵوگۆڕ پێدەکرد. کاتژمێر ٥:٠٠ی بەیانی، عێراق ھێرشێکی بەرفراوانی تۆپخانە و ئاسمانی بۆ سەر ھێڵەکانی پێشەوەی ئێران دەستپێکرد. بە یارمەتی وێنەی مانگە دەستکردەکانی [[ئەمریکا]]، ناوچە سەرەکییەکانی وەک ھێڵی دابینکردن، بنکەکانی فەرماندەیی، و کۆگاکانی تەقەمەنی، کەوتنە بەر زریانی [[غازی خەردەل]] و [[غازی دەماری سارین]]، ھەروەھا تەقەمەنییە باوەکان. بە بەکارھێنانی کۆپتەر، فەیلەقی ٧ی عێراق بە فەرماندەیی ژەنەڕاڵ ماھر ڕەشید بەرەو خوارەوەی ڕێڕەوی ئاوی [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەب]] ڕۆیشتن و ڕێگای پشتەوەی ئێرانییەکانیان لە نیمچەدوورگەکەدا گرت. یەکەکانی پێشڕەوی پاسەوانی کۆماری ھێرشەکەیان دەستپێکرد، و بەرەو خوارەوەی [[نیمچەدوورگە]]کە ڕۆیشتن لە دووری ٢١ میل لە باشووری [[ئوم قەسر]]. پێش ھێرشەکان چەندین بۆردوومانی چەکی کیمیایی کرابوون، کە بووە ھۆی کوشتن و/یان نەخۆشخستنی زۆربەی ھێزە ئامادەنەکراوەکانی ئێران لە نیمچەدوورگەکەدا. مەزەندە دەکرێت زیاتر لە ١٠٠ تۆن ماددەی کیمیایی بەکاربھێنرابێت. فەیلەقی سێیەم بەرەو خوارەوەی نیمچەدوورگەی فاو ڕۆیشتن، لەکاتێکدا ھێزە تایبەتەکانی عێراق بەناو زۆنگاوەکاندا پێشڕەوییان دەکرد. لە ھەمان کاتدا، پیادەی ھێزی دەریایی عێراق ھێرشی ئاوی و وشکانییان کردە سەر نیمچەدوورگەکە و لە پشتی ھێڵەکانی بەرگریی ئێرانەوە دابەزین. بە خێرایی بەربەستە ئاوییە ئاڵۆزەکانی ئێران و تەلبەندە دڕکاوییەکانیان تێکشکاند. عێراق لەکاتی پاککردنەوەی کێڵگە [[مین]]ەکانی نیمچەدوورگەکەدا ھەندێک زیانی گیانی بەرکەوت، بەڵام دوای ٣٥ کاتژمێر لە ھێرشەکە، شارۆچکەی فاوی کۆنترۆڵ کرد. لەکاتی شەڕەکەدا ئێرانییەکان بە تەواوی تووشی سەرسووڕمان بوون، و نەیانتوانی ھێزەکانیان کۆبکەنەوە بۆ ھێرشی پێچەوانە. لەڕووی ژمارەی پیادەوە ٦ بەرامبەر ١ لە کەمی نەدا بوون و بە کردەوە ھیچ زرێپۆشێکیان نەبوو. زۆربەیان، ئەگەر ھەمووشیان نەبن، بەھۆی بۆردومانی بەکۆمەڵی چەکی کیمیایی عێراقەوە کوژران یان نەخۆش کەوتن. لە سەرەتادا بە سەرسەختی شەڕیان کرد، بەڵام دواتر دەستیان بە پاشەکشە کرد. فڕۆکە جەنگییەکانی عێراق دوو پردی سەرئاوکەوتوویان لە کۆی سێ پرد بۆمبەباران کرد کە بەسەر شەتولعەرەبدا دەپەڕینەوە، ئەمەش پشێویی لەنێو ئێرانییەکاندا دروست کرد. کەمتر لە دوو ڕۆژ دوای ھێرشەکە، ئێرانییەکان لە [[نیمچەدوورگەی فاو]] دەرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran?page=0,2 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130826151027/http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran?page=0,2 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دەرئەنجامەکان == لە ماوەی ٣٥ کاتژمێر لە شەڕەکەدا، ئاڵای عێراق لەسەر شارۆچکەی فاو ھەڵکرا. لە ماوەی ٤٨ کاتژمێردا، سەرجەم ھێزەکانی ئێران کوژران یان لە [[نیمچەدوورگەی فاو]] دەرکران، و ڕزگاربووەکان لە ڕێگەی تەنھا یەک پردی سەرئاوکەوتووی ماوەوە پاشەکشەیان کرد. ئەم ڕۆژە لە سەرتاسەری دەسەڵاتی [[سەددام]]دا لە عێراق وەک ڕۆژی ڕزگارکردنی فاو ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرا. عێراقییەکان زۆر بە باشی پلانیان بۆ ھێرشەکە دانابوو. پێش ھێرشەکە سەربازە عێراقییەکان دژەژەھریان بۆ [[غازی ژەھراوی]] بەخۆیان دا بۆ ئەوەی خۆیان بپارێزن لە کاریگەریی چڕیی غازەکە. بەکارھێنانی قورس و جێبەجێکردنی باشی [[چەکی کیمیایی]] ھۆکاری یەکلاکەرەوە بوو لە سەرکەوتنی عێراقدا. زیانەکانی عێراق کەمێک زیاتر بوو لە ١٠٠٠ کەس. ھێرشەکە ھاوکات بوو لەگەڵ ھەمان ڕۆژ کە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (کە لەو کاتەدا بە شێوەیەکی نافەرمی ھاوپەیمانی عێراق بوو) ئۆپەراسیۆنی «پرەینگ مانتیس»ی بۆ سەر [[ئێران]] دەستپێکرد، و ھێزی دەریایییەکەیانی لەناوبرد. ئەم لێدانە دوو لایەنەیە کاریگەرییەکی سەختی لەسەر ئێران ھەبوو. بۆ سەرسووڕمانی ئێرانییەکان، لەباتی ئەوەی عێراقییەکان ھێرشەکە ڕابگرن، بەردەوام بوون لە پێشڕەوییەکانیان و ھێزێکی نوێ ھێرشی کردە سەر پێگە ئێرانییەکانی دەوروبەری بەسرە. دوای ئەمە، بە ھەستکردن بە لاوازیی ئێرانییەکان، عێراقییەکان ھێرشێکی بەردەوامیان دەستپێکرد بۆ دەرکردنی ئێرانییەکان لە سەرتاسەری [[باشووری عێراق]]. یەکێک لە سەرکەوتووترین تاکتیکەکانی عێراق، ھێرشی «یەک-دوو» بوو بە بەکارھێنانی چەکی کیمیایی. لە ڕێگەی تۆپخانەوە، ھێڵەکانی پێشەوەی ئێرانیان پڕ دەکرد لە [[غازی سیانید]] و [[غازی دەمار]] کە بە خێرایی بڵاو دەبوونەوە، لەکاتێکدا [[غازی خەردەل]] کە کاریگەرییەکەی زیاتر دەمایەوە لە ڕێگەی فڕۆکەی جەنگی و [[مووشەک]]ەوە ئاراستەی ھێڵەکانی دواوەی ئێران دەکرا، بەمەش «دیوارێکی کیمیایی»یان دروست دەکرد کە ڕێگەی لە گەیشتنی ھێزی پاڵپشتی دەگرت. ئەم جەنگە سەرەتای کۆتایی ھاتنی [[شەڕی ئێران و عێراق]] بوو. تا کۆتایی شەڕەکە، عێراقییەکان توانیبوویان شکستی گەورە بە ھێزەکانی ئێران لە ناوخۆی عێراقدا بھێنن، و سەلماندیان کە دەتوانن جارێکی دیکە ھێرش بکەنە سەر ئێران، کە بەڵگەش بۆ ئەوە دوایین ھێرشیان بوو کە شارۆچکەی دێھلۆرانیان گرت کە ٣٠ کیلۆمەتر لە سنوورەوە دوورە و دەکەوێتە ناو [[پارێزگای ئیلام]]ی ئێرانەوە. سەرکردایەتی ئێران درکیان بەوە کرد کە ناتوانن لە شەڕەکەدا سەرکەون و لە ئەگەری دووبارەبوونەوەی ھێرشێکی گەورەی عێراقدا ناتوانن بەرگری لە خاکی ئێران بکەن کە تێیدا دەرکردنی عێراقییەکان بۆ جاری دووەم مەحاڵ دەبێت، و زانیان کە زیانێکی زۆری [[ئابووری]] و ماددییان بەرکەوتووە، بۆیە ئاگربەستیان قبوڵ کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Operation Ramadan ul-Mubarak}} {{شریتی دەروازە|ئێران|شەڕ|عێراق}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 118v3yx7ytvhgb62d7icz4ulbqw4zj4 0 293041 1570288 1569974 2026-03-31T12:06:43Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570288 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕەکان بابان و سۆران]]|image=Soran–Baban War.png|caption=نەخشەی پێکدادانەکانی سۆران و بابان لە ١٨٢٢ تا ١٨٢٨|date=١٨٢٢ – ١٨٢٨|place=[[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]]ی ئێستا، [[باشووری کوردستان]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] سەرکەوتنی [[میرنشینی سۆران|سۆران]] * سەپاندنی سنووری قەمچووغە بەسەر بابان|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[خۆشناو]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[سوورچی]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|زراری]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|کۆڕ]] **[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] عەرەبەکان {{Tree list/end}} * {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} لیوای [[کەرکووک]]|combatant2={{Tree list}} *{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[میرنشینی بابان]]{{Surrendered}}{{ھن}}'''یارمەتیکەران:''' *{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ئێرانی قاجاڕی]] **{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]] *{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]] {{Tree list/end}}|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} حەسەن بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} قۆچاخلی <small>(؟)</small>{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} خدر بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} عەودی کاکە{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} میران بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} محەممەد پاشا <small>(حاکمی کەرکووک)</small>|commander2={{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} عەبدوڵڵا پاشا{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} محەممەد خان{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} ئەمیر نیزام{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشا]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''شەڕەکانی بابان و سۆرانی ١٨٢٢–١٨٢٨''' کۆمەڵە شەڕ و پێکدادانێک بوو لە نێوان [[میرنشینی سۆران]] بە سەرکردایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و [[میرنشینی بابان]] لە ساڵی ١٨٢٢ تا ١٨٢٨. ئەو شەڕە سەرەتای دەستپێکی ھەڵمەتەکانی میرنشینی سۆران بوو لە سەردەمی میر محەممەدی ڕەواندز بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتی میرنشینی سۆران و یەکخستنەوەی خاکە کوردییەکان لە ژێر فەرمانڕەوایەتیی سۆران. یەکەم پێکدادان [[شەڕی ھەریر]] بوو، کە بابانەکان بە بێ شەڕ ھەڵاتن لێی. == پێشینە == لە ساڵی ١٨١٣دا [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد پاشای ڕەواندزی]] ناسراو بە پاشای گەورە یان پاشای کۆرە جێگەی [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی گرتەوە و مستەفا بەگیش لە ساڵی ١٨٢٦دا کۆچی دواییی کرد. ھەر کە میر محەممەد ھاتە سەر حوکم دەستی کرد بە پێشخستنی میرنشینەکەی لە ڕووی سەربازییەوە و سوپایەکی ڕێکخراو و پڕچەکی پێکھێنا و لە بوارەکانی دروستکردنی چەک و تەقەمەنیشدا چەندین کارخانەی دروستکردنی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=میرنیشینی سۆران لەسەردەمی میر محەممەد (1813_1836)ز |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/09/%d9%85%db%8c%d8%b1%d9%86%db%8c%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%86%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%84%db%95%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%85%db%8c%d8%b1-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-1813_1836/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تەشەبووسی محەممەد پاشای ڕەواندزی |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251212015512/https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم میرە دەستی کرد بە فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی بۆ ناوچەکانی دەوروبەری بە ئامانجی یەکخستنی خاکی کوردستان. بەمەش لە سەرەتادا دەستی کرد بەوەی کە میرنشینە کوردییەکانی تر بھێنێتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. لەو کاتەدا مەترسیی دەسەڵاتەکەی بابان بۆ سەر سۆران زۆر بوو، بە تایبەتی پێش بوونە میری میر محەممەد پاشای ڕەواندز، کە ئەوکات [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی لەسەر حوکم بوو، لەو سەردەمدا [[میرنشینی بابان]] ھەڕەشە بوو بۆ سەر [[میرنشینی سۆران]] و فراوانبوونی دەسەڵاتەکەی بابان بەسەر سۆراندا تەنانەت ھەڕەشەی لە ڕەواندزی پایتەختیش دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF |پەڕە=٢٥}}</ref> بەمەش میر محەممەد دەستی کرد بە سەندنەوەی خاکەکانی سۆران لە [[میرنشینی بابان]]. [[میرنشینی بابان]] لەو سەردەمدا لە ژێر دەسەڵاتی [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشای دووەمی بابانەوە]] بوو کە لە ساڵی ١٨١٣ ھاتە سەر حوکم دوای باوکی [[عەبدولڕەحمان پاشای بابان]]. سەردەمی ئەو یەکێک بوو لە خراپترین سەردەمەکانی میرنشینی بابان. شەڕی ناوخۆی بابان لە نێوان مەحموود پاشا و [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای، میرنشینی بابانی بە تەواوەتی لاواز کردبوو. بەو شێوەیەی کە مەحموود پاشا پاڵپشتیی سەربازیی لە [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕییەوە]] وەردەگرت و سلێمان پاشاش پاڵپشتیی لە [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدای عوسمانیی]] ئەوکات وەردەگرت. بە نزیکەیی پێنج جار دەسەڵاتیان لە یەکتری زەوت کرد. [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی پاشای ڕەواندزیش]] ئەم لاوازبوونەی بابانی بە دەرفەت زانی و ھێرشی کردە سەر ناوچەکانی بابان.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیان و سەردەمی فەرمانڕەواییی سلێمان پاشای بابان (1828-1838) ‌ |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2017/01/07/%d9%83%d9%88%d8%b1%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%81%db%95%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%da%95%db%95%d9%88%d8%a7/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> == شەڕەکە == === ھەڵمەتەکانی یەکەمی سۆران === یەکەم ھێرشی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد ڕەواندز]] بۆ سەر شاری [[ھەریر]] بوو. لە ساڵی ١٨٢٢ [[شەڕی ھەریر|ھێرشی ھێنایە]] سەر [[ھەریر]] و [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] نەیانتوانی خۆیان لە پێش لەشکری سۆران ڕابگرن و ھەڵاتن و پاشەکشەیان کردە [[کۆیە]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=62&p=separate&tool=info&view=0,879,1632,1603 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٦٨-٦٩}}</ref> دواتر لەشکری سۆران چووە سەر قەڵای دێرە، دووبارە بابانەکان پاشەکشەیان کردەوە بۆ کۆیە، و میرنشینی سۆران قەڵاکەی بەھێزتر کردووە و نۆژەنی کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=قەڵای دێرێ، قەڵایەکی ئاشووری و میراتێکی گرینگی بەجێماو لە میرنشینی سۆران |ناونیشان=https://kurdshop.net/ku/history/2967 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=ku}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لە تیرۆری پاشای گەورەوە تا جمھووریی ڕواندز |ناونیشان=http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |وێبگە=ڕووداو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807174631/http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دواتر لەشکری سۆران [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٣)|ھێرشیان ھێنایە]] سەر شاری [[ھەولێر]] و گەمارۆیان دا و لە ٢١ی ئایاری ١٨٢٣ شاری ھەولێر و [[قەڵای ھەولێر|قەڵاکەی‌]]<nowiki/>یان گرتە دەست و میر محەممەد خدر بەگی کوڕی بایز بەگی ژنبرای خۆی کرد بە حاکمی شاری ھەولێر.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF}}</ref><ref name=":0" /> [[پەڕگە:Gemarodanî_hewlêr.png|ناوەڕاست|وێنۆک|تابلۆیەکی [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)|گرتنی ھەولێر (١٨٢٣)]]، بە سەرکردایەتیی میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] پاش ھەولێر میر محەممەد لەشکرێکی بە سەرکردایەتیی [[ڕەسووڵ بەگ]] ناردە سەر [[دەشتی ھەولێر]] و کەندێناوە و [[مەخموور]]، بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو ناوچانە و ملکەچکردنی ھەندێک لە عەشیرەتەکانی ئەوێ. ھێرشی یەکەم لە ٢٣ی ئابی ١٨٢٣ شکستی ھێنا. دواتر لە نزیکەیی دوای دوو یان سێ مانگ لە ھێرشی دووەمدا ھەر بە سەرکردایەتیی ڕەسووڵ بەگ، لەشکری سۆران سەرکەوت و دەستی بەسەر تەواوی ناوچەکاندا گرت.<ref name=":4" /><ref name=":3" /> پاش ئەوە میر محەممەد لە ١١ی ئاداری ١٨٢٤ [[پردێ]] (ئاڵتوون کووپری)ی [[شەڕی پردێ (١٨٢٤)|گرت]]، میر محەممەد عەودی کاکە ڕەشی کرد بە حاکمی پردێ. وە لەگەڵ محەممەد پاشای حاکمی [[کەرکووک]] پەیمانی بەست و ڕێککەوتن لە دژی بابان و بەمەش [[پردێ]] و [[کەرکووک|کەرکووکی]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی [[میرنشینی سۆران]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> === ھەڵمەتەکانی دووەمی سۆران === [[پەڕگە:Harir.jpg|وێنۆک|207x207پیکسڵ|[[ھەریر]]]] پاش ماوەیەک پشوو و ڕێکخستن لە نێوان ساڵانی ١٨٢٤ تا ١٨٢٦، میر محەممەد ھەموو [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای ھەولێری ئێستای]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە و ناوچەکانی ڕێکخست و ئیدارەکانی حکوومەتی تێدا دامەزراندن و سوپای ڕێکخستەوە و چەندین قەڵاشی لە ناوچە جیاجیاکان دروستکرد و خۆی ئامادە کرد بۆ ھەڵمەتی دووەم بۆ سەر خاکی بابان. میر محەممەد خۆی ئامادە کرد بۆ گرتنی شاری [[کۆیە]].<ref name=":4" /> پەیوەندیی لەگەڵ خەڵک و کەسایەتییەکانی کۆیە بەست. ھەر لەسەر خۆ ئامادەکردنی سۆران بۆ گرتنی کۆیە و ناوچەکانی تری بابان، نامەیەکی دڵتەنگی و ھەڕەشەئامێزی [[عەباس میرزا|عەبباس میرزای]] جێگری شای [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] بۆ [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]] لە ساڵی ١٨٢٣ ھەیە کە تێیدا باس لە داگیرکاری و ئامادەکارییەکانی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بۆ سەر [[ئێرانی قاجاڕی|خاکی قاجاڕی]] و [[میرنشینی بابان|بابان]] دەکات؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦١-١٦٢}}</ref><blockquote>[[پەڕگە:Abbas Mirza in battle.jpg|وێنۆک|[[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە کاتی [[شەڕی عوسمانی و ئێران (١٨٢١–١٨٢٣)|شەڕێکدا]] لەگەڵ عوسمانییەکان]][[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە سەرەتای نامەکەدا بەسەر داوود پاشادا ھەڵدەڵێت و دواتر باس لەوە دەکات کە مەرجەکانی ئاشتیی نێوان ھەردوو دەوڵەت بڕاونەتەوە و باس لەوەدەکات کە «''زانیومانە کە ھەولێر و عەرەبەکان بە ھانای [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|محەممەد پاشاوە]] چوون و مەبەستیانە دەست درێژی بکەنە سەر [[ھەریر]] و [[کۆیە]].''» دوای درێژەدان، باس لەوە دەکات کە ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا عوسمانی و قاجاڕی واژوو کراوە و دەبێت پەیڕەویی لێ بکرێت و دەڵێت «''ئەو جەنابەش'' (مەبەستی میر محەممەدە) ''دەبێ ھەر پەیڕەویی ئەم بڕیارە بکات و بە گەیشتنی ئەم نامە میھرەبانی‌ئامێزە بە ھەموو لایەک ڕابگەیەنرێت کە ھیچ کەس دژی ئەم بڕیارنامە چاکە نەوەستێتەوە و دوای گەیشتنی ئەم نامەیەش دەست ھەڵگرێت لەو چەشنە کارانە. ئەگەر لەلایەن ئێوەوە'' (مەبەستی لای عوسمانییە) ''تێھەڵچوون و بێ پەروایییەک سەرھەڵبدات، ئەوا بۆ ھەموو ڕۆژئاوا و ڕۆژھەڵات دەردەکەوێت و ئاشکرا دەبێت، کە خراپەکاری لەولاوە بووە. ئاکامی پەلەکردن و دەستدرێژیش لەلای ئەولاوە، چارەنووسەکەی وەک ئەوە دەبێت کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدا.''»</blockquote>نامەکەی عەبباس میرزا تایبەت بوو بەو ھێرش و فراوانخوازییانەی میر محەممەدی ڕەواندزی کە بە ھەموو لایەکی میرنشینەکەی دەستی پێکردبوو، کە سوودی لە لاوازی و شەڕی ناوخۆی بابان وەرگرت و دەستی گرت بەسەر ناوچەکانی میرنشینی بابان و لە بەرەی لای ئێرانیش ھێرش و پێشڕەوییەکی زۆری کردبوو. کە ئەمەش نەوەک کاریگەری بکاتە سەر تێکچوونی [[ڕێککەوتننامەکانی ئەرزڕۆم|ڕێککەوتننامەی یەکەمی ئەرزڕۆمی]] ساڵی ١٨٢٣ی نێوان قاجاڕییەکان و عوسمانییەکان، پاش شەڕی نێوان ئێرانی قاجاڕی و عوسمانییەکان. لەم نامەیەدا داوای ھاوکاری لە داوود پاشای والیی بەغدا دەکات، بۆ سەرکوتکردن و لەناوبردنی میرنشینی سۆران. وە ھەڕەشەی ئەوەش دەکات کە ئەگەر داوود پاشا ھاوکاریی لەناوبردنی میر محەممەد نەکات، ئەوا ئێرانیش لە لایەکی دیکەوە ھێرش بۆ سەر [[عێراقی عوسمانی|قەڵەمڕەویی داوود پاشا]] دەکات، وەک ئەوەی کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدابوو.{{تێبینی|کە لە ماوەی شەڕەکەی پێشوودا قاجاڕییەکان ھێرشیان بردبووە سەر مەندەلی و وێرانیان کردبوو.<ref>Adams (1965), pp. 94–96</ref>}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦٠}}</ref> [[پەڕگە:Koye.JPG|وێنۆک|[[کۆیە]]]] لە ساڵی ١٨٢٧یش [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموودی دووەمی پاشای بابان]] لە ھەوڵێکدا بۆ گرتنەوەی [[ھەریر]] ھێرشێکی ھێنایە سەر ھەریر و سۆران، بەڵام ھەر زوو شکا و گەڕایەوە.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=تەئریخی سلێمانی و وڵاتی لە دەورەی زۆر قەدیمەوە تا ئەووەڵی ئیحتیلال (1918م) |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011102413115362523 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٠٥-١٠٩}}</ref> میر محەممەد لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٨٢٧ [[شەڕی کۆیە (١٨٢٧)|چووە سەر]] [[کۆیە]] و بابانەکان بە بێ شەڕ لێی دەرچوون و پاشەکشێیان کرد و لە ڕێگای [[قەزای دووکان|دووکانەوە]] گەڕانەوە و چوونەوە بۆ [[سلێمانی]].<ref name=":4" /><ref name=":3" /> دواتر میر پاداشتی خەڵکەکەی دایەوە و میری دزەیییەکانی خەڵات کرد و دەستی کرد بە بنیاتنانی قەڵا و بورج لە شارەکەدا و قەڵایێکی سەختی لەنێو شارەکەدا بنیاتنا.<ref name=":2" /> پاش [[کۆیە]]، میر محەممەد لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٢٧ تا ١٧ی کانوونی دووەمی ١٨٢٨ چووە سەر شاری [[ڕانیە]] و [[شەڕی ڕانیە (١٨٢٧)|گرتی]]، بابانەکان وەکوو خاکەکانی دیکەیان، ڕانیەشیان بەجێھێشت و ڕایانکردە [[سلێمانی]].<ref name=":4" /><ref name=":3" /> بۆ مەبەستی پارێزگاری کردنیش، قەڵا و شوورەی دروست کرد.<ref name=":2" /> [[پەڕگە:Views around Rawanduz and Bekhal Spring 01.jpg|وێنۆک]] ھەر لە پاش گرتنی ھەردوو شارەکانی کۆیە و ڕانیە، میر محەممەد بە بۆنەی گرتنی شارەکانی ھەریر و کۆیە و ڕانیە چەند تۆپێکی داڕژت لە ١٨٢٨ کە تاوەکوو ئێستاش ماون و میر محەممەد بەرامبەر ئەو وشانەی کە بابانەکان دەیانگوت «حُکمدارانی بەبە و کۆیی و حریر»، لەسەر تۆپەکانی نووسی «نصر من ﷲ وفتح قریب، الأمیر المنصور، ﷴ بیکٴ متصرفی ڕواندز و کۆیی و حریر». کە لە سەرەتادا بە بەشێک لە ئایەتێکی [[قورئان]] {{قورئان|الصف|١٣}} دەستپێدەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=69&p=separate&tool=info&view=0,0,1700,1274 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٥٣ و ٦٩-٧٠}}</ref> بەم شێوەیەش میر محەممەد سنووری میرنشینی سۆرانی فراوانتر کرد و سنووری سۆران گەیشتە نێو جەرگەی بابان و تاوەکوو سەر [[زێی بچووک]] ڕۆیشت و تەنانەت تێپەڕی سنووری زێی بچووکیش بوو و سنووری میرنشینی سۆران تاوەکوو پاش [[سورداش|سوورداش]] ھات.<ref name=":5" /> چەند شوێنەواری ئەو سەردەم لە [[پارێزگای سلێمانی]] تاوەکوو ئێستا ماون، لەوانە [[قەڵای سارتکە]]، کە دەکەوێتە سەر [[زێی بچووک]] لە [[قەزای دووکان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قلعة سرتک {{!}} Archiqoo |ناونیشان=https://archiqoo.com/locations/sartka_citadel_ar.php |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archiqoo.com}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بالصور.. قلعة 'سارتکە' فی السلیمانیة‌ |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/AR/GalleryDetails/4606 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.pukmedia.com |زمان=ar}}</ref> کە کەوتبووە بەرامبەر قەڵای قەمچووغەی بابان، کە دوایی ئەویش کەوتە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.<ref name=":6" /><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=قەڵای قەمچووغە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20251213092246667707 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fa}}</ref> چەندین ناوچەی دیکەش لەم نێوانە وەک ([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]])یش کەوتنە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=ناوەند-حەویجە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240709182440579422 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fr}}</ref> بە نزیکەیی سنووری سۆران تاوەکوو [[چەمچەماڵ]] ھاتبوو. ==== ھێرشی پێچەوانەی بابان ==== [[پەڕگە:OfficerPashaSulimanya1820.jpg|وێنۆک|عومەر ئاغا، یەکێک لە ئەفسەرەکانی مەحموود پاشای دووەمی بابان، ١٨٢٠]] میر محەممەد سنوورەکەی گەیشتبووە تاوەکوو [[سورداش|سوورداش]] و نێو جەرگەی بابان. [[مەحموود پاشای دووەمی بابان]] بە ناچاری دووبارە کەوتە شەڕەوە لەگەڵ میر محەممەد. لەشکری ڕەواندزی پاشەکشە پێکرد و شکاند. وە لەم وەختە دژوار و تەنگانەیەدا لە شەڕێکدا لە قەڵای سکتان لە ساڵی ١٨٢٨، [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای مەحموود پاشا کتوپڕ لە ھێزەکەی بابان جیابووەوە و شەڕەکەی جێھێشت و بەرەو [[سلێمانی]] گەڕایەوە و دەستی بەسەر تەختی دەسەڵاتی باباندا گرت و حاکمییەتی لە برای زەوت کرد.<ref name=":5" /><ref name=":1" /> ئیدی لەشکری بابان شکا. [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشای والیی بەغدا]]، لەگەڵ [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] ڕێککەوت دژی میرنشینی سۆران و لە ئێرانەوە لەشکرێک بە فەرماندەییی سەرتیپ محەممەد خاندا بەڕێکەوت و عەلی ڕەزا پاشاش لەشکرێکی لە بەغداوە نارد بۆ سلێمان پاشای بابان. نامەیەکی ئەمیر نیزامی فەرماندەیەکی ئێرانی قاجاڕی ھەیە بۆ باڵیۆزی ئینگلیز لە ئێران، کە باسی ئەو یارمەتیدانەی ئێران و بەغدا بۆ بابان دەکات، کە لە بەشێکیدا دەڵێت:<blockquote>«''پایەبەرز محەممەد خانی سەرتیپ بە ھێز و سەربازەکانی خۆیەوە لەگەڵ فەوجی بەھادووران و سوارەی کورد بە ٨ تۆپ و گوللەتۆپەوە نێردرانە سەر سۆران، لەولاشەوە وەزیری بەغدا، سێ بۆ چوار تۆپ و دوو ھەزار کەسی بە فەرماندەییی سلێمان پاشا ناردۆتە سەری، بۆ ئەوەی میر محەممەد تەمێ بکرێ...''».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاریدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٥٦}}</ref></blockquote>میر محەممەدیش لەو نێوانەدا سنوورەکانی ھەر وەک خۆی پاراستبوو. دوو لەشکری سۆران و بابان لە [[قەمچووغە]] کەوتنە بەرامبەر یەک و شەڕێکی قوڕسیان کرد، لەشکری سۆران گەڕایەوە و پاشەکشەی کردە نزیک [[کۆیە]] و سلێمان پاشا دوای لەشکری سۆران کەوت و تا نزیک کۆیە چوو. بەڵام لەشکری بابان و ئێران زەرەر و زیانێکی زۆریان تێکەوت و بە خراپی بەرامبەر میر محەممەد شکان. ھەربۆیە میر محەممەد ڕێککەوتنێکی بەسەر باباندا سەپاند کە بە سنووری قەمچووغە ناسرا، کە سنوورەکە کەوتبووە سەر قەمچووغە. مەحموود پاشای دووەمی بابانیش لەبەر شەڕی نێوخۆ و لاوازیی دەسەڵاتەکەی نەیدەتوانی حوکمی تەواوی بکا، وە شەڕی سوپای ڕەواندزیشی پێنەدەکرا، ھەربۆیە بە ڕێککەوتن ڕازیبوو و خاکەکانی بەدەستەوەدا.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":7" /> ھەرچەندە میر محەممەد زۆر پابەندی ئەم ڕێککەوتنانە نەببوو.<ref name=":5" /> میر محەممەدیش لەسەر ئەو سنوورە لە قەمچووغە شوورەیەک و چەند قۆنگرەیەکی دروست کرد بۆ سوپا و کشتوکاڵ.<ref name=":2" /> == دەرئەنجام == [[پەڕگە:Barrages irakiens (cropped).png|وێنۆک|[[زێی بچووک]] لەسەر نەخشەی [[عێراق]] <small>''(Petit Zab)''</small>]] [[میرنشینی سۆران]] دەستی گرتەوە بەس ھەموو ئەو ناوچانەی کە پێشتر لەدەستیدابوو و [[میرنشینی بابان]] داگیری کردبوو. سنووری میرنشینی سۆران گەیشتە دوای [[زێی بچووک]] تا [[قەمچووغە]] و [[سورداش|سوورداش]]، دواتر ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا کرا و سنووری دیاریکراوی ڕێککەوتنی دوو میرنشینەکەش ھەروەکوو خۆی مایەوە تا لە ناوچوونی ھەردوو میرنشین؛ سۆران لە ١٨٤٧ و بابان لە ١٨٥١.<ref name=":8" /> میر محەممەد لە دوای بابان، [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان|لەشکرکێشییەکەی]] دەست پێکرد بۆ سەر [[میرنشینی بادینان]]. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[شۆڕشی میر محەممەد]] * [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان]] * [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)]] * [[دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی]] == سەرچاوەکان == <references /> {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|پارێزگای سلێمانی|پارێزگای ھەولێر}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی بابان]] [[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]] [[پۆل:١٨٢٢]] [[پۆل:١٨٢٣]] [[پۆل:١٨٢٤]] [[پۆل:١٨٢٦]] [[پۆل:١٨٢٧]] [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئێرانی قاجاڕی]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] kny6qk8atyckyu66u48xqzfba2d8huu 0 293066 1570266 1570169 2026-03-31T12:03:13Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570266 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=مستەفا بەگٔ{{ھن}}مستەفا پاشا|title={{Script/Arabic|[[ئەمیر|میر]]}}|reign=~دەیەی ١٧٨٠ – ١٨١٣|predecessor=[[میر ئۆغووز بەگی بچووک]]|successor=[[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]|issue=[[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}[[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}سلێمان بەگ{{ھن}}ئەحمەد بەگ{{ھن}}تەیموورخان|full name={{Script/Arabic|میر مستەفا کوڕی ئۆغووز بەگی بچووکی کوڕی میر ئەحمەد}}|royal house=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] [[میرانی سۆران]]|father=[[میر ئۆغووز بەگی بچووک]]|religion=[[ئیسلام]]|succession={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ئەمیر|میر]]ی [[میرنشینی سۆران|سۆران]]|spouse=بووک شازەمان|death_date=١٨٢٦}}'''میر مستەفا بەگ کوڕی میر ئۆغووز بەگی بچووکی کوڕی میر ئەحمەدە''' ( ؟ – ١٨٢٦، [[میرنشینی سۆران]]) '''مستەفا بەگ''' یان '''مستەفا پاشا''' یەکێک بوو لە میرەکانی [[میرنشینی سۆران]]. لە دوای باوکی میر [[میر ئۆغووز بەگی بچووک|ئۆغووز بەگی بچووک]] بووە میری [[میرنشینی سۆران]]. بە نزیکەیی لە دەیەی ١٧٨٠ تاوەکوو ١٨١٣ لە [[ڕەواندز|ڕەواندزەوە]] حکومڕانیی سۆرانی کردووە. لە سەردەمی ئەودا بوو کە لە دوای شەڕی [[میرنشینی بابان|بابان]] و سۆران لە سەردەمی [[عەلی بەگی کوڕی سلێمان بەگ|عەلی بەگی]] برازای [[خانزادی سۆران|میر خانزاد]]، دووبارە شەڕی [[میرنشینی بابان|بابان]] دەستی پێکردەوە. میر مستەفا چەند برایەکی ھەبوو بە ناوەکانی تەمەرخان <small>''(تەیموورخان)''</small>، یەحیا بەگ، بایز بەگ، ئەحمەد بەگ. میر مستەفا لەگەڵ براکانیدا کێشەی ھەبوو، بەو شێوەیەی کە براکانی لە دژی مستەفا بەگ دەوەستانەوە و دەیانویست مستەفا بەگ لە میرایەتی دووربخەنەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شەڕەفنامە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF |پەڕە=٣٥٠-٣٥١}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=ئیمارەتی سۆران |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251029093219/https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەوە بوو کە براکانی لەگەڵ [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] ڕێککەوتن و بابانەکان ئەم شەڕەی برایەکانیان بە دەرفەت زانی و بەم شێوەیە [[ھەریر]] و [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و چەند ناوچەی دیکەی [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێریان]] خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان. بە نزیکەیی تەنھا شاری [[ڕەواندز]] و چەند ناوچەیەکی دیکە لەژێر دەسەڵاتی مستەفا بەگ مانەوە. لەشکری بابان ھەردەھات بەرەوپێش دەچوون، فراوانبوونەکەی بابان ھەڕەشەی لە ڕەواندزی پایتەخت دەکرد.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF |پەڕە=١٣ |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار}}</ref> مستەفا بەگیش بە ناچاری لەگەڵ بابانەکان ڕێککەوت.<ref name=":0" /><ref name=":1" />{{تێبینی|محەممەد ئەمین دەڵێ گوایە مستەفا بەگ کچەکەی خۆی داوە بە کوڕی میری بابان بۆ ڕێککەوتنەکە<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=ئیمارەتی سۆران |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251029093219/https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} براکانی میر مستەفا نەدەوەستان و دووبارە لەشکری بابانیان ھێنایەوە سەر سۆران و میر مستەفا توانی لەشکرەکەی بابان بشکێنێت و پاشەکشەی بە لەشکرەکەی بابان کرد. چەند ساڵێکی تریش مستەفا بەگ حکومڕانیی کرد و دواتر بەھۆی گێژاوەکانی نێوخۆی سۆران دەستی لە کار کێشایەوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> دەگوترێ ویستوویەتی حوکم بۆ براکانی جێبێڵێت، بەڵام بەھۆی کاریگەریی ھاوسەرەکەی ''(بووک شازەمان)'' حوکمی بۆ کوڕە گەورەکەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] جێھێشتووە و میر محەممەد لە ساڵی ١٨١٣ جێگای باوکی گرتەوە.<ref name=":2" /> میر مستەفا پێنج کوڕی ھەبووە: [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]، [[ڕەسووڵ بەگ]]، سلێمان بەگ، ئەحمەد بەگ و تەیموورخان. ھەر کە میر محەممەد ھاتە سەر حوکم، یەحیا بەگ و تەمەرخانی مامی و ئامۆزاکانی لەسێدارەدا.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> میر مستەفا لە ساڵی ١٨٢٦ کۆچی دواییی کرد.<ref name=":1" /> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references />{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|کوردستان}} [[پۆل:میرەکانی سۆران]] [[پۆل:مردووانی ١٨٢٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ?]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] kbqqtbtng4bygn2uvy48eejxare88i3 0 293114 1570312 1565723 2026-03-31T14:32:55Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٤ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570312 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ناوەندی تەکنەلۆژیای ئەتۆمی/ناوەندی لێکۆڵینەوەی ئەسفەھان''' ({{بە فارسی|مرکز بین‌المللی علوم و فنون هسته‌ای}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82157504/%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D9%8A%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204052409/https://www.irna.ir/news/82157504/%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D9%8A%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=ایرنا|زمان=fa|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|url-status=live}}</ref> گەورەترین ناوەندی لێکۆڵینەوەی ئەتۆمییە لە [[ئێران]]، دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەسفەھان]]، لە ناوەندی [[پارێزگای ئەسفەھان]] و لەژێر چاودێری [[ڕێکخراوی وزەی ئەتۆمی ئێران]]دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/media/1394/06/16/852275/%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=افتتاح منطقه هسته ای اصفهان- عکس خبری تسنیم {{!}} Tasnim|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230404052301/https://www.tasnimnews.com/fa/media/1394/06/16/852275/%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|زمان=fa|url-status=live}}</ref> توانای ١٠ مێگاواتی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tass.com/world/1485997|سەردێڕ=Iran unveils plans to build new nuclear research reactor|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250613010751/https://tass.com/world/1485997|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=TASS|url-status=live}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://farsi.alarabiya.net/iran/2022/07/28/%D8%A7%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AB-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%82%D9%88%D8%B9-%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-|سەردێڕ=احداث قریب‌الوقوع راکتورهای هسته‌ای جدید در تاسیسات فرآوری اورانیوم اصفهان|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230404052301/https://farsi.alarabiya.net/iran/2022/07/28/%D8%A7%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AB-%D9%82%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%82%D9%88%D8%B9-%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=العربیه فارسی|زمان=fa|url-status=live}}</ref> لەلایەن کۆمپانیای پیشەسازی وزەی پشگامەوە بەڕێوەدەبرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Isfahan Nuclear Technology/Research Center}} {{شریتی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:شارستانی ئەسفەھان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] q5ru7h8f69adgpyog82u1354pc9uu1i 0 293154 1570487 1566398 2026-04-01T01:32:26Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570487 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پیتەر برایان ھێگسێت''' (لەدایکبووی ٦ی حوزەیرانی ١٩٨٠) بەرپرسێکی حکوومیی ئەمریکی و کەسایەتییەکی پێشووی تەلەڤیزیۆنە کە لە ساڵی ٢٠٢٥ەوە وەک ٢٩یەمین [[وەزیری بەرگریی ئەمریکا|وەزیری بەرگریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کاردەکات. ھێگسێت [[سیاسەت]]ی لە [[زانکۆی پرینستۆن]] خوێندووە، کە لەوێ بڵاوکەرەوەی «پرینستۆن تۆری» بووە، کە ڕۆژنامەیەکی پارێزگاری (کۆنەپارێز)ی خوێندکاران بوو. لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک ئەفسەری پیادە لە پاسەوانی نیشتمانیی سوپای مینیسۆتا ڕاسپێردرا، لە بنکەی دەریایی کەنداوی گوانتانامۆ خزمەتی کردووە و ڕەوانەی [[عێراق]] و [[ئەفغانستان]] کراوە. ھێگسێت دوای جێھێشتنی عێراق بۆ چەندین ڕێکخراو کاری کردووە، لەوانەش وەک بەڕێوەبەری جێبەجێکار لە ڤێتس فۆر فریدۆم و شەڕکەرە دێرینەکانی ئەمریکا. لە ساڵی ٢٠١٤ بووە بەشداربووی کەناڵی [[فۆکس نیووز]]. ھێگسێت دوای پشتیوانیکردنی کەمپینەکەی لە ساڵی ٢٠١٦، وەک ڕاوێژکاری سەرۆک [[دۆناڵد ترەمپ]] کاری کردووە. لە ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠٢٤، ھێگسێت ھاوپێشکەشکاری بەرنامەی «فۆکس ئاند فرێندز ویکێند» بوو. چەندین کتێبی نووسیوە، لەوانە «ھەڵمەتی خاچپەرستیی ئەمریکی» (٢٠٢٠) و «جەنگ لە دژی جەنگاوەران» (٢٠٢٤).<ref>https://www.dailyprincetonian.com/article/2025/01/princeton-features-profiles-pete-hegseth-defense-secretary-nominee</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.war.gov/About/Biographies/Biography/Article/4040890/hon-pete-hegseth/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302061519/https://www.war.gov/About/Biographies/Biography/Article/4040890/hon-pete-hegseth/ |url-status=dead }}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، سەرۆکی ھەڵبژێردراو ترەمپ، ھێگسێتی وەک کاندیدی خۆی بۆ پۆستی [[وەزیری بەرگری]] دەستنیشان کرد. لە دانیشتنێکی لیژنەی خزمەتگوزارییە چەکدارەکانی [[ئەنجومەنی پیران]]، کە چەند ڕۆژێک پێش دووەم سوێندخواردنی ترەمپ بەڕێوەچوو، ھێگسێت ڕووبەڕووی تۆمەتەکانی ڕەفتاری نەشیاوی سێکسی، خراپ بەڕێوەبردنی دارایی و زۆر خواردنەوەی [[ئەلکھول|کحوول]] بووەوە. لە ھەمان مانگدا لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە پەسەند کرا، کاتێک جێگری سەرۆک [[جەی دی ڤانس]] دەنگی یەکلاکەرەوەی دا. ئەمە تەنیا دووەم جار بوو لە مێژووی ئەمریکادا کە پەسەندکردنی کاندیدێکی کابینە لەلایەن جێگری سەرۆکەوە یەکلایی بکرێتەوە، لە دوای [[بێتسی دیڤۆس]] لە سەردەمی یەکەمین بەڕێوەبەرایەتی ترەمپ لە ساڵی ٢٠١٧. ھێگسێت دووەم گەنجترین وەزیری بەرگرییە لە دوای [[دۆناڵد ڕەمسفیڵد]]، کە بۆ یەکەمجار لە سەردەمی بەڕێوەبەرایەتی فۆرددا ئەو پۆستەی وەرگرتبوو.<ref>https://www.cnn.com/2024/12/02/politics/pete-hegseth-veterans-advocacy-groups-misconduct-allegations</ref><ref>https://www.bbc.com/news/articles/cx2g4e5z0d3o</ref><ref>https://19thnews.org/2025/01/senate-narrowly-confirms-pete-hegseth-to-lead-pentagon/</ref> ھێگسێت لە ماوەی کارکردنیدا وەک وەزیری بەرگری ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەتەوە بەھۆی چەندین کردەوەی جۆراوجۆرەوە، وەک: لێکەوتەکانی دزەکردنی چاتی گرووپێکی حکوومی لەسەر ئەپی سیگناڵ، تاوانە جەنگییە گوماناوییەکانی پەیوەست بە ھێرشە سەربازییەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئەو کەسانەی گوایە قاچاخچیی [[ماددە ھۆشبەرەکان]]ن لە دەریای کاری بی، برەودان بە ئایینی [[مەسیحییەت|مەسیحی]] لە ناو سوپادا، بەکارھێنانی فڕۆکەی سەربازیی بێ نیشانە بۆ ھێرشکردنە سەر بەلەمەکان، ھەروەھا بەکارھێنانی ھێز و یاساکانی تێوەگلان لە جەنگی ئێران. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == پیتەر برایان ھێگسێت لە ٦ی حوزەیرانی ١٩٨٠ لە [[مینیاپۆلیس]]، لە ویلایەتی [[مینیسۆتا]] لەدایکبووە. بە ڕەچەڵەک [[نەرویج]]ییە. یەکەم منداڵی برایان و پێنێلۆپی «پێنی» (ھاوگن) ھێگسێت بوو. باوکی ھێگسێت ڕاھێنەری [[باسکە]] بووە بۆ خوێندنگە ئامادەیییەکان لە سەرانسەری مینیسۆتا پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٩ خانەنشین بێت؛ دایکیشی ڕاھێنەری کارگێڕییە کە وانەی بەخشیوە لە ڕێگەی زنجیرەی باشیی خزمەتگوزاری گشتی مینیسۆتا (مێپس)، کە بەرنامەیەکی زەمالە و سەرکردایەتییە بۆ ژنانی [[کۆماریخوازی|کۆماری]] و [[ڕاستڕەوی میانڕەو]]. ھێگسێت لە [[فۆڕێست لەیک]]، لە مینیسۆتا گەورە بووە، و لە خوێندنگەی ئامادەیی ناوچەی فۆڕێست لەیک خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٩٩ وەک یەکەمی خوێندنگەکەی دەرچووە.<ref>"Peter Brian Hegseth in the Minnesota, U.S. , Birth Index, 1935–2004" (Document). Birth Index.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20250403091417/https://www.japantimes.co.jp/commentary/2025/04/03/world/the-real-pete-hegseth/</ref> دوای خوێندنی ئامادەیی، ھێگسێت چووەتە [[زانکۆی پرینستۆن]]، کە لەوێ وەک پسپۆڕی سەرەکی لە سیاسەتدا بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی بەدەستھێناوە. بەپێی گۆڤاری «یەدەگ و پاسەوانی نیشتمانی»، ئەو زانکۆی پرینستۆنی ھەڵبژاردووە لەبری ئۆفەرێکی [[ئەکادیمیای سەربازیی ئەمریکا]] بۆ ئەوەی یاری بۆ تیمی باسکەی زانکۆکە بکات. چەند مانگێک پێش [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]]، ھێگسێت پەیوەندی بە تیمی مەشقی ئەفسەرانی یەدەگەوە کرد. لە ماوەی ساڵانی خوێندنیدا لە پرینستۆن، ھێگسێت بڵاوکەرەوە و سەرنووسەری «پرینستۆن تۆری» بوو، کە ڕۆژنامەیەکی پارێزگاری خوێندکارانی زانکۆکە بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20241207035725/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/12/05/pete-hegseth-mom-penelope/76792635007/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20250131033242/https://www.presspubs.com/quad/sports/local/hegseth-retiring-directed-activities-27-years-as-centennial-grew-prospered/article_c630bd26-9982-11e9-b661-af99524b9cac.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20241130013616/https://www.nytimes.com/2024/11/29/us/politics/pete-hegseth-mother-email.html</ref><ref>https://www.nationalreview.com/2012/03/hegseth-arena-brian-bolduc/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20241120195102/https://www.startribune.com/minnesotans-cheer-question-trumps-pick-of-forest-lakes-pete-hegseth-as-next-defense-secretary/601184359</ref><ref>https://web.archive.org/web/20241113155644/https://www.bostonglobe.com/2024/11/13/metro/pete-hegseth-trump-defense-secretary-nominee/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20250125000839/https://www.dailyprincetonian.com/article/2025/01/princeton-features-profiles-pete-hegseth-defense-secretary-nominee</ref><ref>https://www.collegevine.com/faq/22279/ab-vs-ba-degree-what-s-the-difference</ref> لە نیسانی ٢٠٠٢دا، ھێگسێت ڕای گەیاند کە وەک بڵاوکەرەوەی «پرینستۆن تۆری»، ئەو «بەرگری لە کۆڵەکەکانی شارستانییەتی ڕۆژاوایی دەکات لە دژی سەرقاڵکەرەکانی فرەچەشنی». سەرنووسەرانی «پرینستۆن تۆری» ڕەخنەیان لە ھالی بێری گرت بەھۆی وەرگرتنی خەڵاتی [[ئۆسکار]] بۆ باشترین [[ئەکتەر]] لە بەرامبەر ڕۆڵەکەی لە فیلمی «مۆنستەرز بۆڵ» (٢٠٠١) «بە ناوی تەواوی ڕەگەزێکەوە»، و ڕەخنەیان لە ڕۆژنامەی [[نیویۆرک تایمز]] گرت بەھۆی ڕاگەیاندنی ئەوەی کە ئاگادارییەکانی ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزخوازان چاپ دەکات، بەو پاساوەی کە ئەمە ڕەوایەتی دەدات بە بڵاوکردنەوەی ئاگادارییەکانی ھاوسەرگیری بۆ پەیوەندییە خێزانییە قەدەغەکراوەکان (خزمایەتی)، ئاژەڵبازی و منداڵبازی. لە مانگی تشرینی یەکەمدا، «پرینستۆن تۆری» وتارێکی بڵاوکردەوە کە تێدا ھاوڕەگەزخوازی بە بێڕەوشتی ناوبرد. لە وەڵامدا، سەرۆکی حکوومەتی خوێندکارانی پرینستۆن، نینا لانگسام، ئیمەیڵێکی بە زمانی توند بۆ ھێگسێت و بڵاوکەرەوەی ڕۆژنامەکە، براد سیمۆنس، نووسی. ئیمەیڵەکەی لە ژمارەی دواتردا بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Pete Hegseth}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 7o8kw98fl86yfj4d4ryc766ulpkonz4 0 293511 1570259 1570210 2026-03-31T12:02:02Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570259 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[ئایەتوڵڵا]]ی گەورە موجەدید [[سەید|میرزا]] '''ئەبوو محەممەد موعیزددین محەممەد حەسەن حوسێنی شیرازی''' ({{Langx|fa|{{nq|ابومحمد معزالدین محمدحسن حسينى شيرازی}}}}، ٢٥ی نیسانی ١٨١٥ – ٢٠ی شوباتی ١٨٩٥)، بە سادەیی بە '''میرزا شیرازی''' ناسراوە، [[مەرجەع]]ێکی [[شیعە|شیعەی]] ئێران بووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://annabaa.org/arabic/historic/6656|سەردێڕ=المجدد الشيرازي الكبير |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=An-Nabaa Information Network |زمان=ar}}</ref> <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=al-Tehrani|یەکەم=Agha Buzurg|ناونیشان=http://alfeker.net/library.php?id=3324|سەردێڕ=Tabaqat A'lam al-Shia; al-Kiram al-Barara Fi al-Qarn al-Thalith Ashar|بڵاوکەرەوە=Dar Ihya' al-Turath al-Arabi|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=١٣|شوێن=Cairo, Egypt|پەڕەکان=٤٣٦|trans-title=Levels of the Notables of the Shia (13th Century)}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.islamicinsights.com/religion/history/ayatollah-mirza-shirazi.html|سەردێڕ=Ayatollah Mirza Shirazi |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=Islamic Insights}}</ref> <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=al-Wardi|یەکەم=Dr. Ali|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Yv17DwAAQBAJ|سەردێڕ=Lamahat Ijtima'iya Min Tarikh al-Iraq|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Dar al-Rashid|بەرگ=٣|شوێن=Beirut, Lebanon|پەڕەکان=٨٦–١٠٢|زمان=ar|trans-title=Social Glimpses From The History Of Iraq}}</ref> <ref name=":3">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hann|یەکەم=Geoff|سەردێڕ=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|دوایین٢=Dabrowska|یەکەم٢=Karen|دوایین٣=Townsend-Greaves|یەکەم٣=Tina|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Bradt Travel Guides|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٢-٤٨٨-٤|پەڕەکان=١٨٩}}</ref> <ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=Leader of the Tobacco Protest |ناونیشان=http://www.alanwar14.com/subject.php?id=122 |سەردێڕ=金沙游戏app下载大厅_手机客户端 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠ |وێبگە=www.alanwar14.com |زمان=ar |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161219091609/http://www.alanwar14.com/subject.php?id=122 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای مردنی [[مورتەزا ئەنساری]]، بە سەرکردەی باڵای شیعەکانی سەردەمی خۆی ناسرا، و ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا بەھۆی [[فەتوا]]کەی لە ساڵی ١٨٩١ دژی بەکارھێنانی [[تووتن]] لە شتێکدا کە بە [[شۆڕشی تووتن|ناڕەزایەتی تووتن]] ناسرا لە سەردەمی [[قاجاڕەکان|قاجاردا]].<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |trans-title=al-Mirza al-Shirazi.. Head of the Tobacco revolution |ناونیشان=https://www.alrsool.info//arabic/famous/62 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=www.alrsool.info |زمان=ar}}</ref> لە لایەن شیعەکانەوە بە ''موجەدید'' (نوێکەرەوەی ئایین) سەدەی ١٣ی سەردەمی [[ڕۆژژمێری کۆچیی|ئیسلامی]] ناوزەد کراوە.. ==شۆڕشی تەمباک== [[شۆڕشی تووتن|ڕاپەڕینی تەمباک]] (١٨٩١–١٨٩٢) دوای ڕێککەوتنی [[ناسرەدین شا]]ی [[قاجاڕ]] لەگەڵ [[بەریتانیا]] سەبارەت بە پێدانی مافی بڕیاردان لەسەر تووتنی [[ئێران]] لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات بە بەریتانیا، و ڕژانی بێگانەکان بۆ ناو ئێران دەستی پێکرد. شیرازی نامەیەکی بۆ شا نارد و تێدا ناڕەزایەتی بەرامبەر ئەو ڕێککەوتنە دەربڕی و ھۆشداری دا کە دەبێتە ھۆی لاوازکردنی دەوڵەت، نامەکان چەند بارە بوونەوە بەبێ ئەوەی شا گرنگییان پێ بدات. بۆیە شیرازی [[فەتوا]] بەناوبانگەکەی دەرکرد کە تێیدا ھاتبوو: «بەکارھێنانی تەمباک و تووتن بە ھەر جۆرێک بێت، وەک جەنگان دژ بە ئیمامی خاوەن [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|عەسر و زەمان]] (ع) ھەژمار دەکرێت». پاشان فەتوایەکی تری بەدوایدا ھێنا بۆ ھۆشداریدان بە حکوومەت کە تێدا ھاتبوو: «ئەگەر ئیمتیازی تەمباک بە تەواوی ھەڵنەوەشێتەوە، لە ماوەی چل و ھەشت کاتژمێردا [[جیھاد]] ڕادەگەیەنم». کارادانەوەی ئێرانییەکان بۆ فەتواکە لە ڕێگەی [[بایکۆت]]کردنی بەکارھێنانی [[تووتن]] و ھاتنە سەر شەقام لە خۆپیشاندانی گەورە و دروستبوونی ئاڵۆزی لە چەندین شوێن بوو، ئەمەش حکومەتی ناچار کرد ئیمتیازەکە ھەڵبوەشێنێتەوە. == مردن == دوای تێپەڕاندنی سەردەمێکی پڕ لە ماندووبوون لە دوای ناڕەزایەتییەکانی تەمباک، شیرازی لە ڕۆژی چوارشەممە، ٢٠ی شوباتی ١٨٩٥ لە [[سامەڕا]] کۆچی دوایی کرد. پاشان تەرمەکەی گوازرایەوە بۆ [[نەجەف]] تاوەکو لە مەزارگەی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|ئیمام عەلی]] بنێژرێت.<ref>"al-Mirza al-Shiraz.. Sahib Thawrat al-Tinbak" [al-Mirza al-Shirazi.. Head of the Tobacco revolution]. www.alrsool.info (in Arabic). Retrieved 2020-04-23.</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mirza Shirazi}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئیسلام}} [[پۆل:مردووانی ١٨٩٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨١٤]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] lfjsaw3dem7pyl1co9dk09pzjk7tbok 14 293704 1570496 1569303 2026-04-01T07:12:01Z Kamaranahmedali 72885 1570496 wikitext text/x-wiki [[ئەندازیارانی کورد]] بەو ئەندازیارانە دەڵێن کە بە [[زمانی کوردی]] قسە دەکەن. mbw67ubzaagqs6v2ndhi8tjta2iugxa 0 293790 1570563 1570043 2026-04-01T11:16:53Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٤ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1570563 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Resident Evil Requiem Cover Art.jpg}} '''ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێکویەم''' ({{بە ئینگلیزی|Resident Evil Requiem}})، بە واتای '''خراپەی نیشتەجێ: سروودی مردووان'''، و لە وەشانی [[ژاپۆن]]یدا (بە [[ژاپۆنی]]: バイオハザード レクイエム) [[ترس و مانەوە|یارییەکی ترسناکە بۆ مانەوە]] و لەلایەن کۆمپانیای [[کاپکۆم| کاپکۆمەوە]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. نۆیەمین قۆناغی سەرەکی زنجیرەی [[ڕێزدێنت ئیڤڵ]]ە، دوای [[ڕێزدێنت ئیڤڵ ڤیڵج]]. یارییەکە کەسایەتی نوێی یاریکردن دەناسێنێت، [[پێرستی کەسایەتییەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ|گرەیس ئاشکرۆفت]]، شرۆڤەکاری [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] کە لێکۆڵینەوە لە زنجیرەیەک مردنی نھێنی دەکات کە پەیوەندییان بە ڕزگاربووانی ڕووداوەکەی ڕاکوون سیتییەوە ھەیە، بە یارمەتی بریکاری گەڕاوەی [[ئێف بی ئای]] و پاڵەوان [[لیان سکات کێنێدی|لیۆن سکات کێنێدی]]. == شێوازی یاریکردن == شێوازی یاریکردن لە نێوان گرەیس و لیۆن دەگۆڕێت. بەشەکانی گرەیس بەردەوامی بە شێوازی ترس و مانەوە دەدەن کە لە یارییەکانی «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧: بایۆھازارد]]» (٢٠١٧) و «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ڤیڵج]]» دا ھەبوو، کە تێدا ھەوڵ دەدەیت لە دەست [[زۆمبی]] و دڕندەکان ڕابکەیت؛ بەڵام بەشەکانی لیۆن زیاتر جەخت لەسەر ئاکشن دەکەنەوە، ھاوشێوەی یارییەکانی وەک «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٤]]» (٢٠٠٥)، کە تێیدا ڕاستەوخۆ لە جەنگەکاندا ڕووبەڕووی دووژمنەکان دەبێتەوە. دەکرێت بە ھەردوو کەسایەتییەکە لە ڕووانگەی کەسی یەکەم یان کەسی سێیەمەوە یاری بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://store.steampowered.com/app/3764200/Resident_Evil_Requiem |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250607083018/https://store.steampowered.com/app/3764200/Resident_Evil_Requiem |url-status=live }}</ref> == گەشەپێدان == یارییەکە لە تەممووزی ٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا و لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە چالاکیی «[[سەمەر گەیم فێست]]» بە فەرمی پەردەی لەسەر لادرا. یارییەکە لە دەرھێنانی «[[کۆشی ناکانیشی]]»یە، کە دەرھێنەری «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٧]]» بووە. بیرۆکەی سەرەتایی یارییەکە ئەوە بوو کە یارییەکی جیھانی کراوەی بەکۆمەڵ بێت لە ڕێگەی [[ئینتەرنێت]]ەوە، بەڵام تا ساڵی ٢٠٢١ گۆڕدرا بۆ یارییەکی تاکەکەسی کلاسیکی. «ڕێکویەم» بە بەکارھێنانی «ئاڕ ئی ئینجین» پەرەی پێدراوە، و یەکەم یاری بوو لە زنجیرەکەدا کە تایبەت بۆ ئامێرەکانی نەوەی نۆیەمی [[کۆنسووڵ]]ەکانی یاری دیزاین بکرێت. ھەروەھا ئەمە یەکەم دەرکەوتنی سەرەکیی کەسایەتیی لیۆنە لە دوای یاریی «[[ڕێزدێنت ئیڤڵ ٦]]» (٢٠١٢)، و دیزاینەکەی نوێ کراوەتەوە بۆ ئەوەی بە تەمەنتر دیار بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ign.com/articles/resident-evil-9-officially-revealed-at-summer-game-fest-2025 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250606231554/https://www.ign.com/articles/resident-evil-9-officially-revealed-at-summer-game-fest-2025 |url-status=live }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shacknews.com/article/140474/resident-evil-7-director-returns |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417174829/https://www.shacknews.com/article/140474/resident-evil-7-director-returns |url-status=live }}</ref> == بڵاوکردنەوە و پێشوازیکردن == یارییەکە لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦ بۆ ئامێرەکانی «[[پلەی ستەیشن ٥]]»، «[[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]» و «[[ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس|ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس/ئێس]]» بڵاوکرایەوە. یارییەکە ستایشێکی زۆری لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لێکرا؛ ڕەخنەگران دەستخۆشییان لە کەشوھەوا تاریکەکە، چیرۆکەکە، ژینگە ترسناکەکە و ھاوسەنگیی نێوان ترس و [[ئەکشن]] کردووە. ھەروەھا لە ماوەی پێنج ڕۆژدا پێنج ملیۆن دانەی لێ فرۆشرا، بەوەش بوو بە خێراترین یاری لە ڕووی فرۆشتنەوە لە مێژووی زنجیرەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ign.com/articles/capcom-trumpets-successful-resident-evil-requiem-launch-5-million-copies-sold |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠٢٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260307193131/https://www.ign.com/articles/capcom-trumpets-successful-resident-evil-requiem-launch-5-million-copies-sold |url-status=live }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Resident Evil Requiem}} {{شریتی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکانی دوای کۆتابیی جیھان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کایەکانی ڕێزدێنت ئیڤڵ]] [[پۆل:تەقەکەرانی کەسی سێیەم]] [[پۆل:تەقەکەری کەسی یەکەم]] [[پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن ٥]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] cqoyf7ld8pj2a52hxqpb198xqvds4y1 0 293835 1570273 1570098 2026-03-31T12:04:22Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570273 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Rockymountainnps_(1).jpg|وێنۆک|[[ناوچەی چۆڵەوانیی بزنە سپی]] لە ڕۆکیی کەنەدی، کەنەدا]] [[پەڕگە:Little_Beaver_valley.jpg|وێنۆک|چۆڵەوانیی ستیفن مەتەر لە ویلایەتی [[واشینگتن (ویلایەت)|واشینگتن]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]]] '''ناوچەی چۆڵەوانی''' یان '''زەوییە کێوییەکان''' (بەزۆری بە [[ناوی ھەمیشە کۆ|کۆ]]) [[ژینگەی سروشتی|ژینگە سروشتییەکانی]] [[زەوی|زەوین]] کە بە شێوەیەکی بەرچاو بەھۆی [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژینگە|چالاکیی مرۆیی]]یەوە دەستکاری نەکراون، یان ھەر [[خاک|خاکێکی]] [[شارنشینی|شارنشین نەکراو]] کە لەژێر چاندنی [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] بەرفراواندا نییە. ئەم دەستەواژەیە لە مێژووەوە ئاماژەی بە ژینگە وشکانییەکان کردووە، ھەرچەندە [[کاریگەریی مرۆڤ لەسەر ژیانی دەریایی|بایەخی ڕوو لە زیادبوون]] دەخرێتە سەر [[سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان|چۆڵەوانیی دەریایی]]. نەخشە نوێیەکانی چۆڵەوانی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Allan |یەکەم=James R. |دوایین٢=Venter |یەکەم٢=Oscar |دوایین٣=Watson |یەکەم٣=James E. M. |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Temporally inter-comparable maps of terrestrial wilderness and the Last of the Wild |journal=[[Scientific Data (journal)|Scientific Data]] |بەرگ=٤|issue=1 |پەڕە=١٧٠١٨٧|bibcode=2017NatSD...470187A |doi=10.1038/sdata.2017.187 |pmc=٥٧٢٦٣١٢|pmid=٢٩٢٣١٩٢٣}}</ref> پێشنیاری ئەوە دەکەن کە نزیکەی چارەکێکی ڕووبەری وشکانیی زەوی دادەپۆشێت، بەڵام بە خێرایی بەھۆی چالاکیی مرۆیییەوە تێکدەچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Watson |یەکەم=James E.M. |دوایین٢=Shanahan |یەکەم٢=Danielle F. |دوایین٣=Di Marco |یەکەم٣=Moreno |دوایین٤=Allan |یەکەم٤=James |دوایین٥=Laurance |یەکەم٥=William F. |دوایین٦=Sanderson |یەکەم٦=Eric W. |دوایین٧=Mackey |یەکەم٧=Brendan |دوایین٨=Venter |یەکەم٨=Oscar |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Catastrophic Declines in Wilderness Areas Undermine Global Environment Targets |journal=[[Current Biology]] |بەرگ=٢٦|issue=21 |پەڕەکان=٢٩٢٩–٢٩٣٤|bibcode=2016CBio...26.2929W |doi=10.1016/j.cub.2016.08.049 |pmid=٢٧٦١٨٢٦٧|doi-access=free}}</ref> تەنانەت چۆڵەوانیی کەمتریش لە [[ئۆقیانووس|ئۆقیانووسدا]] ماوەتەوە، کە تەنھا ١٣٫٢٪ی لە چالاکیی چڕی مرۆیی دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Jones |یەکەم=Kendall R. |دوایین٢=Klein |یەکەم٢=Carissa J. |دوایین٣=Halpern |یەکەم٣=Benjamin S. |دوایین٤=Venter |یەکەم٤=Oscar |دوایین٥=Grantham |یەکەم٥=Hedley |دوایین٦=Kuempel |یەکەم٦=Caitlin D. |دوایین٧=Shumway |یەکەم٧=Nicole |دوایین٨=Friedlander |یەکەم٨=Alan M. |دوایین٩=Possingham |یەکەم٩=Hugh P. |دوایین١٠=Watson |یەکەم١٠=James E. M. |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=The Location and Protection Status of Earth's Diminishing Marine Wilderness |journal=[[Current Biology]] |بەرگ=٢٨|issue=15 |پەڕەکان=٢٥٠٦–٢٥١٢.e٣|bibcode=2018CBio...28E2506J |doi=10.1016/j.cub.2018.06.010 |pmid=٣٠٠٥٧٣٠٨|doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> ھەندێک حکوومەت لە ڕێگەی یاساوە پارێزگاری بۆ '''ناوچە چۆڵەوانییەکان''' دادەنێن نەک تەنھا بۆ [[ناوچەی پارێزراو|پاراستنی ئەوەی کە پێشتر ھەبووە]]، بەڵکو بۆ ھاندان و پێشخستنی دەربڕین و گەشەکردنێکی سروشتی. ئەمانە دەتوانرێت لە شوێنە پارێزراوەکان، دارستانە نیشتمانییەکان، پارکە نیشتمانییەکان و تەنانەت لە ناوچە شارنشینەکاندا لە تەنیشت ڕووبارەکان، [[شیو|شیوەکان]] یان ئەو ناوچە گەشەنەسەندووانەی تر دابمەزرێن. زۆربەی جار ئەم ناوچانە بە گرنگ دادەنرێن بۆ مانەوەی ھەندێک [[جۆر (ژینناسی)|جۆرەکان]]، [[زیندەفرەجۆری]]، لێکۆڵینەوە ئیکۆلۆژییەکان، [[پاراستنی سروشت|پاراستن]]، تەنیایی و کاتبەسەربردن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Botkin|یەکەم=Daniel B.|سەردێڕ=No Man's Garden|پەڕەکان=١٥٥–١٥٧}}</ref> ئەوانە ڕەنگە تایبەتمەندییە مێژوویییە [[جێنەتیک|جێنەتیکییەکان]]یش بپارێزن و نشینگە بۆ [[فلۆرا]] و [[گیانلەبەران|فۆنا]]ی کێوی دابین بکەن کە ڕەنگە دووبارە دروستکردنەوەیان لە [[باخچەی ئاژەڵان]]، [[باخچەی دار|باخچەی دارەکان]] یان [[تاقیگە|تاقیگەکاندا]] زەحمەت بێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Wilderness}} {{شریتی دەروازە|وزە|ژینناسی|ڕوەک|زانست|ئاو}} [[پۆل:ناوچە پارێزراوەکان]] [[پۆل:ژینگەی سروشتی جیھانی]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sqm19ci50678vhywdsbncndnei5w4n4 0 293836 1570274 1570097 2026-03-31T12:04:33Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570274 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''چاندی چینی''' (چینیی سادەکراو: 中华文化؛ چینیی نەریتی: 中華文化؛ پین-ین: ژۆنگھوا وێنھوا)یەکێکە لە کۆنترین چاندەکانی جیھان، دەوترێت پێنج ھەزار ساڵ لەمەوپێش دەستی پێ کردووە. چاندەکە لە ناوچەیەکی جوگرافیی فراوان لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] کە بە گشتی پێی دەوترێت سینۆسفێر زاڵە و زۆر ھەمەجۆرە، لەگەڵ دابونەریت و نەریتەکان کە لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی تر زۆر جیاوازن. دەستەواژەکانی '[[چین]]' و وشکانیی جوگرافیی 'چین' لە بەدرێژایی سەدەکان گۆڕانیان بەسەردا ھاتووە، پێش ئەوەی ناوی 'چین' ببێتە ناوێکی باو. شارستانییەتی چینی لە ڕووی مێژووییەوە وەک چاندێکی باڵادەستی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دادەنرێت.<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Walker|یەکەم=Hugh Dyson|سەردێڕ=East Asia: A New History|بڵاوکەرەوە=AuthorHouse|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=٢}}</ref> چاندی چینی کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر فەلسەفە، دابونەریت، سیاسەت، و نەریتەکانی [[ئاسیا]] ھەبووە. [[پیتی چینی|پیتە چینییەکان]]، سێرامیک، تەلارسازی، مۆسیقا، سەما، وێژە، [[ھونەرە جەنگییەکانی چین|ھونەرە جەنگییەکان]]، چێشتلێنان، ھونەرەکان، فەلسەفە، ئیتیکێت، ئایین، سیاسەت، و [[مێژووی چین|مێژوو]] کاریگەریی جیھانییان ھەبووە، لەکاتێکدا نەریت و فێستیڤاڵەکانی لەلایەن خەڵکانی سەرتاسەری جیھانەوە یاد دەکرێنەوە، فێر دەکرێن و پەیڕەو دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Culture of China}} {{شریتی دەروازە|چین|چاند|کۆمەڵگا}} [[پۆل:چاندی چینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ep2o5gmkbcid1jppodn6w1g3nymye2w 0 293841 1570451 1570116 2026-03-31T20:05:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570451 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=عەبدولخالق ئەحمەد|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٧٧|شوێنی لەدایکبوون=[[ھەولێر]]|ڕێکەوتی مردن=٢٠٠٥|شوێنی مردن= ڕێگای [[سلێمانی]]-[[چەمچەماڵ]]|ھۆکاری مەرگ=ڕووداوی ھاتووچۆ|نەتەوە=[[کورد]]|ھاوڵاتیبوون=عێراقی|پیشە=[[ژەنیار]] و [[گۆرانیبێژ]]|ساڵانی چالاکی=١٩٨٧–٢٠٠٥{{ژێدەر}}}}'''عەبدولخالق ئەحمەد''' (١٩٧٧، [[ھەولێر]] – ٢٠٠٥، [[چەمچەماڵ]]) [[ژەنیار]] و [[گۆرانیبێژ]]ێکی [[کورد]] بوو. لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە ڕێگای [[سلێمانی]] نزیک چەمچەماڵ بە ڕووداوی ھاتووچۆ گیان لەدەست دەدات.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|مۆسیقای کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} feby16fjt8iqya43aj0taxkj658onvm 0 293842 1570255 1570221 2026-03-31T12:01:23Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570255 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site|name=ئەفسوس|native_name={{lang|grc|Ἔφεσος}} ({{lang|grc-Latn|Éphesos}})<br/>{{lang|tr|Efes}}|alternate_name=|image=Ephesus Celsus Library Façade.jpg|alt=سەقفی کتێبخانەی سێلسوس داڕما، بەڵام ڕووبەرە گەورەکەی هێشتا وەک خۆیەتی.|caption=[[کتێبخانەی سێلسوس]] لە ئەفسوس|map_type=Turkey #Asia|map_alt=#Asia|map_size=275|relief=yes|coordinates={{coord|37|56|28|N|27|20|31|E|display=inline,title}}|location=[[سەلچوک]], [[ئیزمیر]], [[تورکیا]]|region=[[یۆنیا]]|type=|part_of=|length=|width=|area=Wall circuit: {{convert|415|ha|abbr=on}}<br/>Occupied: {{convert|224|ha|abbr=on}}|height=|builder=یۆنانی کۆن|material=|built=سەدەی ١٠ی پ.ز|abandoned=سەدەی ١٥|epochs=|cultures=|dependency_of=|occupants=|event=|excavations=|archaeologists=|condition=|ownership=|management=|public_access=yes|website={{Official URL}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |ID = 1018 |Criteria = Cultural: iii, iv, vi |Year = 2015 |Area = 662.62 ha |Buffer_zone = 1,246.3 ha }}|fetchwikidata=Q64699469}} '''ئەفسوس''' ({{Langx|tr|Efes}}) شارێکی [[یۆنانی کۆن]] بووە لە کەنارەکانی [[یۆنیا]]، لە شارۆچکەی سەلچوکی ئێستا لە [[پارێزگای ئیزمیر]] لە [[تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bammer|یەکەم=Anton|سەردێڕ=The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٦٥١٢-١|editor-last=Meyers|editor-first=Eric M.|chapter=Ephesus|doi=10.1093/acref/9780195065121.001.0001}}</ref> لە سەدەی ١٠ی پێش زایین لە شوێنی ئاپاسا دروستکراوە، شار-دەوڵەتێک کە هاوکات پایتەختی ئەرزاوا بووە، لەلایەن کۆلۆنیالیستە یۆنانیەکانی ئەتیک و ئایۆنییەوە دروست کراوە. لە سەردەمی یۆنانی کلاسیکیدا، یەکێک بوو لە دوانزە شار کە ئەندامی کۆمەڵەی ئایۆنی بوون. شارەکە لە ساڵی ١٢٩ پێش زایین کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[کۆماری ڕۆمانی]]. شارەکە لە سەردەمی خۆیدا بەناوبانگ بوو بە [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس کە]] لە نزیکەوە بوو (لە دەوروبەری ساڵی ٥٥٠ تەواو بوو&nbsp;پێش زایین)، کە وەک یەکێک لە حەوت سەرسوڕهێنەرەکانی جیهانی کۆن دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Turkey/_Periods/Greek/_Texts/LETGKB/Ephesus*.html|سەردێڕ=Diana's Temple at Ephesus (W. R. Lethaby, 1908) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> بینا مۆنۆمێنتالییە زۆرەکانی بریتی بوون لە کتێبخانەی سێلسەس و شانۆیەک کە جێگای ٢٤ هەزار بینەری هەبوو.<ref name="Ring 1995 217">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ring|یەکەم=Trudy|سەردێڕ=International Dictionary of Historic Places: Southern Europe|دوایین٢=Salkin, Robert|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-١-٨٨٤٩٦٤-٠٢-٢|شوێن=London|پەڕە=٢١٧|chapter=Ephesus}}</ref> [[پەڕگە:Templo-Artemisa-Efeso-2017.jpg|وێنۆک|شوێنی [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس]] لە شارۆچکەی سێلچوک, نزیک ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesus_street_scene.jpg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|دیمەنی شەقام لە هەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان لە ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesos_amphitheatre.jpg|وێنۆک|شانۆی ئەفسوس لەگەڵ شەقامی بەندەر. بەهۆی دارستانبڕینی کۆن و دواتر، زۆر لەوەڕاندن (زۆربەی لەلایەن مەڕەکانی بزن)، [[وەرینی|وەرینی زەوی]] و تێکچوونی خاک ، کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست ئێستا {{Convert|3|-|4|km|0}} دوور لە شوێنەکە، [[نیشتوو]] دەشت و کەناراوەکانی پڕکردووە. لە پاشخانەکەدا دەتوانرێت پاشماوەی قوڕاوی بەندەری پێشوو و گردە بێ بەرهەمەکان و دارستانەکانی ماکیس ببینرێت.]] [[پەڕگە:Turcja,_Efez,_Nike_(Aw58).JPG|ڕاست|وێنۆک|بەرد نەخشاندنی خوداوەندی نایک]] == پێڕست == {{سەرچاوەکان|30em|refs=<ref name=Olausson2006>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Olausson|یەکەم١=Lena|دوایین٢=Sangster|یەکەم٢=Catherine|سەردێڕ=Oxford BBC Guide to Pronunciation|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford, England|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٧١٠-٦|پەڕە=١٢٠}}</ref> <ref name="Gagarin2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Michael Gagarin|سەردێڕ=The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=RA2-PA78|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٧٠٧٢-٦|پەڕەکان=٢–|وتەگێڕانەوە=Historical Overview A Greek city-state on the Aegean coast of Asia Minor, at the mouth of Cayster River (Küçük Menderes), Ephesus ...}}</ref> <ref name="Ramirez-Faria2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Carlos Ramirez-Faria|سەردێڕ=Concise Encyclopedia Of World History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gGKsS-9h4BYC|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Atlantic Publishers & Dist|ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٦٩-٠٧٧٥-٥}}</ref> <ref name=BritishMuseum>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Hawkins |یەکەم= J. David |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= The Arzawa letters in recent perspective | journal = British Museum Studies in Ancient Egypt and Sudan | issue = 14 |پەڕەکان= ٧٣–٨٣|ناونیشان= https://www.britishmuseum.org/research/online_journals/bmsaes/issue_14/hawkins.aspx}}</ref> <ref name="SteadmanMcMahon2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Sharon R. Steadman|نووسەر٢=Gregory McMahon|نووسەر٣=John Gregory McMahon|سەردێڕ=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000–323 BCE)|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٧٦١٤-٢|پەڕە=٣٦٦ and ٦٠٨|وتەگێڕانەوە=In the case of such settlements as Miletus and Ephesus, as implied, the Greeks chose the sites of former Anatolian cities of prominence}}</ref> <ref name=hans253>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ٢٥٣|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=hans258>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ٢٥٨|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=hans252to257>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕەکان= ٢٥٢–٢٥٧|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=pric18>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Price |یەکەم= Simon |chapter= Estimating Ancient Greek Populations |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ١٨|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢|chapter-url= https://books.google.com/books?id=yf5b50KuibQC&pg=PA18}}</ref>}} [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] 8uyf55slxxnjokbyc2dor6tjgvtvmc3 1570350 1570255 2026-03-31T16:06:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ephesus}} 1570350 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site|name=ئەفسوس|native_name={{lang|grc|Ἔφεσος}} ({{lang|grc-Latn|Éphesos}})<br/>{{lang|tr|Efes}}|alternate_name=|image=Ephesus Celsus Library Façade.jpg|alt=سەقفی کتێبخانەی سێلسوس داڕما، بەڵام ڕووبەرە گەورەکەی هێشتا وەک خۆیەتی.|caption=[[کتێبخانەی سێلسوس]] لە ئەفسوس|map_type=Turkey #Asia|map_alt=#Asia|map_size=275|relief=yes|coordinates={{coord|37|56|28|N|27|20|31|E|display=inline,title}}|location=[[سەلچوک]], [[ئیزمیر]], [[تورکیا]]|region=[[یۆنیا]]|type=|part_of=|length=|width=|area=Wall circuit: {{convert|415|ha|abbr=on}}<br/>Occupied: {{convert|224|ha|abbr=on}}|height=|builder=یۆنانی کۆن|material=|built=سەدەی ١٠ی پ.ز|abandoned=سەدەی ١٥|epochs=|cultures=|dependency_of=|occupants=|event=|excavations=|archaeologists=|condition=|ownership=|management=|public_access=yes|website={{Official URL}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |ID = 1018 |Criteria = Cultural: iii, iv, vi |Year = 2015 |Area = 662.62 ha |Buffer_zone = 1,246.3 ha }}|fetchwikidata=Q64699469}} '''ئەفسوس''' ({{Langx|tr|Efes}}) شارێکی [[یۆنانی کۆن]] بووە لە کەنارەکانی [[یۆنیا]]، لە شارۆچکەی سەلچوکی ئێستا لە [[پارێزگای ئیزمیر]] لە [[تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bammer|یەکەم=Anton|سەردێڕ=The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٦٥١٢-١|editor-last=Meyers|editor-first=Eric M.|chapter=Ephesus|doi=10.1093/acref/9780195065121.001.0001}}</ref> لە سەدەی ١٠ی پێش زایین لە شوێنی ئاپاسا دروستکراوە، شار-دەوڵەتێک کە هاوکات پایتەختی ئەرزاوا بووە، لەلایەن کۆلۆنیالیستە یۆنانیەکانی ئەتیک و ئایۆنییەوە دروست کراوە. لە سەردەمی یۆنانی کلاسیکیدا، یەکێک بوو لە دوانزە شار کە ئەندامی کۆمەڵەی ئایۆنی بوون. شارەکە لە ساڵی ١٢٩ پێش زایین کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[کۆماری ڕۆمانی]]. شارەکە لە سەردەمی خۆیدا بەناوبانگ بوو بە [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس کە]] لە نزیکەوە بوو (لە دەوروبەری ساڵی ٥٥٠ تەواو بوو&nbsp;پێش زایین)، کە وەک یەکێک لە حەوت سەرسوڕهێنەرەکانی جیهانی کۆن دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Turkey/_Periods/Greek/_Texts/LETGKB/Ephesus*.html|سەردێڕ=Diana's Temple at Ephesus (W. R. Lethaby, 1908) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> بینا مۆنۆمێنتالییە زۆرەکانی بریتی بوون لە کتێبخانەی سێلسەس و شانۆیەک کە جێگای ٢٤ هەزار بینەری هەبوو.<ref name="Ring 1995 217">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ring|یەکەم=Trudy|سەردێڕ=International Dictionary of Historic Places: Southern Europe|دوایین٢=Salkin, Robert|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-١-٨٨٤٩٦٤-٠٢-٢|شوێن=London|پەڕە=٢١٧|chapter=Ephesus}}</ref> [[پەڕگە:Templo-Artemisa-Efeso-2017.jpg|وێنۆک|شوێنی [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس]] لە شارۆچکەی سێلچوک, نزیک ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesus_street_scene.jpg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|دیمەنی شەقام لە هەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان لە ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesos_amphitheatre.jpg|وێنۆک|شانۆی ئەفسوس لەگەڵ شەقامی بەندەر. بەهۆی دارستانبڕینی کۆن و دواتر، زۆر لەوەڕاندن (زۆربەی لەلایەن مەڕەکانی بزن)، [[وەرینی|وەرینی زەوی]] و تێکچوونی خاک ، کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست ئێستا {{Convert|3|-|4|km|0}} دوور لە شوێنەکە، [[نیشتوو]] دەشت و کەناراوەکانی پڕکردووە. لە پاشخانەکەدا دەتوانرێت پاشماوەی قوڕاوی بەندەری پێشوو و گردە بێ بەرهەمەکان و دارستانەکانی ماکیس ببینرێت.]] [[پەڕگە:Turcja,_Efez,_Nike_(Aw58).JPG|ڕاست|وێنۆک|بەرد نەخشاندنی خوداوەندی نایک]] == پێڕست == {{سەرچاوەکان|30em|refs=<ref name=Olausson2006>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Olausson|یەکەم١=Lena|دوایین٢=Sangster|یەکەم٢=Catherine|سەردێڕ=Oxford BBC Guide to Pronunciation|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford, England|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٧١٠-٦|پەڕە=١٢٠}}</ref> <ref name="Gagarin2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Michael Gagarin|سەردێڕ=The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=RA2-PA78|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٧٠٧٢-٦|پەڕەکان=٢–|وتەگێڕانەوە=Historical Overview A Greek city-state on the Aegean coast of Asia Minor, at the mouth of Cayster River (Küçük Menderes), Ephesus ...}}</ref> <ref name="Ramirez-Faria2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Carlos Ramirez-Faria|سەردێڕ=Concise Encyclopedia Of World History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gGKsS-9h4BYC|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Atlantic Publishers & Dist|ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٦٩-٠٧٧٥-٥}}</ref> <ref name=BritishMuseum>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Hawkins |یەکەم= J. David |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= The Arzawa letters in recent perspective | journal = British Museum Studies in Ancient Egypt and Sudan | issue = 14 |پەڕەکان= ٧٣–٨٣|ناونیشان= https://www.britishmuseum.org/research/online_journals/bmsaes/issue_14/hawkins.aspx}}</ref> <ref name="SteadmanMcMahon2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Sharon R. Steadman|نووسەر٢=Gregory McMahon|نووسەر٣=John Gregory McMahon|سەردێڕ=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000–323 BCE)|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٧٦١٤-٢|پەڕە=٣٦٦ and ٦٠٨|وتەگێڕانەوە=In the case of such settlements as Miletus and Ephesus, as implied, the Greeks chose the sites of former Anatolian cities of prominence}}</ref> <ref name=hans253>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ٢٥٣|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=hans258>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ٢٥٨|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=hans252to257>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕەکان= ٢٥٢–٢٥٧|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=pric18>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Price |یەکەم= Simon |chapter= Estimating Ancient Greek Populations |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ١٨|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢|chapter-url= https://books.google.com/books?id=yf5b50KuibQC&pg=PA18}}</ref>}} {{پۆلی کۆمنز|Ephesus}} [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] q6hzl5eubi5zvuq029dze4nzsema0gq 1570388 1570350 2026-03-31T17:03:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، [[دەروازە:تورکیا|تورکیا]]، [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] و [[دەروازە:نژیاروانی|نژیاروانی]] 1570388 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site|name=ئەفسوس|native_name={{lang|grc|Ἔφεσος}} ({{lang|grc-Latn|Éphesos}})<br/>{{lang|tr|Efes}}|alternate_name=|image=Ephesus Celsus Library Façade.jpg|alt=سەقفی کتێبخانەی سێلسوس داڕما، بەڵام ڕووبەرە گەورەکەی هێشتا وەک خۆیەتی.|caption=[[کتێبخانەی سێلسوس]] لە ئەفسوس|map_type=Turkey #Asia|map_alt=#Asia|map_size=275|relief=yes|coordinates={{coord|37|56|28|N|27|20|31|E|display=inline,title}}|location=[[سەلچوک]], [[ئیزمیر]], [[تورکیا]]|region=[[یۆنیا]]|type=|part_of=|length=|width=|area=Wall circuit: {{convert|415|ha|abbr=on}}<br/>Occupied: {{convert|224|ha|abbr=on}}|height=|builder=یۆنانی کۆن|material=|built=سەدەی ١٠ی پ.ز|abandoned=سەدەی ١٥|epochs=|cultures=|dependency_of=|occupants=|event=|excavations=|archaeologists=|condition=|ownership=|management=|public_access=yes|website={{Official URL}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |ID = 1018 |Criteria = Cultural: iii, iv, vi |Year = 2015 |Area = 662.62 ha |Buffer_zone = 1,246.3 ha }}|fetchwikidata=Q64699469}} '''ئەفسوس''' ({{Langx|tr|Efes}}) شارێکی [[یۆنانی کۆن]] بووە لە کەنارەکانی [[یۆنیا]]، لە شارۆچکەی سەلچوکی ئێستا لە [[پارێزگای ئیزمیر]] لە [[تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bammer|یەکەم=Anton|سەردێڕ=The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٦٥١٢-١|editor-last=Meyers|editor-first=Eric M.|chapter=Ephesus|doi=10.1093/acref/9780195065121.001.0001}}</ref> لە سەدەی ١٠ی پێش زایین لە شوێنی ئاپاسا دروستکراوە، شار-دەوڵەتێک کە هاوکات پایتەختی ئەرزاوا بووە، لەلایەن کۆلۆنیالیستە یۆنانیەکانی ئەتیک و ئایۆنییەوە دروست کراوە. لە سەردەمی یۆنانی کلاسیکیدا، یەکێک بوو لە دوانزە شار کە ئەندامی کۆمەڵەی ئایۆنی بوون. شارەکە لە ساڵی ١٢٩ پێش زایین کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[کۆماری ڕۆمانی]]. شارەکە لە سەردەمی خۆیدا بەناوبانگ بوو بە [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس کە]] لە نزیکەوە بوو (لە دەوروبەری ساڵی ٥٥٠ تەواو بوو&nbsp;پێش زایین)، کە وەک یەکێک لە حەوت سەرسوڕهێنەرەکانی جیهانی کۆن دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Turkey/_Periods/Greek/_Texts/LETGKB/Ephesus*.html|سەردێڕ=Diana's Temple at Ephesus (W. R. Lethaby, 1908) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> بینا مۆنۆمێنتالییە زۆرەکانی بریتی بوون لە کتێبخانەی سێلسەس و شانۆیەک کە جێگای ٢٤ هەزار بینەری هەبوو.<ref name="Ring 1995 217">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ring|یەکەم=Trudy|سەردێڕ=International Dictionary of Historic Places: Southern Europe|دوایین٢=Salkin, Robert|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-١-٨٨٤٩٦٤-٠٢-٢|شوێن=London|پەڕە=٢١٧|chapter=Ephesus}}</ref> [[پەڕگە:Templo-Artemisa-Efeso-2017.jpg|وێنۆک|شوێنی [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس]] لە شارۆچکەی سێلچوک, نزیک ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesus_street_scene.jpg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|دیمەنی شەقام لە هەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان لە ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesos_amphitheatre.jpg|وێنۆک|شانۆی ئەفسوس لەگەڵ شەقامی بەندەر. بەهۆی دارستانبڕینی کۆن و دواتر، زۆر لەوەڕاندن (زۆربەی لەلایەن مەڕەکانی بزن)، [[وەرینی|وەرینی زەوی]] و تێکچوونی خاک ، کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست ئێستا {{Convert|3|-|4|km|0}} دوور لە شوێنەکە، [[نیشتوو]] دەشت و کەناراوەکانی پڕکردووە. لە پاشخانەکەدا دەتوانرێت پاشماوەی قوڕاوی بەندەری پێشوو و گردە بێ بەرهەمەکان و دارستانەکانی ماکیس ببینرێت.]] [[پەڕگە:Turcja,_Efez,_Nike_(Aw58).JPG|ڕاست|وێنۆک|بەرد نەخشاندنی خوداوەندی نایک]] == پێڕست == {{سەرچاوەکان|30em|refs=<ref name=Olausson2006>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Olausson|یەکەم١=Lena|دوایین٢=Sangster|یەکەم٢=Catherine|سەردێڕ=Oxford BBC Guide to Pronunciation|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford, England|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٧١٠-٦|پەڕە=١٢٠}}</ref> <ref name="Gagarin2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Michael Gagarin|سەردێڕ=The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=RA2-PA78|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٧٠٧٢-٦|پەڕەکان=٢–|وتەگێڕانەوە=Historical Overview A Greek city-state on the Aegean coast of Asia Minor, at the mouth of Cayster River (Küçük Menderes), Ephesus ...}}</ref> <ref name="Ramirez-Faria2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Carlos Ramirez-Faria|سەردێڕ=Concise Encyclopedia Of World History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gGKsS-9h4BYC|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Atlantic Publishers & Dist|ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٦٩-٠٧٧٥-٥}}</ref> <ref name=BritishMuseum>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Hawkins |یەکەم= J. David |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= The Arzawa letters in recent perspective | journal = British Museum Studies in Ancient Egypt and Sudan | issue = 14 |پەڕەکان= ٧٣–٨٣|ناونیشان= https://www.britishmuseum.org/research/online_journals/bmsaes/issue_14/hawkins.aspx}}</ref> <ref name="SteadmanMcMahon2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Sharon R. Steadman|نووسەر٢=Gregory McMahon|نووسەر٣=John Gregory McMahon|سەردێڕ=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000–323 BCE)|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٧٦١٤-٢|پەڕە=٣٦٦ and ٦٠٨|وتەگێڕانەوە=In the case of such settlements as Miletus and Ephesus, as implied, the Greeks chose the sites of former Anatolian cities of prominence}}</ref> <ref name=hans253>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ٢٥٣|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=hans258>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ٢٥٨|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=hans252to257>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕەکان= ٢٥٢–٢٥٧|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=pric18>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Price |یەکەم= Simon |chapter= Estimating Ancient Greek Populations |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ١٨|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢|chapter-url= https://books.google.com/books?id=yf5b50KuibQC&pg=PA18}}</ref>}} {{پۆلی کۆمنز|Ephesus}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا|جوگرافیا|نژیاروانی}} [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] 68hm9ctxrejc413ib6878rr2d4cc4f9 1570412 1570388 2026-03-31T18:51:07Z 1silent scientist 51740 /* پێڕست */ 1570412 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site|name=ئەفسوس|native_name={{lang|grc|Ἔφεσος}} ({{lang|grc-Latn|Éphesos}})<br/>{{lang|tr|Efes}}|alternate_name=|image=Ephesus Celsus Library Façade.jpg|alt=سەقفی کتێبخانەی سێلسوس داڕما، بەڵام ڕووبەرە گەورەکەی هێشتا وەک خۆیەتی.|caption=[[کتێبخانەی سێلسوس]] لە ئەفسوس|map_type=Turkey #Asia|map_alt=#Asia|map_size=275|relief=yes|coordinates={{coord|37|56|28|N|27|20|31|E|display=inline,title}}|location=[[سەلچوک]], [[ئیزمیر]], [[تورکیا]]|region=[[یۆنیا]]|type=|part_of=|length=|width=|area=Wall circuit: {{convert|415|ha|abbr=on}}<br/>Occupied: {{convert|224|ha|abbr=on}}|height=|builder=یۆنانی کۆن|material=|built=سەدەی ١٠ی پ.ز|abandoned=سەدەی ١٥|epochs=|cultures=|dependency_of=|occupants=|event=|excavations=|archaeologists=|condition=|ownership=|management=|public_access=yes|website={{Official URL}} {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child = yes |ID = 1018 |Criteria = Cultural: iii, iv, vi |Year = 2015 |Area = 662.62 ha |Buffer_zone = 1,246.3 ha }}|fetchwikidata=Q64699469}} '''ئەفسوس''' ({{Langx|tr|Efes}}) شارێکی [[یۆنانی کۆن]] بووە لە کەنارەکانی [[یۆنیا]]، لە شارۆچکەی سەلچوکی ئێستا لە [[پارێزگای ئیزمیر]] لە [[تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bammer|یەکەم=Anton|سەردێڕ=The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٦٥١٢-١|editor-last=Meyers|editor-first=Eric M.|chapter=Ephesus|doi=10.1093/acref/9780195065121.001.0001}}</ref> لە سەدەی ١٠ی پێش زایین لە شوێنی ئاپاسا دروستکراوە، شار-دەوڵەتێک کە هاوکات پایتەختی ئەرزاوا بووە، لەلایەن کۆلۆنیالیستە یۆنانیەکانی ئەتیک و ئایۆنییەوە دروست کراوە. لە سەردەمی یۆنانی کلاسیکیدا، یەکێک بوو لە دوانزە شار کە ئەندامی کۆمەڵەی ئایۆنی بوون. شارەکە لە ساڵی ١٢٩ پێش زایین کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[کۆماری ڕۆمانی]]. شارەکە لە سەردەمی خۆیدا بەناوبانگ بوو بە [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس کە]] لە نزیکەوە بوو (لە دەوروبەری ساڵی ٥٥٠ تەواو بوو&nbsp;پێش زایین)، کە وەک یەکێک لە حەوت سەرسوڕهێنەرەکانی جیهانی کۆن دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Turkey/_Periods/Greek/_Texts/LETGKB/Ephesus*.html|سەردێڕ=Diana's Temple at Ephesus (W. R. Lethaby, 1908) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> بینا مۆنۆمێنتالییە زۆرەکانی بریتی بوون لە کتێبخانەی سێلسەس و شانۆیەک کە جێگای ٢٤ هەزار بینەری هەبوو.<ref name="Ring 1995 217">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ring|یەکەم=Trudy|سەردێڕ=International Dictionary of Historic Places: Southern Europe|دوایین٢=Salkin, Robert|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-١-٨٨٤٩٦٤-٠٢-٢|شوێن=London|پەڕە=٢١٧|chapter=Ephesus}}</ref> [[پەڕگە:Templo-Artemisa-Efeso-2017.jpg|وێنۆک|شوێنی [[پەرستگای ئارتیمیس|پەرستگای ئارتەمیس]] لە شارۆچکەی سێلچوک, نزیک ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesus_street_scene.jpg|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|دیمەنی شەقام لە هەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان لە ئەفسوس.]] [[پەڕگە:Ephesos_amphitheatre.jpg|وێنۆک|شانۆی ئەفسوس لەگەڵ شەقامی بەندەر. بەهۆی دارستانبڕینی کۆن و دواتر، زۆر لەوەڕاندن (زۆربەی لەلایەن مەڕەکانی بزن)، [[وەرینی|وەرینی زەوی]] و تێکچوونی خاک ، کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست ئێستا {{Convert|3|-|4|km|0}} دوور لە شوێنەکە، [[نیشتوو]] دەشت و کەناراوەکانی پڕکردووە. لە پاشخانەکەدا دەتوانرێت پاشماوەی قوڕاوی بەندەری پێشوو و گردە بێ بەرهەمەکان و دارستانەکانی ماکیس ببینرێت.]] [[پەڕگە:Turcja,_Efez,_Nike_(Aw58).JPG|ڕاست|وێنۆک|بەرد نەخشاندنی خوداوەندی نایک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em|refs=<ref name=Olausson2006>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Olausson|یەکەم١=Lena|دوایین٢=Sangster|یەکەم٢=Catherine|سەردێڕ=Oxford BBC Guide to Pronunciation|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|شوێن=Oxford, England|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٧١٠-٦|پەڕە=١٢٠}}</ref> <ref name="Gagarin2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Michael Gagarin|سەردێڕ=The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=RA2-PA78|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٧٠٧٢-٦|پەڕەکان=٢–|وتەگێڕانەوە=Historical Overview A Greek city-state on the Aegean coast of Asia Minor, at the mouth of Cayster River (Küçük Menderes), Ephesus ...}}</ref> <ref name="Ramirez-Faria2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Carlos Ramirez-Faria|سەردێڕ=Concise Encyclopedia Of World History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gGKsS-9h4BYC|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Atlantic Publishers & Dist|ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٦٩-٠٧٧٥-٥}}</ref> <ref name=BritishMuseum>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Hawkins |یەکەم= J. David |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= The Arzawa letters in recent perspective | journal = British Museum Studies in Ancient Egypt and Sudan | issue = 14 |پەڕەکان= ٧٣–٨٣|ناونیشان= https://www.britishmuseum.org/research/online_journals/bmsaes/issue_14/hawkins.aspx}}</ref> <ref name="SteadmanMcMahon2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Sharon R. Steadman|نووسەر٢=Gregory McMahon|نووسەر٣=John Gregory McMahon|سەردێڕ=The Oxford Handbook of Ancient Anatolia: (10,000–323 BCE)|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7ND_CE9If3kC|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٧٦١٤-٢|پەڕە=٣٦٦ and ٦٠٨|وتەگێڕانەوە=In the case of such settlements as Miletus and Ephesus, as implied, the Greeks chose the sites of former Anatolian cities of prominence}}</ref> <ref name=hans253>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ٢٥٣|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=hans258>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ٢٥٨|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=hans252to257>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Hanson |یەکەم= J. W. |chapter= The Urban System of Roman Asia Minor |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕەکان= ٢٥٢–٢٥٧|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢}}</ref> <ref name=pric18>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Price |یەکەم= Simon |chapter= Estimating Ancient Greek Populations |سەردێڕ= Settlement, Urbanization, and Population |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |شوێن= Oxford, England |ژپنک= ٩٧٨٠١٩٩٦٠٢٣٥٣|پەڕە= ١٨|editor1-last= Bowman |editor1-first= Alan |editor2-last= Wilson |editor2-first= Andrew |زنجیرە= Oxford Studies on the Roman Economy |بەرگ= ٢|chapter-url= https://books.google.com/books?id=yf5b50KuibQC&pg=PA18}}</ref>}} {{پۆلی کۆمنز|Ephesus}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا|جوگرافیا|نژیاروانی}} [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] puwx9b4mz693s8gy75d88c3b7jsxsph 0 293847 1570257 1570218 2026-03-31T12:01:43Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570257 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئێم جی ئێم پڵەس''' (پێشتر بە '''ئێپیکس''' ناسرابوو) تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|نایابی]] [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|کێبڵ]] و [[دیشی مانگی دەستکرد|مانگی دەستکردی]] ئەمریکییە کە خاوەندارێتییەکەی لەلایەن لقی ئێم جی ئێم پڵەس ئینتەرتەینمێنتی سەر بە [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|مێترۆ-گۆڵدوین-مایر]]ە، کە خۆی لقێکی کۆمپانیای [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستۆدیۆز]]ە.<ref name="variety-starzlionsgate">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Littleton |یەکەم=Cynthia |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=https://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/|سەردێڕ=John Malone’s Interests in Starz and Lionsgate Finally Aligned |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228110857/http://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> بەرنامەکانی تۆڕەکە لە [[فیلم|فیلمە سینەمایییە نوێ و کۆنە بڵاوکراوەکان]]، [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ڕەسەنەکان، [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمە بەڵگەنامەیییەکان]]، و [[تایبەتمەندیی تەلەڤیزیۆن|بەرنامە تایبەتەکانی]] مۆسیقا و کۆمیدی پێکدێت. خزمەتگوزارییەکە لە بنەڕەتدا وەک ئێپیکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لەلایەن پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان ئێم جی ئێم، لایۆنزگەیت، و [[پاراماونت پیکچەرز|پاراماونت]] دەستی پێکرد. دوای ئەوەی ئێم جی ئێم پشکەکانی دامەزرێنەرانی تری خزمەتگوزارییەکەی لە کۆتایی ٢٠١٧دا کڕییەوە، و بەدوایدا لە ئازاری ٢٠٢٢دا خودی ئێم جی ئێم لەلایەن [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆن]]ەوە کڕدرا، لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ناوی ئێپیکس گۆڕدرا بۆ ئێم جی ئێم پڵەس. ئەمە لووتکەی گواستنەوەیەکی پلەبەندی تۆڕەکە بوو بۆ بەکارھێنانی وێنەی ئێم جی ئێم دوای کڕینەوەکە، ھەروەھا دووبارە جێگیرکردنەوەی لەلایەن ئەمازۆن وەک خزمەتگوزارییەکی خوشکی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|پرایم ڤیدیۆ]] و فریڤی.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schneider |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/news/epix-mgm-plus-rebrand-godfather-of-harlem-hotel-cocaine-1235386230/|سەردێڕ=Epix to Rebrand as MGM+ in January, Orders New Series Including Chris Brancato’s ‘Hotel Cocaine’}}</ref> ئێم جی ئێم پڵەس لە ئێستادا لەلایەن مایکڵ ڕایتەوە سەرکردایەتی دەکرێت. لەوەتەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ەوە پەیوەندی پێوە کردووە، تۆڕەکە پێشکەشکردنی بەرنامە ڕەسەنەکانی فراوانتر کردووە (لەوانەش ''گۆدفازەر ئۆف ھارلیم'' بە بەشداریی [[فۆڕێست ویتاکەر]]، ''پێرپێچواڵ گرەیس، ئێڵ تی دی'' بە بەشداریی بێن کینگسلی و [[جیمی سیمپسۆن]]، ''دیپ ستەیت''، زنجیرەی بێ سیناریۆی ''ئەنپرۆتێکتێد سێتس'' کە لەلایەن واندا سایکسەوە بەرھەمھێنانی جێبەجێکاری بۆ کراوە و گەڕانەوەی ''دە کۆنتێندەر''). کەناڵە سەرەکییەکە و سێ کەناڵە فرە-پەخشەکەی (بەپێی گواستنەوەی ھەر کام لە خزمەتگوزارییەکانی دوایی) لەلایەن زۆربەی دابەشکەرانی بەرنامە ڤیدیۆیییە فرە-کەناڵییە نەریتییەکانەوە دەفرۆشرێن یان وەک خزمەتگوزارییە نایابەکان یان وەک بەشێک لە ئاستەکانی فیلمە دیجیتاڵییەکان ھەروەھا لەلایەن ئێم ڤی پی دی ئێسەکانی سەر ئینتەرنێت وەک سلینگ تی ڤی،<ref name="Lieberman, David">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lieberman |یەکەم=David |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/|سەردێڕ=Sling TV Folds IFC, Sundance TV, And EPIX Into Its Program Offerings |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200420025947/https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> دایرێکت تی ڤی ستریم، فیلۆ،<ref name="Hayes">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hayes |یەکەم=Dade |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/06/philo-streaming-bundle-adds-starz-epix-at-promotional-prices-1202960264/|سەردێڕ=Philo Streaming Bundle Adds Starz And Epix To Lineup With Promotional Prices |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> فوبۆ تی ڤی و یوتیوب تی ڤی.<ref name="mcn-yttvepix">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Umstead |یەکەم=R. Thomas |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal|سەردێڕ=Epix, YouTube TV Reach Carriage Deal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200731014526/https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەفزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] ejtnxdosa7avkf2xqmzezqhexscewbw 1570399 1570257 2026-03-31T17:07:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]] و [[دەروازە:فیلم|فیلم]] 1570399 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئێم جی ئێم پڵەس''' (پێشتر بە '''ئێپیکس''' ناسرابوو) تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|نایابی]] [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|کێبڵ]] و [[دیشی مانگی دەستکرد|مانگی دەستکردی]] ئەمریکییە کە خاوەندارێتییەکەی لەلایەن لقی ئێم جی ئێم پڵەس ئینتەرتەینمێنتی سەر بە [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|مێترۆ-گۆڵدوین-مایر]]ە، کە خۆی لقێکی کۆمپانیای [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستۆدیۆز]]ە.<ref name="variety-starzlionsgate">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Littleton |یەکەم=Cynthia |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=https://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/|سەردێڕ=John Malone’s Interests in Starz and Lionsgate Finally Aligned |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228110857/http://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> بەرنامەکانی تۆڕەکە لە [[فیلم|فیلمە سینەمایییە نوێ و کۆنە بڵاوکراوەکان]]، [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ڕەسەنەکان، [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمە بەڵگەنامەیییەکان]]، و [[تایبەتمەندیی تەلەڤیزیۆن|بەرنامە تایبەتەکانی]] مۆسیقا و کۆمیدی پێکدێت. خزمەتگوزارییەکە لە بنەڕەتدا وەک ئێپیکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لەلایەن پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان ئێم جی ئێم، لایۆنزگەیت، و [[پاراماونت پیکچەرز|پاراماونت]] دەستی پێکرد. دوای ئەوەی ئێم جی ئێم پشکەکانی دامەزرێنەرانی تری خزمەتگوزارییەکەی لە کۆتایی ٢٠١٧دا کڕییەوە، و بەدوایدا لە ئازاری ٢٠٢٢دا خودی ئێم جی ئێم لەلایەن [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆن]]ەوە کڕدرا، لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ناوی ئێپیکس گۆڕدرا بۆ ئێم جی ئێم پڵەس. ئەمە لووتکەی گواستنەوەیەکی پلەبەندی تۆڕەکە بوو بۆ بەکارھێنانی وێنەی ئێم جی ئێم دوای کڕینەوەکە، ھەروەھا دووبارە جێگیرکردنەوەی لەلایەن ئەمازۆن وەک خزمەتگوزارییەکی خوشکی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|پرایم ڤیدیۆ]] و فریڤی.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schneider |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/news/epix-mgm-plus-rebrand-godfather-of-harlem-hotel-cocaine-1235386230/|سەردێڕ=Epix to Rebrand as MGM+ in January, Orders New Series Including Chris Brancato’s ‘Hotel Cocaine’}}</ref> ئێم جی ئێم پڵەس لە ئێستادا لەلایەن مایکڵ ڕایتەوە سەرکردایەتی دەکرێت. لەوەتەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ەوە پەیوەندی پێوە کردووە، تۆڕەکە پێشکەشکردنی بەرنامە ڕەسەنەکانی فراوانتر کردووە (لەوانەش ''گۆدفازەر ئۆف ھارلیم'' بە بەشداریی [[فۆڕێست ویتاکەر]]، ''پێرپێچواڵ گرەیس، ئێڵ تی دی'' بە بەشداریی بێن کینگسلی و [[جیمی سیمپسۆن]]، ''دیپ ستەیت''، زنجیرەی بێ سیناریۆی ''ئەنپرۆتێکتێد سێتس'' کە لەلایەن واندا سایکسەوە بەرھەمھێنانی جێبەجێکاری بۆ کراوە و گەڕانەوەی ''دە کۆنتێندەر''). کەناڵە سەرەکییەکە و سێ کەناڵە فرە-پەخشەکەی (بەپێی گواستنەوەی ھەر کام لە خزمەتگوزارییەکانی دوایی) لەلایەن زۆربەی دابەشکەرانی بەرنامە ڤیدیۆیییە فرە-کەناڵییە نەریتییەکانەوە دەفرۆشرێن یان وەک خزمەتگوزارییە نایابەکان یان وەک بەشێک لە ئاستەکانی فیلمە دیجیتاڵییەکان ھەروەھا لەلایەن ئێم ڤی پی دی ئێسەکانی سەر ئینتەرنێت وەک سلینگ تی ڤی،<ref name="Lieberman, David">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lieberman |یەکەم=David |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/|سەردێڕ=Sling TV Folds IFC, Sundance TV, And EPIX Into Its Program Offerings |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200420025947/https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> دایرێکت تی ڤی ستریم، فیلۆ،<ref name="Hayes">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hayes |یەکەم=Dade |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/06/philo-streaming-bundle-adds-starz-epix-at-promotional-prices-1202960264/|سەردێڕ=Philo Streaming Bundle Adds Starz And Epix To Lineup With Promotional Prices |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> فوبۆ تی ڤی و یوتیوب تی ڤی.<ref name="mcn-yttvepix">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Umstead |یەکەم=R. Thomas |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal|سەردێڕ=Epix, YouTube TV Reach Carriage Deal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200731014526/https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەفزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] 6qqrdu0mi78ftc3rl2d9b7lgvpe30k9 1570426 1570399 2026-03-31T20:01:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570426 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئێم جی ئێم پڵەس''' (پێشتر بە '''ئێپیکس''' ناسرابوو) تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|نایابی]] [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|کێبڵ]] و [[دیشی مانگی دەستکرد|مانگی دەستکردی]] ئەمریکییە کە خاوەندارێتییەکەی لەلایەن لقی ئێم جی ئێم پڵەس ئینتەرتەینمێنتی سەر بە [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|مێترۆ-گۆڵدوین-مایر]]ە، کە خۆی لقێکی کۆمپانیای [[ئەمازۆن ستۆدیۆز|ئەمازۆن ئێم جی ئێم ستۆدیۆز]]ە.<ref name="variety-starzlionsgate">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Littleton |یەکەم=Cynthia |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=https://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/|سەردێڕ=John Malone’s Interests in Starz and Lionsgate Finally Aligned |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228110857/http://variety.com/2016/biz/news/starz-lionsgate-merger-john-malone-interests-1201807529/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> بەرنامەکانی تۆڕەکە لە [[فیلم|فیلمە سینەمایییە نوێ و کۆنە بڵاوکراوەکان]]، [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ڕەسەنەکان، [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمە بەڵگەنامەیییەکان]]، و [[تایبەتمەندیی تەلەڤیزیۆن|بەرنامە تایبەتەکانی]] مۆسیقا و کۆمیدی پێکدێت. خزمەتگوزارییەکە لە بنەڕەتدا وەک ئێپیکس لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ لەلایەن پڕۆژەیەکی ھاوبەشی نێوان ئێم جی ئێم، لایۆنزگەیت، و [[پاراماونت پیکچەرز|پاراماونت]] دەستی پێکرد. دوای ئەوەی ئێم جی ئێم پشکەکانی دامەزرێنەرانی تری خزمەتگوزارییەکەی لە کۆتایی ٢٠١٧دا کڕییەوە، و بەدوایدا لە ئازاری ٢٠٢٢دا خودی ئێم جی ئێم لەلایەن [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆن]]ەوە کڕدرا، لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ناوی ئێپیکس گۆڕدرا بۆ ئێم جی ئێم پڵەس. ئەمە لووتکەی گواستنەوەیەکی پلەبەندی تۆڕەکە بوو بۆ بەکارھێنانی وێنەی ئێم جی ئێم دوای کڕینەوەکە، ھەروەھا دووبارە جێگیرکردنەوەی لەلایەن ئەمازۆن وەک خزمەتگوزارییەکی خوشکی [[ئەمازۆن ڤیدیۆ|پرایم ڤیدیۆ]] و فریڤی.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schneider |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://variety.com/2022/tv/news/epix-mgm-plus-rebrand-godfather-of-harlem-hotel-cocaine-1235386230/|سەردێڕ=Epix to Rebrand as MGM+ in January, Orders New Series Including Chris Brancato’s ‘Hotel Cocaine’}}</ref> ئێم جی ئێم پڵەس لە ئێستادا لەلایەن مایکڵ ڕایتەوە سەرکردایەتی دەکرێت. لەوەتەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧ەوە پەیوەندی پێوە کردووە، تۆڕەکە پێشکەشکردنی بەرنامە ڕەسەنەکانی فراوانتر کردووە (لەوانەش ''گۆدفازەر ئۆف ھارلیم'' بە بەشداریی [[فۆڕێست ویتاکەر]]، ''پێرپێچواڵ گرەیس، ئێڵ تی دی'' بە بەشداریی بێن کینگسلی و [[جیمی سیمپسۆن]]، ''دیپ ستەیت''، زنجیرەی بێ سیناریۆی ''ئەنپرۆتێکتێد سێتس'' کە لەلایەن واندا سایکسەوە بەرھەمھێنانی جێبەجێکاری بۆ کراوە و گەڕانەوەی ''دە کۆنتێندەر''). کەناڵە سەرەکییەکە و سێ کەناڵە فرە-پەخشەکەی (بەپێی گواستنەوەی ھەر کام لە خزمەتگوزارییەکانی دوایی) لەلایەن زۆربەی دابەشکەرانی بەرنامە ڤیدیۆیییە فرە-کەناڵییە نەریتییەکانەوە دەفرۆشرێن یان وەک خزمەتگوزارییە نایابەکان یان وەک بەشێک لە ئاستەکانی فیلمە دیجیتاڵییەکان ھەروەھا لەلایەن ئێم ڤی پی دی ئێسەکانی سەر ئینتەرنێت وەک سلینگ تی ڤی،<ref name="Lieberman, David">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lieberman |یەکەم=David |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/|سەردێڕ=Sling TV Folds IFC, Sundance TV, And EPIX Into Its Program Offerings |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200420025947/https://deadline.com/2015/03/sling-tv-amc-networks-epix-1201385731/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> دایرێکت تی ڤی ستریم، فیلۆ،<ref name="Hayes">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hayes |یەکەم=Dade |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://deadline.com/2020/06/philo-streaming-bundle-adds-starz-epix-at-promotional-prices-1202960264/|سەردێڕ=Philo Streaming Bundle Adds Starz And Epix To Lineup With Promotional Prices |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> فوبۆ تی ڤی و یوتیوب تی ڤی.<ref name="mcn-yttvepix">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Umstead |یەکەم=R. Thomas |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal|سەردێڕ=Epix, YouTube TV Reach Carriage Deal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200731014526/https://www.multichannel.com/news/epix-youtube-reach-carriage-deal |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەڤیزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەفزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] 91f3znnzaafjvvo48zm70s5w6ibbow4 0 293852 1570262 1570186 2026-03-31T12:02:33Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ڕێکەوتی ئەرشیڤ؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570262 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئەڵمانی خواروو''' یان '''ساکسۆنی خواروو''' زمانێکی [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانی ڕۆژاواییە]] کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە باکووری [[ئەڵمانیا]] و ڕۆژھەڵاتی [[ھۆڵەندا]] پێی دەدوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/nds|سەردێڕ=Saxon, Low Language (NDS) – L1 & L2 Speakers, Status, Map, Endangered Level & Official Use {{!}} Ethnologue Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180627033356/https://www.ethnologue.com/language/nds |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=Ethnologue}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch|سەردێڕ=Gechattet wird auch auf Plattdeutsch |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180518205656/https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> نەوەی ڕاستەوخۆی [[ساکسۆنی کۆن]]ە لە سەرەتایییترین شێوەی خۆیدا. لە ڕووی مێژوویییەوە زمانەکە زیاتر پێی دەدوان لە باکووری [[پۆڵەندا]]، [[کالینیگراد ئۆبلاست|ئۆبلاستی کالینینگراد]] لە [[ڕووسیا]] و بەشێک لە باکووری [[لیتوانیا]]. بەڵام ئەڵمانی زمانەکان لەم وڵاتانەدا تا ڕادەیەکی زۆر لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] و شکستی [[ئەڵمانییەکان]] دەرکران. [[ئەڵمانییەکانی باڵتیک]] کە پێشتر [[وڵاتانی باڵتیک|لە دەوڵەتانی باڵتیکدا]] نیشتەجێ بووبوون بە ئەڵمانی خواروو دەدوان و [[ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست]] وەک [[لینگوا فرانکا|زمانی ھاوبەشی]] [[یەکێتیی ھانزە|کۆمەڵەی ھانسیاتیک]] بوو، ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی سکاندیناڤی]] ھەبوو. == سەرچاوەکان == [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] [[پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 5znlm4wvll7qrwmaxh9nwmusj9hvuiq 1570318 1570262 2026-03-31T15:01:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570318 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئەڵمانی خواروو''' یان '''ساکسۆنی خواروو''' زمانێکی [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانی ڕۆژاواییە]] کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە باکووری [[ئەڵمانیا]] و ڕۆژھەڵاتی [[ھۆڵەندا]] پێی دەدوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/nds|سەردێڕ=Saxon, Low Language (NDS) – L1 & L2 Speakers, Status, Map, Endangered Level & Official Use {{!}} Ethnologue Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180627033356/https://www.ethnologue.com/language/nds |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=Ethnologue}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch|سەردێڕ=Gechattet wird auch auf Plattdeutsch |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180518205656/https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> نەوەی ڕاستەوخۆی [[ساکسۆنی کۆن]]ە لە سەرەتایییترین شێوەی خۆیدا. لە ڕووی مێژوویییەوە زمانەکە زیاتر پێی دەدوان لە باکووری [[پۆڵەندا]]، [[کالینیگراد ئۆبلاست|ئۆبلاستی کالینینگراد]] لە [[ڕووسیا]] و بەشێک لە باکووری [[لیتوانیا]]. بەڵام ئەڵمانی زمانەکان لەم وڵاتانەدا تا ڕادەیەکی زۆر لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] و شکستی [[ئەڵمانییەکان]] دەرکران. [[ئەڵمانییەکانی باڵتیک]] کە پێشتر [[وڵاتانی باڵتیک|لە دەوڵەتانی باڵتیکدا]] نیشتەجێ بووبوون بە ئەڵمانی خواروو دەدوان و [[ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست]] وەک [[لینگوا فرانکا|زمانی ھاوبەشی]] [[یەکێتیی ھانزە|کۆمەڵەی ھانسیاتیک]] بوو، ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی سکاندیناڤی]] ھەبوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] [[پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] h68h14eklf1u0eh1leepnlccx4br7ai 1570340 1570318 2026-03-31T16:01:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Low German language}} 1570340 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئەڵمانی خواروو''' یان '''ساکسۆنی خواروو''' زمانێکی [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانی ڕۆژاواییە]] کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە باکووری [[ئەڵمانیا]] و ڕۆژھەڵاتی [[ھۆڵەندا]] پێی دەدوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/nds|سەردێڕ=Saxon, Low Language (NDS) – L1 & L2 Speakers, Status, Map, Endangered Level & Official Use {{!}} Ethnologue Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180627033356/https://www.ethnologue.com/language/nds |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=Ethnologue}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch|سەردێڕ=Gechattet wird auch auf Plattdeutsch |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180518205656/https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> نەوەی ڕاستەوخۆی [[ساکسۆنی کۆن]]ە لە سەرەتایییترین شێوەی خۆیدا. لە ڕووی مێژوویییەوە زمانەکە زیاتر پێی دەدوان لە باکووری [[پۆڵەندا]]، [[کالینیگراد ئۆبلاست|ئۆبلاستی کالینینگراد]] لە [[ڕووسیا]] و بەشێک لە باکووری [[لیتوانیا]]. بەڵام ئەڵمانی زمانەکان لەم وڵاتانەدا تا ڕادەیەکی زۆر لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] و شکستی [[ئەڵمانییەکان]] دەرکران. [[ئەڵمانییەکانی باڵتیک]] کە پێشتر [[وڵاتانی باڵتیک|لە دەوڵەتانی باڵتیکدا]] نیشتەجێ بووبوون بە ئەڵمانی خواروو دەدوان و [[ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست]] وەک [[لینگوا فرانکا|زمانی ھاوبەشی]] [[یەکێتیی ھانزە|کۆمەڵەی ھانسیاتیک]] بوو، ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی سکاندیناڤی]] ھەبوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Low German language}} [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] [[پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 8n8nzluz7ve4m1okgo6t5vg34hgm7y2 1570392 1570340 2026-03-31T17:04:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:بەڕازیل|بەڕازیل]]، [[دەروازە:زمان|زمان]] و [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] 1570392 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی ئەڵمانی خواروو''' یان '''ساکسۆنی خواروو''' زمانێکی [[زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا|جێرمانی ڕۆژاواییە]] کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە باکووری [[ئەڵمانیا]] و ڕۆژھەڵاتی [[ھۆڵەندا]] پێی دەدوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/nds|سەردێڕ=Saxon, Low Language (NDS) – L1 & L2 Speakers, Status, Map, Endangered Level & Official Use {{!}} Ethnologue Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180627033356/https://www.ethnologue.com/language/nds |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=Ethnologue}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch|سەردێڕ=Gechattet wird auch auf Plattdeutsch |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180518205656/https://www.noz.de/deutschland-welt/kultur/artikel/10731/gechattet-wird-auch-auf-plattdeutsch |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> نەوەی ڕاستەوخۆی [[ساکسۆنی کۆن]]ە لە سەرەتایییترین شێوەی خۆیدا. لە ڕووی مێژوویییەوە زمانەکە زیاتر پێی دەدوان لە باکووری [[پۆڵەندا]]، [[کالینیگراد ئۆبلاست|ئۆبلاستی کالینینگراد]] لە [[ڕووسیا]] و بەشێک لە باکووری [[لیتوانیا]]. بەڵام ئەڵمانی زمانەکان لەم وڵاتانەدا تا ڕادەیەکی زۆر لە دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] و شکستی [[ئەڵمانییەکان]] دەرکران. [[ئەڵمانییەکانی باڵتیک]] کە پێشتر [[وڵاتانی باڵتیک|لە دەوڵەتانی باڵتیکدا]] نیشتەجێ بووبوون بە ئەڵمانی خواروو دەدوان و [[ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست]] وەک [[لینگوا فرانکا|زمانی ھاوبەشی]] [[یەکێتیی ھانزە|کۆمەڵەی ھانسیاتیک]] بوو، ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی سکاندیناڤی]] ھەبوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Low German language}} {{شریتی دەروازە|بەڕازیل|زمان|ئەڵمانیا}} [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] [[پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 37upl1cl5cuibrzgnctxrwou1aslc10 0 293853 1570265 1570176 2026-03-31T12:03:02Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ڕێکەوتی ئەرشیڤ؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570265 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا''' گەورەترین لقی سێ بنەماڵەی زمانی [[زمانە جێرمەنییەکان|جێرمانی]] پێکدەھێنن (دوو زمانەکەی تریان [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانی جێرمانی باکوور]] و لقی لەناوچووی [[جێرمانی ڕۆژھەڵات]]ە).<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102|سەردێڕ=termine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793|سەردێڕ=Glottolog 5.3 - West Germanic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403150921/https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iso639-3.sil.org/code/gmw|سەردێڕ=gmw {{!}} ISO 639-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161210081548/http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gmw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا بریتین لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئەڵمانی| ئەڵمانی]] و [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]]. ھەروەھا ئەم خێزانە [[ئەڵمانی سەروو]] و [[ئەڵمانی خواروو| خواروو]]، [[زمانی لۆکسمبۆرگی|لۆکسمبۆرگی]] و [[زمانی یدیش| ییدیش]] لەخۆدەگرێت، ھەروەھا زمانەکانی تری فرانکۆنی و ئینگ-لینینی وەک [[زمانی فریزی|فریزی]]، گەیلیکی سکۆتلەندی و [[ئەفریقایی]] (کە پەیوەندییەکی نزیکیان بە ئینگلیزی و ھۆڵەندییەوە ھەیە بەڵام جیاوازن). جگە لەوەش، زۆرێک لە زمانەکانی کرێۆل و پاتۆ و بێدجین لەناو ئەم بنەماڵەدا، کە لەسەر بنەمای [[ھۆڵەندی]] و [[ئینگلیزی]] دامەزراون، لە ئەنجامی [[داگیرگە]]ییدا سەریان ھەڵدا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102|سەردێڕ=termine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 "معلومات عن لغات جرمانية غربية على موقع thes.bncf.firenze.sbn.it"]. </cite></ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:زمانە جێرمەنییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: بەستەرە دەرەکییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: پارامەتری پشتگیرینەکراو]] mzyjyq6ymq6xnv1x802ovhjgzszuduz 1570315 1570265 2026-03-31T15:00:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570315 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا''' گەورەترین لقی سێ بنەماڵەی زمانی [[زمانە جێرمەنییەکان|جێرمانی]] پێکدەھێنن (دوو زمانەکەی تریان [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانی جێرمانی باکوور]] و لقی لەناوچووی [[جێرمانی ڕۆژھەڵات]]ە).<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102|سەردێڕ=termine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793|سەردێڕ=Glottolog 5.3 - West Germanic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403150921/https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iso639-3.sil.org/code/gmw|سەردێڕ=gmw {{!}} ISO 639-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161210081548/http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gmw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا بریتین لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئەڵمانی| ئەڵمانی]] و [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]]. ھەروەھا ئەم خێزانە [[ئەڵمانی سەروو]] و [[ئەڵمانی خواروو| خواروو]]، [[زمانی لۆکسمبۆرگی|لۆکسمبۆرگی]] و [[زمانی یدیش| ییدیش]] لەخۆدەگرێت، ھەروەھا زمانەکانی تری فرانکۆنی و ئینگ-لینینی وەک [[زمانی فریزی|فریزی]]، گەیلیکی سکۆتلەندی و [[ئەفریقایی]] (کە پەیوەندییەکی نزیکیان بە ئینگلیزی و ھۆڵەندییەوە ھەیە بەڵام جیاوازن). جگە لەوەش، زۆرێک لە زمانەکانی کرێۆل و پاتۆ و بێدجین لەناو ئەم بنەماڵەدا، کە لەسەر بنەمای [[ھۆڵەندی]] و [[ئینگلیزی]] دامەزراون، لە ئەنجامی [[داگیرگە]]ییدا سەریان ھەڵدا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102|سەردێڕ=termine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 "معلومات عن لغات جرمانية غربية على موقع thes.bncf.firenze.sbn.it"]. </cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: بەستەرە دەرەکییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: پارامەتری پشتگیرینەکراو]] kzkkuqnt07cq799xy3xjd8p39vpe5yg 1570343 1570315 2026-03-31T16:02:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|West Germanic languages}} 1570343 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا''' گەورەترین لقی سێ بنەماڵەی زمانی [[زمانە جێرمەنییەکان|جێرمانی]] پێکدەھێنن (دوو زمانەکەی تریان [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانی جێرمانی باکوور]] و لقی لەناوچووی [[جێرمانی ڕۆژھەڵات]]ە).<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102|سەردێڕ=termine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793|سەردێڕ=Glottolog 5.3 - West Germanic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403150921/https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iso639-3.sil.org/code/gmw|سەردێڕ=gmw {{!}} ISO 639-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161210081548/http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gmw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا بریتین لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئەڵمانی| ئەڵمانی]] و [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]]. ھەروەھا ئەم خێزانە [[ئەڵمانی سەروو]] و [[ئەڵمانی خواروو| خواروو]]، [[زمانی لۆکسمبۆرگی|لۆکسمبۆرگی]] و [[زمانی یدیش| ییدیش]] لەخۆدەگرێت، ھەروەھا زمانەکانی تری فرانکۆنی و ئینگ-لینینی وەک [[زمانی فریزی|فریزی]]، گەیلیکی سکۆتلەندی و [[ئەفریقایی]] (کە پەیوەندییەکی نزیکیان بە ئینگلیزی و ھۆڵەندییەوە ھەیە بەڵام جیاوازن). جگە لەوەش، زۆرێک لە زمانەکانی کرێۆل و پاتۆ و بێدجین لەناو ئەم بنەماڵەدا، کە لەسەر بنەمای [[ھۆڵەندی]] و [[ئینگلیزی]] دامەزراون، لە ئەنجامی [[داگیرگە]]ییدا سەریان ھەڵدا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102|سەردێڕ=termine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 "معلومات عن لغات جرمانية غربية على موقع thes.bncf.firenze.sbn.it"]. </cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|West Germanic languages}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: بەستەرە دەرەکییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: پارامەتری پشتگیرینەکراو]] loxc3xwdnqt5dr3q7ozcmiv5b9gakdx 1570389 1570343 2026-03-31T17:03:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]] و [[دەروازە:زمان|زمان]] 1570389 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا''' گەورەترین لقی سێ بنەماڵەی زمانی [[زمانە جێرمەنییەکان|جێرمانی]] پێکدەھێنن (دوو زمانەکەی تریان [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانی جێرمانی باکوور]] و لقی لەناوچووی [[جێرمانی ڕۆژھەڵات]]ە).<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102|سەردێڕ=termine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793|سەردێڕ=Glottolog 5.3 - West Germanic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403150921/https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2793 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iso639-3.sil.org/code/gmw|سەردێڕ=gmw {{!}} ISO 639-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161210081548/http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=gmw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> زمانەکانی جێرمانی ڕۆژاوا بریتین لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئەڵمانی| ئەڵمانی]] و [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]]. ھەروەھا ئەم خێزانە [[ئەڵمانی سەروو]] و [[ئەڵمانی خواروو| خواروو]]، [[زمانی لۆکسمبۆرگی|لۆکسمبۆرگی]] و [[زمانی یدیش| ییدیش]] لەخۆدەگرێت، ھەروەھا زمانەکانی تری فرانکۆنی و ئینگ-لینینی وەک [[زمانی فریزی|فریزی]]، گەیلیکی سکۆتلەندی و [[ئەفریقایی]] (کە پەیوەندییەکی نزیکیان بە ئینگلیزی و ھۆڵەندییەوە ھەیە بەڵام جیاوازن). جگە لەوەش، زۆرێک لە زمانەکانی کرێۆل و پاتۆ و بێدجین لەناو ئەم بنەماڵەدا، کە لەسەر بنەمای [[ھۆڵەندی]] و [[ئینگلیزی]] دامەزراون، لە ئەنجامی [[داگیرگە]]ییدا سەریان ھەڵدا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102|سەردێڕ=termine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20191214005716/http://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=102 "معلومات عن لغات جرمانية غربية على موقع thes.bncf.firenze.sbn.it"]. </cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|West Germanic languages}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|زمان}} [[پۆل:زمانە جێرمەنییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: بەستەرە دەرەکییەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: پارامەتری پشتگیرینەکراو]] 6axmzyl3felziw3t5rwvu34oy7qkpsk 0 293854 1570264 1570178 2026-03-31T12:02:53Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ چاکسازیی ڕێکەوتی ئەرشیڤ؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570264 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|iso1=|iso2=|iso3=}} '''ئەڵمانی خوارەوەی ناوەڕاست''' [[زمان|زمانێکی]] کۆنە لە [[السکسونیة القدیمة|ڕەچەڵەکی ساکسۆنی کۆن]] ھاتووە و باپیرەی [[ئەڵمانی خواروو]]ی مۆدێرن بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf|سەردێڕ=The Linguasphere Register |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160825230202/http://linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٣|وێبگە=The Linguasphere Register |پەڕە=٢١٩}}</ref> [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا و لەلایەن خەڵکی ئەو ناوچانەی [[ئەورووپای باکوور|باکووری ئەورووپا]] لە [[١١٠٠|ساڵانی ١١٠٠]] تا [[١٦٠٠|١٦٠٠ی زایینی]] پێی دەدوان. == مێژوو == زمانی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست بۆ چەندین سەدە [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا، کە لەلایەن خەڵکی ناوچە جیاوازەکانی دەوروبەری [[دەریای باڵتیک]] [[دەریای باکوور|و باکوورەوە]] پێی دەدوان. لەکاتێکدا بزووتنەوەیەک ھەبوو بۆ دامەزراندنی سیستمێکی نووسینی ستاندارد بۆ زمانەکە لەسەر بنەمای Lübeck، بەڵام سەرەڕای ئەمەش، ئەڵمانی ناوەڕاستی خواروو ھەرگیز نەنووسرا. گرنگی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەتوانرێت لە زۆر [[وشەی وەرگیراو|وشە ھاتووەکاندا]] ببینرێت کە لێیەوە وەرگیراون کە لە [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی]] سکاندیناڤی و فینلاندی [[لغات البلطیق|و باپتیستی]] و ھەروەھا لە [[الألمانیة الفصحی|زمانی ئەڵمانی ستاندارد]] [[زمانی ئینگلیزی|و ئینگلیزیدا]] دەبینرێن. لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاستدا]] ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەستی کرد بە لەدەستدانی ناوبانگەکەی، ئەمەش گواسترایەوە بۆ [[الألمانیة العلیا الجدیدة المبکرة|سەرەتای ئەڵمانی باڵای نوێ]] (کاتێک سەریھەڵدا کە نووسەران و مێژوونووسان وەک زمانێکی نووسراو بەکاریان ھێنا، و دواتر بوو بە زمانێکی ئاخاوتن). یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەم پوکانەوە، پاشەکشەی کۆمەڵەی ھانسیاتیک بوو، کە دواتر داگیرکردنی باکووری ئەڵمانیا لەلایەن شانشینییە بیانییەکان و باڵادەستی چاندی بۆ سەر باشوور و ناوەڕاستی ئەڵمانیا لە سەردەمی [[چاکسازیی پرۆتیستانتی|چاکسازی پرۆتستانتدا]] ھات. == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییەکان بە زمانی ئاڵمانی]] csizazur80japmarnr95ezypc80511d 1570316 1570264 2026-03-31T15:00:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570316 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|iso1=|iso2=|iso3=}} '''ئەڵمانی خوارەوەی ناوەڕاست''' [[زمان|زمانێکی]] کۆنە لە [[السکسونیة القدیمة|ڕەچەڵەکی ساکسۆنی کۆن]] ھاتووە و باپیرەی [[ئەڵمانی خواروو]]ی مۆدێرن بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf|سەردێڕ=The Linguasphere Register |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160825230202/http://linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٣|وێبگە=The Linguasphere Register |پەڕە=٢١٩}}</ref> [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا و لەلایەن خەڵکی ئەو ناوچانەی [[ئەورووپای باکوور|باکووری ئەورووپا]] لە [[١١٠٠|ساڵانی ١١٠٠]] تا [[١٦٠٠|١٦٠٠ی زایینی]] پێی دەدوان. == مێژوو == زمانی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست بۆ چەندین سەدە [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا، کە لەلایەن خەڵکی ناوچە جیاوازەکانی دەوروبەری [[دەریای باڵتیک]] [[دەریای باکوور|و باکوورەوە]] پێی دەدوان. لەکاتێکدا بزووتنەوەیەک ھەبوو بۆ دامەزراندنی سیستمێکی نووسینی ستاندارد بۆ زمانەکە لەسەر بنەمای Lübeck، بەڵام سەرەڕای ئەمەش، ئەڵمانی ناوەڕاستی خواروو ھەرگیز نەنووسرا. گرنگی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەتوانرێت لە زۆر [[وشەی وەرگیراو|وشە ھاتووەکاندا]] ببینرێت کە لێیەوە وەرگیراون کە لە [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی]] سکاندیناڤی و فینلاندی [[لغات البلطیق|و باپتیستی]] و ھەروەھا لە [[الألمانیة الفصحی|زمانی ئەڵمانی ستاندارد]] [[زمانی ئینگلیزی|و ئینگلیزیدا]] دەبینرێن. لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاستدا]] ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەستی کرد بە لەدەستدانی ناوبانگەکەی، ئەمەش گواسترایەوە بۆ [[الألمانیة العلیا الجدیدة المبکرة|سەرەتای ئەڵمانی باڵای نوێ]] (کاتێک سەریھەڵدا کە نووسەران و مێژوونووسان وەک زمانێکی نووسراو بەکاریان ھێنا، و دواتر بوو بە زمانێکی ئاخاوتن). یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەم پوکانەوە، پاشەکشەی کۆمەڵەی ھانسیاتیک بوو، کە دواتر داگیرکردنی باکووری ئەڵمانیا لەلایەن شانشینییە بیانییەکان و باڵادەستی چاندی بۆ سەر باشوور و ناوەڕاستی ئەڵمانیا لە سەردەمی [[چاکسازیی پرۆتیستانتی|چاکسازی پرۆتستانتدا]] ھات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییەکان بە زمانی ئاڵمانی]] 62qe3u6w1vem10zpp8nkez4boibshei 1570342 1570316 2026-03-31T16:02:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Middle Low German}} 1570342 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|iso1=|iso2=|iso3=}} '''ئەڵمانی خوارەوەی ناوەڕاست''' [[زمان|زمانێکی]] کۆنە لە [[السکسونیة القدیمة|ڕەچەڵەکی ساکسۆنی کۆن]] ھاتووە و باپیرەی [[ئەڵمانی خواروو]]ی مۆدێرن بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf|سەردێڕ=The Linguasphere Register |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160825230202/http://linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٣|وێبگە=The Linguasphere Register |پەڕە=٢١٩}}</ref> [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا و لەلایەن خەڵکی ئەو ناوچانەی [[ئەورووپای باکوور|باکووری ئەورووپا]] لە [[١١٠٠|ساڵانی ١١٠٠]] تا [[١٦٠٠|١٦٠٠ی زایینی]] پێی دەدوان. == مێژوو == زمانی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست بۆ چەندین سەدە [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا، کە لەلایەن خەڵکی ناوچە جیاوازەکانی دەوروبەری [[دەریای باڵتیک]] [[دەریای باکوور|و باکوورەوە]] پێی دەدوان. لەکاتێکدا بزووتنەوەیەک ھەبوو بۆ دامەزراندنی سیستمێکی نووسینی ستاندارد بۆ زمانەکە لەسەر بنەمای Lübeck، بەڵام سەرەڕای ئەمەش، ئەڵمانی ناوەڕاستی خواروو ھەرگیز نەنووسرا. گرنگی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەتوانرێت لە زۆر [[وشەی وەرگیراو|وشە ھاتووەکاندا]] ببینرێت کە لێیەوە وەرگیراون کە لە [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی]] سکاندیناڤی و فینلاندی [[لغات البلطیق|و باپتیستی]] و ھەروەھا لە [[الألمانیة الفصحی|زمانی ئەڵمانی ستاندارد]] [[زمانی ئینگلیزی|و ئینگلیزیدا]] دەبینرێن. لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاستدا]] ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەستی کرد بە لەدەستدانی ناوبانگەکەی، ئەمەش گواسترایەوە بۆ [[الألمانیة العلیا الجدیدة المبکرة|سەرەتای ئەڵمانی باڵای نوێ]] (کاتێک سەریھەڵدا کە نووسەران و مێژوونووسان وەک زمانێکی نووسراو بەکاریان ھێنا، و دواتر بوو بە زمانێکی ئاخاوتن). یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەم پوکانەوە، پاشەکشەی کۆمەڵەی ھانسیاتیک بوو، کە دواتر داگیرکردنی باکووری ئەڵمانیا لەلایەن شانشینییە بیانییەکان و باڵادەستی چاندی بۆ سەر باشوور و ناوەڕاستی ئەڵمانیا لە سەردەمی [[چاکسازیی پرۆتیستانتی|چاکسازی پرۆتستانتدا]] ھات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Middle Low German}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییەکان بە زمانی ئاڵمانی]] 6rr6ijo31a3h72xfw0j91ikl80jnd8t 1570390 1570342 2026-03-31T17:04:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] و [[دەروازە:زمان|زمان]] 1570390 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|iso1=|iso2=|iso3=}} '''ئەڵمانی خوارەوەی ناوەڕاست''' [[زمان|زمانێکی]] کۆنە لە [[السکسونیة القدیمة|ڕەچەڵەکی ساکسۆنی کۆن]] ھاتووە و باپیرەی [[ئەڵمانی خواروو]]ی مۆدێرن بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf|سەردێڕ=The Linguasphere Register |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160825230202/http://linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٣|وێبگە=The Linguasphere Register |پەڕە=٢١٩}}</ref> [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا و لەلایەن خەڵکی ئەو ناوچانەی [[ئەورووپای باکوور|باکووری ئەورووپا]] لە [[١١٠٠|ساڵانی ١١٠٠]] تا [[١٦٠٠|١٦٠٠ی زایینی]] پێی دەدوان. == مێژوو == زمانی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست بۆ چەندین سەدە [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا، کە لەلایەن خەڵکی ناوچە جیاوازەکانی دەوروبەری [[دەریای باڵتیک]] [[دەریای باکوور|و باکوورەوە]] پێی دەدوان. لەکاتێکدا بزووتنەوەیەک ھەبوو بۆ دامەزراندنی سیستمێکی نووسینی ستاندارد بۆ زمانەکە لەسەر بنەمای Lübeck، بەڵام سەرەڕای ئەمەش، ئەڵمانی ناوەڕاستی خواروو ھەرگیز نەنووسرا. گرنگی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەتوانرێت لە زۆر [[وشەی وەرگیراو|وشە ھاتووەکاندا]] ببینرێت کە لێیەوە وەرگیراون کە لە [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی]] سکاندیناڤی و فینلاندی [[لغات البلطیق|و باپتیستی]] و ھەروەھا لە [[الألمانیة الفصحی|زمانی ئەڵمانی ستاندارد]] [[زمانی ئینگلیزی|و ئینگلیزیدا]] دەبینرێن. لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاستدا]] ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەستی کرد بە لەدەستدانی ناوبانگەکەی، ئەمەش گواسترایەوە بۆ [[الألمانیة العلیا الجدیدة المبکرة|سەرەتای ئەڵمانی باڵای نوێ]] (کاتێک سەریھەڵدا کە نووسەران و مێژوونووسان وەک زمانێکی نووسراو بەکاریان ھێنا، و دواتر بوو بە زمانێکی ئاخاوتن). یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەم پوکانەوە، پاشەکشەی کۆمەڵەی ھانسیاتیک بوو، کە دواتر داگیرکردنی باکووری ئەڵمانیا لەلایەن شانشینییە بیانییەکان و باڵادەستی چاندی بۆ سەر باشوور و ناوەڕاستی ئەڵمانیا لە سەردەمی [[چاکسازیی پرۆتیستانتی|چاکسازی پرۆتستانتدا]] ھات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Middle Low German}} {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|زمان}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییەکان بە زمانی ئاڵمانی]] bvofu32op0pu51mu25tpn7sq9xene1i 1570433 1570390 2026-03-31T20:02:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570433 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Infobox language|iso1=|iso2=|iso3=}} '''ئەڵمانی خوارەوەی ناوەڕاست''' [[زمان|زمانێکی]] کۆنە لە [[السکسونیة القدیمة|ڕەچەڵەکی ساکسۆنی کۆن]] ھاتووە و باپیرەی [[ئەڵمانی خواروو]]ی مۆدێرن بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf|سەردێڕ=The Linguasphere Register |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160825230202/http://linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_m-m.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٣|وێبگە=The Linguasphere Register |پەڕە=٢١٩}}</ref> [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا و لەلایەن خەڵکی ئەو ناوچانەی [[ئەورووپای باکوور|باکووری ئەورووپا]] لە [[١١٠٠|ساڵانی ١١٠٠]] تا [[١٦٠٠|١٦٠٠ی زایینی]] پێی دەدوان. == مێژوو == زمانی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست بۆ چەندین سەدە [[لینگوا فرانکا|زمانی باوی پەیوەندیکردن]] بوو لە کۆمەڵەی ھانسیاتیکدا، کە لەلایەن خەڵکی ناوچە جیاوازەکانی دەوروبەری [[دەریای باڵتیک]] [[دەریای باکوور|و باکوورەوە]] پێی دەدوان. لەکاتێکدا بزووتنەوەیەک ھەبوو بۆ دامەزراندنی سیستمێکی نووسینی ستاندارد بۆ زمانەکە لەسەر بنەمای Lübeck، بەڵام سەرەڕای ئەمەش، ئەڵمانی ناوەڕاستی خواروو ھەرگیز نەنووسرا. گرنگی ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەتوانرێت لە زۆر [[وشەی وەرگیراو|وشە ھاتووەکاندا]] ببینرێت کە لێیەوە وەرگیراون کە لە [[زمانە ئەڵمانییە باکوورییەکان|زمانەکانی]] سکاندیناڤی و فینلاندی [[لغات البلطیق|و باپتیستی]] و ھەروەھا لە [[الألمانیة الفصحی|زمانی ئەڵمانی ستاندارد]] [[زمانی ئینگلیزی|و ئینگلیزیدا]] دەبینرێن. لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاستدا]] ئەڵمانی خوارووی ناوەڕاست دەستی کرد بە لەدەستدانی ناوبانگەکەی، ئەمەش گواسترایەوە بۆ [[الألمانیة العلیا الجدیدة المبکرة|سەرەتای ئەڵمانی باڵای نوێ]] (کاتێک سەریھەڵدا کە نووسەران و مێژوونووسان وەک زمانێکی نووسراو بەکاریان ھێنا، و دواتر بوو بە زمانێکی ئاخاوتن). یەکێک لە ھۆکارەکانی ئەم پوکانەوە، پاشەکشەی کۆمەڵەی ھانسیاتیک بوو، کە دواتر داگیرکردنی باکووری ئەڵمانیا لەلایەن شانشینییە بیانییەکان و باڵادەستی چاندی بۆ سەر باشوور و ناوەڕاستی ئەڵمانیا لە سەردەمی [[چاکسازیی پرۆتیستانتی|چاکسازی پرۆتستانتدا]] ھات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Middle Low German}} {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|زمان}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییەکان بە زمانی ئاڵمانی]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} jmj4wmm8m72rzp6zdcn2rn2whj2x62w 0 293855 1570356 1570181 2026-03-31T16:08:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Hanseatic League}} 1570356 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''یەکێتیی ھانزە''' یان '''کۆمەڵەی ھانسیاتیک'''، کە بە گشتی پێی دەگوترا «ھانزە»، تۆڕێکی [[بازرگانی]] و بەرگریی [[سەدەکانی ناوەڕاست]] بوو لە نێوان سەندیکا بازرگانییەکان و شارە بازاڕییەکانی ناوەڕاست و باکووری [[ئەورووپا]]. ئەم کۆمەڵەیە لە کۆتایییەکانی [[سەدەی دوازدەھەم]] لە شاری [[لوبێک]] و چەند شارێکی تری باکووری [[ئەڵمانیا]]وە سەری ھەڵدا، لە نێوان سەدەکانی سێزدەھەم و پازدەھەمدا گەشەی کرد و لە کۆتاییدا نزیکەی ٢٠٠ ناوچەی نیشتەجێبوونی لە ھەشت دەوڵەتی سەردەمی ئێستادا گرتەوە، کە لە [[ئیستۆنیا]] و [[ڕووسیا]]ی باکووری ڕۆژھەڵاتەوە تا [[ھۆڵەندا]] لە ڕۆژاوا و بەرەو قووڵایی وشکانیش تا شاری [[کۆلن]] لە باشوور درێژ دەبووەوە. کۆمەڵەکە وەک کۆمەڵە گرووپێکی پەرشوبڵاوی بازرگانان و شارە [[ئەڵمانییەکان]] دەستی پێکرد کە ئامانجیان فراوانکردنی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانیان بوو، لەوانەش پاراستنیان لە بەرامبەر [[دزی]] و تاڵانی. بە تێپەڕبوونی کات، ئەم ڕێککەوتنانە گۆڕان بۆ کۆمەڵەکە، کە ئیمتیازاتی [[گومرگ]]ی و پاراستنی بۆ بازرگانان لەو ناوچانە و ڕێڕەوە بازرگانییانەی سەر بە خۆی بوون دابین دەکرد. پشتبەستنی ئابووری بە یەکتر و پەیوەندییە خێزانییەکانی نێوان خێزانە بازرگانەکان بووە ھۆی یەکگرتنی سیاسیی قووڵتر و کەمکردنەوەی بەربەستە بازرگانییەکان. ئەم پرۆسە پلەبەندییە بریتی بوو لە یەکخستنی [[یاسا]] و ڕێساکانی بازرگانی لە نێوان شارەکانی ھانزەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦\ ١١ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hanseatic League}} [[پۆل:گۆتلەند]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:مێژووی پۆڵەندا]] [[پۆل:مێژووی ئەڵمانیا]] [[پۆل:دەریای باڵتیک]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمی]] e3tsuha0ez6l7vw67rf6kd1etdy0atj 1570384 1570356 2026-03-31T17:03:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:پۆڵەندا|پۆڵەندا]] 1570384 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''یەکێتیی ھانزە''' یان '''کۆمەڵەی ھانسیاتیک'''، کە بە گشتی پێی دەگوترا «ھانزە»، تۆڕێکی [[بازرگانی]] و بەرگریی [[سەدەکانی ناوەڕاست]] بوو لە نێوان سەندیکا بازرگانییەکان و شارە بازاڕییەکانی ناوەڕاست و باکووری [[ئەورووپا]]. ئەم کۆمەڵەیە لە کۆتایییەکانی [[سەدەی دوازدەھەم]] لە شاری [[لوبێک]] و چەند شارێکی تری باکووری [[ئەڵمانیا]]وە سەری ھەڵدا، لە نێوان سەدەکانی سێزدەھەم و پازدەھەمدا گەشەی کرد و لە کۆتاییدا نزیکەی ٢٠٠ ناوچەی نیشتەجێبوونی لە ھەشت دەوڵەتی سەردەمی ئێستادا گرتەوە، کە لە [[ئیستۆنیا]] و [[ڕووسیا]]ی باکووری ڕۆژھەڵاتەوە تا [[ھۆڵەندا]] لە ڕۆژاوا و بەرەو قووڵایی وشکانیش تا شاری [[کۆلن]] لە باشوور درێژ دەبووەوە. کۆمەڵەکە وەک کۆمەڵە گرووپێکی پەرشوبڵاوی بازرگانان و شارە [[ئەڵمانییەکان]] دەستی پێکرد کە ئامانجیان فراوانکردنی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانیان بوو، لەوانەش پاراستنیان لە بەرامبەر [[دزی]] و تاڵانی. بە تێپەڕبوونی کات، ئەم ڕێککەوتنانە گۆڕان بۆ کۆمەڵەکە، کە ئیمتیازاتی [[گومرگ]]ی و پاراستنی بۆ بازرگانان لەو ناوچانە و ڕێڕەوە بازرگانییانەی سەر بە خۆی بوون دابین دەکرد. پشتبەستنی ئابووری بە یەکتر و پەیوەندییە خێزانییەکانی نێوان خێزانە بازرگانەکان بووە ھۆی یەکگرتنی سیاسیی قووڵتر و کەمکردنەوەی بەربەستە بازرگانییەکان. ئەم پرۆسە پلەبەندییە بریتی بوو لە یەکخستنی [[یاسا]] و ڕێساکانی بازرگانی لە نێوان شارەکانی ھانزەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦\ ١١ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hanseatic League}} {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|مێژوو|پۆڵەندا}} [[پۆل:گۆتلەند]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:مێژووی پۆڵەندا]] [[پۆل:مێژووی ئەڵمانیا]] [[پۆل:دەریای باڵتیک]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمی]] qodcbt75yv9uq70k9ljyldu78omhi6u 1570436 1570384 2026-03-31T20:02:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1570436 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''یەکێتیی ھانزە''' یان '''کۆمەڵەی ھانسیاتیک'''، کە بە گشتی پێی دەگوترا «ھانزە»، تۆڕێکی [[بازرگانی]] و بەرگریی [[سەدەکانی ناوەڕاست]] بوو لە نێوان سەندیکا بازرگانییەکان و شارە بازاڕییەکانی ناوەڕاست و باکووری [[ئەورووپا]]. ئەم کۆمەڵەیە لە کۆتایییەکانی [[سەدەی دوازدەھەم]] لە شاری [[لوبێک]] و چەند شارێکی تری باکووری [[ئەڵمانیا]]وە سەری ھەڵدا، لە نێوان سەدەکانی سێزدەھەم و پازدەھەمدا گەشەی کرد و لە کۆتاییدا نزیکەی ٢٠٠ ناوچەی نیشتەجێبوونی لە ھەشت دەوڵەتی سەردەمی ئێستادا گرتەوە، کە لە [[ئیستۆنیا]] و [[ڕووسیا]]ی باکووری ڕۆژھەڵاتەوە تا [[ھۆڵەندا]] لە ڕۆژاوا و بەرەو قووڵایی وشکانیش تا شاری [[کۆلن]] لە باشوور درێژ دەبووەوە. کۆمەڵەکە وەک کۆمەڵە گرووپێکی پەرشوبڵاوی بازرگانان و شارە [[ئەڵمانییەکان]] دەستی پێکرد کە ئامانجیان فراوانکردنی بەرژەوەندییە بازرگانییەکانیان بوو، لەوانەش پاراستنیان لە بەرامبەر [[دزی]] و تاڵانی. بە تێپەڕبوونی کات، ئەم ڕێککەوتنانە گۆڕان بۆ کۆمەڵەکە، کە ئیمتیازاتی [[گومرگ]]ی و پاراستنی بۆ بازرگانان لەو ناوچانە و ڕێڕەوە بازرگانییانەی سەر بە خۆی بوون دابین دەکرد. پشتبەستنی ئابووری بە یەکتر و پەیوەندییە خێزانییەکانی نێوان خێزانە بازرگانەکان بووە ھۆی یەکگرتنی سیاسیی قووڵتر و کەمکردنەوەی بەربەستە بازرگانییەکان. ئەم پرۆسە پلەبەندییە بریتی بوو لە یەکخستنی [[یاسا]] و ڕێساکانی بازرگانی لە نێوان شارەکانی ھانزەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦\ ١١ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hanseatic League}} {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|مێژوو|پۆڵەندا}} [[پۆل:گۆتلەند]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:مێژووی پۆڵەندا]] [[پۆل:مێژووی ئەڵمانیا]] [[پۆل:دەریای باڵتیک]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمی]] 92y3291j9575fuaaekaei3nrdj8dnzr 0 293856 1570263 1570185 2026-03-31T12:02:43Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570263 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەڵمانییەکانی باڵتیک'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250710084954/https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> خەڵکانێکی بە نەتەوە [[ئەڵمانییەکان|ئەڵمانی]] بوون کە لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای باڵتیک|دەریای باڵتیکدا]] نیشتەجێ بوون، لەو ناوچانەی ئێستا بە کۆماری [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] ناسراون. لە دوای نیشتەجێبوونیان لە ساڵی ١٩٤٥ دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ژمارەی ئەڵمانییەکانی [[باڵتیک]] وەک گرووپێکی نەتەوەیی پێناسەکراوی جوگرافی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کرد، زۆربەیان وەک بەشێک لە ڕەوەندی ئەڵمانی کۆچیان کردووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و وڵاتانی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miljan|یەکەم=Toivo|ناونیشان=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|سەردێڕ=Historical Dictionary of Estonia|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٥٧١-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/historicaldictio٠٠٠٠milj/page/n١٤٦ ١٢١]}}</ref> لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]ەوە، ئەڵمانی زمانەکان زۆرینەیان بازرگانان و پیاوە ئایینییەکانیان پێکدەھێنا، ھەروەھا زۆرینەی ڕەھای خانەدانە خاوەن زەوییە ناوخۆیییەکان کە بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانییان بەسەر خەڵکی ڕەسەنی ئیستۆنی و لاتڤیا ناخانەدانەکان دەکرد. لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، کاتێک ناسنامەیەکی نەتەوەیی جیاواز بۆ ئەڵمانییەکانی باڵتیک دەستی بە شێوەگرتن کرد، زۆربەی ئەوانەی خۆیان بەو شێوەیە دەناساند، [[خانەدان]] نەبوون و زۆربەیان سەر بە چینی ناوەندیی شار و پیشەیی بوون. لە سەدەی ١٢ و ١٣دا [[بازرگان]] و [[خاچھەڵگران]]ی [[کاسۆلیک]]ی ئەڵمانی دەستیان کرد بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی باڵتیک.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Christiansen|یەکەم=Eric|ناونیشان=https://archive.org/details/northerncrusades0000chri|سەردێڕ=The Northern Crusades: The Baltic and the Catholic Frontier 1100–1525|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=University of Minnesota Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٦-٠٩٩٤-٩|شوێن=Minneapolis|oclc=٦٠٩٢٥٥٠}}</ref> لەگەڵ کەمبوونەوەی بەکارھێنانی زمانی [[لاتینی]]، زمانی [[ئەڵمانی]] خواروو بووە زمانی باڵادەست لە بەڵگەنامە فەرمییەکان، بازرگانی، پەروەردە و کارگێڕیدا، دواتر ئەڵمانی باڵا یان سەروو بووە زمانی باو. لە نیوەی یەکەمی [[سەدەی بیستەم]]دا، ئەڵمانییەکانی باڵتیک -لەگەڵ ساکسۆنەکانی [[ترانسیلڤانیا]] (لە [[ڕۆمانیا]]) و ئەڵمانییەکانی [[زیبسێر]] (لە [[سلۆڤاکیا]])- لە کۆنترین و بەردەوامترین گرووپەکانی ئەڵمانی زمان بوون لەناو ڕەوەندی ئەڵمانی لە [[ئەورووپا]]. زۆربەی دانیشتووانیان لە [[سەدەی ناوەڕاست]] [[کاسۆلیک]] بوون و نەوە ئەڵمانییەکانیان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لە [[لیڤۆنیا]] ژیاون؛ بەڵام نوخبەیەکی بچووک و دەوڵەمەند خانەدانانی باڵتیکیان پێکھێنا، کە خاوەنی زەوییەکی فراوانی گوندنشینی بوون. دوای ئەوەی [[سوێد]] دوای [[جەنگی گەورەی باکوور]] (١٧٠٠–١٧٢١) خاکەکانی لیڤۆنیای خۆی بە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] بەخشی، زۆرێک لەم خانەدانە ئەڵمانی زمانانە لە ژیانی سەربازی و سیاسی و کارگێڕی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیادا پلەیەکی بەرچاویان بەدەستھێنا، بەتایبەتی لە پایتەختەکەی، [[سانت پترسبۆرگ]]. زۆربەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک [[ڕەگەزنامە]]ی ڕووسییان بەدەستەوە بوو تا ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩١٨ سەربەخۆییان بەدەست ھێنا، دوای ئەوە زۆربەیان ڕەگەزنامەی ئیستۆنی یان لاتڤیایان بەدەستھێنا تاکو بە زۆرەملێ لە [[ئەڵمانیای نازی]] لە ساڵی ١٩٣٩ نیشتەجێکران، پێش لەشکرکێشی سۆڤیەت و داگیرکردنی ئەم [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] لە ساڵی ١٩٤٠. ڕێژەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک لە ھیچ قۆناغێکی مێژوودا ھەرگیز لە ١٠٪ی کۆی دانیشتووانی تێپەڕاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states|سەردێڕ=Baltic states {{!}} History, Map, People, Independence, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611102707/http://www.britannica.com/eb/article-37264/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Britannica.com}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rauch|یەکەم=Georg von|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|سەردێڕ=Die Geschichte der baltischen Staaten|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٢٦٠٠-١|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241203084457/https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|via=Google Books}}</ref> ١٨٨١ ژمارەیان نزیکەی ١٨٠ ھەزار کەس بوو لە پارێزگاکانی باڵتیک لە ڕووسیا، بەڵام ئەم ڕێژەیە تا ساڵی ١٩١٤ بۆ ١٦٢ ھەزار کەس کەمی کردبوو. بەپێی سەرژمێری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] لە ساڵی ١٨٩٧، ژمارەی ئەڵمانییەکان لە [[لاتڤیا]] ١٢٠٬١٩١ کەس بووە، واتە ٦٫٢٪ی دانیشتووانی لاتڤیا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://countrystudies.us/latvia/9.htm|سەردێڕ=Latvia - Population |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623125039/http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|وێبگە=countrystudies.us}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا]] ils6157zsjs46aug1dd60nxqjw7tvvl 1570317 1570263 2026-03-31T15:00:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570317 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەڵمانییەکانی باڵتیک'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250710084954/https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> خەڵکانێکی بە نەتەوە [[ئەڵمانییەکان|ئەڵمانی]] بوون کە لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای باڵتیک|دەریای باڵتیکدا]] نیشتەجێ بوون، لەو ناوچانەی ئێستا بە کۆماری [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] ناسراون. لە دوای نیشتەجێبوونیان لە ساڵی ١٩٤٥ دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ژمارەی ئەڵمانییەکانی [[باڵتیک]] وەک گرووپێکی نەتەوەیی پێناسەکراوی جوگرافی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کرد، زۆربەیان وەک بەشێک لە ڕەوەندی ئەڵمانی کۆچیان کردووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و وڵاتانی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miljan|یەکەم=Toivo|ناونیشان=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|سەردێڕ=Historical Dictionary of Estonia|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٥٧١-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/historicaldictio٠٠٠٠milj/page/n١٤٦ ١٢١]}}</ref> لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]ەوە، ئەڵمانی زمانەکان زۆرینەیان بازرگانان و پیاوە ئایینییەکانیان پێکدەھێنا، ھەروەھا زۆرینەی ڕەھای خانەدانە خاوەن زەوییە ناوخۆیییەکان کە بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانییان بەسەر خەڵکی ڕەسەنی ئیستۆنی و لاتڤیا ناخانەدانەکان دەکرد. لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، کاتێک ناسنامەیەکی نەتەوەیی جیاواز بۆ ئەڵمانییەکانی باڵتیک دەستی بە شێوەگرتن کرد، زۆربەی ئەوانەی خۆیان بەو شێوەیە دەناساند، [[خانەدان]] نەبوون و زۆربەیان سەر بە چینی ناوەندیی شار و پیشەیی بوون. لە سەدەی ١٢ و ١٣دا [[بازرگان]] و [[خاچھەڵگران]]ی [[کاسۆلیک]]ی ئەڵمانی دەستیان کرد بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی باڵتیک.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Christiansen|یەکەم=Eric|ناونیشان=https://archive.org/details/northerncrusades0000chri|سەردێڕ=The Northern Crusades: The Baltic and the Catholic Frontier 1100–1525|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=University of Minnesota Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٦-٠٩٩٤-٩|شوێن=Minneapolis|oclc=٦٠٩٢٥٥٠}}</ref> لەگەڵ کەمبوونەوەی بەکارھێنانی زمانی [[لاتینی]]، زمانی [[ئەڵمانی]] خواروو بووە زمانی باڵادەست لە بەڵگەنامە فەرمییەکان، بازرگانی، پەروەردە و کارگێڕیدا، دواتر ئەڵمانی باڵا یان سەروو بووە زمانی باو. لە نیوەی یەکەمی [[سەدەی بیستەم]]دا، ئەڵمانییەکانی باڵتیک -لەگەڵ ساکسۆنەکانی [[ترانسیلڤانیا]] (لە [[ڕۆمانیا]]) و ئەڵمانییەکانی [[زیبسێر]] (لە [[سلۆڤاکیا]])- لە کۆنترین و بەردەوامترین گرووپەکانی ئەڵمانی زمان بوون لەناو ڕەوەندی ئەڵمانی لە [[ئەورووپا]]. زۆربەی دانیشتووانیان لە [[سەدەی ناوەڕاست]] [[کاسۆلیک]] بوون و نەوە ئەڵمانییەکانیان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لە [[لیڤۆنیا]] ژیاون؛ بەڵام نوخبەیەکی بچووک و دەوڵەمەند خانەدانانی باڵتیکیان پێکھێنا، کە خاوەنی زەوییەکی فراوانی گوندنشینی بوون. دوای ئەوەی [[سوێد]] دوای [[جەنگی گەورەی باکوور]] (١٧٠٠–١٧٢١) خاکەکانی لیڤۆنیای خۆی بە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] بەخشی، زۆرێک لەم خانەدانە ئەڵمانی زمانانە لە ژیانی سەربازی و سیاسی و کارگێڕی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیادا پلەیەکی بەرچاویان بەدەستھێنا، بەتایبەتی لە پایتەختەکەی، [[سانت پترسبۆرگ]]. زۆربەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک [[ڕەگەزنامە]]ی ڕووسییان بەدەستەوە بوو تا ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩١٨ سەربەخۆییان بەدەست ھێنا، دوای ئەوە زۆربەیان ڕەگەزنامەی ئیستۆنی یان لاتڤیایان بەدەستھێنا تاکو بە زۆرەملێ لە [[ئەڵمانیای نازی]] لە ساڵی ١٩٣٩ نیشتەجێکران، پێش لەشکرکێشی سۆڤیەت و داگیرکردنی ئەم [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] لە ساڵی ١٩٤٠. ڕێژەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک لە ھیچ قۆناغێکی مێژوودا ھەرگیز لە ١٠٪ی کۆی دانیشتووانی تێپەڕاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states|سەردێڕ=Baltic states {{!}} History, Map, People, Independence, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611102707/http://www.britannica.com/eb/article-37264/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Britannica.com}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rauch|یەکەم=Georg von|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|سەردێڕ=Die Geschichte der baltischen Staaten|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٢٦٠٠-١|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241203084457/https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|via=Google Books}}</ref> ١٨٨١ ژمارەیان نزیکەی ١٨٠ ھەزار کەس بوو لە پارێزگاکانی باڵتیک لە ڕووسیا، بەڵام ئەم ڕێژەیە تا ساڵی ١٩١٤ بۆ ١٦٢ ھەزار کەس کەمی کردبوو. بەپێی سەرژمێری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] لە ساڵی ١٨٩٧، ژمارەی ئەڵمانییەکان لە [[لاتڤیا]] ١٢٠٬١٩١ کەس بووە، واتە ٦٫٢٪ی دانیشتووانی لاتڤیا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://countrystudies.us/latvia/9.htm|سەردێڕ=Latvia - Population |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623125039/http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|وێبگە=countrystudies.us}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا]] aef6lz2d0bqbeocgbclk3zy0zlzrqtu 1570341 1570317 2026-03-31T16:02:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Baltic Germans}} 1570341 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەڵمانییەکانی باڵتیک'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250710084954/https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> خەڵکانێکی بە نەتەوە [[ئەڵمانییەکان|ئەڵمانی]] بوون کە لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای باڵتیک|دەریای باڵتیکدا]] نیشتەجێ بوون، لەو ناوچانەی ئێستا بە کۆماری [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] ناسراون. لە دوای نیشتەجێبوونیان لە ساڵی ١٩٤٥ دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ژمارەی ئەڵمانییەکانی [[باڵتیک]] وەک گرووپێکی نەتەوەیی پێناسەکراوی جوگرافی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کرد، زۆربەیان وەک بەشێک لە ڕەوەندی ئەڵمانی کۆچیان کردووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و وڵاتانی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miljan|یەکەم=Toivo|ناونیشان=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|سەردێڕ=Historical Dictionary of Estonia|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٥٧١-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/historicaldictio٠٠٠٠milj/page/n١٤٦ ١٢١]}}</ref> لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]ەوە، ئەڵمانی زمانەکان زۆرینەیان بازرگانان و پیاوە ئایینییەکانیان پێکدەھێنا، ھەروەھا زۆرینەی ڕەھای خانەدانە خاوەن زەوییە ناوخۆیییەکان کە بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانییان بەسەر خەڵکی ڕەسەنی ئیستۆنی و لاتڤیا ناخانەدانەکان دەکرد. لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، کاتێک ناسنامەیەکی نەتەوەیی جیاواز بۆ ئەڵمانییەکانی باڵتیک دەستی بە شێوەگرتن کرد، زۆربەی ئەوانەی خۆیان بەو شێوەیە دەناساند، [[خانەدان]] نەبوون و زۆربەیان سەر بە چینی ناوەندیی شار و پیشەیی بوون. لە سەدەی ١٢ و ١٣دا [[بازرگان]] و [[خاچھەڵگران]]ی [[کاسۆلیک]]ی ئەڵمانی دەستیان کرد بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی باڵتیک.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Christiansen|یەکەم=Eric|ناونیشان=https://archive.org/details/northerncrusades0000chri|سەردێڕ=The Northern Crusades: The Baltic and the Catholic Frontier 1100–1525|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=University of Minnesota Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٦-٠٩٩٤-٩|شوێن=Minneapolis|oclc=٦٠٩٢٥٥٠}}</ref> لەگەڵ کەمبوونەوەی بەکارھێنانی زمانی [[لاتینی]]، زمانی [[ئەڵمانی]] خواروو بووە زمانی باڵادەست لە بەڵگەنامە فەرمییەکان، بازرگانی، پەروەردە و کارگێڕیدا، دواتر ئەڵمانی باڵا یان سەروو بووە زمانی باو. لە نیوەی یەکەمی [[سەدەی بیستەم]]دا، ئەڵمانییەکانی باڵتیک -لەگەڵ ساکسۆنەکانی [[ترانسیلڤانیا]] (لە [[ڕۆمانیا]]) و ئەڵمانییەکانی [[زیبسێر]] (لە [[سلۆڤاکیا]])- لە کۆنترین و بەردەوامترین گرووپەکانی ئەڵمانی زمان بوون لەناو ڕەوەندی ئەڵمانی لە [[ئەورووپا]]. زۆربەی دانیشتووانیان لە [[سەدەی ناوەڕاست]] [[کاسۆلیک]] بوون و نەوە ئەڵمانییەکانیان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لە [[لیڤۆنیا]] ژیاون؛ بەڵام نوخبەیەکی بچووک و دەوڵەمەند خانەدانانی باڵتیکیان پێکھێنا، کە خاوەنی زەوییەکی فراوانی گوندنشینی بوون. دوای ئەوەی [[سوێد]] دوای [[جەنگی گەورەی باکوور]] (١٧٠٠–١٧٢١) خاکەکانی لیڤۆنیای خۆی بە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] بەخشی، زۆرێک لەم خانەدانە ئەڵمانی زمانانە لە ژیانی سەربازی و سیاسی و کارگێڕی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیادا پلەیەکی بەرچاویان بەدەستھێنا، بەتایبەتی لە پایتەختەکەی، [[سانت پترسبۆرگ]]. زۆربەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک [[ڕەگەزنامە]]ی ڕووسییان بەدەستەوە بوو تا ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩١٨ سەربەخۆییان بەدەست ھێنا، دوای ئەوە زۆربەیان ڕەگەزنامەی ئیستۆنی یان لاتڤیایان بەدەستھێنا تاکو بە زۆرەملێ لە [[ئەڵمانیای نازی]] لە ساڵی ١٩٣٩ نیشتەجێکران، پێش لەشکرکێشی سۆڤیەت و داگیرکردنی ئەم [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] لە ساڵی ١٩٤٠. ڕێژەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک لە ھیچ قۆناغێکی مێژوودا ھەرگیز لە ١٠٪ی کۆی دانیشتووانی تێپەڕاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states|سەردێڕ=Baltic states {{!}} History, Map, People, Independence, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611102707/http://www.britannica.com/eb/article-37264/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Britannica.com}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rauch|یەکەم=Georg von|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|سەردێڕ=Die Geschichte der baltischen Staaten|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٢٦٠٠-١|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241203084457/https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|via=Google Books}}</ref> ١٨٨١ ژمارەیان نزیکەی ١٨٠ ھەزار کەس بوو لە پارێزگاکانی باڵتیک لە ڕووسیا، بەڵام ئەم ڕێژەیە تا ساڵی ١٩١٤ بۆ ١٦٢ ھەزار کەس کەمی کردبوو. بەپێی سەرژمێری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] لە ساڵی ١٨٩٧، ژمارەی ئەڵمانییەکان لە [[لاتڤیا]] ١٢٠٬١٩١ کەس بووە، واتە ٦٫٢٪ی دانیشتووانی لاتڤیا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://countrystudies.us/latvia/9.htm|سەردێڕ=Latvia - Population |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623125039/http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|وێبگە=countrystudies.us}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Baltic Germans}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا]] jcjom2tpomam6qdqagbb0m6782t3k5b 1570391 1570341 2026-03-31T17:04:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] و [[دەروازە:ڕووسیا|ڕووسیا]] 1570391 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەڵمانییەکانی باڵتیک'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250710084954/https://www.britannica.com/place/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> خەڵکانێکی بە نەتەوە [[ئەڵمانییەکان|ئەڵمانی]] بوون کە لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای باڵتیک|دەریای باڵتیکدا]] نیشتەجێ بوون، لەو ناوچانەی ئێستا بە کۆماری [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] ناسراون. لە دوای نیشتەجێبوونیان لە ساڵی ١٩٤٥ دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ژمارەی ئەڵمانییەکانی [[باڵتیک]] وەک گرووپێکی نەتەوەیی پێناسەکراوی جوگرافی لە ناوچەکەدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کرد، زۆربەیان وەک بەشێک لە ڕەوەندی ئەڵمانی کۆچیان کردووە بۆ [[ئەڵمانیا]] و وڵاتانی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miljan|یەکەم=Toivo|ناونیشان=https://archive.org/details/historicaldictio0000milj|سەردێڕ=Historical Dictionary of Estonia|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٥٧١-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/historicaldictio٠٠٠٠milj/page/n١٤٦ ١٢١]}}</ref> لە کۆتایی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]ەوە، ئەڵمانی زمانەکان زۆرینەیان بازرگانان و پیاوە ئایینییەکانیان پێکدەھێنا، ھەروەھا زۆرینەی ڕەھای خانەدانە خاوەن زەوییە ناوخۆیییەکان کە بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانییان بەسەر خەڵکی ڕەسەنی ئیستۆنی و لاتڤیا ناخانەدانەکان دەکرد. لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، کاتێک ناسنامەیەکی نەتەوەیی جیاواز بۆ ئەڵمانییەکانی باڵتیک دەستی بە شێوەگرتن کرد، زۆربەی ئەوانەی خۆیان بەو شێوەیە دەناساند، [[خانەدان]] نەبوون و زۆربەیان سەر بە چینی ناوەندیی شار و پیشەیی بوون. لە سەدەی ١٢ و ١٣دا [[بازرگان]] و [[خاچھەڵگران]]ی [[کاسۆلیک]]ی ئەڵمانی دەستیان کرد بە نیشتەجێبوون لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی باڵتیک.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Christiansen|یەکەم=Eric|ناونیشان=https://archive.org/details/northerncrusades0000chri|سەردێڕ=The Northern Crusades: The Baltic and the Catholic Frontier 1100–1525|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=University of Minnesota Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٦-٠٩٩٤-٩|شوێن=Minneapolis|oclc=٦٠٩٢٥٥٠}}</ref> لەگەڵ کەمبوونەوەی بەکارھێنانی زمانی [[لاتینی]]، زمانی [[ئەڵمانی]] خواروو بووە زمانی باڵادەست لە بەڵگەنامە فەرمییەکان، بازرگانی، پەروەردە و کارگێڕیدا، دواتر ئەڵمانی باڵا یان سەروو بووە زمانی باو. لە نیوەی یەکەمی [[سەدەی بیستەم]]دا، ئەڵمانییەکانی باڵتیک -لەگەڵ ساکسۆنەکانی [[ترانسیلڤانیا]] (لە [[ڕۆمانیا]]) و ئەڵمانییەکانی [[زیبسێر]] (لە [[سلۆڤاکیا]])- لە کۆنترین و بەردەوامترین گرووپەکانی ئەڵمانی زمان بوون لەناو ڕەوەندی ئەڵمانی لە [[ئەورووپا]]. زۆربەی دانیشتووانیان لە [[سەدەی ناوەڕاست]] [[کاسۆلیک]] بوون و نەوە ئەڵمانییەکانیان لە سەدەکانی ناوەڕاستدا لە [[لیڤۆنیا]] ژیاون؛ بەڵام نوخبەیەکی بچووک و دەوڵەمەند خانەدانانی باڵتیکیان پێکھێنا، کە خاوەنی زەوییەکی فراوانی گوندنشینی بوون. دوای ئەوەی [[سوێد]] دوای [[جەنگی گەورەی باکوور]] (١٧٠٠–١٧٢١) خاکەکانی لیڤۆنیای خۆی بە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] بەخشی، زۆرێک لەم خانەدانە ئەڵمانی زمانانە لە ژیانی سەربازی و سیاسی و کارگێڕی ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیادا پلەیەکی بەرچاویان بەدەستھێنا، بەتایبەتی لە پایتەختەکەی، [[سانت پترسبۆرگ]]. زۆربەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک [[ڕەگەزنامە]]ی ڕووسییان بەدەستەوە بوو تا ئیستۆنیا و لاتڤیا لە ساڵی ١٩١٨ سەربەخۆییان بەدەست ھێنا، دوای ئەوە زۆربەیان ڕەگەزنامەی ئیستۆنی یان لاتڤیایان بەدەستھێنا تاکو بە زۆرەملێ لە [[ئەڵمانیای نازی]] لە ساڵی ١٩٣٩ نیشتەجێکران، پێش لەشکرکێشی سۆڤیەت و داگیرکردنی ئەم [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا]] لە ساڵی ١٩٤٠. ڕێژەی ئەڵمانییەکانی باڵتیک لە ھیچ قۆناغێکی مێژوودا ھەرگیز لە ١٠٪ی کۆی دانیشتووانی تێپەڕاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Baltic-states|سەردێڕ=Baltic states {{!}} History, Map, People, Independence, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080611102707/http://www.britannica.com/eb/article-37264/Baltic-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Britannica.com}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rauch|یەکەم=Georg von|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|سەردێڕ=Die Geschichte der baltischen Staaten|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٢٦٠٠-١|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241203084457/https://books.google.com/books?id=DwLVOSCXhXcC&q=baltic+german+community&pg=PA144|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|via=Google Books}}</ref> ١٨٨١ ژمارەیان نزیکەی ١٨٠ ھەزار کەس بوو لە پارێزگاکانی باڵتیک لە ڕووسیا، بەڵام ئەم ڕێژەیە تا ساڵی ١٩١٤ بۆ ١٦٢ ھەزار کەس کەمی کردبوو. بەپێی سەرژمێری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] لە ساڵی ١٨٩٧، ژمارەی ئەڵمانییەکان لە [[لاتڤیا]] ١٢٠٬١٩١ کەس بووە، واتە ٦٫٢٪ی دانیشتووانی لاتڤیا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://countrystudies.us/latvia/9.htm|سەردێڕ=Latvia - Population |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623125039/http://countrystudies.us/latvia/9.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|وێبگە=countrystudies.us}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Baltic Germans}} {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|ڕووسیا}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەڵمانیا]] 7j9j49jfat1i4yoy7955bod0lzmghrr 0 293861 1570401 1570225 2026-03-31T17:08:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]]، [[دەروازە:کۆمپانیا|کۆمپانیا]] و [[دەروازە:کالیفۆڕنیا|کالیفۆڕنیا]] 1570401 wikitext text/x-wiki '''ئەی جی بی ئۆ''' (ھەروەھا بە '''ئەی جی بی ئۆ فیلمز''' و '''گۆزی ئەی جی بی ئۆ''' ناسراوە) کۆمپانیایەکی [[ڕابواردن]]ی سەربەخۆی ئەمریکییە کە پسپۆڕە لە بەرھەمھێنانی فیلم و تەلەڤیزیۆن، و بنکەکەی لە داونتاونی لۆس ئانجلەسە. کۆمپانیاکە لەلایەن [[جۆ ڕوسۆ|ئەنتۆنی و جۆ ڕوسۆ]] (کە بە کۆمەڵ وەک براکانی ڕوسۆ دەناسرێن) سەرکردایەتی دەکرێت، کە لە ساڵی ٢٠١٧ لەگەڵ مایک لارۆکا و تۆد ماکورات دایانمەزراندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|کۆمپانیا|کالیفۆڕنیا}} [[پۆل:کۆمپانیا ڕێکلامییەکان کە لە ٢٠١٦ دامەزراون]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] l81feklf258fx7mqjyz3sppaukxnjgh 1570424 1570401 2026-03-31T20:01:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1570424 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} '''ئەی جی بی ئۆ''' (ھەروەھا بە '''ئەی جی بی ئۆ فیلمز''' و '''گۆزی ئەی جی بی ئۆ''' ناسراوە) کۆمپانیایەکی [[ڕابواردن]]ی سەربەخۆی ئەمریکییە کە پسپۆڕە لە بەرھەمھێنانی فیلم و تەلەڤیزیۆن، و بنکەکەی لە داونتاونی لۆس ئانجلەسە. کۆمپانیاکە لەلایەن [[جۆ ڕوسۆ|ئەنتۆنی و جۆ ڕوسۆ]] (کە بە کۆمەڵ وەک براکانی ڕوسۆ دەناسرێن) سەرکردایەتی دەکرێت، کە لە ساڵی ٢٠١٧ لەگەڵ مایک لارۆکا و تۆد ماکورات دایانمەزراندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|کۆمپانیا|کالیفۆڕنیا}} [[پۆل:کۆمپانیا ڕێکلامییەکان کە لە ٢٠١٦ دامەزراون]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] g6lpyt3fbek6htnu5tgiusv8z9hz335 0 293862 1570354 1570228 2026-03-31T16:07:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Richard Madden}} 1570354 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕیچارد مادن''' (لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٨٦) ئەکتەرێکی سکۆتلەندییە. لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لە یەکەم ڕۆڵیدا بەشداربوو و لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکەم دەرکەوتنی ئەکتەریی لەسەر شاشە ئەنجامدا. دواتر لە کاتی خوێندنیدا لە کۆنسێرڤاتۆری شاھانەی سکۆتلەندا دەستی بە نواندن لەسەر شانۆ کرد. لە ٢٠٠٧دا، لەگەڵ کۆمپانیای شێکسپیر گڵۆب گەشتێکی کرد وەک [[ڕۆمیۆ]] لە ''[[ڕۆمیۆ و جولیەت|ڕۆمیۆ و جوولییەت]]''دا، ڕۆڵێک کە لە ٢٠١٦دا لە وێست ئێند دووبارەی کردەوە. مادن بە ڕۆڵی ڕۆب ستارک لە زنجیرە درامای خەیاڵیی ''[[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|کایەی تەختە پاشایەتییەکان]]'' لە ٢٠١١ تا ٢٠١٣ بەناوبانگ بوو. مادن ڕۆڵی شازادە کیتی لە فیلمی خەیاڵیی ڕۆمانسیی سیندرێلا (٢٠١٥) و بانکداری ئیتاڵی کۆزیمۆ دی مێدیچی لە وەرزی یەکەمی زنجیرە خەیاڵییە مێژووییەکەی مێدیچی (٢٠١٦) گێڕا. لە ٢٠١٨دا، ستایشی زۆری بۆ نواندنەکەی وەک ئەفسەرێکی پۆلیس لە زنجیرە تریلەری بۆدیگارد بەدەستھێنا، کە بەھۆیەوە خەڵاتێکی [[خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]]ی بردەوە. ساڵی دواتر، مادن لەلایەن کۆواری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]''ەوە وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان]] ناونرا، و ڕۆڵی پاڵپشتی ھەبوو وەک بەڕێوەبەری مۆسیقا جۆن ڕید لە فیلمی ژیاننامەی ڕۆکێت مان و لیوا بلەیک لە فیلمی جەنگیی ''[[١٩١٧ (فیلمی ٢٠١٩)|١٩١٧]]''. لەو کاتەوە وەک [[کەسایەتییەکانی جیھانی سینەماییی مارڤڵ|ئیکاریس]] لە فیلمی سووپەرھیرۆی [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ]] بە ناوی ''[[نەمرەکان (فیلم)|نەمرەکان]]'' (٢٠٢١) و وەک سیخوڕێک لە زنجیرە تریلەری ئەکشنی سیتادێل (٢٠٢٣–ئێستا) بەشداری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Richard Madden}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tfppf64b0ky3yje07gykgtk954fw1bk 1570386 1570354 2026-03-31T17:03:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:فیلم|فیلم]] 1570386 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕیچارد مادن''' (لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٨٦) ئەکتەرێکی سکۆتلەندییە. لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لە یەکەم ڕۆڵیدا بەشداربوو و لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکەم دەرکەوتنی ئەکتەریی لەسەر شاشە ئەنجامدا. دواتر لە کاتی خوێندنیدا لە کۆنسێرڤاتۆری شاھانەی سکۆتلەندا دەستی بە نواندن لەسەر شانۆ کرد. لە ٢٠٠٧دا، لەگەڵ کۆمپانیای شێکسپیر گڵۆب گەشتێکی کرد وەک [[ڕۆمیۆ]] لە ''[[ڕۆمیۆ و جولیەت|ڕۆمیۆ و جوولییەت]]''دا، ڕۆڵێک کە لە ٢٠١٦دا لە وێست ئێند دووبارەی کردەوە. مادن بە ڕۆڵی ڕۆب ستارک لە زنجیرە درامای خەیاڵیی ''[[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|کایەی تەختە پاشایەتییەکان]]'' لە ٢٠١١ تا ٢٠١٣ بەناوبانگ بوو. مادن ڕۆڵی شازادە کیتی لە فیلمی خەیاڵیی ڕۆمانسیی سیندرێلا (٢٠١٥) و بانکداری ئیتاڵی کۆزیمۆ دی مێدیچی لە وەرزی یەکەمی زنجیرە خەیاڵییە مێژووییەکەی مێدیچی (٢٠١٦) گێڕا. لە ٢٠١٨دا، ستایشی زۆری بۆ نواندنەکەی وەک ئەفسەرێکی پۆلیس لە زنجیرە تریلەری بۆدیگارد بەدەستھێنا، کە بەھۆیەوە خەڵاتێکی [[خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]]ی بردەوە. ساڵی دواتر، مادن لەلایەن کۆواری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]''ەوە وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان]] ناونرا، و ڕۆڵی پاڵپشتی ھەبوو وەک بەڕێوەبەری مۆسیقا جۆن ڕید لە فیلمی ژیاننامەی ڕۆکێت مان و لیوا بلەیک لە فیلمی جەنگیی ''[[١٩١٧ (فیلمی ٢٠١٩)|١٩١٧]]''. لەو کاتەوە وەک [[کەسایەتییەکانی جیھانی سینەماییی مارڤڵ|ئیکاریس]] لە فیلمی سووپەرھیرۆی [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ]] بە ناوی ''[[نەمرەکان (فیلم)|نەمرەکان]]'' (٢٠٢١) و وەک سیخوڕێک لە زنجیرە تریلەری ئەکشنی سیتادێل (٢٠٢٣–ئێستا) بەشداری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Richard Madden}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3q6k1zkbpwdn70tlkjgkonfl7vfpweo 1570435 1570386 2026-03-31T20:02:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1570435 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ڕیچارد مادن''' (لەدایکبووی ١٨ی حوزەیرانی ١٩٨٦) ئەکتەرێکی سکۆتلەندییە. لە تەمەنی ١١ ساڵیدا لە یەکەم ڕۆڵیدا بەشداربوو و لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکەم دەرکەوتنی ئەکتەریی لەسەر شاشە ئەنجامدا. دواتر لە کاتی خوێندنیدا لە کۆنسێرڤاتۆری شاھانەی سکۆتلەندا دەستی بە نواندن لەسەر شانۆ کرد. لە ٢٠٠٧دا، لەگەڵ کۆمپانیای شێکسپیر گڵۆب گەشتێکی کرد وەک [[ڕۆمیۆ]] لە ''[[ڕۆمیۆ و جولیەت|ڕۆمیۆ و جوولییەت]]''دا، ڕۆڵێک کە لە ٢٠١٦دا لە وێست ئێند دووبارەی کردەوە. مادن بە ڕۆڵی ڕۆب ستارک لە زنجیرە درامای خەیاڵیی ''[[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|کایەی تەختە پاشایەتییەکان]]'' لە ٢٠١١ تا ٢٠١٣ بەناوبانگ بوو. مادن ڕۆڵی شازادە کیتی لە فیلمی خەیاڵیی ڕۆمانسیی سیندرێلا (٢٠١٥) و بانکداری ئیتاڵی کۆزیمۆ دی مێدیچی لە وەرزی یەکەمی زنجیرە خەیاڵییە مێژووییەکەی مێدیچی (٢٠١٦) گێڕا. لە ٢٠١٨دا، ستایشی زۆری بۆ نواندنەکەی وەک ئەفسەرێکی پۆلیس لە زنجیرە تریلەری بۆدیگارد بەدەستھێنا، کە بەھۆیەوە خەڵاتێکی [[خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]]ی بردەوە. ساڵی دواتر، مادن لەلایەن کۆواری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]''ەوە وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی جیھان]] ناونرا، و ڕۆڵی پاڵپشتی ھەبوو وەک بەڕێوەبەری مۆسیقا جۆن ڕید لە فیلمی ژیاننامەی ڕۆکێت مان و لیوا بلەیک لە فیلمی جەنگیی ''[[١٩١٧ (فیلمی ٢٠١٩)|١٩١٧]]''. لەو کاتەوە وەک [[کەسایەتییەکانی جیھانی سینەماییی مارڤڵ|ئیکاریس]] لە فیلمی سووپەرھیرۆی [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ]] بە ناوی ''[[نەمرەکان (فیلم)|نەمرەکان]]'' (٢٠٢١) و وەک سیخوڕێک لە زنجیرە تریلەری ئەکشنی سیتادێل (٢٠٢٣–ئێستا) بەشداری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Richard Madden}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] quisnxputmvm12r256wc69t1akx9xs3 0 293863 1570254 1570232 2026-03-31T12:01:12Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570254 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Bodyguard_tv_series_2018_titlecard.jpeg }} '''بۆدیگارد (پاسەوان)''' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[فیلمی ھەستبزوێنی سیاسی|تریلەری سیاسی]]ی بەریتانییە کە لەلایەن جێد مێرکیوریۆوە دروست کراوە و نووسراوە و لەلایەن وۆرڵد پرۆدەکشنز وەک بەشێک لە ئای تی ڤی ستۆدیۆز بۆ [[بی بی سی]] بەرھەمھێنراوە. زنجیرە شەش-بەشییەکە لە دەوری کەسایەتی خەیاڵیی پۆلیس سێرجێنت دەیڤید بەد (ڕیچارد مادن) دەسوڕێتەوە، کە ڤێتێرانێکی جەنگی [[سوپای بەریتانیا]]یە و دەیناڵێنێت بەدەست پی تی ئێس دییەوە، کە ئێستا لە لقی پاراستنی شاھانە و پسپۆڕی خزمەتگوزاری پۆلیسی میترۆپۆلیتانی لەندەن کار دەکات. ئەو وەک ئەفسەری پاراستنی سەرەکی (پی پی ئۆ) بۆ وەزیری ناوخۆی تەماحکار جوولیا مۆنتاگیو (کیلی ھاوس) دیاری دەکرێت، کە ڕقی لە سیاسەتەکانییەتی. زنجیرەکە سەرنج دەخاتە سەر بابەتە مشتومڕاوییەکانی وەک چاودێریکردنی زانیارییە تایبەتەکان لەلایەن حکوومەت و ڕێکخستنی، سیاسەتی دەستێوەردان و تیرۆریزم، و پی تی ئێس دی.<ref>{{بیرخستنەوەی gۆڤار |last=Griffiths |first=Eleanor Bley |date=3 August 2018 |title=Meet the cast of ''Bodyguard'' on BBC1 |url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2018-08-03/bodyguard-bbc1-cast-tv-drama-series/ |journal=[[Radio Times]] |location=[[London]] |issn=0033-8060 |access-date=2 October 2018}}</ref> زنجیرەکە لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٨ دەستی بە پەخش کرد لەسەر [[بی بی سی وەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hughes |یەکەم=Sarah |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/2018/aug/12/jed-mercurio-bodyguard-line-of-duty-keeley-hawes|سەردێڕ=Jed Mercurio on Bodyguard, jeopardy … and the next Line of Duty |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|issn=0261-3077}}</ref> کە بەرزترین ژمارەی بینەری بۆ درامایەکی نوێی بی بی سی لە سەردەمی فرە-کەناڵیدا و بەرزترین ژمارەی بینەری بی بی سی لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە بەدەستھێنا. بی بی سی لە ساڵی ٢٠١٦دا داوای بەرھەمھێنانی زنجیرەکەی لە وۆرڵد پرۆدەکشنز کرد کە ئەو کات سەربەخۆ بوو. لەو کاتەوەی ئای تی ڤی ستۆدیۆز گڵۆباڵ ئینتەرتەینمێنت لە ساڵی ٢٠١٧دا کۆمپانیاکەی کڕییەوە، ئەوان مامەڵەیان لەگەڵ دابەشکردنی نێودەوڵەتیی زنجیرەکەدا کردووە. [[نێتفلیکس]] لەسەر گرێبەستێکی دابەشکردن ڕێککەوت بۆ پەخشکردنی بەرنامەکە لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو و ئێرلەندا. زنجیرەکە ڕووبەڕووی ستایشی ڕەخنەگران بووەوە، بە تایبەتی بۆ دەدای مادن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=D'Addario |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/reviews/bodyguard-netflix-review-1202973825/|سەردێڕ=TV Review: ‘Bodyguard’ on Netflix |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Variety |زمان=en}}</ref> زنجیرەکە چەندین پاڵاوتنی خەڵاتی وەرگرت لەوانە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی – دراما، کە مادن [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنی|خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دراما]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/bodyguard|سەردێڕ=Bodyguard |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.goldenglobes.com |زمان=en}}</ref> لە ٧١ەمین خەڵاتەکانی ئێمی پرایم تایم، زنجیرەکە بۆ زنجیرە درامای نایاب پاڵێورا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2019/outstanding-drama-series|سەردێڕ=Outstanding Drama Series 2019 - Nominees & Winners Emmy Awards |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Television Academy |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا]] [[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە حکوومەت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nfevuxil5qhbnz00c28i2o4rfk4tua4 1570400 1570254 2026-03-31T17:07:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]] و [[دەروازە:لەندەن|لەندەن]] 1570400 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Bodyguard_tv_series_2018_titlecard.jpeg }} '''بۆدیگارد (پاسەوان)''' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[فیلمی ھەستبزوێنی سیاسی|تریلەری سیاسی]]ی بەریتانییە کە لەلایەن جێد مێرکیوریۆوە دروست کراوە و نووسراوە و لەلایەن وۆرڵد پرۆدەکشنز وەک بەشێک لە ئای تی ڤی ستۆدیۆز بۆ [[بی بی سی]] بەرھەمھێنراوە. زنجیرە شەش-بەشییەکە لە دەوری کەسایەتی خەیاڵیی پۆلیس سێرجێنت دەیڤید بەد (ڕیچارد مادن) دەسوڕێتەوە، کە ڤێتێرانێکی جەنگی [[سوپای بەریتانیا]]یە و دەیناڵێنێت بەدەست پی تی ئێس دییەوە، کە ئێستا لە لقی پاراستنی شاھانە و پسپۆڕی خزمەتگوزاری پۆلیسی میترۆپۆلیتانی لەندەن کار دەکات. ئەو وەک ئەفسەری پاراستنی سەرەکی (پی پی ئۆ) بۆ وەزیری ناوخۆی تەماحکار جوولیا مۆنتاگیو (کیلی ھاوس) دیاری دەکرێت، کە ڕقی لە سیاسەتەکانییەتی. زنجیرەکە سەرنج دەخاتە سەر بابەتە مشتومڕاوییەکانی وەک چاودێریکردنی زانیارییە تایبەتەکان لەلایەن حکوومەت و ڕێکخستنی، سیاسەتی دەستێوەردان و تیرۆریزم، و پی تی ئێس دی.<ref>{{بیرخستنەوەی gۆڤار |last=Griffiths |first=Eleanor Bley |date=3 August 2018 |title=Meet the cast of ''Bodyguard'' on BBC1 |url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2018-08-03/bodyguard-bbc1-cast-tv-drama-series/ |journal=[[Radio Times]] |location=[[London]] |issn=0033-8060 |access-date=2 October 2018}}</ref> زنجیرەکە لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٨ دەستی بە پەخش کرد لەسەر [[بی بی سی وەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hughes |یەکەم=Sarah |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/2018/aug/12/jed-mercurio-bodyguard-line-of-duty-keeley-hawes|سەردێڕ=Jed Mercurio on Bodyguard, jeopardy … and the next Line of Duty |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|issn=0261-3077}}</ref> کە بەرزترین ژمارەی بینەری بۆ درامایەکی نوێی بی بی سی لە سەردەمی فرە-کەناڵیدا و بەرزترین ژمارەی بینەری بی بی سی لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە بەدەستھێنا. بی بی سی لە ساڵی ٢٠١٦دا داوای بەرھەمھێنانی زنجیرەکەی لە وۆرڵد پرۆدەکشنز کرد کە ئەو کات سەربەخۆ بوو. لەو کاتەوەی ئای تی ڤی ستۆدیۆز گڵۆباڵ ئینتەرتەینمێنت لە ساڵی ٢٠١٧دا کۆمپانیاکەی کڕییەوە، ئەوان مامەڵەیان لەگەڵ دابەشکردنی نێودەوڵەتیی زنجیرەکەدا کردووە. [[نێتفلیکس]] لەسەر گرێبەستێکی دابەشکردن ڕێککەوت بۆ پەخشکردنی بەرنامەکە لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو و ئێرلەندا. زنجیرەکە ڕووبەڕووی ستایشی ڕەخنەگران بووەوە، بە تایبەتی بۆ دەدای مادن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=D'Addario |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/reviews/bodyguard-netflix-review-1202973825/|سەردێڕ=TV Review: ‘Bodyguard’ on Netflix |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Variety |زمان=en}}</ref> زنجیرەکە چەندین پاڵاوتنی خەڵاتی وەرگرت لەوانە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی – دراما، کە مادن [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنی|خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دراما]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/bodyguard|سەردێڕ=Bodyguard |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.goldenglobes.com |زمان=en}}</ref> لە ٧١ەمین خەڵاتەکانی ئێمی پرایم تایم، زنجیرەکە بۆ زنجیرە درامای نایاب پاڵێورا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2019/outstanding-drama-series|سەردێڕ=Outstanding Drama Series 2019 - Nominees & Winners Emmy Awards |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Television Academy |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}} [[پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا]] [[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە حکوومەت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rqyf0qwbzah51r40me0je8hd9il8kg3 1570425 1570400 2026-03-31T20:01:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570425 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس |وێنە = Bodyguard_tv_series_2018_titlecard.jpeg }} '''بۆدیگارد (پاسەوان)''' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[فیلمی ھەستبزوێنی سیاسی|تریلەری سیاسی]]ی بەریتانییە کە لەلایەن جێد مێرکیوریۆوە دروست کراوە و نووسراوە و لەلایەن وۆرڵد پرۆدەکشنز وەک بەشێک لە ئای تی ڤی ستۆدیۆز بۆ [[بی بی سی]] بەرھەمھێنراوە. زنجیرە شەش-بەشییەکە لە دەوری کەسایەتی خەیاڵیی پۆلیس سێرجێنت دەیڤید بەد (ڕیچارد مادن) دەسوڕێتەوە، کە ڤێتێرانێکی جەنگی [[سوپای بەریتانیا]]یە و دەیناڵێنێت بەدەست پی تی ئێس دییەوە، کە ئێستا لە لقی پاراستنی شاھانە و پسپۆڕی خزمەتگوزاری پۆلیسی میترۆپۆلیتانی لەندەن کار دەکات. ئەو وەک ئەفسەری پاراستنی سەرەکی (پی پی ئۆ) بۆ وەزیری ناوخۆی تەماحکار جوولیا مۆنتاگیو (کیلی ھاوس) دیاری دەکرێت، کە ڕقی لە سیاسەتەکانییەتی. زنجیرەکە سەرنج دەخاتە سەر بابەتە مشتومڕاوییەکانی وەک چاودێریکردنی زانیارییە تایبەتەکان لەلایەن حکوومەت و ڕێکخستنی، سیاسەتی دەستێوەردان و تیرۆریزم، و پی تی ئێس دی.<ref>{{بیرخستنەوەی gۆڤار |last=Griffiths |first=Eleanor Bley |date=3 August 2018 |title=Meet the cast of ''Bodyguard'' on BBC1 |url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2018-08-03/bodyguard-bbc1-cast-tv-drama-series/ |journal=[[Radio Times]] |location=[[London]] |issn=0033-8060 |access-date=2 October 2018}}</ref> زنجیرەکە لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٨ دەستی بە پەخش کرد لەسەر [[بی بی سی وەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hughes |یەکەم=Sarah |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/2018/aug/12/jed-mercurio-bodyguard-line-of-duty-keeley-hawes|سەردێڕ=Jed Mercurio on Bodyguard, jeopardy … and the next Line of Duty |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|issn=0261-3077}}</ref> کە بەرزترین ژمارەی بینەری بۆ درامایەکی نوێی بی بی سی لە سەردەمی فرە-کەناڵیدا و بەرزترین ژمارەی بینەری بی بی سی لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە بەدەستھێنا. بی بی سی لە ساڵی ٢٠١٦دا داوای بەرھەمھێنانی زنجیرەکەی لە وۆرڵد پرۆدەکشنز کرد کە ئەو کات سەربەخۆ بوو. لەو کاتەوەی ئای تی ڤی ستۆدیۆز گڵۆباڵ ئینتەرتەینمێنت لە ساڵی ٢٠١٧دا کۆمپانیاکەی کڕییەوە، ئەوان مامەڵەیان لەگەڵ دابەشکردنی نێودەوڵەتیی زنجیرەکەدا کردووە. [[نێتفلیکس]] لەسەر گرێبەستێکی دابەشکردن ڕێککەوت بۆ پەخشکردنی بەرنامەکە لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو و ئێرلەندا. زنجیرەکە ڕووبەڕووی ستایشی ڕەخنەگران بووەوە، بە تایبەتی بۆ دەدای مادن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=D'Addario |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/reviews/bodyguard-netflix-review-1202973825/|سەردێڕ=TV Review: ‘Bodyguard’ on Netflix |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Variety |زمان=en}}</ref> زنجیرەکە چەندین پاڵاوتنی خەڵاتی وەرگرت لەوانە خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی – دراما، کە مادن [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنی|خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دراما]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/tv-show/bodyguard|سەردێڕ=Bodyguard |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=www.goldenglobes.com |زمان=en}}</ref> لە ٧١ەمین خەڵاتەکانی ئێمی پرایم تایم، زنجیرەکە بۆ زنجیرە درامای نایاب پاڵێورا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2019/outstanding-drama-series|سەردێڕ=Outstanding Drama Series 2019 - Nominees & Winners Emmy Awards |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Television Academy |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|لەندەن}} [[پۆل:تێرۆریست لە تەلەڤیزیۆندا]] [[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە حکوومەت]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qbqjkrv6790kud1an0yviip2agrecyo 0 293865 1570352 1570234 2026-03-31T16:06:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Renfrewshire}} 1570352 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێنفرووشایر''' یەکێکە لە ٣٢ ناوچەی ئەنجومەنی سکۆتلەندا. ڕێنفرووشایر لە ناوچە نزمەکانی ناوەندی ڕۆژاوا ھەڵکەوتووە. ھاوسنوورە لەگەڵ ئیست ڕێنفرووشایر، [[گلاسگۆ]]، ئینڤەرکلاید، نۆرس ئایرشایر و وێست دەمبارتۆنشایر، و لەسەر کەناری باشووری ڕووباری کلاید دایە. ناوچەی ئەنجومەنی ئێستای ڕێنفرووشایر لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە. شارۆچکەی پێیزلی نیشتەجێبوونی سەرەکی ناوچەکەیە و ناوەندی حکوومەتی خۆجێیییە. ناوچەکە ھەروەھا [[شارۆچکەی شارستان]]ی مێژوویی ڕێنفرووی تێدایە. ناوچەی ئەنجومەنەکە ھەمان ناوی شارستانی مێژوویی ڕێنفرووشایری ھەیە، کە بۆ مەبەستی حکوومەتی خۆجێیی لە ساڵی ١٩٧٥ ھەڵوەشێنرابووەوە، بەڵام ناوچەی ئەنجومەنی مۆدێرن تەنھا بەشی ناوەندی شارستانە مێژووییەکە دەگرێتەوە. بەشی ڕۆژھەڵاتی شارستانەکەی پێش ساڵی ١٩٧٥ لەلایەن ناوچەی ئەنجومەنی ئیست ڕێنفرووشایرەوە دەگیرێتەوە، و بەشی ڕۆژاوا لەلایەن ناوچەی ئەنجومەنی ئینڤەرکلایدەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Renfrewshire}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5awjojdbo9rj650wze4v6bklbd5hlbi 1570447 1570352 2026-03-31T20:04:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570447 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ڕێنفرووشایر''' یەکێکە لە ٣٢ ناوچەی ئەنجومەنی سکۆتلەندا. ڕێنفرووشایر لە ناوچە نزمەکانی ناوەندی ڕۆژاوا ھەڵکەوتووە. ھاوسنوورە لەگەڵ ئیست ڕێنفرووشایر، [[گلاسگۆ]]، ئینڤەرکلاید، نۆرس ئایرشایر و وێست دەمبارتۆنشایر، و لەسەر کەناری باشووری ڕووباری کلاید دایە. ناوچەی ئەنجومەنی ئێستای ڕێنفرووشایر لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە. شارۆچکەی پێیزلی نیشتەجێبوونی سەرەکی ناوچەکەیە و ناوەندی حکوومەتی خۆجێیییە. ناوچەکە ھەروەھا [[شارۆچکەی شارستان]]ی مێژوویی ڕێنفرووی تێدایە. ناوچەی ئەنجومەنەکە ھەمان ناوی شارستانی مێژوویی ڕێنفرووشایری ھەیە، کە بۆ مەبەستی حکوومەتی خۆجێیی لە ساڵی ١٩٧٥ ھەڵوەشێنرابووەوە، بەڵام ناوچەی ئەنجومەنی مۆدێرن تەنھا بەشی ناوەندی شارستانە مێژووییەکە دەگرێتەوە. بەشی ڕۆژھەڵاتی شارستانەکەی پێش ساڵی ١٩٧٥ لەلایەن ناوچەی ئەنجومەنی ئیست ڕێنفرووشایرەوە دەگیرێتەوە، و بەشی ڕۆژاوا لەلایەن ناوچەی ئەنجومەنی ئینڤەرکلایدەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Renfrewshire}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی گادێلیی سکۆتی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} ba90sbjv3g20xboaqum4bkl9cjpzj2p 0 293866 1570253 1570237 2026-03-31T12:01:03Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1570253 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٦٥٠ ئەندامەکەی ماڵی کۆمۆنز. ئۆپۆزیسیۆن [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]، بە سەرکردایەتی [[کیەر ستارمەر]]، سەرکەوتنێکی گەورەی بەسەر پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوادا بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران [[ڕیشی سووناک]] بەدەستھێنا، کە کۆتایی بە ١٤ ساڵ لە حکوومەتی کۆنەپارێز ھێنا.<ref name="bbc.co.uk22">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt|سەردێڕ=Keir Starmer names new cabinet, with Reeves as chancellor and Rayner as deputy PM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> پارتی کرێکاران ٤١١ کورسی و زۆرینەی ١٧٤ کورسی مسۆگەر کرد، کە سێیەم باشترین ئەنجامە لە مێژووی پارتەکەدا و باشترینیانە لە ساڵی ٢٠٠١وە. ڕێژەی دەنگی پارتەکە ٣٣٫٧٪ بوو، کە نزمترین ڕێژەی ھەر پارتێکی فەرمانڕەوایە لە تۆمارەکاندا، ئەمەش وای کرد ئەمە کەمترین ھەڵبژاردنی گشتیی ڕێژەیی بێت لە مێژووی بەریتانیادا. ئەوان بوونە گەورەترین پارت لە ئینگلتەرا، سکۆتلەندا و وێڵز. کۆنەپارێزەکان تووشی خراپترین شکستی مێژوویی خۆیان بوون، ١٢١ کورسییان بە ٢٣٫٧٪ی دەنگەکان بردەوە و ٢٥١ کورسییان لەدەستدا، لەوانەش کورسییەکانی سەرۆک وەزیرانی پێشوو [[لیز ترەس]] و ١٢ وەزیری کابینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Falconer |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss|سەردێڕ=Former Prime Minister Liz Truss loses seat in U.K. election |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706032834/https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Axios}}</ref> پارتە بچووکەکان پاڵپشتییەکی پێوانەیییان بەخۆوە بینی، بە ٤٢٫٦٪ی کۆی دەنگەکان. لیبڕاڵ دیموکراتەکان، بە سەرکردایەتی ئێد دەیڤی، بوونە سێیەم گەورەترین پارت بە ٧٢ کورسی، کە باشترین ئەنجامیانە تا ئێستا و باشترە لە ھەر ئەنجامێکی پارتی لیبڕاڵ لە ساڵی ١٩٢٣وە. ڕیفۆرم یو کەی، بە سەرکردایەتی نایجل فاراج، پێنج کورسی و ١٤٫٣٪ی دەنگەکانی بردەوە، کە سێیەم بەرزترین ڕێژەی دەنگە، و [[پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز|پارتی سەوز]] چوار کورسی بردەوە. بۆ ھەردوو پارتەکە ئەمە باشترین ئەنجامی پەرلەمانییان بوو تا ئێستا. لە سکۆتلەندا پارتی نیشتمانیی سکۆتلەندا لە ٤٨ کورسییەوە بۆ ٩ کورسی دابەزی، و پێگەی خۆی وەک گەورەترین پارتی سکۆتلەندا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Glover |یەکەم=Dominic |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/|سەردێڕ=Labour to form new British government after election landslide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240707073454/https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Courthouse News Service}}</ref> لە وێڵز، پلاید کمری چوار کورسی بردەوە. لە ئیرلەندای باکوور، کە خاوەنی کۆمەڵە پارتێکی سیاسیی جیاوازە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates|سەردێڕ=Our General Election Candidates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240709100356/https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=NI Conservatives}}</ref> [[شین فین]] حەوت کورسییەکەی پاراست؛ یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە تێیدا پارتێکی نەتەوەییی ئێرلەندی زۆرترین کورسی لە ئیرلەندای باکوور بباتەوە. پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات لە ھەشت کورسییەوە بۆ پێنج کورسی دابەزی. بابەتەکانی بانگەشە ئابووری، چاودێریی تەندروستی، نیشتەجێبوون، وزە و کۆچبەرییان دەگرێتەوە. گفتوگۆیەکی تا ڕادەیەک کەم لەسەر برێکزیت ھەبوو، کە بابەتێکی سەرەکی بوو لە کاتی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٩دا. ئەمە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو لەژێر یاسای ھەڵوەشاندنەوە و بانگکردنی پەرلەمانی ٢٠٢٢، یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە ناسنامەی وێنەدار بۆ دەنگدان لە بەریتانیای مەزن پێویست بوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە بە بەکارھێنانی سنوورە نوێیەکانی بازنەی ھەڵبژاردن کە دوای پێداچوونەوەی ٢٠٢٣ی بازنەکانی وێستمینستەر جێبەجێ کران، کێبڕکێی لەسەر کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] r89z67ioqtup31ohvo6lbzpcu801914 1570351 1570253 2026-03-31T16:06:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2024 United Kingdom general election}} 1570351 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٦٥٠ ئەندامەکەی ماڵی کۆمۆنز. ئۆپۆزیسیۆن [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]، بە سەرکردایەتی [[کیەر ستارمەر]]، سەرکەوتنێکی گەورەی بەسەر پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوادا بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران [[ڕیشی سووناک]] بەدەستھێنا، کە کۆتایی بە ١٤ ساڵ لە حکوومەتی کۆنەپارێز ھێنا.<ref name="bbc.co.uk22">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt|سەردێڕ=Keir Starmer names new cabinet, with Reeves as chancellor and Rayner as deputy PM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> پارتی کرێکاران ٤١١ کورسی و زۆرینەی ١٧٤ کورسی مسۆگەر کرد، کە سێیەم باشترین ئەنجامە لە مێژووی پارتەکەدا و باشترینیانە لە ساڵی ٢٠٠١وە. ڕێژەی دەنگی پارتەکە ٣٣٫٧٪ بوو، کە نزمترین ڕێژەی ھەر پارتێکی فەرمانڕەوایە لە تۆمارەکاندا، ئەمەش وای کرد ئەمە کەمترین ھەڵبژاردنی گشتیی ڕێژەیی بێت لە مێژووی بەریتانیادا. ئەوان بوونە گەورەترین پارت لە ئینگلتەرا، سکۆتلەندا و وێڵز. کۆنەپارێزەکان تووشی خراپترین شکستی مێژوویی خۆیان بوون، ١٢١ کورسییان بە ٢٣٫٧٪ی دەنگەکان بردەوە و ٢٥١ کورسییان لەدەستدا، لەوانەش کورسییەکانی سەرۆک وەزیرانی پێشوو [[لیز ترەس]] و ١٢ وەزیری کابینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Falconer |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss|سەردێڕ=Former Prime Minister Liz Truss loses seat in U.K. election |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706032834/https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Axios}}</ref> پارتە بچووکەکان پاڵپشتییەکی پێوانەیییان بەخۆوە بینی، بە ٤٢٫٦٪ی کۆی دەنگەکان. لیبڕاڵ دیموکراتەکان، بە سەرکردایەتی ئێد دەیڤی، بوونە سێیەم گەورەترین پارت بە ٧٢ کورسی، کە باشترین ئەنجامیانە تا ئێستا و باشترە لە ھەر ئەنجامێکی پارتی لیبڕاڵ لە ساڵی ١٩٢٣وە. ڕیفۆرم یو کەی، بە سەرکردایەتی نایجل فاراج، پێنج کورسی و ١٤٫٣٪ی دەنگەکانی بردەوە، کە سێیەم بەرزترین ڕێژەی دەنگە، و [[پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز|پارتی سەوز]] چوار کورسی بردەوە. بۆ ھەردوو پارتەکە ئەمە باشترین ئەنجامی پەرلەمانییان بوو تا ئێستا. لە سکۆتلەندا پارتی نیشتمانیی سکۆتلەندا لە ٤٨ کورسییەوە بۆ ٩ کورسی دابەزی، و پێگەی خۆی وەک گەورەترین پارتی سکۆتلەندا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Glover |یەکەم=Dominic |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/|سەردێڕ=Labour to form new British government after election landslide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240707073454/https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Courthouse News Service}}</ref> لە وێڵز، پلاید کمری چوار کورسی بردەوە. لە ئیرلەندای باکوور، کە خاوەنی کۆمەڵە پارتێکی سیاسیی جیاوازە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates|سەردێڕ=Our General Election Candidates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240709100356/https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=NI Conservatives}}</ref> [[شین فین]] حەوت کورسییەکەی پاراست؛ یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە تێیدا پارتێکی نەتەوەییی ئێرلەندی زۆرترین کورسی لە ئیرلەندای باکوور بباتەوە. پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات لە ھەشت کورسییەوە بۆ پێنج کورسی دابەزی. بابەتەکانی بانگەشە ئابووری، چاودێریی تەندروستی، نیشتەجێبوون، وزە و کۆچبەرییان دەگرێتەوە. گفتوگۆیەکی تا ڕادەیەک کەم لەسەر برێکزیت ھەبوو، کە بابەتێکی سەرەکی بوو لە کاتی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٩دا. ئەمە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو لەژێر یاسای ھەڵوەشاندنەوە و بانگکردنی پەرلەمانی ٢٠٢٢، یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە ناسنامەی وێنەدار بۆ دەنگدان لە بەریتانیای مەزن پێویست بوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە بە بەکارھێنانی سنوورە نوێیەکانی بازنەی ھەڵبژاردن کە دوای پێداچوونەوەی ٢٠٢٣ی بازنەکانی وێستمینستەر جێبەجێ کران، کێبڕکێی لەسەر کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2024 United Kingdom general election}} [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1k54000qieeawv3hdwhlidi2owa9uah 1570387 1570351 2026-03-31T17:03:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1570387 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٦٥٠ ئەندامەکەی ماڵی کۆمۆنز. ئۆپۆزیسیۆن [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]، بە سەرکردایەتی [[کیەر ستارمەر]]، سەرکەوتنێکی گەورەی بەسەر پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوادا بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران [[ڕیشی سووناک]] بەدەستھێنا، کە کۆتایی بە ١٤ ساڵ لە حکوومەتی کۆنەپارێز ھێنا.<ref name="bbc.co.uk22">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt|سەردێڕ=Keir Starmer names new cabinet, with Reeves as chancellor and Rayner as deputy PM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> پارتی کرێکاران ٤١١ کورسی و زۆرینەی ١٧٤ کورسی مسۆگەر کرد، کە سێیەم باشترین ئەنجامە لە مێژووی پارتەکەدا و باشترینیانە لە ساڵی ٢٠٠١وە. ڕێژەی دەنگی پارتەکە ٣٣٫٧٪ بوو، کە نزمترین ڕێژەی ھەر پارتێکی فەرمانڕەوایە لە تۆمارەکاندا، ئەمەش وای کرد ئەمە کەمترین ھەڵبژاردنی گشتیی ڕێژەیی بێت لە مێژووی بەریتانیادا. ئەوان بوونە گەورەترین پارت لە ئینگلتەرا، سکۆتلەندا و وێڵز. کۆنەپارێزەکان تووشی خراپترین شکستی مێژوویی خۆیان بوون، ١٢١ کورسییان بە ٢٣٫٧٪ی دەنگەکان بردەوە و ٢٥١ کورسییان لەدەستدا، لەوانەش کورسییەکانی سەرۆک وەزیرانی پێشوو [[لیز ترەس]] و ١٢ وەزیری کابینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Falconer |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss|سەردێڕ=Former Prime Minister Liz Truss loses seat in U.K. election |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706032834/https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Axios}}</ref> پارتە بچووکەکان پاڵپشتییەکی پێوانەیییان بەخۆوە بینی، بە ٤٢٫٦٪ی کۆی دەنگەکان. لیبڕاڵ دیموکراتەکان، بە سەرکردایەتی ئێد دەیڤی، بوونە سێیەم گەورەترین پارت بە ٧٢ کورسی، کە باشترین ئەنجامیانە تا ئێستا و باشترە لە ھەر ئەنجامێکی پارتی لیبڕاڵ لە ساڵی ١٩٢٣وە. ڕیفۆرم یو کەی، بە سەرکردایەتی نایجل فاراج، پێنج کورسی و ١٤٫٣٪ی دەنگەکانی بردەوە، کە سێیەم بەرزترین ڕێژەی دەنگە، و [[پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز|پارتی سەوز]] چوار کورسی بردەوە. بۆ ھەردوو پارتەکە ئەمە باشترین ئەنجامی پەرلەمانییان بوو تا ئێستا. لە سکۆتلەندا پارتی نیشتمانیی سکۆتلەندا لە ٤٨ کورسییەوە بۆ ٩ کورسی دابەزی، و پێگەی خۆی وەک گەورەترین پارتی سکۆتلەندا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Glover |یەکەم=Dominic |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/|سەردێڕ=Labour to form new British government after election landslide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240707073454/https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Courthouse News Service}}</ref> لە وێڵز، پلاید کمری چوار کورسی بردەوە. لە ئیرلەندای باکوور، کە خاوەنی کۆمەڵە پارتێکی سیاسیی جیاوازە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates|سەردێڕ=Our General Election Candidates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240709100356/https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=NI Conservatives}}</ref> [[شین فین]] حەوت کورسییەکەی پاراست؛ یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە تێیدا پارتێکی نەتەوەییی ئێرلەندی زۆرترین کورسی لە ئیرلەندای باکوور بباتەوە. پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات لە ھەشت کورسییەوە بۆ پێنج کورسی دابەزی. بابەتەکانی بانگەشە ئابووری، چاودێریی تەندروستی، نیشتەجێبوون، وزە و کۆچبەرییان دەگرێتەوە. گفتوگۆیەکی تا ڕادەیەک کەم لەسەر برێکزیت ھەبوو، کە بابەتێکی سەرەکی بوو لە کاتی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٩دا. ئەمە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو لەژێر یاسای ھەڵوەشاندنەوە و بانگکردنی پەرلەمانی ٢٠٢٢، یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە ناسنامەی وێنەدار بۆ دەنگدان لە بەریتانیای مەزن پێویست بوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە بە بەکارھێنانی سنوورە نوێیەکانی بازنەی ھەڵبژاردن کە دوای پێداچوونەوەی ٢٠٢٣ی بازنەکانی وێستمینستەر جێبەجێ کران، کێبڕکێی لەسەر کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2024 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bnshqpsl0fei0pjqf7nkfah1m799br6 1570434 1570387 2026-03-31T20:02:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570434 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٦٥٠ ئەندامەکەی ماڵی کۆمۆنز. ئۆپۆزیسیۆن [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]، بە سەرکردایەتی [[کیەر ستارمەر]]، سەرکەوتنێکی گەورەی بەسەر پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوادا بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران [[ڕیشی سووناک]] بەدەستھێنا، کە کۆتایی بە ١٤ ساڵ لە حکوومەتی کۆنەپارێز ھێنا.<ref name="bbc.co.uk22">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt|سەردێڕ=Keir Starmer names new cabinet, with Reeves as chancellor and Rayner as deputy PM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240704043031/https://www.bbc.co.uk/news/live/cn09xn9je7lt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> پارتی کرێکاران ٤١١ کورسی و زۆرینەی ١٧٤ کورسی مسۆگەر کرد، کە سێیەم باشترین ئەنجامە لە مێژووی پارتەکەدا و باشترینیانە لە ساڵی ٢٠٠١وە. ڕێژەی دەنگی پارتەکە ٣٣٫٧٪ بوو، کە نزمترین ڕێژەی ھەر پارتێکی فەرمانڕەوایە لە تۆمارەکاندا، ئەمەش وای کرد ئەمە کەمترین ھەڵبژاردنی گشتیی ڕێژەیی بێت لە مێژووی بەریتانیادا. ئەوان بوونە گەورەترین پارت لە ئینگلتەرا، سکۆتلەندا و وێڵز. کۆنەپارێزەکان تووشی خراپترین شکستی مێژوویی خۆیان بوون، ١٢١ کورسییان بە ٢٣٫٧٪ی دەنگەکان بردەوە و ٢٥١ کورسییان لەدەستدا، لەوانەش کورسییەکانی سەرۆک وەزیرانی پێشوو [[لیز ترەس]] و ١٢ وەزیری کابینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Falconer |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss|سەردێڕ=Former Prime Minister Liz Truss loses seat in U.K. election |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706032834/https://www.axios.com/2024/07/05/liz-truss-former-uk-prime-minister-general-election-loss |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Axios}}</ref> پارتە بچووکەکان پاڵپشتییەکی پێوانەیییان بەخۆوە بینی، بە ٤٢٫٦٪ی کۆی دەنگەکان. لیبڕاڵ دیموکراتەکان، بە سەرکردایەتی ئێد دەیڤی، بوونە سێیەم گەورەترین پارت بە ٧٢ کورسی، کە باشترین ئەنجامیانە تا ئێستا و باشترە لە ھەر ئەنجامێکی پارتی لیبڕاڵ لە ساڵی ١٩٢٣وە. ڕیفۆرم یو کەی، بە سەرکردایەتی نایجل فاراج، پێنج کورسی و ١٤٫٣٪ی دەنگەکانی بردەوە، کە سێیەم بەرزترین ڕێژەی دەنگە، و [[پارتی سەوزی ئینگلتەرا و وێڵز|پارتی سەوز]] چوار کورسی بردەوە. بۆ ھەردوو پارتەکە ئەمە باشترین ئەنجامی پەرلەمانییان بوو تا ئێستا. لە سکۆتلەندا پارتی نیشتمانیی سکۆتلەندا لە ٤٨ کورسییەوە بۆ ٩ کورسی دابەزی، و پێگەی خۆی وەک گەورەترین پارتی سکۆتلەندا لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Glover |یەکەم=Dominic |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/|سەردێڕ=Labour to form new British government after election landslide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240707073454/https://www.courthousenews.com/labour-to-form-new-british-government-after-election-landslide/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Courthouse News Service}}</ref> لە وێڵز، پلاید کمری چوار کورسی بردەوە. لە ئیرلەندای باکوور، کە خاوەنی کۆمەڵە پارتێکی سیاسیی جیاوازە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates|سەردێڕ=Our General Election Candidates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240709100356/https://www.niconservatives.com/news/our-general-election-candidates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=NI Conservatives}}</ref> [[شین فین]] حەوت کورسییەکەی پاراست؛ یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە تێیدا پارتێکی نەتەوەییی ئێرلەندی زۆرترین کورسی لە ئیرلەندای باکوور بباتەوە. پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات لە ھەشت کورسییەوە بۆ پێنج کورسی دابەزی. بابەتەکانی بانگەشە ئابووری، چاودێریی تەندروستی، نیشتەجێبوون، وزە و کۆچبەرییان دەگرێتەوە. گفتوگۆیەکی تا ڕادەیەک کەم لەسەر برێکزیت ھەبوو، کە بابەتێکی سەرەکی بوو لە کاتی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٩دا. ئەمە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو لەژێر یاسای ھەڵوەشاندنەوە و بانگکردنی پەرلەمانی ٢٠٢٢، یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە ناسنامەی وێنەدار بۆ دەنگدان لە بەریتانیای مەزن پێویست بوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە بە بەکارھێنانی سنوورە نوێیەکانی بازنەی ھەڵبژاردن کە دوای پێداچوونەوەی ٢٠٢٣ی بازنەکانی وێستمینستەر جێبەجێ کران، کێبڕکێی لەسەر کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2024 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 072eosubhr09lcbmh7k629schukutiy 0 293867 1570282 2026-03-31T12:05:49Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1329279729|August 1992 Şırnak Clashes]]» 1570282 wikitext text/x-wiki '''ئابی ١٩٩٢ پێکدادانەکانی شرناخ''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو کە لە شاری [[شرنەخ]] لە نێوان [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) و [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|هێزە ئەمنییەکانی]] [[تورکیا]] لە ١٨ تا ٢١ی ئابی ١٩٩٢، دوای ئەوەی ئەندامانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بەربەستیان دروست کردبوو و بە موشەک و هاوەن هێرشیان کردە سەر بینای فەرماندەیی جەندرمەی قەزاکە. <ref name="rebeland">{{Cite book|last=Bellaigue|first=Christopher De|url=https://books.google.com/books?id=3FG-7742WI0C&q=Rebel+Land+Christopher+de+Bellaigue|title=Rebel Land: Among Turkey's Forgotten Peoples|date=December 28, 2010|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9676-9|via=Google Books}}</ref> لەم شەڕەدا زیاتر لە ٢٠ ھەزار کەس لە ٢٥ هەزار دانیشتووی شرنەخ بەهۆی توندوتیژییەکانەوە لە شارۆچکەکە هەڵهاتن. بە گشتی ١٠٧ کەس کوژران کە ٨٥ کەسیان چەکدار و ٢٢ کەسیان مەدەنی بوون. شەڕ و پێکدادانەکان لەو کاتەوە دەستیپێکرد کە شەوی ١٨ی ئاب هێزێکی زۆری پەکەکە هێرشیان کردە سەر باڵەخانە حکوومییەکانی شرنەخ و هێزە ئەمنییەکان بە تۆپباران و تەقەکردن لە پێگەکانی پەکەکە وەڵامیان دایەوە. دوای شەڕەکە قەدەغەی هاتوچۆ لە شارۆچکەکەدا سەپێندرا. دواتر ئۆپەراسیۆنی هاوشێوە لە شارۆچکەکانی [[پاسوور|کولپ]] لە [[پارێزگای دیاربەکر|پارێزگای ئامەد]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢، و لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە ڤارتۆ لە [[پارێزگای مووش]] دەستیپێکرد. <ref name="rebeland">{{Cite book|last=Bellaigue|first=Christopher De|url=https://books.google.com/books?id=3FG-7742WI0C&q=Rebel+Land+Christopher+de+Bellaigue|title=Rebel Land: Among Turkey's Forgotten Peoples|date=December 28, 2010|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9676-9|via=Google Books}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBellaigue2010">Bellaigue, Christopher De (December 28, 2010). </cite></ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 8yj3q6nav06ev3agfr7fg0flymo0zm1 1570290 1570282 2026-03-31T12:13:16Z 1silent scientist 51740 1570290 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پێکدادانەکانی شرنەخ ئابی ١٩٩٢''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە شاری [[شرنەخ]] لە نێوان [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) و [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|ھێزە ئەمنییەکانی]] [[تورکیا]] لە ١٨ تا ٢١ی ئابی ١٩٩٢، دوای ئەوەی ئەندامانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بەربەستیان دروست کردبوو و بە [[موشەک]] و [[ھاوەن]] ھێرشیان کردە سەر بینای فەرماندەیی جەندرمەی قەزاکە.<ref name="rebeland">{{Cite book|last=Bellaigue|first=Christopher De|url=https://books.google.com/books?id=3FG-7742WI0C&q=Rebel+Land+Christopher+de+Bellaigue|title=Rebel Land: Among Turkey's Forgotten Peoples|date=December 28, 2010|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9676-9|via=Google Books}}</ref> لەم شەڕەدا زیاتر لە ٢٠ ھەزار کەس لە ٢٥ ھەزار دانیشتووی شرنەخ بەھۆی توندوتیژییەکانەوە لە شارۆچکەکە ھەڵھاتن. بە گشتی ١٠٧ کەس کوژران کە ٨٥ کەسیان چەکدار و ٢٢ کەسیان مەدەنی بوون. شەڕ و پێکدادانەکان لەو کاتەوە دەستیپێکرد کە شەوی ١٨ی ئاب ھێزێکی زۆری پەکەکە ھێرشیان کردە سەر باڵەخانە حکوومییەکانی شرنەخ و ھێزە ئەمنییەکان بە تۆپباران و تەقەکردن لە پێگەکانی پەکەکە وەڵامیان دایەوە. دوای شەڕەکە قەدەغەی ھاتووچۆ لە شارۆچکەکەدا سەپێندرا. دواتر ئۆپەراسیۆنی ھاوشێوە لە شارۆچکەکانی [[پاسوور]] لە [[پارێزگای دیاربەکر|پارێزگای ئامەد]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢، و لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە [[ڤارتۆ]] لە [[پارێزگای مووش]] دەستیپێکرد.<ref name="rebeland">{{Cite book|last=Bellaigue|first=Christopher De|url=https://books.google.com/books?id=3FG-7742WI0C&q=Rebel+Land+Christopher+de+Bellaigue|title=Rebel Land: Among Turkey's Forgotten Peoples|date=December 28, 2010|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9676-9|via=Google Books}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBellaigue2010">Bellaigue, Christopher De (December 28, 2010). </cite></ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] f08ls8fgypml0cmkdugh0l4kjj59wdb 1570314 1570290 2026-03-31T15:00:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1570314 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پێکدادانەکانی شرنەخ ئابی ١٩٩٢''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە شاری [[شرنەخ]] لە نێوان [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) و [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|ھێزە ئەمنییەکانی]] [[تورکیا]] لە ١٨ تا ٢١ی ئابی ١٩٩٢، دوای ئەوەی ئەندامانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بەربەستیان دروست کردبوو و بە [[موشەک]] و [[ھاوەن]] ھێرشیان کردە سەر بینای فەرماندەیی جەندرمەی قەزاکە.<ref name="rebeland">{{Cite book|last=Bellaigue|first=Christopher De|url=https://books.google.com/books?id=3FG-7742WI0C&q=Rebel+Land+Christopher+de+Bellaigue|title=Rebel Land: Among Turkey's Forgotten Peoples|date=December 28, 2010|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9676-9|via=Google Books}}</ref> لەم شەڕەدا زیاتر لە ٢٠ ھەزار کەس لە ٢٥ ھەزار دانیشتووی شرنەخ بەھۆی توندوتیژییەکانەوە لە شارۆچکەکە ھەڵھاتن. بە گشتی ١٠٧ کەس کوژران کە ٨٥ کەسیان چەکدار و ٢٢ کەسیان مەدەنی بوون. شەڕ و پێکدادانەکان لەو کاتەوە دەستیپێکرد کە شەوی ١٨ی ئاب ھێزێکی زۆری پەکەکە ھێرشیان کردە سەر باڵەخانە حکوومییەکانی شرنەخ و ھێزە ئەمنییەکان بە تۆپباران و تەقەکردن لە پێگەکانی پەکەکە وەڵامیان دایەوە. دوای شەڕەکە قەدەغەی ھاتووچۆ لە شارۆچکەکەدا سەپێندرا. دواتر ئۆپەراسیۆنی ھاوشێوە لە شارۆچکەکانی [[پاسوور]] لە [[پارێزگای دیاربەکر|پارێزگای ئامەد]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢، و لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە [[ڤارتۆ]] لە [[پارێزگای مووش]] دەستیپێکرد.<ref name="rebeland">{{Cite book|last=Bellaigue|first=Christopher De|url=https://books.google.com/books?id=3FG-7742WI0C&q=Rebel+Land+Christopher+de+Bellaigue|title=Rebel Land: Among Turkey's Forgotten Peoples|date=December 28, 2010|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9676-9|via=Google Books}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBellaigue2010">Bellaigue, Christopher De (December 28, 2010). </cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] kyw0zbrpi43a3wpj7x6dlkw6o1czeyk 1570450 1570314 2026-03-31T20:04:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570450 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''پێکدادانەکانی شرنەخ ئابی ١٩٩٢''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە شاری [[شرنەخ]] لە نێوان [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) و [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|ھێزە ئەمنییەکانی]] [[تورکیا]] لە ١٨ تا ٢١ی ئابی ١٩٩٢، دوای ئەوەی ئەندامانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بەربەستیان دروست کردبوو و بە [[موشەک]] و [[ھاوەن]] ھێرشیان کردە سەر بینای فەرماندەیی جەندرمەی قەزاکە.<ref name="rebeland">{{Cite book|last=Bellaigue|first=Christopher De|url=https://books.google.com/books?id=3FG-7742WI0C&q=Rebel+Land+Christopher+de+Bellaigue|title=Rebel Land: Among Turkey's Forgotten Peoples|date=December 28, 2010|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9676-9|via=Google Books}}</ref> لەم شەڕەدا زیاتر لە ٢٠ ھەزار کەس لە ٢٥ ھەزار دانیشتووی شرنەخ بەھۆی توندوتیژییەکانەوە لە شارۆچکەکە ھەڵھاتن. بە گشتی ١٠٧ کەس کوژران کە ٨٥ کەسیان چەکدار و ٢٢ کەسیان مەدەنی بوون. شەڕ و پێکدادانەکان لەو کاتەوە دەستیپێکرد کە شەوی ١٨ی ئاب ھێزێکی زۆری پەکەکە ھێرشیان کردە سەر باڵەخانە حکوومییەکانی شرنەخ و ھێزە ئەمنییەکان بە تۆپباران و تەقەکردن لە پێگەکانی پەکەکە وەڵامیان دایەوە. دوای شەڕەکە قەدەغەی ھاتووچۆ لە شارۆچکەکەدا سەپێندرا. دواتر ئۆپەراسیۆنی ھاوشێوە لە شارۆچکەکانی [[پاسوور]] لە [[پارێزگای دیاربەکر|پارێزگای ئامەد]] لە ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢، و لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە [[ڤارتۆ]] لە [[پارێزگای مووش]] دەستیپێکرد.<ref name="rebeland">{{Cite book|last=Bellaigue|first=Christopher De|url=https://books.google.com/books?id=3FG-7742WI0C&q=Rebel+Land+Christopher+de+Bellaigue|title=Rebel Land: Among Turkey's Forgotten Peoples|date=December 28, 2010|publisher=Bloomsbury|isbn=978-0-7475-9676-9|via=Google Books}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBellaigue2010">Bellaigue, Christopher De (December 28, 2010). </cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 00zyj7olizvkrdosk9qry41lie24y04 0 293868 1570294 2026-03-31T12:18:21Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1334748976|2014 Kobanî protests]]» 1570294 wikitext text/x-wiki '''خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠١٤ی کۆبانی لە تورکیا''' گردبوونەوەیەکی بەرفراوان بوو لەلایەن خۆپیشاندەرانی لایەنگری [[یەکەکانی پاراستنی گەل|یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) لە [[تورکیا]] کە لە پاییزی ٢٠١٤ وەک پەرەسەندنی [[گەمارۆی کۆبانی|قەیرانەکانی کۆبانی]] ڕوویدا. خۆپیشاندانی گەورە لە [[تورکیا]] سەریھەڵدا و بە خێرایی بووە توندوتیژی لە نێوان خۆپیشاندەران و [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|پۆلیسی تورکیا]]. چەند ڕووداوێکی سەربازی لە نێوان هێزەکانی تورکیا و چەکدارانی [[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی|باڵی لاوانی]] [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) لە باکووری کوردستان بەشدار بوون لە پەرەسەندنی ئەو وڵاتە. پاشان ناڕەزایەتییەکان بۆ شارە جۆربەجۆرەکانی تورکیا تەشەنەی کرد. خۆپیشاندەران بە گازی فرمێسکڕێژ و تۆپی ئاو ڕێگرییان لێکرا. لە ماوەی شەش ڕۆژ لە خۆپیشاندانەکانی نێوان ٧ بۆ ١٢ی تشرینی یەکەمی ٤٦ کەس بە تەقەی پۆلیس و گرووپە [[نیمچە سەربازی|نیمچە سەربازییەکان]] کوژران و ٦٨٢ کەسیش بریندار بوون. == سەرچاوەکان == [[پۆل:سانسۆر لە تورکیا]] [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا]] f2fk5rvizc5vmfama6djiokiye3r47z 1570296 1570294 2026-03-31T12:19:08Z 1silent scientist 51740 1570296 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠١٤ی کۆبانی لە تورکیا''' گردبوونەوەیەکی بەرفراوان بوو لەلایەن خۆپیشاندەرانی لایەنگری [[یەکەکانی پاراستنی گەل|یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) لە [[تورکیا]] کە لە پاییزی ٢٠١٤ وەک پەرەسەندنی [[گەمارۆی کۆبانی|قەیرانەکانی کۆبانی]] ڕوویدا. خۆپیشاندانی گەورە لە [[تورکیا]] سەریھەڵدا و بە خێرایی بووە توندوتیژی لە نێوان خۆپیشاندەران و [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|پۆلیسی تورکیا]]. چەند ڕووداوێکی سەربازی لە نێوان ھێزەکانی تورکیا و چەکدارانی [[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی|باڵی لاوانی]] [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) لە باکووری کوردستان بەشدار بوون لە پەرەسەندنی ئەو وڵاتە. پاشان ناڕەزایەتییەکان بۆ شارە جۆربەجۆرەکانی تورکیا تەشەنەی کرد. خۆپیشاندەران بە [[گازی فرمێسکڕێژ]] و تۆپی ئاو ڕێگرییان لێکرا. لە ماوەی شەش ڕۆژ لە خۆپیشاندانەکانی نێوان ٧ بۆ ١٢ی تشرینی یەکەمی ٤٦ کەس بە تەقەی پۆلیس و گرووپە [[نیمچە سەربازی|نیمچە سەربازییەکان]] کوژران و ٦٨٢ کەسیش بریندار بوون. == سەرچاوەکان == [[پۆل:سانسۆر لە تورکیا]] [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا]] 094umaf3qmws8begi0sipkmfj5spuea 1570329 1570296 2026-03-31T15:55:54Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1570329 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠١٤ی کۆبانی لە تورکیا''' گردبوونەوەیەکی بەرفراوان بوو لەلایەن خۆپیشاندەرانی لایەنگری [[یەکەکانی پاراستنی گەل|یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) لە [[تورکیا]] کە لە پاییزی ٢٠١٤ وەک پەرەسەندنی [[گەمارۆی کۆبانی|قەیرانەکانی کۆبانی]] ڕوویدا. خۆپیشاندانی گەورە لە [[تورکیا]] سەریھەڵدا و بە خێرایی بووە توندوتیژی لە نێوان خۆپیشاندەران و [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|پۆلیسی تورکیا]]. چەند ڕووداوێکی سەربازی لە نێوان ھێزەکانی تورکیا و چەکدارانی [[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی|باڵی لاوانی]] [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) لە باکووری کوردستان بەشدار بوون لە پەرەسەندنی ئەو وڵاتە. پاشان ناڕەزایەتییەکان بۆ شارە جۆربەجۆرەکانی تورکیا تەشەنەی کرد. خۆپیشاندەران بە [[گازی فرمێسکڕێژ]] و تۆپی ئاو ڕێگرییان لێکرا. لە ماوەی شەش ڕۆژ لە خۆپیشاندانەکانی نێوان ٧ بۆ ١٢ی تشرینی یەکەمی ٤٦ کەس بە تەقەی پۆلیس و گرووپە [[نیمچە سەربازی|نیمچە سەربازییەکان]] کوژران و ٦٨٢ کەسیش بریندار بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|تورکیا|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:سانسۆر لە تورکیا]] [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا]] lgdempjh0avc272khlbg15tdv3zhho7 1570335 1570329 2026-03-31T16:01:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2014 Kobanî protests}} 1570335 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠١٤ی کۆبانی لە تورکیا''' گردبوونەوەیەکی بەرفراوان بوو لەلایەن خۆپیشاندەرانی لایەنگری [[یەکەکانی پاراستنی گەل|یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) لە [[تورکیا]] کە لە پاییزی ٢٠١٤ وەک پەرەسەندنی [[گەمارۆی کۆبانی|قەیرانەکانی کۆبانی]] ڕوویدا. خۆپیشاندانی گەورە لە [[تورکیا]] سەریھەڵدا و بە خێرایی بووە توندوتیژی لە نێوان خۆپیشاندەران و [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|پۆلیسی تورکیا]]. چەند ڕووداوێکی سەربازی لە نێوان ھێزەکانی تورکیا و چەکدارانی [[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی|باڵی لاوانی]] [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) لە باکووری کوردستان بەشدار بوون لە پەرەسەندنی ئەو وڵاتە. پاشان ناڕەزایەتییەکان بۆ شارە جۆربەجۆرەکانی تورکیا تەشەنەی کرد. خۆپیشاندەران بە [[گازی فرمێسکڕێژ]] و تۆپی ئاو ڕێگرییان لێکرا. لە ماوەی شەش ڕۆژ لە خۆپیشاندانەکانی نێوان ٧ بۆ ١٢ی تشرینی یەکەمی ٤٦ کەس بە تەقەی پۆلیس و گرووپە [[نیمچە سەربازی|نیمچە سەربازییەکان]] کوژران و ٦٨٢ کەسیش بریندار بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|تورکیا|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|2014 Kobanî protests}} [[پۆل:سانسۆر لە تورکیا]] [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا]] m531yn8bvl9o4fx3tjd2wtz0phuvsq4 1570448 1570335 2026-03-31T20:04:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1570448 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠١٤ی کۆبانی لە تورکیا''' گردبوونەوەیەکی بەرفراوان بوو لەلایەن خۆپیشاندەرانی لایەنگری [[یەکەکانی پاراستنی گەل|یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) لە [[تورکیا]] کە لە پاییزی ٢٠١٤ وەک پەرەسەندنی [[گەمارۆی کۆبانی|قەیرانەکانی کۆبانی]] ڕوویدا. خۆپیشاندانی گەورە لە [[تورکیا]] سەریھەڵدا و بە خێرایی بووە توندوتیژی لە نێوان خۆپیشاندەران و [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|پۆلیسی تورکیا]]. چەند ڕووداوێکی سەربازی لە نێوان ھێزەکانی تورکیا و چەکدارانی [[بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی لاوانی نیشتمانی|باڵی لاوانی]] [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) لە باکووری کوردستان بەشدار بوون لە پەرەسەندنی ئەو وڵاتە. پاشان ناڕەزایەتییەکان بۆ شارە جۆربەجۆرەکانی تورکیا تەشەنەی کرد. خۆپیشاندەران بە [[گازی فرمێسکڕێژ]] و تۆپی ئاو ڕێگرییان لێکرا. لە ماوەی شەش ڕۆژ لە خۆپیشاندانەکانی نێوان ٧ بۆ ١٢ی تشرینی یەکەمی ٤٦ کەس بە تەقەی پۆلیس و گرووپە [[نیمچە سەربازی|نیمچە سەربازییەکان]] کوژران و ٦٨٢ کەسیش بریندار بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|تورکیا|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|2014 Kobanî protests}} [[پۆل:سانسۆر لە تورکیا]] [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی کورد لە تورکیا]] tm7qwoc8yit1boekhq6xcp5lahslwta 1 293869 1570311 2026-03-31T14:30:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570311 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناوی تۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570310 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161208151244/https://www.the-numbers.com/movie/Kimi-no-na-wa-(Japan) بۆ https://www.the-numbers.com/movie/Kimi-no-na-wa-(Japan) زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٣٠، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) r2550s2mzf3pymxpek6xp03gj1yr5zg 0 293870 1570321 2026-03-31T15:38:26Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344456242|2019 United Kingdom general election]]» 1570321 wikitext text/x-wiki A general election was held in the United Kingdom on 12 December 2019, with 47,074,800 registered voters<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/elections/electoralregistration/bulletins/electoralstatisticsforuk/2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2024 |وێبگە=ons.gov.uk}}</ref> entitled to vote to elect 650 [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|Members of Parliament]] (MPs) to the House of Commons. The governing Conservative Party, led by [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|Prime Minister]] [[بۆریس جۆنسۆن|Boris Johnson]], won a landslide victory with a majority of 80 seats,{{Refn|The Conservatives effectively had an 87-seat [[working majority]], given that the 7 Sinn Féin MPs practised [[abstentionism]] and did not take their seats, and that the speaker and deputies do not vote.<ref name=working/>}} a net gain of 48, on 43.6 per cent of the popular vote, the highest percentage for any party since the 1979 general election, though with a narrower popular vote margin than that achieved by the [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|Labour Party]] over the Conservatives at the 1997 general election. This was the second national election to be held in 2019 in the United Kingdom, the first being the 2019 European Parliament election. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4f33w9faimm8vylwnlz4ws4d23xlcd6 1570332 1570321 2026-03-31T15:58:24Z Tessla 41338 شائەمراز 1570332 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ بەڕێوەچوو، کە ٤٧٬٠٧٤٬٨٠٠ دەنگدەری تۆمارکراو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/elections/electoralregistration/bulletins/electoralstatisticsforuk/2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2024 |وێبگە=ons.gov.uk}}</ref> مافی دەنگدانیان ھەبوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|ئەندامی پەرلەمان]] (ئێم پییەکان) بۆ ماڵی کۆمۆنز. پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوا، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[بۆریس جۆنسۆن]]، سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ٨٠ کورسی بەدەستھێنا، قازانجێکی پوختی ٤٨ کورسی، بە ٤٣٫٦ لە سەدی دەنگی جەماوەری، کە بەرزترین ڕێژەیە بۆ ھەر پارتێک لە دوای ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٩وە، ھەرچەندە بە مەودایەکی دەنگی جەماوەریی تەسکتر وەک لەوەی کە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بەسەر کۆنەپارێزەکاندا لە ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٧دا بەدەستی ھێنابوو. ئەمە دووەم ھەڵبژاردنی نیشتمانی بوو کە لە ساڵی ٢٠١٩ لە شانشینی یەکگرتوو ئەنجام درا، یەکەمیان ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەورووپای ٢٠١٩ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j9hutuf8o87lrno65pikatqaryya5g5 1570333 1570332 2026-03-31T16:00:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2019 United Kingdom general election}} 1570333 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ بەڕێوەچوو، کە ٤٧٬٠٧٤٬٨٠٠ دەنگدەری تۆمارکراو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/elections/electoralregistration/bulletins/electoralstatisticsforuk/2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2024 |وێبگە=ons.gov.uk}}</ref> مافی دەنگدانیان ھەبوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|ئەندامی پەرلەمان]] (ئێم پییەکان) بۆ ماڵی کۆمۆنز. پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوا، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[بۆریس جۆنسۆن]]، سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ٨٠ کورسی بەدەستھێنا، قازانجێکی پوختی ٤٨ کورسی، بە ٤٣٫٦ لە سەدی دەنگی جەماوەری، کە بەرزترین ڕێژەیە بۆ ھەر پارتێک لە دوای ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٩وە، ھەرچەندە بە مەودایەکی دەنگی جەماوەریی تەسکتر وەک لەوەی کە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بەسەر کۆنەپارێزەکاندا لە ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٧دا بەدەستی ھێنابوو. ئەمە دووەم ھەڵبژاردنی نیشتمانی بوو کە لە ساڵی ٢٠١٩ لە شانشینی یەکگرتوو ئەنجام درا، یەکەمیان ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەورووپای ٢٠١٩ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2019 United Kingdom general election}} [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2l1lgbac3vg9tvwek7gmakx4aaiu51c 1570397 1570333 2026-03-31T17:05:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1570397 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ بەڕێوەچوو، کە ٤٧٬٠٧٤٬٨٠٠ دەنگدەری تۆمارکراو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/elections/electoralregistration/bulletins/electoralstatisticsforuk/2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2024 |وێبگە=ons.gov.uk}}</ref> مافی دەنگدانیان ھەبوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|ئەندامی پەرلەمان]] (ئێم پییەکان) بۆ ماڵی کۆمۆنز. پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوا، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[بۆریس جۆنسۆن]]، سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ٨٠ کورسی بەدەستھێنا، قازانجێکی پوختی ٤٨ کورسی، بە ٤٣٫٦ لە سەدی دەنگی جەماوەری، کە بەرزترین ڕێژەیە بۆ ھەر پارتێک لە دوای ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٩وە، ھەرچەندە بە مەودایەکی دەنگی جەماوەریی تەسکتر وەک لەوەی کە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بەسەر کۆنەپارێزەکاندا لە ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٧دا بەدەستی ھێنابوو. ئەمە دووەم ھەڵبژاردنی نیشتمانی بوو کە لە ساڵی ٢٠١٩ لە شانشینی یەکگرتوو ئەنجام درا، یەکەمیان ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەورووپای ٢٠١٩ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2019 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5kugjxajqymkf2qsggxed0lkh8bqob0 1570427 1570397 2026-03-31T20:01:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570427 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ بەڕێوەچوو، کە ٤٧٬٠٧٤٬٨٠٠ دەنگدەری تۆمارکراو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/elections/electoralregistration/bulletins/electoralstatisticsforuk/2019 |ڕێکەوتی سەردان=23 March 2024 |وێبگە=ons.gov.uk}}</ref> مافی دەنگدانیان ھەبوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|ئەندامی پەرلەمان]] (ئێم پییەکان) بۆ ماڵی کۆمۆنز. پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوا، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[بۆریس جۆنسۆن]]، سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ٨٠ کورسی بەدەستھێنا، قازانجێکی پوختی ٤٨ کورسی، بە ٤٣٫٦ لە سەدی دەنگی جەماوەری، کە بەرزترین ڕێژەیە بۆ ھەر پارتێک لە دوای ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٩وە، ھەرچەندە بە مەودایەکی دەنگی جەماوەریی تەسکتر وەک لەوەی کە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بەسەر کۆنەپارێزەکاندا لە ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٧دا بەدەستی ھێنابوو. ئەمە دووەم ھەڵبژاردنی نیشتمانی بوو کە لە ساڵی ٢٠١٩ لە شانشینی یەکگرتوو ئەنجام درا، یەکەمیان ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەورووپای ٢٠١٩ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2019 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} clblk9f35gu05vpidlzmng5lrclne8v 0 293871 1570322 2026-03-31T15:39:23Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346015452|2017 United Kingdom general election]]» 1570322 wikitext text/x-wiki A general election was held in the United Kingdom on 8 June 2017, two years after the previous general election in 2015; it was the first since 1992 to be held on a day that did not coincide with any local elections (2001's elections, local and general, were delayed by a month due to that year's foot-and-mouth outbreak). The governing Conservative Party led by [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|Prime Minister]] [[تێریزا مەی|Theresa May]] remained the largest single party in the House of Commons but lost its small overall majority, resulting in the formation of a Conservative minority government with a confidence and supply agreement with the Democratic Unionist Party (DUP) of Northern Ireland.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180410152728/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=21 April 2018 |وێبگە=assets.publishing.service.gov.uk}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] oyuyn3l14elce0ioiq0cpwkk8zuwclp 1570330 1570322 2026-03-31T15:56:36Z Tessla 41338 شائەمراز 1570330 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ بەڕێوەچوو، دوو ساڵ دوای ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوو لە ٢٠١٥؛ یەکەمین ھەڵبژاردن بوو لە ساڵی ١٩٩٢ەوە کە لە ڕۆژێکدا ئەنجام بدرێت کە ھاوکات نەبێت لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی خۆجێیی (ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠١، خۆجێیی و گشتی، بەھۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی دەم و پێ لەو ساڵەدا بۆ ماوەی مانگێک دواخران). پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تێری زا مەی]] وەک گەورەترین پارتی تاک لە ماڵی کۆمۆنزدا مایەوە بەڵام زۆرینە گشتییە بچووکەکەی لەدەستدا، کە بووە ھۆی پێکھێنانی حکوومەتێکی کەمینەی کۆنەپارێز بە ڕێککەوتنی متمانە و پاڵپشتی لەگەڵ پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات (دی یوو پی)ی ئیرلەندای باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180410152728/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=21 April 2018 |وێبگە=assets.publishing.service.gov.uk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hp70snh7ywuie5g53ovfaolyu09p0kc 1570331 1570330 2026-03-31T15:56:54Z Tessla 41338 1570331 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ بەڕێوەچوو، دوو ساڵ دوای ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوو لە ٢٠١٥؛ یەکەمین ھەڵبژاردن بوو لە ساڵی ١٩٩٢ەوە کە لە ڕۆژێکدا ئەنجام بدرێت کە ھاوکات نەبێت لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی خۆجێیی (ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠١، خۆجێیی و گشتی، بەھۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی دەم و پێ لەو ساڵەدا بۆ ماوەی مانگێک دواخران). پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تێری زا مەی]] وەک گەورەترین پارتی تاک لە ماڵی کۆمۆنزدا مایەوە بەڵام زۆرینە گشتییە بچووکەکەی لەدەستدا، کە بووە ھۆی پێکھێنانی حکوومەتێکی کەمینەی کۆنەپارێز بە ڕێککەوتنی متمانە و پاڵپشتی لەگەڵ پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات (دی یوو پی)ی ئیرلەندای باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180410152728/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=21 April 2018 |وێبگە=assets.publishing.service.gov.uk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d3qw605wkp6q7kq99ahynrgwmdx31pd 1570334 1570331 2026-03-31T16:00:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2017 United Kingdom general election}} 1570334 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ بەڕێوەچوو، دوو ساڵ دوای ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوو لە ٢٠١٥؛ یەکەمین ھەڵبژاردن بوو لە ساڵی ١٩٩٢ەوە کە لە ڕۆژێکدا ئەنجام بدرێت کە ھاوکات نەبێت لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی خۆجێیی (ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠١، خۆجێیی و گشتی، بەھۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی دەم و پێ لەو ساڵەدا بۆ ماوەی مانگێک دواخران). پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تێری زا مەی]] وەک گەورەترین پارتی تاک لە ماڵی کۆمۆنزدا مایەوە بەڵام زۆرینە گشتییە بچووکەکەی لەدەستدا، کە بووە ھۆی پێکھێنانی حکوومەتێکی کەمینەی کۆنەپارێز بە ڕێککەوتنی متمانە و پاڵپشتی لەگەڵ پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات (دی یوو پی)ی ئیرلەندای باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180410152728/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=21 April 2018 |وێبگە=assets.publishing.service.gov.uk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2017 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cmvkbvb93chnc8syn0dzlg369sji3h8 1570396 1570334 2026-03-31T17:05:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1570396 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ بەڕێوەچوو، دوو ساڵ دوای ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوو لە ٢٠١٥؛ یەکەمین ھەڵبژاردن بوو لە ساڵی ١٩٩٢ەوە کە لە ڕۆژێکدا ئەنجام بدرێت کە ھاوکات نەبێت لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی خۆجێیی (ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠١، خۆجێیی و گشتی، بەھۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی دەم و پێ لەو ساڵەدا بۆ ماوەی مانگێک دواخران). پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تێری زا مەی]] وەک گەورەترین پارتی تاک لە ماڵی کۆمۆنزدا مایەوە بەڵام زۆرینە گشتییە بچووکەکەی لەدەستدا، کە بووە ھۆی پێکھێنانی حکوومەتێکی کەمینەی کۆنەپارێز بە ڕێککەوتنی متمانە و پاڵپشتی لەگەڵ پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات (دی یوو پی)ی ئیرلەندای باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180410152728/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=21 April 2018 |وێبگە=assets.publishing.service.gov.uk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2017 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] on82y8pym3rg7gqj0m5e412x1k97m4g 1570428 1570396 2026-03-31T20:01:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570428 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ بەڕێوەچوو، دوو ساڵ دوای ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوو لە ٢٠١٥؛ یەکەمین ھەڵبژاردن بوو لە ساڵی ١٩٩٢ەوە کە لە ڕۆژێکدا ئەنجام بدرێت کە ھاوکات نەبێت لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی خۆجێیی (ھەڵبژاردنەکانی ٢٠٠١، خۆجێیی و گشتی، بەھۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشیی دەم و پێ لەو ساڵەدا بۆ ماوەی مانگێک دواخران). پارتی کۆنەپارێزی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تێری زا مەی]] وەک گەورەترین پارتی تاک لە ماڵی کۆمۆنزدا مایەوە بەڵام زۆرینە گشتییە بچووکەکەی لەدەستدا، کە بووە ھۆی پێکھێنانی حکوومەتێکی کەمینەی کۆنەپارێز بە ڕێککەوتنی متمانە و پاڵپشتی لەگەڵ پارتی یەکێتیخوازی دیموکرات (دی یوو پی)ی ئیرلەندای باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180410152728/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/621794/Confidence_and_Supply_Agreement_between_the_Conservative_Party_and_the_DUP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 April 2018 |ڕێکەوتی سەردان=21 April 2018 |وێبگە=assets.publishing.service.gov.uk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2017 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} adyu8so22pmrjcpl71m2lgukzt0t745 0 293872 1570323 2026-03-31T15:40:08Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346041085|2015 United Kingdom general election]]» 1570323 wikitext text/x-wiki A general election was held in the United Kingdom on 7 May 2015 to elect 650 [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|members of Parliament]] (MPs) to the House of Commons. The Conservative Party, led by [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|Prime Minister]] [[دەیڤد کامیرۆن|David Cameron]], won an unexpected majority victory of ten seats; they had been leading a coalition government with the Liberal Democrats. It was the last general election to be held before the [[گشتپرسی ئەندامێتیی شانشینی یەکگرتوو لە یەکێتیی ئەورووپا (٢٠١٦)|UK voted to leave the European Union (EU)]] in June 2016. It was the first of three general elections to be held under the rules of the Fixed-term Parliaments Act 2011. Local elections took place in most areas of England on the same day and is to date the most recent general election to coincide with local elections. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 0f10n313qr11pqdz4povwlsii9jhyix 1570328 1570323 2026-03-31T15:47:34Z Tessla 41338 شائەمراز 1570328 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٧ی ئایاری ٢٠١٥ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|ئەندامی پەرلەمان]] (ئێم پییەکان) بۆ ماڵی کۆمۆنز. پارتی کۆنەپارێز، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[دەیڤد کامیرۆن]]، سەرکەوتنێکی زۆرینەی چاوەڕواننەکراوی ١٠ کورسی بردەوە؛ ئەوان پێشتر سەرکردایەتی حکوومەتێکی ھاوپەیمانییان لەگەڵ لیبڕاڵ دیموکراتەکان دەکرد. ئەوە کۆتا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە ئەنجام درا پێش ئەوەی [[گشتپرسی ئەندامێتیی شانشینی یەکگرتوو لە یەکێتیی ئەورووپا (٢٠١٦)|شانشینی یەکگرتوو دەنگ بدات بۆ جێھێشتنی یەکێتیی ئەورووپا (ئی یوو)]] لە حوزەیرانی ٢٠١٦. یەکەمین ھەڵبژاردن بوو لە کۆی سێ ھەڵبژاردنی گشتی کە لەژێر یاساکانی یاسای پەرلەمانە ماوە-دیاریکراوەکانی ٢٠١١دا ئەنجام درا. ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکان لە زۆربەی ناوچەکانی ئینگلتەرا لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون و تا ئەمڕۆ نوێترین ھەڵبژاردنی گشتییە کە ھاوکات بێت لەگەڵ ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} c6rlva0oxwnfpt8d9gusdisztshyd9y 1570336 1570328 2026-03-31T16:01:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2015 United Kingdom general election}} 1570336 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٧ی ئایاری ٢٠١٥ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|ئەندامی پەرلەمان]] (ئێم پییەکان) بۆ ماڵی کۆمۆنز. پارتی کۆنەپارێز، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[دەیڤد کامیرۆن]]، سەرکەوتنێکی زۆرینەی چاوەڕواننەکراوی ١٠ کورسی بردەوە؛ ئەوان پێشتر سەرکردایەتی حکوومەتێکی ھاوپەیمانییان لەگەڵ لیبڕاڵ دیموکراتەکان دەکرد. ئەوە کۆتا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە ئەنجام درا پێش ئەوەی [[گشتپرسی ئەندامێتیی شانشینی یەکگرتوو لە یەکێتیی ئەورووپا (٢٠١٦)|شانشینی یەکگرتوو دەنگ بدات بۆ جێھێشتنی یەکێتیی ئەورووپا (ئی یوو)]] لە حوزەیرانی ٢٠١٦. یەکەمین ھەڵبژاردن بوو لە کۆی سێ ھەڵبژاردنی گشتی کە لەژێر یاساکانی یاسای پەرلەمانە ماوە-دیاریکراوەکانی ٢٠١١دا ئەنجام درا. ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکان لە زۆربەی ناوچەکانی ئینگلتەرا لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون و تا ئەمڕۆ نوێترین ھەڵبژاردنی گشتییە کە ھاوکات بێت لەگەڵ ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2015 United Kingdom general election}} 2efm97f6uskrqrjiviu14drma07x6pg 1570395 1570336 2026-03-31T17:04:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1570395 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٧ی ئایاری ٢٠١٥ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|ئەندامی پەرلەمان]] (ئێم پییەکان) بۆ ماڵی کۆمۆنز. پارتی کۆنەپارێز، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[دەیڤد کامیرۆن]]، سەرکەوتنێکی زۆرینەی چاوەڕواننەکراوی ١٠ کورسی بردەوە؛ ئەوان پێشتر سەرکردایەتی حکوومەتێکی ھاوپەیمانییان لەگەڵ لیبڕاڵ دیموکراتەکان دەکرد. ئەوە کۆتا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە ئەنجام درا پێش ئەوەی [[گشتپرسی ئەندامێتیی شانشینی یەکگرتوو لە یەکێتیی ئەورووپا (٢٠١٦)|شانشینی یەکگرتوو دەنگ بدات بۆ جێھێشتنی یەکێتیی ئەورووپا (ئی یوو)]] لە حوزەیرانی ٢٠١٦. یەکەمین ھەڵبژاردن بوو لە کۆی سێ ھەڵبژاردنی گشتی کە لەژێر یاساکانی یاسای پەرلەمانە ماوە-دیاریکراوەکانی ٢٠١١دا ئەنجام درا. ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکان لە زۆربەی ناوچەکانی ئینگلتەرا لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون و تا ئەمڕۆ نوێترین ھەڵبژاردنی گشتییە کە ھاوکات بێت لەگەڵ ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2015 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠}} rmifob78isi3sfadrbqsqsu36aj17gh 1570429 1570395 2026-03-31T20:01:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570429 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٧ی ئایاری ٢٠١٥ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ [[ئەندامی پەرلەمان (شانشینی یەکگرتوو)|ئەندامی پەرلەمان]] (ئێم پییەکان) بۆ ماڵی کۆمۆنز. پارتی کۆنەپارێز، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[دەیڤد کامیرۆن]]، سەرکەوتنێکی زۆرینەی چاوەڕواننەکراوی ١٠ کورسی بردەوە؛ ئەوان پێشتر سەرکردایەتی حکوومەتێکی ھاوپەیمانییان لەگەڵ لیبڕاڵ دیموکراتەکان دەکرد. ئەوە کۆتا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە ئەنجام درا پێش ئەوەی [[گشتپرسی ئەندامێتیی شانشینی یەکگرتوو لە یەکێتیی ئەورووپا (٢٠١٦)|شانشینی یەکگرتوو دەنگ بدات بۆ جێھێشتنی یەکێتیی ئەورووپا (ئی یوو)]] لە حوزەیرانی ٢٠١٦. یەکەمین ھەڵبژاردن بوو لە کۆی سێ ھەڵبژاردنی گشتی کە لەژێر یاساکانی یاسای پەرلەمانە ماوە-دیاریکراوەکانی ٢٠١١دا ئەنجام درا. ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکان لە زۆربەی ناوچەکانی ئینگلتەرا لە ھەمان ڕۆژدا بەڕێوەچوون و تا ئەمڕۆ نوێترین ھەڵبژاردنی گشتییە کە ھاوکات بێت لەگەڵ ھەڵبژاردنە خۆجێیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2015 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} iluh7srdxb94cno2zunqj1tqrjxfiv9 0 293873 1570324 2026-03-31T15:40:55Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345558841|2005 United Kingdom general election]]» 1570324 wikitext text/x-wiki A general election was held in the United Kingdom on 5 May 2005, to elect 646 members to the House of Commons. The governing [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|Labour Party]] led by [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|Prime Minister]] [[تۆنی بلێر|Tony Blair]] won its third consecutive victory, with Blair becoming the second Labour leader after Harold Wilson to form three majority governments. However, its majority fell to 66 seats; the majority it won four years earlier had been of 167 seats. The UK media interpreted the results as an indicator of a breakdown in trust in the government, and especially in Blair. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە gt7rvwyue5xj9d0em98wn2me30wvaqj 1570327 1570324 2026-03-31T15:44:23Z Tessla 41338 شائەمراز 1570327 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٥ی ئایاری ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٦٤٦ ئەندام بۆ ماڵی کۆمۆنز. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]ی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تۆنی بلێر]] سێیەم سەرکەوتنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، کە بلێر بوو بە دووەم ڕێبەری پارتی کرێکاران لە دوای ھارۆڵد ویڵسن کە سێ حکوومەتی زۆرینە پێکبھێنێت. بەڵام، زۆرینەکەی بۆ ٦٦ کورسی دابەزی؛ ئەو زۆرینەیەی چوار ساڵ پێشتر بەدەستی ھێنابوو ١٦٧ کورسی بوو. میدیاکانی یو کەی ئەنجامەکانیان وەک نیشاندەرێک بۆ تێکشکانی متمانە بە حکوومەت، و بە تایبەتی بە بلێر لێکدایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 051zxm4avwmfa8xbhxi39scyjmwru1j 1570338 1570327 2026-03-31T16:01:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2005 United Kingdom general election}} 1570338 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٥ی ئایاری ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٦٤٦ ئەندام بۆ ماڵی کۆمۆنز. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]ی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تۆنی بلێر]] سێیەم سەرکەوتنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، کە بلێر بوو بە دووەم ڕێبەری پارتی کرێکاران لە دوای ھارۆڵد ویڵسن کە سێ حکوومەتی زۆرینە پێکبھێنێت. بەڵام، زۆرینەکەی بۆ ٦٦ کورسی دابەزی؛ ئەو زۆرینەیەی چوار ساڵ پێشتر بەدەستی ھێنابوو ١٦٧ کورسی بوو. میدیاکانی یو کەی ئەنجامەکانیان وەک نیشاندەرێک بۆ تێکشکانی متمانە بە حکوومەت، و بە تایبەتی بە بلێر لێکدایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2005 United Kingdom general election}} ec8vs1y7umc96l8de81bqzyy7j36v3h 1570394 1570338 2026-03-31T17:04:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1570394 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٥ی ئایاری ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٦٤٦ ئەندام بۆ ماڵی کۆمۆنز. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]ی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تۆنی بلێر]] سێیەم سەرکەوتنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، کە بلێر بوو بە دووەم ڕێبەری پارتی کرێکاران لە دوای ھارۆڵد ویڵسن کە سێ حکوومەتی زۆرینە پێکبھێنێت. بەڵام، زۆرینەکەی بۆ ٦٦ کورسی دابەزی؛ ئەو زۆرینەیەی چوار ساڵ پێشتر بەدەستی ھێنابوو ١٦٧ کورسی بوو. میدیاکانی یو کەی ئەنجامەکانیان وەک نیشاندەرێک بۆ تێکشکانی متمانە بە حکوومەت، و بە تایبەتی بە بلێر لێکدایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2005 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} sjhljpa3tkz5if1f5bl4ln0078k0j5i 1570431 1570394 2026-03-31T20:02:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570431 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٥ی ئایاری ٢٠٠٥ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٦٤٦ ئەندام بۆ ماڵی کۆمۆنز. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]ی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تۆنی بلێر]] سێیەم سەرکەوتنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، کە بلێر بوو بە دووەم ڕێبەری پارتی کرێکاران لە دوای ھارۆڵد ویڵسن کە سێ حکوومەتی زۆرینە پێکبھێنێت. بەڵام، زۆرینەکەی بۆ ٦٦ کورسی دابەزی؛ ئەو زۆرینەیەی چوار ساڵ پێشتر بەدەستی ھێنابوو ١٦٧ کورسی بوو. میدیاکانی یو کەی ئەنجامەکانیان وەک نیشاندەرێک بۆ تێکشکانی متمانە بە حکوومەت، و بە تایبەتی بە بلێر لێکدایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2005 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} epqp235l00d5sa40z6vozfl4amgu7u1 0 293874 1570325 2026-03-31T15:41:35Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345645807|2001 United Kingdom general election]]» 1570325 wikitext text/x-wiki A general election was held in the United Kingdom on 7 June 2001, four years after the previous election on 1 May 1997, to elect 659 members to the House of Commons. The governing [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|Labour Party]] led by [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|Prime Minister]] [[تۆنی بلێر|Tony Blair]] was re-elected to serve a second term in government with another landslide victory with a 166-seat majority, returning 412 members of Parliament versus 418 from the previous election, a net loss of six seats, although with a significantly lower turnout than before—59.4%, compared to 71.6% at the previous election. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] f34ju4xj7ms8hqqhykbiaw7rbaum32g 1570326 1570325 2026-03-31T15:43:15Z Tessla 41338 شائەمراز 1570326 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠١ بەڕێوەچوو، چوار ساڵ دوای ھەڵبژاردنی پێشوو لە ١ی ئایاری ١٩٩٧، بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٩ ئەندام بۆ ماڵی کۆمۆنز. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]ی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تۆنی بلێر]] دووبارە ھەڵبژێردرایەوە بۆ خزمەتکردن بۆ خولی دووەم لە حکوومەتدا بە سەرکەوتنێکی گەورەی تر بە زۆرینەی ١٦٦ کورسی، بە ھێنانەوەی ٤١٢ ئەندامی پەرلەمان لە بەرامبەر ٤١٨ ئەندامی ھەڵبژاردنی پێشوو، کە زیانێکی پوختی شەش کورسی بوو، ھەرچەندە بە ڕێژەیەکی بەشداریی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمتر لە جاران—٥٩٫٤٪، لە چاو ٧١٫٦٪ لە ھەڵبژاردنی پێشوودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sttav6uy1nffocngbayi17yiwum2vs5 1570339 1570326 2026-03-31T16:01:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2001 United Kingdom general election}} 1570339 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠١ بەڕێوەچوو، چوار ساڵ دوای ھەڵبژاردنی پێشوو لە ١ی ئایاری ١٩٩٧، بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٩ ئەندام بۆ ماڵی کۆمۆنز. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]ی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تۆنی بلێر]] دووبارە ھەڵبژێردرایەوە بۆ خزمەتکردن بۆ خولی دووەم لە حکوومەتدا بە سەرکەوتنێکی گەورەی تر بە زۆرینەی ١٦٦ کورسی، بە ھێنانەوەی ٤١٢ ئەندامی پەرلەمان لە بەرامبەر ٤١٨ ئەندامی ھەڵبژاردنی پێشوو، کە زیانێکی پوختی شەش کورسی بوو، ھەرچەندە بە ڕێژەیەکی بەشداریی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمتر لە جاران—٥٩٫٤٪، لە چاو ٧١٫٦٪ لە ھەڵبژاردنی پێشوودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2001 United Kingdom general election}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n2b4rqrws0ed632poagg0jv427g1mni 1570393 1570339 2026-03-31T17:04:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1570393 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠١ بەڕێوەچوو، چوار ساڵ دوای ھەڵبژاردنی پێشوو لە ١ی ئایاری ١٩٩٧، بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٩ ئەندام بۆ ماڵی کۆمۆنز. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]ی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تۆنی بلێر]] دووبارە ھەڵبژێردرایەوە بۆ خزمەتکردن بۆ خولی دووەم لە حکوومەتدا بە سەرکەوتنێکی گەورەی تر بە زۆرینەی ١٦٦ کورسی، بە ھێنانەوەی ٤١٢ ئەندامی پەرلەمان لە بەرامبەر ٤١٨ ئەندامی ھەڵبژاردنی پێشوو، کە زیانێکی پوختی شەش کورسی بوو، ھەرچەندە بە ڕێژەیەکی بەشداریی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمتر لە جاران—٥٩٫٤٪، لە چاو ٧١٫٦٪ لە ھەڵبژاردنی پێشوودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2001 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ggdrmv0tedeai5rri98motfwcv52ewp 1570432 1570393 2026-03-31T20:02:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570432 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنێکی گشتی لە شانشینی یەکگرتوودا لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠١ بەڕێوەچوو، چوار ساڵ دوای ھەڵبژاردنی پێشوو لە ١ی ئایاری ١٩٩٧، بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٩ ئەندام بۆ ماڵی کۆمۆنز. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]ی فەرمانڕەوا بە سەرۆکایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] [[تۆنی بلێر]] دووبارە ھەڵبژێردرایەوە بۆ خزمەتکردن بۆ خولی دووەم لە حکوومەتدا بە سەرکەوتنێکی گەورەی تر بە زۆرینەی ١٦٦ کورسی، بە ھێنانەوەی ٤١٢ ئەندامی پەرلەمان لە بەرامبەر ٤١٨ ئەندامی ھەڵبژاردنی پێشوو، کە زیانێکی پوختی شەش کورسی بوو، ھەرچەندە بە ڕێژەیەکی بەشداریی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمتر لە جاران—٥٩٫٤٪، لە چاو ٧١٫٦٪ لە ھەڵبژاردنی پێشوودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2001 United Kingdom general election}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} ho4lrguv8gwq1gmgs14cut1w97d0tty 0 293875 1570337 2026-03-31T16:01:19Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345459924|2024 Indian general election]]» 1570337 wikitext text/x-wiki General elections were held in India from 19 April to 1 June 2024 in seven phases, to elect all 543 members of the Lok Sabha.{{تێبینی|Repolling at one booth each in the [[Barasat Lok Sabha constituency|Barasat]] and [[Mathurapur Lok Sabha constituency|Mathurapur]] constituencies of West Bengal were held on 3 June due to violence.}} Votes were counted and the result was declared on 4 June to form the 18th Lok Sabha. On 7 June 2024, Prime Minister [[نارێندرا مۆدی|Narendra Modi]] confirmed the support of 293 MPs to [[دراوپادی مورمو|Droupadi Murmu]], the [[سەرۆک کۆماری ھیندستان|president of India]].<ref name="indiatoday.in">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 June 2024 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609071049/https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> This marked Modi's third term as prime minister and his first time heading a coalition government,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610075648/https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> with the Telugu Desam Party of [[ئاندرە پرەدێش|Andhra Pradesh]] and Janata Dal (United) of [[بیھار|Bihar]] emerging as two main allies.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Sinha |first=Shishir |ڕێکەوت=5 June 2024 |ناونیشان=https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240605153429/https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=6 June 2024 |وێبگە=BusinessLine}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cmbx7ohgsf9bnykgem5djbdt8mm8vsz 1570364 1570337 2026-03-31T16:13:34Z Tessla 41338 شائەمراز 1570364 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ھیندستان لە ١٩ی نیسان تا ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە حەوت قۆناغدا بەڕێوەچوون، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٥٤٣ ئەندامەکەی لۆک سەبھا. دەنگەکان ژمێردران و ئەنجامەکە لە ٤ی حوزەیراندا ڕاگەیەندرا بۆ پێکھێنانی ١٨یەمین لۆک سەبھا. لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤، سەرۆک وەزیران [[نارێندرا مۆدی]] پاڵپشتیی ٢٩٣ ئێم پیی بۆ [[دراوپادی مورمو]]، [[سەرۆککۆماری ھیندستان]]، پشتڕاست کردەوە.<ref name="indiatoday.in">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 June 2024 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609071049/https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> ئەمە بووە نیشانەی سێیەم خولی مۆدی وەک سەرۆک وەزیران و یەکەم جاری کە سەرکردایەتی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی بکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610075648/https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> کە پارتی تێلووگوو دێسام لە [[ئاندرە پرەدێش]] و جاناتا داڵ (یونایتد) لە [[بیھار]] وەک دوو ھاوپەیمانی سەرەکی دەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Sinha |first=Shishir |ڕێکەوت=5 June 2024 |ناونیشان=https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240605153429/https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=6 June 2024 |وێبگە=BusinessLine}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 53021z1zcsc3hzlk9g7tcm1em21banh 1570365 1570364 2026-03-31T16:13:59Z Tessla 41338 1570365 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ھیندستان لە ١٩ی نیسان تا ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە حەوت قۆناغدا بەڕێوەچوون، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٥٤٣ ئەندامەکەی لۆک سەبھا. دەنگەکان ژمێردران و ئەنجامەکە لە ٤ی حوزەیراندا ڕاگەیەندرا بۆ پێکھێنانی ١٨یەمین لۆک سەبھا. لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤، سەرۆک وەزیران [[نارێندرا مۆدی]] پاڵپشتیی ٢٩٣ ئێم پیی بۆ [[دراوپادی مورمو]]، [[سەرۆک کۆماری ھیندستان]]، پشتڕاست کردەوە.<ref name="indiatoday.in">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 June 2024 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609071049/https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> ئەمە بووە نیشانەی سێیەم خولی مۆدی وەک سەرۆک وەزیران و یەکەم جاری کە سەرکردایەتی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی بکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610075648/https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> کە پارتی تێلووگوو دێسام لە [[ئاندرە پرەدێش]] و جاناتا داڵ (یونایتد) لە [[بیھار]] وەک دوو ھاوپەیمانی سەرەکی دەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Sinha |first=Shishir |ڕێکەوت=5 June 2024 |ناونیشان=https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240605153429/https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=6 June 2024 |وێبگە=BusinessLine}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ile2n8kswa6utbwxm7n55qjb9olwrs7 1570382 1570365 2026-03-31T17:02:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1570382 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ھیندستان لە ١٩ی نیسان تا ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە حەوت قۆناغدا بەڕێوەچوون، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٥٤٣ ئەندامەکەی لۆک سەبھا. دەنگەکان ژمێردران و ئەنجامەکە لە ٤ی حوزەیراندا ڕاگەیەندرا بۆ پێکھێنانی ١٨یەمین لۆک سەبھا. لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤، سەرۆک وەزیران [[نارێندرا مۆدی]] پاڵپشتیی ٢٩٣ ئێم پیی بۆ [[دراوپادی مورمو]]، [[سەرۆک کۆماری ھیندستان]]، پشتڕاست کردەوە.<ref name="indiatoday.in">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 June 2024 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609071049/https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> ئەمە بووە نیشانەی سێیەم خولی مۆدی وەک سەرۆک وەزیران و یەکەم جاری کە سەرکردایەتی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی بکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610075648/https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> کە پارتی تێلووگوو دێسام لە [[ئاندرە پرەدێش]] و جاناتا داڵ (یونایتد) لە [[بیھار]] وەک دوو ھاوپەیمانی سەرەکی دەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Sinha |first=Shishir |ڕێکەوت=5 June 2024 |ناونیشان=https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240605153429/https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=6 June 2024 |وێبگە=BusinessLine}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ھیندستان|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b7qkr4xui1y4j0x7kjg91yd5jns0cah 1570438 1570382 2026-03-31T20:03:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570438 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ھیندستان لە ١٩ی نیسان تا ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە حەوت قۆناغدا بەڕێوەچوون، بۆ ھەڵبژاردنی ھەموو ٥٤٣ ئەندامەکەی لۆک سەبھا. دەنگەکان ژمێردران و ئەنجامەکە لە ٤ی حوزەیراندا ڕاگەیەندرا بۆ پێکھێنانی ١٨یەمین لۆک سەبھا. لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤، سەرۆک وەزیران [[نارێندرا مۆدی]] پاڵپشتیی ٢٩٣ ئێم پیی بۆ [[دراوپادی مورمو]]، [[سەرۆک کۆماری ھیندستان]]، پشتڕاست کردەوە.<ref name="indiatoday.in">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 June 2024 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240609071049/https://www.indiatoday.in/india/story/president-droupadi-murmu-invites-pm-narendra-modi-form-nda-government-2550435-2024-06-07 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> ئەمە بووە نیشانەی سێیەم خولی مۆدی وەک سەرۆک وەزیران و یەکەم جاری کە سەرکردایەتی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی بکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240610075648/https://www.msn.com/en-in/news/India/president-appoints-narendra-modi-as-pm-designate-oath-on-sunday-evening/ar-BB1nOO8x |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=10 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=9 June 2024}}</ref> کە پارتی تێلووگوو دێسام لە [[ئاندرە پرەدێش]] و جاناتا داڵ (یونایتد) لە [[بیھار]] وەک دوو ھاوپەیمانی سەرەکی دەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Sinha |first=Shishir |ڕێکەوت=5 June 2024 |ناونیشان=https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240605153429/https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/nda-elects-modi-as-leader-president-dissolves-lok-sabha/article68255830.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2024 |ڕێکەوتی سەردان=6 June 2024 |وێبگە=BusinessLine}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ھیندستان|دەیەی ٢٠٢٠|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} ewcfr4ufltz7uip0ohnbgj38933qeak 0 293876 1570344 2026-03-31T16:02:53Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345083986|2019 Indian general election]]» 1570344 wikitext text/x-wiki General elections were held in [[ھیندستان|India]] in seven phases from 11 April to 19 May 2019 to elect the members of the 17th Lok Sabha. Votes were counted and the result was declared on 23 May.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003525/https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=10 March 2019 |وێبگە=timesnownews.com |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003701/https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=13 March 2019 |وێبگە=english.manoramaonline.com |زمان=en-GB}}</ref> Around 912 million people were eligible to vote, and voter turnout was over 67 percent&nbsp;– the highest ever in any Indian general election, as well as the highest ever participation by women voters until the 2024 Indian general election.{{تێبینی|In 9 states and union territories of India – such as [[Arunachal Pradesh]], [[Kerala]] and [[Uttarakhand]] – more women turned out to vote than men in 2019.<ref>[https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/women-turn-out-in-greater-numbers-than-in-previous-elections/articleshow/69405687.cms Women turn out in greater numbers than in previous elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021030758/https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/women-turn-out-in-greater-numbers-than-in-previous-elections/articleshow/69405687.cms |date=21 October 2020 }}, ''The Economic Times'', Aanchal Bansal (20 May 2019)</ref>}} تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 76sisuy9v451hyidcde8ie764nr3hx0 1570363 1570344 2026-03-31T16:12:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1570363 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە حەوت قۆناغدا لە ١١ی نیسان تا ١٩ی ئایاری ٢٠١٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٧یەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون. دەنگەکان ژمێردران و ئەنجامەکە لە ٢٣ی ئایاردا ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003525/https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=10 March 2019 |وێبگە=timesnownews.com |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003701/https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=13 March 2019 |وێبگە=english.manoramaonline.com |زمان=en-GB}}</ref> نزیکەی ٩١٢ ملیۆن کەس مافی دەنگدانیان ھەبوو، و ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە سەرووی ٦٧ لەسەد بوو – کە بەرزترینە تا ئێستا لە ھەر ھەڵبژاردنێکی گشتیی ھیندستان، ھەروەھا بەرزترین بەشداریی دەنگدەرانی ژن بوو تا ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢٤ی ھیندستان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bop4dfhe1uvr3b08rxw11sbz3lrgibf 1570383 1570363 2026-03-31T17:02:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1570383 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە حەوت قۆناغدا لە ١١ی نیسان تا ١٩ی ئایاری ٢٠١٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٧یەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون. دەنگەکان ژمێردران و ئەنجامەکە لە ٢٣ی ئایاردا ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003525/https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=10 March 2019 |وێبگە=timesnownews.com |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003701/https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=13 March 2019 |وێبگە=english.manoramaonline.com |زمان=en-GB}}</ref> نزیکەی ٩١٢ ملیۆن کەس مافی دەنگدانیان ھەبوو، و ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە سەرووی ٦٧ لەسەد بوو – کە بەرزترینە تا ئێستا لە ھەر ھەڵبژاردنێکی گشتیی ھیندستان، ھەروەھا بەرزترین بەشداریی دەنگدەرانی ژن بوو تا ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢٤ی ھیندستان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ھیندستان|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] k22xn6em4n7tq4h1kez32sa7x7e2xxb 1570437 1570383 2026-03-31T20:03:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570437 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە حەوت قۆناغدا لە ١١ی نیسان تا ١٩ی ئایاری ٢٠١٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٧یەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون. دەنگەکان ژمێردران و ئەنجامەکە لە ٢٣ی ئایاردا ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003525/https://www.timesnownews.com/elections/blog/election-dates-2019-schedule-live-updates-lok-sabha-assembly-elections-arunachal-pradesh-andhra-pradesh-odisha-sikkim-jammu-and-kashmir-elections-date-india-elections-schedule-election-commission-model-code-of-conduct-2019-election-2019-dates-declared/184 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=10 March 2019 |وێبگە=timesnownews.com |زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404003701/https://english.manoramaonline.com/in-depth/lok-sabha-elections-2019/2019/03/10/election-commission-lok-sabha-poll-dates.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 April 2019 |ڕێکەوتی سەردان=13 March 2019 |وێبگە=english.manoramaonline.com |زمان=en-GB}}</ref> نزیکەی ٩١٢ ملیۆن کەس مافی دەنگدانیان ھەبوو، و ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران لە سەرووی ٦٧ لەسەد بوو – کە بەرزترینە تا ئێستا لە ھەر ھەڵبژاردنێکی گشتیی ھیندستان، ھەروەھا بەرزترین بەشداریی دەنگدەرانی ژن بوو تا ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢٤ی ھیندستان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ھیندستان|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} kiogzt2hykgl1ljrqktn0kimg0c0w5f 0 293877 1570346 2026-03-31T16:03:50Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1342900784|2014 Indian general election]]» 1570346 wikitext text/x-wiki General elections were held in [[ھیندستان|India]] in nine phases from 7 April to 12 May 2014 to elect the members of the 16th Lok Sabha.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221093447/http://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=27 January 2014 |وێبگە=mapsofindia.com}}</ref> With 834 million registered voters, they were the largest-ever elections in the world until being surpassed by the 2019 election. Around 23.1 million or 2.71% of the total eligible voters were aged 18–19 years. A total of 8,251 candidates contested the 543 elected Lok Sabha seats.<ref name="Indiatoday">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 May 2014 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/highlights/story/live-lok-sabha-elections-result-2014-193048-2014-05-15 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180109092437/http://indiatoday.intoday.in/story/live-lok-sabha-elections-result-2014/1/361949.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=16 May 2014}}</ref> The average election turnout over all nine phases was around 66.40%, the highest ever in the history of Indian general elections until 2019 election.<ref name="Indiatoday" /> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] a9148f76yvfyuh5fu119gzfs9jwgg1t 1570362 1570346 2026-03-31T16:10:50Z Tessla 41338 شائەمراز 1570362 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە نۆ قۆناغدا لە ٧ی نیسان تا ١٢ی ئایاری ٢٠١٤ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦یەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221093447/http://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=27 January 2014 |وێبگە=mapsofindia.com}}</ref> بە ٨٣٤ ملیۆن دەنگدەری تۆمارکراو، گەورەترین ھەڵبژاردن بوون لە جیھاندا تا ئەو کاتەی ھەڵبژاردنی ٢٠١٩ پێشی کەوتەوە. نزیکەی ٢٣٫١ ملیۆن یان ٢٫٧١٪ی کۆی دەنگدەرانی شیاو تەمەنیان ١٨–١٩ ساڵ بوو. بە کۆی گشتی ٨٬٢٥١ کاندید کێبڕکێیان لەسەر ٥٤٣ کورسییە ھەڵبژێردراوەکەی لۆک سەبھا کرد.<ref name="Indiatoday">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 May 2014 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/highlights/story/live-lok-sabha-elections-result-2014-193048-2014-05-15 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180109092437/http://indiatoday.intoday.in/story/live-lok-sabha-elections-result-2014/1/361949.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=16 May 2014}}</ref> تێکڕای بەشداریی ھەڵبژاردن لە ھەموو نۆ قۆناغەکەدا نزیکەی ٦٦٫٤٠٪ بوو، کە بەرزترین بوو لە مێژووی ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ھیندستان تا ھەڵبژاردنی ٢٠١٩.<ref name="Indiatoday"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8te4bcppmjwvxks2qvbuzopkq2rz9wu 1570443 1570362 2026-03-31T20:04:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570443 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە نۆ قۆناغدا لە ٧ی نیسان تا ١٢ی ئایاری ٢٠١٤ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦یەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221093447/http://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 February 2014 |ڕێکەوتی سەردان=27 January 2014 |وێبگە=mapsofindia.com}}</ref> بە ٨٣٤ ملیۆن دەنگدەری تۆمارکراو، گەورەترین ھەڵبژاردن بوون لە جیھاندا تا ئەو کاتەی ھەڵبژاردنی ٢٠١٩ پێشی کەوتەوە. نزیکەی ٢٣٫١ ملیۆن یان ٢٫٧١٪ی کۆی دەنگدەرانی شیاو تەمەنیان ١٨–١٩ ساڵ بوو. بە کۆی گشتی ٨٬٢٥١ کاندید کێبڕکێیان لەسەر ٥٤٣ کورسییە ھەڵبژێردراوەکەی لۆک سەبھا کرد.<ref name="Indiatoday">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 May 2014 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/highlights/story/live-lok-sabha-elections-result-2014-193048-2014-05-15 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180109092437/http://indiatoday.intoday.in/story/live-lok-sabha-elections-result-2014/1/361949.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 January 2018 |ڕێکەوتی سەردان=16 May 2014}}</ref> تێکڕای بەشداریی ھەڵبژاردن لە ھەموو نۆ قۆناغەکەدا نزیکەی ٦٦٫٤٠٪ بوو، کە بەرزترین بوو لە مێژووی ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ھیندستان تا ھەڵبژاردنی ٢٠١٩.<ref name="Indiatoday"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 0a99ad5lo8xhd8ynrlmpu1l8rtuzs2o 0 293878 1570347 2026-03-31T16:04:44Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345665852|2009 Indian general election]]» 1570347 wikitext text/x-wiki General elections were held in [[ھیندستان|India]] in five phases between 16 April 2009 and 13 May 2009 to elect the members of the fifteenth Lok Sabha. With a registered electorate of 716&nbsp;million and a turnout of 417&nbsp;million voters, it was the largest democratic election in the world until being surpassed by the 2014 general election. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i4vwmn868fsh11go7nkrpk0zatgmxy3 1570358 1570347 2026-03-31T16:09:05Z Tessla 41338 شائەمراز 1570358 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە پێنج قۆناغدا لە نێوان ١٦ی نیسانی ٢٠٠٩ و ١٣ی ئایاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی پازدەیەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون. بە دەنگدەرێکی تۆمارکراوی ٧١٦ ملیۆن و بەشداریی ٤١٧ ملیۆن دەنگدەر، گەورەترین ھەڵبژاردنی دیموکراسی بوو لە جیھاندا تا ئەو کاتەی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٤ پێشی کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6d7t378texrwvj4kj7aevluzjzkcasy 1570359 1570358 2026-03-31T16:09:35Z Tessla 41338 1570359 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە پێنج قۆناغدا لە نێوان ١٦ی نیسانی ٢٠٠٩ و ١٣ی ئایاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی پازدەیەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون. بە دەنگدەرێکی تۆمارکراوی ٧١٦ ملیۆن و بەشداریی ٤١٧ ملیۆن دەنگدەر، گەورەترین ھەڵبژاردنی دیموکراسی بوو لە جیھاندا تا ئەو کاتەی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٤ پێشی کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[en:2004 Indian general election]] eehm3glgt2xqyswjgghoudgo7o8fmm8 1570360 1570359 2026-03-31T16:09:45Z Tessla 41338 1570360 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە پێنج قۆناغدا لە نێوان ١٦ی نیسانی ٢٠٠٩ و ١٣ی ئایاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی پازدەیەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون. بە دەنگدەرێکی تۆمارکراوی ٧١٦ ملیۆن و بەشداریی ٤١٧ ملیۆن دەنگدەر، گەورەترین ھەڵبژاردنی دیموکراسی بوو لە جیھاندا تا ئەو کاتەی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٤ پێشی کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[en:2009 Indian general election]] nayulzj63vqpr65toqu65uu2ncsrufs 1570402 1570360 2026-03-31T18:01:06Z AramBot 39807 بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی 1570402 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە پێنج قۆناغدا لە نێوان ١٦ی نیسانی ٢٠٠٩ و ١٣ی ئایاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی پازدەیەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون. بە دەنگدەرێکی تۆمارکراوی ٧١٦ ملیۆن و بەشداریی ٤١٧ ملیۆن دەنگدەر، گەورەترین ھەڵبژاردنی دیموکراسی بوو لە جیھاندا تا ئەو کاتەی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٤ پێشی کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6d7t378texrwvj4kj7aevluzjzkcasy 1570423 1570402 2026-03-31T20:00:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570423 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە پێنج قۆناغدا لە نێوان ١٦ی نیسانی ٢٠٠٩ و ١٣ی ئایاری ٢٠٠٩ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی پازدەیەمین لۆک سەبھا بەڕێوەچوون. بە دەنگدەرێکی تۆمارکراوی ٧١٦ ملیۆن و بەشداریی ٤١٧ ملیۆن دەنگدەر، گەورەترین ھەڵبژاردنی دیموکراسی بوو لە جیھاندا تا ئەو کاتەی ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٤ پێشی کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} fioe2qeh1ut13eqd8blbjqkg5i6nzrr 0 293879 1570348 2026-03-31T16:05:22Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346340361|2004 Indian general election]]» 1570348 wikitext text/x-wiki General elections were held in [[ھیندستان|India]] in four phases between 20 April and 10 May 2004. Over 670 million people were eligible to vote, electing 543 members of the 14th Lok Sabha.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 March 2009 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/election-news/story/general-elections-2004-facts-and-figures-41654-2009-03-12 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723081609/https://www.indiatoday.in/election-news/story/general-elections-2004-facts-and-figures-41654-2009-03-12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 July 2023 |ڕێکەوتی سەردان=23 July 2023 |وێبگە=India Today |زمان=en}}</ref> Seven states also held assembly elections to elect [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|state]] governments. They were the first elections fully carried out with electronic voting machines (EVMs). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە aaq0eln4aawjgzbiczax4kd24qvoqgi 1570357 1570348 2026-03-31T16:08:22Z Tessla 41338 شائەمراز 1570357 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە چوار قۆناغدا لە نێوان ٢٠ی نیسان و ١٠ی ئایاری ٢٠٠٤ بەڕێوەچوون. زیاتر لە ٦٧٠ ملیۆن کەس مافی دەنگدانیان ھەبوو، کە ٥٤٣ ئەندامی ١٤یەمین لۆک سەبھایان ھەڵبژارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 March 2009 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/election-news/story/general-elections-2004-facts-and-figures-41654-2009-03-12 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723081609/https://www.indiatoday.in/election-news/story/general-elections-2004-facts-and-figures-41654-2009-03-12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 July 2023 |ڕێکەوتی سەردان=23 July 2023 |وێبگە=India Today |زمان=en}}</ref> حەوت ویلایەت ھەروەھا ھەڵبژاردنی ئەنجومەنیان بۆ ھەڵبژاردنی حکوومەتە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتییەکان]] ئەنجام دا. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردن بوون کە بە تەواوی بە ئامێرە ئەلیکترۆنییەکانی دەنگدان (ئی ڤی ئێمەکان) ئەنجام دران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 41j1n55dk1j7n9h76dbc5lfuanz73uu 1570444 1570357 2026-03-31T20:04:18Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570444 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە چوار قۆناغدا لە نێوان ٢٠ی نیسان و ١٠ی ئایاری ٢٠٠٤ بەڕێوەچوون. زیاتر لە ٦٧٠ ملیۆن کەس مافی دەنگدانیان ھەبوو، کە ٥٤٣ ئەندامی ١٤یەمین لۆک سەبھایان ھەڵبژارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 March 2009 |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/election-news/story/general-elections-2004-facts-and-figures-41654-2009-03-12 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723081609/https://www.indiatoday.in/election-news/story/general-elections-2004-facts-and-figures-41654-2009-03-12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=23 July 2023 |ڕێکەوتی سەردان=23 July 2023 |وێبگە=India Today |زمان=en}}</ref> حەوت ویلایەت ھەروەھا ھەڵبژاردنی ئەنجومەنیان بۆ ھەڵبژاردنی حکوومەتە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتییەکان]] ئەنجام دا. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردن بوون کە بە تەواوی بە ئامێرە ئەلیکترۆنییەکانی دەنگدان (ئی ڤی ئێمەکان) ئەنجام دران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} tm9ivjc2pph3p10vifo05vi3955fil0 0 293880 1570349 2026-03-31T16:06:06Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338849614|1999 Indian general election]]» 1570349 wikitext text/x-wiki General elections were held in [[ھیندستان|India]] between 5 September and 3 October 1999, a few months after the Kargil War. Results were announced on 6 October 1999.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tribuneindia.com/1999/99oct07/nation.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816071019/https://www.tribuneindia.com/1999/99oct07/nation.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 August 2021 |ڕێکەوتی سەردان=16 August 2021 |وێبگە=www.tribuneindia.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=11 October 2008 |ناونیشان=http://asnic.utexas.edu/asnic/hardgrave/Elections1999.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081011235012/http://asnic.utexas.edu/asnic/hardgrave/Elections1999.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 October 2008 |ڕێکەوتی سەردان=16 August 2021}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The elections saw the National Democratic Alliance led by the Bharatiya Janata Party win a majority in the Lok Sabha, the first time since 1984 that a party or alliance had won an outright majority and the second since the 1977 elections that a non-Congress coalition had done so. It was also the third consecutive election in which the party that won the most votes overall did not win the most seats. The elections gave Atal Bihari Vajpayee the record of being the first non-Congress Prime Minister to serve a full five-year term. The decisive result also ended the political instability the country had seen since the 1996 elections that had resulted in a hung parliament. Although the Indian National Congress was able to increase its vote share, its 114 seat tally was considered to be its worst-ever performance in a general election in terms of the number of seats obtained until the 2014 general elections. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lhy6kpu18etdlu8lke8t1jmlysuj7ug 1570353 1570349 2026-03-31T16:07:23Z Tessla 41338 شائەمراز 1570353 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە نێوان ٥ی ئەیلوول و ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ بەڕێوەچوون، چەند مانگێک دوای جەنگی کارگیل. ئەنجامەکان لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ ڕاگەیەندران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tribuneindia.com/1999/99oct07/nation.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816071019/https://www.tribuneindia.com/1999/99oct07/nation.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 August 2021 |ڕێکەوتی سەردان=16 August 2021 |وێبگە=www.tribuneindia.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=11 October 2008 |ناونیشان=http://asnic.utexas.edu/asnic/hardgrave/Elections1999.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081011235012/http://asnic.utexas.edu/asnic/hardgrave/Elections1999.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 October 2008 |ڕێکەوتی سەردان=16 August 2021}}</ref> ھەڵبژاردنەکان بینییان کە ھاوپەیمانیی دیموکراسیی نەتەوەیی بە سەرکردایەتی پارتی بەاراتیا جاناتا زۆرینەی لە لۆک سەبھا بەدەستھێنا، ئەمە یەکەم جار بوو لە دوای ١٩٨٤ەوە کە پارتێک یان ھاوپەیمانییەک زۆرینەی ڕەھای بردبێتەوە و دووەم جار بوو لە دوای ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٧ەوە کە ھاوپەیمانییەکی نادۆنگرێس ئەوەی کردبێت. ھەروەھا سێیەم ھەڵبژاردنی لەسەریەک بوو کە تێیدا ئەو پارتەی زۆرترین دەنگی گشتیی بردبووەوە، زۆرترین کورسیی بەدەستنەھێنا. ھەڵبژاردنەکان تۆماری ئەوەیان بە ئەتاڵ بیھاری ڤاجپایی بەخشی کە ببێتە یەکەم سەرۆک وەزیرانی نادۆنگرێس کە خولێکی تەواوی پێنج ساڵی خزمەت بکات. ئەنجامە یەکلاکەرەوەکە ھەروەھا کۆتایی بە ناسەقامگیرییە سیاسییەکان ھێنا کە وڵاتەکە لە دوای ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٦ەوە بەخۆیەوە بینیبووی کە ئەنجامەکەی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو بوو. ئەگەرچی کۆنگرێسی نەتەوەییی ھیندستان توانی ڕێژەی دەنگەکانی زیاد بکات، بەڵام کۆی ١١٤ کورسییەکەی وەک خراپترین دەدای مێژوویی لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا لە ڕووی ژمارەی کورسییە بەدەستھاتووەکانەوە تا ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٤ ھەژمار کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 65kucul9ot60s85dmb1w7gs5hwua1dl 1570446 1570353 2026-03-31T20:04:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570446 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[ھیندستان]] لە نێوان ٥ی ئەیلوول و ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ بەڕێوەچوون، چەند مانگێک دوای جەنگی کارگیل. ئەنجامەکان لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ ڕاگەیەندران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tribuneindia.com/1999/99oct07/nation.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816071019/https://www.tribuneindia.com/1999/99oct07/nation.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 August 2021 |ڕێکەوتی سەردان=16 August 2021 |وێبگە=www.tribuneindia.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=11 October 2008 |ناونیشان=http://asnic.utexas.edu/asnic/hardgrave/Elections1999.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081011235012/http://asnic.utexas.edu/asnic/hardgrave/Elections1999.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 October 2008 |ڕێکەوتی سەردان=16 August 2021}}</ref> ھەڵبژاردنەکان بینییان کە ھاوپەیمانیی دیموکراسیی نەتەوەیی بە سەرکردایەتی پارتی بەاراتیا جاناتا زۆرینەی لە لۆک سەبھا بەدەستھێنا، ئەمە یەکەم جار بوو لە دوای ١٩٨٤ەوە کە پارتێک یان ھاوپەیمانییەک زۆرینەی ڕەھای بردبێتەوە و دووەم جار بوو لە دوای ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٧ەوە کە ھاوپەیمانییەکی نادۆنگرێس ئەوەی کردبێت. ھەروەھا سێیەم ھەڵبژاردنی لەسەریەک بوو کە تێیدا ئەو پارتەی زۆرترین دەنگی گشتیی بردبووەوە، زۆرترین کورسیی بەدەستنەھێنا. ھەڵبژاردنەکان تۆماری ئەوەیان بە ئەتاڵ بیھاری ڤاجپایی بەخشی کە ببێتە یەکەم سەرۆک وەزیرانی نادۆنگرێس کە خولێکی تەواوی پێنج ساڵی خزمەت بکات. ئەنجامە یەکلاکەرەوەکە ھەروەھا کۆتایی بە ناسەقامگیرییە سیاسییەکان ھێنا کە وڵاتەکە لە دوای ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٦ەوە بەخۆیەوە بینیبووی کە ئەنجامەکەی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو بوو. ئەگەرچی کۆنگرێسی نەتەوەییی ھیندستان توانی ڕێژەی دەنگەکانی زیاد بکات، بەڵام کۆی ١١٤ کورسییەکەی وەک خراپترین دەدای مێژوویی لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا لە ڕووی ژمارەی کورسییە بەدەستھاتووەکانەوە تا ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ٢٠١٤ ھەژمار کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} a399owsokozpgv58ztrgxwzv4gfskos 0 293881 1570367 2026-03-31T16:22:26Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345806309|Attack aircraft]]» 1570367 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Fairchild_Republic_A-10_Thunderbolt_II_-_32156159151.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|A [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|USAF]] A-10 Thunderbolt II attack aircraft in flight]] An '''attack aircraft''', '''strike aircraft''', or '''attack bomber''' is a tactical military aircraft that has a primary role of carrying out [[ھێرشی ئاسمانی|airstrikes]] with greater precision than [[بۆمبھاوێژ|bombers]], and is prepared to encounter strong low-level [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|air defenses]] while pressing the attack. This class of aircraft is designed mostly for [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک|close air support]] and naval air-to-surface missions, overlapping the tactical bomber mission. Designs dedicated to non-naval roles are often known as '''ground-attack aircraft'''. [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|Fighter aircraft]] often carry out the attack role, although they would not be considered attack aircraft ''per se''; fighter-bomber conversions of those same aircraft would be considered part of the class. Strike fighters, which have effectively replaced the fighter-bomber and light bomber concepts, also differ little from the broad concept of an attack aircraft. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:فڕۆکەی شەڕکەر]] [[پۆل:فڕۆکەی ھێرشبەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5st1f1396dssvhio0vlvgsc5ep5rnem 1570368 1570367 2026-03-31T16:25:05Z Tessla 41338 شائەمراز 1570368 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Fairchild_Republic_A-10_Thunderbolt_II_-_32156159151.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|فڕۆکەیەکی ھێرشبەری ئەی-١٠ سەندەربۆڵت ٢ی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یو ئێس ئەی ئێف]] لە کاتی فڕیندا]] '''فڕۆکەی ھێرشبەر'''، '''فڕۆکەی لێدەر'''، یان '''بۆمبھاوێژی ھێرشبەر''' فڕۆکەیەکی سەربازیی تاکتیکییە کە ڕۆڵی سەرەکیی جێبەجێکردنی [[ھێرشی ئاسمانی|ھێرشە ئاسمانییەکانە]] بە وردییەکی زیاتر لە [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، و ئامادەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|بەرگرییە ئاسمانییە]] ئاست-نزیکە بەھێزەکان لە کاتی ئەنجامدانی ھێرشدا. ئەم پۆلەی فڕۆکە زۆربەی جار بۆ [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] و ئەرکە ئاسمانی-بۆ-سەر-وشکانییە دەریایییەکان دیزاین کراوە، کە تێکەڵی ئەرکی بۆمبھاوێژی تاکتیکی دەبێت. ئەو دیزاینانەی بۆ ڕۆڵە نادەریایییەکان تەرخانکراون زۆربەی جار وەک '''فڕۆکەی ھێرشبەری زەمینی''' ناسراون. [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|فڕۆکە جەنگییەکان]] زۆربەی جار ڕۆڵی ھێرشبەری جێبەجێ دەکەن، ئەگەرچی وەک خۆیان بە فڕۆکەی ھێرشبەر دانانرێن؛ گۆڕینی ئەو فڕۆکانە بۆ شەڕکەر-بۆمبھاوێژ وەک بەشێک لەم پۆلە ھەژمار دەکرێت. شەڕکەرە لێدەرەکان، کە بە شێوەیەکی کاریگەر جێگەی چەمکەکانی شەڕکەر-بۆمبھاوێژ و بۆمبھاوێژی سووکیان گرتووەتەوە، جیاوازییەکی کەمیان لەگەڵ چەمکی فراوانی فڕۆکەی ھێرشبەردا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فڕۆکەی شەڕکەر]] [[پۆل:فڕۆکەی ھێرشبەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hlzsfbydgrd9kaaumu8ii0qkzha0v5f 1570369 1570368 2026-03-31T16:25:26Z Tessla 41338 1570369 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Fairchild_Republic_A-10_Thunderbolt_II_-_32156159151.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|فڕۆکەیەکی ھێرشبەری ئەی-١٠ سەندەربۆڵت ٢ی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یو ئێس ئەی ئێف]] لە کاتی فڕیندا]] '''فڕۆکەی ھێرشبەر'''، '''فڕۆکەی لێدەر'''، یان '''بۆمبھاوێژی ھێرشبەر''' فڕۆکەیەکی سەربازیی تاکتیکییە کە ڕۆڵی سەرەکیی جێبەجێکردنی [[ھێرشی ئاسمانی|ھێرشە ئاسمانییەکانە]] بە وردییەکی زیاتر لە [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، و ئامادەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|بەرگرییە ئاسمانییە]] ئاست-نزیکە بەھێزەکان لە کاتی ئەنجامدانی ھێرشدا. ئەم پۆلەی فڕۆکە زۆربەی جار بۆ [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] و ئەرکە ئاسمانی-بۆ-سەر-وشکانییە دەریایییەکان دیزاین کراوە، کە تێکەڵی ئەرکی بۆمبھاوێژی تاکتیکی دەبێت. ئەو دیزاینانەی بۆ ڕۆڵە نادەریایییەکان تەرخانکراون زۆربەی جار وەک '''فڕۆکەی ھێرشبەری زەمینی''' ناسراون. [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|فڕۆکە جەنگییەکان]] زۆربەی جار ڕۆڵی ھێرشبەری جێبەجێ دەکەن، ئەگەرچی وەک خۆیان بە فڕۆکەی ھێرشبەر دانانرێن؛ گۆڕینی ئەو فڕۆکانە بۆ شەڕکەر-بۆمبھاوێژ وەک بەشێک لەم پۆلە ھەژمار دەکرێت. شەڕکەرە لێدەرەکان، کە بە شێوەیەکی کاریگەر جێگەی چەمکەکانی شەڕکەر-بۆمبھاوێژ و بۆمبھاوێژی سووکیان گرتووەتەوە، جیاوازییەکی کەمیان لەگەڵ چەمکی فراوانی فڕۆکەی ھێرشبەردا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فڕۆکەی شەڕکەر]] [[پۆل:فڕۆکەی ھێرشبەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lh6sfry45ns4kazvwo4bjfb72h2agm4 1570381 1570369 2026-03-31T17:02:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1570381 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Fairchild_Republic_A-10_Thunderbolt_II_-_32156159151.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|فڕۆکەیەکی ھێرشبەری ئەی-١٠ سەندەربۆڵت ٢ی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یو ئێس ئەی ئێف]] لە کاتی فڕیندا]] '''فڕۆکەی ھێرشبەر'''، '''فڕۆکەی لێدەر'''، یان '''بۆمبھاوێژی ھێرشبەر''' فڕۆکەیەکی سەربازیی تاکتیکییە کە ڕۆڵی سەرەکیی جێبەجێکردنی [[ھێرشی ئاسمانی|ھێرشە ئاسمانییەکانە]] بە وردییەکی زیاتر لە [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، و ئامادەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|بەرگرییە ئاسمانییە]] ئاست-نزیکە بەھێزەکان لە کاتی ئەنجامدانی ھێرشدا. ئەم پۆلەی فڕۆکە زۆربەی جار بۆ [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] و ئەرکە ئاسمانی-بۆ-سەر-وشکانییە دەریایییەکان دیزاین کراوە، کە تێکەڵی ئەرکی بۆمبھاوێژی تاکتیکی دەبێت. ئەو دیزاینانەی بۆ ڕۆڵە نادەریایییەکان تەرخانکراون زۆربەی جار وەک '''فڕۆکەی ھێرشبەری زەمینی''' ناسراون. [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|فڕۆکە جەنگییەکان]] زۆربەی جار ڕۆڵی ھێرشبەری جێبەجێ دەکەن، ئەگەرچی وەک خۆیان بە فڕۆکەی ھێرشبەر دانانرێن؛ گۆڕینی ئەو فڕۆکانە بۆ شەڕکەر-بۆمبھاوێژ وەک بەشێک لەم پۆلە ھەژمار دەکرێت. شەڕکەرە لێدەرەکان، کە بە شێوەیەکی کاریگەر جێگەی چەمکەکانی شەڕکەر-بۆمبھاوێژ و بۆمبھاوێژی سووکیان گرتووەتەوە، جیاوازییەکی کەمیان لەگەڵ چەمکی فراوانی فڕۆکەی ھێرشبەردا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} [[پۆل:فڕۆکەی شەڕکەر]] [[پۆل:فڕۆکەی ھێرشبەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6r3daxzdd5l92wyv6it0rfp2crq9cb4 1570440 1570381 2026-03-31T20:03:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1570440 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Fairchild_Republic_A-10_Thunderbolt_II_-_32156159151.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|فڕۆکەیەکی ھێرشبەری ئەی-١٠ سەندەربۆڵت ٢ی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یو ئێس ئەی ئێف]] لە کاتی فڕیندا]] '''فڕۆکەی ھێرشبەر'''، '''فڕۆکەی لێدەر'''، یان '''بۆمبھاوێژی ھێرشبەر''' فڕۆکەیەکی سەربازیی تاکتیکییە کە ڕۆڵی سەرەکیی جێبەجێکردنی [[ھێرشی ئاسمانی|ھێرشە ئاسمانییەکانە]] بە وردییەکی زیاتر لە [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، و ئامادەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|بەرگرییە ئاسمانییە]] ئاست-نزیکە بەھێزەکان لە کاتی ئەنجامدانی ھێرشدا. ئەم پۆلەی فڕۆکە زۆربەی جار بۆ [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] و ئەرکە ئاسمانی-بۆ-سەر-وشکانییە دەریایییەکان دیزاین کراوە، کە تێکەڵی ئەرکی بۆمبھاوێژی تاکتیکی دەبێت. ئەو دیزاینانەی بۆ ڕۆڵە نادەریایییەکان تەرخانکراون زۆربەی جار وەک '''فڕۆکەی ھێرشبەری زەمینی''' ناسراون. [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|فڕۆکە جەنگییەکان]] زۆربەی جار ڕۆڵی ھێرشبەری جێبەجێ دەکەن، ئەگەرچی وەک خۆیان بە فڕۆکەی ھێرشبەر دانانرێن؛ گۆڕینی ئەو فڕۆکانە بۆ شەڕکەر-بۆمبھاوێژ وەک بەشێک لەم پۆلە ھەژمار دەکرێت. شەڕکەرە لێدەرەکان، کە بە شێوەیەکی کاریگەر جێگەی چەمکەکانی شەڕکەر-بۆمبھاوێژ و بۆمبھاوێژی سووکیان گرتووەتەوە، جیاوازییەکی کەمیان لەگەڵ چەمکی فراوانی فڕۆکەی ھێرشبەردا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} [[پۆل:فڕۆکەی شەڕکەر]] [[پۆل:فڕۆکەی ھێرشبەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ruqa8znnc1c4kirml3ynad5dakpg3s6 0 293882 1570370 2026-03-31T16:29:00Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344010347|Military aircraft]]» 1570370 wikitext text/x-wiki A '''military aircraft''' is any fixed-wing or rotary-wing [[مەکۆی ئاسمانی|aircraft]] that is operated by a legal or insurrectionary [[ھێزی سەربازی|military]] of any type. Some military aircraft engage directly in [[شەڕی ئاسمانی|aerial warfare]], while others take on support roles:{{Sfn|Gunston|1986}} تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە * Combat aircraft, such as [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|fighters]] and [[بۆمبھاوێژ|bombers]], are designed to destroy enemy equipment or personnel using their own ordnance. Combat aircraft are typically developed and procured only by military forces. * Non-combat aircraft, such as transports and tankers, are not designed for combat as their primary function but may carry weapons for self-defense. These mainly operate in support roles, and may be developed by either military forces or civilian organizations. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j556p7x06k1v6li7l8zjblldebngzq5 1570371 1570370 2026-03-31T16:30:36Z Tessla 41338 شائەمراز 1570371 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەی سەربازی''' ھەر [[مەکۆی ئاسمانی|فڕۆکەیەکی]] باڵ-جێگیر یان باڵ-خوولاوەیە کە لەلایەن [[ھێزی سەربازی|سەربازییەکی]] یاسایی یان یاخیبووی ھەر جۆرێک بێت بەکاردەھێنرێت. ھەندێک فڕۆکەی سەربازی ڕاستەوخۆ بەشداری لە [[شەڕی ئاسمانی|شەڕی ئاسمانیدا]] دەکەن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر ڕۆڵی پشتیوانی دەگرنە ئەستۆ:{{Sfn|Gunston|1986}} فڕۆکە جەنگییەکان، وەک [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|شەڕکەرەکان]] و [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، بۆ لەناوبردنی کەرەستە یان کارمەندانی دوژمن بە بەکارھێنانی تەقەمەنی خۆیان دیزاین کراون. فڕۆکە جەنگییەکان بەزۆری تەنھا لەلایەن ھێزە سەربازییەکانەوە پەرەیان پێدەدرێت و دابین دەکرێن. فڕۆکە ناجەنگییەکان، وەک گواستەرەوە و تانکەرەکان، بۆ جەنگ وەک ئەرکی سەرەکییان دیزاین نەکراون بەڵام ڕەنگە چەک بۆ بەرگری لە خۆ ھەڵبگرن. ئەمانە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕۆڵەکانی پشتیوانیدا کار دەکەن، و ڕەنگە لەلایەن ھێزە سەربازییەکان یان ڕێکخراوە مەدەنییەکانەوە پەرەیان پێبدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] l999gs0k6fzmd26gqyqnbylf10magq0 1570380 1570371 2026-03-31T17:02:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1570380 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەی سەربازی''' ھەر [[مەکۆی ئاسمانی|فڕۆکەیەکی]] باڵ-جێگیر یان باڵ-خوولاوەیە کە لەلایەن [[ھێزی سەربازی|سەربازییەکی]] یاسایی یان یاخیبووی ھەر جۆرێک بێت بەکاردەھێنرێت. ھەندێک فڕۆکەی سەربازی ڕاستەوخۆ بەشداری لە [[شەڕی ئاسمانی|شەڕی ئاسمانیدا]] دەکەن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر ڕۆڵی پشتیوانی دەگرنە ئەستۆ:{{Sfn|Gunston|1986}} فڕۆکە جەنگییەکان، وەک [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|شەڕکەرەکان]] و [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، بۆ لەناوبردنی کەرەستە یان کارمەندانی دوژمن بە بەکارھێنانی تەقەمەنی خۆیان دیزاین کراون. فڕۆکە جەنگییەکان بەزۆری تەنھا لەلایەن ھێزە سەربازییەکانەوە پەرەیان پێدەدرێت و دابین دەکرێن. فڕۆکە ناجەنگییەکان، وەک گواستەرەوە و تانکەرەکان، بۆ جەنگ وەک ئەرکی سەرەکییان دیزاین نەکراون بەڵام ڕەنگە چەک بۆ بەرگری لە خۆ ھەڵبگرن. ئەمانە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕۆڵەکانی پشتیوانیدا کار دەکەن، و ڕەنگە لەلایەن ھێزە سەربازییەکان یان ڕێکخراوە مەدەنییەکانەوە پەرەیان پێبدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|فڕین}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9l3jq67xw8ukyv6hg96gnckpfcip1wa 1570441 1570380 2026-03-31T20:03:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570441 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەی سەربازی''' ھەر [[مەکۆی ئاسمانی|فڕۆکەیەکی]] باڵ-جێگیر یان باڵ-خوولاوەیە کە لەلایەن [[ھێزی سەربازی|سەربازییەکی]] یاسایی یان یاخیبووی ھەر جۆرێک بێت بەکاردەھێنرێت. ھەندێک فڕۆکەی سەربازی ڕاستەوخۆ بەشداری لە [[شەڕی ئاسمانی|شەڕی ئاسمانیدا]] دەکەن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر ڕۆڵی پشتیوانی دەگرنە ئەستۆ:{{Sfn|Gunston|1986}} فڕۆکە جەنگییەکان، وەک [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|شەڕکەرەکان]] و [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، بۆ لەناوبردنی کەرەستە یان کارمەندانی دوژمن بە بەکارھێنانی تەقەمەنی خۆیان دیزاین کراون. فڕۆکە جەنگییەکان بەزۆری تەنھا لەلایەن ھێزە سەربازییەکانەوە پەرەیان پێدەدرێت و دابین دەکرێن. فڕۆکە ناجەنگییەکان، وەک گواستەرەوە و تانکەرەکان، بۆ جەنگ وەک ئەرکی سەرەکییان دیزاین نەکراون بەڵام ڕەنگە چەک بۆ بەرگری لە خۆ ھەڵبگرن. ئەمانە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕۆڵەکانی پشتیوانیدا کار دەکەن، و ڕەنگە لەلایەن ھێزە سەربازییەکان یان ڕێکخراوە مەدەنییەکانەوە پەرەیان پێبدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|فڕین}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 1lqwx1u40so50weoui5e7nd2pxowjl1 0 293883 1570372 2026-03-31T16:37:58Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344526698|Military transport aircraft]]» 1570372 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:IAF-C-17.jpg|وێنۆک|An Indian Air Force C-17 Globemaster III at the Edwards Air Force Base, [[کالیفۆڕنیا|California]]]] A '''military transport aircraft''', '''military cargo aircraft''' or '''airlifter''' is a [[فڕۆکەی سەربازی|military-owned]] transport aircraft used to support [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|military operations]] by [[گوێزەرەوەی ئاسمانی|airlifting]] troops and military equipment. Transport aircraft are crucial to maintaining [[بەڕێوەبەرایەتیی زنجیرەی دابینکردنی سەربازی|supply lines]] to [[بنکەی کارکردنی پێشەوە|forward bases]] that are difficult to reach by ground or waterborne access, and can be used for both strategic and tactical missions. They are also often used for civilian emergency relief missions by transporting humanitarian aid. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە hgcv6u8ns6jpdac0prbch9p9j4xi6pm 1570373 1570372 2026-03-31T16:38:50Z Tessla 41338 شائەمراز 1570373 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:IAF-C-17.jpg|وێنۆک|سی-١٧ گڵۆبماستەر ٣ی ئای ئەی ئێف لە بنکەی ھێزی ئاسمانیی ئێدواردز، [[کالیفۆڕنیا]]]] '''فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی'''، فڕۆکەی بارھەڵگری سەربازی یان گوێزەرەوەی ئاسمانی بریتییە لە فڕۆکەیەکی گواستنەوەی [[فڕۆکەی سەربازی|خاوەندارێتی سەربازی]] کە بەکاردێت بۆ پشتگیریکردنی [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان]] لەڕێگەی [[گوێزەرەوەی ئاسمانی|گواستنەوەی ئاسمانیی]] سەربازان و کەرەستە سەربازییەکان. فڕۆکەکانی گواستنەوە زۆر گرنگن بۆ پاراستنی [[بەڕێوەبەرایەتیی زنجیرەی دابینکردنی سەربازی|زنجیرەکانی دابینکردن]] بۆ [[بنکەی کارکردنی پێشەوە|بنکەکانی پێشەوە]] کە گەیشتن پێیان لەڕێگەی زەوی یان ئاوەوە قورسە، و دەکرێت بۆ ھەردوو ئەرکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان بەکاربھێنرێن. ھەروەھا زۆرجار بۆ ئەرکەکانی فریاگوزاری فریاکەوتنی مەدەنی بەکاردەھێنرێن لەڕێگەی گواستنەوەی یارمەتییە مرۆیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} slglp7f49xmb6djb35jn57firy00eik 1570374 1570373 2026-03-31T16:39:15Z Tessla 41338 /* top */ 1570374 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:IAF-C-17.jpg|وێنۆک|سی-١٧ گڵۆبماستەر ٣ی ئای ئەی ئێف لە بنکەی ھێزی ئاسمانیی ئێدواردز، [[کالیفۆڕنیا]]]] '''فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی'''، '''فڕۆکەی بارھەڵگری سەربازی''' یان '''گوێزەرەوەی ئاسمانی''' بریتییە لە فڕۆکەیەکی گواستنەوەی [[فڕۆکەی سەربازی|خاوەندارێتی سەربازی]] کە بەکاردێت بۆ پشتگیریکردنی [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان]] لەڕێگەی [[گوێزەرەوەی ئاسمانی|گواستنەوەی ئاسمانیی]] سەربازان و کەرەستە سەربازییەکان. فڕۆکەکانی گواستنەوە زۆر گرنگن بۆ پاراستنی [[بەڕێوەبەرایەتیی زنجیرەی دابینکردنی سەربازی|زنجیرەکانی دابینکردن]] بۆ [[بنکەی کارکردنی پێشەوە|بنکەکانی پێشەوە]] کە گەیشتن پێیان لەڕێگەی زەوی یان ئاوەوە قورسە، و دەکرێت بۆ ھەردوو ئەرکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان بەکاربھێنرێن. ھەروەھا زۆرجار بۆ ئەرکەکانی فریاگوزاری فریاکەوتنی مەدەنی بەکاردەھێنرێن لەڕێگەی گواستنەوەی یارمەتییە مرۆیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 2laq6huzgom2ltd1ityvc1mca6szdvd 1570379 1570374 2026-03-31T17:02:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1570379 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:IAF-C-17.jpg|وێنۆک|سی-١٧ گڵۆبماستەر ٣ی ئای ئەی ئێف لە بنکەی ھێزی ئاسمانیی ئێدواردز، [[کالیفۆڕنیا]]]] '''فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی'''، '''فڕۆکەی بارھەڵگری سەربازی''' یان '''گوێزەرەوەی ئاسمانی''' بریتییە لە فڕۆکەیەکی گواستنەوەی [[فڕۆکەی سەربازی|خاوەندارێتی سەربازی]] کە بەکاردێت بۆ پشتگیریکردنی [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان]] لەڕێگەی [[گوێزەرەوەی ئاسمانی|گواستنەوەی ئاسمانیی]] سەربازان و کەرەستە سەربازییەکان. فڕۆکەکانی گواستنەوە زۆر گرنگن بۆ پاراستنی [[بەڕێوەبەرایەتیی زنجیرەی دابینکردنی سەربازی|زنجیرەکانی دابینکردن]] بۆ [[بنکەی کارکردنی پێشەوە|بنکەکانی پێشەوە]] کە گەیشتن پێیان لەڕێگەی زەوی یان ئاوەوە قورسە، و دەکرێت بۆ ھەردوو ئەرکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان بەکاربھێنرێن. ھەروەھا زۆرجار بۆ ئەرکەکانی فریاگوزاری فریاکەوتنی مەدەنی بەکاردەھێنرێن لەڕێگەی گواستنەوەی یارمەتییە مرۆیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|فڕین}} mkuxda2kjs3i63ycuhsrhwjyt2jaxm6 1570442 1570379 2026-03-31T20:03:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1570442 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:IAF-C-17.jpg|وێنۆک|سی-١٧ گڵۆبماستەر ٣ی ئای ئەی ئێف لە بنکەی ھێزی ئاسمانیی ئێدواردز، [[کالیفۆڕنیا]]]] '''فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی'''، '''فڕۆکەی بارھەڵگری سەربازی''' یان '''گوێزەرەوەی ئاسمانی''' بریتییە لە فڕۆکەیەکی گواستنەوەی [[فڕۆکەی سەربازی|خاوەندارێتی سەربازی]] کە بەکاردێت بۆ پشتگیریکردنی [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان]] لەڕێگەی [[گوێزەرەوەی ئاسمانی|گواستنەوەی ئاسمانیی]] سەربازان و کەرەستە سەربازییەکان. فڕۆکەکانی گواستنەوە زۆر گرنگن بۆ پاراستنی [[بەڕێوەبەرایەتیی زنجیرەی دابینکردنی سەربازی|زنجیرەکانی دابینکردن]] بۆ [[بنکەی کارکردنی پێشەوە|بنکەکانی پێشەوە]] کە گەیشتن پێیان لەڕێگەی زەوی یان ئاوەوە قورسە، و دەکرێت بۆ ھەردوو ئەرکە ستراتیژی و تاکتیکییەکان بەکاربھێنرێن. ھەروەھا زۆرجار بۆ ئەرکەکانی فریاگوزاری فریاکەوتنی مەدەنی بەکاردەھێنرێن لەڕێگەی گواستنەوەی یارمەتییە مرۆیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|فڕین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} c7ufxnrmk45zpk65cbdqqbstw4be6ux 1 293884 1570411 2026-03-31T18:50:47Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570411 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[وێستگەی شەمەندەفەری ئامەد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570410 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171026201252/http://tcddseferleri.com/tren/guney-ekspresi بۆ http://tcddseferleri.com/tren/guney-ekspresi زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٥٠، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 5sy4n0bkzxju9npfjsj4iktejnz5c8k 1 293885 1570421 2026-03-31T20:00:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570421 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[١٣ی حوزەیران]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570420 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C بۆ https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 بۆ https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٠٠، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) r5cq4kaikbzygl85t7xquxsru3nno6o 0 293886 1570422 2026-03-31T20:00:50Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346252304|Aerial refueling]]» 1570422 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:KC-135_refuels_an_F-16_Fighting_Falcon.jpg|وێنۆک|A KC-135 Stratotanker refuels an [[جەنەراڵ داینامیکس ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن|F-16 Fighting Falcon]] using a flying boom]] '''Aerial refuelling''', also referred to as '''air refuelling''', '''in-flight refuelling''' ('''IFR'''), '''air-to-air refuelling''' ('''AAR'''), and '''tanking''', is the process of transferring [[سووتەمەنیی فڕۆکە|aviation fuel]] from one aircraft (the tanker) to another (the receiver) while both aircraft are in flight.{{تێبینی|"AAR" can also stand for [[After Action Review]] (i.e. debriefing); "IFR" also stands for [[Instrument Flight Rules]].}} The two main refuelling systems are ''probe-and-drogue'', which is simpler to adapt to existing aircraft and the ''flying boom'', which offers faster fuel transfer, but requires a dedicated boom operator station. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The procedure allows the receiving aircraft to remain airborne longer, extending its range or loiter time. A series of air refuelling can give range limited only by crew's physiological needs (like fatigue) and engineering factors such as engine oil consumption. Because the receiver aircraft is topped-off with extra fuel in the air, air refuelling can allow a [[ھەڵسان|takeoff]] with a greater payload which could be weapons, cargo, or personnel: the maximum takeoff weight is maintained by carrying less fuel and topping up once airborne. Aerial refuelling has also been considered as a means to reduce fuel consumption on long-distance flights greater than {{Convert|3000|nmi}}. Potential fuel savings in the range of 35–40 % have been estimated for long-haul flights (including the fuel used during the tanker missions).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nangia |first=R.K |date=November 2006 |title=Operations and aircraft design towards greener civil aviation using air-to-air refuelling |url=http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |url-status=dead |journal=The Aeronautical Journal |volume=Paper No. 3088. |issue=November |pages=705–721 |doi=10.1017/S0001924000001585 |s2cid=114942345 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064242/http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |archive-date=21 October 2013 |access-date=20 October 2011}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ggzjuoka0crsxs3e9htwn9gi1efn8oc 1570430 1570422 2026-03-31T20:02:01Z Tessla 41338 شائەمراز 1570430 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:KC-135_refuels_an_F-16_Fighting_Falcon.jpg|وێنۆک|کەی سی-١٣٥ ستراتۆتانکەرێک سووتەمەنی بۆ [[جەنەراڵ داینامیکس ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن|ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن]] پڕ دەکاتەوە بە بەکارھێنانی فلایینگ بووم]] '''سووتەمەنی پڕکردنەوەی ئاسمانی'''، کە ھەروەھا وەک '''پڕکردنەوەی ئاسمانی'''، پڕکردنەوەی لەکاتی فڕیندا (ئای ئێف ئاڕ)، پڕکردنەوەی ئاسمان-بۆ-ئاسمان (ئەی ئەی ئاڕ)، و تانکینگ ناو دەبرێت، پڕۆسەی گواستنەوەی [[سووتەمەنیی فڕۆکە|سووتەمەنیی فڕۆکەوانییە]] لە فڕۆکەیەکەوە (تانکەرەکە) بۆ یەکێکی تر (وەرگرەکە) لەکاتێکدا ھەردوو فڕۆکەکە لە فڕیندا بن. دوو سیستەمە سەرەکییەکەی پڕکردنەوەی سووتەمەنی بریتین لە پڕۆب-ئەند-درۆگ، کە گونجاندنی بۆ فڕۆکە ھەبووەکان ئاسانترە و فلایینگ بووم، کە گواستنەوەی خێراتری سووتەمەنی دابین دەکات، بەڵام پێویستی بە وێستگەیەکی تایبەتی کارپێکەری بووم ھەیە. ئەم پڕۆسەیە ڕێگە بە فڕۆکەی وەرگر دەدات بۆ ماوەیەکی درێژتر لە ئاسماندا بمێنێتەوە، مەوداکەی یان کاتی مانەوەی درێژ بکاتەوە. زنجیرەیەک لە پڕکردنەوەی ئاسمانی دەتوانێت مەودایەک بدات کە تەنھا بە پێداویستییە فیزیۆلۆژییەکانی تاقمەکە (وەک ماندوێتی) و ھۆکارە ئەندازیارییەکانی وەک بەکاربردنی ڕۆنی بزوێنەر سنووردار بێت. لەبەر ئەوەی فڕۆکەی وەرگر لە ئاسماندا بە سووتەمەنی زیادە پڕ دەکرێتەوە، پڕکردنەوەی ئاسمانی دەتوانێت ڕێگە بدات بە [[ھەڵسان]] بە بارێکی قورسترەوە کە دەکرێت چەک، بار یان کارمەند بێت: زۆرترین کێشی ھەڵسان دەپارێزرێت بە ھەڵگرتنی سووتەمەنی کەمتر و پڕکردنەوەی کاتێک دەچێتە ئاسمان. پڕکردنەوەی سووتەمەنی ئاسمانی ھەروەھا وەک ئامرازێک بۆ کەمکردنەوەی بەکاربردنی سووتەمەنی لە گەشتە دوورومەوداکانی زیاتر لە {{Convert|3000|nmi}} ڕەچاو کراوە. پاشکەوتکردنی ئەگەریی سووتەمەنی لە مەودای ٣٥–٤٠٪ بۆ گەشتە دوورومەوداکان خەمڵێنراوە (بە ھەژمارکردنی ئەو سووتەمەنییەی لە کاتی ئەرکەکانی تانکەرەکەدا بەکارھاتووە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nangia |first=R.K |date=November 2006 |title=Operations and aircraft design towards greener civil aviation using air-to-air refuelling |url=http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |url-status=dead |journal=The Aeronautical Journal |volume=Paper No. 3088. |issue=November |pages=705–721 |doi=10.1017/S0001924000001585 |s2cid=114942345 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021064242/http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |archive-date=21 October 2013 |access-date=20 October 2011}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rxuofa46g8w5k84d952w8634ccg7ifm 0 293887 1570439 2026-03-31T20:03:38Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1314248776|Military aviation]]» 1570439 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Aviation_Military_aircraft_flock_aircraft_012524_.jpg|وێنۆک|A squadron of [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|USAF]] C-17A transports on an air drop operation]] '''Military aviation''' is the design, development and use of [[فڕۆکەی سەربازی|military aircraft]] and other flying machines for the purposes of conducting or enabling [[شەڕی ئاسمانی|aerial warfare]], including national [[گوێزەرەوەی ئاسمانی|airlift]] (air cargo) capacity to provide [[لەشکرگێڕیی سەربازی|logistical supply]] to forces stationed in a [[شانۆ (شەڕ)|war theater]] or along a front. [[کارەبای ئاسمانی|Airpower]] includes the national means of conducting such warfare, including the intersection of transport and warcraft. Military aircraft include [[بۆمبھاوێژ|bombers]], [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|fighters]], [[فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی|transports]], trainer aircraft, and [[فڕۆکەی سیخوڕی|reconnaissance aircraft]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:فڕۆکەوانیی سەربازی]] 8mdjs218gb2n5aj8lqsc7ccxbbl4i2e 1570445 1570439 2026-03-31T20:04:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1570445 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Aviation_Military_aircraft_flock_aircraft_012524_.jpg|وێنۆک|سکادرانێکی گواستنەوەی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یوو ئێس ئەی ئێف]] سی-١٧ئەی لە ئۆپەراسیۆنێکی دابەزاندنی ئاسمانی]] فڕۆکەوانیی سەربازی بریتییە لە دیزاین، پەرەپێدان و بەکارھێنانی [[فڕۆکەی سەربازی]] و ئامێرە فڕیوەکانی تر بۆ مەبەستی ئەنجامدان یان توانادانی [[شەڕی ئاسمانی]]، لەوانە توانای نیشتمانیی [[گوێزەرەوەی ئاسمانی]] (باری ئاسمانی) بۆ دابینکردنی [[لەشکرگێڕیی سەربازی|دابینکردنی لۆجستی]] بۆ ئەو ھێزانەی لە [[شانۆ (شەڕ)|شانۆیەکی جەنگ]] یان بەدرێژایی بەرەیەک جێگیرکراون. [[کارەبای ئاسمانی|ھێزی ئاسمانی]] ھۆکارە نیشتمانییەکانی ئەنجامدانی ئەو جۆرە شەڕانە دەگرێتەوە، لەوانە یەکگرتنی گواستنەوە و فڕۆکەی جەنگی. فڕۆکە سەربازییەکان [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|شەڕکەرەکان]]، [[فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی|فڕۆکەکانی گواستنەوە]]، فڕۆکەی ڕاھێنان، و [[فڕۆکەی سیخوڕی]] دەگرێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فڕۆکەوانیی سەربازی]] 57seoy59l6rdvqzex17al2mg78egiau 1570449 1570445 2026-03-31T20:04:52Z Tessla 41338 1570449 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Aviation_Military_aircraft_flock_aircraft_012524_.jpg|وێنۆک|سکادرانێکی گواستنەوەی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یوو ئێس ئەی ئێف]] سی-١٧ئەی لە ئۆپەراسیۆنێکی دابەزاندنی ئاسمانی]] فڕۆکەوانیی سەربازی بریتییە لە دیزاین، پەرەپێدان و بەکارھێنانی [[فڕۆکەی سەربازی]] و ئامێرە فڕیوەکانی تر بۆ مەبەستی ئەنجامدان یان توانادانی [[شەڕی ئاسمانی]]، لەوانە توانای نیشتمانیی [[گوێزەرەوەی ئاسمانی]] (باری ئاسمانی) بۆ دابینکردنی [[لەشکرگێڕیی سەربازی|دابینکردنی لۆجستی]] بۆ ئەو ھێزانەی لە [[شانۆ (شەڕ)|شانۆیەکی جەنگ]] یان بەدرێژایی بەرەیەک جێگیرکراون. [[کارەبای ئاسمانی|ھێزی ئاسمانی]] ھۆکارە نیشتمانییەکانی ئەنجامدانی ئەو جۆرە شەڕانە دەگرێتەوە، لەوانە یەکگرتنی گواستنەوە و فڕۆکەی جەنگی. فڕۆکە سەربازییەکان [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|شەڕکەرەکان]]، [[فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی|فڕۆکەکانی گواستنەوە]]، فڕۆکەی ڕاھێنان، و [[فڕۆکەی سیخوڕی]] دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فڕۆکەوانیی سەربازی]] hqz8xpbbfjm9ywvsyrgm0p44lerbysr 0 293888 1570452 2026-03-31T20:06:52Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346368155|Surveillance]]» 1570452 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Surveillance_video_cameras,_Gdynia.jpeg|وێنۆک|Surveillance cameras in Gdynia, Poland]] [[پەڕگە:Surveillance_Camera_At_Connecticut_Avenue,_NW_&_Nebraska_Avenue,_NW_(Washington,_DC)_(349115665).jpg|وێنۆک|Surveillance Camera to support the Washington, DC Police]] '''Surveillance''' is the systematic observation and monitoring of a person, population, or location, with the purpose of information-gathering, influencing, [[بەڕێوەبەری|managing]], or directing.<ref>{{Cite book|last=Lyon|first=David|title=Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life|date=2001|publisher=Open University Press|isbn=978-0-335-20546-2|location=Philadelphia}}</ref><ref>{{Cite book|last=Monahan|first=Torin|title=Surveillance Studies: A Reader|last2=Murakami Wood|first2=David|date=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190297824|location=New York}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە It is widely used by [[حکوومەت|governments]] for a variety of reasons, such as [[ھێزی یاسایی|law enforcement]], national security, and information awareness. It can also be used as a tactic by persons who are not working on behalf of a government, such as by criminal organizations to plan and commit crimes, and by businesses to gather intelligence on criminals, their competitors, suppliers or customers. Religious organizations charged with detecting heresy and heterodoxy may also carry out surveillance.<ref> {{Cite book|last=Greenleaf|first=Richard E.|url=https://books.google.com/books?id=KbnADwAAQBAJ|title=Cultural Encounters: The Impact of the Inquisition in Spain and the New World|date=2018|publisher=University of California Press|isbn=9780520301245|editor-last=Perry|editor-first=Mary Elizabeth|series=Center for Medieval and Renaissance Studies, UCLA|volume=24|location=Berleley|page=260|chapter=Historiography of the Mexican Inquisition: Evolution of Interpretations and Methodologies|quote=Studies [...] are based partially on Inquisition surveillance of foreigners and Protestants.|access-date=14 March 2020|editor-last2=Cruz|editor-first2=Anne J.}} </ref> Various kinds of auditors carry out a form of surveillance.<ref> {{Cite book|last=Cardwell|first=Harvey|url=https://books.google.com/books?id=fGIV4d_vLusC|title=Principles of Audit Surveillance|date=2005|publisher=R.T. Edwards, Inc.|isbn=9781930217133|page=102|quote="[...] accounts and inventories alike are generally within the area of surveillance of the auditor [...]."|access-date=14 March 2020}} </ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئاسایش]] [[پۆل:ئاسایشی نیشتیمانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7jfnag25mo3kuuxfb96c90bj53sliug 1570453 1570452 2026-03-31T20:08:24Z Tessla 41338 شائەمراز 1570453 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Surveillance_video_cameras,_Gdynia.jpeg|وێنۆک|کامێراکانی چاودێری لە گدینیا، پۆڵەندا]] [[پەڕگە:Surveillance_Camera_At_Connecticut_Avenue,NW&_Nebraska_Avenue,NW(Washington,DC)(349115665).jpg|وێنۆک|کامێرای چاودێری بۆ پشتگیریکردنی پۆلیسی واشینگتن، دی سی]] چاودێری بریتییە لە بینین و مۆنیتەرکردنی سیستماتیکی کەسێک، دانیشتووانێک، یان شوێنێک، بە مەبەستی کۆکردنەوەی زانیاری، کاریگەریکردن، [[بەڕێوەبەری|بەڕێوەبردن]]، یان ئاڕاستەکردن.<ref>{{Cite book|last=Lyon|first=David|title=Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life|date=2001|publisher=Open University Press|isbn=978-0-335-20546-2|location=Philadelphia}}</ref><ref>{{Cite book|last=Monahan|first=Torin|title=Surveillance Studies: A Reader|last2=Murakami Wood|first2=David|date=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-029782-4|location=New York}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[حکوومەت|حکوومەتەکانەوە]] بۆ چەندین ھۆکاری جیاواز بەکاردێت، وەک [[ھێزی یاسایی|جێبەجێکردنی یاسا]]، ئاسایشی نیشتمانی، و ئاگاداریی زانیاری. ھەروەھا دەکرێت وەک تاکتیکێک لەلایەن ئەو کەسانەی کە لەبری حکوومەت کار ناکەن بەکاربھێنرێت، وەک لەلایەن ڕێکخراوە تاوانکارییەکان بۆ پلاندانان و ئەنجامدانی تاوانەکان، و لەلایەن بازرگانییەکان بۆ کۆکردنەوەی ھەواڵگری لەسەر تاوانباران، ڕکابەرەکانیان، دابینکەران یان کڕیاران. ڕێکخراوە ئایینییەکانیش کە ئەرکی دەستنیشانکردنی لادان و جیاوازییان لەسەرە دەکرێت چاودێری ئەنجام بدەن.<ref>{{Cite book|last=Greenleaf|first=Richard E.|url=https://books.google.com/books?id=KbnADwAAQBAJ|title=Cultural Encounters: The Impact of the Inquisition in Spain and the New World|date=2018|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-30124-5|editor-last=Perry|editor-first=Mary Elizabeth|series=Center for Medieval and Renaissance Studies, UCLA|volume=24|location=Berleley|page=260|chapter=Historiography of the Mexican Inquisition: Evolution of Interpretations and Methodologies|quote=Studies [...] are based partially on Inquisition surveillance of foreigners and Protestants.|access-date=14 March 2020|editor-last2=Cruz|editor-first2=Anne J.}}</ref> جۆرە جیاوازەکانی وردبینەکان جۆرێک لە چاودێری ئەنجام دەدەن.<ref>{{Cite book|last=Cardwell|first=Harvey|url=https://books.google.com/books?id=fGIV4d_vLusC|title=Principles of Audit Surveillance|date=2005|publisher=R.T. Edwards, Inc.|isbn=978-1-930217-13-3|page=102|quote="[...] accounts and inventories alike are generally within the area of surveillance of the auditor [...]."|access-date=14 March 2020}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئاسایش]] [[پۆل:ئاسایشی نیشتیمانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9jp4rf61q24ynu8zjetga7gcr9s0d6n 1570455 1570453 2026-03-31T20:09:27Z Tessla 41338 1570455 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Surveillance_video_cameras,_Gdynia.jpeg|وێنۆک|کامێراکانی چاودێری لە گدینیا، پۆڵەندا]] [[پەڕگە:Surveillance Camera At Connecticut Avenue, NW & Nebraska Avenue, NW (Washington, DC) (349115665).jpg|وێنۆک|کامێرای چاودێری بۆ پشتگیریکردنی پۆلیسی واشینگتن، دی سی]] چاودێری بریتییە لە بینین و مۆنیتەرکردنی سیستماتیکی کەسێک، دانیشتووانێک، یان شوێنێک، بە مەبەستی کۆکردنەوەی زانیاری، کاریگەریکردن، [[بەڕێوەبەری|بەڕێوەبردن]]، یان ئاڕاستەکردن.<ref>{{Cite book|last=Lyon|first=David|title=Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life|date=2001|publisher=Open University Press|isbn=978-0-335-20546-2|location=Philadelphia}}</ref><ref>{{Cite book|last=Monahan|first=Torin|title=Surveillance Studies: A Reader|last2=Murakami Wood|first2=David|date=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-029782-4|location=New York}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[حکوومەت|حکوومەتەکانەوە]] بۆ چەندین ھۆکاری جیاواز بەکاردێت، وەک [[ھێزی یاسایی|جێبەجێکردنی یاسا]]، ئاسایشی نیشتمانی، و ئاگاداریی زانیاری. ھەروەھا دەکرێت وەک تاکتیکێک لەلایەن ئەو کەسانەی کە لەبری حکوومەت کار ناکەن بەکاربھێنرێت، وەک لەلایەن ڕێکخراوە تاوانکارییەکان بۆ پلاندانان و ئەنجامدانی تاوانەکان، و لەلایەن بازرگانییەکان بۆ کۆکردنەوەی ھەواڵگری لەسەر تاوانباران، ڕکابەرەکانیان، دابینکەران یان کڕیاران. ڕێکخراوە ئایینییەکانیش کە ئەرکی دەستنیشانکردنی لادان و جیاوازییان لەسەرە دەکرێت چاودێری ئەنجام بدەن.<ref>{{Cite book|last=Greenleaf|first=Richard E.|url=https://books.google.com/books?id=KbnADwAAQBAJ|title=Cultural Encounters: The Impact of the Inquisition in Spain and the New World|date=2018|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-30124-5|editor-last=Perry|editor-first=Mary Elizabeth|series=Center for Medieval and Renaissance Studies, UCLA|volume=24|location=Berleley|page=260|chapter=Historiography of the Mexican Inquisition: Evolution of Interpretations and Methodologies|quote=Studies [...] are based partially on Inquisition surveillance of foreigners and Protestants.|access-date=14 March 2020|editor-last2=Cruz|editor-first2=Anne J.}}</ref> جۆرە جیاوازەکانی وردبینەکان جۆرێک لە چاودێری ئەنجام دەدەن.<ref>{{Cite book|last=Cardwell|first=Harvey|url=https://books.google.com/books?id=fGIV4d_vLusC|title=Principles of Audit Surveillance|date=2005|publisher=R.T. Edwards, Inc.|isbn=978-1-930217-13-3|page=102|quote="[...] accounts and inventories alike are generally within the area of surveillance of the auditor [...]."|access-date=14 March 2020}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئاسایش]] [[پۆل:ئاسایشی نیشتیمانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cdfgf25iqg9tf4o41jfmsxzn296dvj7 1570456 1570455 2026-03-31T20:10:06Z Tessla 41338 1570456 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Surveillance Camera At Connecticut Avenue, NW & Nebraska Avenue, NW (Washington, DC) (349115665).jpg|وێنۆک|کامێرای چاودێری بۆ پشتگیریکردنی پۆلیسی واشینگتن، دی سی]] '''چاودێری''' بریتییە لە بینین و مۆنیتەرکردنی سیستماتیکی کەسێک، دانیشتووانێک، یان شوێنێک، بە مەبەستی کۆکردنەوەی زانیاری، کاریگەریکردن، [[بەڕێوەبەری|بەڕێوەبردن]]، یان ئاڕاستەکردن.<ref>{{Cite book|last=Lyon|first=David|title=Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life|date=2001|publisher=Open University Press|isbn=978-0-335-20546-2|location=Philadelphia}}</ref><ref>{{Cite book|last=Monahan|first=Torin|title=Surveillance Studies: A Reader|last2=Murakami Wood|first2=David|date=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-029782-4|location=New York}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[حکوومەت|حکوومەتەکانەوە]] بۆ چەندین ھۆکاری جیاواز بەکاردێت، وەک [[ھێزی یاسایی|جێبەجێکردنی یاسا]]، ئاسایشی نیشتمانی، و ئاگاداریی زانیاری. ھەروەھا دەکرێت وەک تاکتیکێک لەلایەن ئەو کەسانەی کە لەبری حکوومەت کار ناکەن بەکاربھێنرێت، وەک لەلایەن ڕێکخراوە تاوانکارییەکان بۆ پلاندانان و ئەنجامدانی تاوانەکان، و لەلایەن بازرگانییەکان بۆ کۆکردنەوەی ھەواڵگری لەسەر تاوانباران، ڕکابەرەکانیان، دابینکەران یان کڕیاران. ڕێکخراوە ئایینییەکانیش کە ئەرکی دەستنیشانکردنی لادان و جیاوازییان لەسەرە دەکرێت چاودێری ئەنجام بدەن.<ref>{{Cite book|last=Greenleaf|first=Richard E.|url=https://books.google.com/books?id=KbnADwAAQBAJ|title=Cultural Encounters: The Impact of the Inquisition in Spain and the New World|date=2018|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-30124-5|editor-last=Perry|editor-first=Mary Elizabeth|series=Center for Medieval and Renaissance Studies, UCLA|volume=24|location=Berleley|page=260|chapter=Historiography of the Mexican Inquisition: Evolution of Interpretations and Methodologies|quote=Studies [...] are based partially on Inquisition surveillance of foreigners and Protestants.|access-date=14 March 2020|editor-last2=Cruz|editor-first2=Anne J.}}</ref> جۆرە جیاوازەکانی وردبینەکان جۆرێک لە چاودێری ئەنجام دەدەن.<ref>{{Cite book|last=Cardwell|first=Harvey|url=https://books.google.com/books?id=fGIV4d_vLusC|title=Principles of Audit Surveillance|date=2005|publisher=R.T. Edwards, Inc.|isbn=978-1-930217-13-3|page=102|quote="[...] accounts and inventories alike are generally within the area of surveillance of the auditor [...]."|access-date=14 March 2020}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئاسایش]] [[پۆل:ئاسایشی نیشتیمانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i03pbtug7uqiqbh6mt0imrte0dv2ll3 1570457 1570456 2026-03-31T20:10:20Z Tessla 41338 1570457 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Surveillance Camera At Connecticut Avenue, NW & Nebraska Avenue, NW (Washington, DC) (349115665).jpg|وێنۆک|کامێرای چاودێری بۆ پشتگیریکردنی پۆلیسی واشینگتن، دی سی]] '''چاودێری''' بریتییە لە بینین و مۆنیتەرکردنی سیستماتیکی کەسێک، دانیشتووانێک، یان شوێنێک، بە مەبەستی کۆکردنەوەی زانیاری، کاریگەریکردن، [[بەڕێوەبەری|بەڕێوەبردن]]، یان ئاڕاستەکردن.<ref>{{Cite book|last=Lyon|first=David|title=Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life|date=2001|publisher=Open University Press|isbn=978-0-335-20546-2|location=Philadelphia}}</ref><ref>{{Cite book|last=Monahan|first=Torin|title=Surveillance Studies: A Reader|last2=Murakami Wood|first2=David|date=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-029782-4|location=New York}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[حکوومەت|حکوومەتەکانەوە]] بۆ چەندین ھۆکاری جیاواز بەکاردێت، وەک [[ھێزی یاسایی|جێبەجێکردنی یاسا]]، ئاسایشی نیشتمانی، و ئاگاداریی زانیاری. ھەروەھا دەکرێت وەک تاکتیکێک لەلایەن ئەو کەسانەی کە لەبری حکوومەت کار ناکەن بەکاربھێنرێت، وەک لەلایەن ڕێکخراوە تاوانکارییەکان بۆ پلاندانان و ئەنجامدانی تاوانەکان، و لەلایەن بازرگانییەکان بۆ کۆکردنەوەی ھەواڵگری لەسەر تاوانباران، ڕکابەرەکانیان، دابینکەران یان کڕیاران. ڕێکخراوە ئایینییەکانیش کە ئەرکی دەستنیشانکردنی لادان و جیاوازییان لەسەرە دەکرێت چاودێری ئەنجام بدەن.<ref>{{Cite book|last=Greenleaf|first=Richard E.|url=https://books.google.com/books?id=KbnADwAAQBAJ|title=Cultural Encounters: The Impact of the Inquisition in Spain and the New World|date=2018|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-30124-5|editor-last=Perry|editor-first=Mary Elizabeth|series=Center for Medieval and Renaissance Studies, UCLA|volume=24|location=Berleley|page=260|chapter=Historiography of the Mexican Inquisition: Evolution of Interpretations and Methodologies|quote=Studies [...] are based partially on Inquisition surveillance of foreigners and Protestants.|access-date=14 March 2020|editor-last2=Cruz|editor-first2=Anne J.}}</ref> جۆرە جیاوازەکانی وردبینەکان جۆرێک لە چاودێری ئەنجام دەدەن.<ref>{{Cite book|last=Cardwell|first=Harvey|url=https://books.google.com/books?id=fGIV4d_vLusC|title=Principles of Audit Surveillance|date=2005|publisher=R.T. Edwards, Inc.|isbn=978-1-930217-13-3|page=102|quote="[...] accounts and inventories alike are generally within the area of surveillance of the auditor [...]."|access-date=14 March 2020}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئاسایش]] [[پۆل:ئاسایشی نیشتیمانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] c1l5o7i0ygeuy3vtotx72m3nyicbfee 0 293889 1570458 2026-03-31T20:12:26Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341331796|103rd United States Congress]]» 1570458 wikitext text/x-wiki The '''103rd United States Congress''' was a meeting of the legislative branch of the United States federal government, composed of the [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|United States Senate]] and the [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|United States House of Representatives]]. It met in [[واشینگتن دی سی|Washington, D.C.]] from January 3, 1993, to January 3, 1995, during the final weeks of George H. W. Bush's presidency and in the first two years of Bill Clinton's presidency. The apportionment of seats in the [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|House of Representatives]] was based on the [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩٠)|1990 United States census]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 916bnyb1xavw08r8ycziqyxynvahb6o 1570459 1570458 2026-03-31T20:13:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1570459 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''١٠٣یەمین کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' کۆبوونەوەیەکی لقی یاسادانانی حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە پێکھاتبوو لە [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. لە [[واشینگتن دی سی]] کۆبووەوە لە ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ تا ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥، لە ماوەی ھەفتەکانی کۆتایی سەرۆکایەتیی جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش و لە دوو ساڵی یەکەمی سەرۆکایەتیی بیل کڵینتن. دابەشکردنی کورسییەکان لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لەسەر بنەمای [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩٠)|سەرژمێریی ١٩٩٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] eqsrkv28lgy8ta4ueowmfrufa1wn350 1 293890 1570464 2026-03-31T20:35:20Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570464 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[٢٣ی جۆزەردان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570463 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C بۆ https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 بۆ https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٣٥، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) t0f5unrqm0syoc7tlqgzwpuszclb2zi 1 293891 1570489 2026-04-01T01:52:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570489 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پیسبوونی ھەوا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570488 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221206065325/https://www.iqair.com/us/world-most-polluted-cities بۆ https://www.iqair.com/us/world-most-polluted-cities زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221206053536/https://www.iqair.com/world-air-quality-ranking بۆ https://www.iqair.com/world-air-quality-ranking زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٥٢، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 75d13vl53dg610exc602u0tihcpc8fp 1 293892 1570494 2026-04-01T04:19:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570494 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەرویز پەرەستوویی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570493 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180714111235/http://www.hamshahrionline.ir/details/65485 بۆ http://www.hamshahrionline.ir/details/65485 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:١٩، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ppjpamm9qpa1xhc5yifawa9gj2un6wv 1 293893 1570498 2026-04-01T07:32:24Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1570498 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چەولیگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570497 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx بۆ https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٣٢، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) t6xxehj82cxdtdslthg49gm73bctt53 0 293894 1570502 2026-04-01T07:56:36Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345125754|Sarin]]» 1570502 wikitext text/x-wiki '''سارین''' (ناونیشانی [[ناتۆ]] '''GB''' ''کورتکراوەی زنجیرەی G ، B'' ) پێکهاتەیەکی ئەندامی فۆسفۆری زۆر ژەهراوییە کە زۆرجار وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] بەکارهێنراوە بەهۆی هێزی زۆرەوە وەک ماددەی دەمار. سارین شلەیەکی هەڵاوساوی و بێ ڕەنگ و بێ بۆنە. بەرکەوتن دەتوانێت کوشندە بێت تەنانەت لە چڕیی زۆر کەمیشدا، و دەتوانێت مردن لە ماوەی یەک بۆ دە خولەکدا ڕووبدات دوای هەڵمژینی ڕاستەوخۆ بەهۆی خنکاندن بەهۆی ئیفلیجی هەناسەدانەوە ، مەگەر دژە ژەهرەکان بە خێرایی بەکاربهێنرێن. ئەوانەی کە ژەمێکی ناکوشندە هەڵدەمژن و چارەسەری پزیشکی دەستبەجێ وەرناگرن، ڕەنگە هێشتا تووشی زیانێکی هەمیشەیی دەمارەکان ببن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=CDC |ڕێکەوت=September 6, 2024 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/sarin.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-04 |وێبگە=Chemical Emergencies |زمان=en-us}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 4ic0esizprlxvrviy1hunyf0as0z0m2 1570503 1570502 2026-04-01T08:02:32Z 1silent scientist 51740 1570503 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سارین''' (ناونیشانی ناتۆ '''GB''') پێکھاتەیەکی [[ئەندامی]] [[فۆسفۆر]]ی زۆر ژەھراوییە کە زۆرجار وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] بەکارھێنراوە بەھۆی توانای زۆریەوە وەک دەمارەژەھر. سارین شلەیەکی ھەڵچووی بێ [[ڕەنگ]] و بێ [[بۆن]]ە. بەرکەوتنی دەکرێت [[کوشندە]] بێت تەنانەت لە چڕییەکی زۆر کەمیشدا، و [[مردن]] دەکرێت لە ماوەی یەک تا دە خولەکدا ڕووبدات دوای ھەڵمژینی ڕاستەوخۆی ژەمێکی کوشندە بەھۆی [[خنکان]] لە سستبوونی [[کۆئەندامی ھەناسە]]، مەگەر دژەژەھرەکان بە خێرایی بەکاربێن. ئەو کەسانەی ژەمێکی ناکوشندە ھەڵدەمژن و چارەسەری پزیشکی خێرا وەرناگرن، ڕەنگە ھێشتا تووشی زیانی دەماریی ھەمیشەیی ببن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=CDC |ڕێکەوت=September 6, 2024 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/sarin.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-04 |وێبگە=Chemical Emergencies |زمان=en-us}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 6ouuqaaogif48vw1cxc3sj0vz7obf0w 1570509 1570503 2026-04-01T08:21:27Z 1silent scientist 51740 1570509 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''سارین''' (ناونیشانی ناتۆ '''GB''') پێکھاتەیەکی [[ئەندامی]] [[فۆسفۆر]]ی زۆر ژەھراوییە کە زۆرجار وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] بەکارھێنراوە بەھۆی توانای زۆریەوە وەک [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھر]]. سارین شلەیەکی ھەڵچووی بێ [[ڕەنگ]] و بێ [[بۆن]]ە. بەرکەوتنی دەکرێت [[کوشندە]] بێت تەنانەت لە چڕییەکی زۆر کەمیشدا، و [[مردن]] دەکرێت لە ماوەی یەک تا دە خولەکدا ڕووبدات دوای ھەڵمژینی ڕاستەوخۆی ژەمێکی کوشندە بەھۆی [[خنکان]] لە سستبوونی [[کۆئەندامی ھەناسە]]، مەگەر دژەژەھرەکان بە خێرایی بەکاربێن. ئەو کەسانەی ژەمێکی ناکوشندە ھەڵدەمژن و چارەسەری پزیشکی خێرا وەرناگرن، ڕەنگە ھێشتا تووشی زیانی دەماریی ھەمیشەیی ببن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=CDC |ڕێکەوت=September 6, 2024 |ناونیشان=https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/sarin.html |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-04 |وێبگە=Chemical Emergencies |زمان=en-us}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] b91sqt5n5mc0woqzf7n6n9yj9vsvu0x 0 293895 1570504 2026-04-01T08:06:11Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1339517033|Nerve agent]]» 1570504 wikitext text/x-wiki '''ماددە دەمارییەکان''', هەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی ددەمار،''' پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە ددەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکان. تێکچوونەکە بەهۆی بلۆککردنی ئەسیتیلکۆلین ئیستراز (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە کاتالیزەکردنی تێکچوونی ئەسیتیلکۆلینە، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان ڕێگریکەری ئەسیتیلکۆلین ئیسترازن کە وەک [[ژەھر|ژەهر]] بەکاردەهێنرێن. == سەرچاوەکان == 8qgbbusydgjs1yvgulbt7jjrpey8bx8 1570507 1570504 2026-04-01T08:18:43Z 1silent scientist 51740 1570507 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماددە دەمارییەکان''' یان '''دەمارەژەھر''' ھەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی دەمار'''، پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە دەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکانی لەش. تێکچوونەکە بەھۆی پەکخستنی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]] (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە وەک کاتالیزۆر کاردەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەسیتیلکۆلین، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان پەکخەری گەڕانەوەنەبووی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]]ن کە وەک [[ژەھر]] بەکاردێن ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر دەبێتە ھۆی تەسکبوونەوەی بیلبیلەکان، ڕژانی زۆری [[لیک]]ی دەم، گرژبوونی [[ماسوولکە]]کان (تەشنوج)، و میزکردن و پیسایکردنی ناویست، کە یەکەمین نیشانەکانیش لە چەند چرکەیەکی کەمدا دوای بەرکەوتن دەردەکەون. مردن بەھۆی خنکان یان [[وەستانی دڵ]] ڕەنگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا ڕووبدات بەھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی لەش بەسەر ماسوولکەکانی [[ھەناسەدان]] و ماسوولکەکانی تردا. چارەسەری ستاندارد بۆ ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر بریتییە لە تێکەڵەیەک لە دژە-کۆلینێرجیک بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان، و ئۆکسیم وەک دژەژەھر. ئەو دەمارەژەھرانەی کە زۆرترین بەرھەمھێنانیان لە مێژوودا ھەبووە بریتین لە VX/VR، [[سارین]]، و [[سۆمان]]. زنجیرەی G پێکدێت لەو دەمارەژەھرە سەرەتاییانەی کە لە کۆتایی [[سی (ئەندام)|سییەکان]]ی سەدەی ڕابردوودا دۆزرانەتەوە، کە بەگشتی فڕۆک{{تێبینی|ئەم وشەیە بۆ ئەو [[ماددەی شل|ماددە شلانە]] بەکاردێت کە مەیلیان زۆرە بە خێرایی ببنە [[ھەڵم]] یان [[گاز]]، تەنانەت لە [[پلەی گەرم]]ی ئاساییشدا.}} و مەترسیدارن لە ڕێگەی ھەڵمژینەوە وەک [[ئایرۆسۆڵ]]. زنجیرەی V کە دوای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دۆزرانەوە، زۆر کەمتر فڕۆکن و زیاتر دەمێننەوە، و لە ڕێگەی مژینی پێستەوە مەترسی دروست دەکەن، ئەمەش پێویستی بە جلی تەواوی پارێزەری لەش ھەیە. ھەردوو زنجیرەکە و ھەندێک لە ئاوێتەکانی زنجیرەی نۆڤیچۆک، ئاوێتەی ئۆرگانۆفۆسفاتن، لە کاتێکدا بریکارەکانی تری نۆڤیچۆک و ھەندێک لە دەمارەژەھرە کارباماتەکان، کیمیایەکی نائۆرگانۆفۆسفاتیان ھەیە. ھەندێکیان لە ڕێگەی تەقەمەنییە کیمیاییە دووانییەکانەوە دروست دەبن، وەک گولە تۆپی M687ی ئەمریکی کە [[سارین]] دروست دەکات لە ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکھاتە کیمیاییە سەرەتایییەکانییەوە. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == sxnmp04vrmiygxbgu17hrptzzuemgde 1570508 1570507 2026-04-01T08:19:46Z 1silent scientist 51740 1570508 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماددە دەمارییەکان''' یان '''دەمارەژەھر''' ھەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی دەمار'''، پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە دەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکانی لەش. تێکچوونەکە بەھۆی پەکخستنی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]] (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە وەک کاتالیزۆر کاردەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەسیتیلکۆلین، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان پەکخەری گەڕانەوەنەبووی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]]ن کە وەک [[ژەھر]] بەکاردێن ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر دەبێتە ھۆی تەسکبوونەوەی بیلبیلەکان، ڕژانی زۆری [[لیک]]ی دەم، گرژبوونی [[ماسوولکە]]کان (تەشنوج)، و میزکردن و پیسایکردنی ناویست، کە یەکەمین نیشانەکانیش لە چەند چرکەیەکی کەمدا دوای بەرکەوتن دەردەکەون. مردن بەھۆی خنکان یان [[وەستانی دڵ]] ڕەنگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا ڕووبدات بەھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی لەش بەسەر ماسوولکەکانی [[ھەناسەدان]] و ماسوولکەکانی تردا. چارەسەری ستاندارد بۆ ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر بریتییە لە تێکەڵەیەک لە دژە-کۆلینێرجیک بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان، و ئۆکسیم وەک دژەژەھر.<ref>https://www.cnn.com/2018/07/05/health/treating-patients-poisoned-with-novichok</ref> ئەو دەمارەژەھرانەی کە زۆرترین بەرھەمھێنانیان لە مێژوودا ھەبووە بریتین لە VX/VR، [[سارین]]، و [[سۆمان]]. زنجیرەی G پێکدێت لەو دەمارەژەھرە سەرەتاییانەی کە لە کۆتایی [[سی (ئەندام)|سییەکان]]ی سەدەی ڕابردوودا دۆزرانەتەوە، کە بەگشتی فڕۆک{{تێبینی|ئەم وشەیە بۆ ئەو [[ماددەی شل|ماددە شلانە]] بەکاردێت کە مەیلیان زۆرە بە خێرایی ببنە [[ھەڵم]] یان [[گاز]]، تەنانەت لە [[پلەی گەرم]]ی ئاساییشدا.}} و مەترسیدارن لە ڕێگەی ھەڵمژینەوە وەک [[ئایرۆسۆڵ]]. زنجیرەی V کە دوای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دۆزرانەوە، زۆر کەمتر فڕۆکن و زیاتر دەمێننەوە، و لە ڕێگەی مژینی پێستەوە مەترسی دروست دەکەن، ئەمەش پێویستی بە جلی تەواوی پارێزەری لەش ھەیە. ھەردوو زنجیرەکە و ھەندێک لە ئاوێتەکانی زنجیرەی نۆڤیچۆک، ئاوێتەی ئۆرگانۆفۆسفاتن، لە کاتێکدا بریکارەکانی تری نۆڤیچۆک و ھەندێک لە دەمارەژەھرە کارباماتەکان، کیمیایەکی نائۆرگانۆفۆسفاتیان ھەیە. ھەندێکیان لە ڕێگەی تەقەمەنییە کیمیاییە دووانییەکانەوە دروست دەبن، وەک گولە تۆپی M687ی ئەمریکی کە [[سارین]] دروست دەکات لە ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکھاتە کیمیاییە سەرەتایییەکانییەوە.<ref>https://www.opcw.org/resources/documents/annual-reports</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == nrbxagwrgfh3rifhx01kir77ldgm75c 0 293896 1570510 2026-04-01T08:24:46Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1326712796|Soman]]» 1570510 wikitext text/x-wiki '''سۆمان''' (یان '''GD''', '''EA 1210''', '''Zoman''', '''PFMP''', '''A-255''', ناوی سیستماتیکی: ''O'' -pinacolyl methyl ­ phos ­ فۆنۆ ­ فلۆریدات) ماددەیەکی کیمیایی زۆر ژەھراوییە. یەکێکە لە [[ماددەی دەماری|ماددە دەمارییەکان]]، دەستوەردان دەکات لە کارکردنی ئاسایی [[کۆئەندامی پەیی|سیستمی دەماری]] شیردەرەکان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی کۆڵین ­ ئیستێراز. ڕێگریکەری هەردوو ئەسیتیل ­ کۆڵین ­ ئیستراز و بوتیریل ­ کۆڵین ­ ئیستێرازە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A |date=June 1999 |title=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |volume=38 |issue=22 |pages=7032–9 |doi=10.1021/bi982678l |pmid=10353814 |s2cid=11744952}}</ref> وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] بەپێی [[بڕیارنامەی ٦٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ٦٨٧ی نەتەوە یەکگرتووەکان]] وەک [[چەکی کۆکوژ|چەکی کۆمەڵکوژ]] پۆلێن کراوە. بەرهەمهێنانی بە توندی کۆنترۆڵ دەکرێت، و کۆکردنەوەی بەپێی ڕێکەوتننامەی چەکی کیمیایی ساڵی ١٩٩٣ لە یاسادا دەرچووە کە وەک ماددەیەکی خشتەی یەکەم پۆلێن کراوە. سۆمان سێیەم کەس بوو لەو ماددە دەمارانەی کە پێیان دەوترێت ''زنجیرەی G'' کە لەگەڵ GA (tabun)، [[سارین|GB]] (سارین) و GF (cyclosarin) دۆزرایەوە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] mf153eih22r8h2wvzaoew6drta0eubr 1570511 1570510 2026-04-01T08:30:34Z 1silent scientist 51740 1570511 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سۆمان''' (یان GD، EA 1210، Zoman، PFMP، A-255، ناوی سیستماتیکی: O-pinacolyl methylphosphonofluoridate) ماددەیەکی کیمیایی زۆر ژەھراوییە. یەکێکە لە [[ماددەی دەماری|ماددە دەمارییەکان]]، دەستێوەردان دەکات لە کارکردنی ئاسایی [[کۆئەندامی پەیی|سیستمی دەماری]] شیردەرەکان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی [[کۆڵین ­ئیستێراز]]. ڕێگریکەری هەردوو [[ئەسیتیل ­ کۆڵین ئیستراز]] و [[بوتیری کۆڵین ئیستێراز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A |date=June 1999 |title=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |volume=38 |issue=22 |pages=7032–9 |doi=10.1021/bi982678l |pmid=10353814 |s2cid=11744952}}</ref> وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] بەپێی [[بڕیارنامەی ٦٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ٦٨٧ی نەتەوە یەکگرتووەکان]] وەک [[چەکی کۆکوژ|چەکی کۆمەڵکوژ]] پۆلێن کراوە. بەرهەمهێنانی بە توندی کۆنترۆڵ دەکرێت، و کۆکردنەوە و کۆگاکردنی بەپێی ڕێکەوتننامەی چەکی کیمیایی ساڵی ١٩٩٣ لە یاسادا دەرچووە کە وەک ماددەیەکی خشتەی یەکەم پۆلێن کراوە. سۆمان سێیەمین [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھری]] ناو زنجیرەی ناسراو بە «زنجیرەی G» بوو کە دۆزرایەوە لەگەڵ GA ([[تابوون]])، GB ([[سارین]])، و GF ([[سایکلۆسارین]]). == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 7n1nvpyfib0w3dq3dpi9m1vjoepszf8 1570512 1570511 2026-04-01T08:33:27Z 1silent scientist 51740 1570512 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سۆمان''' (یان GD، EA 1210، Zoman، PFMP، A-255، ناوی سیستماتیکی: O-pinacolyl methylphosphonofluoridate)<ref>Archived 2013-09-12 at the Wayback Machine United States Senate, 103d Congress, 2d Session. (May 25, 1994). Material Safety Data Sheet -- Lethal Nerve Agents Somain (GD and Thickened GD). Retrieved Nov. 6, 2004.</ref> ماددەیەکی کیمیایی زۆر ژەھراوییە. یەکێکە لە [[ماددەی دەماری|ماددە دەمارییەکان]]، دەستێوەردان دەکات لە کارکردنی ئاسایی [[کۆئەندامی پەیی|سیستمی دەماری]] شیردەرەکان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی [[کۆڵین ­ئیستێراز]]. ڕێگریکەری ھەردوو [[ئەسیتیل ­ کۆڵین ئیستراز]] و [[بوتیری کۆڵین ئیستێراز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A |date=June 1999 |title=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |volume=38 |issue=22 |pages=7032–9 |doi=10.1021/bi982678l |pmid=10353814 |s2cid=11744952}}</ref> وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] بەپێی [[بڕیارنامەی ٦٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ٦٨٧ی نەتەوە یەکگرتووەکان]] وەک [[چەکی کۆکوژ|چەکی کۆمەڵکوژ]] پۆلێن کراوە. بەرھەمھێنانی بە توندی کۆنترۆڵ دەکرێت، و کۆکردنەوە و کۆگاکردنی بەپێی ڕێکەوتننامەی چەکی کیمیایی ساڵی ١٩٩٣ لە یاسادا دەرچووە کە وەک ماددەیەکی خشتەی یەکەم پۆلێن کراوە. سۆمان سێیەمین [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھری]] ناو زنجیرەی ناسراو بە «زنجیرەی G» بوو کە دۆزرایەوە لەگەڵ GA ([[تابوون]])، GB ([[سارین]])، و GF ([[سایکلۆسارین]]).<ref>https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/soman.html</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 8hdztohvjh4jgo2fcwapg98s4asurnf 0 293897 1570515 2026-04-01T09:10:14Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346451400|2026 Italian constitutional referendum]]» 1570515 wikitext text/x-wiki A constitutional referendum concerning the reform of the judicial system was held in [[ئیتاڵیا|Italy]] on 22 and 23 March 2026. Its purpose was to revise Title II and Title IV of Part II of the [[دەستووری ئیتاڵیا|Italian constitution]]. It was the fifth constitutional referendum in the history of the Italian Republic. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Voters were asked whether they approved a constitutional law, often called the "Nordio Reform" (''Riforma Nordio'') after Minister of Justice Carlo Nordio, that would amend the Italian Constitution in various aspects, most notably by proposing the constitutional separation of career paths between [[دادوەر|judges]] and public prosecutors, the splitting of the High Council of the Judiciary (CSM) into two distinct bodies, and the selection of members by sortition rather than traditional election, as well as the establishment of a High Disciplinary Court to oversee disciplinary proceedings. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The government-initiated constitutional bill was approved by the Senate of the Republic on 30 October 2025. Since it did not reach the qualified two-thirds majority in each chamber of the Italian Parliament during the parliamentary approval process, pursuant to Article 138 of the Italian Constitution, the necessary signatures were soon collected to request a confirmatory constitutional referendum. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە In a higher-than-expected turnout and in contrast to late polls showing a close election, after earlier polls had initially shown a significant advantage for those in favour, voters rejected the constitutional reform 53.2% to 46.8%. This was seen as a significant blow to the Meloni government. A quorum was not required for the referendum to be valid, and the Nordio law submitted to referendum would have been promulgated if confirmed by a majority of valid votes. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 61svuha5dvtmo2ugprg56urvnzo7yya 1570516 1570515 2026-04-01T09:11:48Z Tessla 41338 شائەمراز 1570516 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ڕیفراندۆمێکی دەستووری سەبارەت بە چاکسازیی سیستەمی دادوەری لە [[ئیتاڵیا]] لە ٢٢ و ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو. مەبەست لێی پێداچوونەوە بوو بە بەشی دووەم و بەشی چوارەمی تاقمی دووەمی [[دەستووری ئیتاڵیا]]. ئەمە پێنجەمین ڕیفراندۆمی دەستووری بوو لە مێژووی کۆماری ئیتاڵیادا. داوا لە دەنگدەران کرا کە ئایا یاسایەکی دەستووری پەسەند دەکەن، کە زۆرجار بە "چاکسازیی نۆردیۆ" (ڕیفۆرما نۆردیۆ) ناودەبرێت بەناوی وەزیری داد کارلۆ نۆردیۆ، کە دەستووری ئیتاڵیا لە لایەنی جیاوازدا ھەموار دەکاتەوە، دیارترینیان بە پێشنیارکردنی جیاکردنەوەی دەستووریی ڕێڕەوی کار لەنێوان [[دادوەر|دادوەران]] و داواکارانی گشتی، دابەشکردنی ئەنجومەنی باڵای دادوەری (سی ئێس ئێم) بۆ دوو دەستەی جیاواز، و ھەڵبژاردنی ئەندامان بە تیروپشک لەبری ھەڵبژاردنی تەقلیدی، ھەروەھا دامەزراندنی دادگایەکی باڵای تەمبێکاری بۆ چاودێریکردنی ڕێکارەکانی تەمبێکاری. پڕۆژەیاسای دەستووری کە لەلایەن حکوومەتەوە دەستپێشخەریی بۆ کرابوو، لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی کۆمارەوە پەسەند کرا. لەبەر ئەوەی لە کاتی پرۆسەی پەسەندکردنی پەرلەمانیدا نەگەیشتە زۆرینەی دوو لەسەر سێی پێویست لە ھەر کام لە ژوورەکانی پەرلەمانی ئیتاڵیا، بەپێی ماددەی ١٣٨ی دەستووری ئیتاڵیا، زوو واژووە پێویستەکان کۆکرانەوە بۆ داواکردنی ڕیفراندۆمێکی دەستووریی پشتڕاستکەرەوە. لە ڕێژەی بەشدارییەکی زیاتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا و بە پێچەوانەی ڕاپرسییەکانی کۆتایی کە ھەڵبژاردنێکی نزیکیان نیشان دەدا، دوای ئەوەی ڕاپرسییەکانی پێشوو لە سەرەتادا سوودێکی بەرچاویان بۆ لایەنگران نیشان دابوو، دەنگدەران بە ڕێژەی ٥٣٫٢٪ بەرامبەر ٤٦٫٨٪ چاکسازییە دەستوورییەکەیان ڕەتکردەوە. ئەمە وەک گورزێکی گەورە بۆ حکوومەتی مێلۆنی بینرا. ڕێژەی یاسایی بۆ کارا بوونی ڕیفراندۆمەکە پێویست نەبوو، و یاسای نۆردیۆ کە خرایە ڕیفراندۆمەوە دەردەچوو ئەگەر لەلایەن زۆرینەی دەنگە دروستەکانەوە پشتڕاست بکرایەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d05mjy86uwih9c2ozalnk1p191jzzsw 0 293898 1570517 2026-04-01T09:13:53Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345932810|History of the Italian Republic]]» 1570517 wikitext text/x-wiki The '''history of the Italian Republic''' concerns the events relating to the [[مێژووی ئیتاڵیا|history of Italy]] that have occurred since 1946, when Italy became a republic after the 1946 Italian institutional referendum. The Italian republican history is generally divided into two phases, the First and Second Republic. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە After the fall of the Fascist regime in Italy and the end of [[جەنگی جیھانیی دووەم|World War II]], Italian politics and society were dominated by Christian Democracy (DC), a broad-based Christian political party, from 1946 to 1994. From the late 1940s until 1991, the opposition was led by the Italian Communist Party (PCI). Christian Democracy governed uninterrupted during this period, dominating every cabinet and providing nearly every prime minister. It governed primarily with the support of an array of minor parties from the centre-left to the centre-right, including the Italian Socialist Party (PSI), Italian Democratic Socialist Party (PSDI), Italian Republican Party (PRI), and Italian Liberal Party (PLI), and even [[ڕاستڕەوی توندڕەو|far-right]] parties like the Italian Social Movement (MSI). The Communist Party was excluded entirely from government, with the partial exception of the short-lived Historic Compromise, in which the PCI provided external support to a DC minority government from 1976 to 1979. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The political situation was radically transformed in the early 1990s due to two major shocks: the [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|dissolution of the Soviet Union]] in 1991 and the wide-reaching ''Tangentopoli'' corruption scandal from 1992 to 1994. The former caused the dissolution and split of the PCI and splintering of the opposition, while the latter led to the collapse of nearly every established political party in Italy, including Christian Democracy, the PSI, PSDI, PRI, PLI, and others. Anti-establishment sentiment resulted in a 1993 referendum enabling the reform of the electoral system from pure proportional representation to a majoritarian-leaning mixed system. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3hdllffstbrobpts7440yzkvze2zb1f 1570518 1570517 2026-04-01T09:15:01Z Tessla 41338 شائەمراز 1570518 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''مێژووی کۆماری ئیتاڵیا''' پەیوەندی بەو ڕووداوانەوە ھەیە کە پەیوەستن بە [[مێژووی ئیتاڵیا]] کە لە ساڵی ١٩٤٦ەوە ڕوویان داوە، کاتێک ئیتاڵیا بوو بە کۆمار دوای ڕیفراندۆمی دامەزراوەیی ١٩٤٦ی ئیتاڵیا. مێژووی کۆماریی ئیتاڵیا بە گشتی بۆ دوو قۆناغ دابەش دەکرێت، کۆماری یەکەم و دووەم. دوای ڕووخانی ڕژێمی فاشیست لە ئیتاڵیا و کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، سیاسەت و کۆمەڵگەی ئیتاڵیا لە ساڵی ١٩٤٦ تا ١٩٩٤ لەژێر دەسەڵاتی دیموکراسی مەسیحی (دی سی) دا بوو، کە پارتێکی سیاسیی مەسیحیی بنکەفراوان بوو. لە کۆتاییی چلەکانەوە تا ساڵی ١٩٩١، ئۆپۆزسیۆن لەلایەن پارتی کۆمۆنیستی ئیتاڵیا (پی سی ئای) سەرکردایەتی دەکرا. دیموکراسی مەسیحی لەم ماوەیەدا بەبێ پچڕان حوکمڕانی کرد، باڵادەست بوو بەسەر ھەموو کابینەکاندا و نزیکەی ھەموو سەرۆک وەزیرانەکانی دابین دەکرد. بە پلەی یەکەم بە پاڵپشتیی کۆمەڵێک پارتی بچووک لە چەپی ناوەندەوە تا ڕاستی ناوەند حوکمڕانی دەکرد، لەوانە پارتی سۆشیالیستی ئیتاڵیا (پی ئێس ئای)، پارتی سۆشیال دیموکراتی ئیتاڵیا (پی ئێس دی ئای)، پارتی کۆماریی ئیتاڵیا (پی آر ئای)، و پارتی لیبڕاڵی ئیتاڵیا (پی ئێڵ ئای)، و تەنانەت پارتە [[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستڕەوە توندڕەوەکانی]] وەک بزووتنەوەی کۆمەڵایەتیی ئیتاڵیا (ئێم ئێس ئای). پارتی کۆمۆنیست بە تەواوی لە حکوومەت دوورخرایەوە، بە جیاکردنەوەی بەشێکی کەمی سازانی مێژوویی کەمخایەن، کە تێیدا پی سی ئای پاڵپشتیی دەرەکیی بۆ حکوومەتێکی کەمینەی دی سی لە ساڵی ١٩٧٦ تا ١٩٧٩ دابین کرد. بارودۆخی سیاسی لە سەرەتای نەوەدەکاندا بەھۆی دوو شۆکی گەورەوە بە شێوەیەکی بنەڕەتی گۆڕا: [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٩١ و فەزیحەی گەندەڵیی تانجێنتۆپۆلی کە مەودایەکی فراوانی ھەبوو لە ساڵی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤. یەکەمیان بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوە و دابەشبوونی پی سی ئای و پارچەپارچەبوونی ئۆپۆزسیۆن، لەکاتێکدا دووەمیان بووە ھۆی ڕووخانی نزیکەی ھەموو پارتە سیاسییە دامەزراوەکانی ئیتاڵیا، لەوانە دیموکراسی مەسیحی، پی ئێس ئای، پی ئێس دی ئای، پی آر ئای، پی ئێڵ ئای و ئەوانی تر. ھەستی دژە دەسەڵاتداری بووە ھۆی ڕیفراندۆمێکی ساڵی ١٩٩٣ کە ڕێگەی بە چاکسازیی سیستەمی ھەڵبژاردن دا لە نوێنەرایەتی ڕێژەیی پاکەوە بۆ سیستەمێکی تێکەڵاوی مەیلقەرە بە زۆرینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8mtjsusrw0zrxrtzc1vvif2om0qijr6 1570519 1570518 2026-04-01T09:15:12Z Tessla 41338 1570519 wikitext text/x-wiki '''مێژووی کۆماری ئیتاڵیا''' پەیوەندی بەو ڕووداوانەوە ھەیە کە پەیوەستن بە [[مێژووی ئیتاڵیا]] کە لە ساڵی ١٩٤٦ەوە ڕوویان داوە، کاتێک ئیتاڵیا بوو بە کۆمار دوای ڕیفراندۆمی دامەزراوەیی ١٩٤٦ی ئیتاڵیا. مێژووی کۆماریی ئیتاڵیا بە گشتی بۆ دوو قۆناغ دابەش دەکرێت، کۆماری یەکەم و دووەم. دوای ڕووخانی ڕژێمی فاشیست لە ئیتاڵیا و کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، سیاسەت و کۆمەڵگەی ئیتاڵیا لە ساڵی ١٩٤٦ تا ١٩٩٤ لەژێر دەسەڵاتی دیموکراسی مەسیحی (دی سی) دا بوو، کە پارتێکی سیاسیی مەسیحیی بنکەفراوان بوو. لە کۆتاییی چلەکانەوە تا ساڵی ١٩٩١، ئۆپۆزسیۆن لەلایەن پارتی کۆمۆنیستی ئیتاڵیا (پی سی ئای) سەرکردایەتی دەکرا. دیموکراسی مەسیحی لەم ماوەیەدا بەبێ پچڕان حوکمڕانی کرد، باڵادەست بوو بەسەر ھەموو کابینەکاندا و نزیکەی ھەموو سەرۆک وەزیرانەکانی دابین دەکرد. بە پلەی یەکەم بە پاڵپشتیی کۆمەڵێک پارتی بچووک لە چەپی ناوەندەوە تا ڕاستی ناوەند حوکمڕانی دەکرد، لەوانە پارتی سۆشیالیستی ئیتاڵیا (پی ئێس ئای)، پارتی سۆشیال دیموکراتی ئیتاڵیا (پی ئێس دی ئای)، پارتی کۆماریی ئیتاڵیا (پی آر ئای)، و پارتی لیبڕاڵی ئیتاڵیا (پی ئێڵ ئای)، و تەنانەت پارتە [[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستڕەوە توندڕەوەکانی]] وەک بزووتنەوەی کۆمەڵایەتیی ئیتاڵیا (ئێم ئێس ئای). پارتی کۆمۆنیست بە تەواوی لە حکوومەت دوورخرایەوە، بە جیاکردنەوەی بەشێکی کەمی سازانی مێژوویی کەمخایەن، کە تێیدا پی سی ئای پاڵپشتیی دەرەکیی بۆ حکوومەتێکی کەمینەی دی سی لە ساڵی ١٩٧٦ تا ١٩٧٩ دابین کرد. بارودۆخی سیاسی لە سەرەتای نەوەدەکاندا بەھۆی دوو شۆکی گەورەوە بە شێوەیەکی بنەڕەتی گۆڕا: [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٩١ و فەزیحەی گەندەڵیی تانجێنتۆپۆلی کە مەودایەکی فراوانی ھەبوو لە ساڵی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤. یەکەمیان بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوە و دابەشبوونی پی سی ئای و پارچەپارچەبوونی ئۆپۆزسیۆن، لەکاتێکدا دووەمیان بووە ھۆی ڕووخانی نزیکەی ھەموو پارتە سیاسییە دامەزراوەکانی ئیتاڵیا، لەوانە دیموکراسی مەسیحی، پی ئێس ئای، پی ئێس دی ئای، پی آر ئای، پی ئێڵ ئای و ئەوانی تر. ھەستی دژە دەسەڵاتداری بووە ھۆی ڕیفراندۆمێکی ساڵی ١٩٩٣ کە ڕێگەی بە چاکسازیی سیستەمی ھەڵبژاردن دا لە نوێنەرایەتی ڕێژەیی پاکەوە بۆ سیستەمێکی تێکەڵاوی مەیلقەرە بە زۆرینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] k1v3z6jxb7x564sobfzwl8akeqdgnnb 0 293899 1570520 2026-04-01T09:18:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1318064240|Firepower]]» 1570520 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:M1-A1_Abrams_Fire.jpg|وێنۆک|240x240پیکسڵ|A [[ئێم١ ئابرامس|M1A1]] tank firing its main gun]] '''Firepower''' is the military capability to direct force at an enemy. It involves the whole range of potential [[چەک|weapons]]. The concept is generally taught as one of the three key principles of [[شەڕی مۆدێرن|modern warfare]] wherein the enemy forces are destroyed or have their will to fight negated by sufficient and preferably overwhelming use of force as a result of combat operations. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 9njv6uegbuim7yokr9qes2oe7tt35yw 1570521 1570520 2026-04-01T09:19:15Z Tessla 41338 شائەمراز 1570521 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:M1-A1_Abrams_Fire.jpg|وێنۆک|240x240پیکسڵ|تانکێکی [[ئێم١ ئابرامس|ئێم١ ئەی١]] کە تۆپە سەرەکییەکەی دەتەقێنێت]] ھێزی ئاگرین بریتییە لە توانای سەربازی بۆ ئاڕاستەکردنی ھێز بەرەو دوژمن. ئەو ھەموو مەودای [[چەک|چەکە]] ئەگەرییەکان دەگرێتەوە. ئەم چەمکە بە شێوەیەکی گشتی وەک یەکێک لە سێ بنەما سەرەکییەکەی [[شەڕی مۆدێرن]] دەوترێتەوە کە تێیدا ھێزەکانی دوژمن تێکدەشکێندرێن یان ئیرادەیان بۆ شەڕکردن پووچەڵ دەکرێتەوە لەڕێگەی بەکارھێنانی ھێزی پێویست و باشترە ھێزێکی زۆر بێت وەک ئەنجامێکی ئۆپەراسیۆنە جەنگییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} fll5wl32ff0nzkepglg6n65bz02yggh 1570522 1570521 2026-04-01T09:19:28Z Tessla 41338 1570522 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:M1-A1_Abrams_Fire.jpg|وێنۆک|240x240پیکسڵ|تانکێکی [[ئێم١ ئابرامس|ئێم١ ئەی١]] کە تۆپە سەرەکییەکەی دەتەقێنێت]] ھێزی ئاگرین بریتییە لە توانای سەربازی بۆ ئاڕاستەکردنی ھێز بەرەو دوژمن. ئەو ھەموو مەودای [[چەک|چەکە]] ئەگەرییەکان دەگرێتەوە. ئەم چەمکە بە شێوەیەکی گشتی وەک یەکێک لە سێ بنەما سەرەکییەکەی [[شەڕی مۆدێرن]] دەوترێتەوە کە تێیدا ھێزەکانی دوژمن تێکدەشکێندرێن یان ئیرادەیان بۆ شەڕکردن پووچەڵ دەکرێتەوە لەڕێگەی بەکارھێنانی ھێزی پێویست و باشترە ھێزێکی زۆر بێت وەک ئەنجامێکی ئۆپەراسیۆنە جەنگییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} oq928klkoc6ioz506ynvf2armmc5pmv 1570523 1570522 2026-04-01T09:19:48Z Tessla 41338 1570523 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:M1-A1_Abrams_Fire.jpg|وێنۆک|240x240پیکسڵ|تانکێکی [[ئێم١ ئابرامس|ئێم١ ئەی١]] کە تۆپە سەرەکییەکەی دەتەقێنێت]] '''ھێزی ئاگرین''' بریتییە لە توانای سەربازی بۆ ئاڕاستەکردنی ھێز بەرەو دوژمن. ئەو ھەموو مەودای [[چەک|چەکە]] ئەگەرییەکان دەگرێتەوە. ئەم چەمکە بە شێوەیەکی گشتی وەک یەکێک لە سێ بنەما سەرەکییەکەی [[شەڕی مۆدێرن]] دەوترێتەوە کە تێیدا ھێزەکانی دوژمن تێکدەشکێندرێن یان ئیرادەیان بۆ شەڕکردن پووچەڵ دەکرێتەوە لەڕێگەی بەکارھێنانی ھێزی پێویست و باشترە ھێزێکی زۆر بێت وەک ئەنجامێکی ئۆپەراسیۆنە جەنگییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} p13d98fbp29ip4793p13qc665u80k9m 0 293900 1570524 2026-04-01T09:21:36Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1326123266|Naval artillery]]» 1570524 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Uss_iowa_bb-61_pr.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|USS Iowa fires a broadside of nine 16"/50 and six 5"/38 guns during an exercise]] '''Naval artillery''' is [[تۆپھاوێژ|artillery]] mounted on a [[کەشتیی جەنگی|warship]], originally used only for [[شەڕی دەریایی|naval warfare]] and then subsequently used for more specialized roles in [[شەڕی ڕووەکی|surface warfare]] such as naval gunfire support (NGFS) and [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|anti-aircraft warfare]] (AAW) engagements. The term generally refers to powder-launched projectile-firing weapons and excludes self-propelled projectiles such as torpedoes, rockets, and [[مووشەک|missiles]] and those simply dropped overboard such as depth charges and naval mines. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] of38kwl5ss9uhvvlw21bw27f1tmkxlq 1570525 1570524 2026-04-01T09:22:24Z Tessla 41338 شائەمراز 1570525 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Uss_iowa_bb-61_pr.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یوو ئێس ئێس ئایۆوا لایەکی نۆ تۆپی ١٦"/٥٠ و شەش تۆپی ٥"/٣٨ لە کاتی مەشقێکدا دەتەقێنێت]] '''تۆپخانەی دەریایی''' بریتییە لە [[تۆپھاوێژ|تۆپخانەیەک]] کە لەسەر [[کەشتیی جەنگی|کەشتییەکی جەنگی]] دامەزراوە، لە بنەڕەتدا تەنھا بۆ [[شەڕی دەریایی]] بەکاردھێنرا و دواتر بۆ ڕۆڵی پسپۆڕانەتر لە [[شەڕی ڕوەکی]] بەکارھێنرا وەک پشتگیریی تەقەی دەریایی (ئێن جی ئێف ئێس) و شەڕەکانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|بەرگریی ئاسمانی]] (ئەی ئەی دەبلیوو). ئەم زاراوەیە بە گشتی ئاماژەیە بۆ ئەو چەکانەی کە بە بارووت کەرەستەی فڕێدەر دەتەقێنن و کەرەستە فڕێدەرە خۆبزوێنەکان دەردەکات وەک تۆرپیدۆ، ڕاکێت و [[مووشەک|مووشەکەکان]] و ئەوانەی بە سادەیی فڕێ دەدرێنە خوارەوە وەک بارگە قووڵایییەکان و مینە دەریایییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] 9jqb9fb18udlk0jrlen8vs8nuxip0p5 1570527 1570525 2026-04-01T09:23:38Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[بۆمبھاوێژی دەریایی]]ی گواستەوە بۆ [[تۆپخانەی دەریایی]] 1570525 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Uss_iowa_bb-61_pr.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یوو ئێس ئێس ئایۆوا لایەکی نۆ تۆپی ١٦"/٥٠ و شەش تۆپی ٥"/٣٨ لە کاتی مەشقێکدا دەتەقێنێت]] '''تۆپخانەی دەریایی''' بریتییە لە [[تۆپھاوێژ|تۆپخانەیەک]] کە لەسەر [[کەشتیی جەنگی|کەشتییەکی جەنگی]] دامەزراوە، لە بنەڕەتدا تەنھا بۆ [[شەڕی دەریایی]] بەکاردھێنرا و دواتر بۆ ڕۆڵی پسپۆڕانەتر لە [[شەڕی ڕوەکی]] بەکارھێنرا وەک پشتگیریی تەقەی دەریایی (ئێن جی ئێف ئێس) و شەڕەکانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|بەرگریی ئاسمانی]] (ئەی ئەی دەبلیوو). ئەم زاراوەیە بە گشتی ئاماژەیە بۆ ئەو چەکانەی کە بە بارووت کەرەستەی فڕێدەر دەتەقێنن و کەرەستە فڕێدەرە خۆبزوێنەکان دەردەکات وەک تۆرپیدۆ، ڕاکێت و [[مووشەک|مووشەکەکان]] و ئەوانەی بە سادەیی فڕێ دەدرێنە خوارەوە وەک بارگە قووڵایییەکان و مینە دەریایییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] 9jqb9fb18udlk0jrlen8vs8nuxip0p5 1570529 1570527 2026-04-01T09:24:51Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[تۆپخانەی دەریایی]]ی گواستەوە بۆ [[تۆپھاوێژی دەریایی]] 1570525 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Uss_iowa_bb-61_pr.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یوو ئێس ئێس ئایۆوا لایەکی نۆ تۆپی ١٦"/٥٠ و شەش تۆپی ٥"/٣٨ لە کاتی مەشقێکدا دەتەقێنێت]] '''تۆپخانەی دەریایی''' بریتییە لە [[تۆپھاوێژ|تۆپخانەیەک]] کە لەسەر [[کەشتیی جەنگی|کەشتییەکی جەنگی]] دامەزراوە، لە بنەڕەتدا تەنھا بۆ [[شەڕی دەریایی]] بەکاردھێنرا و دواتر بۆ ڕۆڵی پسپۆڕانەتر لە [[شەڕی ڕوەکی]] بەکارھێنرا وەک پشتگیریی تەقەی دەریایی (ئێن جی ئێف ئێس) و شەڕەکانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|بەرگریی ئاسمانی]] (ئەی ئەی دەبلیوو). ئەم زاراوەیە بە گشتی ئاماژەیە بۆ ئەو چەکانەی کە بە بارووت کەرەستەی فڕێدەر دەتەقێنن و کەرەستە فڕێدەرە خۆبزوێنەکان دەردەکات وەک تۆرپیدۆ، ڕاکێت و [[مووشەک|مووشەکەکان]] و ئەوانەی بە سادەیی فڕێ دەدرێنە خوارەوە وەک بارگە قووڵایییەکان و مینە دەریایییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] 9jqb9fb18udlk0jrlen8vs8nuxip0p5 0 293901 1570526 2026-04-01T09:23:12Z Tessla 41338 دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[شەڕی ڕووەکی]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر) 1570526 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[شەڕی ڕووەکی]] 06hk2j3pbjioigjov490z072rt6jncu 0 293903 1570530 2026-04-01T09:24:51Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[تۆپخانەی دەریایی]]ی گواستەوە بۆ [[تۆپھاوێژی دەریایی]] 1570530 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[تۆپھاوێژی دەریایی]] p9hfcqglruc5wzoe2np9c1f0rx51ig6 0 293904 1570531 2026-04-01T09:30:24Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343916605|Centurion C-RAM]]» 1570531 wikitext text/x-wiki The '''Centurion C-RAM''', also called the '''Land Phalanx Weapon System''' ('''LPWS'''), is an American counter-rocket, artillery, and mortar (C-RAM) [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|air defense artillery]] system. It was developed in 2004, when combat during the [[شەڕی عێراق|Iraq War]] identified a weakness in ground-based [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|anti-projectile artillery]]. The system is produced by Northrop Grumman, Raytheon, and Oshkosh Corporation. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 54gjpp0w7s7btojossqj0qulmeld5fm 1570532 1570531 2026-04-01T09:31:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1570532 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەنتوریۆن سی-ڕام'''، کە ھەروەھا بە سیستەمی چەکی '''لاند فالانکس''' (ئێڵ پی دەبلیوو ئێس) ناودەبرێت، بریتییە لە سیستەمێکی ئەمریکیی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|تۆپخانەی بەرگریی ئاسمانی]] بۆ بەرپەرچدانەوەی ڕاکێت، تۆپخانە و مۆرتار (سی-ڕام). لە ساڵی ٢٠٠٤ پەرەی پێدرا، کاتێک شەڕکردن لە کاتی [[شەڕی عێراق|جەنگی عێراقدا]] لاوازییەک لە [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|تۆپخانەی دژە پڕۆژێکتایلی]] سەر زەویدا دەستنیشان کرد. سیستەمەکە لەلایەن نۆرسرۆپ گروومان، ڕایتیۆن و ئۆشکۆش کۆرپۆرەیشن بەرھەم دەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} qjeddqfnfjcimnmn1dfae7urkle60f2 0 293905 1570533 2026-04-01T09:32:59Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1332925307|Archer artillery system]]» 1570533 wikitext text/x-wiki The '''Archer artillery system''', or '''Archer – FH77BW L52''', or '''''Artillerisystem'' 08''', is a Swedish [[تۆپهاوێژی خۆهەڵگر (خۆبزوێنەر)|self-propelled howitzer]] system.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose |ڕێکەوتی سەردان=2 September 2022 |وێبگە=BAE Systems {{!}} International |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=30 May 2007 |ناونیشان=http://www.regjeringen.no/nb/dep/fd/pressesenter/pressemeldinger/2007/Norsk-svensk-samarbeid-om-fremtidens-art.html?id=468611 |ڕێکەوتی سەردان=30 March 2010 |زمان=Norwegian}}</ref> The main piece of the system is a fully automated 155 mm L52 (52-calibre-long) gun-[[ھاوتزەر|howitzer]] and a M151 Protector remote-controlled weapon station mounted on a modified 6×6 chassis of the Volvo A30D all-terrain articulated hauler. The crew and engine compartment is armoured and the cab is fitted with bullet and fragmentation-resistant windows. The system also includes an ammunition resupply vehicle, a support vehicle, BONUS submunitions,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 July 2008 |ناونیشان=http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826121452/http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 August 2010 |وێبگە=BAE Systems- Bofors AB}}</ref> and M982 Excalibur guided projectiles. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە rdojkxksrybrkwzsw1257xxbfvhomtj 1570534 1570533 2026-04-01T09:34:33Z Tessla 41338 شائەمراز 1570534 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سیستەمی تۆپھاوێژی ئارچەر'''، یان '''ئارچەر – ئێف ئێچ ٧٧ بی دەبلیوو ئێڵ ٥٢'''، یان '''ئارتیلێری سیستەم ٠٨'''، سیستەمێکی [[تۆپھاوێژی خۆھەڵگر (خۆبزوێنەر)|ھاویتزەری خۆبزوێنەری]] سویدییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose |ڕێکەوتی سەردان=2 September 2022 |وێبگە=BAE Systems {{!}} International |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=30 May 2007 |ناونیشان=http://www.regjeringen.no/nb/dep/fd/pressesenter/pressemeldinger/2007/Norsk-svensk-samarbeid-om-fremtidens-art.html?id=468611 |ڕێکەوتی سەردان=30 March 2010 |زمان=Norwegian}}</ref> بەشە سەرەکییەکەی سیستەمەکە پێکھاتووە لە تۆپێکی ١٥٥ ملم ئێڵ ٥٢ (بە درێژیی ٥٢ کالیبەر)ی تەواو ئۆتۆماتیکیی [[ھاوتزەر|ھاویتزەر]] و وێستگەیەکی چەکی کۆنترۆڵکراوی لە دوورەوەی ئێم ١٥١ پڕۆتێکتەر کە لەسەر شاسییەکی دەستکاریکراوی ٦×٦ی بارھەڵگری جومگەیی ھەموو جۆرە زەوییەکی ڤۆڵڤۆ ئەی ٣٠ دی جێگیرکراوە. بەشی تاقم و بزوێنەرەکەی زرێپۆش کراوە و کابینەکە بە پەنجەرەی بەرگریکار لە گوللە و پارچە پارچەبوونی تەقەمەنی تەیار کراوە. ھەروەھا سیستەمەکە پێکھاتووە لە ئۆتۆمبێلێکی دووبارە پڕکردنەوەی تەقەمەنی، ئۆتۆمبێلێکی پشتگیری، تەقەمەنییە لاوەکییەکانی بۆنەس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=3 July 2008 |ناونیشان=http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826121452/http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 August 2010 |وێبگە=BAE Systems- Bofors AB}}</ref> و کەرەستە فڕێدەرە ئاڕاستەکراوەکانی ئێم ٩٨٢ ئێکسکالیبەر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} j96o199ge2t7ok9eg04jo1fk1jr0se5 0 293906 1570536 2026-04-01T09:35:50Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[تۆپهاوێژی خۆهەڵگر (خۆبزوێنەر)]]ی گواستەوە بۆ [[تۆپھاوێژی خۆھەڵگر (خۆبزوێنەر)]] 1570536 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[تۆپھاوێژی خۆھەڵگر (خۆبزوێنەر)]] 9uexa4ue4om0n9r6c8uo5xobwczq4o7 0 293907 1570537 2026-04-01T09:51:33Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1332319634|Aircraft artillery]]» 1570537 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:AC-130U_Spooky_gunship_30_mm_cannon.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|30 mm Bushmaster Chain Guns]] '''Aircraft artillery''' are [[تۆپھاوێژ|artillery]] weapons with a 30 mm caliber or larger that is mounted on aircraft. First used for [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک|ground attack]] roles during [[جەنگی جیھانیی یەکەم|World War I]], aircraft artillery has found its use in the present day, most notably on the AC-130. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە nfh2q30jztu2c1jdtuyvr7aujm73v1w 1570538 1570537 2026-04-01T09:52:54Z Tessla 41338 شائەمراز 1570538 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:AC-130U_Spooky_gunship_30_mm_cannon.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|تۆپە زنجیرییەکانی بوشماستەری ٣٠ ملم]] '''تۆپھاوێژی فڕۆکە''' بریتییە لە چەکەکانی [[تۆپھاوێژ]] بە کالیبەری ٣٠ ملم یان گەورەتر کە لەسەر فڕۆکە جێگیر دەکرێن. یەکەمجار بۆ ڕۆڵەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک|ھێرشی زەوی]] لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانیی یەکەمدا]] بەکارھێنرا، تۆپھاوێژی فڕۆکە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا بەکارھێنانی خۆی دۆزیوەتەوە، دیارترینیان لەسەر ئەی سی-١٣٠.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 21fxmpheorw43y54yydc2ch7ep4ealp 0 293908 1570539 2026-04-01T09:54:29Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345136067|Lockheed AC-130]]» 1570539 wikitext text/x-wiki The '''Lockheed AC-130''' gunship is a heavily armed, long-endurance, [[فڕۆکەی ھێرشبەر|ground-attack]] variant of the C-130 Hercules transport, fixed-wing aircraft. It carries a wide array of ground-attack weapons that are integrated with sensors, [[ڕێنیشاندەری|navigation]], and [[سیستمی ڕێکھێنانی ھاویژتن|fire-control systems]]. Unlike other modern military fixed-wing aircraft, the AC-130 relies on visual targeting. Since its large profile and low operating altitudes around 7,000&nbsp;feet (2,100 m) make it an easy target, its [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک|close air support]] missions are usually flown at night. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ce0buoinaguk5kwzcbox54v6oz0q2vx 1570540 1570539 2026-04-01T09:56:14Z Tessla 41338 شائەمراز 1570540 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''لۆکھید ئەی سی-١٣٠''' گەنشیپ جۆرێکی پڕچەککراوی قورس، خۆڕاگری درێژخایەنی [[فڕۆکەی ھێرشبەر|ھێرشی زەوی]] فڕۆکەی گواستنەوەی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە. کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە چەکەکانی ھێرشی زەوی ھەڵدەگرێت کە لەگەڵ ھەستەوەرەکان، [[ڕێنیشاندەری]]، و [[سیستمی ڕێکھێنانی ھاویژتن|سیستەمەکانی کۆنترۆڵکردنی تەقە]] یەکخراون. بە پێچەوانەی فڕۆکە سەربازییە مۆدێرنەکانی تری باڵ جێگیر، ئەی سی-١٣٠ پشت بە ئامانجگرتنی بینراو دەبەستێت. لەبەر ئەوەی قەبارە گەورەکەی و بەرزییەکانی کەمی کارکردن لە دەوروبەری ٧٬٠٠٠ پێ (٢٬١٠٠ مەتر) دەیکاتە ئامانجێکی ئاسان، ئەرکەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] بەزۆری لە شەودا ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6neiqvwz9i5b3wxkaqm7bnuylbs06m0 1570541 1570540 2026-04-01T09:56:35Z Tessla 41338 1570541 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''لۆکھید ئەی سی-١٣٠ گەنشیپ''' جۆرێکی پڕچەککراوی قورس، خۆڕاگری درێژخایەنی [[فڕۆکەی ھێرشبەر|ھێرشی زەوی]] فڕۆکەی گواستنەوەی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە. کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە چەکەکانی ھێرشی زەوی ھەڵدەگرێت کە لەگەڵ ھەستەوەرەکان، [[ڕێنیشاندەری]]، و [[سیستمی ڕێکھێنانی ھاویژتن|سیستەمەکانی کۆنترۆڵکردنی تەقە]] یەکخراون. بە پێچەوانەی فڕۆکە سەربازییە مۆدێرنەکانی تری باڵ جێگیر، ئەی سی-١٣٠ پشت بە ئامانجگرتنی بینراو دەبەستێت. لەبەر ئەوەی قەبارە گەورەکەی و بەرزییەکانی کەمی کارکردن لە دەوروبەری ٧٬٠٠٠ پێ (٢٬١٠٠ مەتر) دەیکاتە ئامانجێکی ئاسان، ئەرکەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] بەزۆری لە شەودا ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mv1o347zc56pnpkiqppyzp7kb8u845h 0 293909 1570542 2026-04-01T09:57:50Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344762890|Gunship]]» 1570542 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:AC-130H_Spectre_banking_turn.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|An AC-130H gunship from the 16th Special Operations Squadron]] A '''gunship''' is a [[فڕۆکەی سەربازی|military aircraft]] armed with heavy aircraft guns, primarily intended for attacking ground targets either as [[ھێرشی ئاسمانی|airstrike]] or as [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک|close air support]].<ref>{{Cite book|last=Wragg|first=David W.|title=A Dictionary of Aviation|publisher=Osprey|year=1973|isbn=9780850451634|edition=first|page=147}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە In modern usage the term "gunship" refers to fixed-wing aircraft having [[wiktionary:lateral|laterally]]-mounted heavy armaments (i.e. firing to the side) to attack ground or sea targets.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} These gunships are configured to circle the target instead of performing strafing runs.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 August 2020 |ناونیشان=https://hushkit.net/2020/08/15/17-heaviest-armed-gunfighters-gunniest-warplanes/}}</ref> Such aircraft have their armament on one side harmonized to fire at the apex of an imaginary cone formed by the aircraft and the ground when performing a pylon turn (banking turn).{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} The term "gunship" originated in the mid-19th century as a synonym for gunboat and also referred to the heavily armed [[کەشتیی زرێپۆش|ironclad]] steamships used during the [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|American Civil War]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4ns0zvxcsyvc1w2xy8wjniy8lab8ro2 1570543 1570542 2026-04-01T09:58:43Z Tessla 41338 شائەمراز 1570543 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:AC-130H_Spectre_banking_turn.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گەنشیپێکی ئەی سی-١٣٠ئێچ لە ١٦یەمین سکادرانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] '''گەنشیپ''' بریتییە لە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکەیەکی سەربازی]] کە بە تۆپە قورسەکانی فڕۆکە پڕچەک کراوە، کە بە پلەی یەکەم بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان مەبەست لێیەتی، چ وەک [[ھێرشی ئاسمانی]] یان وەک [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]].<ref>{{Cite book|last=Wragg|first=David W.|title=A Dictionary of Aviation|publisher=Osprey|year=1973|isbn=978-0-85045-163-4|edition=first|page=147}}</ref> لە بەکارھێنانی مۆدێرندا زاراوەی «گەنشیپ» ئاماژەیە بۆ فڕۆکەی باڵ جێگیر کە پڕچەککردنی قورسی لە [[wiktionary:lateral|لایەنەکانەوە]] (واتە بۆ لایەک تەقە دەکات) لەسەر دامەزراوە بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان یان دەریایییەکان.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} ئەم گەنشیپانە بە جۆرێک ڕێکخراون کە بە دەوری ئامانجەکەدا بسووڕێنەوە لەبری ئەوەی ھێرشی ڕاستەوخۆی ھێڵکاری ئەنجام بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 August 2020 |ناونیشان=https://hushkit.net/2020/08/15/17-heaviest-armed-gunfighters-gunniest-warplanes/}}</ref> ئەم جۆرە فڕۆکانە پڕچەککردنەکەیان لە یەک لایە و ڕێکخراوە بۆ ئەوەی تەقە لە لووتکەی قووچەکێکی خەیاڵی بکات کە لەلایەن فڕۆکەکە و زەوییەکەوە دروست دەبێت کاتێک خولانەوەی پایلۆن (خولانەوەی مەیلقەرە) ئەنجام دەدات.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} زاراوەی «گەنشیپ» لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا وەک ھاوواتایەک بۆ گەنبۆت (کەشتیی تۆپدار) سەری ھەڵدا و ھەروەھا ئاماژە بوو بۆ کەشتییە ھەڵمییە [[کەشتیی زرێپۆش|زرێپۆشە]] پڕچەککراوەکان کە لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆییی ئەمریکادا]] بەکاردەھێنران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] k81yx7oun7n0os8mwfcnrm7otpdoh62 1570544 1570543 2026-04-01T09:58:55Z Tessla 41338 1570544 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:AC-130H_Spectre_banking_turn.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گەنشیپێکی ئەی سی-١٣٠ئێچ لە ١٦یەمین سکادرانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] '''گەنشیپ''' بریتییە لە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکەیەکی سەربازی]] کە بە تۆپە قورسەکانی فڕۆکە پڕچەک کراوە، کە بە پلەی یەکەم بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان مەبەست لێیەتی، چ وەک [[ھێرشی ئاسمانی]] یان وەک [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]].<ref>{{Cite book|last=Wragg|first=David W.|title=A Dictionary of Aviation|publisher=Osprey|year=1973|isbn=978-0-85045-163-4|edition=first|page=147}}</ref> لە بەکارھێنانی مۆدێرندا زاراوەی «گەنشیپ» ئاماژەیە بۆ فڕۆکەی باڵ جێگیر کە پڕچەککردنی قورسی لە [[wiktionary:lateral|لایەنەکانەوە]] (واتە بۆ لایەک تەقە دەکات) لەسەر دامەزراوە بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان یان دەریایییەکان.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} ئەم گەنشیپانە بە جۆرێک ڕێکخراون کە بە دەوری ئامانجەکەدا بسووڕێنەوە لەبری ئەوەی ھێرشی ڕاستەوخۆی ھێڵکاری ئەنجام بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 August 2020 |ناونیشان=https://hushkit.net/2020/08/15/17-heaviest-armed-gunfighters-gunniest-warplanes/}}</ref> ئەم جۆرە فڕۆکانە پڕچەککردنەکەیان لە یەک لایە و ڕێکخراوە بۆ ئەوەی تەقە لە لووتکەی قووچەکێکی خەیاڵی بکات کە لەلایەن فڕۆکەکە و زەوییەکەوە دروست دەبێت کاتێک خولانەوەی پایلۆن (خولانەوەی مەیلقەرە) ئەنجام دەدات.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} زاراوەی «گەنشیپ» لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا وەک ھاوواتایەک بۆ گەنبۆت (کەشتیی تۆپدار) سەری ھەڵدا و ھەروەھا ئاماژە بوو بۆ کەشتییە ھەڵمییە [[کەشتیی زرێپۆش|زرێپۆشە]] پڕچەککراوەکان کە لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆییی ئەمریکادا]] بەکاردەھێنران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] l1igkjq7ndu64zfpiayw51qywrgbdbh 1 293910 1570545 2026-04-01T09:59:19Z Tessla 41338 /* ناو */ بەشی نوێ 1570545 wikitext text/x-wiki == ناو == گەر ناوێکی باشتر هەبوو دەتوانن بیگوازنەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٥٩، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 95nba78kjmwj0jkmcvj046qdu1efeen 0 293911 1570546 2026-04-01T10:05:13Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345136326|Lockheed HC-130]]» 1570546 wikitext text/x-wiki The '''Lockheed HC-130''' is an extended-range, [[گەڕان و ڕزگارکردن|search and rescue]] (SAR)/combat search and rescue (CSAR) version of the C-130 Hercules military transport aircraft, with two different versions operated by two separate services in the U.S. armed forces. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The HC-130J Super Hercules version is operated by the United States Coast Guard in a SAR and maritime reconnaissance role. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The HC-130P Combat King and HC-130J Combat King II variants are operated by the [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|United States Air Force]] for long-range SAR and CSAR. The USAF variants also execute on scene CSAR command and control, airdrop pararescue forces and equipment, and are also capable of providing [[سووتەمەنیی پڕکردنەوەی ئاسمانی|aerial refueling]] to appropriately equipped USAF, US Army, USN, USMC, and NATO/Allied helicopters in flight. In this latter role, they are primarily used to extend the range and endurance of combat search and rescue [[ھەلیکۆپتەر|helicopters]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] k14ykt3c6yava288sirr6yqmslgqj6g 1570547 1570546 2026-04-01T10:06:17Z Tessla 41338 شائەمراز 1570547 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''لۆکھید ئێچ سی-١٣٠''' وەشانی مەودا درێژکراوەی [[گەڕان و ڕزگارکردن]] (ئێس ئەی ئاڕ)/گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی (سی ئێس ئەی ئاڕ)ی فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازیی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە دوو وەشانی جیاوازی ھەیە و لەلایەن دوو دەزگای جیاواز لە ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کارپێدەکرێت. وەشانی ئێچ سی-١٣٠جەی سووپەر ھێرکولییز لەلایەن پاسەوانی کەناراوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕۆڵی ئێس ئەی ئاڕ و سیخوڕیی دەریاییدا کارپێدەکرێت. وەشانەکانی ئێچ سی-١٣٠پی کۆمبات کینگ و ئێچ سی-١٣٠جەی کۆمبات کینگ ٢ لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ئێس ئەی ئاڕ و سی ئێس ئەی ئاڕی مەودا درێژ کارپێدەکرێن. وەشانەکانی یوو ئێس ئەی ئێف ھەروەھا فەرماندەیی و کۆنترۆڵی سی ئێس ئەی ئاڕ لە شوێنی ڕووداوەکە، دابەزاندنی ئاسمانیی ھێزەکانی فریاگوزاریی چەتری و کەرەستەکان ئەنجام دەدەن، ھەروەھا توانای دابینکردنی [[سووتەمەنیی پڕکردنەوەی ئاسمانی|سووتەمەنی پڕکردنەوەی ئاسمانییان]] ھەیە بۆ ھەلیکۆپتەرە تەیارکراوەکانی یوو ئێس ئەی ئێف، یوو ئێس ئارمی، یوو ئێس ئێن، یوو ئێس ئێم سی، و ناتۆ/ھاوپەیمانان لە کاتی فڕیندا. لەم ڕۆڵەی دواییاندا، بە پلەی یەکەم بۆ درێژکردنەوەی مەودا و خۆڕاگریی [[ھەلیکۆپتەر|ھەلیکۆپتەرەکانی]] گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی بەکاردێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bpc95rrowc0nr1thi7zb9k5h3ak1f6y 0 293912 1570548 2026-04-01T10:07:35Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344304604|Monoplane]]» 1570548 wikitext text/x-wiki A '''monoplane''' is a fixed-wing aircraft configuration with a single mainplane, in contrast to a biplane or other types of multiplanes, which have multiple planes. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە A monoplane has inherently the highest efficiency and lowest drag of any wing configuration and is the simplest to build. However, during the early years of flight, these advantages were offset by its greater weight and lower manoeuvrability, making it relatively rare until the 1930s. Since then, the monoplane has been the most common form for a fixed-wing aircraft. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sdm9175jy8h31diqi6rrddnfv84etdu 1570549 1570548 2026-04-01T10:08:16Z Tessla 41338 شائەمراز 1570549 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تاکەباڵ''' بریتییە لە شێوەکارێکی فڕۆکەی باڵ جێگیر کە خاوەنی تاکە باڵێکی سەرەکییە، بە پێچەوانەی دووباڵ یان جۆرەکانی تری چەندباڵەکان، کە چەندین باڵیان ھەیە. تاکەباڵ بە شێوەیەکی بنەڕەتی خاوەنی بەرزترین کارایی و کەمترین بەرگریی ھەوایە لە ھەر شێوەکارێکی باڵ، و دروستکردنی سادەترینە؛ بەڵام لە ساڵانی سەرەتای فڕیندا، ئەم سوودانە بەھۆی کێشی زۆرتر و توانای مانۆڕکردنی کەمترەوە ھاوسەنگ دەکران، ئەمەش وای کردبوو تا ساڵانی ١٩٣٠ بە ڕێژەیەک دەگمەن بێت. لەو کاتەوە، تاکەباڵ باوترین شێوەی فڕۆکەی باڵ جێگیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ggocskxw7cm1m9neyufjg2szlrqec7e 0 293913 1570550 2026-04-01T10:09:56Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346523581|Biplane]]» 1570550 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Sopwith_Camel_-_Season_Premiere_Airshow_2018_(42058141172).jpg|وێنۆک|[[جەنگی جیھانیی یەکەم|First World War]] Sopwith Camel biplane]] A '''biplane''' is a fixed-wing aircraft with two main [[باڵ|wings]] stacked one above the other. The first powered, controlled [[فڕۆکە|aeroplane]] to fly, the Wright Flyer, used a biplane wing arrangement, as did many aircraft in the early years of [[فڕۆکەوانی|aviation]]. While a biplane wing structure has a structural advantage over a monoplane, it produces more drag than a monoplane wing. Improved structural techniques, better materials and higher speeds made the biplane configuration obsolete for most purposes by the late 1930s. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] 35jhqo2cwgj9x1ka29xgvpltan16n3s 1570551 1570550 2026-04-01T10:10:53Z Tessla 41338 شائەمراز 1570551 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Sopwith_Camel_-Season_Premiere_Airshow_2018(42058141172).jpg|وێنۆک|دووباڵی سۆپویس کامێڵی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]]] '''دووباڵ''' فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە کە دوو [[باڵ]]ی سەرەکیی یەک لەسەر یەکی ھەیە. یەکەمین [[فڕۆکە]]ی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراو کە فڕیبێت، ڕایت فلایەر، ڕێکخستنی باڵی دووباڵی بەکارھێنا، وەک چۆن زۆرێک لە فڕۆکەکان لە ساڵانی سەرەتای [[فڕۆکەوانی|فڕۆکەوانیدا]] وایان کرد. لەکاتێکدا پێکھاتەی باڵی دووباڵ سوودێکی پێکھاتەییی ھەیە بەسەر تاکەباڵدا، بەڵام بەرگریی ھەوای زیاتر لە باڵی تاکەباڵ دروست دەکات. تەکنیکە پێکھاتەیییە باشترکراوەکان، کەرەستەی باشتر و خێراییی زیاتر وایان کرد شێوەکاری دووباڵ بۆ زۆربەی مەبەستەکان تا کۆتاییی ساڵانی ١٩٣٠ بەسەربچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] 0iyn96frgx4qgzo7ia08brm266orrmx 1570552 1570551 2026-04-01T10:11:06Z Tessla 41338 1570552 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دووباڵ''' فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە کە دوو [[باڵ]]ی سەرەکیی یەک لەسەر یەکی ھەیە. یەکەمین [[فڕۆکە]]ی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراو کە فڕیبێت، ڕایت فلایەر، ڕێکخستنی باڵی دووباڵی بەکارھێنا، وەک چۆن زۆرێک لە فڕۆکەکان لە ساڵانی سەرەتای [[فڕۆکەوانی|فڕۆکەوانیدا]] وایان کرد. لەکاتێکدا پێکھاتەی باڵی دووباڵ سوودێکی پێکھاتەییی ھەیە بەسەر تاکەباڵدا، بەڵام بەرگریی ھەوای زیاتر لە باڵی تاکەباڵ دروست دەکات. تەکنیکە پێکھاتەیییە باشترکراوەکان، کەرەستەی باشتر و خێراییی زیاتر وایان کرد شێوەکاری دووباڵ بۆ زۆربەی مەبەستەکان تا کۆتاییی ساڵانی ١٩٣٠ بەسەربچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] 8b0mqnxq6rjfag3zuxn1o2qvbygxjay 0 293914 1570555 2026-04-01T10:13:06Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341261972|Wright Flyer]]» 1570555 wikitext text/x-wiki The '''''Wright Flyer''''' (also known as the '''''Kitty Hawk''''', '''''Flyer'' I''' or the '''1903 ''Flyer''''') made the first sustained flight by a manned heavier-than-air powered and controlled aircraft on December 17, 1903.<ref name="NASM">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 29, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=29 September 2021 |وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}</ref> Invented and flown by brothers [[برایانی ڕایت|Orville and Wilbur Wright]], it marked the beginning of the pioneer era of aviation. The aircraft is a single-place biplane design with anhedral (drooping) wings, front double elevator (a canard) and rear double rudder. It used a {{Convert|12|hp|kW|0}} gasoline engine powering two pusher propellers. Employing "wing warping", it was relatively unstable and very difficult to fly.<ref>{{Cite book|last=Howard S. Wolko|url=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|title=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|publisher=National Air and Space Museum|year=1987|isbn=9780874749793|pages=12–13, 23, 32}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 18kr5msc48weaqaqj040n5b7sgkjg5c 1570556 1570555 2026-04-01T10:14:02Z Tessla 41338 شائەمراز 1570556 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕایت فلایەر''' (کە ھەروەھا بە '''کیتی ھۆک'''، فلایەر ١ یان '''فلایەری ١٩٠٣''' ناسراوە)یەکەم فڕینی بەردەوامی لەلایەن فڕۆکەیەکی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراوی مرۆڤھەڵگری قورستر لە ھەوا لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ ئەنجام دا.<ref name="NASM">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 29, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=29 September 2021 |وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}</ref> لەلایەن براکان [[برایانی ڕایت|ئۆرڤیل و ویلبور ڕایت]] داھێنرا و فڕێندرا، و سەرەتای سەردەمی پێشەنگی فڕۆکەوانی دیاری کرد. فڕۆکەکە دیزاینێکی دووباڵی یەک-شوێنە کە باڵەکانی دابەزیون (ئەنھیدرال)، بەرزکەرەوەی دووانی پێشەوە (کانارد) و سووکانی دووانی دواوەی ھەیە. بزوێنەرێکی بەنزینی {{Convert|12|hp|kW|0}}ی بەکارھێناوە کە ھێزی دەدا بە دوو پەروانەی پاڵنەر. بە بەکارھێنانی "پێچانی باڵ"، تا ڕادەیەک ناجێگیر بوو و فڕین پێی زۆر قورس بوو.<ref>{{Cite book|last=Howard S. Wolko|url=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|title=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|publisher=National Air and Space Museum|year=1987|isbn=978-0-87474-979-3|pages=12–13, 23, 32}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] f7uwen0cmyqw3fztd1lfcsqu48fp1wh 0 293915 1570557 2026-04-01T10:25:15Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345621794|National Air and Space Museum]]» 1570557 wikitext text/x-wiki The '''National Air and Space Museum''' ('''NASM''') of the Smithsonian Institution is a museum in [[واشینگتن دی سی|Washington, D.C.]], United States, dedicated to human flight and [[توێژینەوەی بۆشایی|space exploration]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Established in 1946 as the '''National Air Museum''', its main building opened on the National Mall near L'Enfant Plaza in 1976. In 2023, the museum welcomed 3.1 million visitors, making it the fourth-most visited museum in the United States and eleventh-most in the world. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The museum is a center for research into the history and science of aviation and [[فڕینی بۆشایی|spaceflight]], as well as [[ھەسارە|planetary]] science and terrestrial geology and geophysics. Almost all of its spacecraft and aircraft on display are original primary or backup craft (rather than facsimiles). Its collection includes the [[ئەپۆلۆ ١١|Apollo 11]] Command Module <nowiki><i id="mwNQ">Columbia</i></nowiki>, the <nowiki><i id="mwNw">Friendship 7</i></nowiki> capsule which was flown by [[جۆن گلێن|John Glenn]], [[چارڵز لیندبێرگ|Charles Lindbergh]]'s ''Spirit of St. Louis'', the model of the starship <nowiki><i id="mwPQ">Enterprise</i></nowiki> used in the science fiction television show ''Star Trek: The Original Series'', and the [[برایانی ڕایت|Wright brothers]]{{'}} ''[[ڕایت فلایەر|Wright Flyer]]'' airplane near the entrance. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:مێژووی فڕین بە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pi5imja754d676to5o2zjz7k8kvb2q5 1570559 1570557 2026-04-01T10:30:31Z Tessla 41338 شائەمراز 1570559 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''مۆزەخانەی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی''' (ئێن ئەی ئێس ئێم)ی دامەزراوەی سمیتسۆنیان مۆزەخانەیەکە لە [[واشینگتن دی سی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تەرخان کراوە بۆ فڕینی مرۆڤ و [[توێژینەوەی بۆشایی]]. لە ساڵی ١٩٤٦ وەک مۆزەخانەی نیشتمانیی فڕۆکەوانی دامەزراوە، بینای سەرەکییەکەی لە ساڵی ١٩٧٦ لە ناشناڵ مۆڵ لە نزیک لێنفانت پڵازا کرایەوە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، مۆزەخانەکە پێشوازی لە ٣٫١ ملیۆن سەردانیکەر کردووە، ئەمەش وای لێکردووە ببێتە چوارەمین مۆزەخانە کە زۆرترین سەردانیکەری ھەبێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و یازدەھەمین لە جیھاندا. مۆزەخانەکە ناوەندێکە بۆ توێژینەوە لە مێژوو و زانستی فڕۆکەوانی و [[فڕینی بۆشایی]]، ھەروەھا زانستی [[ھەسارە|ھەسارەکان]] و جیۆلۆجی و جیۆفیزیکی زەوی. نزیکەی ھەموو ئەو کەشتییە ئاسمانی و فڕۆکانەی کە نمایش کراون کەشتیی ڕەسەنی سەرەکی یان یەدەگن (نەک کۆپی). کۆمەڵەکەی پێکھاتووە لە مۆدیۆلی فەرماندەیی [[ئەپۆلۆ ١١]] کۆڵۆمبیا، کەپسوولی فرێندشیپ ٧ کە لەلایەن [[جۆن گلێن]] فڕێندراوە، سپیریت ئۆف سانت لویسی [[چارڵز لیندبێرگ]]، مۆدێلی کەشتیی ئاسمانیی ئینتەرپڕایز کە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵیی زانستیی ستار ترێک: زنجیرە ڕەسەنەکەدا بەکارھاتووە، و فڕۆکەی *[[ڕایت فلایەر]]*ی [[برایانی ڕایت]] لە نزیک دەروازەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی فڕین بە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jcpkoh8n41s9nsp5fsmekn0wp3m85et 0 293916 1570560 2026-04-01T10:33:46Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346319404|Baltimore/Washington International Airport]]» 1570560 wikitext text/x-wiki '''Baltimore/Washington International Thurgood Marshall Airport''' (IATA: BWI, ICAO: KBWI, FAA LID: BWI) – also known as '''Thurgood''' '''Marshall Airport''', '''Baltimore/Washington International Airport''', and simply as '''BWI Airport''' – is an international airport in Anne Arundel County, [[مێریلەند|Maryland]],<ref name="CensusMap2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929204140/https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 29, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=June 25, 2023 |پەڕە=3 (PDF p. 4/41) |quote=Baltimore/washington International Thurgood Marshall Arprt}}</ref> located {{Convert|9|mi|km}} south of downtown Baltimore and {{Convert|30|miles|km|-1}} northeast of [[واشینگتن دی سی|Washington, D.C.]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.airnav.com/airport/KBWI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026021543/http://www.airnav.com/airport/KBWI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 26, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=October 28, 2016 |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715051323/http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 15, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=December 16, 2011 |زمان=en-US}}</ref> BWI is one of three major airports that serve the [[ناوچەی ئاماری یەکگرتووی واشینگتن-باڵتیمۆر|Washington–Baltimore metropolitan area]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231222222438/https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 22, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=December 22, 2023 |وێبگە=baltimore-airport.com}}</ref> Dulles International Airport (IAD), in Dulles, Virginia, and Ronald Reagan Washington National Airport (DCA), in Crystal City, Virginia, are the other two. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4z2r1p9jy0eauxxtapqvfmcbfew0liz 1570561 1570560 2026-04-01T10:35:24Z Tessla 41338 1570561 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بالتیمۆر/واشینگتن تورگود مارشاڵ''' (ئای ئەی تی ئەی: BWI، ئای سی ئەی ئۆ: KBWI، ئێف ئەی ئەی ئێڵ ئای دی: BWI) – هەروەها بە '''فڕۆکەخانەی تورگود مارشاڵ'''، '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بالتیمۆر/واشینگتن'''، و بە سادەیی وەک فڕۆکەخانەی بی دەبلیوو ئای ناسراوە – فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە لە کاونتی ئان ئەروندڵ، [[مێریلەند|مێریلەند]]،<ref name="CensusMap2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929204140/https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 29, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=June 25, 2023 |پەڕە=3 (PDF p. 4/41) |quote=Baltimore/washington International Thurgood Marshall Arprt}}</ref> کە دەکەوێتە {{Convert|9|mi|km}} لە باشووری ناوەندی شاری بالتیمۆر و {{Convert|30|miles|km|-1}} لە باکووری ڕۆژهەڵاتی [[واشینگتن دی سی|واشینگتن دی سی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.airnav.com/airport/KBWI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026021543/http://www.airnav.com/airport/KBWI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 26, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=October 28, 2016 |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715051323/http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 15, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=December 16, 2011 |زمان=en-US}}</ref> بی دەبلیوو ئای یەکێکە لە سێ فڕۆکەخانە سەرەکییەکە کە خزمەت بە [[ناوچەی ئاماری یەکگرتووی واشینگتن-باڵتیمۆر|ناوچەی مێترۆپۆلیتانی واشینگتن–باڵتیمۆر]] دەکەن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231222222438/https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 22, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=December 22, 2023 |وێبگە=baltimore-airport.com}}</ref> فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی دالەس (ئای ئەی دی)، لە دالەس، ڤێرجینیا، و فڕۆکەخانەی نیشتمانیی ڕۆناڵد ڕیگان واشینگتن (دی سی ئەی)، لە کریستاڵ سیتی، ڤێرجینیا، ئەو دووەکەی ترن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dtypauz5ivbgk8n3vwdlfjuer534uie 1570562 1570561 2026-04-01T10:35:57Z Tessla 41338 شائەمراز 1570562 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بالتیمۆر/واشینگتن تورگود مارشاڵ''' (ئای ئەی تی ئەی: BWI، ئای سی ئەی ئۆ: KBWI، ئێف ئەی ئەی ئێڵ ئای دی: BWI) – ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی تورگود مارشاڵ'''، '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بالتیمۆر/واشینگتن'''، و بە سادەیی وەک '''فڕۆکەخانەی بی دەبلیوو ئای''' ناسراوە – فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە لە کاونتی ئان ئەروندڵ، [[مێریلەند]]،<ref name="CensusMap2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929204140/https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 29, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=June 25, 2023 |پەڕە=3 (PDF p. 4/41) |quote=Baltimore/washington International Thurgood Marshall Arprt}}</ref> کە دەکەوێتە {{Convert|9|mi|km}} لە باشووری ناوەندی شاری بالتیمۆر و {{Convert|30|miles|km|-1}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[واشینگتن دی سی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.airnav.com/airport/KBWI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026021543/http://www.airnav.com/airport/KBWI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 26, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=October 28, 2016 |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715051323/http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 15, 2017 |ڕێکەوتی سەردان=December 16, 2011 |زمان=en-US}}</ref> بی دەبلیوو ئای یەکێکە لە سێ فڕۆکەخانە سەرەکییەکە کە خزمەت بە [[ناوچەی ئاماری یەکگرتووی واشینگتن-باڵتیمۆر|ناوچەی مێترۆپۆلیتانی واشینگتن–باڵتیمۆر]] دەکەن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231222222438/https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 22, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=December 22, 2023 |وێبگە=baltimore-airport.com}}</ref> فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی دالەس (ئای ئەی دی)، لە دالەس، ڤێرجینیا، و فڕۆکەخانەی نیشتمانیی ڕۆناڵد ڕیگان واشینگتن (دی سی ئەی)، لە کریستاڵ سیتی، ڤێرجینیا، ئەو دووەکەی ترن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] efr1ss5cojc6ddfvjf5jz4ds0lsyuft