ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 45 1571079 1570996 2026-04-02T14:55:26Z Tessla 41338 پێداچوونەوەی 1567404 لەلایەن [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] ([[User talk:AramBot|talk]]) ھێنرایەوە 1571079 wikitext text/x-wiki {{Short description|شارێک لە هەرێمی کوردستان، عێراق}} {{Use dmy dates|date=مارس ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement | name = هەڵەبجە | native_name = Helebce-هەڵەبجە | native_name_lang = ckb | image_skyline = | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[عێراق]] | subdivision_type1 = هەرێم | subdivision_name1 = [[هەرێمی کوردستان]] | subdivision_type2 = پارێزگا | subdivision_name2 = [[پارێزگای هەڵەبجە]] | pushpin_map = Iraq | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = شوێنی هەڵەبجە لە عێراق | coordinates = {{coord|35|10|N|45|59|E|region:IQ_type:city|display=inline,title}} | elevation_m = 700 | population_total = 140,000 | population_as_of = 2022 | timezone = [[کاتی ستانداردی عەرەبی|AST]] | utc_offset = +3 }} '''هەڵەبجە''' شارێکە لە [[هەرێمی کوردستان]]ی [[عێراق]]، کە لە دامێنی [[چیاکانی زاگرۆس]] لە نزیک سنووری [[ئێران]] هەڵکەوتووە. شارەکە نزیکەی ٧٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە و ئاوی [[ڕووباری سیروان]] دەیبژێوێت. هەڵەبجە ناوەندی [[پارێزگای هەڵەبجە]]یە، کە لە نیسانی ٢٠٢٥دا لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|پەرلەمانی عێراقەوە]] بە ڕەسمی وەک پارێزگایەکی تەواو ناسێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://amwaj.media/en/media-monitor/iraqi-lawmakers-vote-to-recognize-new-governorate|سەردێڕ=Iraqi lawmakers vote to recognize new governorate|وێبگە=Amwaj.media|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> [[جووەکانی میزراحی]] ناسراو [[جووە کوردەکان]]ی هەڵەبجە، لەگەڵ خێزانەکانی گرووپی "سیانزە ماڵ" ([[جاف|هۆزی جاف]])، لە دامەزرێنەرانی شارەکە بوون و سەرەتا لە نزیک کانی [[نەواڵە]] نیشتەجێ بوون.<ref name="jinha">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency.com/so/zhyan/gky-jwwlkan-w-khanww-drynkany-hbj-brw-lnawchwwn-dchn-17600|سەردێڕ=گەڕەکی جوولەکان و خانووە دێرینەکانی هەڵەبجە بەرەو لەناوچوون دەچن|وێبگە=JINHA Agency|زمان=ku|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> هەڵەبجە یەکێکە لە پیتۆڵترین ناوچەکانی عێراق، کە ساڵانە ٧٠٠ تا ٩٠٠ ملیمەتر بارانی لێ دەبارێت و لە ناوخۆدا بە ''بواینی'' (بواینى) ناسراوە، کە بە واتای "خاکی پیرۆز" دێت.<ref name="shafaq">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shafaq.com/en/Report/Discover-Iraq-Halabja--Where-land-memory-and-resilience-intertwine|سەردێڕ=Discover Iraq: Halabja — Where land, memory, and resilience intertwine|وێبگە=Shafaq News|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ئێستا شارەکە نزیکەی ١٤٠،٠٠٠ کەسی تێدا نیشتەجێیە، کە زۆرینەی هەرە زۆریان [[کورد]]ن. لە کاتێکدا زۆربەی دانیشتووانەکەی بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] دەدوێن، زۆرێکیشیان دیالێکتی [[هەورامی]] دەپارێزن، کە ئەمەش پردێکی زمانەوانی لەگەڵ [[کوردستانی ڕۆژهەڵات|کوردستانی ئێران]] و [[پارێزگای کرماشان]]ی دراوسێ دروست دەکات لە پاڵ قسەکردن بە دیالێکتی سۆرانی لە شارەکدا بۆ جێبەجێکردنی کار و پیشەی ڕۆژانە.<ref name="shafaq"/> لە ڕووی مێژووییەوە، هەڵەبجەی ئێستا مەڵبەندی دەسەڵاتی [[جاف|هۆزی جاف]] بووە. شارەکە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەهۆی [[کیمیابارانی هەڵەبجە]] لە ساڵی ١٩٨٨ ناسراوە، کە تێیدا هەزاران هاووڵاتی سڤیلی کورد لە هێرشێکی کیمیاییدا بە فەرمانی حکوومەتی [[عێراقی بەعسی]] لە سەردەمی [[سەددام حوسێن]] شەهید کران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/16/newsid_4304000/4304853.stm|سەردێڕ=1988: Thousands die in Halabja gas attack|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> هەروەها شارەکە بەوە ناسراوە کە چەندین [[شاعیر]]، [[زانا ئیسلامییەکان|زانای ئایینی]] و [[کەسایەتیی سیاسی]] دیار لە مێژووی خۆیدا پێگەیاندووە.<ref name="nasih2024">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/3097|سەردێڕ=Halabja: A Chronicle of Endurance and Heritage|نووسەر=Nukhsha Nasih|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdistan Chronicle}}</ref> == ڕەگناسی (ئێتیمۆلۆژی) == سەبارەت بە بنچینەی ناوی "هەڵەبجە" چەندین بۆچوونی جیاواز هەن و مشتومڕیان لەسەرە، کە گرنگترینیان ئەمانەن:<ref name="etymology">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=هەڵەبجە مەملەکەتی ژیان|نووسەر=خەبات عەبدوڵڵا|زمان=ku}}</ref><ref name="kurdcollect">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://zamenpress.com/Details.aspx?jimare=80433|سەردێڕ=هەڵەبجە - مێژوو و کولتوور|وێبگە=Zamen Press|زمان=ku}}</ref> یەکەم بۆچوون ناوی هەڵەبجە بە مێژووی کۆنەوە دەبەستێتەوە. پاشای ئەکەدی [[سارگۆنی ئەکەدی]] (٢٣٣٤–٢٢٧٩ پ.ز) هێرشی کردە سەر ناوچەیەک کە ئەو کات بە ''هەرهەر'' (Har Har) دەناسرا، کە ناوچەکانی هەڵەبجە و [[شارەزوور]]ی دەگرتەوە. دوای داگیرکردنی، سارگۆن ناوەکەی گۆڕی بۆ ''کار شارووکین'' (شاری سارگۆن). مێژوونووسی کورد [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] پێی وایە کە شاری ئێستای هەڵەبجە لەوانەیە هەمان ئەو شوێنە کۆنە بێت.<ref name="etymology"/> لە سەردەمی [[هۆرییەکان|هۆرییەکاندا]]، ئەم ناوچەیە لە دەقە بزمارییەکانی [[ئاشوورییەکان|ئاشووریدا]] بە ناوی ''کەرداخەر'' (یان ''خار خار'') هاتووە کە دەکەوێتە سەر [[ڕووباری سیروان]]. بەڵام هەندێک توێژەر ئەم پەیوەندییە لە ڕووی فۆنۆلۆژییەوە بە دوور دەزانن.<ref name="kurdcollect"/> [[پەڕگە:Rainbow Bee-eaters Juffs.JPG|وێنۆک|باڵندەی کەرخۆرە (زەنگوڵەبایە).|alt=Rainbow Bee-eaters Juffs]]بۆچوونی دووەم وایە کە بەهۆی باخ و سەوزایی و ئاوی ناوچەکەوە، خەڵکی پێیان وتووە ''عەجەب جا'' (عەجەب جا) واتە "شوێنێکی سەرسوڕهێنەر"، کە دواتر گۆڕاوە بۆ ''هەڵەبجە''.<ref name="kurdcollect"/> بۆچوونی سێیەم ناوەکە لە وشەی کوردیی ''هەڵوژە'' (هەڵوژە) وەردەگرێت، کە شوێنی هێلانەی باڵندەی کەرخۆرەیە؛ تا ئێستاش گوندەکانی دەوروبەری هەڵەبجە ناوی شارەکە بە ''هەڵەوجە'' گۆڕ دەکەن.<ref name="etymology"/> بۆچوونی چوارەم دەڵێت ناوەکە لە ''هەڵۆجێ'' (هەڵۆجێ) واتە "جێگەی هەڵۆ" هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ میرێکی [[میرنشینی ئەردەڵان]] کە لە نێوان ساڵانی ١٦٠٠–١٦١٥ دەسەڵاتی لە ناوچەکەدا هەبووە.<ref name="kurdcollect"/> بۆچوونی پێنجەم، کە لەلایەن زانا [[جەمال بابان]] پاڵپشتی دەکرێت، ناوەکە لە ''ئەڵبجە'' (Albje) وەردەگرێت و ئاماژە بەوە دەکات کە لە [[کوردیی ناوەندی|دیالێکتی جافیدا]] پیتی ''ئەلف'' (ئ) زۆرجار دەگۆڕێت بۆ ''ه'' (ه)، و لە دەستنووسە مێژووییەکانیشدا ناوەکە بە ''ئەڵەبجە'' هاتووە.<ref name="kurdcollect"/> == مێژوو == هەڵەبجە یەکێکە لە کۆنترین ئەو شارانەی کە ژیان تێیاندا بەردەوام بووە لە [[هەرێمی کوردستان]]، کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی گەلی [[لۆلۆیییەکان|لۆلۆیی]] یان [[لۆلۆییەکان]] دەگەڕێتەوە. وا بڕوا دەکرێت شاری دێرینی «[[خار خار]]» کە مێژووەکەی بۆ ٢٠٠٠ ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە، هەمان شوێنی هەڵەبجەی ئێستا بێت.<ref name="uoh">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uoh.edu.iq/en/halabja-city/|سەردێڕ=Halabja City|وێبگە=University of Halabja|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230220020149/https://uoh.edu.iq/en/halabja-city/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٦٤١ی زایینی، شارەکە دوای [[فەتحی ئیسلامی]] بۆ سەر [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیسلام.<ref name="uoh"/> لە سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی]]دا، ناوچەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی میرنشینی [[حەسەنوەیهییەکان|حەسەنوەیهی]] (٩٥٩-١٠١٥ ز)، پاشان میرنشینی [[عەننازییەکان|عەننازی]] (١٠١٦-١١١٧ ز).<ref name="uoh"/> شێوازی ئێستای نیشتەجێبوون لە هەڵەبجە تەمەنی نزیکەی ٥٠٠ ساڵ دەبێت،<ref name="nasih2024"/> کە سەرچاوەکەی بۆ کۆچبەرانی ناوچەی [[هەورامان]] و [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] (باکووری ڕۆژئاوای [[ئێران]]) دەگەڕێتەوە.<ref name="nasih2024"/> [[پەڕگە:Battle of Chaldiran.jpg|وێنۆک|جەنگی چاڵدێران.]] هەڵەبجە لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٨٦٩ بوو بە قەزا.<ref name="zamen">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=80433|سەردێڕ=History of Halabja|وێبگە=Zamen Press}}</ref> یەکەم قایمقامی شارەکە «[[محەمەد بەگ]]» بوو لە بنەماڵەی [[جاف]]، کە لەلایەن بەرپرسانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە هەڵبژێردرا.<ref name="zamen"/> گەشەکردنی شارەکە لە سەردەمی عوسمانیدا خێرایی بەخۆوە بینی، بەتایبەت دوای [[جەنگی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥١٤. شارەکە لە دەوروبەری ساڵی ١٦٥٠ لە نزیک شوێنی ئێستای [[مزگەوتی تەکێ]] بنیات نراوەتەوە، پێشتر بەشێک بووە لە ناحیەی جوڵانبار ([[خورماڵ]]) پێش ئەوەی بکرێتە قەزا.<ref name="uoh"/> ڕێككەوتنێکی گشتی هەیە کە شارەکەی ئێستا لە سەردەمی عوسمانیدا دروستکراوە و دوای ساڵی ١٧٠٠ی زایینی گەشەی کردووە.<ref name="kurdcollect"/> بە تێپەڕبوونی کات، شارەکە [[کۆچەرییەکانی هەورامان]]، خانەدانەکانی [[قەڵای جەوانڕۆ]] لە [[جوانڕۆ]]ی ئێستا، و خێزانە دەستڕۆیشتووەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا. هەڵەبجە بوو بە شوێنی تێکەڵبوونی ئایین و نەتەوە جیاوازەکان، کە تێیدا زۆرینەی [[موسڵمانان|موسڵمان]] لەگەڵ پێکهاتەکانی [[کاکەیی]]، [[زەردەشتییەکان|زەردەشتی]] و [[جووەکان|جوو]] پێکەوە دەژیان, ئەم پێکەوە ژیانە هەتا ئەمڕۆش بەردەوامی هەیە.<ref name="nasih2024"/> یەکەم قوتابخانە لە هەڵەبجە لە ساڵی ١٩١٩ دامەزرا.<ref name="uoh"/> بەپێی ئامارە بەریتانییەکان، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ١٩٢٠دا نزیکەی ٦،٥٠٩ کەس بووە، و ناحیەکانی [[پێنجوێن]]، [[خورماڵ]]، ورماوە و [[دەربەندیخان]] لەژێر کارگێڕی ئەو شارەدا بوون.<ref name="uoh"/> هەڵەبجە مێژوویەکی درێژی هەیە وەک وێستگەیەکی گرنگ بۆ گەشتیاران لە نێوان باشوور و ناوەڕاستی عێراق و ناوچەکانی باکوور، هەروەها لەسەر ڕێڕەوی کاروانە بازرگانییەکان بووە کە بە [[تورکیا]] و [[ئەورووپا]] دەبەسترانەوە. زۆرێک لەو کاروانانە «[[خورما]]»یان دەگواستەوە، کە ئەمەش لە ناوی ناحیەی [[خورماڵ]]دا ڕەنگی داوەتەوە (بە واتای کۆگای خورما)، کە ئاماژەیە بۆ بازرگانیی خورما کە لەو سەردەمەدا باڵادەست بووە.<ref name="uoh"/> === دامەزراندن و نیشتەجێبوونی سەرەتایی === هۆزی [[جاف]] بە دامەزرێنەری هەڵەبجەی ئێستا دادەنرێن.<ref name="kurdcollect"/> بەپێی نەریتی ناوخۆیی، یەکەم خانوو لەلایەن بەگەکانی تاقمی «[[شێوەکەڵ]]»ەوە دروستکراون؛ لە نەوەکانی دوای ئەوانیشدا نەوەکانیان گەشەیان کرد بۆ «[[سیانزە ماڵ]]» (سێزدە ماڵ)، کە بە هۆزە دامەزرێنەرە ڕەسەنەکانی شارەکە دادەنرێن.<ref name="kurdcollect"/> دواتر [[جووەکانی میزراحی]] کە پاش چەند ساڵێک خۆیان ناو نا [[جووە کوردەکان]] گەیشتنە ناوچەکە و هەندێکیان بازرگانی لێهاتوو بوون، کە بەهۆی بازرگانیی سنوورییەوە ڕاکێشرابوون، لە تەنیشت هۆزەکانی جاف نیشتەجێ بوون و بەشدارییان کرد لە گەشەپێدانی هەڵەبجە وەک ناوەندێکی بازرگانی؛ ئەم خەڵکە بە زمانی [[جوو-ئارامیی نوێ]] (کە زۆرجار بە [[لیشانا دیدان]] یان [[هولاولا]] ناودەبرێت) قسەیان دەکرد.<ref name="kurdcollect"/> === مێژووی کارگێڕی و دیمۆگرافیا === هەڵەبجە لە ساڵی ١٨٨٩ بە فەرمی وەک «قەزا» (ناوچەی کارگێڕی) دامەزرا، و بوو بە دووەم قەزا کە لە عێراقدا دوای [[نەجەف]] پێکهێنرابێت، ئەمەش هاوکات بوو لەگەڵ دەستنیشانکردنی [[عوسمان پاشای جاف]] وەک یەکەم سەرۆک شارەوانیی شارەکە لەژێر ئیدارەی عوسمانیدا.<ref name="kurdcollect"/><ref name="uoh"/> تا ساڵی ١٩٣٠، شارەکە لە سێ گەڕەکی سەرەکی پێکهاتبوو: پاشا (ناوەندی ئێستای شار)، پیر محەمەد، و کانی ئاشقان.<ref name="kurdcollect"/> دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق لە ساڵی ١٩٢٠، قەزای هەڵەبجە ڕووبەرەکەی نزیکەی ٥،٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە بوو و ٣٧٥ گوندی لەخۆدەگرت، لەوانە ناحیەکانی [[سیروان (ناحیە)|سیروان]]، [[شارەزوور]]، [[پێنجوێن]]، [[خورماڵ]]، و ورماوە.<ref name="kurdcollect"/> بەهۆی سیاسەتەکانی [[تەعریب]] و ڕاگواستنی زۆرەملێی گوندەکان لەلایەن حکوومەتی [[بەعس]]ەوە، تا سەرژمێریی ساڵی ١٩٨٧ تەنها ١٨ گوند مابوونەوە، لە کاتێکدا لە ساڵی ١٩٧٧دا ٢١٦ گوند بوون.<ref name="kurdcollect"/> شارەکە لە ئێستادا لە ٣٧ گەڕەک و ١٣٢ شەقام پێکهاتووە، ژمارەی دانیشتووانە تۆمارکراوەکەی ١١٧،٦٦١ کەسە، و خاوەنی ٤ ناحیە ([[خورماڵ]]، [[ناحیەی بیارە|بیارە]]، [[سیروان (ناحیە)|سیروان]]، و [[بەمۆ]])، ٨٣ کەرتی کارگێڕی، و ١٢٤ گوندە.<ref name="kurdcollect"/> === بیستەکانی سەدەی ڕابردوو و شۆڕشەکانی شێخ مەحموود === لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا، هەڵەبجە ڕۆڵێکی بەرچاوی گێڕا لە پشتگیریکردنی شۆڕشەکانی [[شێخ مەحموودی حەفید]] دژی حوکمی بەریتانیا. دانیشتووانی شارەکە بە چالاکیی بەرگرییان لە شارەکە کرد دژی فڕۆکە بەریتانییەکان لەژێر فەرمانی ئەدمۆندز، کە بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕینەکان ڕەوانە کرابوون. ئەم ڕووداوانە بە [[جەنگی ئەشکۆڵ]] لەسەر [[چیای شنروێ]] کۆتایییان هات.<ref name="uoh"/> === بەرگریی چینی کرێکار و ڕاپەڕینی ئایاری ١٩٨٧ === لە ساڵانی پێش کۆمەڵکوژییەکەی ١٩٨٨، هەڵەبجە ببووە ناوەندێکی سەرەکیی بەرگریی جەماوەری دژی [[جەنگی ئێران و عێراق]]. تا ساڵی ١٩٨٧، حکوومەتی عێراق ٤٥ گوندی دەوروبەری هەڵەبجەی خاپوور کردبوو، ئەمەش وای کرد ژمارەی دانیشتووانی شارەکە بگاتە نزیکەی ١١٠،٠٠٠ کەس، کە زۆربەیان هەڵاتووانی سوپا و خێزانەکانیان بوون.<ref name="libcom">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://libcom.org/article/1988-halabja-massacre|سەردێڕ=1988: The Halabja Massacre|وێبگە=Libcom.org|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|note=Published in Wildcat no.13, Summer/Autumn 1989}}</ref> لەنێوان ڕێکخراوە سیاسییەکاندا، [[حیزبی شیوعیی عێراق]] تاکە لایەن بوو کە لای هەڵاتووانی سوپا جێگەی بڕوا بوو، هەروەها تاکە لایەن بوو کە بە ئاشکرا هۆشداریی دا کە حکوومەت مەبەستیەتی هێرش بکاتە سەر هەڵەبجە.<ref name="libcom"/> [[پەڕگە:Children of Halabja, performing chants about peace, to Iraqi communist officials, written on the board "Bzhî âşti cîhan", meaning "Long live peace in the world".jpg|وێنۆک|منداڵانی هەڵەبجە لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا، سرودی ئاشتی بۆ بەرپرسانی شیوعیی عێراقی دەڵێن، لەسەر تەختەکە نووسراوە «بژی ئاشتی جیهان».]] تەنها چەند هەفتەیەک پێش ڕاپەڕینەکە، لە ١٦ی نیسانی ١٩٨٧، ڕژێمی بەعس یەکەمین هێرشی [[چەکی کیمیایی|کیمیایی]] کردە سەر هاووڵاتیانی مەدەنیی کورد لە گوندی [[شێخ وەسانان]] لە دۆڵی [[بالیسان]]، کە تێیدا زیاتر لە ٣٠٠ کەس شەهید بوون؛ ئەمە وەک تاقیکردنەوەیەک بۆ هێرشە گەورەترەکان دەبینرا.<ref name="may13rudaw">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/3097|سەردێڕ=Halabja: A Chronicle of Endurance and Heritage|نووسەر=Nukhsha Nasih|وێبگە=Kurdistan Chronicle|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> لە ١٣ی ئایاری ١٩٨٧، بانگەوازێکی تۆمارکراو لە بڵندگۆی مزگەوتەکانەوە بڵاوکرایەوە و داوای لە هاووڵاتیان کرد بڕژێنە سەر شەقامەکان. دوو گرووپی خۆپیشاندەر یەکیان گرت و بوونە سەدان کەس، کە هەشت ژن لە کۆی ٢٠ ژنی سەرەتایی لەنێوانیاندا بوون.<ref name="may13rudaw"/> [[عەلی حەسەن مەجید]] (عەلی کیمیایی)، سکرتێری ئەوکاتی مەکتەبی باکووری [[حیزبی بەعس]]، فەرمانی دا هەرکەسێک لە خۆپیشاندانەکاندا بریندار بوو بە زیندوویی بخرێتە ژێر خاک، هەروەها «لیستێکی کوشتن»ی بۆ ١٦ ڕێکخەری خۆپیشاندانەکە ئامادە کرد.<ref name="may13rudaw"/> یەکێک لە بەشداربووان بە ناوی چنور قادر کە ئەوکات تەمەنی ٢٠ ساڵ بوو و لە ڕیزەکانی [[حیزبی شیوعی]] چالاک بوو، ناوی خۆی لە لیستەکەدا بینییەوە سەرەڕای ئەوەی بە جلی پیاوانەوە بەشداریی کردبوو؛ ئەو بە گۆڕینی پۆشاکەکەی لە ماڵێکی نزیکدا ڕزگاری بوو. لەو ١٦ کەسەی ناویان لە لیستەکەدا بوو، تەنها ئەو و هاوڕێیەکی ڕزگاریان بوو.<ref name="may13rudaw"/> ڕاپەڕینەکە بە تەقەی موشەکی هێلیکۆپتەر و هێزە [[ئوردن]]ییەکان سەرکوت کرا؛ ٢٠٠ کەس دەستگیر کران و بە زیندوویی نێژران. ڕاپەڕینی هاوشێوە بۆ چوار یان پێنج شاری تری کوردنشین گوازرایەوە.<ref name="libcom"/> ئەم ڕووداوانە لە فیلمێکی دیکۆمێنتاریدا بە ناوی «١٣ی ئایار» (٢٠١٨) لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد [[تاریق تۆفیق]] خراونەتە ڕوو، کە لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی [[سلێمانی]] نمایش کرا.<ref name="may13rudaw"/> نەریتی سیاسیی چالاکیی [[شیوعی]] لە هەڵەبجە، لە ڕووی دامەزراوەییەوە لەلایەن [[حیزبی شیوعیی کوردستان–عێراق]] درێژەی پێدرا کە لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amnesty.org/es/wp-content/uploads/2021/06/mde140011995en.pdf|سەردێڕ=IRAQ Human rights abuses in Iraqi Kurdistan since 1991|بڵاوکەرەوە=Amnesty International|ڕێکەوت=١٩٩٥}}</ref> === عادیلە خانم و هۆزی جاف === [[پەڕگە:First primary school for boys, during Lady Adela's rule in Halabja, late 1910s.jpg|وێنۆک|یەکەم قوتابخانەی سەرەتایی کوڕان لە هەڵەبجە لە کۆتایییەکانی ١٩١٠کاندا، لە سەردەمی دەسەڵاتی [[عادیلە خانم]].]] هەڵەبجە وەک ناوەندی سەرەکیی [[عوسمان پاشای جاف]] خزمەتی کردووە، کە پاشایەکی کورد و سەرۆکی [[هۆزی جاف]] بوو، کە گەورەترین کۆنفیدراسیۆنی هۆزە کوردییەکانە لە [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunter|یەکەم=Michael M.|سەردێڕ=The A to Z of the Kurds|پەڕە=٢١١|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ڕێکەوت=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨٠٨١٠٨٦٣٣٤٧}}</ref> [[پەڕگە:Lady Adela the mayor of Halabja, and her family, 1920s.webp|وێنۆک|عادیلە خانمی قایمقامی هەڵەبجە و خێزانەکەی لە ١٩٢٠کاندا.]] هاوسەرەکەی، [[عادیلە خانم]] (عادیلە خانم، نزیکەی ١٨٤٧–١٩٢٤)، کە لە بنەماڵەی ئەریستۆکراتی [[ساحێبقڕان]] لە شاری [[سنە]] لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەدایکبووە، بوو بە یەکێک لە دیارترین سەرکردەکانی مێژووی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Edmonds|یەکەم=Cecil John|سەردێڕ=Kurds, Turks, and Arabs: Politics, Travel, and Research in North-eastern Iraq, 1919–1925|ڕێکەوت=١٩٥٧|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٠٤-١٨٩٦٠-٠}}</ref> کاتێک [[شێخ مەحموودی حەفید]] لە ساڵی ١٩١٩ ڕاپەڕینی دژی ئەفسەرە سیاسییەکانی بەریتانیا دەستپێکرد، عادیلە خانم پەنای دا بەو ئەفسەرە بەریتانیانەی کە بۆ ناوچەی هۆزی جاف دەستنیشانکرابوون؛ [[پەڕگە:Lady Adela the ruler and mayor of Halabja, meeting with Major General Fraser in 1919.webp|وێنۆک|عادیلە خانم، فەرمانڕەوا و قایمقامی هەڵەبجە، لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ مەیجر جەنەراڵ فرەیزەر لە ساڵی ١٩١٩.]] بەریتانییەکان نازناوی «خان-بەهادور»یان پێبەخشی و بە «شازادەی ئازاکان» ناویان برد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thejiyanarchives.com/obituary/lady-adela-jaff-1847-1924|سەردێڕ=Lady Adela Jaff|وێبگە=The Jiyan Archives|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> ئەو دوای مردنی عوسمان پاشای جاف لە ساڵی ١٩٠٩ بەردەوام بوو لە فەرمانڕەواییکردن، و وەک یەکەم فەرمانڕەوای مێژوویی ژن لە هەڵەبجە پێش سەردەمی نوێ دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/836019|سەردێڕ=Breaking Barriers: Nuxsha Nasih Inspiring Women Across Iraq|وێبگە=Kurdistan24|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> نووسەری بەریتانی [[گەتروود بێڵ]] لە ساڵی ١٩٢١ سەردانی هەڵەبجەی کردووە و لە نامەیەکی بەناوبانگدا وەسفی عادیلە خانمی کردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://avauntmagazine.com/lady-adela-khanum-leader-of-the-kurds-jaff-tribe-kurdistan/|سەردێڕ=Lady Adela|وێبگە=avauntmagazine.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> هەروەها [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]] کۆبوونەوەیەکی خۆی لەگەڵ ئەو خانمە لە ساڵی ١٩١٣دا تۆمار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Minorsky|یەکەم=Vladimir|سەردێڕ=The Tribes of Western Iran|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|پەڕەکان=٧٣–٨٠|ساڵ=١٩٤٥}}</ref> === کۆمەڵگەی جوو لە هەڵەبجە === هەڵەبجە لە مێژوودا باوەشی بۆ [[جووە کوردەکان|کۆمەڵگەیەکی جوو]] کردووەتەوە کە لە گەڕەکی جووەکانی شارەکەدا (گەڕەکی [[جوولەکە]]کان) نیشتەجێ ببوون.<ref name="diplo">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://diplomaticmagazine.net/detail/2702|سەردێڕ=پارێزگای هەڵەبجە|وێبگە=Diplomatic Magazine|زمان=ku}}</ref> دانیشتووانە جووەکان بە بازرگانی لێهاتوو دەناسران؛ خێزانەکانی پاشا و بەگی [[هۆزی جاف]] ڕێز و پاراستنێکی زۆریان لێ دەکردن، کە بەپێی ڕاپۆرتەکان ئەمە وای کردبوو [[جووە کوردەکان]]ی هەڵەبجە ئازادتر بن بەراورد بە زۆرێک لە شارۆچکە کوردنشینەکانی تر.<ref name="diplo"/> [[پەڕگە:Kurdish Jews of Halabja, Performing for officials of Monarch Iraq.png|وێنۆک|[[جووە کوردەکان]]ی هەڵەبجە، خەریکی نمایشی شانۆین بۆ بەرپرسانی [[شانشینی عێراق]]، لە گەڕەکی جوولەکەکان.]] کۆمەڵگەی جوو [[سینەگۆگ|سینەگۆگێکیان]] لە دووریی نزیکەی ١٠٠–١٥٠ مەتر لە مزگەوتی گەورەی شارەکەوە بنیات نا، کە دواتر لە ساڵی ١٩٥٤ بە ٥٥ [[دیناری عێراقی]] کڕدرا و گۆڕدرا بۆ مزگەوتی ئەحمەدی (بە ناوی [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل]] ناونرا).<ref name="diplo"/> دوای دامەزراندنی دەوڵەتی [[ئیسرائیل]] لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو، عێراق ڕەگەزنامەی لە دانیشتووانە جووەکانی وەرگرتەوە و ناچاری کردن کۆچ بکەن، هاوکات دەستی بەسەر زۆربەی موڵک و ماڵەکانیاندا گرت.<ref name="diplo"/> ==== هەوڵەکانی پاراستن ==== تا ساڵی ٢٠٢٠، پاشماوەی خانووە ڕەسەنەکان کە بە تەلارسازییە تایبەتەکەیان دەناسرێنەوە، هێشتا لە گەڕەکی جوولەکاندا ماونەتەوە، بەڵام بەهۆی پشتگوێخستنەوە بەرەو لەناوچوون دەچن.[[پەڕگە:Halabja Jewish Synagogue.jpg|وێنۆک|سینەگۆگی جووەکانی هەڵەبجە.]]<ref name="snn">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://snnc.co/en/17396|سەردێڕ=In Halabja, the Jewish Quarter is heading toward disappearance|نووسەر=Ali Hama Saeed|وێبگە=SNN|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> شوێنەوارناس هاوار نەجمەدین ئاماژە بەوە دەکات کە ڕووپێوییە مێژووییەکان دەریدەخەن نزیکەی ٨٥٠ دانیشتووی جوو لە شارەکەدا ژیاون، و جەختیش دەکاتەوە کە گەڕەکەکە دەکەوێتە ژێر یاسای پاراستنی شوێنەوار و کەلەپوور.<ref name="jinha"/> بەڕێوبەرایەتیی کەلەپووری هەڵەبجە داوای ١.٥ ملیار دیناری عێراقی کردووە بۆ کڕینەوە و نۆژەنکردنەوەی حەوت خانووی ماوە؛ هەرچەندە لەلایەن وەزارەتی شارەوانییەوە بە سەرەتایی ڕەزامەندی لەسەر دراوە، بەڵام تا کاتی ئامادەکردنی ڕاپۆرتەکە هیچ بودجەیەکی بۆ تەرخان نەکراوە.<ref name="snn"/> زانایان هۆشدارییان داوە کە ئەگەر هەنگاوی بەپەلە نەنرێت، لە گەڕەکی جوولەکان هیچ نامێنێتەوە تەنها ناوەکەی نەبێت.<ref name="snn"/> === کۆمەڵگەی کاکەیی (یارسانی) لە هەڵەبجە === لەنێو ئەو پێکهاتە ئایینییانەی کە لە مێژوودا لە هەڵەبجە هەبوون، پێکهاتەی [[کاکەیی]] یەکێکیانە، کە بە [[یارسان|یارسانی]] یان [[ئەهلی حەق]] ناسراون. لە باشووری [[کوردستان]] بە «کاکەیی» ناودەبرێن؛ لە [[ئێران]] و ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش بە [[یارسان|یارسانی]] ناسراون.[[پەڕگە:Kakayis (Yarisanis) followers of Kakayi, or Yarsani religions, of Halabja, Kurdistan region of Iraq.jpg|وێنۆک|کاکەیییەکان (یارسانییەکان)ی هەڵەبجە.]] توێژەران کاکەیی وەک ڕێبازێکی ئایینیی کاریگەر بە [[تەسەووف|سۆفیگەرایەتی]] وەسف دەکەن کە لە پەیوەندی لەگەڵ ئایینی [[شیعەی دوازدە ئیمام]] گەشەی کردووە. یەکێک لە تایبەتمەندییە جیاکەرەوەکانی تیۆلۆژیای ئەوان بریتییە لە «[[دۆنادۆن]]» (دۆنادۆن)، کە گەشتی ڕۆحە لە جەستەیەکی یەک لە دوای یەکدا لە ڕێگەی قۆناغە ڕوحانییەکانەوە؛ ئەمە لە [[ڕێناس]] ([[گیانگوێزانەوە]]) جیاوازە، چونکە ئاماژەیە بۆ جووڵەیەکی ئاراستەکراو بەرەو [[سەرچاوەی خودایی]].<ref name="kakei-history">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2017/12/30/%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A8%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%DA%A9%DB%95%DB%8C%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%B3/|سەردێڕ=مێژوو و بیروباوەڕی ئایینی کاکەیی (یارسان)|نووسەر=جوتیار نەریمان حسێن|وێبگە=مێژووی کورد|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|زمان=ku}}</ref> سەرچاوەی ئەم باوەڕە بۆ [[سوڵتان سەهاکی بەرزنجەیی]] (کۆچی دوایی نزیکەی ٦١٢ی کۆچی) دەگەڕێتەوە، کە بە ڕێکخەری پرەنسیپەکانی ئەم ئایینە دادەنرێت.<ref name="kakei-history"/> == هێرشی کیمیاییی ١٩٨٨ == {{سەرەکی|کیمیابارانی هەڵەبجە}} === پاشخان و ئامادەکارییەکان === لە هەفتەکانی پێش هێرشەکەدا، سەرۆک هۆزەکان و ئەفسەرانی سوپا بە نهێنی بۆ شاری [[سلێمانی]] گوازرانەوە. هەڵاتووانی سوپا دەستیان بەسەر شارۆچکەی [[سیروان (ناحیە)|سیروان]]ی نزیک هەڵەبجەدا گرتبوو؛ دواتر هێزی ئاسمانیی عێراق شارۆچکەکەی بە تەواوی خاپوور کرد.<ref name="libcom"/> ماوەیەکی کەم پێش هێرشە کیمیاییەکە، هەڵەبجە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لەلایەن تۆپخانەکانی ئێرانەوە بۆردومان کرا، پاشان لەلایەن هێزەکانی [[پاسداران|پاسدارانی ئێران]]ەوە داگیرکرا.<ref name="libcom"/> [[پەڕگە:Photographer Ramazan Öztürk as he arrived in Halabja to document the tragedy.jpg|وێنۆک|وێنەگر ڕەمەزان ئۆزتورک کاتێک گەیشتە هەڵەبجە بۆ بەدۆکۆمێنتکردنی کارەساتەکە.]] === هێرشەکە === [[کیمیابارانی هەڵەبجە]] لە ١٦ی ئازاری ١٩٨٨ ڕوویدا، کاتێک هەزاران هاووڵاتیی مەدەنیی کورد لە هێرشێکی کیمیاییی بەرفراواندا شەهید کران کە لەلایەن [[حکومەتی عێراق]]ەوە وەک بەشێک لە [[ئەنفال|شاڵاوەکانی ئەنفال]] بە سەرکردایەتیی [[عەلی حەسەن مەجید]] ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/16/newsid_4304000/4304853.stm|سەردێڕ=1988: Thousands die in Halabja gas attack|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hiltermann|یەکەم=Joost R.|سەردێڕ=A Poisonous Affair: America, Iraq, and the Gassing of Halabja|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٨٧٦٨٦٥|پەڕە=١٩٥}}</ref> [[پەڕگە:Halabja Chemical Genocide 1988, done by the Baath'ist regime of Iraq.jpg|وێنۆک|کۆمەڵکوژیی کیمیاییی هەڵەبجە ١٩٨٨، لەلایەن ڕژێمی بەعسی عێراقەوە ئەنجامدرا.]] کەناڵی بی-بی-سی بڵاویکردەوە کە تێکەڵەیەک لە [[گازی خەردەل]] و بریکارە دەمارییەکانی وەک [[تابون]]، [[سارین]]، و [[ڤی-ئێکس (بریکاری دەماری)|VX]] بەکارهێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2138447.stm|سەردێڕ=Kurds look back with fear|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> لە نێوان ٣,٢٠٠ بۆ ٥,٠٠٠ کەس شەهید بوون و ٧,٠٠٠ بۆ ١٠,٠٠٠ کەسیش بریندار بوون، ئەمەش وایکرد کۆمەڵکوژیی هەڵەبجە ببێتە گەورەترین هێرشی [[چەکی کیمیایی]] لە مێژوودا کە دژی ناوچەیەکی مەدەنی نیشتەجێبوو ئەنجامدرابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fas.org/nuke/guide/iraq/cw/program.htm|سەردێڕ=Chemical Weapons Programs – Iraq Special Weapons Facilities|بڵاوکەرەوە=Federation of American Scientists|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> === دەرەنجامەکان و کاردانەوە نێودەوڵەتییەکان === لە ساڵی ٢٠١٠دا، [[دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق]] بە فەرمی هێرشەکەی وەک کۆمەڵکوژییەکی [[کۆمەڵکوژی|جینۆساید]] دژی گەلی کورد پێناسە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/Special/2010/03/08/1988-Kurdish-massacre-labeled-genocide/UPI-93471268062566/|سەردێڕ=1988 Kurdish massacre labeled genocide|بڵاوکەرەوە=United Press International|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171023160235/https://www.upi.com/Top_News/Special/2010/03/08/1988-Kurdish-massacre-labeled-genocide/UPI-93471268062566/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> لە هەمان ساڵدا [[پەرلەمانی کەنەدا]] هێرشەکەی وەک [[تاوان دژی مرۆڤایەتی]] شەرمەزار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://karygiannismp.com/spip/article.php3?id_article=1345|سەردێڕ=House adopts Karygiannis Motion on Halabja Gassing as a Crime Against Humanity|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110713135718/http://karygiannismp.com/spip/article.php3?id_article=1345|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> تا ئێستا کەمتر لە ١٥ کەسی تێوەگلاو ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی یاسایی بوونەتەوە.<ref name="shafaq"/> ڕزگاربووانی هێرشەکە تا ئێستاش بەدەست نەخۆشییەکانی [[شێرپەنجە]]، نەخۆشییە درێژخایەنەکانی کۆئەندامی هەناسە، کەمئەندامیی زگماکی و زەبرە دەروونییەکانەوە دەناڵێنن. توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٢ دەریخستووە کە زیاتر لە ٧٠٪ی خاکی ناوچە زیانلێکەوتووەکان هێشتا شوێنەواری ژەهراویبوونیان تێدا ماوە.<ref name="shafaq"/> هەروەها ڕاپۆرتێکی وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیا گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە سەپاندنی سزاکان "زیان بە بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا دەگەیەنێت."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publications.steveplatt.net/halabja.htm|سەردێڕ=Saddam's secret weapon (Channel 4, 1988)|بڵاوکەرەوە=Channel 4|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ١٩٨٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170423093543/http://www.publications.steveplatt.net/halabja.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ساڵانە لە ١٦ی ئازاردا، شەقامەکان بە پانکارت و ئاڵای ڕەش دەڕازێنرێنەوە و قوتابیان بۆ ڕێزگرتن لە قوربانییەکان شیعر دەخوێننەوە.<ref name="shafaq"/> === مۆنۆمێنت و مۆزەخانەی ئاشتیی هەڵەبجە === لە ناوەندی شارەکەدا مۆنۆمێنتی ئاشتیی هەڵەبجە وەستاوە، کە ساڵانە زیاتر لە ١٠٠،٠٠٠ سەردانکەر بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت.<ref name="shafaq"/>[[پەڕگە:Inside the Halabja Monument.jpg|وێنۆک|ناو مۆنۆمێنتی هەڵەبجە.]] لە تەنیشتیدا مۆزەخانەی ئاشتیی هەڵەبجە هەڵکەوتووە کە پێشانگای تێدایە بۆ بەدۆکۆمێنتکردنی هێرشەکە؛ گوڵزار ئازاد، بەڕێوەبەری مۆزەخانەکە، وەسفی کردووە بەوەی کە "شوێنێکە جیهان تێیدا فێری شەڕ، خۆڕاگری و هێزی یادەوەری دەبێت."<ref name="shafaq"/> دەروازەیەکی نوێی یادگاری کە لەسەر فەرمانی سەرۆکوەزیران [[محەممەد شیاع سودانی]] و بە تێچووی نزیکەی ١.٩٣٧ ملیار دیناری عێراقی (~١.٣٤ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی) دروستکراوە، لە ساڵی ٢٠٢٥دا لە کۆتایییەکانی تەواوبووندابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.964media.com/46258/|سەردێڕ=Halabja gateway project nearing completion|وێبگە=964 Media|ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٥}}</ref>[[پەڕگە:Halabja Monument.jpg|وێنۆک|مۆنۆمێنتی ئاشتی لە هەڵەبجە.]] == پارێزگای هەڵەبجە == {{سەرەکی|پارێزگای هەڵەبجە}} [[پارێزگای هەڵەبجە]] لە ١٤ی نیسانی ٢٠٢٥ بە فەرمی لەلایەن [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]]ەوە وەک ١٩یەمین پارێزگای عێراق ناسێنرا، کە بەمەش کۆتایی بە چەندین دەیەی وابەستەیی بە [[پارێزگای سلێمانی]] هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://amwaj.media/en/media-monitor/iraqi-lawmakers-vote-to-recognize-new-governorate|سەردێڕ=Iraqi lawmakers vote to recognize new governorate|وێبگە=Amwaj.media|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> پێشتر [[حکوومەتی هەرێمی کوردستان]] لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٤دا بە شێوەیەکی یەکلایەنە هەڵەبجەی وەک چوارەمین پارێزگای هەرێم ناساندبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=KRG order turning Halabja into province sets off street celebrations|ناونیشان=https://amwaj.media/en/media-monitor/iraqi-lawmakers-vote-to-recognize-new-governorate|وێبگە=Amwaj.media|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> [[پەڕگە:Topographic Map of Halabja.jpg|وێنۆک|نەخشەی تۆپۆگرافیی پارێزگای هەڵەبجە.]] پارێزگاکە ڕووبەری ٨٨٩ کیلۆمەتر چوارگۆشە دادەپۆشێت و لە پێنج ناحیە پێکدێت: هەڵەبجە (ناوەند)، [[سیروان (ناحیە)|سیروان]]، [[ناحیەی خورماڵ|خورماڵ]]، [[ناحیەی بیارە|بیارە]]، و [[بەمۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.niqash.org/en/articles/politics/5168/|سەردێڕ=A paper province: Halabja, symbol of Iraqi suffering, waits for its new beginning|یەکەم=Zhyar|دوایین=Mohammed|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=Niqash}}</ref> == بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان و هەڵەبجە == [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان]] لە ساڵی ١٩٨٧ لە شاری [[سنە]]ی ئێران لەلایەن [[شێخ عوسمان عەبدولعەزیز]] دامەزرا، کە بنکەی سەرەکیی پشتگیرییەکەی لە هەڵەبجە و ناوچەکانی دەوروبەری بوو؛ لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠١دا زیاتر لە ٥٠٪ی دەنگەکانی هەڵەبجەی بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/islamic-movement-kurdistan|سەردێڕ=Islamic Movement of Kurdistan|وێبگە=Mapping Militants Project, Stanford University}}</ref> دوای ئەوەی نەیتوانی ڕێژەی پێویست لە هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی ساڵی ١٩٩٢ی هەرێمی کوردستان ببڕێت، بزووتنەوەی ئیسلامی ژێرخانێکی سەربازیی جیاوازی بە پاڵپشتیی [[ئێران]] و [[سووریا]] پەرەپێدا، و هێرشی دەکردە سەر حکوومەتی هاوبەشی یەکێتی و پارتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/islamic-movement-kurdistan|سەردێڕ=Islamic Movement of Kurdistan|وێبگە=Mapping Militants Project, Stanford University}}</ref> چەندین گرووپی جیاواز لە ناو بزووتنەوەی ئیسلامی جیابوونەوە، کە دیارترینیان [[ئەنسارولئیسلام]] بوو کە لە ساڵی ٢٠٠١ لەژێر سەرکردایەتیی [[مەلا کرێکار]] دامەزرا، کە «میرنشینێکی ئیسلامی»یان لە دەوروبەری [[ناحیەی بیارە|بیارە]] و [[تەوێڵە]] لە سنووری قەزای هەڵەبجە ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2003/02/05/iraqi-kurdistan-human-rights-abuses-committed-ansar-al-islam|سەردێڕ=Iraqi Kurdistan: Human Rights Abuses Committed by Ansar al-Islam|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٠٣}}</ref> لێکۆڵینەوەیەکی ڕێکخراوی [[هیومان ڕایتس وۆچ]] لە ساڵی ٢٠٠٢دا، چەندین حاڵەتی دەستگیرکردنی سەرەڕۆیانە، دەستبەسەرکردنی درێژخایەن، ئەشکەنجەدان و کوشتنی چەکدارانی دوای خۆبەدەستەودانی لەو ناوچانەدا بەدۆکۆمێنت کرد کە لەژێر کۆنتڕۆڵی ئەنسارولئیسلامدا بوون لە دەوروبەری هەڵەبجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2003/02/05/iraqi-kurdistan-human-rights-abuses-committed-ansar-al-islam|سەردێڕ=Iraqi Kurdistan: Human Rights Abuses Committed by Ansar al-Islam|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٠٣}}</ref> مۆڵگەکانی ئەنسارولئیسلام لە ئازاری ٢٠٠٣دا لەلایەن هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و هێزە زەمینییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە سەرەتای پرۆسەی ئازادیی عێراقدا تێکشکێنران. بزووتنەوەی ئیسلامی لە ساڵی ٢٠٠٣دا بە فەرمی لەلایەن حکوومەتی هەرێمی کوردستانەوە چەككرا و لەو کاتەوە تەنها وەک حیزبێکی سیاسی کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cisac.fsi.stanford.edu/mappingmilitants/profiles/islamic-movement-kurdistan|سەردێڕ=Islamic Movement of Kurdistan|وێبگە=Mapping Militants Project, Stanford University}}</ref> == حوكمڕانیی سەردەم == [[پەڕگە:First Mayor of Halabja, Nuxsha Nasih.jpg|وێنۆک|نوخشە ناسح، پارێزگاری هەڵەبجە.]] دوای [[ڕاپەڕین|ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١]]، هەڵەبجە ڕۆڵێکی سەرەکی گێڕا لە ڕووخانی ڕژێمی [[حیزبی بەعس|بەعس]] و پشتگیریکردنی دامەزراندنی [[حکوومەتی هەرێمی کوردستان]].<ref name="nasih2024"/> لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٥، [[نوخشە ناسح]] وەک پارێزگاری بەوەکالەتی هەڵەبجە دەستنیشانکرا، و بوو بە یەکەم ژن کە پۆستێکی جێبەجێکردن لەسەر ئاستی پارێزگا لە مێژووی عێراقدا وەربگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aziz|یەکەم=Kamaran|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Breaking Barriers: Nuxsha Nasih Inspiring Women Across Iraq|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/836019|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan24}}</ref> ئەو پێشتر لە ساڵی ٢٠١٦ەوە وەک قایمقامی هەڵەبجە خزمەتی کردبوو، کە بەوەش بووە دووەم ژن بەرزترین پۆستی سیاسی لە شارەکەدا وەربگرێت دوای [[عادیلە خانم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/836019|سەردێڕ=Breaking Barriers: Nuxsha Nasih Inspiring Women Across Iraq|وێبگە=Kurdistan24|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا، چالاکوانانی ژن لە هەڵەبجە بە ئاشکرا پشتگیریی خۆیان بۆ ژنانی شەڕڤانی کورد لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] دووپاتکردەوە، ئەمەش دوای هێرشەکانی سەر گەڕەکەکانی [[شێخ مەقسوود]] و ئەشرەفییە لە [[حەلەب]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=657943|سەردێڕ=چالاکوانانی ژن لە هەڵەبجە پشتیوانی ژنانی شەڕڤان دووپاتکردەوە|وێبگە=Rojnews|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٥}}</ref> [[پەڕگە:Protest in Halabja, against digital abuse.jpg|وێنۆک|خۆپیشاندان لە هەڵەبجە دژی توندوتیژی دیجیتاڵی.]] === پێکەوەژیانی ئایینی === سەرەڕای مەینەتییە مێژووییە گەورەکان، هەڵەبجە بە پێکەوەژیانی نێوان پێکهاتە ئایینییە جیاوازەکانی دەناسرێتەوە. گرووپە ئایینییە جیاوازەکان ڕێز لە دابونەریتی یەکتر دەگرن و بەشداری لە مەراسیمەکانی یەکتردا دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/8001132.html|سەردێڕ=پێکەوەژیانی ئاینی سیمایەکی شارستانی هەڵەبجەیە|وێبگە=Voice of America Kurdish|زمان=ku|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> دانیشتووانی شارەکە «پێکەوەژیانی ئایینی» وەک سیمایەکی ناسنامەی شارستانیی هەڵەبجە وەسف دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/8001132.html|سەردێڕ=پێکەوەژیانی ئاینی سیمایەکی شارستانی هەڵەبجەیە|وێبگە=Voice of America Kurdish|زمان=ku|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> پێکهاتەی کاکەیی هێشتا لە سنووری پارێزگای هەڵەبجەدا ماون، بەتایبەتی لە ناحیەی هاوار، هەروەها پەیڕەوانی ئایینی زەردەشتی لە تەنیشت زۆربەی دانیشتووانی موسڵمانی سوننەدا ئەرکە ئایینییەکانی خۆیان جێبەجێ دەکەن. === زمان === زۆربەی دانیشتووانی هەڵەبجە بە زاراوەی [[سۆرانی]] دەدوێن، کە زاراوەی باڵای [[زمانی کوردی]]یە لە [[هەرێمی کوردستان]]. شارەکە و ناوچەی [[هەورامان]]ی دەوروبەری، هاوکات شوێنی ئاخێوەرانی زمانی [[هەورامی]]یە (کە بە [[گۆرانی]]یش دەناسرێت)، کە یەکێکە لە کۆنترین جۆرە تۆمارکراوەکانی زمانی کوردی؛ ئەمەش پردێکی زمانەوانی لەگەڵ پارێزگای کرماشان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دروست دەکات.<ref name="shafaq"/> === پەروەردە و خوێندن === هەڵەبجە خاوەنی یەکێک لە بەرزترین ڕێژەکانی [[خوێندەواری]]یە لەسەر ئاستی عێراق، کە لە ٨٥٪ تێدەپەڕێت.<ref name="shafaq"/> [[زانکۆی هەڵەبجە]] لە ساڵی ٢٠١١ دامەزراوە و زیاتر لە ٦،٠٠٠ خوێندکاری تێدایە لە پسپۆڕییە جیاوازەکاندا، لە جۆرەکانی [[ئەندازیاری]]یەوە تاوەکو [[زانستە مرۆیەتییەکان]].<ref name="shafaq"/> [[پەڕگە:University of Halabja.jpg|وێنۆک|زانکۆی هەڵەبجە.]] [[پەڕگە:Ahmed Mukhtar Jaff High School.jpg|وێنۆک|ئامادەیی ئەحمەد موختار جاف.]] دابەشبوونی جوگرافیی خزمەتگوزارییە پەروەردەییەکان لە هەڵەبجەی نوێ لە توێژینەوەیەکی زانستیدا کە لە [[گۆڤاری توێژەر]] لە ساڵی ٢٠٢٥ ([[زانکۆی سلێمانی]]) بڵاوکراوەتەوە، لێکۆڵینەوەی تێدا کراوە و کەم و کورتییەکانی پلاندانانی پەروەردەیی بۆ ساڵانی ٢٠٢٢-٢٠٢٣ دەستنیشان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Hameed Mohamed|یەکەم١=Shad|دوایین٢=Hamad Qadr|یەکەم٢=Didar|دوایین٣=Latif Muhammad|یەکەم٣=Sabah|سەردێڕ=Geographical analysis for the distribution of educational services in new Halabja in (2022–2023)|journal=Twejer Journal|بەرگ=٧|issue=4|پەڕەکان=٥٤٨–٥٨٣|ساڵ=٢٠٢٥|doi=10.31918/twejer.2574.19}}</ref> == ئابووری و کشتوکاڵ == [[کشتوکاڵ]] وەک کۆڵەکەی ئابووریی هەڵەبجە ماوەتەوە، کە زیاتر لە ٦٠٪ی دانیشتووانەکەی تێیدا سەرقاڵن.<ref name="shafaq"/> کاریگەرییەکانی هێرشە کیمیاییەکەی ساڵی ١٩٨٨ هێشتا لەسەر خاکەکە ماون: توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠٢٢ دەریخستووە کە زیاتر لە ٧٠٪ی خاکی ناوچە زیانلێکەوتووەکان شوێنەواری ژەهراویبوونیان تێدا ماوە.<ref name="shafaq"/> ڕێژەی [[بێکاری]] لەنێوان گەنجاندا بە ٣٥٪ دەخەمڵێندرێت. چەقی داهێنانی هەڵەبجە کە لە ساڵی ٢٠٢٢ دامەزراوە و لەلایەن دیاسپۆرا و ڕێکخراوە ناحکومییە نێودەوڵەتییەکانەوە بودجەی بۆ دابین کراوە، پشتگیریی کارساز گەنجەکان دەکات لە بوارەکانی بازرگانیی کشتوکاڵی و تەکنەلۆژیادا.<ref name="shafaq"/> === هەنار === ناوچەی هەڵەبجە بە چاندنی [[هەنار]] بەناوبانگە. یازدە جۆری جیاواز لەسەر ڕووبەری نزیکەی ٨،٥٠٠ [[دۆنم]] باخ دەچێندرێن، کە ساڵانە نزیکەی ٣٠،٠٠٠ تۆن بەرهەمیان هەیە.[[پەڕگە:Pomegranates of Halabja farmers, in Halabja pomegranate festival.jpg|وێنۆک|هەناری جووتیارانی هەڵەبجە، لە فێستیڤاڵی هەناری هەڵەبجە.]]<ref name="awene">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.awene.com/article?no=13653&auther=1545|سەردێڕ=ڤیستیڤاڵی هەنار و پایزی هەڵەبجە|وێبگە=Awene|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٤}}</ref> ساڵانە «فێستیڤاڵی هەنار و پایزی هەڵەبجە» لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە بەڕێوەدەچێت، کە تێیدا هەنار لە تەنیشت بەرهەمە ناوخۆییەکانی تری وەک گوێزی هەورامان، ڕۆنی زەیتوونی ڕەسەن، و خواردنە تەقلیدییە کوردییەکان نمایش دەکرێن.<ref name="awene"/>[[پەڕگە:Halabja Pomegranate Festival.jpg|وێنۆک|فێستیڤاڵی هەناری هەڵەبجە.]] === ڕۆنی زەیتوون === کارگەی ڕۆنی زەیتوونی ڕەسەن (Rasan)، کە لە ساڵی ٢٠١٨ لەلایەن گرووپی هەڵەبجەوە دامەزراوە، گەورەترین بەرهەمهێنەری [[ڕۆنی زەیتوون]]ە لەسەر ئاستی عێراق لە ڕووی قەبارەوە، کە بەرهەمی ڕۆژانەی دەگاتە ١٢٠ تۆن و توانای ساڵانەی ١٥٠،٠٠٠ لیترە.<ref name="kc">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/3097|سەردێڕ=From harvest to production|وێبگە=Kurdistan Chronicle|ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٤}}</ref> هەرچەندە زیاتر بە ڕۆنەکەی ناسراوە، بەڵام کارگەی ڕەسەن دۆشاوی هەنار و سرکەش بەرهەم دەهێنێت. بەرهەمەکانی ڕەسەن بۆ [[ئەڵمانیا]] و [[بەریتانیا]] هەناردە دەکرێن، و گفتوگۆش بەردەوامە بۆ هەناردەکردن بۆ وڵاتی [[نۆرویژ]].<ref name="kc"/> == گەشتوگوزار == [[پەڕگە:Ahmed Awa Waterfall, Halabja, Tourism.jpg|وێنۆک|تاڤگەی ئەحمەد ئاوا لە هەڵەبجە.]] هەڵەبجە و ناحیەکانی دەوروبەری چەندین شوێنی سروشتیی بەناوبانگیان تێدایە، لەوانە تاڤگەی [[ئەحمەد ئاوا]] و هاوینەهەواری [[ئاوێسەر]].<ref name="kurdcollect"/>[[پەڕگە:Awesar Resort, Halabja, Kurdistan Region.jpg|وێنۆک|هاوینەهەواری ئاوێسەر لە هەڵەبجە.]] ناوچە شاخاوییەکانی [[هەورامان]] ناوەندێکی سەرەکیین بۆ گەشتوگوزاری ژینگەیی (Ecotourism) و گەشتوگوزاری کولتووری.<ref name="nasih2024"/> === مەراسیمی پیرشالیار === [[پەڕگە:Pir Shaliyar Ceremony, Hewraman.jpg|وێنۆک|ڕێوڕەسمی شاخاویی دێرین لە کاتی مەراسیمی پیرشالیاردا لەلایەن دەروێشەکانەوە، بۆ گەیشتن بە عیشقی خودایی.]] مەراسیمی [[پیرشالیار]]، کە ساڵانە لە گوندی هەورامانی تەخت بەڕێوەدەچێت، یەکێکە لە دیارترین فێستیڤاڵە کولتووری و ئایینییەکانی ناوچەی هەڵەبجە.<ref name="pirsh">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/15324|سەردێڕ=پیرشالیار|وێبگە=KNWE|زمان=ku|نووسەر=سەرکەوت فەیروز}}</ref> وا بڕوادەکرێت پیرشالیار کەسایەتییەکی ئایینی دێرینی ناوچەی هەورامان بووبێت لەسەر ڕێبازی [[موغەکان]]؛ هەریەکە لە [[ڕەشید یاسمی]] و [[ئایەتوڵڵا مەردۆخ]] وەک پیرێکی زەردەشتی دەیناسێنن کە ناوەکەی بۆ سەردەمی ئایینی میهرپەرستی دەگەڕێتەوە.<ref name="pirsh"/> فێستیڤاڵەکە وەک یادکردنەوەی ئاهەنگی پیرشالیار بەڕێوەدەچێت، کە لەلایەن خەڵکی هەورامانەوە بۆی ڕێکخرا دوای ئەوەی کچی ئەمیری [[بوخارا]]ی چاككردەوە لە نابیستی و لە دەستچوونی توانای قسەکردن. [[پەڕگە:Pir Shaliyar Festival, Halabja, Kurdistan Region.jpg|وێنۆک|فێستیڤاڵی پیرشالیار، هەڵەبجە.]] مەراسیمەکە سێ ڕۆژ دەخایەنێت، کە تێیدا قوربانیکردنی ئاژەڵ، دابەشکردنی گوێز، [[زیکر]] (خوێندنەوەی ڕوحانیی سۆفیگەری)، و ئامادەکردنی شۆربایەکی تەقلیدی لەخۆدەگرێت کە دەوترێت هەمان ئەو پێکهاتەیەیە کە لە ژەمی ڕەسەنی ئاهەنگەکەدا پێشکەش کراوە.<ref name="pirsh"/> == ژینگە == ڕێژەی ڕووبەری سەوزایی لە ناوچە شارنشینەکانی هەڵەبجە گەیشتووەتە ٢١٪، لە کاتێکدا ئەم ڕێژەیە لە [[بەغدا]] تەنها ١٠٪ە؛ ئەم دەستکەوتە تا ڕادەیەکی زۆر لە ڕێگەی هەوڵە خۆبەخشییەکان و ڕێکخراوە ناحکوومییەکانەوە (NGO) بەدی هاتووە.<ref name="wadi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wadi-online.org/2022/01/30/greening-halabja/|سەردێڕ=Greening Halabja|وێبگە=WADI|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، لە کۆی ٢٥٥ کانی، ١١٦یان وشک بوون، هەروەها ٤،٨٦١ دار زیانیان بەرکەوتووە.<ref name="wadi"/> ڕێکخراوی ناوخۆیی NWE پڕۆژەی «با کوردستان سەوز بکەین»ی جێبەجێ کردووە، کە لەلایەن ڕێکخراوی ئەڵمانی-عێراقی وادی (WADI) و لە ڕێگەی وەزارەتی فیدراڵیی ئەڵمانیا بۆ پەرەپێدان و هاریکاریی ئابووری (BMZ) بودجەی بۆ دابین کراوە، کە نۆ قوتابخانەی لە سەرتاسەری هەڵەبجە و ناحیەکانی دەوروبەری کردووەتە ئامانج.<ref name="wadi"/> == کەسایەتییە دیارەکان == === سیاسەت و سەرکردایەتی === * [[عادیلە خانم]] (نزیکەی ١٨٤٧–١٩٢٤)، فەرمانڕەوای کوردی هۆزی جاف، کە لەلایەن بەریتانییەکانەوە بە "شازادەی ئازاکان" ناودەبرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thejiyanarchives.com/obituary/lady-adela-jaff-1847-1924|سەردێڕ=Lady Adela Jaff|وێبگە=The Jiyan Archives|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> * [[ئەحمەد موختار جاف]] (١٨٩٨–١٩٣٤)، شاعیر و سیاسیی کورد، ئەندامی پەرلەمانی عێراق و قایمقامی هەڵەبجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://diplomaticmagazine.net/detail/2702|سەردێڕ=پارێزگای هەڵەبجە|وێبگە=Diplomatic Magazine|زمان=ku}}</ref> * [[نوخشە ناسح]] (لەدایكبووی ١٩٧٨)، یاسایی و سیاسیی کورد؛ دووەم ژنە قایمقامی هەڵەبجە و یەکەم ژن کە لە مێژووی عێراقدا پۆستی پارێزگار (بە وەکالەت) وەربگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aziz|یەکەم=Kamaran|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Breaking Barriers: Nuxsha Nasih Inspiring Women Across Iraq|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/836019|وێبگە=Kurdistan24}}</ref> * [[نارین بڕیار]] (لەدایكبووی ساڵی ٢٠٠٠، [[داڵاس]]، [[تێکساس]])، یەکەم کوردی-ئەمریکی و یەکەم ژنە کورد کە بۆ پۆستێکی گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان هەڵبژێردرێت، وەک ئەندامی ئەنجومەنی شاری [[بێلڤیو، واشینگتن|بێلڤیو]] لە [[واشینگتن]] لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ هەڵبژێردرا. باوکی خەڵکی هەڵەبجەیە و ڕزگاربوویەکی کیمیابارانی ساڵی ١٩٨٨ ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanchronicle.com/babat/4396|سەردێڕ=Kurdish-American Woman Makes History in Bellevue Elections|نووسەر=Wladimir van Wilgenburg|وێبگە=Kurdistan Chronicle|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ئایین و زانست === * [[عەبدولکەریم مودەریس]] (نزیكەی ١٩٠٢–٢٠٠٥)، زانای ئایینی و فەقیهی ناودار، لە ساڵی ١٩٢٤ەوە لە هەڵەبجە وانەی وتووەتەوە و وەک موفتی عێراق خزمەتی کردووە؛ یەکەم کەس بووە قورئانی وەرگێڕاوەتە سەر [[زمانی کوردی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Al-Ghantousi|دوایین٢=Alhamid|سەردێڕ=The Mystic Scholar Sheikh Abdul Karim Bayara Al-Mudarris and His Efforts in Education|ناونیشان=https://www.jalhss.com/index.php/jalhss/article/view/182|وێبگە=Journal of Arts, Literature, Humanities and Social Sciences|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> === ئەدەب، هونەر و ڕۆشنبیری === لە وێژەی کوردیدا شاعیر، نووسەر، ئەکادیمی و ڕۆشنبیرانی هەڵەبجە زۆرن. هەندێک لەوانە: * [[مەولانا خالیدی نەقشبەندی]] * [[شێخ محەممەد عوسمان سیراجەدینی یەکەم]] * [[شێخ عەبدوڵڵای خەرپانی]] * [[مەولەوی]] * [[گۆران|عەبدوڵڵا گۆران]] (١٩٠٤–١٩٦٢)، شاعیری پێشەنگی کورد کە شیعری نوێی هێنایە ناو ئەدەبی کوردی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hitchins|یەکەم=Keith|ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=GORĀN, ʿABD-ALLĀH SOLAYMĀN|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/*-COM_2332|journal=Encyclopædia Iranica}}</ref> * [[شێخ نەجمەدین نەقشبەندی]] * [[شێخ حسامەدین نەقشبەندی]] * [[شێخ عەلادین نەقشبەندی]] * [[ئەحمەد موختار جاف]] (١٨٩٨–١٩٣٤)، شاعیر و سیاسیی کورد، ئەندامی پەرلەمانی عێراق و قایمقامی هەڵەبجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://diplomaticmagazine.net/detail/2702|سەردێڕ=پارێزگای هەڵەبجە|وێبگە=Diplomatic Magazine|زمان=ku}}</ref> * [[تاهیر بەگی جاف]] * [[عەبدولکەریم مودەریس|مەلا عەبدولکەریم مودەریس]] * [[شێخ محەممەد عوسمان سیراجەدینی دووەم]] * [[مەلا حەسەن قازی]] * [[شێخ حەمە ئەمین کاردۆخی]] * [[حلمی عەلی شەریف]] * [[ساڵح هەژار]] * [[مستەفا زەڵمی|مەلا مستەفای زەڵمی]] * [[شێخ ئەمین نەقشبەندی]] * [[حەمە ئەمین هەورامی]] * [[عوسمان هەورامی]] * [[مەحموود یاروەیسی]] * [[بابا ڕەسوڵی عەبابەیلێ]] * [[شێخ مستەفای موفتی]] * [[نامیق]] * [[ع. ع. شەونم]] * [[ئەژی گۆران]] * [[جەفایی]] * [[کاردۆخی]] * [[عەزیزی فەتاح]] * [[مامۆستا هیوا]] * [[تارا جاف]] (لەدایكبووی ١٩٥٨)، گۆرانیبێژ و یاریزانی چەنگی کورد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/radio3/world/onyourstreet/mstara1.shtml|سەردێڕ=Tara Jaff on BBC Radio 3|بڵاوکەرەوە=BBC Radio 3}}</ref> * [[مەریوان هەڵەبجەیی]] (نووسەر)، نووسەری کتێبی "سێکس و شەرع و ژن لە مێژووی ئیسلامدا".<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/04/04/world/middleeast/04mariwan.html|سەردێڕ=Sex and Islam Author Says He Fears for His Life|دوایین=Worth|یەکەم=Robert F.|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٠٦|ئیش=The New York Times}}</ref> * [[مەریوان هەڵەبجەیی (وەرگێڕ)]]، وەرگێڕ و ڕەخنەگری ئەدەبی. * [[ئەیوب نووری]]، ڕۆژنامەنووسی کورد-کەنەدی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reviewcanada.ca/magazine/2017/11/a-long-way-from-home/|سەردێڕ=A Long Way From Home|نووسەر=Ava Homa|وێبگە=Literary Review of Canada|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> * [[سەرکەوت هادی گۆرانی]] (ئایزێ)، ئەکتەر و فیلمساز لە فەڕەنسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Germian|یەکەم=Roza|سەردێڕ=What motivation is behind daily live videos by Sarkaw Hadi Gorani|ناونیشان=https://www.sbs.com.au/language/kurdish/en/podcast-episode/what-motivation-is-behind-daily-live-videos-by-sarkaw-hadi-gorani/93rshef9w|وێبگە=SBS Kurdish|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> لە ژنە شاعیر و ناودارەکانیش: * [https://web.archive.org/web/20171227131626/http://kurdipedia.org/default.aspx?q=20170306224408138649&lng=1 کوردە نەقشبەندی] (کورەزای [[شێخ محەممەد عوسمان سیراجەدینی یەکەم]]) * [[خورشیدە بابان]] * حەمە ڕەشید هەورامی (ڕەشید بکر محمود)، نووسەر و خەباتگێڕ * مامۆستا پشکۆ نەجمەدین == کەشوهەوا == هاوینەکانی هەڵەبجە زۆر گەرم و زستانەکانی فێنکە. {{Weather box |location = هەڵەبجە |metric first = Yes |single line = Yes |Jan high C = 9.6 |Feb high C = 11.8 |Mar high C = 16.9 |Apr high C = 22.0 |May high C = 29.5 |Jun high C = 35.8 |Jul high C = 39.6 |Aug high C = 39.2 |Sep high C = 35.0 |Oct high C = 28.4 |Nov high C = 19.7 |Dec high C = 12.5 |year high C = 25.0 |Jan mean C = 4.8 |Feb mean C = 6.6 |Mar mean C = 11.2 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 22.0 |Jun mean C = 27.4 |Jul mean C = 31.2 |Aug mean C = 30.8 |Sep mean C = 26.4 |Oct mean C = 20.5 |Nov mean C = 13.3 |Dec mean C = 7.3 |year mean C = 18.1 |Jan low C = 0.1 |Feb low C = 1.4 |Mar low C = 5.6 |Apr low C = 9.7 |May low C = 14.5 |Jun low C = 19.0 |Jul low C = 22.8 |Aug low C = 22.5 |Sep low C = 17.9 |Oct low C = 12.7 |Nov low C = 7.0 |Dec low C = 2.2 |year low C = 11.3 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 144 |Feb precipitation mm = 146 |Mar precipitation mm = 132 |Apr precipitation mm = 85 |May precipitation mm = 35 |Jun precipitation mm = 0 |Jul precipitation mm = 0 |Aug precipitation mm = 0 |Sep precipitation mm = 0 |Oct precipitation mm = 28 |Nov precipitation mm = 79 |Dec precipitation mm = 124 |source 1 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.climate-data.org/location/47960/|سەردێڕ=Climate statistics for Halabja|بڵاوکەرەوە=Bureau of Meteorology|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> |date= 2017 }} == پەیوەندیی نێونەتەوەیی == === دەستەخوشک === * [[سەردەشت]]، [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rwmal.net/19424/|سەردێڕ=یادی کیمیابارانکردنی سەردەشت؛ دەستەخوشک و هاوزامی هەڵەبجە|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ڕووماڵ|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230416155527/https://rwmal.net/19424/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی هەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق|پارێزگای هەڵەبجە}} {{پۆلی کۆمنز|Halabja}} [[پۆل:هەڵەبجە| ]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|هەڵەبجە]] [[پۆل:پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان|هەڵەبجە]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای هەڵەبجە]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:یارسان]] [[پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:ھەڵەبجە]] ldfiteu4bt9ccy08rm3lkrueciymdjz 0 309 1571188 1284657 2026-04-02T17:51:04Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1571188 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} '''سکچوون''' (بە [[ئینگلیزی]] Diarrhea یان Diarrhoea، بە [[عەرەبی]] و [[فارسی]]: اسھال) جۆرێک [[نەخۆشی]]یە کە تێیدا بە شێوەی بەردەوام شلەمەنی لە جەستەی مرۆڤ دەردەچێت وە نەخۆش ناچار دەبێت خێرا خێرا بچێتە سەر ئاودەست. لە نەخۆشی سکچووندا جموجۆڵی [[ڕیخۆڵە]]کان خێرا دەبێت وە ئەمەش دەبێت ھۆی دروستبوونی بەردەوامی ھەستی ئاودەست. سکچوونی توند ھۆکاری زۆرێک لە مردنەکانە لە [[وڵاتانی گەشەکەر]] وە ھەروەھا یەکێک لە باوترین ھۆکارەکانی [[مەرگی منداڵان]]ە لە سەرانسەری جیھان. جگە لەمە، سکچوون یەکێک لە ھۆکارەکانی دواکەوتنی گەشەی جەستەیی منداڵان، [[بەدخۆراکی]]، و بارناسکی بۆ تووشبوون بە نەخۆشیەکانی دیکەیە. ھۆکاری سەرەکی مەرگ لە کاتی تووشبوون بە سکچوون، لە دەستچوونی ئاو و خوێیەکانی جەستەیە. ئەگەر مرۆڤ سێ جار یان زیاتر لە شەو و ڕۆژێک دا پاڵنەری ئاوەکی یان شل بێت ئەوە بە سکچوو دادەنرێت. == ھۆکارەکان == ئاساییانە ھۆکاری سکچوون [[ھەوکردنی ورگ]]ە بە ھۆی [[کێمی ڤایروسی]]، [[مشەخۆر]] یان [[لاکوتی ڕیخۆڵە]]، یان ھەندێک [[ژار]]ی باکتریایی. لە بارودۆخی پاکژ دا، کە خۆراکی باش و ئاوی خاوێن ھەبێت، نەخۆشێکی ئاسایی لە ماوەی چەند ڕۆژ دا لە کێمی ڤایرۆسی ڕزگاری دەبێت. بەڵام لە کەسانی نەخۆش یان بەدخۆراک دا، سکچوون دەتوانێت ببێتە ھۆی [[ئاوچنیان]]ی توندی جستەی مرۆڤ وە ئەگەر چارەسەر نەکرێت لەوانەیە ژیانی نەخۆشەکە بخاتە مەترسیەوە. == جۆرەکان == * [[سکچوونی تەراوشتی]](Secretory diarrhea) * [[سکچوونی ئوسموتیک]] یان (Osmotic diarrhea) * [[سکچوونی جووڵانەیی]] (Motility-related diarrhea) * [[سکچوونی ئاوسانی]] (Inflammatory diarrhea) * [[سکچوونی خوێنی]] (Dysentery) == سکچوونی کێمی == ''وتاری تایبەت: [[سکچوونی کێمی]]'' سکچوونی کێمی (Infectious diarrhea) جۆرێک لە سکچوونە کە بە ھۆی [[میکرۆب]] دروست بووبێت، واتە بە ھۆی [[باکتریا]]، [[مشەخۆر]] یان [[ڤایروس]]. == دەرمان == لە زۆربەی حاڵەتەکانی سکچوون دا، دەرمانی نەخۆشیەکە تەنھا قەرەبووکردنەوەی شلەمەنی و خوێی لەدەستچووی جەستەیە. دەوای سەرەکی ئەم نەخۆشیە [[گەردی ORS|ئۆ. ئاڕ. ئس]]ە. ئەو دوایانەی کە ھەیە و پێویستی بە [[ڕاچێتە]]ی پزیشک نیە بریتین لە [[لۆپێردامی]] ([[ئایۆدیۆم]]) و [[بیسمووت سابسالیسیلات]] (کە لە [[پێپتۆ بیسمۆل]] و [[کاوپێکتەیت]] دا ھەیە). == ئەمانەش ببینە == * [[سکوەستان]] یان [[قەبزی]] * [[ئاوی خواردنەوە]] * [[ڕیگ]] یان [[پیسی]] * [[چەورەسکچوون]] (Steatorrhea) * [[سکچوونی گەشتیار]] * [[سکچوونی بیاوان]] * [[ژەھریبوون]] یان [[مەمسموومیەت]] * [[شگێلا]] (Schigella یان Shigella) * [[ڕۆتاڤایرس]] * [[Enterotoxigenic Escherichia coli|باکتریای ETEC]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|پەرستاری}} {{پۆلی کۆمنز|Diarrhea}} [[پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک]] [[پۆل:سکچوون]] [[پۆل:نەخۆشییەکان]] [[پۆل:پیسایی]] jypxr2xlijwnf7y27bxancugby4gcqe 0 744 1571196 1564253 2026-04-02T18:14:17Z ~2026-20451-36 75530 ناو 1571196 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=ئیبراھیم تاتڵیساسibrahim Tatlises |وێنە= İbrahim Tatlıses (8 Temmuz 2007).JPG |ناوی کاتی لەدایکبوون=ئیبراھیم تاتڵیساس |مێژووی لەدایکبوون=١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ |شوێنی لەدایکبوون = ئورفا |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر نازناو= [[ئیمپڕاتۆر]] |گرنگترین ڕۆڵەکان= |ئایین= [[موسڵمانی سوننە]] |نەتەوە=تورک |ساڵانی ئیشکردن= ١٩٦٥-ئێستا |ھاوسەر= |ھاوبەش= |مناڵەکان=[[ئیدۆ]]{{ھن}}[[ئێلیف ئێدا]] ،[[مەلەک زوبەیدە]] |پێگەی فەڕمی= http://www.tatlises.com.tr/ |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''ئیبراھیم تاتڵیساس''' (İbrahim Tatlıses) گۆرانیبێژێکی تورکی. باوکی تورکە و دایکی عەرەبە گۆرانییەکانی بە زمانی [[تورک]]ین، لە شاری (ئورفە) لەدایکبووە. پێشتر کاری ئەکتەریشی کردووە. تا ئێستا زیاتر ٤٠ ئەلبوومی گۆرانی ھەیە. == ژیانی ھونەری == ئیبراھیم تاتڵی یان (ئیبراھیم تاتڵیساس) یەکێکە لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی [[تورکیا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە]] کە بە [[ڕەگەز]] [[کورد]] و [[عەرەب]]ە ''ئیبراھیم'' لە (١/١/١٩٥٢) لە ناوچەی سوێرەک کە سەر بە پارێزگای [[ڕحا|ڕحایە]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دایکبووە باوکی [[عەرەب|عەرەبە]] و دایکیشی کوردە ئیبۆ بەھۆی ھەژاریەوە نەیتوانیوە بچێتە بەر [[خوێندەواری|خوێندن]] و ھەر لە منداڵیەوە لەگەڵ ''حوسێنی'' برای دەستیان کردووە بە کارکردن. ''ئیبراھیم'' پێش ئەوەی ببێتە [[گۆرانیبێژ]] کاری کرێکاری کردووە. تاتڵیساس لەساڵانی (١٩٦٠)ەکان لە گازینۆ و دانیشتنەکاندا [[گۆرانی]] ووتوە کە لە ساڵی (١٩٦٨) یەکەم ئەلبومی بە ناوی (Kara kiz) واتە (کچی ڕەش) بڵاوکردەوە بەڵام ئەم ئەلبومەی شکستی ھێنا بۆ ماوەی سێ ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا و لە ساڵی (١٩٧١) دووەم ئەلبومی بە ناوی (beni yakma gel sevgidim) بڵاوکردەوە ئەم ئەلبومەشی شکستی ھێنا بۆ ماوەی چوار ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا وە لە [[ئەستەمبوڵ]] ساڵی (١٩٧٥) سێیەم ئەلبومی بە ناوی (ayaginda kundura) بڵاوکردەوە وە ئەم ئەلبومەی جێی خۆی دامەزراند لە بازاری موزیکی [[تورکیا]] و ڕیکۆردێکی تازەی دانا ئیبراھیم لە ھەمان ساڵدا بۆ یەکەم جار چووە نێو ژیانی [[ھاوسەرگیری]] و لەگەڵ (عەدالەت دوراک) دا ھاوسەرگیری ئەنجام دا و ھاوسەرگیریەکەیان ماوەی سێ ساڵی خایاند و لە ساڵی (١٩٧٨) لە یەک جیابونەوە و لە ساڵی (١٩٧٩) ھاوسەرگیری لەگەڵ (پەریھان ساڤاش) دا ئەنجام دا لەم ھاوسەرەی کچێکی دەبێت بەناوی (مەلەک زوبەیدە) لە ساڵی (١٩٨٤) نێوانی ئیبراھیم و پەریھان تێکدەچێت و ئیبۆش پەریھان دەباتە گوندێک و ئازاری جەستەی دەدات ئەمەش بە کارێکی نەشیاو لەلایەن دەوڵەتەوە تەماشا دەکرێت بۆیە بڕیاری دادگایکردنی ئیبراھیم دەدرێت لە (٩/٨/١٩٨٤) لە دادگا ئیبراھیم وەک ئەستۆپاکی خۆی دەڵێت :(من بۆیە لێم دا چونکە نامەوێت ھاوسەری خۆم لەگەڵ کوڕی خەڵکیدا ببینم من ئەمەم پێ قبوڵ نەکرا بۆیە لێم دا) لەویادا ئیبراھیم و پەریھان جیادەبنەوە لە ساڵانی ھەشتاکاند بە ئەلبومەکانی (istemem) (yalan) (mavi mavi) و چەندانی تر ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد پاش ئەوەی لەگەڵ پەریھان ساڤاش جیابویەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ (دەریا تونا) ئەنجام دا کە لە ھەر سێ فلیمی (gulum benim) (gunah) (yalnizim) دەوری لەگەڵ ئیبۆ بینیوە وە لە ساڵی (١٩٩٢) کوڕێکیان دەبێت بە ناوی (ئیدۆ) وە لە ساڵی (٢٠٠٢) لە یەکتر جیادەبنەوە لە ساڵی (١٩٩٣) پاش ئەوەی کە کێشە دەکەوێتە نێوان کۆمپانیاکەی تاتڵیساس و کۆمپانیای (Raks Muzik) کە بەرھەمەکانی ئیبراھیمی تیا تۆماردەکرێت یەکێک لەو کەسانەی کە لە کۆمپانیاکەی تاتڵیساس کاردەکات تەقە بەناو خەڵکەکەدا دەکات و کەسێک بە ناوی (عەبدوڵا ئۆچماک) بریندار دەبێت و ماوەیەکی زۆر لە نەخۆشخانە دەکەوێت پاش ئەوەی کە لە ساڵی (١٩٩٧) چاکبویەوە لە ڕاگەیاندنەکانەوە ھەڕەشە لە ئیبراھیم دەکات و پاش ئەمە ئیبراھیم سکاڵای یاسایی لەسەر (عەبدوڵا ئۆچماک) تۆماردەکات و عەبدوڵا ئۆچماک بۆ ماوەی (١٣) ساڵ دەکەوێتە زیندانەوە لە ساڵی (٢٠١٠) ئازاد دەکرێت. لە ساڵی (١٩٩٦) لە دوای کلیپی (agliyorum kahrimdan) ئیبراھیم نازناوی ئیمپڕاتۆری پێ دەبەخشرێت پاشان ئیبراھیم دەچێتە ناو [[سیاسەت]] و لە ساڵی (٢٠٠٧) لەسەر لیستی (گەنج پارت) لەسەر شاری (ئەستەمبوڵ خۆی دەپاڵێوێت بەڵام ئەم لیستە دوای ئەوەی شکست دەھێنێت لە ساڵی (٢٠١١) لەسەر لیستی (ئاکپارتی) لەسەر شاری (ئورفا) خۆی دەپاڵێوێت لە پاشان لە شەوی (١٤/٣/٢٠١١) پاش ئەوەی کە لە کەناڵی (beyaz show) دێتە دەرەوە لەلایەن دوو چەکدارەوە بە چەکی کڵاشینکۆف تەقەی لێ دەکەن کە دوو فیشەکی بەردەکەوێت کە یەکێکیان بەر مێشکی و یەکێکیان بەر لوتی دەکەوێت پاشان خێرا ئیبۆ دەبەن بۆ نەخۆشخانەی (ئاجیبادەم) ھەر لەو شەوەدا پێنج نەشتەرگەری بۆ مێشکی دەکەن تا فیشەکەکە دەردەھێنن پاشان چەکدارەکە دەستگیرکرا کە عەبدوڵا ئۆچماکە بە سزای زیندانی (٣٦) ساڵ سزا درا ھیچ لێبوردنێکی گشتیش نایگرێتەوە لە (٧/٤/٢٠١١) کە دەکاتە ڕۆژی سێ شەممە تاتڵیساس ڕەوانەی ئەڵمانیا دەکرێت بۆ وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی پاشان لە (٢٧/٩/٢٠١١) ھاوسەرگیری لەگەڵ ئایشەگوڵ یەڵدز ئەنجام دەدات و کچێکیشی لێ دەبێت بە ناوی (ئیلیف ئێدا) لە ساڵی (٢٠١٤) گەورەترین نەشتەرگەری مێشک ئەنجام دەدات کە نەشتەرگەریەکەی سەرکەوتوو دەبێت لە ئێستادا خۆی ئامادە دەکات بۆ بەرھەمھێنانی ئەلبومێکی نوێ ئیبراھیم خاوەنی چەندەھا شتی بەنرخە لە بۆدروم خاوەنی ھۆتێلێکە بە ناوی (بەھەشتی تاتڵیساس) ھەروەھا خاوەنی کفتەخانەیەکە بە ناوی (کفتەی تاتڵیساس) کە ئیدۆی کوڕی و دەریا تونای ھاوسەری پێشووتری بەڕێوەی دەبەن ھەروەھا خاوەنی بەرنامەیەکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی (ئیبۆ شۆ)ھەروەھا خاوەنی ئاژانسێکە بە ناوی (سێس ئاژانس) کە ھەواڵی تایبەت بە ھونەرمەندانی تورکیا تێیدا بڵاودەکرێتەوە ھەروەھا خاوەنی کەبابخانەیە لە بۆدروم و ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی کەناڵێکە بە ناوی (تاتڵیساس تیڤی) ھەروەھا خاوەنی وێستگەیەکی پاسە بە ناوی (تاتڵیساس توریزم) لە شاری ئورفا و غازی عەنتاب و ئەدەنە و مێرسین و ئەنتاڵیا ھەروەھا لە زۆربەی شارەکانی تورکیا چەندەھا دوکانی جلوبەرگ ھەن کە مارکەی ئیبراھیم تاتڵیساسن ھەروەھا سەرۆکی فەخری یانەی زاخۆیە کە یانەکە چەندین دۆنم زەوییان پێداوە تاکو پڕۆژەی تێدا بکاتەوە کە ٧٠ لە ١٠٠ی بۆ ئیبراھیمە ئیبراھیم بە درێژایی ژیانی لە زۆربەی شارەکانی تورکیا و ئەوروپادا کۆنسێرتی کردووە لە ساڵی (١٩٨٧) لە ئەڵمانیا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٠) لە ئەمریکا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٥) لە گوڵخانە کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٨) دوو کۆنسێرتی ئەنجامدا یەکەمیان لە مێرسین و دووەمیان لە ئیزمیر کە ئەم کۆنسێرتەی لەگەڵ سبیل جان ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠٠٥) لە وڵاتی ئیسرائیل کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠١٠) لە ھەولێر کۆنسێرتێکی ئەنجامدا کۆتا کۆنسێرتیشی لە (٢٦/٤/٢٠١٤) بوو کە لەگەڵ [[شڤان پەروەر]] لە کاتی بانگەشەی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ھەڵبژاردن ئەنجامیدا خانەوادەی ئیبراھیم پێکھاتووە لە دوو برا و دوو خوشک ناوی براکانی بریتین لە :(ئەحمەد و حوسێن) کە حوسێنی برای وەک خۆی ھونەرمەندە ناوی خوشکەکانی بریتین لە :(گوڵدەن و گوڵشەن) کە گوڵدەنی خوشکی کۆچی دوایی کردووە ئەحمەدی باوکی ئیبراھیم لە ساڵی (١٩٥٩) کۆچی دوایی کردووە بەڵام نایم جەلیکی دایکی تا ئێستا لە ژیاندا ماوە. == پیشەی ئەکتەری == ئیبراھیم بێجگە لە گۆرانی وتن ئەکتەر و دەرھێنەر و نوسەر و بەرھەمھێنەر و بازرگانە ئیبراھیم خاوەنی (٣٥) فلیمە و لە دوو دراماشدا بەشداری کردووە بە ناوی (فورات) و (خەمی ھیجران) کە درامای (فورات) لە ساڵی (١٩٩٧) دەرھێنراوە کە ئیبراھیم خۆی دەوری سەرەکی ھەبووە و دەرھێنەری دراماکەش بووە بەڵام لە درامای (خەمی ھیجران) تەنھا لە پێنج ئەڵقەدا دەوری بینیوە ئیبراھیم خۆی کاری نوسینی بۆ فلیمی (گوناە) کردووە ھەروەھا بۆ ھەر سێ ئەلبومی (at gitsin) و (selam olsun) و (yetmez mi) کردووە ھەروەھا خۆی فلیمی (yalan)ی بەرھەمھێناوە ئیبراھیم لە ڕۆژی (٢٥/٢/٢٠١٦) کلیپێکی بڵاوکردەوە کە گۆرانی (vur gitsin beni) نوێ کردەوە کە شیعرەکەی لەلایەن محەممەد تاھیر پەکیر بۆ نوسراوە کە ئەمساڵ کۆچی دوایی کرد ئاوازەکەشی لەلایەن بورھان بەیارەوە بۆ دانراوە ھەروەھا تیپی مۆسیقای ئەستەمبوڵێس کایت بە ئامێرەکانی ساز و گیتار و فلوت و بانجۆ کە ساز و بانجۆکە لەلایەن ئەحمەد کۆچەوە لێدەدرێت ھەروەھا گیتارەکە لەلایەن ئەردەنچ شینیایلار دەژەنرێت ھەروەھا فلوتەکە لەلایەن بورھان بەیار لێدەدرێت کۆمپانیای پۆڵ پڕۆدەکشن کاری بەرھەمھێنانی بۆ کردووە ھەروەھا کەمال باشبوغ کاری دەرھێنانی بۆ کردووە ئیبراھیم تاتڵیساس بۆ یەکەم جار لە تۆڕی کۆمەڵایەتی لە پرۆفایلی تایبەتی خۆی ناوی منداڵەکانی ئاشکرا دەکات بە پێی ھەواڵەکانی ھەردوو ماڵپەڕی (haber star) و (hurriyet) ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە تا ئێستا نەزانراوە کە ئیبڕاھیم تاتڵیساس خاوەنی ئەو ھەموو منداڵەیە ئەمەش سەرجەم میدیا و ڕاگەیاندنەکانی تورکیای سەرقاڵ کرد ئەوەی زیاتر ھەوادارانی تووشی شۆک کرد ئەوەیە دیلانی کچی ئیبڕاھیم گۆرانیبێژە و بە [[زمانی ئینگلیزی]] گۆرانی دەڵێت بەڵام تا ئێستا بەناوی باوکیەوە ناوی نەھاتووە و ناسراوە بە (دیلان چیتاک) بەڵام تەنھا دیلان بەو شێوەیە نەبوو بەڵکو ھەردوو کوڕەکەی ئیرول و ئەحمەدیش بەھەمان شێوە بە ناوێکی تر جگە لە ناوی ڕاستی باوکیان ناسراون ئیبراھیم ئامۆژگاری کچەکەی دەکات و دەڵێت ھەوڵبدە ھەرگیز لەسەر ستەیج بە جلوبەرگی سەرنجڕاکێش و نیمچە ڕووتەوە دەرنەکەویت لە وەرزی ھاویندا بە جلی ژێرەوە خۆی نمایش نەکات ھەمیشە ژیانی تایبەتی خۆت بپارێزە. == پشتیوانی لە ھەڵمەتی تورکیا بۆ سەر کوردستان == لە کاتی [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١٨دا، دەستەیەک لە گۆرانیبێژان و وەرزشکارانی تورک لە سەفەرێک بۆ پرۆپەگەندا لەگەڵ [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] ھاوڕێ بوون. ئیبراھیم تاتلیسس لەگەڵ [[ئاژدا پەکان]] و [[سیبەل جان]]، لەو گۆرانیبێژانە بوون کە بە ئامادەبوون لە تەنیشتی ئەردۆغان و [[ھولوسی ئاکار]] لە ناوەندێکی سەربازی لە [[پارێزگای خەتای]] لە سنووری تورکیا و سووریا لە ھەڵمەتھێنانی ئەرتەشی تورکیا و ھێزە پشتیوانیلێکراوەکانی ئەو پاڵپشتییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسراوە تورکەکان لە پاڵپشتی لە ئۆپەراسیۆنی عەفرین دیداریان لەگەڵ سەربازەکان کرد|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/03/turkish-celebrities-meet-with-soldiers-in-hatay-in-support-of-afrin-operation|وێبگە=دەیلی ساباح|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> پشتیوانیی تاتلیسس لە ئەرتەشی تورکیا بووە ھۆکاری ئەوەی ک سەفەری ئەو بۆ باشووری کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٣ لەگەڵ ناڕەزایەتیی ھاوڵاتیانی کورد ھاوڕێ ببێت. «یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان» بە بڵاوکردنی نامەیەک ناوی «دەھۆڵژەنی فاشیست» و «پەپووی ئەردۆغان»ی پێبەخشی و پێشوازی لێکردن لە ئەو لە [[ھەولێر]] وەکوو سۆکایەتی بە خوێنی شەھیدانی عەفرین و جینایەتێک دژ بە بەھا ھاوبەشەکانی نەتەوەیی و ھەست و سۆزەکانی قوربانییەکان زانیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان: پێشوازیکردن لە تاتڵیساس سوکایەتییە بە خوێنی شەھیدان|https://anfsorani.com/ڕۆژئاوا-و-سووریا/yktyy-shnbyrany-zhyaway-kwrdstan-pshwazykrdn-l-tatysas-swkaytyy-b-khwny-shhydan-39816|وێبگە=فرات|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> == ئەو تۆمارگایانەی کە کاسێتی تێدا دەرکردووە == * palandoken plak * studio yalçın * omer plak * turkuola plak * star plak çelik * beyar muzik * emre plak * kaya muzik * raks muzik * universal muzik * erolkose muzik * idobay muzik * poll production == ئەلبومەکان == * ١٩٦٥: Özel Albüm * ١٩٦٨: Kara Kız * ١٩٧٤: Palandöken Plak * ١٩٧٥: ayaginda kundura * ١٩٧٥: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٧٥: Yağmur * ١٩٧٦: Ashab Gecesi * ١٩٧٧: huzrum kalmadi * ١٩٧٨: Doldur Kardeş İçelim * ١٩٧٩: sabuha * ١٩٨٠: ceylan * ١٩٨١: istemem * ١٩٨٢: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨٣: yalan * ١٩٨٤: benim hayatim * ١٩٨٥: mavi mavi * ١٩٨٦: Gülüm Benim/Gülümse Biraz * ١٩٨٧: Allah Allah/Hülya * ١٩٨٨: kara zindan * ١٩٨٨: Fosforlu Cevriyem * ١٩٨٩: insanlar * ١٩٩٠: Ben Aşk İçin Ölürüm * ١٩٩٠: soylim mi * ١٩٩١: Vur Gitsin Beni/Yemin Ettim * ١٩٩٢: Ah Keşkem * ١٩٩٣: Mega Aşk * ١٩٩٤: haydi soyle * ١٩٩٥: klasikleri * ١٩٩٦: bende isterem * ١٩٩٦: turku dinle * ١٩٩٨: at gitsin * ١٩٩٩: selam olsun * ٢٠٠١: yetmez mi * ٢٠٠٣: tek tek * ٢٠٠٤: aramam * ٢٠٠٥: Sizler İçin * ٢٠٠٦: İmparator Silerde Geçer * ٢٠٠٧: Bulamadım * ٢٠٠٨: neden * ٢٠٠٩: yağmurla gelen kadın * ٢٠١١: hani gelecektin == فیلمەکان == * ١٩٧٨: sabuha * ١٩٧٨: Ceylan * ١٩٧٩: Kara Yazma * ١٩٧٩: Kara Çadırın Kızı * ١٩٧٩: Fadile * ١٩٨٠: Çile * ١٩٨٠: Ayrılık Kolay Değil * ١٩٨١: Seni Yakacaklar * ١٩٨١: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨١: Tovbe * ١٩٨٢: Yalan * ١٩٨٢: Alişan * ١٩٨٢: Nasıl Isyan Etmem * ١٩٨٣: Yorgun * ١٩٨٣: Gunah * ١٩٨٤: Ayşem * ١٩٨٤: Sevdalandım * ١٩٨٥: Mavi Mavi * ١٩٨٥: Sevmek * ١٩٨٥: Yalnızım * ١٩٨٦: Sarhoş * ١٩٨٦: Gulumse Biraz * ١٩٨٦: Yıkılmışım Ben * ١٩٨٧: Gulum Benim * ١٩٨٧: Dertli Dertli * ١٩٨٧: Allah Allah * ١٩٨٨: Hulya * ١٩٨٨: Aşıksın * ١٩٨٨: Bir Kulum İşte * ١٩٨٨: Kara Zından * ١٩٨٨: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٨٩: Ceylan * ١٩٨٩: fosforlu == دراماکان == * ١٩٩٢: Aşık Oldum * ١٩٩٣: Tetikçi Kemal * ١٩٩٧: Fırat * ٢٠٠٠: imparator * ٢٠٠٦: Bulamadım == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * http://www.haberler.com/ibrahim-tatlises/ * https://web.archive.org/web/20170313144227/http://tatlises.com.tr/ * https://twitter.com/imparatoribo * https://www.instagram.com/tatlises_ibo/ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|فیلم|سیاسەت|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|İbrahim Tatlıses}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ڕحا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی تورکیا]] [[پۆل:ئەکتەرە تورکەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک]] [[پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] 2576os3dxlleyhnw55lt1skdsv89adw 1571198 1571196 2026-04-02T18:23:20Z Havtatlisesiraq 75531 مەعلومات 1571198 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=ئیبراھیم تاتڵیساسibrahim Tatlises |وێنە= İbrahim Tatlıses (8 Temmuz 2007).JPG |ناوی کاتی لەدایکبوون=ئیبراھیم تاتڵیساس |مێژووی لەدایکبوون=١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ |شوێنی لەدایکبوون = ئورفا |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر نازناو= [[ئیمپڕاتۆر]} |گرنگترین ڕۆڵەکان= |ئایین= [[موسڵمانی سوننە]] |نەتەوە=تورک |ساڵانی ئیشکردن= ١٩٦٥-ئێستا |ھاوسەر= |ھاوبەش= |مناڵەکان=[[ئیدۆ]]{{ھن}}[[ئێلیف ئێدا]] ،[[مەلەک زوبەیدە]] |پێگەی فەڕمی= http://www.tatlises.com.tr/ |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''ئیبراھیم تاتڵیساس''' (İbrahim Tatlıses) گۆرانیبێژێکی تورکی. باوکی تورکە و دایکی عەرەبە گۆرانییەکانی بە زمانی [[تورک]]ین، لە شاری (ئورفە) لەدایکبووە. پێشتر کاری ئەکتەریشی کردووە. تا ئێستا زیاتر ٤٠ ئەلبوومی گۆرانی ھەیە. == ژیانی ھونەری == ئیبراھیم تاتڵی یان (ئیبراھیم تاتڵیساس) یەکێکە لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی [[تورکیا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە]] کە بە [[ڕەگەز]] [[کورد]] و [[عەرەب]]ە ''ئیبراھیم'' لە (١/١/١٩٥٢) لە ناوچەی سوێرەک کە سەر بە پارێزگای [[ڕحا|ڕحایە]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دایکبووە باوکی [[عەرەب|عەرەبە]] و دایکیشی کوردە ئیبۆ بەھۆی ھەژاریەوە نەیتوانیوە بچێتە بەر [[خوێندەواری|خوێندن]] و ھەر لە منداڵیەوە لەگەڵ ''حوسێنی'' برای دەستیان کردووە بە کارکردن. ''ئیبراھیم'' پێش ئەوەی ببێتە [[گۆرانیبێژ]] کاری کرێکاری کردووە. تاتڵیساس لەساڵانی (١٩٦٠)ەکان لە گازینۆ و دانیشتنەکاندا [[گۆرانی]] ووتوە کە لە ساڵی (١٩٦٨) یەکەم ئەلبومی بە ناوی (Kara kiz) واتە (کچی ڕەش) بڵاوکردەوە بەڵام ئەم ئەلبومەی شکستی ھێنا بۆ ماوەی سێ ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا و لە ساڵی (١٩٧١) دووەم ئەلبومی بە ناوی (beni yakma gel sevgidim) بڵاوکردەوە ئەم ئەلبومەشی شکستی ھێنا بۆ ماوەی چوار ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا وە لە [[ئەستەمبوڵ]] ساڵی (١٩٧٥) سێیەم ئەلبومی بە ناوی (ayaginda kundura) بڵاوکردەوە وە ئەم ئەلبومەی جێی خۆی دامەزراند لە بازاری موزیکی [[تورکیا]] و ڕیکۆردێکی تازەی دانا ئیبراھیم لە ھەمان ساڵدا بۆ یەکەم جار چووە نێو ژیانی [[ھاوسەرگیری]] و لەگەڵ (عەدالەت دوراک) دا ھاوسەرگیری ئەنجام دا و ھاوسەرگیریەکەیان ماوەی سێ ساڵی خایاند و لە ساڵی (١٩٧٨) لە یەک جیابونەوە و لە ساڵی (١٩٧٩) ھاوسەرگیری لەگەڵ (پەریھان ساڤاش) دا ئەنجام دا لەم ھاوسەرەی کچێکی دەبێت بەناوی (مەلەک زوبەیدە) لە ساڵی (١٩٨٤) نێوانی ئیبراھیم و پەریھان تێکدەچێت و ئیبۆش پەریھان دەباتە گوندێک و ئازاری جەستەی دەدات ئەمەش بە کارێکی نەشیاو لەلایەن دەوڵەتەوە تەماشا دەکرێت بۆیە بڕیاری دادگایکردنی ئیبراھیم دەدرێت لە (٩/٨/١٩٨٤) لە دادگا ئیبراھیم وەک ئەستۆپاکی خۆی دەڵێت :(من بۆیە لێم دا چونکە نامەوێت ھاوسەری خۆم لەگەڵ کوڕی خەڵکیدا ببینم من ئەمەم پێ قبوڵ نەکرا بۆیە لێم دا) لەویادا ئیبراھیم و پەریھان جیادەبنەوە لە ساڵانی ھەشتاکاند بە ئەلبومەکانی (istemem) (yalan) (mavi mavi) و چەندانی تر ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد پاش ئەوەی لەگەڵ پەریھان ساڤاش جیابویەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ (دەریا تونا) ئەنجام دا کە لە ھەر سێ فلیمی (gulum benim) (gunah) (yalnizim) دەوری لەگەڵ ئیبۆ بینیوە وە لە ساڵی (١٩٩٢) کوڕێکیان دەبێت بە ناوی (ئیدۆ) وە لە ساڵی (٢٠٠٢) لە یەکتر جیادەبنەوە لە ساڵی (١٩٩٣) پاش ئەوەی کە کێشە دەکەوێتە نێوان کۆمپانیاکەی تاتڵیساس و کۆمپانیای (Raks Muzik) کە بەرھەمەکانی ئیبراھیمی تیا تۆماردەکرێت یەکێک لەو کەسانەی کە لە کۆمپانیاکەی تاتڵیساس کاردەکات تەقە بەناو خەڵکەکەدا دەکات و کەسێک بە ناوی (عەبدوڵا ئۆچماک) بریندار دەبێت و ماوەیەکی زۆر لە نەخۆشخانە دەکەوێت پاش ئەوەی کە لە ساڵی (١٩٩٧) چاکبویەوە لە ڕاگەیاندنەکانەوە ھەڕەشە لە ئیبراھیم دەکات و پاش ئەمە ئیبراھیم سکاڵای یاسایی لەسەر (عەبدوڵا ئۆچماک) تۆماردەکات و عەبدوڵا ئۆچماک بۆ ماوەی (١٣) ساڵ دەکەوێتە زیندانەوە لە ساڵی (٢٠١٠) ئازاد دەکرێت. لە ساڵی (١٩٩٦) لە دوای کلیپی (agliyorum kahrimdan) ئیبراھیم نازناوی ئیمپڕاتۆری پێ دەبەخشرێت پاشان ئیبراھیم دەچێتە ناو [[سیاسەت]] و لە ساڵی (٢٠٠٧) لەسەر لیستی (گەنج پارت) لەسەر شاری (ئەستەمبوڵ خۆی دەپاڵێوێت بەڵام ئەم لیستە دوای ئەوەی شکست دەھێنێت لە ساڵی (٢٠١١) لەسەر لیستی (ئاکپارتی) لەسەر شاری (ئورفا) خۆی دەپاڵێوێت لە پاشان لە شەوی (١٤/٣/٢٠١١) پاش ئەوەی کە لە کەناڵی (beyaz show) دێتە دەرەوە لەلایەن دوو چەکدارەوە بە چەکی کڵاشینکۆف تەقەی لێ دەکەن کە دوو فیشەکی بەردەکەوێت کە یەکێکیان بەر مێشکی و یەکێکیان بەر لوتی دەکەوێت پاشان خێرا ئیبۆ دەبەن بۆ نەخۆشخانەی (ئاجیبادەم) ھەر لەو شەوەدا پێنج نەشتەرگەری بۆ مێشکی دەکەن تا فیشەکەکە دەردەھێنن پاشان چەکدارەکە دەستگیرکرا کە عەبدوڵا ئۆچماکە بە سزای زیندانی (٣٦) ساڵ سزا درا ھیچ لێبوردنێکی گشتیش نایگرێتەوە لە (٧/٤/٢٠١١) کە دەکاتە ڕۆژی سێ شەممە تاتڵیساس ڕەوانەی ئەڵمانیا دەکرێت بۆ وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی پاشان لە (٢٧/٩/٢٠١١) ھاوسەرگیری لەگەڵ ئایشەگوڵ یەڵدز ئەنجام دەدات و کچێکیشی لێ دەبێت بە ناوی (ئیلیف ئێدا) لە ساڵی (٢٠١٤) گەورەترین نەشتەرگەری مێشک ئەنجام دەدات کە نەشتەرگەریەکەی سەرکەوتوو دەبێت لە ئێستادا خۆی ئامادە دەکات بۆ بەرھەمھێنانی ئەلبومێکی نوێ ئیبراھیم خاوەنی چەندەھا شتی بەنرخە لە بۆدروم خاوەنی ھۆتێلێکە بە ناوی (بەھەشتی تاتڵیساس) ھەروەھا خاوەنی کفتەخانەیەکە بە ناوی (کفتەی تاتڵیساس) کە ئیدۆی کوڕی و دەریا تونای ھاوسەری پێشووتری بەڕێوەی دەبەن ھەروەھا خاوەنی بەرنامەیەکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی (ئیبۆ شۆ)ھەروەھا خاوەنی ئاژانسێکە بە ناوی (سێس ئاژانس) کە ھەواڵی تایبەت بە ھونەرمەندانی تورکیا تێیدا بڵاودەکرێتەوە ھەروەھا خاوەنی کەبابخانەیە لە بۆدروم و ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی کەناڵێکە بە ناوی (تاتڵیساس تیڤی) ھەروەھا خاوەنی وێستگەیەکی پاسە بە ناوی (تاتڵیساس توریزم) لە شاری ئورفا و غازی عەنتاب و ئەدەنە و مێرسین و ئەنتاڵیا ھەروەھا لە زۆربەی شارەکانی تورکیا چەندەھا دوکانی جلوبەرگ ھەن کە مارکەی ئیبراھیم تاتڵیساسن ھەروەھا سەرۆکی فەخری یانەی زاخۆیە کە یانەکە چەندین دۆنم زەوییان پێداوە تاکو پڕۆژەی تێدا بکاتەوە کە ٧٠ لە ١٠٠ی بۆ ئیبراھیمە ئیبراھیم بە درێژایی ژیانی لە زۆربەی شارەکانی تورکیا و ئەوروپادا کۆنسێرتی کردووە لە ساڵی (١٩٨٧) لە ئەڵمانیا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٠) لە ئەمریکا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٥) لە گوڵخانە کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٨) دوو کۆنسێرتی ئەنجامدا یەکەمیان لە مێرسین و دووەمیان لە ئیزمیر کە ئەم کۆنسێرتەی لەگەڵ سبیل جان ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠٠٥) لە وڵاتی ئیسرائیل کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠١٠) لە ھەولێر کۆنسێرتێکی ئەنجامدا کۆتا کۆنسێرتیشی لە (٢٦/٤/٢٠١٤) بوو کە لەگەڵ [[شڤان پەروەر]] لە کاتی بانگەشەی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ھەڵبژاردن ئەنجامیدا خانەوادەی ئیبراھیم پێکھاتووە لە دوو برا و دوو خوشک ناوی براکانی بریتین لە :(ئەحمەد و حوسێن) کە حوسێنی برای وەک خۆی ھونەرمەندە ناوی خوشکەکانی بریتین لە :(گوڵدەن و گوڵشەن) کە گوڵدەنی خوشکی کۆچی دوایی کردووە ئەحمەدی باوکی ئیبراھیم لە ساڵی (١٩٥٩) کۆچی دوایی کردووە بەڵام نایم جەلیکی دایکی تا ئێستا لە ژیاندا ماوە. == پیشەی ئەکتەری == ئیبراھیم بێجگە لە گۆرانی وتن ئەکتەر و دەرھێنەر و نوسەر و بەرھەمھێنەر و بازرگانە ئیبراھیم خاوەنی (٣٥) فلیمە و لە دوو دراماشدا بەشداری کردووە بە ناوی (فورات) و (خەمی ھیجران) کە درامای (فورات) لە ساڵی (١٩٩٧) دەرھێنراوە کە ئیبراھیم خۆی دەوری سەرەکی ھەبووە و دەرھێنەری دراماکەش بووە بەڵام لە درامای (خەمی ھیجران) تەنھا لە پێنج ئەڵقەدا دەوری بینیوە ئیبراھیم خۆی کاری نوسینی بۆ فلیمی (گوناە) کردووە ھەروەھا بۆ ھەر سێ ئەلبومی (at gitsin) و (selam olsun) و (yetmez mi) کردووە ھەروەھا خۆی فلیمی (yalan)ی بەرھەمھێناوە ئیبراھیم لە ڕۆژی (٢٥/٢/٢٠١٦) کلیپێکی بڵاوکردەوە کە گۆرانی (vur gitsin beni) نوێ کردەوە کە شیعرەکەی لەلایەن محەممەد تاھیر پەکیر بۆ نوسراوە کە ئەمساڵ کۆچی دوایی کرد ئاوازەکەشی لەلایەن بورھان بەیارەوە بۆ دانراوە ھەروەھا تیپی مۆسیقای ئەستەمبوڵێس کایت بە ئامێرەکانی ساز و گیتار و فلوت و بانجۆ کە ساز و بانجۆکە لەلایەن ئەحمەد کۆچەوە لێدەدرێت ھەروەھا گیتارەکە لەلایەن ئەردەنچ شینیایلار دەژەنرێت ھەروەھا فلوتەکە لەلایەن بورھان بەیار لێدەدرێت کۆمپانیای پۆڵ پڕۆدەکشن کاری بەرھەمھێنانی بۆ کردووە ھەروەھا کەمال باشبوغ کاری دەرھێنانی بۆ کردووە ئیبراھیم تاتڵیساس بۆ یەکەم جار لە تۆڕی کۆمەڵایەتی لە پرۆفایلی تایبەتی خۆی ناوی منداڵەکانی ئاشکرا دەکات بە پێی ھەواڵەکانی ھەردوو ماڵپەڕی (haber star) و (hurriyet) ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە تا ئێستا نەزانراوە کە ئیبڕاھیم تاتڵیساس خاوەنی ئەو ھەموو منداڵەیە ئەمەش سەرجەم میدیا و ڕاگەیاندنەکانی تورکیای سەرقاڵ کرد ئەوەی زیاتر ھەوادارانی تووشی شۆک کرد ئەوەیە دیلانی کچی ئیبڕاھیم گۆرانیبێژە و بە [[زمانی ئینگلیزی]] گۆرانی دەڵێت بەڵام تا ئێستا بەناوی باوکیەوە ناوی نەھاتووە و ناسراوە بە (دیلان چیتاک) بەڵام تەنھا دیلان بەو شێوەیە نەبوو بەڵکو ھەردوو کوڕەکەی ئیرول و ئەحمەدیش بەھەمان شێوە بە ناوێکی تر جگە لە ناوی ڕاستی باوکیان ناسراون ئیبراھیم ئامۆژگاری کچەکەی دەکات و دەڵێت ھەوڵبدە ھەرگیز لەسەر ستەیج بە جلوبەرگی سەرنجڕاکێش و نیمچە ڕووتەوە دەرنەکەویت لە وەرزی ھاویندا بە جلی ژێرەوە خۆی نمایش نەکات ھەمیشە ژیانی تایبەتی خۆت بپارێزە. == پشتیوانی لە ھەڵمەتی تورکیا بۆ سەر کوردستان == لە کاتی [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١٨دا، دەستەیەک لە گۆرانیبێژان و وەرزشکارانی تورک لە سەفەرێک بۆ پرۆپەگەندا لەگەڵ [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] ھاوڕێ بوون. ئیبراھیم تاتلیسس لەگەڵ [[ئاژدا پەکان]] و [[سیبەل جان]]، لەو گۆرانیبێژانە بوون کە بە ئامادەبوون لە تەنیشتی ئەردۆغان و [[ھولوسی ئاکار]] لە ناوەندێکی سەربازی لە [[پارێزگای خەتای]] لە سنووری تورکیا و سووریا لە ھەڵمەتھێنانی ئەرتەشی تورکیا و ھێزە پشتیوانیلێکراوەکانی ئەو پاڵپشتییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسراوە تورکەکان لە پاڵپشتی لە ئۆپەراسیۆنی عەفرین دیداریان لەگەڵ سەربازەکان کرد|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/03/turkish-celebrities-meet-with-soldiers-in-hatay-in-support-of-afrin-operation|وێبگە=دەیلی ساباح|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> پشتیوانیی تاتلیسس لە ئەرتەشی تورکیا بووە ھۆکاری ئەوەی ک سەفەری ئەو بۆ باشووری کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٣ لەگەڵ ناڕەزایەتیی ھاوڵاتیانی کورد ھاوڕێ ببێت. «یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان» بە بڵاوکردنی نامەیەک ناوی «دەھۆڵژەنی فاشیست» و «پەپووی ئەردۆغان»ی پێبەخشی و پێشوازی لێکردن لە ئەو لە [[ھەولێر]] وەکوو سۆکایەتی بە خوێنی شەھیدانی عەفرین و جینایەتێک دژ بە بەھا ھاوبەشەکانی نەتەوەیی و ھەست و سۆزەکانی قوربانییەکان زانیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان: پێشوازیکردن لە تاتڵیساس سوکایەتییە بە خوێنی شەھیدان|https://anfsorani.com/ڕۆژئاوا-و-سووریا/yktyy-shnbyrany-zhyaway-kwrdstan-pshwazykrdn-l-tatysas-swkaytyy-b-khwny-shhydan-39816|وێبگە=فرات|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> == ئەو تۆمارگایانەی کە کاسێتی تێدا دەرکردووە == * palandoken plak * studio yalçın * omer plak * turkuola plak * star plak çelik * beyar muzik * emre plak * kaya muzik * raks muzik * universal muzik * erolkose muzik * idobay muzik * poll production == ئەلبومەکان == * ١٩٦٥: Özel Albüm * ١٩٦٨: Kara Kız * ١٩٧٤: Palandöken Plak * ١٩٧٥: ayaginda kundura * ١٩٧٥: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٧٥: Yağmur * ١٩٧٦: Ashab Gecesi * ١٩٧٧: huzrum kalmadi * ١٩٧٨: Doldur Kardeş İçelim * ١٩٧٩: sabuha * ١٩٨٠: ceylan * ١٩٨١: istemem * ١٩٨٢: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨٣: yalan * ١٩٨٤: benim hayatim * ١٩٨٥: mavi mavi * ١٩٨٦: Gülüm Benim/Gülümse Biraz * ١٩٨٧: Allah Allah/Hülya * ١٩٨٨: kara zindan * ١٩٨٨: Fosforlu Cevriyem * ١٩٨٩: insanlar * ١٩٩٠: Ben Aşk İçin Ölürüm * ١٩٩٠: soylim mi * ١٩٩١: Vur Gitsin Beni/Yemin Ettim * ١٩٩٢: Ah Keşkem * ١٩٩٣: Mega Aşk * ١٩٩٤: haydi soyle * ١٩٩٥: klasikleri * ١٩٩٦: bende isterem * ١٩٩٦: turku dinle * ١٩٩٨: at gitsin * ١٩٩٩: selam olsun * ٢٠٠١: yetmez mi * ٢٠٠٣: tek tek * ٢٠٠٤: aramam * ٢٠٠٥: Sizler İçin * ٢٠٠٦: İmparator Silerde Geçer * ٢٠٠٧: Bulamadım * ٢٠٠٨: neden * ٢٠٠٩: yağmurla gelen kadın * ٢٠١١: hani gelecektin == فیلمەکان == * ١٩٧٨: sabuha * ١٩٧٨: Ceylan * ١٩٧٩: Kara Yazma * ١٩٧٩: Kara Çadırın Kızı * ١٩٧٩: Fadile * ١٩٨٠: Çile * ١٩٨٠: Ayrılık Kolay Değil * ١٩٨١: Seni Yakacaklar * ١٩٨١: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨١: Tovbe * ١٩٨٢: Yalan * ١٩٨٢: Alişan * ١٩٨٢: Nasıl Isyan Etmem * ١٩٨٣: Yorgun * ١٩٨٣: Gunah * ١٩٨٤: Ayşem * ١٩٨٤: Sevdalandım * ١٩٨٥: Mavi Mavi * ١٩٨٥: Sevmek * ١٩٨٥: Yalnızım * ١٩٨٦: Sarhoş * ١٩٨٦: Gulumse Biraz * ١٩٨٦: Yıkılmışım Ben * ١٩٨٧: Gulum Benim * ١٩٨٧: Dertli Dertli * ١٩٨٧: Allah Allah * ١٩٨٨: Hulya * ١٩٨٨: Aşıksın * ١٩٨٨: Bir Kulum İşte * ١٩٨٨: Kara Zından * ١٩٨٨: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٨٩: Ceylan * ١٩٨٩: fosforlu == دراماکان == * ١٩٩٢: Aşık Oldum * ١٩٩٣: Tetikçi Kemal * ١٩٩٧: Fırat * ٢٠٠٠: imparator * ٢٠٠٦: Bulamadım == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * http://www.haberler.com/ibrahim-tatlises/ * https://web.archive.org/web/20170313144227/http://tatlises.com.tr/ * https://twitter.com/imparatoribo * https://www.instagram.com/tatlises_ibo/ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|فیلم|سیاسەت|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|İbrahim Tatlıses}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ڕحا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی تورکیا]] [[پۆل:ئەکتەرە تورکەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک]] [[پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] bgst53mjng9r9nkl81ti51k486b27ep 1571214 1571198 2026-04-02T19:41:42Z Havtatlisesiraq 75531 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1571198|1571198]] لە لایەن [[Special:Contributions/Havtatlisesiraq|Havtatlisesiraq]] ([[User talk:Havtatlisesiraq|لێدوان]]) 1571214 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=ئیبراھیم تاتڵیساسibrahim Tatlises |وێنە= İbrahim Tatlıses (8 Temmuz 2007).JPG |ناوی کاتی لەدایکبوون=ئیبراھیم تاتڵیساس |مێژووی لەدایکبوون=١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ |شوێنی لەدایکبوون = ئورفا |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر نازناو= [[ئیمپڕاتۆر]] |گرنگترین ڕۆڵەکان= |ئایین= [[موسڵمانی سوننە]] |نەتەوە=تورک |ساڵانی ئیشکردن= ١٩٦٥-ئێستا |ھاوسەر= |ھاوبەش= |مناڵەکان=[[ئیدۆ]]{{ھن}}[[ئێلیف ئێدا]] ،[[مەلەک زوبەیدە]] |پێگەی فەڕمی= http://www.tatlises.com.tr/ |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''ئیبراھیم تاتڵیساس''' (İbrahim Tatlıses) گۆرانیبێژێکی تورکی. باوکی تورکە و دایکی عەرەبە گۆرانییەکانی بە زمانی [[تورک]]ین، لە شاری (ئورفە) لەدایکبووە. پێشتر کاری ئەکتەریشی کردووە. تا ئێستا زیاتر ٤٠ ئەلبوومی گۆرانی ھەیە. == ژیانی ھونەری == ئیبراھیم تاتڵی یان (ئیبراھیم تاتڵیساس) یەکێکە لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی [[تورکیا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە]] کە بە [[ڕەگەز]] [[کورد]] و [[عەرەب]]ە ''ئیبراھیم'' لە (١/١/١٩٥٢) لە ناوچەی سوێرەک کە سەر بە پارێزگای [[ڕحا|ڕحایە]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دایکبووە باوکی [[عەرەب|عەرەبە]] و دایکیشی کوردە ئیبۆ بەھۆی ھەژاریەوە نەیتوانیوە بچێتە بەر [[خوێندەواری|خوێندن]] و ھەر لە منداڵیەوە لەگەڵ ''حوسێنی'' برای دەستیان کردووە بە کارکردن. ''ئیبراھیم'' پێش ئەوەی ببێتە [[گۆرانیبێژ]] کاری کرێکاری کردووە. تاتڵیساس لەساڵانی (١٩٦٠)ەکان لە گازینۆ و دانیشتنەکاندا [[گۆرانی]] ووتوە کە لە ساڵی (١٩٦٨) یەکەم ئەلبومی بە ناوی (Kara kiz) واتە (کچی ڕەش) بڵاوکردەوە بەڵام ئەم ئەلبومەی شکستی ھێنا بۆ ماوەی سێ ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا و لە ساڵی (١٩٧١) دووەم ئەلبومی بە ناوی (beni yakma gel sevgidim) بڵاوکردەوە ئەم ئەلبومەشی شکستی ھێنا بۆ ماوەی چوار ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا وە لە [[ئەستەمبوڵ]] ساڵی (١٩٧٥) سێیەم ئەلبومی بە ناوی (ayaginda kundura) بڵاوکردەوە وە ئەم ئەلبومەی جێی خۆی دامەزراند لە بازاری موزیکی [[تورکیا]] و ڕیکۆردێکی تازەی دانا ئیبراھیم لە ھەمان ساڵدا بۆ یەکەم جار چووە نێو ژیانی [[ھاوسەرگیری]] و لەگەڵ (عەدالەت دوراک) دا ھاوسەرگیری ئەنجام دا و ھاوسەرگیریەکەیان ماوەی سێ ساڵی خایاند و لە ساڵی (١٩٧٨) لە یەک جیابونەوە و لە ساڵی (١٩٧٩) ھاوسەرگیری لەگەڵ (پەریھان ساڤاش) دا ئەنجام دا لەم ھاوسەرەی کچێکی دەبێت بەناوی (مەلەک زوبەیدە) لە ساڵی (١٩٨٤) نێوانی ئیبراھیم و پەریھان تێکدەچێت و ئیبۆش پەریھان دەباتە گوندێک و ئازاری جەستەی دەدات ئەمەش بە کارێکی نەشیاو لەلایەن دەوڵەتەوە تەماشا دەکرێت بۆیە بڕیاری دادگایکردنی ئیبراھیم دەدرێت لە (٩/٨/١٩٨٤) لە دادگا ئیبراھیم وەک ئەستۆپاکی خۆی دەڵێت :(من بۆیە لێم دا چونکە نامەوێت ھاوسەری خۆم لەگەڵ کوڕی خەڵکیدا ببینم من ئەمەم پێ قبوڵ نەکرا بۆیە لێم دا) لەویادا ئیبراھیم و پەریھان جیادەبنەوە لە ساڵانی ھەشتاکاند بە ئەلبومەکانی (istemem) (yalan) (mavi mavi) و چەندانی تر ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد پاش ئەوەی لەگەڵ پەریھان ساڤاش جیابویەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ (دەریا تونا) ئەنجام دا کە لە ھەر سێ فلیمی (gulum benim) (gunah) (yalnizim) دەوری لەگەڵ ئیبۆ بینیوە وە لە ساڵی (١٩٩٢) کوڕێکیان دەبێت بە ناوی (ئیدۆ) وە لە ساڵی (٢٠٠٢) لە یەکتر جیادەبنەوە لە ساڵی (١٩٩٣) پاش ئەوەی کە کێشە دەکەوێتە نێوان کۆمپانیاکەی تاتڵیساس و کۆمپانیای (Raks Muzik) کە بەرھەمەکانی ئیبراھیمی تیا تۆماردەکرێت یەکێک لەو کەسانەی کە لە کۆمپانیاکەی تاتڵیساس کاردەکات تەقە بەناو خەڵکەکەدا دەکات و کەسێک بە ناوی (عەبدوڵا ئۆچماک) بریندار دەبێت و ماوەیەکی زۆر لە نەخۆشخانە دەکەوێت پاش ئەوەی کە لە ساڵی (١٩٩٧) چاکبویەوە لە ڕاگەیاندنەکانەوە ھەڕەشە لە ئیبراھیم دەکات و پاش ئەمە ئیبراھیم سکاڵای یاسایی لەسەر (عەبدوڵا ئۆچماک) تۆماردەکات و عەبدوڵا ئۆچماک بۆ ماوەی (١٣) ساڵ دەکەوێتە زیندانەوە لە ساڵی (٢٠١٠) ئازاد دەکرێت. لە ساڵی (١٩٩٦) لە دوای کلیپی (agliyorum kahrimdan) ئیبراھیم نازناوی ئیمپڕاتۆری پێ دەبەخشرێت پاشان ئیبراھیم دەچێتە ناو [[سیاسەت]] و لە ساڵی (٢٠٠٧) لەسەر لیستی (گەنج پارت) لەسەر شاری (ئەستەمبوڵ خۆی دەپاڵێوێت بەڵام ئەم لیستە دوای ئەوەی شکست دەھێنێت لە ساڵی (٢٠١١) لەسەر لیستی (ئاکپارتی) لەسەر شاری (ئورفا) خۆی دەپاڵێوێت لە پاشان لە شەوی (١٤/٣/٢٠١١) پاش ئەوەی کە لە کەناڵی (beyaz show) دێتە دەرەوە لەلایەن دوو چەکدارەوە بە چەکی کڵاشینکۆف تەقەی لێ دەکەن کە دوو فیشەکی بەردەکەوێت کە یەکێکیان بەر مێشکی و یەکێکیان بەر لوتی دەکەوێت پاشان خێرا ئیبۆ دەبەن بۆ نەخۆشخانەی (ئاجیبادەم) ھەر لەو شەوەدا پێنج نەشتەرگەری بۆ مێشکی دەکەن تا فیشەکەکە دەردەھێنن پاشان چەکدارەکە دەستگیرکرا کە عەبدوڵا ئۆچماکە بە سزای زیندانی (٣٦) ساڵ سزا درا ھیچ لێبوردنێکی گشتیش نایگرێتەوە لە (٧/٤/٢٠١١) کە دەکاتە ڕۆژی سێ شەممە تاتڵیساس ڕەوانەی ئەڵمانیا دەکرێت بۆ وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی پاشان لە (٢٧/٩/٢٠١١) ھاوسەرگیری لەگەڵ ئایشەگوڵ یەڵدز ئەنجام دەدات و کچێکیشی لێ دەبێت بە ناوی (ئیلیف ئێدا) لە ساڵی (٢٠١٤) گەورەترین نەشتەرگەری مێشک ئەنجام دەدات کە نەشتەرگەریەکەی سەرکەوتوو دەبێت لە ئێستادا خۆی ئامادە دەکات بۆ بەرھەمھێنانی ئەلبومێکی نوێ ئیبراھیم خاوەنی چەندەھا شتی بەنرخە لە بۆدروم خاوەنی ھۆتێلێکە بە ناوی (بەھەشتی تاتڵیساس) ھەروەھا خاوەنی کفتەخانەیەکە بە ناوی (کفتەی تاتڵیساس) کە ئیدۆی کوڕی و دەریا تونای ھاوسەری پێشووتری بەڕێوەی دەبەن ھەروەھا خاوەنی بەرنامەیەکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی (ئیبۆ شۆ)ھەروەھا خاوەنی ئاژانسێکە بە ناوی (سێس ئاژانس) کە ھەواڵی تایبەت بە ھونەرمەندانی تورکیا تێیدا بڵاودەکرێتەوە ھەروەھا خاوەنی کەبابخانەیە لە بۆدروم و ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی کەناڵێکە بە ناوی (تاتڵیساس تیڤی) ھەروەھا خاوەنی وێستگەیەکی پاسە بە ناوی (تاتڵیساس توریزم) لە شاری ئورفا و غازی عەنتاب و ئەدەنە و مێرسین و ئەنتاڵیا ھەروەھا لە زۆربەی شارەکانی تورکیا چەندەھا دوکانی جلوبەرگ ھەن کە مارکەی ئیبراھیم تاتڵیساسن ھەروەھا سەرۆکی فەخری یانەی زاخۆیە کە یانەکە چەندین دۆنم زەوییان پێداوە تاکو پڕۆژەی تێدا بکاتەوە کە ٧٠ لە ١٠٠ی بۆ ئیبراھیمە ئیبراھیم بە درێژایی ژیانی لە زۆربەی شارەکانی تورکیا و ئەوروپادا کۆنسێرتی کردووە لە ساڵی (١٩٨٧) لە ئەڵمانیا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٠) لە ئەمریکا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٥) لە گوڵخانە کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٨) دوو کۆنسێرتی ئەنجامدا یەکەمیان لە مێرسین و دووەمیان لە ئیزمیر کە ئەم کۆنسێرتەی لەگەڵ سبیل جان ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠٠٥) لە وڵاتی ئیسرائیل کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠١٠) لە ھەولێر کۆنسێرتێکی ئەنجامدا کۆتا کۆنسێرتیشی لە (٢٦/٤/٢٠١٤) بوو کە لەگەڵ [[شڤان پەروەر]] لە کاتی بانگەشەی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ھەڵبژاردن ئەنجامیدا خانەوادەی ئیبراھیم پێکھاتووە لە دوو برا و دوو خوشک ناوی براکانی بریتین لە :(ئەحمەد و حوسێن) کە حوسێنی برای وەک خۆی ھونەرمەندە ناوی خوشکەکانی بریتین لە :(گوڵدەن و گوڵشەن) کە گوڵدەنی خوشکی کۆچی دوایی کردووە ئەحمەدی باوکی ئیبراھیم لە ساڵی (١٩٥٩) کۆچی دوایی کردووە بەڵام نایم جەلیکی دایکی تا ئێستا لە ژیاندا ماوە. == پیشەی ئەکتەری == ئیبراھیم بێجگە لە گۆرانی وتن ئەکتەر و دەرھێنەر و نوسەر و بەرھەمھێنەر و بازرگانە ئیبراھیم خاوەنی (٣٥) فلیمە و لە دوو دراماشدا بەشداری کردووە بە ناوی (فورات) و (خەمی ھیجران) کە درامای (فورات) لە ساڵی (١٩٩٧) دەرھێنراوە کە ئیبراھیم خۆی دەوری سەرەکی ھەبووە و دەرھێنەری دراماکەش بووە بەڵام لە درامای (خەمی ھیجران) تەنھا لە پێنج ئەڵقەدا دەوری بینیوە ئیبراھیم خۆی کاری نوسینی بۆ فلیمی (گوناە) کردووە ھەروەھا بۆ ھەر سێ ئەلبومی (at gitsin) و (selam olsun) و (yetmez mi) کردووە ھەروەھا خۆی فلیمی (yalan)ی بەرھەمھێناوە ئیبراھیم لە ڕۆژی (٢٥/٢/٢٠١٦) کلیپێکی بڵاوکردەوە کە گۆرانی (vur gitsin beni) نوێ کردەوە کە شیعرەکەی لەلایەن محەممەد تاھیر پەکیر بۆ نوسراوە کە ئەمساڵ کۆچی دوایی کرد ئاوازەکەشی لەلایەن بورھان بەیارەوە بۆ دانراوە ھەروەھا تیپی مۆسیقای ئەستەمبوڵێس کایت بە ئامێرەکانی ساز و گیتار و فلوت و بانجۆ کە ساز و بانجۆکە لەلایەن ئەحمەد کۆچەوە لێدەدرێت ھەروەھا گیتارەکە لەلایەن ئەردەنچ شینیایلار دەژەنرێت ھەروەھا فلوتەکە لەلایەن بورھان بەیار لێدەدرێت کۆمپانیای پۆڵ پڕۆدەکشن کاری بەرھەمھێنانی بۆ کردووە ھەروەھا کەمال باشبوغ کاری دەرھێنانی بۆ کردووە ئیبراھیم تاتڵیساس بۆ یەکەم جار لە تۆڕی کۆمەڵایەتی لە پرۆفایلی تایبەتی خۆی ناوی منداڵەکانی ئاشکرا دەکات بە پێی ھەواڵەکانی ھەردوو ماڵپەڕی (haber star) و (hurriyet) ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە تا ئێستا نەزانراوە کە ئیبڕاھیم تاتڵیساس خاوەنی ئەو ھەموو منداڵەیە ئەمەش سەرجەم میدیا و ڕاگەیاندنەکانی تورکیای سەرقاڵ کرد ئەوەی زیاتر ھەوادارانی تووشی شۆک کرد ئەوەیە دیلانی کچی ئیبڕاھیم گۆرانیبێژە و بە [[زمانی ئینگلیزی]] گۆرانی دەڵێت بەڵام تا ئێستا بەناوی باوکیەوە ناوی نەھاتووە و ناسراوە بە (دیلان چیتاک) بەڵام تەنھا دیلان بەو شێوەیە نەبوو بەڵکو ھەردوو کوڕەکەی ئیرول و ئەحمەدیش بەھەمان شێوە بە ناوێکی تر جگە لە ناوی ڕاستی باوکیان ناسراون ئیبراھیم ئامۆژگاری کچەکەی دەکات و دەڵێت ھەوڵبدە ھەرگیز لەسەر ستەیج بە جلوبەرگی سەرنجڕاکێش و نیمچە ڕووتەوە دەرنەکەویت لە وەرزی ھاویندا بە جلی ژێرەوە خۆی نمایش نەکات ھەمیشە ژیانی تایبەتی خۆت بپارێزە. == پشتیوانی لە ھەڵمەتی تورکیا بۆ سەر کوردستان == لە کاتی [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١٨دا، دەستەیەک لە گۆرانیبێژان و وەرزشکارانی تورک لە سەفەرێک بۆ پرۆپەگەندا لەگەڵ [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] ھاوڕێ بوون. ئیبراھیم تاتلیسس لەگەڵ [[ئاژدا پەکان]] و [[سیبەل جان]]، لەو گۆرانیبێژانە بوون کە بە ئامادەبوون لە تەنیشتی ئەردۆغان و [[ھولوسی ئاکار]] لە ناوەندێکی سەربازی لە [[پارێزگای خەتای]] لە سنووری تورکیا و سووریا لە ھەڵمەتھێنانی ئەرتەشی تورکیا و ھێزە پشتیوانیلێکراوەکانی ئەو پاڵپشتییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسراوە تورکەکان لە پاڵپشتی لە ئۆپەراسیۆنی عەفرین دیداریان لەگەڵ سەربازەکان کرد|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/03/turkish-celebrities-meet-with-soldiers-in-hatay-in-support-of-afrin-operation|وێبگە=دەیلی ساباح|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> پشتیوانیی تاتلیسس لە ئەرتەشی تورکیا بووە ھۆکاری ئەوەی ک سەفەری ئەو بۆ باشووری کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٣ لەگەڵ ناڕەزایەتیی ھاوڵاتیانی کورد ھاوڕێ ببێت. «یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان» بە بڵاوکردنی نامەیەک ناوی «دەھۆڵژەنی فاشیست» و «پەپووی ئەردۆغان»ی پێبەخشی و پێشوازی لێکردن لە ئەو لە [[ھەولێر]] وەکوو سۆکایەتی بە خوێنی شەھیدانی عەفرین و جینایەتێک دژ بە بەھا ھاوبەشەکانی نەتەوەیی و ھەست و سۆزەکانی قوربانییەکان زانیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان: پێشوازیکردن لە تاتڵیساس سوکایەتییە بە خوێنی شەھیدان|https://anfsorani.com/ڕۆژئاوا-و-سووریا/yktyy-shnbyrany-zhyaway-kwrdstan-pshwazykrdn-l-tatysas-swkaytyy-b-khwny-shhydan-39816|وێبگە=فرات|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> == ئەو تۆمارگایانەی کە کاسێتی تێدا دەرکردووە == * palandoken plak * studio yalçın * omer plak * turkuola plak * star plak çelik * beyar muzik * emre plak * kaya muzik * raks muzik * universal muzik * erolkose muzik * idobay muzik * poll production == ئەلبومەکان == * ١٩٦٥: Özel Albüm * ١٩٦٨: Kara Kız * ١٩٧٤: Palandöken Plak * ١٩٧٥: ayaginda kundura * ١٩٧٥: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٧٥: Yağmur * ١٩٧٦: Ashab Gecesi * ١٩٧٧: huzrum kalmadi * ١٩٧٨: Doldur Kardeş İçelim * ١٩٧٩: sabuha * ١٩٨٠: ceylan * ١٩٨١: istemem * ١٩٨٢: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨٣: yalan * ١٩٨٤: benim hayatim * ١٩٨٥: mavi mavi * ١٩٨٦: Gülüm Benim/Gülümse Biraz * ١٩٨٧: Allah Allah/Hülya * ١٩٨٨: kara zindan * ١٩٨٨: Fosforlu Cevriyem * ١٩٨٩: insanlar * ١٩٩٠: Ben Aşk İçin Ölürüm * ١٩٩٠: soylim mi * ١٩٩١: Vur Gitsin Beni/Yemin Ettim * ١٩٩٢: Ah Keşkem * ١٩٩٣: Mega Aşk * ١٩٩٤: haydi soyle * ١٩٩٥: klasikleri * ١٩٩٦: bende isterem * ١٩٩٦: turku dinle * ١٩٩٨: at gitsin * ١٩٩٩: selam olsun * ٢٠٠١: yetmez mi * ٢٠٠٣: tek tek * ٢٠٠٤: aramam * ٢٠٠٥: Sizler İçin * ٢٠٠٦: İmparator Silerde Geçer * ٢٠٠٧: Bulamadım * ٢٠٠٨: neden * ٢٠٠٩: yağmurla gelen kadın * ٢٠١١: hani gelecektin == فیلمەکان == * ١٩٧٨: sabuha * ١٩٧٨: Ceylan * ١٩٧٩: Kara Yazma * ١٩٧٩: Kara Çadırın Kızı * ١٩٧٩: Fadile * ١٩٨٠: Çile * ١٩٨٠: Ayrılık Kolay Değil * ١٩٨١: Seni Yakacaklar * ١٩٨١: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨١: Tovbe * ١٩٨٢: Yalan * ١٩٨٢: Alişan * ١٩٨٢: Nasıl Isyan Etmem * ١٩٨٣: Yorgun * ١٩٨٣: Gunah * ١٩٨٤: Ayşem * ١٩٨٤: Sevdalandım * ١٩٨٥: Mavi Mavi * ١٩٨٥: Sevmek * ١٩٨٥: Yalnızım * ١٩٨٦: Sarhoş * ١٩٨٦: Gulumse Biraz * ١٩٨٦: Yıkılmışım Ben * ١٩٨٧: Gulum Benim * ١٩٨٧: Dertli Dertli * ١٩٨٧: Allah Allah * ١٩٨٨: Hulya * ١٩٨٨: Aşıksın * ١٩٨٨: Bir Kulum İşte * ١٩٨٨: Kara Zından * ١٩٨٨: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٨٩: Ceylan * ١٩٨٩: fosforlu == دراماکان == * ١٩٩٢: Aşık Oldum * ١٩٩٣: Tetikçi Kemal * ١٩٩٧: Fırat * ٢٠٠٠: imparator * ٢٠٠٦: Bulamadım == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * http://www.haberler.com/ibrahim-tatlises/ * https://web.archive.org/web/20170313144227/http://tatlises.com.tr/ * https://twitter.com/imparatoribo * https://www.instagram.com/tatlises_ibo/ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|فیلم|سیاسەت|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|İbrahim Tatlıses}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ڕحا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی تورکیا]] [[پۆل:ئەکتەرە تورکەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک]] [[پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] 2576os3dxlleyhnw55lt1skdsv89adw 1571215 1571214 2026-04-02T19:42:40Z Havtatlisesiraq 75531 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1571196|1571196]] لە لایەن [[Special:Contributions/~2026-20451-36|~2026-20451-36]] ([[User talk:~2026-20451-36|لێدوان]]) 1571215 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=ئیبراھیم تاتڵیساسibrahim Tatlises |وێنە= İbrahim Tatlıses (8 Temmuz 2007).JPG |ناوی کاتی لەدایکبوون=ئیبراھیم تاتڵیساس |مێژووی لەدایکبوون=١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ |شوێنی لەدایکبوون = ئورفا |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر= [[ئیمپڕاتۆر]] |گرنگترین ڕۆڵەکان= |ئایین= [[موسڵمانی سوننە]] |نەتەوە=تورک |ساڵانی ئیشکردن= ١٩٦٥-ئێستا |ھاوسەر= |ھاوبەش= |مناڵەکان=[[ئیدۆ]]{{ھن}}[[ئێلیف ئێدا]] ،[[مەلەک زوبەیدە]] |پێگەی فەڕمی= http://www.tatlises.com.tr/ |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''ئیبراھیم تاتڵیساس''' (İbrahim Tatlıses) گۆرانیبێژێکی تورکی. باوکی تورکە و دایکی عەرەبە گۆرانییەکانی بە زمانی [[تورک]]ین، لە شاری (ئورفە) لەدایکبووە. پێشتر کاری ئەکتەریشی کردووە. تا ئێستا زیاتر ٤٠ ئەلبوومی گۆرانی ھەیە. == ژیانی ھونەری == ئیبراھیم تاتڵی یان (ئیبراھیم تاتڵیساس) یەکێکە لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی [[تورکیا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە]] کە بە [[ڕەگەز]] [[کورد]] و [[عەرەب]]ە ''ئیبراھیم'' لە (١/١/١٩٥٢) لە ناوچەی سوێرەک کە سەر بە پارێزگای [[ڕحا|ڕحایە]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دایکبووە باوکی [[عەرەب|عەرەبە]] و دایکیشی کوردە ئیبۆ بەھۆی ھەژاریەوە نەیتوانیوە بچێتە بەر [[خوێندەواری|خوێندن]] و ھەر لە منداڵیەوە لەگەڵ ''حوسێنی'' برای دەستیان کردووە بە کارکردن. ''ئیبراھیم'' پێش ئەوەی ببێتە [[گۆرانیبێژ]] کاری کرێکاری کردووە. تاتڵیساس لەساڵانی (١٩٦٠)ەکان لە گازینۆ و دانیشتنەکاندا [[گۆرانی]] ووتوە کە لە ساڵی (١٩٦٨) یەکەم ئەلبومی بە ناوی (Kara kiz) واتە (کچی ڕەش) بڵاوکردەوە بەڵام ئەم ئەلبومەی شکستی ھێنا بۆ ماوەی سێ ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا و لە ساڵی (١٩٧١) دووەم ئەلبومی بە ناوی (beni yakma gel sevgidim) بڵاوکردەوە ئەم ئەلبومەشی شکستی ھێنا بۆ ماوەی چوار ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا وە لە [[ئەستەمبوڵ]] ساڵی (١٩٧٥) سێیەم ئەلبومی بە ناوی (ayaginda kundura) بڵاوکردەوە وە ئەم ئەلبومەی جێی خۆی دامەزراند لە بازاری موزیکی [[تورکیا]] و ڕیکۆردێکی تازەی دانا ئیبراھیم لە ھەمان ساڵدا بۆ یەکەم جار چووە نێو ژیانی [[ھاوسەرگیری]] و لەگەڵ (عەدالەت دوراک) دا ھاوسەرگیری ئەنجام دا و ھاوسەرگیریەکەیان ماوەی سێ ساڵی خایاند و لە ساڵی (١٩٧٨) لە یەک جیابونەوە و لە ساڵی (١٩٧٩) ھاوسەرگیری لەگەڵ (پەریھان ساڤاش) دا ئەنجام دا لەم ھاوسەرەی کچێکی دەبێت بەناوی (مەلەک زوبەیدە) لە ساڵی (١٩٨٤) نێوانی ئیبراھیم و پەریھان تێکدەچێت و ئیبۆش پەریھان دەباتە گوندێک و ئازاری جەستەی دەدات ئەمەش بە کارێکی نەشیاو لەلایەن دەوڵەتەوە تەماشا دەکرێت بۆیە بڕیاری دادگایکردنی ئیبراھیم دەدرێت لە (٩/٨/١٩٨٤) لە دادگا ئیبراھیم وەک ئەستۆپاکی خۆی دەڵێت :(من بۆیە لێم دا چونکە نامەوێت ھاوسەری خۆم لەگەڵ کوڕی خەڵکیدا ببینم من ئەمەم پێ قبوڵ نەکرا بۆیە لێم دا) لەویادا ئیبراھیم و پەریھان جیادەبنەوە لە ساڵانی ھەشتاکاند بە ئەلبومەکانی (istemem) (yalan) (mavi mavi) و چەندانی تر ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد پاش ئەوەی لەگەڵ پەریھان ساڤاش جیابویەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ (دەریا تونا) ئەنجام دا کە لە ھەر سێ فلیمی (gulum benim) (gunah) (yalnizim) دەوری لەگەڵ ئیبۆ بینیوە وە لە ساڵی (١٩٩٢) کوڕێکیان دەبێت بە ناوی (ئیدۆ) وە لە ساڵی (٢٠٠٢) لە یەکتر جیادەبنەوە لە ساڵی (١٩٩٣) پاش ئەوەی کە کێشە دەکەوێتە نێوان کۆمپانیاکەی تاتڵیساس و کۆمپانیای (Raks Muzik) کە بەرھەمەکانی ئیبراھیمی تیا تۆماردەکرێت یەکێک لەو کەسانەی کە لە کۆمپانیاکەی تاتڵیساس کاردەکات تەقە بەناو خەڵکەکەدا دەکات و کەسێک بە ناوی (عەبدوڵا ئۆچماک) بریندار دەبێت و ماوەیەکی زۆر لە نەخۆشخانە دەکەوێت پاش ئەوەی کە لە ساڵی (١٩٩٧) چاکبویەوە لە ڕاگەیاندنەکانەوە ھەڕەشە لە ئیبراھیم دەکات و پاش ئەمە ئیبراھیم سکاڵای یاسایی لەسەر (عەبدوڵا ئۆچماک) تۆماردەکات و عەبدوڵا ئۆچماک بۆ ماوەی (١٣) ساڵ دەکەوێتە زیندانەوە لە ساڵی (٢٠١٠) ئازاد دەکرێت. لە ساڵی (١٩٩٦) لە دوای کلیپی (agliyorum kahrimdan) ئیبراھیم نازناوی ئیمپڕاتۆری پێ دەبەخشرێت پاشان ئیبراھیم دەچێتە ناو [[سیاسەت]] و لە ساڵی (٢٠٠٧) لەسەر لیستی (گەنج پارت) لەسەر شاری (ئەستەمبوڵ خۆی دەپاڵێوێت بەڵام ئەم لیستە دوای ئەوەی شکست دەھێنێت لە ساڵی (٢٠١١) لەسەر لیستی (ئاکپارتی) لەسەر شاری (ئورفا) خۆی دەپاڵێوێت لە پاشان لە شەوی (١٤/٣/٢٠١١) پاش ئەوەی کە لە کەناڵی (beyaz show) دێتە دەرەوە لەلایەن دوو چەکدارەوە بە چەکی کڵاشینکۆف تەقەی لێ دەکەن کە دوو فیشەکی بەردەکەوێت کە یەکێکیان بەر مێشکی و یەکێکیان بەر لوتی دەکەوێت پاشان خێرا ئیبۆ دەبەن بۆ نەخۆشخانەی (ئاجیبادەم) ھەر لەو شەوەدا پێنج نەشتەرگەری بۆ مێشکی دەکەن تا فیشەکەکە دەردەھێنن پاشان چەکدارەکە دەستگیرکرا کە عەبدوڵا ئۆچماکە بە سزای زیندانی (٣٦) ساڵ سزا درا ھیچ لێبوردنێکی گشتیش نایگرێتەوە لە (٧/٤/٢٠١١) کە دەکاتە ڕۆژی سێ شەممە تاتڵیساس ڕەوانەی ئەڵمانیا دەکرێت بۆ وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی پاشان لە (٢٧/٩/٢٠١١) ھاوسەرگیری لەگەڵ ئایشەگوڵ یەڵدز ئەنجام دەدات و کچێکیشی لێ دەبێت بە ناوی (ئیلیف ئێدا) لە ساڵی (٢٠١٤) گەورەترین نەشتەرگەری مێشک ئەنجام دەدات کە نەشتەرگەریەکەی سەرکەوتوو دەبێت لە ئێستادا خۆی ئامادە دەکات بۆ بەرھەمھێنانی ئەلبومێکی نوێ ئیبراھیم خاوەنی چەندەھا شتی بەنرخە لە بۆدروم خاوەنی ھۆتێلێکە بە ناوی (بەھەشتی تاتڵیساس) ھەروەھا خاوەنی کفتەخانەیەکە بە ناوی (کفتەی تاتڵیساس) کە ئیدۆی کوڕی و دەریا تونای ھاوسەری پێشووتری بەڕێوەی دەبەن ھەروەھا خاوەنی بەرنامەیەکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی (ئیبۆ شۆ)ھەروەھا خاوەنی ئاژانسێکە بە ناوی (سێس ئاژانس) کە ھەواڵی تایبەت بە ھونەرمەندانی تورکیا تێیدا بڵاودەکرێتەوە ھەروەھا خاوەنی کەبابخانەیە لە بۆدروم و ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی کەناڵێکە بە ناوی (تاتڵیساس تیڤی) ھەروەھا خاوەنی وێستگەیەکی پاسە بە ناوی (تاتڵیساس توریزم) لە شاری ئورفا و غازی عەنتاب و ئەدەنە و مێرسین و ئەنتاڵیا ھەروەھا لە زۆربەی شارەکانی تورکیا چەندەھا دوکانی جلوبەرگ ھەن کە مارکەی ئیبراھیم تاتڵیساسن ھەروەھا سەرۆکی فەخری یانەی زاخۆیە کە یانەکە چەندین دۆنم زەوییان پێداوە تاکو پڕۆژەی تێدا بکاتەوە کە ٧٠ لە ١٠٠ی بۆ ئیبراھیمە ئیبراھیم بە درێژایی ژیانی لە زۆربەی شارەکانی تورکیا و ئەوروپادا کۆنسێرتی کردووە لە ساڵی (١٩٨٧) لە ئەڵمانیا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٠) لە ئەمریکا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٥) لە گوڵخانە کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٨) دوو کۆنسێرتی ئەنجامدا یەکەمیان لە مێرسین و دووەمیان لە ئیزمیر کە ئەم کۆنسێرتەی لەگەڵ سبیل جان ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠٠٥) لە وڵاتی ئیسرائیل کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠١٠) لە ھەولێر کۆنسێرتێکی ئەنجامدا کۆتا کۆنسێرتیشی لە (٢٦/٤/٢٠١٤) بوو کە لەگەڵ [[شڤان پەروەر]] لە کاتی بانگەشەی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ھەڵبژاردن ئەنجامیدا خانەوادەی ئیبراھیم پێکھاتووە لە دوو برا و دوو خوشک ناوی براکانی بریتین لە :(ئەحمەد و حوسێن) کە حوسێنی برای وەک خۆی ھونەرمەندە ناوی خوشکەکانی بریتین لە :(گوڵدەن و گوڵشەن) کە گوڵدەنی خوشکی کۆچی دوایی کردووە ئەحمەدی باوکی ئیبراھیم لە ساڵی (١٩٥٩) کۆچی دوایی کردووە بەڵام نایم جەلیکی دایکی تا ئێستا لە ژیاندا ماوە. == پیشەی ئەکتەری == ئیبراھیم بێجگە لە گۆرانی وتن ئەکتەر و دەرھێنەر و نوسەر و بەرھەمھێنەر و بازرگانە ئیبراھیم خاوەنی (٣٥) فلیمە و لە دوو دراماشدا بەشداری کردووە بە ناوی (فورات) و (خەمی ھیجران) کە درامای (فورات) لە ساڵی (١٩٩٧) دەرھێنراوە کە ئیبراھیم خۆی دەوری سەرەکی ھەبووە و دەرھێنەری دراماکەش بووە بەڵام لە درامای (خەمی ھیجران) تەنھا لە پێنج ئەڵقەدا دەوری بینیوە ئیبراھیم خۆی کاری نوسینی بۆ فلیمی (گوناە) کردووە ھەروەھا بۆ ھەر سێ ئەلبومی (at gitsin) و (selam olsun) و (yetmez mi) کردووە ھەروەھا خۆی فلیمی (yalan)ی بەرھەمھێناوە ئیبراھیم لە ڕۆژی (٢٥/٢/٢٠١٦) کلیپێکی بڵاوکردەوە کە گۆرانی (vur gitsin beni) نوێ کردەوە کە شیعرەکەی لەلایەن محەممەد تاھیر پەکیر بۆ نوسراوە کە ئەمساڵ کۆچی دوایی کرد ئاوازەکەشی لەلایەن بورھان بەیارەوە بۆ دانراوە ھەروەھا تیپی مۆسیقای ئەستەمبوڵێس کایت بە ئامێرەکانی ساز و گیتار و فلوت و بانجۆ کە ساز و بانجۆکە لەلایەن ئەحمەد کۆچەوە لێدەدرێت ھەروەھا گیتارەکە لەلایەن ئەردەنچ شینیایلار دەژەنرێت ھەروەھا فلوتەکە لەلایەن بورھان بەیار لێدەدرێت کۆمپانیای پۆڵ پڕۆدەکشن کاری بەرھەمھێنانی بۆ کردووە ھەروەھا کەمال باشبوغ کاری دەرھێنانی بۆ کردووە ئیبراھیم تاتڵیساس بۆ یەکەم جار لە تۆڕی کۆمەڵایەتی لە پرۆفایلی تایبەتی خۆی ناوی منداڵەکانی ئاشکرا دەکات بە پێی ھەواڵەکانی ھەردوو ماڵپەڕی (haber star) و (hurriyet) ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە تا ئێستا نەزانراوە کە ئیبڕاھیم تاتڵیساس خاوەنی ئەو ھەموو منداڵەیە ئەمەش سەرجەم میدیا و ڕاگەیاندنەکانی تورکیای سەرقاڵ کرد ئەوەی زیاتر ھەوادارانی تووشی شۆک کرد ئەوەیە دیلانی کچی ئیبڕاھیم گۆرانیبێژە و بە [[زمانی ئینگلیزی]] گۆرانی دەڵێت بەڵام تا ئێستا بەناوی باوکیەوە ناوی نەھاتووە و ناسراوە بە (دیلان چیتاک) بەڵام تەنھا دیلان بەو شێوەیە نەبوو بەڵکو ھەردوو کوڕەکەی ئیرول و ئەحمەدیش بەھەمان شێوە بە ناوێکی تر جگە لە ناوی ڕاستی باوکیان ناسراون ئیبراھیم ئامۆژگاری کچەکەی دەکات و دەڵێت ھەوڵبدە ھەرگیز لەسەر ستەیج بە جلوبەرگی سەرنجڕاکێش و نیمچە ڕووتەوە دەرنەکەویت لە وەرزی ھاویندا بە جلی ژێرەوە خۆی نمایش نەکات ھەمیشە ژیانی تایبەتی خۆت بپارێزە. == پشتیوانی لە ھەڵمەتی تورکیا بۆ سەر کوردستان == لە کاتی [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١٨دا، دەستەیەک لە گۆرانیبێژان و وەرزشکارانی تورک لە سەفەرێک بۆ پرۆپەگەندا لەگەڵ [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] ھاوڕێ بوون. ئیبراھیم تاتلیسس لەگەڵ [[ئاژدا پەکان]] و [[سیبەل جان]]، لەو گۆرانیبێژانە بوون کە بە ئامادەبوون لە تەنیشتی ئەردۆغان و [[ھولوسی ئاکار]] لە ناوەندێکی سەربازی لە [[پارێزگای خەتای]] لە سنووری تورکیا و سووریا لە ھەڵمەتھێنانی ئەرتەشی تورکیا و ھێزە پشتیوانیلێکراوەکانی ئەو پاڵپشتییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسراوە تورکەکان لە پاڵپشتی لە ئۆپەراسیۆنی عەفرین دیداریان لەگەڵ سەربازەکان کرد|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/03/turkish-celebrities-meet-with-soldiers-in-hatay-in-support-of-afrin-operation|وێبگە=دەیلی ساباح|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> پشتیوانیی تاتلیسس لە ئەرتەشی تورکیا بووە ھۆکاری ئەوەی ک سەفەری ئەو بۆ باشووری کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٣ لەگەڵ ناڕەزایەتیی ھاوڵاتیانی کورد ھاوڕێ ببێت. «یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان» بە بڵاوکردنی نامەیەک ناوی «دەھۆڵژەنی فاشیست» و «پەپووی ئەردۆغان»ی پێبەخشی و پێشوازی لێکردن لە ئەو لە [[ھەولێر]] وەکوو سۆکایەتی بە خوێنی شەھیدانی عەفرین و جینایەتێک دژ بە بەھا ھاوبەشەکانی نەتەوەیی و ھەست و سۆزەکانی قوربانییەکان زانیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان: پێشوازیکردن لە تاتڵیساس سوکایەتییە بە خوێنی شەھیدان|https://anfsorani.com/ڕۆژئاوا-و-سووریا/yktyy-shnbyrany-zhyaway-kwrdstan-pshwazykrdn-l-tatysas-swkaytyy-b-khwny-shhydan-39816|وێبگە=فرات|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> == ئەو تۆمارگایانەی کە کاسێتی تێدا دەرکردووە == * palandoken plak * studio yalçın * omer plak * turkuola plak * star plak çelik * beyar muzik * emre plak * kaya muzik * raks muzik * universal muzik * erolkose muzik * idobay muzik * poll production == ئەلبومەکان == * ١٩٦٥: Özel Albüm * ١٩٦٨: Kara Kız * ١٩٧٤: Palandöken Plak * ١٩٧٥: ayaginda kundura * ١٩٧٥: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٧٥: Yağmur * ١٩٧٦: Ashab Gecesi * ١٩٧٧: huzrum kalmadi * ١٩٧٨: Doldur Kardeş İçelim * ١٩٧٩: sabuha * ١٩٨٠: ceylan * ١٩٨١: istemem * ١٩٨٢: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨٣: yalan * ١٩٨٤: benim hayatim * ١٩٨٥: mavi mavi * ١٩٨٦: Gülüm Benim/Gülümse Biraz * ١٩٨٧: Allah Allah/Hülya * ١٩٨٨: kara zindan * ١٩٨٨: Fosforlu Cevriyem * ١٩٨٩: insanlar * ١٩٩٠: Ben Aşk İçin Ölürüm * ١٩٩٠: soylim mi * ١٩٩١: Vur Gitsin Beni/Yemin Ettim * ١٩٩٢: Ah Keşkem * ١٩٩٣: Mega Aşk * ١٩٩٤: haydi soyle * ١٩٩٥: klasikleri * ١٩٩٦: bende isterem * ١٩٩٦: turku dinle * ١٩٩٨: at gitsin * ١٩٩٩: selam olsun * ٢٠٠١: yetmez mi * ٢٠٠٣: tek tek * ٢٠٠٤: aramam * ٢٠٠٥: Sizler İçin * ٢٠٠٦: İmparator Silerde Geçer * ٢٠٠٧: Bulamadım * ٢٠٠٨: neden * ٢٠٠٩: yağmurla gelen kadın * ٢٠١١: hani gelecektin == فیلمەکان == * ١٩٧٨: sabuha * ١٩٧٨: Ceylan * ١٩٧٩: Kara Yazma * ١٩٧٩: Kara Çadırın Kızı * ١٩٧٩: Fadile * ١٩٨٠: Çile * ١٩٨٠: Ayrılık Kolay Değil * ١٩٨١: Seni Yakacaklar * ١٩٨١: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨١: Tovbe * ١٩٨٢: Yalan * ١٩٨٢: Alişan * ١٩٨٢: Nasıl Isyan Etmem * ١٩٨٣: Yorgun * ١٩٨٣: Gunah * ١٩٨٤: Ayşem * ١٩٨٤: Sevdalandım * ١٩٨٥: Mavi Mavi * ١٩٨٥: Sevmek * ١٩٨٥: Yalnızım * ١٩٨٦: Sarhoş * ١٩٨٦: Gulumse Biraz * ١٩٨٦: Yıkılmışım Ben * ١٩٨٧: Gulum Benim * ١٩٨٧: Dertli Dertli * ١٩٨٧: Allah Allah * ١٩٨٨: Hulya * ١٩٨٨: Aşıksın * ١٩٨٨: Bir Kulum İşte * ١٩٨٨: Kara Zından * ١٩٨٨: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٨٩: Ceylan * ١٩٨٩: fosforlu == دراماکان == * ١٩٩٢: Aşık Oldum * ١٩٩٣: Tetikçi Kemal * ١٩٩٧: Fırat * ٢٠٠٠: imparator * ٢٠٠٦: Bulamadım == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * http://www.haberler.com/ibrahim-tatlises/ * https://web.archive.org/web/20170313144227/http://tatlises.com.tr/ * https://twitter.com/imparatoribo * https://www.instagram.com/tatlises_ibo/ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|فیلم|سیاسەت|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|İbrahim Tatlıses}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ڕحا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی تورکیا]] [[پۆل:ئەکتەرە تورکەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک]] [[پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] hvyxrkmbgsclou8ujw9wxkdagtn63ru 1571216 1571215 2026-04-02T19:45:47Z Havtatlisesiraq 75531 مەعلومات ژیانی خۆی 1571216 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=ئیبراھیم تاتڵیساسibrahim Tatlises |وێنە= İbrahim Tatlıses (8 Temmuz 2007).JPG |ناوی کاتی لەدایکبوون=ئیبراھیم تاتڵیساس |مێژووی لەدایکبوون=١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ |شوێنی لەدایکبوون = ئورفا |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر= [[ئیمپڕاتۆر]] |گرنگترین ڕۆڵەکان= |ئایین= [[موسڵمانی سوننە]] |نەتەوە=تورک |ساڵانی ئیشکردن= ١٩٦٥-ئێستا |ھاوسەر= |ھاوبەش= |مناڵەکان=[[ئیدۆ]]{{ھن}}[[ئێلیف ئێدا]] ،[[مەلەک زوبەیدە]] |پێگەی فەڕمی= http://www.tatlises.com.tr/ |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''ئیبراھیم تاتڵیساس''' (İbrahim Tatlıses) گۆرانیبێژێکی تورکی. باوکی تورکە و دایکی عەرەبە گۆرانییەکانی بە زمانی [[تورک]]ین، لە شاری (ئورفە) لەدایکبووە. پێشتر کاری ئەکتەریشی کردووە. تا ئێستا زیاتر ٤٠ ئەلبوومی گۆرانی ھەیە. == ژیانی ھونەری == ئیبراھیم تاتڵی یان (ئیبراھیم تاتڵیساس) یەکێکە لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی [[تورکیا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|جیهان]] ''ئیبراھیم'' لە (١/١/١٩٥٢) لە ناوچەی سوێرەک کە سەر بە پارێزگای [[ڕحا|ئورفا]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دایکبووە باوکی [[عەرەب|تورکە]] و دایکیشی عەرەبە ئیبۆ بەھۆی ھەژاریەوە نەیتوانیوە بچێتە بەر [[خوێندەواری|خوێندن]] و ھەر لە منداڵیەوە لەگەڵ ''حوسێنی'' برای دەستیان کردووە بە کارکردن. ''ئیبراھیم'' پێش ئەوەی ببێتە [[گۆرانیبێژ]] کاری کرێکاری کردووە. تاتڵیساس لەساڵانی (١٩٦٠)ەکان لە گازینۆ و دانیشتنەکاندا [[گۆرانی]] ووتوە کە لە ساڵی (١٩٦٨) یەکەم ئەلبومی بە ناوی (Kara kiz) واتە (کچی ڕەش) بڵاوکردەوە بەڵام ئەم ئەلبومەی شکستی ھێنا بۆ ماوەی سێ ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا و لە ساڵی (١٩٧١) دووەم ئەلبومی بە ناوی (beni yakma gel sevgidim) بڵاوکردەوە ئەم ئەلبومەشی شکستی ھێنا بۆ ماوەی چوار ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا وە لە [[ئەستەمبوڵ]] ساڵی (١٩٧٥) سێیەم ئەلبومی بە ناوی (ayaginda kundura) بڵاوکردەوە وە ئەم ئەلبومەی جێی خۆی دامەزراند لە بازاری موزیکی [[تورکیا]] و ڕیکۆردێکی تازەی دانا ئیبراھیم لە ھەمان ساڵدا بۆ یەکەم جار چووە نێو ژیانی [[ھاوسەرگیری]] و لەگەڵ (عەدالەت دوراک) دا ھاوسەرگیری ئەنجام دا و ھاوسەرگیریەکەیان ماوەی سێ ساڵی خایاند و لە ساڵی (١٩٧٨) لە یەک جیابونەوە و لە ساڵی (١٩٧٩) ھاوسەرگیری لەگەڵ (پەریھان ساڤاش) دا ئەنجام دا لەم ھاوسەرەی کچێکی دەبێت بەناوی (مەلەک زوبەیدە) لە ساڵی (١٩٨٤) نێوانی ئیبراھیم و پەریھان تێکدەچێت و ئیبۆش پەریھان دەباتە گوندێک و ئازاری جەستەی دەدات ئەمەش بە کارێکی نەشیاو لەلایەن دەوڵەتەوە تەماشا دەکرێت بۆیە بڕیاری دادگایکردنی ئیبراھیم دەدرێت لە (٩/٨/١٩٨٤) لە دادگا ئیبراھیم وەک ئەستۆپاکی خۆی دەڵێت :(من بۆیە لێم دا چونکە نامەوێت ھاوسەری خۆم لەگەڵ کوڕی خەڵکیدا ببینم من ئەمەم پێ قبوڵ نەکرا بۆیە لێم دا) لەویادا ئیبراھیم و پەریھان جیادەبنەوە لە ساڵانی ھەشتاکاند بە ئەلبومەکانی (istemem) (yalan) (mavi mavi) و چەندانی تر ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد پاش ئەوەی لەگەڵ پەریھان ساڤاش جیابویەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ (دەریا تونا) ئەنجام دا کە لە ھەر سێ فلیمی (gulum benim) (gunah) (yalnizim) دەوری لەگەڵ ئیبۆ بینیوە وە لە ساڵی (١٩٩٢) کوڕێکیان دەبێت بە ناوی (ئیدۆ) وە لە ساڵی (٢٠٠٢) لە یەکتر جیادەبنەوە لە ساڵی (١٩٩٣) پاش ئەوەی کە کێشە دەکەوێتە نێوان کۆمپانیاکەی تاتڵیساس و کۆمپانیای (Raks Muzik) کە بەرھەمەکانی ئیبراھیمی تیا تۆماردەکرێت یەکێک لەو کەسانەی کە لە کۆمپانیاکەی تاتڵیساس کاردەکات تەقە بەناو خەڵکەکەدا دەکات و کەسێک بە ناوی (عەبدوڵا ئۆچماک) بریندار دەبێت و ماوەیەکی زۆر لە نەخۆشخانە دەکەوێت پاش ئەوەی کە لە ساڵی (١٩٩٧) چاکبویەوە لە ڕاگەیاندنەکانەوە ھەڕەشە لە ئیبراھیم دەکات و پاش ئەمە ئیبراھیم سکاڵای یاسایی لەسەر (عەبدوڵا ئۆچماک) تۆماردەکات و عەبدوڵا ئۆچماک بۆ ماوەی (١٣) ساڵ دەکەوێتە زیندانەوە لە ساڵی (٢٠١٠) ئازاد دەکرێت. لە ساڵی (١٩٩٦) لە دوای کلیپی (agliyorum kahrimdan) ئیبراھیم نازناوی ئیمپڕاتۆری پێ دەبەخشرێت پاشان ئیبراھیم دەچێتە ناو [[سیاسەت]] و لە ساڵی (٢٠٠٧) لەسەر لیستی (گەنج پارت) لەسەر شاری (ئەستەمبوڵ خۆی دەپاڵێوێت بەڵام ئەم لیستە دوای ئەوەی شکست دەھێنێت لە ساڵی (٢٠١١) لەسەر لیستی (ئاکپارتی) لەسەر شاری (ئورفا) خۆی دەپاڵێوێت لە پاشان لە شەوی (١٤/٣/٢٠١١) پاش ئەوەی کە لە کەناڵی (beyaz show) دێتە دەرەوە لەلایەن دوو چەکدارەوە بە چەکی کڵاشینکۆف تەقەی لێ دەکەن کە دوو فیشەکی بەردەکەوێت کە یەکێکیان بەر مێشکی و یەکێکیان بەر لوتی دەکەوێت پاشان خێرا ئیبۆ دەبەن بۆ نەخۆشخانەی (ئاجیبادەم) ھەر لەو شەوەدا پێنج نەشتەرگەری بۆ مێشکی دەکەن تا فیشەکەکە دەردەھێنن پاشان چەکدارەکە دەستگیرکرا کە عەبدوڵا ئۆچماکە بە سزای زیندانی (٣٦) ساڵ سزا درا ھیچ لێبوردنێکی گشتیش نایگرێتەوە لە (٧/٤/٢٠١١) کە دەکاتە ڕۆژی سێ شەممە تاتڵیساس ڕەوانەی ئەڵمانیا دەکرێت بۆ وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی پاشان لە (٢٧/٩/٢٠١١) ھاوسەرگیری لەگەڵ ئایشەگوڵ یەڵدز ئەنجام دەدات و کچێکیشی لێ دەبێت بە ناوی (ئیلیف ئێدا) لە ساڵی (٢٠١٤) گەورەترین نەشتەرگەری مێشک ئەنجام دەدات کە نەشتەرگەریەکەی سەرکەوتوو دەبێت لە ئێستادا خۆی ئامادە دەکات بۆ بەرھەمھێنانی ئەلبومێکی نوێ ئیبراھیم خاوەنی چەندەھا شتی بەنرخە لە بۆدروم خاوەنی ھۆتێلێکە بە ناوی (بەھەشتی تاتڵیساس) ھەروەھا خاوەنی کفتەخانەیەکە بە ناوی (کفتەی تاتڵیساس) کە ئیدۆی کوڕی و دەریا تونای ھاوسەری پێشووتری بەڕێوەی دەبەن ھەروەھا خاوەنی بەرنامەیەکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی (ئیبۆ شۆ)ھەروەھا خاوەنی ئاژانسێکە بە ناوی (سێس ئاژانس) کە ھەواڵی تایبەت بە ھونەرمەندانی تورکیا تێیدا بڵاودەکرێتەوە ھەروەھا خاوەنی کەبابخانەیە لە بۆدروم و ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی کەناڵێکە بە ناوی (تاتڵیساس تیڤی) ھەروەھا خاوەنی وێستگەیەکی پاسە بە ناوی (تاتڵیساس توریزم) لە شاری ئورفا و غازی عەنتاب و ئەدەنە و مێرسین و ئەنتاڵیا ھەروەھا لە زۆربەی شارەکانی تورکیا چەندەھا دوکانی جلوبەرگ ھەن کە مارکەی ئیبراھیم تاتڵیساسن ھەروەھا سەرۆکی فەخری یانەی زاخۆیە کە یانەکە چەندین دۆنم زەوییان پێداوە تاکو پڕۆژەی تێدا بکاتەوە کە ٧٠ لە ١٠٠ی بۆ ئیبراھیمە ئیبراھیم بە درێژایی ژیانی لە زۆربەی شارەکانی تورکیا و ئەوروپادا کۆنسێرتی کردووە لە ساڵی (١٩٨٧) لە ئەڵمانیا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٠) لە ئەمریکا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٥) لە گوڵخانە کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٨) دوو کۆنسێرتی ئەنجامدا یەکەمیان لە مێرسین و دووەمیان لە ئیزمیر کە ئەم کۆنسێرتەی لەگەڵ سبیل جان ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠٠٥) لە وڵاتی ئیسرائیل کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠١٠) لە ھەولێر کۆنسێرتێکی ئەنجامدا کۆتا کۆنسێرتیشی لە (٢٦/٤/٢٠١٤) بوو کە لەگەڵ [[شڤان پەروەر]] لە کاتی بانگەشەی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ھەڵبژاردن ئەنجامیدا خانەوادەی ئیبراھیم پێکھاتووە لە دوو برا و دوو خوشک ناوی براکانی بریتین لە :(ئەحمەد و حوسێن) کە حوسێنی برای وەک خۆی ھونەرمەندە ناوی خوشکەکانی بریتین لە :(گوڵدەن و گوڵشەن) کە گوڵدەنی خوشکی کۆچی دوایی کردووە ئەحمەدی باوکی ئیبراھیم لە ساڵی (١٩٥٩) کۆچی دوایی کردووە بەڵام نایم جەلیکی دایکی تا ئێستا لە ژیاندا ماوە. == پیشەی ئەکتەری == ئیبراھیم بێجگە لە گۆرانی وتن ئەکتەر و دەرھێنەر و نوسەر و بەرھەمھێنەر و بازرگانە ئیبراھیم خاوەنی (٣٥) فلیمە و لە دوو دراماشدا بەشداری کردووە بە ناوی (فورات) و (خەمی ھیجران) کە درامای (فورات) لە ساڵی (١٩٩٧) دەرھێنراوە کە ئیبراھیم خۆی دەوری سەرەکی ھەبووە و دەرھێنەری دراماکەش بووە بەڵام لە درامای (خەمی ھیجران) تەنھا لە پێنج ئەڵقەدا دەوری بینیوە ئیبراھیم خۆی کاری نوسینی بۆ فلیمی (گوناە) کردووە ھەروەھا بۆ ھەر سێ ئەلبومی (at gitsin) و (selam olsun) و (yetmez mi) کردووە ھەروەھا خۆی فلیمی (yalan)ی بەرھەمھێناوە ئیبراھیم لە ڕۆژی (٢٥/٢/٢٠١٦) کلیپێکی بڵاوکردەوە کە گۆرانی (vur gitsin beni) نوێ کردەوە کە شیعرەکەی لەلایەن محەممەد تاھیر پەکیر بۆ نوسراوە کە ئەمساڵ کۆچی دوایی کرد ئاوازەکەشی لەلایەن بورھان بەیارەوە بۆ دانراوە ھەروەھا تیپی مۆسیقای ئەستەمبوڵێس کایت بە ئامێرەکانی ساز و گیتار و فلوت و بانجۆ کە ساز و بانجۆکە لەلایەن ئەحمەد کۆچەوە لێدەدرێت ھەروەھا گیتارەکە لەلایەن ئەردەنچ شینیایلار دەژەنرێت ھەروەھا فلوتەکە لەلایەن بورھان بەیار لێدەدرێت کۆمپانیای پۆڵ پڕۆدەکشن کاری بەرھەمھێنانی بۆ کردووە ھەروەھا کەمال باشبوغ کاری دەرھێنانی بۆ کردووە ئیبراھیم تاتڵیساس بۆ یەکەم جار لە تۆڕی کۆمەڵایەتی لە پرۆفایلی تایبەتی خۆی ناوی منداڵەکانی ئاشکرا دەکات بە پێی ھەواڵەکانی ھەردوو ماڵپەڕی (haber star) و (hurriyet) ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە تا ئێستا نەزانراوە کە ئیبڕاھیم تاتڵیساس خاوەنی ئەو ھەموو منداڵەیە ئەمەش سەرجەم میدیا و ڕاگەیاندنەکانی تورکیای سەرقاڵ کرد ئەوەی زیاتر ھەوادارانی تووشی شۆک کرد ئەوەیە دیلانی کچی ئیبڕاھیم گۆرانیبێژە و بە [[زمانی ئینگلیزی]] گۆرانی دەڵێت بەڵام تا ئێستا بەناوی باوکیەوە ناوی نەھاتووە و ناسراوە بە (دیلان چیتاک) بەڵام تەنھا دیلان بەو شێوەیە نەبوو بەڵکو ھەردوو کوڕەکەی ئیرول و ئەحمەدیش بەھەمان شێوە بە ناوێکی تر جگە لە ناوی ڕاستی باوکیان ناسراون ئیبراھیم ئامۆژگاری کچەکەی دەکات و دەڵێت ھەوڵبدە ھەرگیز لەسەر ستەیج بە جلوبەرگی سەرنجڕاکێش و نیمچە ڕووتەوە دەرنەکەویت لە وەرزی ھاویندا بە جلی ژێرەوە خۆی نمایش نەکات ھەمیشە ژیانی تایبەتی خۆت بپارێزە. == پشتیوانی لە ھەڵمەتی تورکیا بۆ سەر کوردستان == لە کاتی [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١٨دا، دەستەیەک لە گۆرانیبێژان و وەرزشکارانی تورک لە سەفەرێک بۆ پرۆپەگەندا لەگەڵ [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] ھاوڕێ بوون. ئیبراھیم تاتلیسس لەگەڵ [[ئاژدا پەکان]] و [[سیبەل جان]]، لەو گۆرانیبێژانە بوون کە بە ئامادەبوون لە تەنیشتی ئەردۆغان و [[ھولوسی ئاکار]] لە ناوەندێکی سەربازی لە [[پارێزگای خەتای]] لە سنووری تورکیا و سووریا لە ھەڵمەتھێنانی ئەرتەشی تورکیا و ھێزە پشتیوانیلێکراوەکانی ئەو پاڵپشتییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسراوە تورکەکان لە پاڵپشتی لە ئۆپەراسیۆنی عەفرین دیداریان لەگەڵ سەربازەکان کرد|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/03/turkish-celebrities-meet-with-soldiers-in-hatay-in-support-of-afrin-operation|وێبگە=دەیلی ساباح|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> پشتیوانیی تاتلیسس لە ئەرتەشی تورکیا بووە ھۆکاری ئەوەی ک سەفەری ئەو بۆ باشووری کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٣ لەگەڵ ناڕەزایەتیی ھاوڵاتیانی کورد ھاوڕێ ببێت. «یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان» بە بڵاوکردنی نامەیەک ناوی «دەھۆڵژەنی فاشیست» و «پەپووی ئەردۆغان»ی پێبەخشی و پێشوازی لێکردن لە ئەو لە [[ھەولێر]] وەکوو سۆکایەتی بە خوێنی شەھیدانی عەفرین و جینایەتێک دژ بە بەھا ھاوبەشەکانی نەتەوەیی و ھەست و سۆزەکانی قوربانییەکان زانیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان: پێشوازیکردن لە تاتڵیساس سوکایەتییە بە خوێنی شەھیدان|https://anfsorani.com/ڕۆژئاوا-و-سووریا/yktyy-shnbyrany-zhyaway-kwrdstan-pshwazykrdn-l-tatysas-swkaytyy-b-khwny-shhydan-39816|وێبگە=فرات|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> == ئەو تۆمارگایانەی کە کاسێتی تێدا دەرکردووە == * palandoken plak * studio yalçın * omer plak * turkuola plak * star plak çelik * beyar muzik * emre plak * kaya muzik * raks muzik * universal muzik * erolkose muzik * idobay muzik * poll production == ئەلبومەکان == * ١٩٦٥: Özel Albüm * ١٩٦٨: Kara Kız * ١٩٧٤: Palandöken Plak * ١٩٧٥: ayaginda kundura * ١٩٧٥: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٧٥: Yağmur * ١٩٧٦: Ashab Gecesi * ١٩٧٧: huzrum kalmadi * ١٩٧٨: Doldur Kardeş İçelim * ١٩٧٩: sabuha * ١٩٨٠: ceylan * ١٩٨١: istemem * ١٩٨٢: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨٣: yalan * ١٩٨٤: benim hayatim * ١٩٨٥: mavi mavi * ١٩٨٦: Gülüm Benim/Gülümse Biraz * ١٩٨٧: Allah Allah/Hülya * ١٩٨٨: kara zindan * ١٩٨٨: Fosforlu Cevriyem * ١٩٨٩: insanlar * ١٩٩٠: Ben Aşk İçin Ölürüm * ١٩٩٠: soylim mi * ١٩٩١: Vur Gitsin Beni/Yemin Ettim * ١٩٩٢: Ah Keşkem * ١٩٩٣: Mega Aşk * ١٩٩٤: haydi soyle * ١٩٩٥: klasikleri * ١٩٩٦: bende isterem * ١٩٩٦: turku dinle * ١٩٩٨: at gitsin * ١٩٩٩: selam olsun * ٢٠٠١: yetmez mi * ٢٠٠٣: tek tek * ٢٠٠٤: aramam * ٢٠٠٥: Sizler İçin * ٢٠٠٦: İmparator Silerde Geçer * ٢٠٠٧: Bulamadım * ٢٠٠٨: neden * ٢٠٠٩: yağmurla gelen kadın * ٢٠١١: hani gelecektin == فیلمەکان == * ١٩٧٨: sabuha * ١٩٧٨: Ceylan * ١٩٧٩: Kara Yazma * ١٩٧٩: Kara Çadırın Kızı * ١٩٧٩: Fadile * ١٩٨٠: Çile * ١٩٨٠: Ayrılık Kolay Değil * ١٩٨١: Seni Yakacaklar * ١٩٨١: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨١: Tovbe * ١٩٨٢: Yalan * ١٩٨٢: Alişan * ١٩٨٢: Nasıl Isyan Etmem * ١٩٨٣: Yorgun * ١٩٨٣: Gunah * ١٩٨٤: Ayşem * ١٩٨٤: Sevdalandım * ١٩٨٥: Mavi Mavi * ١٩٨٥: Sevmek * ١٩٨٥: Yalnızım * ١٩٨٦: Sarhoş * ١٩٨٦: Gulumse Biraz * ١٩٨٦: Yıkılmışım Ben * ١٩٨٧: Gulum Benim * ١٩٨٧: Dertli Dertli * ١٩٨٧: Allah Allah * ١٩٨٨: Hulya * ١٩٨٨: Aşıksın * ١٩٨٨: Bir Kulum İşte * ١٩٨٨: Kara Zından * ١٩٨٨: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٨٩: Ceylan * ١٩٨٩: fosforlu == دراماکان == * ١٩٩٢: Aşık Oldum * ١٩٩٣: Tetikçi Kemal * ١٩٩٧: Fırat * ٢٠٠٠: imparator * ٢٠٠٦: Bulamadım == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * http://www.haberler.com/ibrahim-tatlises/ * https://web.archive.org/web/20170313144227/http://tatlises.com.tr/ * https://twitter.com/imparatoribo * https://www.instagram.com/tatlises_ibo/ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|فیلم|سیاسەت|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|İbrahim Tatlıses}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ڕحا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی تورکیا]] [[پۆل:ئەکتەرە تورکەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک]] [[پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] mw1omf8j5eygscqtb1jn49brot0ed16 1571217 1571216 2026-04-02T19:47:02Z Havtatlisesiraq 75531 مەعلومات 1571217 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=ئیبراھیم تاتڵیساسibrahim Tatlises |وێنە= İbrahim Tatlıses (8 Temmuz 2007).JPG |ناوی کاتی لەدایکبوون=ئیبراھیم تاتڵیساس |مێژووی لەدایکبوون=١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ |شوێنی لەدایکبوون = ئورفا |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر= [[ئیمپڕاتۆر]] |گرنگترین ڕۆڵەکان= |ئایین= [[موسڵمانی سوننە]] |نەتەوە=تورک |ساڵانی ئیشکردن= ١٩٦٥-ئێستا |ھاوسەر= |ھاوبەش= |مناڵەکان=[[ئیدۆ]]{{ھن}}[[ئێلیف ئێدا]] ،[[مەلەک زوبەیدە]] |پێگەی فەڕمی= http://www.tatlises.com.tr/ |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''ئیبراھیم تاتڵیساس''' (İbrahim Tatlıses) گۆرانیبێژێکی تورک. باوکی تورکە و دایکی عەرەبە گۆرانییەکانی بە زمانی [[تورک]]ین، لە شاری (ئورفە) لەدایکبووە. کاری ئەکتەریشی کردووە. تا ئێستا زیاتر ٤٠ ئەلبوومی گۆرانی ھەیە. == ژیانی ھونەری == ئیبراھیم تاتڵی یان (ئیبراھیم تاتڵیساس) یەکێکە لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی [[تورکیا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|جیهان]] ''ئیبراھیم'' لە (١/١/١٩٥٢) لە ناوچەی سوێرەک کە سەر بە پارێزگای [[ڕحا|ئورفا]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دایکبووە باوکی [[عەرەب|تورکە]] و دایکیشی عەرەبە ئیبۆ بەھۆی ھەژاریەوە نەیتوانیوە بچێتە بەر [[خوێندەواری|خوێندن]] و ھەر لە منداڵیەوە لەگەڵ ''حوسێنی'' برای دەستیان کردووە بە کارکردن. ''ئیبراھیم'' پێش ئەوەی ببێتە [[گۆرانیبێژ]] کاری کرێکاری کردووە. تاتڵیساس لەساڵانی (١٩٦٠)ەکان لە گازینۆ و دانیشتنەکاندا [[گۆرانی]] ووتوە کە لە ساڵی (١٩٦٨) یەکەم ئەلبومی بە ناوی (Kara kiz) واتە (کچی ڕەش) بڵاوکردەوە بەڵام ئەم ئەلبومەی شکستی ھێنا بۆ ماوەی سێ ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا و لە ساڵی (١٩٧١) دووەم ئەلبومی بە ناوی (beni yakma gel sevgidim) بڵاوکردەوە ئەم ئەلبومەشی شکستی ھێنا بۆ ماوەی چوار ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا وە لە [[ئەستەمبوڵ]] ساڵی (١٩٧٥) سێیەم ئەلبومی بە ناوی (ayaginda kundura) بڵاوکردەوە وە ئەم ئەلبومەی جێی خۆی دامەزراند لە بازاری موزیکی [[تورکیا]] و ڕیکۆردێکی تازەی دانا ئیبراھیم لە ھەمان ساڵدا بۆ یەکەم جار چووە نێو ژیانی [[ھاوسەرگیری]] و لەگەڵ (عەدالەت دوراک) دا ھاوسەرگیری ئەنجام دا و ھاوسەرگیریەکەیان ماوەی سێ ساڵی خایاند و لە ساڵی (١٩٧٨) لە یەک جیابونەوە و لە ساڵی (١٩٧٩) ھاوسەرگیری لەگەڵ (پەریھان ساڤاش) دا ئەنجام دا لەم ھاوسەرەی کچێکی دەبێت بەناوی (مەلەک زوبەیدە) لە ساڵی (١٩٨٤) نێوانی ئیبراھیم و پەریھان تێکدەچێت و ئیبۆش پەریھان دەباتە گوندێک و ئازاری جەستەی دەدات ئەمەش بە کارێکی نەشیاو لەلایەن دەوڵەتەوە تەماشا دەکرێت بۆیە بڕیاری دادگایکردنی ئیبراھیم دەدرێت لە (٩/٨/١٩٨٤) لە دادگا ئیبراھیم وەک ئەستۆپاکی خۆی دەڵێت :(من بۆیە لێم دا چونکە نامەوێت ھاوسەری خۆم لەگەڵ کوڕی خەڵکیدا ببینم من ئەمەم پێ قبوڵ نەکرا بۆیە لێم دا) لەویادا ئیبراھیم و پەریھان جیادەبنەوە لە ساڵانی ھەشتاکاند بە ئەلبومەکانی (istemem) (yalan) (mavi mavi) و چەندانی تر ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد پاش ئەوەی لەگەڵ پەریھان ساڤاش جیابویەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ (دەریا تونا) ئەنجام دا کە لە ھەر سێ فلیمی (gulum benim) (gunah) (yalnizim) دەوری لەگەڵ ئیبۆ بینیوە وە لە ساڵی (١٩٩٢) کوڕێکیان دەبێت بە ناوی (ئیدۆ) وە لە ساڵی (٢٠٠٢) لە یەکتر جیادەبنەوە لە ساڵی (١٩٩٣) پاش ئەوەی کە کێشە دەکەوێتە نێوان کۆمپانیاکەی تاتڵیساس و کۆمپانیای (Raks Muzik) کە بەرھەمەکانی ئیبراھیمی تیا تۆماردەکرێت یەکێک لەو کەسانەی کە لە کۆمپانیاکەی تاتڵیساس کاردەکات تەقە بەناو خەڵکەکەدا دەکات و کەسێک بە ناوی (عەبدوڵا ئۆچماک) بریندار دەبێت و ماوەیەکی زۆر لە نەخۆشخانە دەکەوێت پاش ئەوەی کە لە ساڵی (١٩٩٧) چاکبویەوە لە ڕاگەیاندنەکانەوە ھەڕەشە لە ئیبراھیم دەکات و پاش ئەمە ئیبراھیم سکاڵای یاسایی لەسەر (عەبدوڵا ئۆچماک) تۆماردەکات و عەبدوڵا ئۆچماک بۆ ماوەی (١٣) ساڵ دەکەوێتە زیندانەوە لە ساڵی (٢٠١٠) ئازاد دەکرێت. لە ساڵی (١٩٩٦) لە دوای کلیپی (agliyorum kahrimdan) ئیبراھیم نازناوی ئیمپڕاتۆری پێ دەبەخشرێت پاشان ئیبراھیم دەچێتە ناو [[سیاسەت]] و لە ساڵی (٢٠٠٧) لەسەر لیستی (گەنج پارت) لەسەر شاری (ئەستەمبوڵ خۆی دەپاڵێوێت بەڵام ئەم لیستە دوای ئەوەی شکست دەھێنێت لە ساڵی (٢٠١١) لەسەر لیستی (ئاکپارتی) لەسەر شاری (ئورفا) خۆی دەپاڵێوێت لە پاشان لە شەوی (١٤/٣/٢٠١١) پاش ئەوەی کە لە کەناڵی (beyaz show) دێتە دەرەوە لەلایەن دوو چەکدارەوە بە چەکی کڵاشینکۆف تەقەی لێ دەکەن کە دوو فیشەکی بەردەکەوێت کە یەکێکیان بەر مێشکی و یەکێکیان بەر لوتی دەکەوێت پاشان خێرا ئیبۆ دەبەن بۆ نەخۆشخانەی (ئاجیبادەم) ھەر لەو شەوەدا پێنج نەشتەرگەری بۆ مێشکی دەکەن تا فیشەکەکە دەردەھێنن پاشان چەکدارەکە دەستگیرکرا کە عەبدوڵا ئۆچماکە بە سزای زیندانی (٣٦) ساڵ سزا درا ھیچ لێبوردنێکی گشتیش نایگرێتەوە لە (٧/٤/٢٠١١) کە دەکاتە ڕۆژی سێ شەممە تاتڵیساس ڕەوانەی ئەڵمانیا دەکرێت بۆ وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی پاشان لە (٢٧/٩/٢٠١١) ھاوسەرگیری لەگەڵ ئایشەگوڵ یەڵدز ئەنجام دەدات و کچێکیشی لێ دەبێت بە ناوی (ئیلیف ئێدا) لە ساڵی (٢٠١٤) گەورەترین نەشتەرگەری مێشک ئەنجام دەدات کە نەشتەرگەریەکەی سەرکەوتوو دەبێت لە ئێستادا خۆی ئامادە دەکات بۆ بەرھەمھێنانی ئەلبومێکی نوێ ئیبراھیم خاوەنی چەندەھا شتی بەنرخە لە بۆدروم خاوەنی ھۆتێلێکە بە ناوی (بەھەشتی تاتڵیساس) ھەروەھا خاوەنی کفتەخانەیەکە بە ناوی (کفتەی تاتڵیساس) کە ئیدۆی کوڕی و دەریا تونای ھاوسەری پێشووتری بەڕێوەی دەبەن ھەروەھا خاوەنی بەرنامەیەکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی (ئیبۆ شۆ)ھەروەھا خاوەنی ئاژانسێکە بە ناوی (سێس ئاژانس) کە ھەواڵی تایبەت بە ھونەرمەندانی تورکیا تێیدا بڵاودەکرێتەوە ھەروەھا خاوەنی کەبابخانەیە لە بۆدروم و ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی کەناڵێکە بە ناوی (تاتڵیساس تیڤی) ھەروەھا خاوەنی وێستگەیەکی پاسە بە ناوی (تاتڵیساس توریزم) لە شاری ئورفا و غازی عەنتاب و ئەدەنە و مێرسین و ئەنتاڵیا ھەروەھا لە زۆربەی شارەکانی تورکیا چەندەھا دوکانی جلوبەرگ ھەن کە مارکەی ئیبراھیم تاتڵیساسن ھەروەھا سەرۆکی فەخری یانەی زاخۆیە کە یانەکە چەندین دۆنم زەوییان پێداوە تاکو پڕۆژەی تێدا بکاتەوە کە ٧٠ لە ١٠٠ی بۆ ئیبراھیمە ئیبراھیم بە درێژایی ژیانی لە زۆربەی شارەکانی تورکیا و ئەوروپادا کۆنسێرتی کردووە لە ساڵی (١٩٨٧) لە ئەڵمانیا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٠) لە ئەمریکا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٥) لە گوڵخانە کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٨) دوو کۆنسێرتی ئەنجامدا یەکەمیان لە مێرسین و دووەمیان لە ئیزمیر کە ئەم کۆنسێرتەی لەگەڵ سبیل جان ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠٠٥) لە وڵاتی ئیسرائیل کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠١٠) لە ھەولێر کۆنسێرتێکی ئەنجامدا کۆتا کۆنسێرتیشی لە (٢٦/٤/٢٠١٤) بوو کە لەگەڵ [[شڤان پەروەر]] لە کاتی بانگەشەی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ھەڵبژاردن ئەنجامیدا خانەوادەی ئیبراھیم پێکھاتووە لە دوو برا و دوو خوشک ناوی براکانی بریتین لە :(ئەحمەد و حوسێن) کە حوسێنی برای وەک خۆی ھونەرمەندە ناوی خوشکەکانی بریتین لە :(گوڵدەن و گوڵشەن) کە گوڵدەنی خوشکی کۆچی دوایی کردووە ئەحمەدی باوکی ئیبراھیم لە ساڵی (١٩٥٩) کۆچی دوایی کردووە بەڵام نایم جەلیکی دایکی تا ئێستا لە ژیاندا ماوە. == پیشەی ئەکتەری == ئیبراھیم بێجگە لە گۆرانی وتن ئەکتەر و دەرھێنەر و نوسەر و بەرھەمھێنەر و بازرگانە ئیبراھیم خاوەنی (٣٥) فلیمە و لە دوو دراماشدا بەشداری کردووە بە ناوی (فورات) و (خەمی ھیجران) کە درامای (فورات) لە ساڵی (١٩٩٧) دەرھێنراوە کە ئیبراھیم خۆی دەوری سەرەکی ھەبووە و دەرھێنەری دراماکەش بووە بەڵام لە درامای (خەمی ھیجران) تەنھا لە پێنج ئەڵقەدا دەوری بینیوە ئیبراھیم خۆی کاری نوسینی بۆ فلیمی (گوناە) کردووە ھەروەھا بۆ ھەر سێ ئەلبومی (at gitsin) و (selam olsun) و (yetmez mi) کردووە ھەروەھا خۆی فلیمی (yalan)ی بەرھەمھێناوە ئیبراھیم لە ڕۆژی (٢٥/٢/٢٠١٦) کلیپێکی بڵاوکردەوە کە گۆرانی (vur gitsin beni) نوێ کردەوە کە شیعرەکەی لەلایەن محەممەد تاھیر پەکیر بۆ نوسراوە کە ئەمساڵ کۆچی دوایی کرد ئاوازەکەشی لەلایەن بورھان بەیارەوە بۆ دانراوە ھەروەھا تیپی مۆسیقای ئەستەمبوڵێس کایت بە ئامێرەکانی ساز و گیتار و فلوت و بانجۆ کە ساز و بانجۆکە لەلایەن ئەحمەد کۆچەوە لێدەدرێت ھەروەھا گیتارەکە لەلایەن ئەردەنچ شینیایلار دەژەنرێت ھەروەھا فلوتەکە لەلایەن بورھان بەیار لێدەدرێت کۆمپانیای پۆڵ پڕۆدەکشن کاری بەرھەمھێنانی بۆ کردووە ھەروەھا کەمال باشبوغ کاری دەرھێنانی بۆ کردووە ئیبراھیم تاتڵیساس بۆ یەکەم جار لە تۆڕی کۆمەڵایەتی لە پرۆفایلی تایبەتی خۆی ناوی منداڵەکانی ئاشکرا دەکات بە پێی ھەواڵەکانی ھەردوو ماڵپەڕی (haber star) و (hurriyet) ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە تا ئێستا نەزانراوە کە ئیبڕاھیم تاتڵیساس خاوەنی ئەو ھەموو منداڵەیە ئەمەش سەرجەم میدیا و ڕاگەیاندنەکانی تورکیای سەرقاڵ کرد ئەوەی زیاتر ھەوادارانی تووشی شۆک کرد ئەوەیە دیلانی کچی ئیبڕاھیم گۆرانیبێژە و بە [[زمانی ئینگلیزی]] گۆرانی دەڵێت بەڵام تا ئێستا بەناوی باوکیەوە ناوی نەھاتووە و ناسراوە بە (دیلان چیتاک) بەڵام تەنھا دیلان بەو شێوەیە نەبوو بەڵکو ھەردوو کوڕەکەی ئیرول و ئەحمەدیش بەھەمان شێوە بە ناوێکی تر جگە لە ناوی ڕاستی باوکیان ناسراون ئیبراھیم ئامۆژگاری کچەکەی دەکات و دەڵێت ھەوڵبدە ھەرگیز لەسەر ستەیج بە جلوبەرگی سەرنجڕاکێش و نیمچە ڕووتەوە دەرنەکەویت لە وەرزی ھاویندا بە جلی ژێرەوە خۆی نمایش نەکات ھەمیشە ژیانی تایبەتی خۆت بپارێزە. == پشتیوانی لە ھەڵمەتی تورکیا بۆ سەر کوردستان == لە کاتی [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١٨دا، دەستەیەک لە گۆرانیبێژان و وەرزشکارانی تورک لە سەفەرێک بۆ پرۆپەگەندا لەگەڵ [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] ھاوڕێ بوون. ئیبراھیم تاتلیسس لەگەڵ [[ئاژدا پەکان]] و [[سیبەل جان]]، لەو گۆرانیبێژانە بوون کە بە ئامادەبوون لە تەنیشتی ئەردۆغان و [[ھولوسی ئاکار]] لە ناوەندێکی سەربازی لە [[پارێزگای خەتای]] لە سنووری تورکیا و سووریا لە ھەڵمەتھێنانی ئەرتەشی تورکیا و ھێزە پشتیوانیلێکراوەکانی ئەو پاڵپشتییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسراوە تورکەکان لە پاڵپشتی لە ئۆپەراسیۆنی عەفرین دیداریان لەگەڵ سەربازەکان کرد|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/03/turkish-celebrities-meet-with-soldiers-in-hatay-in-support-of-afrin-operation|وێبگە=دەیلی ساباح|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> پشتیوانیی تاتلیسس لە ئەرتەشی تورکیا بووە ھۆکاری ئەوەی ک سەفەری ئەو بۆ باشووری کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٣ لەگەڵ ناڕەزایەتیی ھاوڵاتیانی کورد ھاوڕێ ببێت. «یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان» بە بڵاوکردنی نامەیەک ناوی «دەھۆڵژەنی فاشیست» و «پەپووی ئەردۆغان»ی پێبەخشی و پێشوازی لێکردن لە ئەو لە [[ھەولێر]] وەکوو سۆکایەتی بە خوێنی شەھیدانی عەفرین و جینایەتێک دژ بە بەھا ھاوبەشەکانی نەتەوەیی و ھەست و سۆزەکانی قوربانییەکان زانیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان: پێشوازیکردن لە تاتڵیساس سوکایەتییە بە خوێنی شەھیدان|https://anfsorani.com/ڕۆژئاوا-و-سووریا/yktyy-shnbyrany-zhyaway-kwrdstan-pshwazykrdn-l-tatysas-swkaytyy-b-khwny-shhydan-39816|وێبگە=فرات|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> == ئەو تۆمارگایانەی کە کاسێتی تێدا دەرکردووە == * palandoken plak * studio yalçın * omer plak * turkuola plak * star plak çelik * beyar muzik * emre plak * kaya muzik * raks muzik * universal muzik * erolkose muzik * idobay muzik * poll production == ئەلبومەکان == * ١٩٦٥: Özel Albüm * ١٩٦٨: Kara Kız * ١٩٧٤: Palandöken Plak * ١٩٧٥: ayaginda kundura * ١٩٧٥: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٧٥: Yağmur * ١٩٧٦: Ashab Gecesi * ١٩٧٧: huzrum kalmadi * ١٩٧٨: Doldur Kardeş İçelim * ١٩٧٩: sabuha * ١٩٨٠: ceylan * ١٩٨١: istemem * ١٩٨٢: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨٣: yalan * ١٩٨٤: benim hayatim * ١٩٨٥: mavi mavi * ١٩٨٦: Gülüm Benim/Gülümse Biraz * ١٩٨٧: Allah Allah/Hülya * ١٩٨٨: kara zindan * ١٩٨٨: Fosforlu Cevriyem * ١٩٨٩: insanlar * ١٩٩٠: Ben Aşk İçin Ölürüm * ١٩٩٠: soylim mi * ١٩٩١: Vur Gitsin Beni/Yemin Ettim * ١٩٩٢: Ah Keşkem * ١٩٩٣: Mega Aşk * ١٩٩٤: haydi soyle * ١٩٩٥: klasikleri * ١٩٩٦: bende isterem * ١٩٩٦: turku dinle * ١٩٩٨: at gitsin * ١٩٩٩: selam olsun * ٢٠٠١: yetmez mi * ٢٠٠٣: tek tek * ٢٠٠٤: aramam * ٢٠٠٥: Sizler İçin * ٢٠٠٦: İmparator Silerde Geçer * ٢٠٠٧: Bulamadım * ٢٠٠٨: neden * ٢٠٠٩: yağmurla gelen kadın * ٢٠١١: hani gelecektin == فیلمەکان == * ١٩٧٨: sabuha * ١٩٧٨: Ceylan * ١٩٧٩: Kara Yazma * ١٩٧٩: Kara Çadırın Kızı * ١٩٧٩: Fadile * ١٩٨٠: Çile * ١٩٨٠: Ayrılık Kolay Değil * ١٩٨١: Seni Yakacaklar * ١٩٨١: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨١: Tovbe * ١٩٨٢: Yalan * ١٩٨٢: Alişan * ١٩٨٢: Nasıl Isyan Etmem * ١٩٨٣: Yorgun * ١٩٨٣: Gunah * ١٩٨٤: Ayşem * ١٩٨٤: Sevdalandım * ١٩٨٥: Mavi Mavi * ١٩٨٥: Sevmek * ١٩٨٥: Yalnızım * ١٩٨٦: Sarhoş * ١٩٨٦: Gulumse Biraz * ١٩٨٦: Yıkılmışım Ben * ١٩٨٧: Gulum Benim * ١٩٨٧: Dertli Dertli * ١٩٨٧: Allah Allah * ١٩٨٨: Hulya * ١٩٨٨: Aşıksın * ١٩٨٨: Bir Kulum İşte * ١٩٨٨: Kara Zından * ١٩٨٨: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٨٩: Ceylan * ١٩٨٩: fosforlu == دراماکان == * ١٩٩٢: Aşık Oldum * ١٩٩٣: Tetikçi Kemal * ١٩٩٧: Fırat * ٢٠٠٠: imparator * ٢٠٠٦: Bulamadım == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * http://www.haberler.com/ibrahim-tatlises/ * https://web.archive.org/web/20170313144227/http://tatlises.com.tr/ * https://twitter.com/imparatoribo * https://www.instagram.com/tatlises_ibo/ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|فیلم|سیاسەت|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|İbrahim Tatlıses}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ڕحا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی تورکیا]] [[پۆل:ئەکتەرە تورکەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک]] [[پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] khamp6pzvapxagonqvmry2ush25yf20 1571218 1571217 2026-04-02T19:48:11Z Havtatlisesiraq 75531 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1564253|1564253]] لە لایەن [[Special:Contributions/~2026-14635-93|~2026-14635-93]] ([[User talk:~2026-14635-93|لێدوان]]) 1571218 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=ئیبراھیم تاتڵیساسibrahim Tatlises |وێنە= İbrahim Tatlıses (8 Temmuz 2007).JPG |ناوی کاتی لەدایکبوون=ئیبراھیم تاتڵیساس |مێژووی لەدایکبوون=١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢ |شوێنی لەدایکبوون = ئورفا |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر= [[ئیمپراتۆر]] |گرنگترین ڕۆڵەکان= |ئایین= [[موسڵمانی سوننە]] |نەتەوە=تورک |ساڵانی ئیشکردن= ١٩٦٥-ئێستا |ھاوسەر= |ھاوبەش= |مناڵەکان=[[ئیدۆ]]{{ھن}}[[ئێلیف ئێدا]] ،[[مەلەک زوبەیدە]] |پێگەی فەڕمی= http://www.tatlises.com.tr/ |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''ئیبراھیم تاتڵیساس''' (İbrahim Tatlıses) گۆرانیبێژێکی تورک. باوکی تورکە و دایکی عەرەبە گۆرانییەکانی بە زمانی [[تورک]]ین، لە شاری (ئورفە) لەدایکبووە. کاری ئەکتەریشی کردووە. تا ئێستا زیاتر ٤٠ ئەلبوومی گۆرانی ھەیە. == ژیانی ھونەری == ئیبراھیم تاتڵی یان (ئیبراھیم تاتڵیساس) یەکێکە لە بەناوبانگترین ھونەرمەندەکانی [[تورکیا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|جیهان]] ''ئیبراھیم'' لە (١/١/١٩٥٢) لە ناوچەی سوێرەک کە سەر بە پارێزگای [[ڕحا|ئورفا]] لە [[باکووری کوردستان]] لە دایکبووە باوکی [[عەرەب|تورکە]] و دایکیشی عەرەبە ئیبۆ بەھۆی ھەژاریەوە نەیتوانیوە بچێتە بەر [[خوێندەواری|خوێندن]] و ھەر لە منداڵیەوە لەگەڵ ''حوسێنی'' برای دەستیان کردووە بە کارکردن. ''ئیبراھیم'' پێش ئەوەی ببێتە [[گۆرانیبێژ]] کاری کرێکاری کردووە. تاتڵیساس لەساڵانی (١٩٦٠)ەکان لە گازینۆ و دانیشتنەکاندا [[گۆرانی]] ووتوە کە لە ساڵی (١٩٦٨) یەکەم ئەلبومی بە ناوی (Kara kiz) واتە (کچی ڕەش) بڵاوکردەوە بەڵام ئەم ئەلبومەی شکستی ھێنا بۆ ماوەی سێ ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا و لە ساڵی (١٩٧١) دووەم ئەلبومی بە ناوی (beni yakma gel sevgidim) بڵاوکردەوە ئەم ئەلبومەشی شکستی ھێنا بۆ ماوەی چوار ساڵ وازی لە کارەکانی ھێنا وە لە [[ئەستەمبوڵ]] ساڵی (١٩٧٥) سێیەم ئەلبومی بە ناوی (ayaginda kundura) بڵاوکردەوە وە ئەم ئەلبومەی جێی خۆی دامەزراند لە بازاری موزیکی [[تورکیا]] و ڕیکۆردێکی تازەی دانا ئیبراھیم لە ھەمان ساڵدا بۆ یەکەم جار چووە نێو ژیانی [[ھاوسەرگیری]] و لەگەڵ (عەدالەت دوراک) دا ھاوسەرگیری ئەنجام دا و ھاوسەرگیریەکەیان ماوەی سێ ساڵی خایاند و لە ساڵی (١٩٧٨) لە یەک جیابونەوە و لە ساڵی (١٩٧٩) ھاوسەرگیری لەگەڵ (پەریھان ساڤاش) دا ئەنجام دا لەم ھاوسەرەی کچێکی دەبێت بەناوی (مەلەک زوبەیدە) لە ساڵی (١٩٨٤) نێوانی ئیبراھیم و پەریھان تێکدەچێت و ئیبۆش پەریھان دەباتە گوندێک و ئازاری جەستەی دەدات ئەمەش بە کارێکی نەشیاو لەلایەن دەوڵەتەوە تەماشا دەکرێت بۆیە بڕیاری دادگایکردنی ئیبراھیم دەدرێت لە (٩/٨/١٩٨٤) لە دادگا ئیبراھیم وەک ئەستۆپاکی خۆی دەڵێت :(من بۆیە لێم دا چونکە نامەوێت ھاوسەری خۆم لەگەڵ کوڕی خەڵکیدا ببینم من ئەمەم پێ قبوڵ نەکرا بۆیە لێم دا) لەویادا ئیبراھیم و پەریھان جیادەبنەوە لە ساڵانی ھەشتاکاند بە ئەلبومەکانی (istemem) (yalan) (mavi mavi) و چەندانی تر ناوبانگێکی زۆری پەیداکرد پاش ئەوەی لەگەڵ پەریھان ساڤاش جیابویەوە ھاوسەرگیری لەگەڵ (دەریا تونا) ئەنجام دا کە لە ھەر سێ فلیمی (gulum benim) (gunah) (yalnizim) دەوری لەگەڵ ئیبۆ بینیوە وە لە ساڵی (١٩٩٢) کوڕێکیان دەبێت بە ناوی (ئیدۆ) وە لە ساڵی (٢٠٠٢) لە یەکتر جیادەبنەوە لە ساڵی (١٩٩٣) پاش ئەوەی کە کێشە دەکەوێتە نێوان کۆمپانیاکەی تاتڵیساس و کۆمپانیای (Raks Muzik) کە بەرھەمەکانی ئیبراھیمی تیا تۆماردەکرێت یەکێک لەو کەسانەی کە لە کۆمپانیاکەی تاتڵیساس کاردەکات تەقە بەناو خەڵکەکەدا دەکات و کەسێک بە ناوی (عەبدوڵا ئۆچماک) بریندار دەبێت و ماوەیەکی زۆر لە نەخۆشخانە دەکەوێت پاش ئەوەی کە لە ساڵی (١٩٩٧) چاکبویەوە لە ڕاگەیاندنەکانەوە ھەڕەشە لە ئیبراھیم دەکات و پاش ئەمە ئیبراھیم سکاڵای یاسایی لەسەر (عەبدوڵا ئۆچماک) تۆماردەکات و عەبدوڵا ئۆچماک بۆ ماوەی (١٣) ساڵ دەکەوێتە زیندانەوە لە ساڵی (٢٠١٠) ئازاد دەکرێت. لە ساڵی (١٩٩٦) لە دوای کلیپی (agliyorum kahrimdan) ئیبراھیم نازناوی ئیمپڕاتۆری پێ دەبەخشرێت پاشان ئیبراھیم دەچێتە ناو [[سیاسەت]] و لە ساڵی (٢٠٠٧) لەسەر لیستی (گەنج پارت) لەسەر شاری (ئەستەمبوڵ خۆی دەپاڵێوێت بەڵام ئەم لیستە دوای ئەوەی شکست دەھێنێت لە ساڵی (٢٠١١) لەسەر لیستی (ئاکپارتی) لەسەر شاری (ئورفا) خۆی دەپاڵێوێت لە پاشان لە شەوی (١٤/٣/٢٠١١) پاش ئەوەی کە لە کەناڵی (beyaz show) دێتە دەرەوە لەلایەن دوو چەکدارەوە بە چەکی کڵاشینکۆف تەقەی لێ دەکەن کە دوو فیشەکی بەردەکەوێت کە یەکێکیان بەر مێشکی و یەکێکیان بەر لوتی دەکەوێت پاشان خێرا ئیبۆ دەبەن بۆ نەخۆشخانەی (ئاجیبادەم) ھەر لەو شەوەدا پێنج نەشتەرگەری بۆ مێشکی دەکەن تا فیشەکەکە دەردەھێنن پاشان چەکدارەکە دەستگیرکرا کە عەبدوڵا ئۆچماکە بە سزای زیندانی (٣٦) ساڵ سزا درا ھیچ لێبوردنێکی گشتیش نایگرێتەوە لە (٧/٤/٢٠١١) کە دەکاتە ڕۆژی سێ شەممە تاتڵیساس ڕەوانەی ئەڵمانیا دەکرێت بۆ وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی پاشان لە (٢٧/٩/٢٠١١) ھاوسەرگیری لەگەڵ ئایشەگوڵ یەڵدز ئەنجام دەدات و کچێکیشی لێ دەبێت بە ناوی (ئیلیف ئێدا) لە ساڵی (٢٠١٤) گەورەترین نەشتەرگەری مێشک ئەنجام دەدات کە نەشتەرگەریەکەی سەرکەوتوو دەبێت لە ئێستادا خۆی ئامادە دەکات بۆ بەرھەمھێنانی ئەلبومێکی نوێ ئیبراھیم خاوەنی چەندەھا شتی بەنرخە لە بۆدروم خاوەنی ھۆتێلێکە بە ناوی (بەھەشتی تاتڵیساس) ھەروەھا خاوەنی کفتەخانەیەکە بە ناوی (کفتەی تاتڵیساس) کە ئیدۆی کوڕی و دەریا تونای ھاوسەری پێشووتری بەڕێوەی دەبەن ھەروەھا خاوەنی بەرنامەیەکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی (ئیبۆ شۆ)ھەروەھا خاوەنی ئاژانسێکە بە ناوی (سێس ئاژانس) کە ھەواڵی تایبەت بە ھونەرمەندانی تورکیا تێیدا بڵاودەکرێتەوە ھەروەھا خاوەنی کەبابخانەیە لە بۆدروم و ئەستەمبوڵ ھەروەھا خاوەنی کەناڵێکە بە ناوی (تاتڵیساس تیڤی) ھەروەھا خاوەنی وێستگەیەکی پاسە بە ناوی (تاتڵیساس توریزم) لە شاری ئورفا و غازی عەنتاب و ئەدەنە و مێرسین و ئەنتاڵیا ھەروەھا لە زۆربەی شارەکانی تورکیا چەندەھا دوکانی جلوبەرگ ھەن کە مارکەی ئیبراھیم تاتڵیساسن ھەروەھا سەرۆکی فەخری یانەی زاخۆیە کە یانەکە چەندین دۆنم زەوییان پێداوە تاکو پڕۆژەی تێدا بکاتەوە کە ٧٠ لە ١٠٠ی بۆ ئیبراھیمە ئیبراھیم بە درێژایی ژیانی لە زۆربەی شارەکانی تورکیا و ئەوروپادا کۆنسێرتی کردووە لە ساڵی (١٩٨٧) لە ئەڵمانیا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٠) لە ئەمریکا کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٥) لە گوڵخانە کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (١٩٩٨) دوو کۆنسێرتی ئەنجامدا یەکەمیان لە مێرسین و دووەمیان لە ئیزمیر کە ئەم کۆنسێرتەی لەگەڵ سبیل جان ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠٠٥) لە وڵاتی ئیسرائیل کۆنسێرتێکی ئەنجامدا لە ساڵی (٢٠١٠) لە ھەولێر کۆنسێرتێکی ئەنجامدا کۆتا کۆنسێرتیشی لە (٢٦/٤/٢٠١٤) بوو کە لەگەڵ [[شڤان پەروەر]] لە کاتی بانگەشەی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ ھەڵبژاردن ئەنجامیدا خانەوادەی ئیبراھیم پێکھاتووە لە دوو برا و دوو خوشک ناوی براکانی بریتین لە :(ئەحمەد و حوسێن) کە حوسێنی برای وەک خۆی ھونەرمەندە ناوی خوشکەکانی بریتین لە :(گوڵدەن و گوڵشەن) کە گوڵدەنی خوشکی کۆچی دوایی کردووە ئەحمەدی باوکی ئیبراھیم لە ساڵی (١٩٥٩) کۆچی دوایی کردووە بەڵام نایم جەلیکی دایکی تا ئێستا لە ژیاندا ماوە. == پیشەی ئەکتەری == ئیبراھیم بێجگە لە گۆرانی وتن ئەکتەر و دەرھێنەر و نوسەر و بەرھەمھێنەر و بازرگانە ئیبراھیم خاوەنی (٣٥) فلیمە و لە دوو دراماشدا بەشداری کردووە بە ناوی (فورات) و (خەمی ھیجران) کە درامای (فورات) لە ساڵی (١٩٩٧) دەرھێنراوە کە ئیبراھیم خۆی دەوری سەرەکی ھەبووە و دەرھێنەری دراماکەش بووە بەڵام لە درامای (خەمی ھیجران) تەنھا لە پێنج ئەڵقەدا دەوری بینیوە ئیبراھیم خۆی کاری نوسینی بۆ فلیمی (گوناە) کردووە ھەروەھا بۆ ھەر سێ ئەلبومی (at gitsin) و (selam olsun) و (yetmez mi) کردووە ھەروەھا خۆی فلیمی (yalan)ی بەرھەمھێناوە ئیبراھیم لە ڕۆژی (٢٥/٢/٢٠١٦) کلیپێکی بڵاوکردەوە کە گۆرانی (vur gitsin beni) نوێ کردەوە کە شیعرەکەی لەلایەن محەممەد تاھیر پەکیر بۆ نوسراوە کە ئەمساڵ کۆچی دوایی کرد ئاوازەکەشی لەلایەن بورھان بەیارەوە بۆ دانراوە ھەروەھا تیپی مۆسیقای ئەستەمبوڵێس کایت بە ئامێرەکانی ساز و گیتار و فلوت و بانجۆ کە ساز و بانجۆکە لەلایەن ئەحمەد کۆچەوە لێدەدرێت ھەروەھا گیتارەکە لەلایەن ئەردەنچ شینیایلار دەژەنرێت ھەروەھا فلوتەکە لەلایەن بورھان بەیار لێدەدرێت کۆمپانیای پۆڵ پڕۆدەکشن کاری بەرھەمھێنانی بۆ کردووە ھەروەھا کەمال باشبوغ کاری دەرھێنانی بۆ کردووە ئیبراھیم تاتڵیساس بۆ یەکەم جار لە تۆڕی کۆمەڵایەتی لە پرۆفایلی تایبەتی خۆی ناوی منداڵەکانی ئاشکرا دەکات بە پێی ھەواڵەکانی ھەردوو ماڵپەڕی (haber star) و (hurriyet) ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە تا ئێستا نەزانراوە کە ئیبڕاھیم تاتڵیساس خاوەنی ئەو ھەموو منداڵەیە ئەمەش سەرجەم میدیا و ڕاگەیاندنەکانی تورکیای سەرقاڵ کرد ئەوەی زیاتر ھەوادارانی تووشی شۆک کرد ئەوەیە دیلانی کچی ئیبڕاھیم گۆرانیبێژە و بە [[زمانی ئینگلیزی]] گۆرانی دەڵێت بەڵام تا ئێستا بەناوی باوکیەوە ناوی نەھاتووە و ناسراوە بە (دیلان چیتاک) بەڵام تەنھا دیلان بەو شێوەیە نەبوو بەڵکو ھەردوو کوڕەکەی ئیرول و ئەحمەدیش بەھەمان شێوە بە ناوێکی تر جگە لە ناوی ڕاستی باوکیان ناسراون ئیبراھیم ئامۆژگاری کچەکەی دەکات و دەڵێت ھەوڵبدە ھەرگیز لەسەر ستەیج بە جلوبەرگی سەرنجڕاکێش و نیمچە ڕووتەوە دەرنەکەویت لە وەرزی ھاویندا بە جلی ژێرەوە خۆی نمایش نەکات ھەمیشە ژیانی تایبەتی خۆت بپارێزە. == پشتیوانی لە ھەڵمەتی تورکیا بۆ سەر کوردستان == لە کاتی [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١٨دا، دەستەیەک لە گۆرانیبێژان و وەرزشکارانی تورک لە سەفەرێک بۆ پرۆپەگەندا لەگەڵ [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]] ھاوڕێ بوون. ئیبراھیم تاتلیسس لەگەڵ [[ئاژدا پەکان]] و [[سیبەل جان]]، لەو گۆرانیبێژانە بوون کە بە ئامادەبوون لە تەنیشتی ئەردۆغان و [[ھولوسی ئاکار]] لە ناوەندێکی سەربازی لە [[پارێزگای خەتای]] لە سنووری تورکیا و سووریا لە ھەڵمەتھێنانی ئەرتەشی تورکیا و ھێزە پشتیوانیلێکراوەکانی ئەو پاڵپشتییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسراوە تورکەکان لە پاڵپشتی لە ئۆپەراسیۆنی عەفرین دیداریان لەگەڵ سەربازەکان کرد|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/03/turkish-celebrities-meet-with-soldiers-in-hatay-in-support-of-afrin-operation|وێبگە=دەیلی ساباح|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> پشتیوانیی تاتلیسس لە ئەرتەشی تورکیا بووە ھۆکاری ئەوەی ک سەفەری ئەو بۆ باشووری کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٣ لەگەڵ ناڕەزایەتیی ھاوڵاتیانی کورد ھاوڕێ ببێت. «یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان» بە بڵاوکردنی نامەیەک ناوی «دەھۆڵژەنی فاشیست» و «پەپووی ئەردۆغان»ی پێبەخشی و پێشوازی لێکردن لە ئەو لە [[ھەولێر]] وەکوو سۆکایەتی بە خوێنی شەھیدانی عەفرین و جینایەتێک دژ بە بەھا ھاوبەشەکانی نەتەوەیی و ھەست و سۆزەکانی قوربانییەکان زانیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکێتیی ڕۆشنبیرانی ڕۆژئاوای کوردستان: پێشوازیکردن لە تاتڵیساس سوکایەتییە بە خوێنی شەھیدان|https://anfsorani.com/ڕۆژئاوا-و-سووریا/yktyy-shnbyrany-zhyaway-kwrdstan-pshwazykrdn-l-tatysas-swkaytyy-b-khwny-shhydan-39816|وێبگە=فرات|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> == ئەو تۆمارگایانەی کە کاسێتی تێدا دەرکردووە == * palandoken plak * studio yalçın * omer plak * turkuola plak * star plak çelik * beyar muzik * emre plak * kaya muzik * raks muzik * universal muzik * erolkose muzik * idobay muzik * poll production == ئەلبومەکان == * ١٩٦٥: Özel Albüm * ١٩٦٨: Kara Kız * ١٩٧٤: Palandöken Plak * ١٩٧٥: ayaginda kundura * ١٩٧٥: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٧٥: Yağmur * ١٩٧٦: Ashab Gecesi * ١٩٧٧: huzrum kalmadi * ١٩٧٨: Doldur Kardeş İçelim * ١٩٧٩: sabuha * ١٩٨٠: ceylan * ١٩٨١: istemem * ١٩٨٢: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨٣: yalan * ١٩٨٤: benim hayatim * ١٩٨٥: mavi mavi * ١٩٨٦: Gülüm Benim/Gülümse Biraz * ١٩٨٧: Allah Allah/Hülya * ١٩٨٨: kara zindan * ١٩٨٨: Fosforlu Cevriyem * ١٩٨٩: insanlar * ١٩٩٠: Ben Aşk İçin Ölürüm * ١٩٩٠: soylim mi * ١٩٩١: Vur Gitsin Beni/Yemin Ettim * ١٩٩٢: Ah Keşkem * ١٩٩٣: Mega Aşk * ١٩٩٤: haydi soyle * ١٩٩٥: klasikleri * ١٩٩٦: bende isterem * ١٩٩٦: turku dinle * ١٩٩٨: at gitsin * ١٩٩٩: selam olsun * ٢٠٠١: yetmez mi * ٢٠٠٣: tek tek * ٢٠٠٤: aramam * ٢٠٠٥: Sizler İçin * ٢٠٠٦: İmparator Silerde Geçer * ٢٠٠٧: Bulamadım * ٢٠٠٨: neden * ٢٠٠٩: yağmurla gelen kadın * ٢٠١١: hani gelecektin == فیلمەکان == * ١٩٧٨: sabuha * ١٩٧٨: Ceylan * ١٩٧٩: Kara Yazma * ١٩٧٩: Kara Çadırın Kızı * ١٩٧٩: Fadile * ١٩٨٠: Çile * ١٩٨٠: Ayrılık Kolay Değil * ١٩٨١: Seni Yakacaklar * ١٩٨١: Yaşamak Bu Değil * ١٩٨١: Tovbe * ١٩٨٢: Yalan * ١٩٨٢: Alişan * ١٩٨٢: Nasıl Isyan Etmem * ١٩٨٣: Yorgun * ١٩٨٣: Gunah * ١٩٨٤: Ayşem * ١٩٨٤: Sevdalandım * ١٩٨٥: Mavi Mavi * ١٩٨٥: Sevmek * ١٩٨٥: Yalnızım * ١٩٨٦: Sarhoş * ١٩٨٦: Gulumse Biraz * ١٩٨٦: Yıkılmışım Ben * ١٩٨٧: Gulum Benim * ١٩٨٧: Dertli Dertli * ١٩٨٧: Allah Allah * ١٩٨٨: Hulya * ١٩٨٨: Aşıksın * ١٩٨٨: Bir Kulum İşte * ١٩٨٨: Kara Zından * ١٩٨٨: Ben İnsan Değil Miyim * ١٩٨٩: Ceylan * ١٩٨٩: fosforlu == دراماکان == * ١٩٩٢: Aşık Oldum * ١٩٩٣: Tetikçi Kemal * ١٩٩٧: Fırat * ٢٠٠٠: imparator * ٢٠٠٦: Bulamadım == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * http://www.haberler.com/ibrahim-tatlises/ * https://web.archive.org/web/20170313144227/http://tatlises.com.tr/ * https://twitter.com/imparatoribo * https://www.instagram.com/tatlises_ibo/ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|فیلم|سیاسەت|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|İbrahim Tatlıses}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ڕحا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی تورکیا]] [[پۆل:ئەکتەرە تورکەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورک]] [[پۆل:تورکیاییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] cv648zpwbx7xcuii0zmsleb9tzoxwc8 10 848 1571125 1565115 2026-04-02T16:14:18Z Tessla 41338 1571125 wikitext text/x-wiki <!--<templatestyles src="وێنەی ھەڵبژێردراو/styles.css"/><div id="fit-video">--> <div id="mp-fp"> [[پەڕگە:Good Morning From the International Space Station.jpg|ناوەڕاست|800px|سنوور]] </div> <!--</div>--> {{چینی ناوەند}}ئاسمانگەڕی [[ناسا]] سکۆت کێلی ئەم وێنەیەی هەڵاتنی مانگی بەسەر ڕۆژاوای [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]دا گرتووە.{{کۆتایی}} n5za5h0pk5l00ssjii01c7d7eoapj1p 0 1038 1571350 1570743 2026-04-02T23:29:49Z Ravan 7844 /* سەردەمی ھاوچەرخ */ 1571350 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر}} {{خاوێنکردن}} {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = United States of America |ناو_فەرمی = ویلایەتە یەکگرتووەکان |ناوی_باو =ویلایەتە یەکگرتووەکان |ئاڵا_وێنە =Flag of the United States (Pantone).svg |ئاڵا_جێگر = |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە =US-GreatSeal-Obverse.svg |نیشانی_نەتەوەیی_جێگر = |ھێما_جۆرە = |دروشمی_نەتەوەیی =In God We Trust{{ھن}} «[[بڕوامان بە خوا ھەیە]]» |سروودی_نیشتمانی = ئاڵای پڕ لە ئەستێرە |سروودی_پاشایی = |ھێمای دیکە_جۆرە = |ھێمای دیکە = |نەخشە_وێنە =United States (orthographic projection).svg |نەخشە_جێگر = |نەخشە_سەردێڕ = |نەخشە٢_وێنە = |نەخشە٢_جێگر = |نەخشە٢_سەردێڕ = |پایتەخت = [[واشینگتن دی سی]] |شار_گەورەترین = [[نیوویۆرک]] |ژینگە_گەورەترین = |گەورەترین_ژینگە_جۆرە = |زمانەکان_فەرمی = ئینگلیزی |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = ٥٨٫١٪ ئەوروپییە-ئەمریکییەکان، ١٩٫١٪ لاتینییەکان (سپی پێستەکان)، ١٢٫٦٪ ئەفریقییە-ئەمریکییەکان (ڕەش پێستەکان)، ٤٫٨٪ ئاسیایییە-ئەمریکییەکان (ئاسیایی)، ٠٫٧٪ ئەمریکییە ھیندییەکان و ڕەسەنەکانی ئەلاسکا، ٠٫٤٪ ھاوایییە ڕەسەنەکان، ٣٫٢٪ ئەوانەی تر |ethnic_groups_year = |ناوی_ھاووڵاتی = |جۆری_دەسەڵات = [[کۆماری فیدڕاڵ]] |پلەی_سەرۆک١ = [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆک کۆمار]] |ناوی_سەرۆک١ = [[دۆناڵد ترەمپ]] |پلەی_سەرۆک٢ = [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری سەرۆککۆمار]] |ناوی_سەرۆک٢ = [[جەی. دی. ڤانس]] |پلەی_سەرۆک٣ = [[سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران]] |ناوی_سەرۆک٣ =[[مایک جۆنسن (سیاسەتوان)|مایک جۆنسن]] |پلەی_سەرۆک٤ = [[سەرۆکی دادوەریی ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی دادوەری]] |ناوی_سەرۆک٤ =[[جۆن ڕۆبێرتز]] |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = سەربەخۆیی |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ =جاڕنامەی سەربەخۆیی |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ =٤ تەممووزی ١٧٧٦ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ =کۆنفیدڕاڵی |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ =یەکەمی ئازاری ١٧٨١ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٩ =پێزانین |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٩ =٣ی ئەیلوولی ١٧٨٣ |پلە_ڕووبەر =<!--پلە لە نێو ولاتانی جیھان بەپێی قەبارەی ڕووبەر--> |area_magnitude = |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٩٨٢٦٦٣ |ڕووبەر_م. ٤گ = |ئاو_ڕێژەی_سەد =%٧٫٠ |area_label = |area_label2 = |area_dabodyalign = |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = ٣٤٧٬٢٤١٬٤٢٠ (٢٠٢٥).<ref>https://worldpopulationreview.com/countries/united-states</ref> |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٣٫٥٪ی دانیشتووانی ئەمریکا ھەڵگری بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]] بوون وەک بەرزترین ئاستی خوێندن. دەرەنجامەکانی ئەم دواییانەی نووسینگەی سەرژمێریی ئاماژە بەوە دەدەن کە ٢٣٫٥٪ی دانیشتووانی ئەمریکا ھەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەک بەرزترین ئاستی خوێندنیان ھەیە. |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٠٢٥ |سەرژمێریی_دانێشتوان = |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = ٢٠١٦ |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش = |چڕیی_دانیشتووان_م. ٤گۆش = |پلە_چڕیی_دانیشتووان =چڕی دانیشتووانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢٣ دا ٣٤٫٥٨ کەس بووە لە ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشەدا، کە بە بەراورد بە ساڵی ٢٠٢٢ بە ڕێژەی ٠٫٥٪ زیادی کردووە. چڕی دانیشتووانی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٢٢ دا ٣٤٫٤١ کەس بووە بۆ ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشە کە بە بەراورد بە ساڵی ٢٠٢١ بە ڕێژەی ٠٫٣٨٪ زیادی کردووە. |GDP_PPP =٢٩٫١٦٨ تریلیۆن دۆلار |GDP_PPP_rank =دووەم |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita =٨٦٬٦٠١ دۆلار |GDP_PPP_per_capita_rank =ھەشتەم |GDP_nominal =٢٩٫١٦٨ تریلیۆن دۆلار |GDP_nominal_rank =یەکەم |GDP_nominal_year = |GDP_nominal_per_capita =٨٦٬٦٠١ دۆلار |GDP_nominal_per_capita_rank =شەشەم |Gini =٤١٫٦ نایەکسانی مامناوەند |Gini_rank =٥٣ |Gini_year =٢٠٢٥ |Gini_category = |HDI =٠٫٩٢٧ زۆر بەرز |HDI_rank =بیستەم |HDI_year = |HDI_category = |دراو = [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] |کۆدی_دراو = ٤٢١٧ |کاتی_ناوچەیی = ٥ ‏تا ١٠- |قەرەبووی_کات = |DST_note |utc_offset_DST = |لای_لێخوڕین =ڕاست |جۆری_کارەبا = |پاشگر_دۆمەین =[[.us]] [[.gov]] [[.edu]] [[.mil]] [[.um]] |کۆدی_تەلەفوون = ١+ |نەخشە٣_وێنە = |نەخشە٣_جێگر = |پەراویزەکان = |پەراویز١ = |پەراوێز٢ = |پەراوێز٣ = |پەراوێز٦ = }} {{حکوومەتی ویلایەتی ئەمریکا}} '''ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' یان '''ئەمریکا''' ([[زمانی ئینگلیزی|بەئینگلیزی]]: ''United States of America''، یونایتد ستەیتس ئۆف ئەمریکا) [[کۆمار]]ێکی دەستووریی [[حکوومەتی فێدراڵ|فیدراڵییە]] کە لە پەنجا [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەت]] و یەک [[ھەرێمی فێدراڵ|ھەرێمی فیدراڵ]] پێک ھاتووە. بە شێوەیەکی سەرەکی دەکەوێتە [[ئەمریکای باکوور]] و پایتەختەکەی [[واشینگتن دی سی|واشینگتن دی سییە]] لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[کەنەدا]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[مەکسیک]]، [[ئالاسکا]] لە باکووری ڕۆژاوا و [[کۆمەڵە دوورگە|دوورگەکانی]] [[ھاوایی]] لە [[ئۆقیانووسی ئارام]]. ھەروەھا ئەمریکا سەروەری خۆی لەسەر پێنج [[سەرزەوییەکانی ئەمریکا|خاکی دوورگەی سەرەکی]] و [[دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دوورگە جیاوازەکانی بێ دانیشتووان]] لە [[ئۆقیانووسیا]] و [[کاری بی]] دووپات دەکاتەوە. {{تێبینی|The five major territories outside the union of states are [[American Samoa]], [[Guam]], the [[Northern Mariana Islands]], [[Puerto Rico]], and the [[United States Virgin Islands|U.S. Virgin Islands]]. The seven undisputed island areas without permanent populations are [[Baker Island]], [[Howland Island]], [[Jarvis Island]], [[Johnston Atoll]], [[Kingman Reef]], [[Midway Atoll]], and [[Palmyra Atoll]]. U.S. sovereignty over the unpopulated [[Bajo Nuevo Bank]], [[Navassa Island]], [[Serranilla Bank]], and [[Wake Island]] is disputed.<ref name="HRI-2012"/>}} ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕووی ڕووبەرەوە سێیەم وڵاتی گەورەیە (٣٫٧٩ ملیۆن میل چوارگۆشە یان ٩٫٨٣ ملیۆن کیلۆمەتر دووجا) و سێیەم وڵاتی زۆرترین ژمارەی دانیشتووانییە (٣٤٧ ملیۆن کەس). بەوە جیا دەکرێتەوە کە یەکێکە لە وڵاتە ھەمەچەشنەکانی جیھان لە ڕووی نەتەوەیی و کولتوورییەوە و ئەمەش لە ئەنجامی ئەو کۆچکردنە زۆرەیە کە لە وڵاتانی جیاوازەوە بۆی ھەیە.<ref name="DD">Adams, J.</ref> [[پێوەری داو جۆنزی پیشەسازی|ئابووری ئەمریکا]] بە گەورەترین [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|ئابووری نیشتمانی دادەنرێت لە جیھاندا، بەرھەمی ناوخۆیی ساڵی ٢٠٢٠]] بە ٢٠٫٣ تریلیۆن [[دۆلاری ئەمریکی]] خەمڵێندراوە کە دەکاتە ١٥٫٩٣٪ی کۆی گشتی جیھانی ٢٠١٩.<ref name="IMF GDP">{{استشهاد ويب/بسيط|مسار=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/index.aspx|ناشر=International Monetary Fund|عنوان=World Economic Outlook Database|تاريخ=October 2008|تاريخ الوصول=2008-10-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20190301013722/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/index.aspx|تاريخ أرشيف=1 مارس 2019}}</ref><ref>يمتلك [[الاتحاد الأوروبي]] اقتصاد مجمع أكبر، لكنه ليس أمة واحدة.</ref> ئەو ناوچە جوگرافییەی کە ئێستا ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێکدەھێنێت، بۆ یەکەمجار لە کۆتایی دوایین [[سەردەمی بەستەڵەک]] یان دوای ماوەیەکی کەم لەلایەن مرۆڤەکانەوە نیشتەجێکرا، دوای ئەوەی ھۆزەکانی سەر بە ڕەگەزی مۆنگۆلۆید، یان زەرد، لە [[باکووری ئاسیا]] لە ڕێگەی [[ئالاسکا|ئەلاسکاوە]] [[تەنگاوی برینگ|گەرووی بێرینگیان]] بەزاند و بەرەو باشوور ڕۆیشتن بۆ گەڕان بەدوای ئامرازەکانی ژیاندا. ئەم کەسانە باوباپیرانی ڕەسەنی [[سوورپێستەکان]] پێکھێنا.<ref>[[تاريخ الولايات المتحدة|تاريخ الولايات المتحدة الأمريكية الحديث]].</ref> کۆلۆنیالیزمی مۆدێرن و ئەورووپا سەرەتا لە ئیسپانییەکان دەستی پێکرد، پاشان گواسترایەوە بۆ [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزەکان]]، کە دەستیان کرد بە بیرکردنەوە لە کۆلۆنیالیزمکردنی ئەو ناوچانەی کە ئەمڕۆ کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەمریکا پێکدەھێنن لە سەردەمی شاژن [[ئێلیزابێتی یەکەمی ئینگلتەرا|ئەلیزابێتی یەکەمدا]]، کە تەواوی نیوەی دووەمی [[سەدەی ١٦یەم|سەدەی شازدەھەمی]] داگیرکرد، بە تایبەت دوای لەناوچوونی بەھێزی ئیسپانیا لە ١٥٨٨<ref>[[تاريخ الولايات المتحدة|تاريخ الولايات المتحدة الأمريكية الحديث]].</ref>ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٧٧٦ زایینی بە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی و یەکگرتنی ١٣ داگیرکراوی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیای]] گەورە پێک ھاتووە. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Map of USA with state names.svg|وێنۆک|ناوەڕاست|lang=ckb|700px|[[ویلایەتەکانی ئەمریکا]]]] ئەم وڵاتە ٩٬٨٢٦٬٩٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە پانتایییەکەیەتی و پاش [[ڕووسیا]] و [[کەنەدا]] سێھەمین وڵاتی گەورەی جیھانە. پێک ھاتووە لە ٥٠ ویلایەت کە ٤٨یان پێکەوە لکاون، [[ئالاسکا|ئەلاسکا]] و [[ھاوایی]] لەوانی دیکە دابڕاون. بەشێک لە [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|زنجیرە شاخەکانی ڕاکی]] لە لای ڕۆژاواوە دێتە نێو ئەم وڵاتە و [[ڕووباری میسیسیپی|میسیسیپی]] درێژترین ڕووباری باکووری ئەمریکا لەم وڵاتەدایە. لە باکوورەوە لکاوە بە [[کەنەدا]]وە کە لەسەر سنووری لەگەڵ ئەم وڵاتە، [[تاڤگەکانی نیاگارا|تاڤگەی نییاگارا]] ھەڵکەوتوە و ناودارترین تاڤگەی جیھانە. لە ڕۆژھەڵاتەوە بە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|ئەتلانتیک]] و لە ڕۆژاواوە دەگات بە [[زەریای ھێمن|ئوقیانووسی پاسیفیک]]. لە باشوورەوە دەگاتە [[کەنداوی مەکسیک]]. == مێژوو == === دانیشتووانی ڕەسەنی ئەمریکا و ھاتنی ئەورووپییەکان === [[پەڕگە:Indians giving a talk to Bouquet.jpg|230px|وێنۆک|وێنەیەک لە پێکدادانی کلتوورەکان، لە نێوان ئەورووپییەکان و دانیشتووانی ڕەسەنی ئەمریکا]] دانیشتووانی ڕەسەنی ئەمریکا پێیان وایە کە ١٢٠٠ تا ١٤٠٠ ساڵ پێش ئەمە لە کیشوەری [[ئاسیا]]وە ھاتوونەتە ئەم وڵاتە نوێیەوە. لە ڕاستیشدا نیشانەی شارستانییەتیێکی کۆن لە قەراخ [[ڕووباری میسیسیپی]] دۆزراوەتەوە کە پیشەیان [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] بووە. ئەگەرچی پاش ھاتنی ئەورووپییەکان بۆ ئەم وڵاتە، بەھۆی ھاتنی نەخۆشییە نوێیەکانەوە، ژمارەیەکی یەکجار زۆریان تێدا چوون. لە ساڵی ١٤٩٢دا [[کریستۆفەر کۆڵومبس|کریستۆفەر کۆلۆمبس]]، گەشتیاری ناودار، کاتێ لەژێر فەرمانی پاشای [[ئیسپانیا]]دا بوو، گەیشتە [[کاریبی|دوورگەکانی کاریبی]] و لەوێدا بۆ یەکەم جار ئەورووپییەکان چاویان کەوت بە دانیشتووانی ڕەسەنی ئەو وڵاتە. بەھۆی ئەوەی کە مەبەست لەو گەشتە، گەیشتن بە وڵاتی [[ھیندستان|ھیند]] بوو، کاتێ گەیشتنە ئەو وڵاتە بە ھیندیان دەزانی و دانیشتووەکانی بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]] ناسران. پاش ئەوە ھەر یەک لە وڵاتانی دیکە بە سوپایەکەوە لە گۆشەیەکی ئەو وڵاتە دادەبەزین و پارچەیەکیان دەکرد بە بەشی وڵاتی خۆیان؛ وەک [[ئیسپانیا]]، [[ھۆڵەندا]] [[فەڕەنسا|و فەڕەنسا]]. لە ساڵی ١٧٣٢ ئەم وڵاتە بریتی بوو لە سێزدە ویلایەت کە موستەعمەرەی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیای گەورە]] بوون. ھەریەک یاسا و ھەڵبژاردنیان ھەبوو بەڵام لە کۆتاییدا ھەموو یاساکان لەژێر حوکمی بەریتانیادا بوون. === سەربەخۆیی === [[پەڕگە:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|وێنۆک|کیشراوەیەک لە کۆبوونەوە ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی لە ٤ی ٧ی ١٧٧٦]] ئەو خاکەی ئەمرۆ ناوی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدایە لە ڕابردوودا خاکی نەتەوەیەک بووە کە ناویان ھیندیی سوور (sioux indian) بوو. ئەمریکا پێشتر ١٣ ھەرێم بووە کە لە نێوان ئەم ھێزانەدا دابەش کرابوو (ئیمپراتۆرییەتی ڕووسی، بەریتانیا، ئیمپراتۆرییەتی فەڕەنسی، ھۆلەندا، دانیمارک، ئیتاڵیا، ساکۆنی، پۆلەندا، بەلجیکا، ئیسپانیا، پرتوگال و …) و بەشێکی کەم ھی [[ڕەشپێست]]ەکان و ھیندییە سوورەکان بوو. ئەم جەنگە لە ١٧٥٦ لەلایەن ١٣ کۆلۆنییەکەی بەریتانیا دژی سیاسەتی کۆنگرێس و پەرلەمانی بەریتانیا ھەڵگیرسا. سەرەتا پێشبینیی ئەوەیان نەدەکرد کە شۆڕشەکەیان جەنگی لێ بکەوێتەوە و لە وشکانی و دەریاوە ھێرش کرێتە سەر ئینگلیز. لە ساڵی ١٧٦٨ بەرەی شۆڕش پێک ھێنرا و چەکیان ھەڵگرت و چەند شارێکیان گرت، بەتایبەت بۆستن و نیویۆرک بەرەی شۆڕش لە ١٨ یەکەی سەربازی پێک ھاتبوو: یەکەی بۆستن ھۆرم بەدەست ئەلیکرۆس گریکۆی ئیسپانی بوو کە توانیی لە پەنەما دژی ئینگلیز لە دەریاوە [[شەڕ]] بکات و پاکی کاتەوە. یەکەی دووەم بەدەست ژەنڕاڵی فەرەنسی گرات فۆنس بوو کە تۆپخانە و ھێزی پیادەی لەبەردەست بوو، توانیی دەوروبەری بۆستن داگیر بکات. یەکەی سێیەم بە دەست بنیامین ئەمریکانۆ بوو کە ھێزی تۆپخانە و ئەسپسواری پێ بوو لە دەوروبەری نیوجێرسی شەڕی کرد و داگیری کردن. یەکەی چوارەم بە دەست پۆرتگس ھارۆل بوو کە ژەنڕاڵێکی پرتوگالی بوو، و لە دەریاوە ھێزی وشکانیی ئینگلیزی لاواز کرد. یەکەی پێنجەم بە دەست مانسۆن گریکۆی ئیسپانی بوو کە ھێزی شۆڕشی گەل بوو و پاڵپشتیان بوو. یەکەی شەشەمی بۆستن بە دەست ژنڕاڵ ماجۆر بنیامین بوو کە جوولەکە بوو و بنکە سەربازییەکانی ئینگلیزی داگیر کرد لە دەرەوەی نیویۆرک. شۆڕش فراوان بوو تا لە ١٧٧٤ توانییان گشت بەرپرسانی ئینگلیز لە کۆنگرێس دەرکەن. بەریتانیا لە ١٧٧٥ جەنگی ڕاگەیاند کە پۆلندا و ھیندییە سوورەکان ھاوپەیمانی بوون؛ بەڵام لە ڕووی ھێزەوە بەریتانیا زۆر ناوچەی ستراتیژیی لەدەست دابوو؛ توانای ڕووبەڕووبوونەوەی نەمابوو. ھەروەھا بەریتانیا دەیزانی کە کۆتاییی دێ بەڵام دەیویست ھیندییە سوورەکان بە کوشت بدات. لە ١٧٧٨ بەریتانیا ھێزی «دۆزەخی دەریا»یانژی (مارشاڵ)ی داوا کرد کە نیویۆرک بگرێتەوە، بەلام مارشاڵ تەنھا توانیی لە دووریی چەند میلێکەوە تۆپبارانی نیویۆرک بکات. ھەر لەم جەنگانەدا بەریتانیا ٢ ملیۆن ھیندیی سووری کۆمەڵکوژ کرد ھەر لەو ساڵەدا فەڕەنساش جەنگی ڕاگەیاند دژی بەریتانیا. لە ١٧٨١ بەریتانیا ٤٥ ھەزار سەربازی ھێزی تایبەت لەلایەن ژەنڕاڵ جۆرج واشنتۆنەوە بە دیل گیران. لە ١٧٨٣ بەریتانیا پەیمانی ئاشتیی مۆر کرد. ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا سەرەتا کە دامەزرا ١٣ ویلایەت بوو، ئێستا ٥٠ ویلایەتە. لەم جەنگەدا نابێ ڕۆڵی بنیامین فرانکلین لەیاد بکرێت کە ڕێکخراوی ماسۆنیی بەکارھێنا بۆ لاوازکردنی ئینگلیز. === شەڕی ناوخۆ === {{سەرەکی|شەڕی ناوخۆی ئەمریکا}} لە کلتوری بڕێک لە ویلایەتەکانی باشووردا ڕاگرتنی کۆیلە باو بوو؛ بەڵام لە ویلایەتەکانی باکووردا وا نەبوو؛ بۆیە کاتێک [[ئەبراھام لینکن|ئەبراھام لینکۆڵن]]، نوێنەری زۆربەی ویلایەتەکانی باکوور و نوێنەری کۆمارییەکان، لە ساڵی ١٨٦٠دا بووە سەرۆککۆمار، بانگەوازی لابردنی ئەو یاسا و کلتوورەی دا و ھەموو بەندەکانی بەپێی یاسا ئازاد ژمارد. ئەوە بووە ھۆی ئاڵۆزیی نێوان ویلایەتەکانی باکوور و باشوور. لە ساڵی ١٨٦١ ئاگری [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆی ئەمریکا]] ساز بوو کە تا ١٨٨٦ درێژەی کێشا و تێیدا ٦٢٠ھەزار کەس کوژران، بۆیە بە خوێناویترین شەڕی مێژووی ئەم وڵاتە دەناسرێت. لە ئاکامدا باکوورییەکان سەرکەوتن و کۆیلەداری بەپێی یاسا نەما. ئەو [[ئەفریقی- ئەمریکی|ئەفریقی-ئەمریکییانەش]] کە بەپێی یاسا ئیتر کۆیلە نەبوون، بوونە خاوەن مافی شارومەندی و مافی دەنگدان. === [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، سستیی ئابووریی گەورە، جەنگی جیھانیی دووەم === لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، لە ساڵی ١٩١٤ ئەمریکا بێلایەن مایەوە ئەگەرچی زۆربەی خەڵک پاڵپشتیی [[فەڕەنسا]] یا [[ئینگەلترا|بەریتانیایان]] دەکرد. ئەمریکا لە ساڵی ١٩١٧ ھاوکاریی [[ھێزەکانی ھاوپەیمانی|ھێزەکانی ھاوپەیمانانی]] کرد بەڵام گرێبەستی کۆتایی جەنگ کە لە [[پاریس]] واژوو کرا پەسەند نەکرد. لە ساڵانی ١٩٢٠دا چەرخی وڵاتەکە بە تایبەت دۆخی شارە گەورەکانی بە شێوەیەک پێش دەڕۆیشت کە ئابووری وڵاتی ڕۆژلەدواڕۆژ بێھێز دەکرد. ساڵی ١٩٢٩ سستی ئابووری ڕوویدا و تێیدا یەک لە چواری خەڵک کار و پیشەی خۆیان لە دەستبووەوە، بۆیە ئەو ڕووداوە بە [[سستی ئابووری گەورە]] دەناسن. لە[[جەنگی جیھانیی دووەم|شەڕی جیھانیی دووەم]]، ئەمریکا دیسان بێلایەن بوو بەڵام پاش داگیرکرانی [[پۆڵەندا|پۆلەند]] لەلایەن [[حیزبی نازی|نازییەکانەوە]]، ئەمریکا بە ناردنی پێداویستییەکانی شەڕ بوو ھێزەکانی ھاوپەیمانی و دواتر، کە ژاپۆن ھێرشی کردە سەر شارێکی ئەمریکا، بە فەرمی بووە ئەندامی ھاوپەیمانان و تێکەڵ بە شەڕ بوو. ئەمریکا یەکەم وڵاتبوو کە دەستی گەیشتە [[چەکی ناوکی|چەکی ناوەکی]] و بۆ یەکەم جار لەسەر [[ھیرۆشیما]]ی ژاپۆندا تاقی کردەوە. شەڕەکە بە کۆڵدانی [[ژاپۆن]] کۆتایی ھات. ئاکامی شەر ئەگەرچی بردنەوە بوو لە ئەورووپادا، بەڵام ئەمریکا دوورترین وڵات لە گەرمەی شەڕ بوو بۆیە بێ ئەوەی تووشی خاپووری و تێکچوونی ئابووری بێت بە درێژەی شەڕ گەشەی ئابووری ھەبوو. بە شێوەیەک کە پاش شەڕی جیھانی دووھەم، ئەمریکا بووە زلھێزی ئابووری دونیا. === شەڕی سارد و ململانێی ناوخۆ === پاش [[جەنگی جیھانیی دووەم]] و لە درێژەی ئەوەی بە [[شەڕی سارد|جەنگی سارد]]ی دەناسن، ئەمریکا و [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] کێبڕکێیان بوو بۆ گرتنی نازناوی زلھێزی جیھان. ھەڵبەت ئەم شەڕە بەرکەوتنی ڕاستەوخۆی تێدا نەبوو. ئەمریکا لەگەڵ [[کۆریای باکوور]] و [[چین]] لە ساڵی ١٩٥٠ تاکوو ١٩٥٣ بە شەڕ ھات کە بە [[شەڕی کۆریا]] دەناسرێت. لە ناوخۆشدا بەرنگاری بزووتنەوە کۆمۆنیستییەکان دەبوونەوە. لە ساڵی ١٩٦١دا سۆڤیەت یەکەمین [[کەشتیی ئاسمانی]] بە بنیادەمەوە نارد بۆ بۆشاییی ئاسمان و ئەمە بە جۆرێک نیشانەیەکی پیشکەوتنی سۆڤیەت بوو و ھەروەھا جێگەی مەترسی بۆ ئەمریکا، لەبەر ئەوەی تەکنەلۆجیای ئەو کەشتییە بۆ بۆردومانی ئەمریکاش دەکرا کەڵکی لێ وەربگیرێت. کێبڕکێی ناوەکیی دوو زلھێزەکە لەم سەردەمەدا گەیشتە بەرزترین ئاستی خۆی. ئەمریکا لە ناوخۆ بەرنگاری بزووتنەوە نەتەوەپرستەکان و ھەروەھا بزووتنەوەی مافخواز بە سەرکردایەتیی [[مارتین لووتر کینگ جەی-ئاڕ.|مارتین لوسەر کینگ]] دەبووەوە. [[جان ئێف. کێنیدی|جۆن ئێف کێنێدی]] سەرۆککۆماری ئەمریکا لە ساڵی ١٩٦٣دا تیرۆر کرا. کاتێ [[ڕیچارد نیکسۆن]] بووە سەرۆککۆمار، ئەمریکا دەستی بە شەڕێک کرد لە باشووری ئاسیادا ([[ڤیێتنام|ڤییەتنام]]) کە سەرکەوتنێکی نەبوو. پاش [[ڕیسواییەکەی واتێرگەیت]]، نیکسۆن یەکەمین سەرۆککۆماری ئەمریکا بوو کە دەستی لە کار کێشاوە. ھاتنەسەرکاری [[جیمی کارتێر]] لە ساڵانی ٧٠دا ھاوچەرخ بوو لەگەڵ بەدیلگیرانی دیپلۆماتەکانی ئەمریکا لە باڵوێزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]] لەلایەن چەکدارانی سەر بە [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە]]. بە لەیەکجیابوونەوەی کۆمارەکانی سۆڤیەت، شەڕی سارد کۆتاییی ھات. === سەردەمی ھاوچەرخ === لە کاتی دەسەڵاتداریی [[جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش|جۆرج بووش (باوک)]]، ئەمریکا لە [[شەڕی کەنداو]]دا بەشداریی کرد. ساڵی ١٩٩٨ [[بیڵ کڵینتن|کلینتۆن]]، سەرۆککۆمار، تووشی ڕیسوایییەکی سێکسی بوو بەڵام لە دەسەڵات مایەوە. ساڵی ٢٠٠٠ پاش ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، کە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای ئەمریکا]] ڕای کۆتاییی سەبارەت بە ئاکامەکەی دەڕبڕی، [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بووش]] بووە سەرۆککۆمار. [[ئەلقاعیدە|گرووپی ئەلقاعیدە]] لە ١١ی ٩ی ساڵی ٢٠٠١، زنجیرەیەک جووڵانەوەی تیرۆریستیی لە شارەکانی [[نیویۆرک]] و [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] ئەنجام دا کە نزیک بە ٣٠٠٠ کەس کوژراوی لێ کەوتەوە. ئەمریکا بە ھاوکاریی [[ناتۆ]] ھێرشی کردە سەر [[ئەفغانستان]] و [[تاڵیبان]]، دەوڵەتی ئەو کاتی ئەفغانستان، و پاڵپشتی فەرمیی ئەلقاعیدەی سەرەوخوارکرد. لە ساڵی ٢٠٠٣دا و ھەر لە کاتی بووشی کوڕدا ئەمریکا لە درێژەی کێشەکانی لەگەڵ [[سەددام حوسێن|سەدام حوسەین]] سەرۆککۆماری [[عێراق]]، بە ھاوکاریی زۆرێک لە وڵاتانی دیکەی جیھان ھێرشی کردە سەر ئەم وڵاتە و دەسەڵاتی سەدامی ڕووخاند. == ئایین == ٨٣٪ [[مەسیحی]]، ٢٪ [[جوو]]، ٢٪ [[ئیسلام]] ([[سوننە]])، ١٪ [[بوودیزم]]، ١٢٪ ئەوانی تر.{{ژێدەر}} == سیاسەت == ویلایەتە یەکگرتووکان کۆنترین [[حکوومەتی فیدراڵ]]ە. حکوومەتێکی دەستوورییە کە لەسەر بنەماکانی [[دیموکراسی]] بنیات نراوە کە تێیدا تەنانەت مافی کەمینەکانیش لەلایەن دەستوور و یاساوە پارێزراوە. حکوومەت بەپێی [[یاسای بنچینەیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، کە سەرەکیترین یاسای وڵاتە، لەسەر بنەمای جوداییی ھێزەکان دانراوە. لە سیستەمی فیدڕاڵی ئەمریکیدا، حکوومەت بە سێ بەشی ناوچەیی، فیدڕاڵی و ویلایەتی دابەش کراوە. بەشی ناوچەیی وەک شارەوانی ئەو ناوچە ئەرکەکانی خزمەتگوزاری لە ئەستۆیە. بەشی فیدڕاڵی خۆی لە سێ ژێربەشی دیکە پێک ھاتووە: * '''[[دەستووری]]''': پێک ھاتووە لە [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|مەجلیسی پیرانی ئەمریکا]] و [[ماڵی نوێنەرەکان(ئەمریکا)|ماڵی نوێنەرەکان]] و ئەم ئەرکانەیان لەئەستۆیە: پەسندکردنی یاسای فیدڕاڵی، [[ڕاگەیاندنی شەڕ]]، چاودێریی بەشەکانی دیکەی حکوومەت و لێپرسینەوە کە لە ئاکامی ئەمەدا دەتوانن کەسانێک لە حکوومەت لابەرن. * ''' [[جێبەجێکار]]''': سەرۆککۆمار، سکرتێری گشتیی ھەموو ھێزە سەربازییەکانە، دەتوانێ پەسندکراوەکانی پەرلەمانەکان (پێش ئەوەی ببن بە یاسا) ھەڵوەشێنێتەوە. ھەروەھا دەتوانێ وەزیرەکانی کابینە ھەڵبژێرێت (پێویستی بە پەسندکران لەلایەن سەناوە ھەیە) * '''[[دادوەری]]''': [[دادگای باڵا(ئەمریکا)|دادگای باڵا]] و دادگاکانی فیدڕاڵ کە سەرۆکەکانی لەلایەن سەرۆککۆمار و بە پەسەندی سەنا دادەنرێ، چاودێریی یاسا و چۆنێتیی جێبەجێکردنی دەکەن. ماڵی نوێنەران ٤٣٥ نوێنەری ھەیە کە مافی دەنگدانیان ھەیە و ھەریەک نوێنەرایەتیی ویلایەتی خۆیان بۆ وادەی ٢ ساڵ دەکەن. ژمارەی نوێنەرانی ھەر ویلایەتەک بەپێی ژمارەی دانیشتووانی ئەو ویلایەتە دادەنرێت کە ھەر دەساڵ جارێک ژمارەی حەشیمەت مەزەندە دەکرێت. بۆ نموونە چەن ویلایەت کەمینەی ژمارەی نوێنەرەکان واتا ١ نوێنەریان ھەیە و [[کالیفۆڕنیا|ویلایەتی کالیفۆرنیا]] ٥٣ نوێنەری ھەیە. [[سەنا]] ١٠٠ نوێنەری ھەیە واتە ھەر ویلایەتەک ٢ نوێنەری ھەیە. سیناتۆرەکان بۆ ماوەی لانی زۆر ٦ ساڵ ھەلدەبژێردرێن، ئەگەرچی ھەر ساڵناساڵێ یەک لەسەر سێی کورسییەکان دیسان ھەڵبژاردنی بۆ دەکرێت. وادەی خزمەتی سەرۆککۆمار ٤ ساڵە و دەتوانێ ھەتا دووجار سەرۆک بمێنێتەوە. سەرۆککۆمار بە ڕای ڕاستەوخۆی خەڵک پەسند ناکرێ بەڵکوو لەلایەن لێژنەی ھەڵبژاردنەوە دەستنیشان دەکرێت. دادگای باڵای ئەمریکا خاوەنی ٩ ئەندامە و ھەتاھەتاییشە. === حیزبەکان === ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ زۆربەی مێژووەکەی خاوەنی سیستەمێکی دوو حیزبی بووە. ئەو دوو حیزبە ئەمانەن: [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|حیزبی دیموکرات]] لە دامەزانی ١٨٢٤ و [[حیزبی کۆماری(ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆماری]] لە دامەزرانی ١٨٥٤. لە ھەلبژاردنەکانیشدا، نوێنەرانی ئەو دوو حیزبە وەک نوێنەرانی سەرەکیی جەماوەر لە قەڵەم دەدرێن. تەنھا لە ساڵی ١٩١٢دا بوو کە [[تیۆدور ڕۆزڤێڵت|تیۆدۆر ڕۆزڤێڵت]] بووە سەرۆککۆمار کە ئەندامی ھیچ یەک لەم دوو حیزبە سەرەکییە نەبوو و لە سەدا بیستی ڕای جەماوەری ھێنا. پاش ئەم دوو حیزبە گەورە، سێھەمین حیزب، [[حیزبی ئازادیخوازە(ویلایەتە یەکگرتووەکان)|حیزبی ئازادیخوازەکان]]ە. لە کلتووری ڕامیاریی ئەمریکادا، کۆماریخوازەکان زیاتر بە [[خۆپارێز]] (لایەنی ڕاست) دەناسرێن و دیموکراتەکان بە [[لیبرالیزم|لیبەڕاڵ]] (لایەنی چەپ) بەناوبانگن. ویلایەتەکانی باکوور-ڕۆژھەڵات و کەناری ڕۆژاوا بە «شین» و پشتیوانی دیموکرات و ویلایەتەکانی باشوور و زۆربەی ویلایەتەکانی ڕۆژاوا «سوور» و پشتیوانی کۆماریخوازەکانن. [[باراک ئۆباما]] نوێنەری دیموکراتەکان، سەرۆککۆماری پێشووی ئەمریکا کە ساڵی ٢٠٠٨ ھەڵبژێردرا، ٤٤ەمین سەرۆککۆماری وڵاتە (٤٣ کەس). لە ئێستادا مەجلیسی پیرانی ئەمریکا ٥١ ئەندامی دیموکراتی ھەیە، ٢ ئەندامی سەربەخۆ کە ھاوکاری دیموکراتەکان دەکەن و ٤٧ ئەندامی کۆمارخوازی ھەیە. [[ماڵی نوێنەرەکان]] ٢٤٢ ئەندامی کۆماریخواز و ١٩٢ دیموکراتی ھەیە (کورسییەک بەتاڵە). === سەرۆککۆمارەکانی ئەمریکا === {{سەرەکی|پێرستی سەرۆککۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان}} تا ئێستا ٤٦ کەسایەتی بوونەتە [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆککۆماری ئەمریکا]] کە دووانیان کوڕ و باوکن کە ئەوانیش [[جۆرج دەبلیوو بوش]] و [[جۆرج .ھ.و.بۆش]] کە ھەردووکیان بەربژێری پارتی کۆمارییەکان بوونە. لەنێوان ٤٤ کەسایەتییەکە تەنیا یەکێکیان ڕەنگ پێستی ڕەشە، ئەویش [[باراک ئۆباما]]یە کە بەربژێری پارتی دیموکرات بووە. === پەیوەندییەکان لەگەڵ دەرەوە === ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کاریگەریی ھەیە لەسەر دۆخی [[ئابوور]]ی، ڕامیاری و سەربازیی جیھان. ئەندامی ھەمیشەییی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ە و شاری [[نیویۆرک]] خاوەنماڵی بارگەی سەرۆکایەتیی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ە. ئەندامی ھەردوو [[جی-٨]] و [[گرووپی ٢٠|جی-٢٠]] و ھەروەھا [[ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووری و ئاوەدانی|ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووری و ئاوەدانییە]]. زۆربەی وڵاتانی جیھان لە [[واشینگتن دی سی|واشنگتن دی سی]] باڵوێزخانەیان ھەیە و بە ھەمان شێوە ئەمریکاش لەم وڵاتانە باڵوێزخانەی ھەیە. بێجگە لە [[ئێران]]، [[کووبا]]، [[کۆریای باکوور]]، و [[تایوان|کۆماری چین (تایوان)]]. ویلایەتە یەکگرتووەکان پەیوەندییەکی تایبەتی ھەیە لەگەڵ [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و پەیوەندییەکی قایمی ھەیە لەگەڵ [[کەنەدا]]، [[ئوسترالیا|ئۆسترالیا]]، [[نیووزیلاند]]، [[فلیپین|فیلیپین]]، [[ژاپۆن]]، [[کۆریای باشوور]] و [[ئیسرائیل]] و ھەروەھا چەن وڵاتێکی دیکەی ئەورووپی وەک [[فەڕەنسا]] و [[ئەڵمانیا]]. ھەروا ھاوکاریی تەواوی ئەندامانی [[ناتۆ]] لە ھەوڵە ئاسایشی و ئەمنییەکان دەکات. بەردەوام ھاوکاریی وڵاتانی کیشوەری ئەمریکا دەکات. بۆ نموونە، ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازادی ھەیە لەگەڵ [[کەنەدا]] و [[مەکسیک]]دا. === ھێزە سەربازییەکان === سەرۆککۆمار سەرۆکی ھەموو ھێزە سەربازییەکانە و، وەزیری بەرگری لەلایەن ئەوەوە دەستنیشان دەکرێت. [[پنتاگۆن|وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا]] ھەموو ھیزە سەربازییەکانی لەژێر فەرماندایە: [[سپا|ھێزی زەمینی]]، [[ھێزی دەریایی]]، [[ھێزی دەریایی|چەکدارانی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانی]]. پاسەوانیی کەنارئاوەکان لەژێر دەسەڵاتی [[وەزارەتی ناوخۆ|وەزارتی ناوخۆدایە]] لە کاتی ئاشتیدا، بەڵام لە کاتی شەڕ دەڕواتە ژێر چاودێریی ھێزی دەریایی. لە ساڵی ٢٠٠٨دا ھێزە چەکدارەکان ١٫٤ ملیۆن کەس بوون. ھێزە پاشەکەوتکراوەکان و پاسەوانانی نەتەوەیی ژمارەکە تا ٢٫٣ ملیون کەس دەبات. خزمەتگوزاریی سەربازی لە ئەمریکا بە دڵخوازییە، بەڵام لەوانەیە لە کاتی شەڕدا ژمارەیەکی نیشانکراو بخرێنە ژێر فەرمانی خزمەتی سەربازییەوە. ئەمریکا یازدە کەشتیی فڕۆکەھەڵگڕی ھەیە کە بە فڕۆکەکانی ھێزەکانی ئاسمانی، ھێزە سەربازییەکان بەئاسانی و لە ھەموو کاتەکانی شەو و ڕۆژدا دەگوازنەوە بۆ ئەم شوێنانە. ئەمریکا لە سەرانسەر دنیادا ٨٦٥ پێگەی سەربازیی ھەیە و ئەمەیە ھۆکاری ئەوەی بە «ئیمپڕاتۆری پێگەکان» ناوی لێ دەبەن. == ئابووری == ویلایەتە یەکگرتووەکان سیستەمێکی ئابووریی [[سەرمایەداری]]ی تێکەڵی ھەیە کە بە سەرچاوەی سروشتیی فراوان و ژێرخانی بەھێز و کلتووری بەرھەمھێنەری دەوڵەمەند کراوە. بەپێی [[لێژنەی نێودەوڵەتی پارە]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان بە داھاتی ناپوختی ١٥٫١ تریلیون، لە سەدا ٢٢ی ھەموو داھاتی ناپوختی دونیای بەخۆی تەرخانکردووە. ئەم ژمارە بەپێی حەشیمەتی وڵاتەکە، پلەی ٩ی لە دونیادا بۆ بەدەست ھێناوە لە داھاتی ناپوختی ناوەکی. [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار،]] دراوی ئەمریکا، سەرەکیترین دراوی سەرتاسەری جیھانە. ئەمریکا گەورەترین ھاوردەکاری شتومەکە و لە ھەناردندا پلەی دووەمی ھەیە. [[کەنەدا]]، [[چین]]، [[مەکسیک]]، [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]] گەورەترین ھاوکارانی بازرگانی و ئابووریی ئەمریکان. لە ساڵی ٢٠١٠دا [[نەوت]] زیاترین ھاوردەی ھەبوو و کەلوپەلی ماشین زیاترین ڕاژەی ھەناردنی ھەبوو. چین گەورەترین قەرزڕاگری ئەمریکایە. بەرھەمە کیمایییەکان یەکێ لە گەورەترین کاروبارەکانی دروستکردنە لە ئەمریکا. ئەم وڵاتە سێھەمین بەرھەمھێنەری نەوتە لە دونیادا و ھاوکات گەورەترین ھاوردەکاری نەوتیشە. پلەی یەکەمی ھەیە لە بەرھەمھێنانی کارەبا و [[وزەی ناوەکی]] و ھەروەھا [[گازی سروشتی]]ی شلە، سولفور، فۆسفات و خوێ. لە ڕێژەی داھاتی ناپوختەی ناوەکی، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] کەمتر لە یەک لە سەد بەشییەتی و لە ھەمان کاتدا ئەمریکا گەورەترین بەرھەمھێنەری [[گەنمەشامی]] و [[سۆیا]]یە. [[کۆکا کۆلا|کۆکاکۆلا]] و [[مەکدۆناڵدز]] دوو ناسراوترین نیشانەکانی دونیان. ژمارەی کرێکارانی ئەم وڵاتە لە ٢٠١٠دا ١٥٤ ملیۆن کەس بوو. حکوومەت بە ٢١ ملیون کەس زیاترین ژمارەی کارلەدەستانی ھەیە. خزمەتگوزارییەکانی تەندروستی و کۆمەڵگایی بە ١٦٫٤ ملیون کەس گەورەترین کاروباری تایبەتی (غەیری حکوومەتی) ھەیە. == زمان == تا ئەم کاتەش زمانی تایبەتی و فەرمی نییە بۆ ئەمریکییەکان سەرەڕای ئەوەش کۆنگرێسی ئەمریکا بەھۆی زۆری قسەکەران بە ئینگلیزی بەزمانی سەرەکی ئەمریکا ھەڵبژێردرا. {| class="wikitable" |- ! زمان بەپێی ٢٠٠٧!! ژمارەی دانیشتووان |- |ئینگلیزی||٢٢٥٫٥ ملیۆن |- |ئیسپانی||٣٤٫٥ ملیۆن |- |چینی||٢٫٥ ملیۆن |- |فەڕەنسی||٢٫٠ ملیۆن |- |تاگالۆگ||١٫٥ ملیۆن |- |ڤییەتنامی||١٫٢ ملیۆن |- |ئاڵمانی||١٫١ ملیۆن |- |کۆری||١٫١ ملیۆن |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == {{refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor1-last=Baym |editor1-first=Nina |editor2-last=Levine |editor2-first=Robert S. |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=The Norton Anthology of American Literature |بڵاوکەرەوە=W.W. Norton |شوێن=New York, New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٩١٨٨٥-٤|edition=Shorter eighth}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bianchine |یەکەم١=Peter J. |دوایین٢=Russo |یەکەم٢=Thomas A. |ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=The Role of Epidemic Infectious Diseases in the Discovery of America |بەرگ=١٣|issue=5 |پەڕەکان=٢٢٥–٢٣٢|ref=Bianchine |doi=10.2500/108854192778817040 |pmid=١٤٨٣٥٧٠|journal=Allergy and Asthma Proceedings}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Blackhawk |یەکەم١=Ned |بەستەری نووسەر١=Ned Blackhawk |chapter='The Centrality of Dispossession': Native American Genocide and Settler Colonialism |ساڵ=٢٠٢٣|پەڕەکان=٢٣–٤٥|doi=10.1017/9781108765480.002 |editor1-last=Blackhawk |editor1-first=Ned |editor2-last=Kiernan |editor2-first=Ben |editor2-link=Ben Kiernan |editor3-last=Madley |editor3-first=Benjamin |editor4-last=Taylor |editor4-first=Rebe |editor4-link=Rebe Taylor |سەردێڕ=The Cambridge World History of Genocide |بەرگ=٢: Genocide in the Indigenous, Early Modern and Imperial Worlds, from c.١٥٣٥ to World War One|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blakeley |یەکەم=Ruth |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=State Terrorism and Neoliberalism: The North in the South |ناونیشان=https://www.routledge.com/books/details/9780415462402/ |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٦٨٦١٧-٤|ref=Blakeley}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Boyer |یەکەم١=Paul S. |دوایین٢=Clark Jr. |یەکەم٢=Clifford E. |دوایین٣=Kett |یەکەم٣=Joseph F. |دوایین٤=Salisbury |یەکەم٤=Neal |دوایین٥=Sitkoff |یەکەم٥=Harvard |دوایین٦=Woloch |یەکەم٦=Nancy |سەردێڕ=The Enduring Vision: A History of the American People |ref=Boyer |ساڵ=٢٠٠٧|بەرگ=١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9KT3lI76-0cC |بڵاوکەرەوە=Cengage Learning |پەڕە=٥٨٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٦١٨-٨٠١٦١-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Colin G. |دوایین=Calloway |سەردێڕ=New Worlds for All: Indians, Europeans, and the Remaking of Early America |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=edYbAZ7ECEoC |بڵاوکەرەوە=[[Johns Hopkins University Press|JHU Press]] |ref=Calloway 1998 |پەڕە=٢٢٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٥٩٥٩-٥|ساڵ=١٩٩٨}} * {{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Cohen |یەکەم=Eliot A. |ref=Cohen |شوێن=Washington, D.C. |ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/articles/59919/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower |سەردێڕ=History and the Hyperpower |وێبگە=Foreign Affairs |ڕێکەوت=تەممووز–ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ref={{sfnref|OpenStax2014}} |یەکەم١=P. Scott |دوایین١=Corbett |یەکەم٢=Volker |دوایین٢=Janssen |یەکەم٣=John M. |دوایین٣=Lund |یەکەم٤=Todd |دوایین٤=Pfannestiel |یەکەم٥=Sylvie |دوایین٥=Waskiewicz |یەکەم٦=Paul |دوایین٦=Vickery |بڵاوکەرەوە=OpenStax at Rice University |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=U.S. History |شوێن=Houston, Texas |ناونیشان=https://openstax.org/books/us-history/pages/1-introduction}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm |سەردێڕ=Country Profile: United States of America |ref=BBC18may |ئیش=BBC News |شوێن=London |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٠٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Davis |یەکەم=Kenneth C. |سەردێڕ=Don't know much about the Civil War |ref=Davis96 |بڵاوکەرەوە=William Marrow and Company |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٦|ناونیشان=https://archive.org/details/dontknowmuchabou00davi_1/page/518 |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٨-١١٨١٤-٣|پەڕە=[https://archive.org/details/dontknowmuchabou٠٠davi_١/page/٥١٨ ٥١٨]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Daynes |یەکەم١=Byron W. |دوایین٢=Sussman |یەکەم٢=Glen |سەردێڕ=White House Politics and the Environment: Franklin D. Roosevelt to George W. Bush |ref=Daynes |بڵاوکەرەوە=[[Texas A&M University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|پەڕە=٣٢٠|ناونیشان=https://archive.org/details/whitehousepoliti0000dayn |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٣٤٤-٢٥٤-١|oclc=٦٧٠٤١٩٤٣٢|وتەگێڕانەوە=Presidential environmental policies, 1933–2009}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dubois |یەکەم=W. E. B. |سەردێڕ=Black Reconstruction: an essay toward a history of the part which black folk played in the attempt to reconstruct democracy in America, 1860-1880 |ڕێکەوت=١٩٣٥|بڵاوکەرەوە=Harcourt, Brace and Co. |شوێن=New York |ناونیشان=https://archive.org/details/blackreconstruct00duborich}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Edmondson |یەکەم=Jacqueline |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dRfOEAAAQBAJ&pg=PA556 |سەردێڕ=Music in American Life: An Encyclopedia of the Songs, Styles, Stars, and Stories that Shaped our Culture &#91;4 volumes&#93;: An Encyclopedia of the Songs, Styles, Stars, and Stories That Shaped Our Culture |ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٩٣٤٨-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Jon M. |دوایین١=Erlandson |یەکەم٢=Torben C. |دوایین٢=Rick |یەکەم٣=Rene L. |دوایین٣=Vellanoweth |سەردێڕ=A Canyon Through Time: Archaeology, History, and Ecology of the Tecolote Canyon Area, Santa Barbara County |شوێن=California |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GeTv2lmb79UC&pg=PA19 |ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=University of Utah Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٨٠-٨٧٩-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Sylvan G. |دوایین١=Feldstein |یەکەم٢=Frank J. |دوایین٢=Fabozzi |سەردێڕ=The Handbook of Municipal Bonds |ref=Feldstein |بڵاوکەرەوە=[[John Wiley & Sons]] |ساڵ=٢٠١١|پەڕە=١٣٧٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Juc4fb1Fx1cC |ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٠٤٤٩٤-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Tim |دوایین=Flannery |سەردێڕ=The Eternal Frontier: An Ecological History of North America and Its Peoples |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mkkyBgAAQBAJ |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٩١٠٩-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Foner |یەکەم=Eric |سەردێڕ=Give Me Liberty: An American History |ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=W.W. Norton |شوێن=New York, New York; London, England |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٤٤١٢٣-٩|edition=6th |بەرگ=١|ناونیشان=https://archive.org/details/give-me-liberty-an-american-history-eric-foner-z-lib.org_20220819}} Ebook. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Foner |یەکەم=Eric |سەردێڕ=Reconstruction: America's Unfinished Revolution 1863-1877 |ڕێکەوت=١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=Harper & Row |شوێن= New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٢٣٥٤٥١-٨|oclc=٩١٥٨٢٦٩٠٩|ناونیشان=https://archive.org/details/reconstructionam0000fone_q8w6/page/n9/mode/2up}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fraser |یەکەم١=Steve |یەکەم٢=Gary |دوایین٢=Gerstle |بەستەری نووسەر٢=Gary Gerstle |ref=Fraser |سەردێڕ=The Rise and Fall of the New Deal Order: 1930–1980 |زنجیرە=American History: Political science |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yd4GqkP5XYgC&pg=PA229 |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٠٦٠٧-٩|پەڕە=٣١١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaddis |یەکەم=John Lewis |سەردێڕ=The United States and the Origins of the Cold War, 1941–1947 |ساڵ=١٩٧٢|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-١٢٢٣٩-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gordon |یەکەم=John Steele |بەستەری نووسەر=John Steele Gordon |ref=Gordon |سەردێڕ=An Empire of Wealth: The Epic History of American Economic Power |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=HarperCollins |ناونیشان=https://archive.org/details/empireofwealthth00gord |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٠٩٣٦٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Michael Robert |دوایین١=Haines |یەکەم٢=Michael R. |دوایین٢=Haines |یەکەم٣=Richard H. |دوایین٣=Steckel |سەردێڕ=A Population History of North America |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BPdgiysIVcgC&pg=PA12 |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٩٦٦٦-٧}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Looking back 20 years: Who deserves credit for ending the Cold War? |یەکەم=Nick |دوایین=Hayes |ref=Hayes |ناونیشان=https://www.minnpost.com/politics-policy/2009/11/looking-back-20-years-who-deserves-credit-ending-cold-war |newspaper=MinnPost |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hoopes |یەکەم١=Townsend |دوایین٢=Brinkley |یەکەم٢=Douglas |سەردێڕ=FDR and the Creation of the U.N |ناونیشان=https://archive.org/details/fdrcreationofun00hoop |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٨٥٥٣-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howe |یەکەم=Daniel Walker |سەردێڕ=What Hath God Wrought: The Transformation of America, 1815–1848 |ڕێکەوت=٢٠٠٨|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٧٨٩٤-٧|ناونیشان=https://archive.org/details/whathathgodwroug00howe |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Johnson |یەکەم=Paul |سەردێڕ=A History of the American People |ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=HarperCollins |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RXSVQjz1_tMC |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١٩٥٢١٣-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Paul |دوایین=Joseph |سەردێڕ=The Sage Encyclopedia of War: Social Science Perspectives |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=idw0DQAAQBAJ&pg=PA590 |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Sage Publications |ژپنک=٩٧٨-١-٤٨٣٣-٥٩٨٨-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Lauter |editor-first=Paul |ساڵ=١٩٩٤a|بەرگ=١|edition=2nd |ناونیشان=https://archive.org/details/heathanthologyof00v1unse_e3d7 |سەردێڕ=The Heath Anthology of American Literature |بڵاوکەرەوە=D.C. Heath and Company |شوێن=Lexington, Massachusetts |ژپنک=٠-٦٦٩-٣٢٩٧٢-X}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Lauter |editor-first=Paul |ساڵ=١٩٩٤b|بەرگ=٢|edition=2nd |ناونیشان=https://archive.org/details/heathanthologyof02laut/page/n2/mode/1up |سەردێڕ=The Heath Anthology of American Literature |بڵاوکەرەوە=D.C. Heath and Company |شوێن=Lexington, Massachusetts |ژپنک=٠-٦٦٩-٣٢٩٧٣-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Craig |دوایین=Lockard |سەردێڕ=Societies, Networks, and Transitions, Volume B: From 600 to 1750 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=k91sCgAAQBAJ&pg=PA315 |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning |ژپنک=٩٧٨-١-١١١-٧٩٠٨٣-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lien |یەکەم=Arnold Johnson |سەردێڕ=Studies in History, Economics, and Public Law |بەرگ=٥٤|ref=Lien |بڵاوکەرەوە=Columbia University |شوێن=New York |ساڵ=١٩١٣|پەڕە=٦٠٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UYpVAAAAYAAJ}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meyer |یەکەم١=M. |دوایین٢=Snow |یەکەم٢=D. |دوایین٣=Snow |یەکەم٣=D. |دوایین٤=Cohen |یەکەم٤=C. |دوایین٥=Meyer |یەکەم٥=M. |دوایین٦=Thornton |یەکەم٦=R. |دوایین٧=Grinde |یەکەم٧=D. |دوایین٨=Dilworth |یەکەم٨=L. |ساڵ=٢٠٠١|chapter=Indian History and Culture |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195082098.001.0001/acref-9780195082098-e-0758 |editor-last1=Boyer |editor-first1=Paul S. |سەردێڕ=The Oxford Companion to United States History |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |editor-link1=Paul Boyer (historian) |doi=10.1093/acref/9780195082098.001.0001 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٢٠٩-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Peter S. |دوایین=Onuf |سەردێڕ=The Origins of the Federal Republic: Jurisdictional Controversies in the United States, 1775–1787 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WcUgLPqmfuYC |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٠٠٣٨-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Theda |دوایین١=Perdue |یەکەم٢=Michael D. |دوایین٢=Green |سەردێڕ=The Columbia Guide to American Indians of the Southeast |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-RBJCyp2bFIC&pg=PA40 |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٥٠٦٠٢-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quirk |یەکەم=Joel |سەردێڕ=The Anti-Slavery Project: From the Slave Trade to Human Trafficking |ref=Quirk |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qqxK4KlqKYMC |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٤٣٣٣-٨|پەڕە=٣٤٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Remini |یەکەم=Robert V. |سەردێڕ=The House: The History of the House of Representatives |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CAM6J6IoQFQC |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=HarperCollins |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١٣٤١١١-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ripper |یەکەم=Jason |سەردێڕ=American Stories: To 1877 |ساڵ=٢٠٠٨|ref=Ripper2008 |بڵاوکەرەوە=M.E. Sharpe |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vX-fYvoAeHwC |پەڕە=٢٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٥٦-٢٩٠٣-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodriguez |یەکەم=Junius |سەردێڕ=Encyclopedia of Emancipation and Abolition in the Transatlantic World |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] ([[Taylor & Francis]]) |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٤٧١٨٠-٦|edition=Illustrated |پەڕەکان=}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Candace |دوایین=Savage |سەردێڕ=Prairie: A Natural History |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X1u9BwAAQBAJ&pg=PA55 |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Greystone Books |ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٣٦٥-٨٩٩-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schultz |یەکەم=David Andrew |سەردێڕ=Encyclopedia of the United States Constitution |ref=Schultz |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=f7m713xwK58C |پەڕە=٩٠٤|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٢٦٧٧-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shi |یەکەم=David Emory |سەردێڕ=America: A Narrative History |ڕێکەوت=٢٠١٦|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=W.W. Norton |بەرگ=١|edition=Brief 10th |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٢٦٥٩٤-١|ناونیشان=https://archive.org/details/americanarrative0001shid}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Smithers |یەکەم١=Gregory D. |بەستەری نووسەر=Gregory D. Smithers |chapter=Rethinking Genocide in North America |ساڵ=٢٠١٢|پەڕەکان=٣٢٢–٣٤٢|doi=10.1093/oxfordhb/9780199232116.013.0017 |editor-last1=Bloxham |editor-first1=Donald |editor-link1=Donald Bloxham |editor2-last=Moses |editor2-first=A. Dirk |editor-link2=A. Dirk Moses |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Genocide Studies |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Soss |یەکەم=Joe |editor-last=Hacker |editor-first=Jacob S. |editor2-last=Mettler |editor2-first=Suzanne |ref=Soss |سەردێڕ=Remaking America: Democracy and Public Policy in an Age of Inequality |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Russell Sage Foundation |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JttyjBoyb3AC |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٤٤-٦٩٤-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ref=Stannard |دوایین=Stannard |یەکەم=David E. |بەستەری نووسەر=David Stannard |سەردێڕ=American Holocaust: The Conquest of the New World |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=New York |ناونیشان=https://archive.org/details/americanholocaus00stan |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٥٥٧-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The New York Times Guide to Essential Knowledge: A Desk Reference for the Curious Mind |edition=2nd |ناونیشان=https://archive.org/details/newyorktimesguid00 |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٣٧٦٥٩-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Russell |دوایین=Thornton |سەردێڕ=Studying Native America: Problems and Prospects |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_EA-UwvN_HUC&pg=PA34 |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٦٠٦٤-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Walker Howe |یەکەم=Daniel |سەردێڕ=[[What Hath God Wrought: The Transformation of America, 1815–1848]] |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٢٦٥٧-٨|بەستەری نووسەر=Daniel Walker Howe}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Walton |یەکەم١=Gary M. |دوایین٢=Rockoff |یەکەم٢=Hugh |سەردێڕ=History of the American Economy |ساڵ=٢٠٠٩|ref=Walton |بڵاوکەرەوە=Cengage Learning |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lyhI1q_E4G0C |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٢٤-٧٨٦٦٢-٠}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Waters |یەکەم١=M. R. |دوایین٢=Stafford |یەکەم٢=T. W. |سەردێڕ=Redefining the Age of Clovis: Implications for the Peopling of the Americas |journal=Science |بەرگ=٣١٥|issue=5815 |ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=١١٢٢–١١٢٦|issn=0036-8075 |doi=10.1126/science.1137166 |pmid=١٧٣٢٢٠٦٠|bibcode=2007Sci...315.1122W |s2cid=23205379}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Winchester |یەکەم=Simon |سەردێڕ=The men who United the States |ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780062079602 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Harper Collins |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٢٠٧٩٦٠-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/ISBN -٩٧٨٠٠٦٢٠٧٩٦٠٢/page/١٩٨ ١٩٨], ٢١٦, ٢٥١, ٢٥٣}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wright |یەکەم=Gavin |ساڵ=٢٠٢٢|سەردێڕ=Slavery and the Rise of the Nineteenth-Century American Economy |journal=[[Journal of Economic Perspectives]] |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=١٢٣–١٤٨|doi=10.1257/jep.36.2.123 |s2cid=248716718|doi-access=free}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zinn |یەکەم=Howard |بەستەری نووسەر=Howard Zinn |سەردێڕ=A People's History of the United States |ref=Zinn |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] Modern Classics |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٨٣٨٦٥-٢|title-link=A People's History of the United States}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McPherson |یەکەم=James M. |بەستەری نووسەر=James M. McPherson |سەردێڕ=Battle Cry of Freedom: The Civil War Era |title-link=Battle Cry of Freedom: The Civil War Era |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٨٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٣٨٦٣-٧|شوێن=Oxford, England; New York, New York}} * {{Free-content attribution | title = World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2023 | author = FAO | publisher = FAO | documentURL = https://www.fao.org/documents/card/en?details=cc8166en | license statement URL = https://commons.wikimedia.org/whttps://commons.wikimedia.org/wiki/File:World_Food_and_Agriculture_-_Statistical_Yearbook_2023.pdf | license = CC BY-SA IGO 3.0 * کتێبی: پوختەی مێژووی ئەمریکا }}{{refend}} {{دابەشکاری سیاسی وڵاتە یەکگرتووەکان}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{وڵاتەکانی ئەمەریکاکان}} {{سەرکردەکانی ئەمریکا}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتەکان|کالیفۆڕنیا|ئەمریکای باکوور|ھۆڵیوود|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|United States}} [[پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٧٦]] [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٧٦ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:کۆمارە دەستوورییە فیدراڵییەکان]] [[پۆل:ئەمریکاکان]] ngo4cnmm6q45y1xt69ee608t6wc4cgs 10 1544 1571092 1565838 2026-04-02T15:11:57Z Tessla 41338 ئەرشیڤ 1571092 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Paul Thomas Anderson in 2025.jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = پۆڵ تۆماس ئەندەرسن | جێگری وێنە = پۆڵ تۆماس ئەندەرسن | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]] (لە وێنەکەدا). * [[٢٨ی شوبات]] – ئیسڕائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھێرشیان کردە سەر ئێران، کە بووە ھۆی '''[[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|کوشتنی]]''' [[عەلی خامنەیی]]ی ڕێبەری باڵای ئێران لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە. * [[ڕۆپ یێتە]] وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا. * [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھێرشی ئاسمانیی کردە سەر [[ڤێنیزوێلا]] و سەرۆکی وڵاتەکەی دەستگیر کرد. * [[١١ی تشرینی دووەم]] – '''[[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢٥|ھەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق]]''' بە بەشداریی دەیان لایەنی سیاسی لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]] بەڕێوەچوو. * [[١٠ی تشرینی یەکەم]] – '''[[ماریا کۆرینا ماچادۆ]]''' [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]]ی بۆ چالاکییە دیموکراسییەکانی لە ڤێنیزوێلا [[خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی ٢٠٢٥|پێ بەخشرا]]. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٥ --> [[شەڕی غەززە]] * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٦ی تشرینی دووەم --> [[جەیمس واتسن]] * <!-- ٣ی تشرینی دووەم --> [[دیک چەینی]] * <!-- ٥ی ئاب --> [[نەرمین قادر]] * <!-- ٢٤ی تەممووز --> [[ھاڵک ھۆگان]] * <!-- ١٨ی تەممووز --> [[جیمی ھانت]] * <!-- ١٣ی تەممووز --> [[محەممەد بوخاری]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] 78p97s0nxkjzzty0bm245a7n17mh9ag 1571124 1571092 2026-04-02T16:09:22Z Tessla 41338 1571124 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Artemis II Launch (NHQ202604010105).jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = ئارتێمیس ٢ لەکاتی فڕیندا | جێگری وێنە = ئارتێمیس ٢ لەکاتی فڕیندا | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] ئەرکی [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]] مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' (لە وێنەکەدا) ڕەوانە دەکات، کە یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی|خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. * لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]]. * [[٢٨ی شوبات]] – ئیسڕائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھێرشیان کردە سەر ئێران، کە بووە ھۆی '''[[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|کوشتنی]]''' [[عەلی خامنەیی]]ی ڕێبەری باڵای ئێران لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە. * [[ڕۆپ یێتە]] وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا. * [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھێرشی ئاسمانیی کردە سەر [[ڤێنیزوێلا]] و سەرۆکی وڵاتەکەی دەستگیر کرد. * [[١١ی تشرینی دووەم]] – '''[[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢٥|ھەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق]]''' بە بەشداریی دەیان لایەنی سیاسی لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]] بەڕێوەچوو. * [[١٠ی تشرینی یەکەم]] – '''[[ماریا کۆرینا ماچادۆ]]''' [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]]ی بۆ چالاکییە دیموکراسییەکانی لە ڤێنیزوێلا [[خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی ٢٠٢٥|پێ بەخشرا]]. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٥ --> [[شەڕی غەززە]] * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٦ی تشرینی دووەم --> [[جەیمس واتسن]] * <!-- ٣ی تشرینی دووەم --> [[دیک چەینی]] * <!-- ٥ی ئاب --> [[نەرمین قادر]] * <!-- ٢٤ی تەممووز --> [[ھاڵک ھۆگان]] * <!-- ١٨ی تەممووز --> [[جیمی ھانت]] * <!-- ١٣ی تەممووز --> [[محەممەد بوخاری]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] 31oz5pzz2dj93nzipievlbkqnntokai 0 3311 1571071 1475089 2026-04-02T14:13:53Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 زیادکردنی بەشی کەسایەتییە ناسراوەکان و داهێنانە هونەرییەکانی هەولێر 1571071 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەولێر | ناوی_فەرمی = Hawler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = أربیل - Hewlêr - ܐܲܪܒܝܠ | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = أربيل "عاصمة الياحة العراقية".jpg | photo2a = Mudhafaria Minaret (evening).jpg | photo2b = Shenglbana.jpg | photo3a = A traditional Kurdish house interior, Kurdish Textile and Cultural Museum, Citadel of Erbil.jpg | photo3b = Citadel of Hewlêr (Erbil), Iraqi Kurdistan.jpg | photo4a = Chaldean Catholic Cathedral of Saint Joseph 2005 (Ankawa, Erbil, Iraq).jpg | photo4b = Machko.jpg | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = لەسەرەوە بۆ خوارەوە و ڕاست بۆ چەپ:{{br}} پارکی شار و [[داون تاونی ھەولێر]] {{br}} [[منارەی چۆلی]] • دیمەنێکی سروشتی ھەولێر {{br}} [[مۆزەخانەی ڕستن و چنینی کوردی|مۆزەخانەی ڕستن و چنین]] • [[قەڵای ھەولێر]] {{br}} [[کڵێسای قەشە یووسف، عەنکاوە|کڵێسای قەشە یووسف]] • دیمەنێکی دەرەوەی قەڵای ھەولێر }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = ھەولێر | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ھەولێر لە [[ھەرێمی کوردستان]]##جێگەی ھەولێر لە [[عێراق]] | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord|36.191188|N|44.009189|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگاکانی کوردستان|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ناوەندی قەزای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ٣٠٠٠ پ. ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری ھەولێر | ناوی_سەرۆک = [[ئومێد خۆشناو]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = ١١٣ | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٢ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٤٠،٠٠٠<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥{{ھن}}(بەپێی world population review | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[بنزاری ھەولێری]]){{ھن}}کەمینە: [[تورکمانی عێراق|تورکمانی]] و [[زمانی سوریانی|ئاشووری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[ئیسلام]] ([[سوننە]]){{ھن}} کەمینە: [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵ کۆد | کۆدی_پۆستە = ٤٤٠٠١ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٦٦ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://www.hawlergov.org/app/ku/governorate پارێزگای ھەولێر] | پەراوێزەکان = }} '''ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|أربیل|Arbīl}};<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=أربیل|زمان=ar|ئیش=Aljazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/5/21/أربیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> {{بە سوریانی|ܐܲܪܒܹܝܠ|Arbel}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Search Entry|ناونیشان=https://www.assyrianlanguages.org/sureth/dosearch.php?searchkey=16848&language=id|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.assyrianlanguages.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0rS9CwAAQBAJ|سەردێڕ=A Grammar of Neo-Aramaic: The Dialect of the Jews of Arbel|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٤-٥|پەڕە=٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=There are a number of variant forms of the name Arbel. The form Arbel, which is used throughout this book, is the Neo-Aramaic form of the name. The Arabic-speaking Jews of the town refer to it as Arbīl or Arwīl. In Classical Arabic sources it is known as Irbīl. The Kurds call it Hawler, which appears to have developed from the form Arbel by a series of metatheses of consonants. The name appears to be of non-Semitic origin. It is first found in cuneiform texts dating to the third millennium B.C. , where it usually has the form Urbilum.}}</ref> بە [[کوردیی باکووری]]: Hewlêr) شارێکی دێرینی [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]، ئێستا ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] و پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Danilovich|یەکەم=Alex|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_yVxDwAAQBAJ&q=rudaw.net+kurdistan&pg=PT54|سەردێڕ=Federalism, Secession, and International Recognition Regime: Iraqi Kurdistan|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨٠٤٢٩٨٢٧٦٥٥|زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتیی [[پارێزگای ھەولێر]] ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ھەولێر ١ ملیۆن و ٧١٣٤٦٤ کەسە کە دەکاتە ٣٢٢٧١٩ خێزان. ھەولێر لە ١٠ شارۆچکە و ٣٧ شارەدێ پێک دێت و ٤١٠ گەڕەکی ھەیە و نێو شاری ھەولێریش ٨٠ گەڕەکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانیشتوانی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/383|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=ژمارەی دانیشتووان|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارەی%20دانیشتوان.pdf|journal=حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢}}</ref>زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە [[کورد|کوردن]]، جگە لە کەمینەکانی دیکەی [[تورکمانی عێراق|وەک تورکمان]] [[عەرەب|و عەرەب]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[ئاشوورییەکان|و ئاشووری]]. شاری ھەولێر بە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیھان دەژمێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> ڕەنگە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لەم شارە بگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی پێنجەمی پێش زایین.<ref name="Novice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Novice|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraq, First Season|journal=Památky Archaeological|issue=XCIX|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢}}</ref> لە دڵی شارەکەدا [[قەڵای ھەولێر|قەڵای دێرینی ھەولێر]] و [[منارەی چۆلی]] ھەیە. لە نووسراوەکانی پاشای [[سۆمەر]]ی، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] ناونراوە بە ''ئوربیلم''، لە نووسراوەکانی [[بابل]]ی و [[ئاشوور]]ی بە ''ئەربائیلۆ'' ناودەبرا، کە بە واتای چوار خودا دەھات، لە سەردەمی بابلی شوێنی پەرستنی عەشتار بووە.<ref name="villard">{{Harvard citation no brackets|Villard|2001}}</ref><ref name="Hamblin">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamblin|یەکەم=William J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=en9tzr1-VM4C|سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٢٥٥٨٩-٩|پەڕە=١١١|بەستەری نووسەر=William J. Hamblin}}</ref>لە ھەزارەی ٣ی پێش زایین ھەولێر زلھێزێکی سەربەخۆ بوو لە ناوچەکەی خۆیدا. بۆ ماوەیەک لەلایەن [[گۆتی|گۆتییەکانەوە]] داگیرکرا. لە کۆتایی ھەزارەی دووەمی پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان. دوابەدوای ئەمەش بەشێک بوو لە چەند ئیمپراتۆرییەتێک بە نۆرە، لەوانە [[ماد|ئیمپراتۆرییەتی ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]، [[شانشینی مەقدۆنیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، ئیمپراتۆرییەتی ئەرمەنستان، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئاشوور (پارێزگای ڕۆمانی)|ئاشووری ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، ھەروەھا پایتەختی ویلایەتی لقەکەی [[ئادیابین|ئادیابینە]] لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و سەرەتای سەدەی دووەمی زایینی. لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناویندا]] شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] حوکمڕانی کرا.<ref>Georges Roux – Ancient Iraq</ref> لە ھێڵکارییەکی خەتی بزماری ناسراو بوو بە (ئای کشان کلاما) واتە (ماڵی خاتوونی ھەرێمەکە)، ھەروەھا پەرستگایەک بوو بۆ پادشای ئاشورییەکان کە پەیکەرێکی پادشای [[پانیپاڵ]] و پەیکەری خواوەندی [[عەشتار]] کە لە [[بڕۆنز]] دروست کرابوو دۆزراوەتەوە. بەھۆی گرنگی ئەم شارە، [[پادشا]]ی ئاشوری، سەنحاریب ھەستا بە پەنگاوکردن (خزن)ی ئاو لە تونێل (نۆین)ی دروستکراو بە بەردی مەڕمەڕ، کە لە گوندی [[مورتکیان]]ی بەستۆڕە دەست پێدەکات تا دەگاتە ھەولێر، کە درێژی ئەم نۆینە (تونێلە) ٢٢ کیلۆمەترە لەژێر زەوی لێدراوە، شارەکە لەلایەن ئەنجومەنی گەشتیاری عەرەبییەوە وەک پایتەختی گەشتیاری عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا.<ref>[http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45887 Erbil named 2014 Arab Tourism Capital] {{Webarchive}}.</ref><ref>[http://rudaw.net/english/opinion/23122013 "Erbil: Kurdish City, Arab Capital"], Rudaw.</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ [[قەڵای ھەولێر]] وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == شاری ھەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی [[باشووری کوردستان]] و شوێنێکی گرنگ بووە لە کۆنەوە تا ئێستا. زۆربەی ناوچەکانی زەویی بەپیتن بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری دەست دەدات. کەشوھەوایەکی چواروەرزەی ھەیە. ھاوینی گەرمە و زستانی سارد.. == دانیشتووان == زۆربەی دانیشتووانی ھەولێر کوردن، کەمینەی دانیشتووان [[عەرەب]] و [[تورکمان]] و [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]]ن، بەڵام بە [[زمانی کوردی|کوردی]] قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٤ بێت ١٫٧٥ ملیۆن کەس لە ھەولێر دەژین.<ref>[http://www.citypopulation.de/Iraq.html ئاماری دانیشتووانی پارێزگاکانی عێراق], ماڵپەڕی citypopulation.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == * *[[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]]**: هونەرمەند و خۆشنووسێکی دیاری شاری هەولێرە. بەوە ناسراوە کە یەکەمین کەسە لەسەر ئاستی جیهان هونەری خەتاتیی عەرەبی و ئیسلامی تێکەڵی بەردی گرانبەها و زێڕ کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە کە تێیدا تابلۆی دروستکراو لە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی سافی نمایش کرد. == مێژووی ھەولێر == مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تا ئێستا دیار نییە بۆ کەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکان بێت مێژووەکەی بۆ سنووری (٦٠٠٠) ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمڕۆش ھەر بەردەوامە. "مێژووی ھەولێر بە ھۆی ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییەوە ئەستەمە بتواندرێت لەم کاتەدا مێژووی دروستکردنی ھەولێر بەشێوەیەکی زانستیانە بخرێتە بەر چاو. سەرچاوەکانی نووسینەوەی مێژووی ھەولێر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە چوارچێوەی ئەم توێژینەوەیەدا بەکاردەھێندرێن بریتین لە سەرچاوەی مێژووی دەرەکی، واتە ئەو تۆمارانەی لەلایەن ئەوانی دیکەوە دەربارەی ئەم شارە نووسراون و لە شوێنی جوگرافیایی دیکەدا دۆزراونەتەوە، ھۆکاری ئەمەش ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییە لە قەڵای ھەولێردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/455|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=مەلا قادر|یەکەم=ئاسۆس محەمەد|ڕێکەوت=٢٩٫٠١٫٢٠١٠|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html}}</ref> ئەوەی شایانی ئاماژەپێدان بێت ئەوەیە، گردی قالنیچ ئاغا، کە بە دووری کیلۆمەترێک دەکەوێتە باشوری قەڵای ھەولێرەوە، دەکرێت سەرە داوێکمان لەبارەی مێژووی نیشەجێبوون بەدەستەوە بدات گردی قالنج ئاغا کە کنەو پشکنینی تێدا ئەنجامدراوە و ئەنجامەکانی کنەو پشکنین ئەوە دەردەخەن، کە ئەم شوێنە شوێنەوارییە لە نێوان سەردەمی حەلەف و جەمدەت نەسردا ئاوەدان بووە. لێ لە دەسپێکی ھەزارەی سێیەمی بەر لە زایندا دانیشتوانی گردی قالنج ئاغا دەست بەرداری شوێنەکە بوونە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=http://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> === پێش زایین === لە ساڵەکانی (٢٣١٦ تاوەکوو ٢٣٧١ پێش زایین) بەمەبەستی دەست بەسەرداگرتنی داھات و فرە سامانێتی دەڤەرەکە، پەلاماری ھێرشەکانی سەرگۆنی ئەکەدی گەیشتوونەتە ھەولێر و دەستی بەسەرداگیراوە. دواتر لە ساڵانی (٢١٥٠ تاوەکوو ٢٠٥٠پێش زایین) بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی [[گۆتی|گوتییەکان]] کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی (٢٠٥٠ تاوەکوو ١٩٥٠ پ. ز) کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆرییەتی ئووری [[سۆمەر|سوومەرییەوە]]. لە ساڵی (١٦٠٠ پ. ز) و دواتر کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی کاشییەکانەوە، کە مەزەندە وایە لە ھۆزە دێرینەکانی کورد بووبن. ھاوکات دەوڵەتی [[ئاشوور]]یش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون. لە ڕۆژگاری فەرمانڕەوایی [[ئاشوور]]ییەکانەوە لە (٢٥٠٠ تاوەکوو ٦١٢ پ. ز) ھەولێر لە ئەوپەڕی گەشەسەندن و پێشکەوتنی دابوو، ئەوکاتە پایتەختی ئایینی ئاشوورییەکان و تەختی خوداوەندی عەشتار (عەشتار ئەربیلا) پەرستگای ئاشوورییەکان بووە، ناوی ھەولێر لە نووسراوە مێخییەکانەوە بە شێوەی (ئی کشان کلاما) ھاتووە کە دەکاتە (ماڵی خانمەکەی ھەرێم) کە سەرچاوە و ھێمای سەرکەوتن بووە و (عەشتاری نەینەوا) ش خوداوەندی ئەڤین و ڕابواردن بووە. ساڵانی (٧٠٥*٦٨١ پ. ز) , لە دوای سەرگونی ئەکەدی سەنحاریبی کوڕی بووە بە فەرمانڕەوا، ئەو پادشایە لە دووری (٢٠) کیلۆمەترەوە لە ڕووباری بەستۆڕەوە ئاوی بۆ شار و [[قەڵای ھەولێر]] ڕاکێشاوە، کە بە جۆگەی سەنحاریب ناسراوە و بۆ ئەو سەردەم کارێکی دەگمەن و مەزن بووە. دواتر لە ساڵی (٦١٢پ. ز) ئیمپراتۆرییەتی [[ماد]] دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە. دوای ئەمە ھەولێر بووە بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. لە ساڵی (٣٣١پ ز) و بە فەرماندەی [[ئەسکەندەری مەزن]]ی مەکدۆنی و لە شەڕی (ئەربیلا)یان [[شەڕی گۆگەمیلا|گوگمەلا]] (Gaugamela) کە ھەڵکەوتەکەی نزیکەی سەد کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ھەولێر مەزەندە دەکرێت نزیک ڕووباری گۆمەلی ناوچەی گۆرانەتی، ئیمپراتۆرییەتی یۆنانی بەسەر دارای شای ھەخامەنییەکان زاڵبوون و ھەولێر بووە بەشێک لە مولکەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لە پاش مردنی ئەسکەندەر لە ساڵی (٣٢٣*پ. ز) لە شاری بابل، ھەولێر (تێکڕای عێراق و سووریا) ش کەوتنە ژێر دەسەڵاتی (سلۆقس) کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی ئەسکەندەر، ئەم فەرمانڕەوایە ھەولێری زۆر ئاوەدانکردووەتەوە و خزمەتی کردووە. لە ساڵانی (١٤٨. پ. ز*٢٢٦ز) فارسەکان توانیان بەسەر سلوقییەکاندا زاڵ بن کە بەر لەوکاتە حوکمڕانی ھەولێر بوون، ئەم فارسانە دەوڵەتێکی فیدراڵییان دامەزراند کە لە چەند میرنشینێک پێکھاتبوو وەک میرنشیینەکانی (ڕەھا (ئورفا),تەدمور، شنگار، حەزەر (ھەترا), دواتریش حەدیاب (ئەدیابین))، ھەولێر گرنگترینی شارەکانی میرنشینی حەدیاب بووە. ئەم میرنشینە (لە نێوان ھەردوو زێی گەورە و گچکە دامەزراوە) میرەکەی (ئیزات) بووە، لە میرە بە ناو و مەزنەکانی فارسان بووە، مافی لەسەرکردنی تاجی بەرز و خەوتنی نێو چوار پایەی زێڕینی ھەبووە، ئەم پلە و پایەی بە خەڵات پێدرابوو لەلایەن پادشا (ئورتەبانی سێیەم), کە ھاوکاریی بووە بۆ گەیشتن بە تەختی پادشایی. ساڵی (٨٣پ. ز) و بۆ ماوەی (١٠) ساڵێک لە ڕۆژگاری (تیگران شا)ی ئەرمەنی ھەولێر کەوتە ژێر ڕکێفی سوپای ئەرمەنەوە. [[پەڕگە:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|وێنۆک|ساڵانی ١٢٥٨–١٢٥٩ گرتنی ھەولێر لەلایەن ئیلخانییەکانی ئیمپڕاتۆری مەغۆل.]] === دوای زایین و ھاتنی ئیسلام === لە ساڵی ٤٤ زایین ھەولێر بووە پێتەختی ئەدیابین و شاژن ھیلین کە ئایینی [[جوو|جوولەکەیان]] پەرەو دەکرد. لە دوای چەن پەلامار و ھێرشێکی ڕۆمانەکان و بەناوبانگترینیان ھێرشی پادشا (کەراکولا) بوو ساڵی (٢١٦٧ز) ھەولێر داگیرکراو، فارسەکانی وەدەرناو لە ناوی بردوون، ئەو پادشایە ستەمکارە ئەوەندە دڵڕەق بوو گۆڕی میر وپادشاکانی فارسەکانیشی ھەڵتەکاندوون، ساڵی (٢٢٦ز) لە ڕۆژگاری (شا ئەردە شێر)ی ساسانی، لە مەدائینەوە پەلاماری ھەولێر درا و، ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان و پەرستگای ئایینی زەردەشتیی لێ دروست کرا. ساڵی (٦١٢ ز) لەگەڵ ھاتنی سوپای [[ئیسلام]]، ساسانییەکان مەدائین و ھەولێر و زۆربەی ناوچەکەیان جێھێشت. ساڵی (١٦ی کۆچی) و لە ڕۆژگاری ([[خەلیفە]]) جێنشین ([[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]]) بە فەرماندەی (عوقبەی کوڕی فەرقەد) لەشکری ئیسلام گەیشتە ئەو ھەرێمە و ھەولێر و [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و زۆربەی ھەرە زۆری ناوچەکانی دەورووبەر کەوتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی ئیسلام. ساڵی (١٣٢ی کۆچی) و لە نزیک ھەولێر و لە شەڕی (زاب)ی یەکلاکەرەوە، [[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] سەرکەوتن بەسەر ئەمەوییەکاندا و ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەباسییەکانەوە. لە ڕۆژگاری دەسەڵاتدارێتی بوەیھییەکان لە [[بەغدا]] (٣٣٣*٤٤٧ی کۆچی) کوردە [[رەوەندی|ھەزبانییەکان]] توانیان میرنشینێکی بەدەسەڵات لە ھەولێر دابمەزرێنن، ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە مووسڵ و [[شام]] ھەبوون. ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی (عیمادەدینی زەنگی) لە مووسڵ لە ساڵی (٥٢١ی کۆچی) کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی (٥٣٩ی کۆچی/١١٤٤ی زایینی) زێنەدینی عەلی کوچک کوڕی بەکتەکین کە فەرمانداری قەڵای مووسڵ بوو لە سایەی عیمادەدینی زەنگی، توانی میرنشینێکی سەربەخۆ لە ھەولێرو دەورووبەریدا دابمەزرێنێت و بە میرنشینی بە کتیکی ناسرا. لە ساڵی (٥٦٣ی کۆچی/١١٦٨ی زایینی) زێنەدین عەلی کوچک کۆچی دوایی کردو کوڕە بچووکەکەی (زێنەدین یوسف) دەسەڵاتی وەرگرت، پاشتر لە ساڵی (٥٦٨ی کۆچی/١١٩٠ی زایینی) [[موزەفەرەدین کۆکبری|موزەفەرەدینی گورگە بۆری کوکبری]] برای بوو بە فەرمانڕەوای میرنشینی ھەولێر، لە سایەی حوکمڕانی میر مزەفەری ئەتابەگ میرنشینی ھەولێر بوو بە بەھێزترین و ناودارترینی میرنشینەکانی ئیسلامی و ئەو پەڕی پێشکەوتن و گەشەی زانستی و ئاوەدانی و دەسەڵاتی ھەبوو، ماوەی حوکمڕانییەتی لە نێوان (٥٨٦ک*٦٣٠ک/١١٩٠ز *١٢٣٣ز) درێژەی کێشا، مزەفەرەدین [[بەیعەت]]ی دا بە پێشەوای کوردیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەلاحەدینی ئەیوبی]] و پتر لێی نزیک بۆوە بە خواستنی (ڕەبیعە خاتوون)ی خوشکی سەلاحەدین، لە ڕۆژگاری شا موزەفەردەین فەرماندارێتی میرنشینی ھەولێر گەیشتە ئەوپەڕی ھێز و دەسەڵات و تەواوی ناوچەی شارەزوور کەوتنە نێو دەسەڵاتی ئەو میرنشینە کە ھەر لە زێی گەورەوە تا سلێمانی و داقوق دەگرێتەوە. [[سوڵتان]] موزەفەر پیاوێکی خێرخواز و زانستپەروەر و دادپەروەرێکی لە خواترس وخزمەتکاربووە، لە ڕۆژگاری ئەودا یادە ئاھەنگەکانی مەولوودی پێغەمبەر کراوە و شەوانە تا بەرەبەیان چراخان ھەڵکراون و ئاھەنگ و خێروشادی بەردەوام بووە، ھەولێر بووە بە ڕووگەی زانا و دانا و ھزرەوان و پیاوانی زانست و فەلسەفە و مێژووناسان و دەیان فێرگە و قوتابخانە و فەرمانگەی خزمەتگوزاری و چاودێری کۆمەڵایەتیلەو شارەدا کراوەتەوە، خزمەتێکی زۆری ھەولێر کراوە و ئەو پەڕی ئاوەدانی و پێشکەوتنی بەخۆوەبینیوە، ھەولێر لەو ڕۆژگارەدا لە چەرخی زێڕینیدا بووە. دیاریترین شوێنەوارەکانی ئەو سەردەم [[منارەی چۆلی]] و قوتابخانەی موزەفەرییە و بازاڕگاکانی قەیسارییەی ھەولێرن. دوای وەفاتی [[موزەفەرەدین کۆکبری]] لە ساڵی (٦٣٠ی کۆچی/١٢٣٣ی زایینی) میرنشینی ھەولێر چووەوە ژێر سایەی خەلیفە موستەنسیر بیلای عەباسی و لە ساڵی (١٢٣٥ی زایینی) لەشکرێکی بە فەرماندەیی (ئەبوفەزیل ئیقبالیشەڕابی) ناردە سەر ھەولێر و داگیری کرد. ھەولێر لە ڕۆژگاری موزەفەردەین و لە دوای وەفاتیشی دوچاری پەلاماری [[مەغۆل]]ەکان بووە. دواتر لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عەباسی بەدەست مەغۆلەکانەوە، لە ساڵی (٦٥٦ی کۆچی/ ١٢٥٨ی زایینی) ئیتر ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوای مەغۆلەکانەوە. لە ساڵی (١٣٣٧ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلە ئیلخانییەکانەوە دواتریش جەلائیرییەکان. پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو (کە ئالاکەیان وێنەی بەرخی ڕەشی لەسەر بوو) و ئینجا لە ساڵی (١٤١٠ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو (خودان ئالای بەرخە سپی) ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون. ساڵی (١٥٠٨ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی [[سەفەوییەکان]]، تا شکانی سوپای فارس لە بەرامبەر ھێرشی سوپای [[سەلیمی دووەم|سوڵتان سەلیم]]ی دووەمی عوسمانلی. ساڵی (١٥١٤ی زایینی) لە دوای شەڕی [[شارستانی چاڵدێران|چالدێران]] و سەرکەوتنی لەشکری سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی، ھەولێر و ئینجا ھەموو عێراق کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانلییەوە]]. حوکمڕانی ھەولێر بۆ ماوەیەک بە فەرمانی سولتانی عوسمانی درا بە '''میر حوسێن داسنی''' میری '''شێخان'''. دواتر میرانی سۆران بوون بە حوکمران. دوای ١٨٨١ لە دەورانی سوڵتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق (لیوا) لە سنووری ویلایەتی [[مووسڵ|موسل]] و یەکەم [[شارەوانی]] تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆ و گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت. ئەم ھەرێمانە تاساڵی (١٩١٧ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی عوسمانلییەکان مانەوە. === مێژووی نوێ === [[پەڕگە:Hewler Old Minaret.jpg|وێنۆک|[[منارەی چۆلی]]]] لە سەردەمی عوسمانییەکان ھەولێر قەزایەک بووە سەر بە لیوای مووسڵ، بەڵام دوای نەمانی ئەوان و ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە، ئالوگۆڕ بەسەر شێوەی فەرمانداری دامو دەزگاکان ھاتووەو جۆری بەڕێوەبەربردنی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. دیارە ھەولێریش سەردەستەی ئەم گۆڕانکاریانە بوو، لە سەردەمی ئینگلیزەکان (حاکم سیاسی) لە لیواکان کاریان کردووە، یاریدەدەری دادوەری ڕامیاریش واتە (مساعد لحاکم السیاسی) لە قەزایەکان دانیشتوون (دەبلیو- ئار-ئێچ) کە ئەفسەرێکی ئینگلیزە، یەکەم یاریدەدەری دادوەری ڕامیاری بووە لە ھەولێر، پاشان کە ھەولێر بووەتە پارێزگا ھەر بەخۆی بووە بە دادوەری ڕامیاری ئەم شارە، لە پەرتووکی (دوو ساڵ لە کوردستان) کە بیرەوەرییەکانی خۆیەتی ئاماژە بەوەدەکات ھەولێر ڕۆژی (١ی تشرینی دووەمی ١٩١٩) بووەتە پارێزگا و بەگوێرەی ئەم کتێبە بێت (دەبلیۆ-ئار-ئێچ)یەکەم پارێزگاری ھەولێر بووە لەپاش نەمانی دەسەڵاتی عوسمانلییەکان، بەڵام دووای پێکەوەنانی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستان بەعێراقەوە کەسانی شارەکە یان عێراقی ئەو پلەیان وەرگرتووە. لە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەم]] و لەپاش [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ|پەیمانی سایکس*پیکۆ]] و لە بەھاری ساڵی (١٩١٦ی زایینی) بە فەرماندەیی لیوا (پاراشۆف) ھێزەکانی [[ڕووسیا|ڕوسیا]]ی ھاوپەیمانی لە ڕێگەی [[خانەقین]] و [[ورمێ]] بە مەبەستی داگیرکردنی بەغدا، [[ڕەواندز]]یان داگیر کرد. پاشان بەھۆی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ڕووسیا|شۆڕشی تشرینی یەکەم]] لە ڕووسیا لەو ھەرێمە کشانەوە. ساڵی (١٩١٨ی زایین) و لەدوای داگیرکردنی [[بەغدا]] لەلایەن ئینگلیزەوە ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیز و کاپتن ھای بوو بە حوکمڕانی ھەولێر. بەلام ڕەواندز دووبارە کەوتەوە دەست ھێزی عوسمانییەکانەوە بۆ دوو ساڵ بووە پێگەی سەربازی ئەفسەرێکی تورک بە ناوی ئۆزدەمیر. ساڵی (١٩٢١ی زایین) لە دوای دروستبوونی حکوومەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشوور بە دەوڵەتی عێراق، ھەولێر کرایە موتەسەرفییەت و (ئەحمەدە فەندی عوسمان)یەکەم موتەسەریف (پارێزگار)ی ھەولێر بووە. ساڵی (١٨٥٨ی زایینی) شارەوانی ھەولێر دامەزراوە و یەکەم سەرۆکی شارەوانی (حاجی ئەحمەد ئاغای عەبدولوەھاب) بووە. لە ساڵی ١٩١٨ز سوپای بەریتانیی ھاتە ناو شاری ھەولێر. دواتر لە ساڵی ١٩٢٥ ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی قەزائی بەغدا. لە ساڵی ١٩٧٤ ھەولێر بوو بە پایتەختی حوکمی زاتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ پاش شکانی سوپای ڕژێمی بەعس و کشانەوەیان لە ناوچەکانی کوردستان، ھەولێر بوو بە پایتەختی کوردستانی عێراق. ساڵی ٢٠١٤ز لە ئێستادا ھەولێر بووە بە پایتەختی گەشتیاریی وڵاتانی عەرەبیی و لە سەرجەم وڵاتانەوە ڕوو لە ھەولێر دەکرێ بەمەبەستی گەشت و بازرگانیی. == کەشوھەوا == {{Weather box |width = auto |metric first = Yes |single line = Yes |location = ھەولێر |Jan high C = ١٢٫٤ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤٫٠ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢٫٠ |Aug high C = ٤١٫٩ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C = ٧٫٤ |Feb mean C = ٨٫٩ |Mar mean C = ١٢٫٤ |Apr mean C = ١٧٫٥ |May mean C = ٢٤٫١ |Jun mean C = ٢٩٫٧ |Jul mean C = ٣٣٫٤ |Aug mean C = ٣٣٫١ |Sep mean C = ٢٩٫٠ |Oct mean C = ٢٢٫٦ |Nov mean C = ١٥٫٠ |Dec mean C = ٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٤ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٥ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |rain colour = green |Jan rain mm=١١١ |Feb rain mm=٩٧ |Mar rain mm=٨٩ |Apr rain mm=٦٩ |May rain mm=٢٦ |Jun rain mm=٠ |Jul rain mm=٠ |Aug rain mm=٠ |Sep rain mm=٠ |Oct rain mm=١٢ |Nov rain mm=٥٦ |Dec rain mm=٨٠ |Jan rain days=٩ |Feb rain days=٩ |Mar rain days=١٠ |Apr rain days=٩ |May rain days=٤ |Jun rain days=١ |Jul rain days=٠ |Aug rain days=٠ |Sep rain days=١ |Oct rain days=٣ |Nov rain days=٦ |Dec rain days=١٠ |Jan snow days=١ |Feb snow days=٠ |Mar snow days=٠ |Apr snow days=٠ |May snow days=٠ |Jun snow days=٠ |Jul snow days=٠ |Aug snow days=٠ |Sep snow days=٠ |Oct snow days=٠ |Nov snow days=٠ |Dec snow days=٠ |Jan humidity=٧٥ |Feb humidity=٧٠ |Mar humidity=٦٥ |Apr humidity=٥٩ |May humidity=٤٢ |Jun humidity=٢٩ |Jul humidity=٢٥ |Aug humidity=٢٨ |Sep humidity=٣١ |Oct humidity=٤٤ |Nov humidity=٦١ |Dec humidity=٧٦ |source 1= ''Climate-Data.org'',<ref name="Climate-Data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: Arbil – Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4976/|بڵاوکەرەوە=Climate-Data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> ''My Forecast'' for records, humidity, snow and precipitation days<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=66293&metric=true |سەردێڕ=Irbil, Iraq Climate |بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> |source 2= ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iraq/erbil.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''Erbilia''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|بڵاوکەرەوە=Erbilia|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/ |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}} {| class="wikitable sortable" |- !ساڵ!!نزمترین پلەی گەرمیی!!بەرزترین پلەی گەرمیی |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || -١٫٢ || ٤٨ |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٠٫٤ || ٤٥٫٦ |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٠٫٩ || ٤٩٫٧ |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || -٤٫٦ || ٤٦٫٣ |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || -٠٫٩ || ٤٦٫٦ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || -١٫٦ || ٤٤٫٢ |- |'''بەرەنجام''' || '''-١٫٤٢''' || '''٤٧''' |} {| class="wikitable sortable" |- !وەرزی باران!!باران\ملم!!بەفر\سم |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || ٣٤٣٫٤ || - |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٥٤١٫٢ || - |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٤٩٦٫٣ || - |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || ٤٢٧ || ١٥ سم |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || ٤٢٧٫٥ || ١٢ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || ٤٢٣٫٤ || - |- |٢٠٠٧ || ٣٨٤٫٢ || - |} == گرنگی ھەولێر == ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستانە و ناوەندی ڕامیاریی ھەرێمەکەیە. کۆمەڵێک ڕێکخراو و دەزگای ناحکومی و نێودەوڵەتیی لێیە و ھەروەھا بارەگای ڕێکخراو و کونسڵخانەی وڵاتانی لێیە. لەڕووی جووگرافیشییەوە دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شارەکانی [[دھۆک]]، [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە یەک دەبەستێتەوە. کۆمەڵێک شوێنەواری گرنگی تێدایە، گرینگترینیان [[قەڵای ھەولێر]]ە کە شوێنێکی گەشتیاری و مێژوویییە. لە ھەولێر کۆمەڵێک نەتەوە و ئایینی تێدایە وەکو [[کورد]]، ئاشووری، تورکمان، [[موسڵمان]] و [[مەسیحییەت|کرستیان]].. ھەموو سەندیکاکانی تایبەت بە مامۆستایان، ئەندازیاران، جووتیاران، ھونەرمەندان… تاد، تێدایە؛ و زانکۆی گەورەی تێدایە، [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەلاحەددین]] و [[زانکۆی پزیشکیی ھەولێر]]،<ref>کە ھەڵەیەکی زمانی کوردییە ئەو زانکۆیە ناوبنێن زانکۆی ھەولێری پزیشکی و نەک پزیشکیی ھەولێر</ref> ھەروەھا چەند پەیمانگەیەکی لێیە بە ھەموو بەشەکانییەوە. چەندین باڵاخانەی ڕۆشنبیری و ھونەری لێیە وەکو ھۆڵەکان و [[سینەما]] و کۆشکی ھونەر و [[کتێبخانە]] و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆری [[ڕۆژنامە]] و [[کۆوار|گۆڤار]] بە ھەر چوار [[زمانی کوردی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] دەردەچێت. کۆمەڵێک یەکەی تەندروستی و [[نەخۆشخانە]]ی گەورەی لێیە، ھەروەھا چەندین کۆگای دەرمان و پێداویستی تەندروستی لێیە. بوونی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] بۆ گواستنەوەی ئاسمانی. بوونی پڕۆژەی بازرگانی زیاتر بەراورد بەشارەکانی دیکەی ھەرێم. == چالاکییەکانی ھەولێر == ھەولێر چەندین چالاکی کەلتووری و ئایینی و نەتەوەیی لە خۆدەگرێت. لەوانە لە ڕۆژی لەدایکبوونی [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] ئاھەنگی [[مەولوود]] ساز دەکرێت. تێیدا [[شیرینی]] دابەش دەکرێت و سروودی ئایینی دەگوترێت و دەف لێدەدرێت، ئەمەش ھەر لەدێر زەمانەوە لە ھەولێر لەلایەن [[موزەفەرەدین کۆکبری|سوڵتان موزەفەر]] یادی کراوەتەوە، لە ئێستاشدا ساڵانە ئەم یادە دەکرێتەوە. لە بواری میوزیکیش ھەولێر کەلتووری خۆی ھەیە بەتایبەت لە جۆری [[حەیران]] کە ناوبانگی خۆی ھەیە بەتایبەت لە ناوچەکانی (دەشتی ھەولێر، قەراج، کەندێناوە، ملکییە، شەمامک، بەڕانەتی) و لە ھەولێر چەندین حەیرانبێژی ناسراو ھەن، لەوانە حەسەن حەیران و عوسمان حەیران و [[حەسەن سیساوەیی]] و خدر حەیران. لەم دواییانە لە ھەولێر چالاکی ھونەری وەک فیستیڤاڵێ نوێدەوڵەتی [[فیلم]]، شانۆگەری، [[ماڕاتۆن|ماراسۆن]] و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت. == قەڵای ھەولێر == {{سەرەکی|قەڵای ھەولێر}} [[پەڕگە:Hawler Castle.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای ھەولێر]] قەڵای ھەولێر تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.<ref>[https://web.archive.org/web/20191116211943/https://www.kurdistan24.net/so/news/2dd4f38b-6479-4ee9-9efb-acc173663540 ناسا: قەڵای ھەولێر کۆنترین شوێنە لە جیھان تاکو ئێستا ژیانی تێدا بێت]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر {{!}} کوردستانی سەرسوڕھێنەر- وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200909171424272035|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == چایەخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر == {{سەرەکی|چایخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil Citadel and Machko tea house.jpg|وێنۆک|قە‏ڵای ھەولێر و چایەخانەی مەچکۆ]] لە کۆنەوە لە ھەولێر کەسانێکی زۆر ھەن پێیان خۆش بووە جێگا و شوێنێک ھەبێت بۆ ئەوەی پشوویەکی تێدا بدەن و لە ھەمان کاتیش خۆشەویست و ئازیزانی تێدا ببینن، جا باشترین شوێنی جارانیش [[چاخانە|چایخانە]] و [[قاوەخانە]] بووە، بۆیە ھەر لەو سەردەمەدا چەندین شوێنی دیاریکراو لە شێوەی چایخانە و قاوەخانە بە شەو و ڕۆژ دەرگایان بە ڕووی خەڵکی شارەکە و میوانان کرایەوە لەوانە: چایخانە و قاوەخانەکانی عەبۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی حاجی مستیل، چایخانە و قاوەخانەکانی بایز، چایخانە و قاوەخانەکانی عەلی فلەیح، [[قاوەخانەی مەچکۆ|چایخانە و قاوەخانەکانی مەچکۆ]] و [[چایخانەی مام خەلیل]]، چایخانە و قاوەخانەکانی دیکەی ھەولێر و جگە لەوانەش چەندین چایخانە و قاوەخانەی دیکە ھەبوون وەک چایخانە و قاوەخانەی کەوبازان و لەیالی ھەولێر (شەوانی ھەولێر) و تاقی و عەنتەر و قەرداران و قەمیش و سەید کەریم و باکوور و چەندین قاوەخانە و چایخانەی دیکە. == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil International Airport terminal building.JPG|وێنۆک|300px|تەلاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر]] فڕۆکەخانەی ھەولێر گەورەترین و فروانترین فڕۆکەخانەی کوردستانە.<ref>سەرچاوە:http://www.erbilairport.com/ku/ABUT01/F_ABUT01_03_01.aspx</ref> کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بە دووری حەوت کیلۆمەتر لە (قەڵای کۆنی ھەولێر)ەوە دوورە لە باکووری ڕۆژھەلاتی شارەکە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێڕاق لە [[٢٠٠٣]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دروست بکات کە ببێتە دەروازەیەک بەرەو جیھان. == وەرزش == لە شاری ھەولێر چەندین یانەی جۆراوجۆر ھەیە بەتایبەت لە یارییەکانی تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، [[تۆپی دەست]] و یاری دیکەش. لە ھەولێر تۆپی پێ بەربڵاوترین یارییە. [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] یانەی سەرەکی شارەکەیە کە چوار جار بووەتە پاڵەوانی خولی یانە نایابەکانی عێراق،<ref>[http://yariga.basnews.com/browse/14021 ھەولێر پاڵەوانی عێڕاقە بۆ ٢٠١٢، زێتر لە ١٠٠ وێنە]{{بەستەری مردوو|url=http://yariga.basnews.com/browse/14021 |date=شوباتی ٢٠١٩}}, لەلایەن شاھین برادۆستی لە ٢٠١٢/٠٨/١٧.</ref> جگە لەوەش پلەی دووەمی لە جامی یەکێتیی یانەکانی ئاسیا بەدەستھێناوە. لە ھەولێر بینەرێکی زۆری یاری تۆپی پێ ھەیە کە خولیایان لە بینینی یاری یانە ئەورووپییەکانە.<ref>[http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 کلاسیکۆ لە ئیسکان بە خۆشی کۆتایی نەھات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607171938/http://rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}, لەلایەن محەممەد کارێزی ٣/٤/٢٠١٦</ref> == داھێنانە ھونەرییەکان == <gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە پێشانگاکەیدا لە هەولێر پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆی (الله) دروستکراو لە زێڕی ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف </gallery>شاری هەولێر وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیری، لە ساڵانی دواییدا شایەدی چەندین داهێنانی هونەری بووە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی ناوچەکە، هونەرمەند و خەتات [[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]] شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخدا نمایش کرد، کە بریتی بوو لە دروستکردنی تابلۆی هونەریی خەتاتی بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف. ئەم کارە وەک تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خەتاتی و داهێنانێکی نوێ لە مێژووی هونەری شارەکەدا هەژمار دەکرێت. == پێشانگا == <gallery> File:قلعة هه ولير.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Arbil Clock.JPG|کاتژمێری باخی شار لە ھەولێر پەڕگە:City park Hawler.JPG|باخی شار پەڕگە:Street View Below Citadel - Erbil - Iraq.jpg|خوار قەڵا پەڕگە:View of the Citadel - Erbil - Iraq - 01.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Inside the Bazaar - Erbil - Iraq.jpg|ناوەوەی بازاڕی قەیسەری پەڕگە:Mechko coffe.JPG|چایەخانی مەچکۆ من امام قلغة اربيل ليلا.jpg|پارکی شار بە شەو Hall of Family Mall.jpeg|ھۆڵی فامیلی مۆڵ </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی گەڕەکەکانی ھەولێر]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * [[René Grousset|Grousset, René]], ''The Empire of the Steppes'', (Translated from the French by Naomi Walford), New Brunswick: [[Rutgers University Press]] (1970) * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nováček |یەکەم=Karel |سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraqi Kurdistan, First Season |journal=Památky archeologické |بەرگ=٩٩|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.gemaart.com/wp-content/uploads/2020/09/PAPER_Citadel-Research_Novacek.pdf}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Sourdel |یەکەم١=D. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill Online |chapter=Irbil |oclc=٦٢٤٣٨٢٥٧٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Villard |یەکەم=Pierre |بەستەری نووسەر=Pierre Villard |editor1-first=Francis |editor1-last=Joannès |سەردێڕ=Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne |زنجیرە=Bouquins |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Robert Laffont |شوێن=Paris |زمان=fr |ژپنک=٩٧٨-٢-٢٢١-٠٩٢٠٧-١|پەڕەکان=٦٨–٦٩|chapter=Arbèles}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |ساڵ=١٩٧٧|سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٤٩–٥١|jstor=544126 |issn=0022-2968 |doi=10.1086/372531|s2cid=161867404}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:en:Cities of the ancient Near East|شارە دێرینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] *[https://web.archive.org/web/20090326022751/http://www.faoiraq.org/images/word/erbil.pdf ئامارەکانی پارێزگای ھەولێر] *[http://hawlergov.org/ پێگەی پارێزگای ھەولێر] {{پۆلی کۆمنز|Arbil}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:حەدیاب]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] euihvwtflyz9cv9dm0pgc2ipeykqnrl 1571073 1571071 2026-04-02T14:20:31Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 1571073 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەولێر | ناوی_فەرمی = Hawler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = أربیل - Hewlêr - ܐܲܪܒܝܠ | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = أربيل "عاصمة الياحة العراقية".jpg | photo2a = Mudhafaria Minaret (evening).jpg | photo2b = Shenglbana.jpg | photo3a = A traditional Kurdish house interior, Kurdish Textile and Cultural Museum, Citadel of Erbil.jpg | photo3b = Citadel of Hewlêr (Erbil), Iraqi Kurdistan.jpg | photo4a = Chaldean Catholic Cathedral of Saint Joseph 2005 (Ankawa, Erbil, Iraq).jpg | photo4b = Machko.jpg | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = لەسەرەوە بۆ خوارەوە و ڕاست بۆ چەپ:{{br}} پارکی شار و [[داون تاونی ھەولێر]] {{br}} [[منارەی چۆلی]] • دیمەنێکی سروشتی ھەولێر {{br}} [[مۆزەخانەی ڕستن و چنینی کوردی|مۆزەخانەی ڕستن و چنین]] • [[قەڵای ھەولێر]] {{br}} [[کڵێسای قەشە یووسف، عەنکاوە|کڵێسای قەشە یووسف]] • دیمەنێکی دەرەوەی قەڵای ھەولێر }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = ھەولێر | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ھەولێر لە [[ھەرێمی کوردستان]]##جێگەی ھەولێر لە [[عێراق]] | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord|36.191188|N|44.009189|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگاکانی کوردستان|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ناوەندی قەزای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ٣٠٠٠ پ. ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری ھەولێر | ناوی_سەرۆک = [[ئومێد خۆشناو]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = ١١٣ | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٢ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٤٠،٠٠٠<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥{{ھن}}(بەپێی world population review | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[بنزاری ھەولێری]]){{ھن}}کەمینە: [[تورکمانی عێراق|تورکمانی]] و [[زمانی سوریانی|ئاشووری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[ئیسلام]] ([[سوننە]]){{ھن}} کەمینە: [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵ کۆد | کۆدی_پۆستە = ٤٤٠٠١ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٦٦ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://www.hawlergov.org/app/ku/governorate پارێزگای ھەولێر] | پەراوێزەکان = }} '''ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|أربیل|Arbīl}};<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=أربیل|زمان=ar|ئیش=Aljazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/5/21/أربیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> {{بە سوریانی|ܐܲܪܒܹܝܠ|Arbel}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Search Entry|ناونیشان=https://www.assyrianlanguages.org/sureth/dosearch.php?searchkey=16848&language=id|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.assyrianlanguages.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0rS9CwAAQBAJ|سەردێڕ=A Grammar of Neo-Aramaic: The Dialect of the Jews of Arbel|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٤-٥|پەڕە=٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=There are a number of variant forms of the name Arbel. The form Arbel, which is used throughout this book, is the Neo-Aramaic form of the name. The Arabic-speaking Jews of the town refer to it as Arbīl or Arwīl. In Classical Arabic sources it is known as Irbīl. The Kurds call it Hawler, which appears to have developed from the form Arbel by a series of metatheses of consonants. The name appears to be of non-Semitic origin. It is first found in cuneiform texts dating to the third millennium B.C. , where it usually has the form Urbilum.}}</ref> بە [[کوردیی باکووری]]: Hewlêr) شارێکی دێرینی [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]، ئێستا ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] و پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Danilovich|یەکەم=Alex|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_yVxDwAAQBAJ&q=rudaw.net+kurdistan&pg=PT54|سەردێڕ=Federalism, Secession, and International Recognition Regime: Iraqi Kurdistan|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨٠٤٢٩٨٢٧٦٥٥|زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتیی [[پارێزگای ھەولێر]] ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ھەولێر ١ ملیۆن و ٧١٣٤٦٤ کەسە کە دەکاتە ٣٢٢٧١٩ خێزان. ھەولێر لە ١٠ شارۆچکە و ٣٧ شارەدێ پێک دێت و ٤١٠ گەڕەکی ھەیە و نێو شاری ھەولێریش ٨٠ گەڕەکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانیشتوانی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/383|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=ژمارەی دانیشتووان|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارەی%20دانیشتوان.pdf|journal=حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢}}</ref>زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە [[کورد|کوردن]]، جگە لە کەمینەکانی دیکەی [[تورکمانی عێراق|وەک تورکمان]] [[عەرەب|و عەرەب]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[ئاشوورییەکان|و ئاشووری]]. شاری ھەولێر بە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیھان دەژمێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> ڕەنگە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لەم شارە بگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی پێنجەمی پێش زایین.<ref name="Novice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Novice|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraq, First Season|journal=Památky Archaeological|issue=XCIX|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢}}</ref> لە دڵی شارەکەدا [[قەڵای ھەولێر|قەڵای دێرینی ھەولێر]] و [[منارەی چۆلی]] ھەیە. لە نووسراوەکانی پاشای [[سۆمەر]]ی، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] ناونراوە بە ''ئوربیلم''، لە نووسراوەکانی [[بابل]]ی و [[ئاشوور]]ی بە ''ئەربائیلۆ'' ناودەبرا، کە بە واتای چوار خودا دەھات، لە سەردەمی بابلی شوێنی پەرستنی عەشتار بووە.<ref name="villard">{{Harvard citation no brackets|Villard|2001}}</ref><ref name="Hamblin">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamblin|یەکەم=William J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=en9tzr1-VM4C|سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٢٥٥٨٩-٩|پەڕە=١١١|بەستەری نووسەر=William J. Hamblin}}</ref>لە ھەزارەی ٣ی پێش زایین ھەولێر زلھێزێکی سەربەخۆ بوو لە ناوچەکەی خۆیدا. بۆ ماوەیەک لەلایەن [[گۆتی|گۆتییەکانەوە]] داگیرکرا. لە کۆتایی ھەزارەی دووەمی پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان. دوابەدوای ئەمەش بەشێک بوو لە چەند ئیمپراتۆرییەتێک بە نۆرە، لەوانە [[ماد|ئیمپراتۆرییەتی ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]، [[شانشینی مەقدۆنیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، ئیمپراتۆرییەتی ئەرمەنستان، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئاشوور (پارێزگای ڕۆمانی)|ئاشووری ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، ھەروەھا پایتەختی ویلایەتی لقەکەی [[ئادیابین|ئادیابینە]] لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و سەرەتای سەدەی دووەمی زایینی. لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناویندا]] شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] حوکمڕانی کرا.<ref>Georges Roux – Ancient Iraq</ref> لە ھێڵکارییەکی خەتی بزماری ناسراو بوو بە (ئای کشان کلاما) واتە (ماڵی خاتوونی ھەرێمەکە)، ھەروەھا پەرستگایەک بوو بۆ پادشای ئاشورییەکان کە پەیکەرێکی پادشای [[پانیپاڵ]] و پەیکەری خواوەندی [[عەشتار]] کە لە [[بڕۆنز]] دروست کرابوو دۆزراوەتەوە. بەھۆی گرنگی ئەم شارە، [[پادشا]]ی ئاشوری، سەنحاریب ھەستا بە پەنگاوکردن (خزن)ی ئاو لە تونێل (نۆین)ی دروستکراو بە بەردی مەڕمەڕ، کە لە گوندی [[مورتکیان]]ی بەستۆڕە دەست پێدەکات تا دەگاتە ھەولێر، کە درێژی ئەم نۆینە (تونێلە) ٢٢ کیلۆمەترە لەژێر زەوی لێدراوە، شارەکە لەلایەن ئەنجومەنی گەشتیاری عەرەبییەوە وەک پایتەختی گەشتیاری عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا.<ref>[http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45887 Erbil named 2014 Arab Tourism Capital] {{Webarchive}}.</ref><ref>[http://rudaw.net/english/opinion/23122013 "Erbil: Kurdish City, Arab Capital"], Rudaw.</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ [[قەڵای ھەولێر]] وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == شاری ھەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی [[باشووری کوردستان]] و شوێنێکی گرنگ بووە لە کۆنەوە تا ئێستا. زۆربەی ناوچەکانی زەویی بەپیتن بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری دەست دەدات. کەشوھەوایەکی چواروەرزەی ھەیە. ھاوینی گەرمە و زستانی سارد.. == دانیشتووان == زۆربەی دانیشتووانی ھەولێر کوردن، کەمینەی دانیشتووان [[عەرەب]] و [[تورکمان]] و [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]]ن، بەڵام بە [[زمانی کوردی|کوردی]] قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٤ بێت ١٫٧٥ ملیۆن کەس لە ھەولێر دەژین.<ref>[http://www.citypopulation.de/Iraq.html ئاماری دانیشتووانی پارێزگاکانی عێراق], ماڵپەڕی citypopulation.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == * *[[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]]**: هونەرمەند و خۆشنووسێکی دیاری شاری هەولێرە. بەوە ناسراوە کە یەکەمین کەسە لەسەر ئاستی جیهان هونەری خۆشنووسی عەرەبی و ئیسلامی تێکەڵی بەردی گرانبەها و زێڕ کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە کە تێیدا تابلۆی دروستکراو لە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی سافی نمایش کرد. == مێژووی ھەولێر == مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تا ئێستا دیار نییە بۆ کەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکان بێت مێژووەکەی بۆ سنووری (٦٠٠٠) ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمڕۆش ھەر بەردەوامە. "مێژووی ھەولێر بە ھۆی ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییەوە ئەستەمە بتواندرێت لەم کاتەدا مێژووی دروستکردنی ھەولێر بەشێوەیەکی زانستیانە بخرێتە بەر چاو. سەرچاوەکانی نووسینەوەی مێژووی ھەولێر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە چوارچێوەی ئەم توێژینەوەیەدا بەکاردەھێندرێن بریتین لە سەرچاوەی مێژووی دەرەکی، واتە ئەو تۆمارانەی لەلایەن ئەوانی دیکەوە دەربارەی ئەم شارە نووسراون و لە شوێنی جوگرافیایی دیکەدا دۆزراونەتەوە، ھۆکاری ئەمەش ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییە لە قەڵای ھەولێردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/455|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=مەلا قادر|یەکەم=ئاسۆس محەمەد|ڕێکەوت=٢٩٫٠١٫٢٠١٠|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html}}</ref> ئەوەی شایانی ئاماژەپێدان بێت ئەوەیە، گردی قالنیچ ئاغا، کە بە دووری کیلۆمەترێک دەکەوێتە باشوری قەڵای ھەولێرەوە، دەکرێت سەرە داوێکمان لەبارەی مێژووی نیشەجێبوون بەدەستەوە بدات گردی قالنج ئاغا کە کنەو پشکنینی تێدا ئەنجامدراوە و ئەنجامەکانی کنەو پشکنین ئەوە دەردەخەن، کە ئەم شوێنە شوێنەوارییە لە نێوان سەردەمی حەلەف و جەمدەت نەسردا ئاوەدان بووە. لێ لە دەسپێکی ھەزارەی سێیەمی بەر لە زایندا دانیشتوانی گردی قالنج ئاغا دەست بەرداری شوێنەکە بوونە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=http://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> === پێش زایین === لە ساڵەکانی (٢٣١٦ تاوەکوو ٢٣٧١ پێش زایین) بەمەبەستی دەست بەسەرداگرتنی داھات و فرە سامانێتی دەڤەرەکە، پەلاماری ھێرشەکانی سەرگۆنی ئەکەدی گەیشتوونەتە ھەولێر و دەستی بەسەرداگیراوە. دواتر لە ساڵانی (٢١٥٠ تاوەکوو ٢٠٥٠پێش زایین) بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی [[گۆتی|گوتییەکان]] کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی (٢٠٥٠ تاوەکوو ١٩٥٠ پ. ز) کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆرییەتی ئووری [[سۆمەر|سوومەرییەوە]]. لە ساڵی (١٦٠٠ پ. ز) و دواتر کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی کاشییەکانەوە، کە مەزەندە وایە لە ھۆزە دێرینەکانی کورد بووبن. ھاوکات دەوڵەتی [[ئاشوور]]یش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون. لە ڕۆژگاری فەرمانڕەوایی [[ئاشوور]]ییەکانەوە لە (٢٥٠٠ تاوەکوو ٦١٢ پ. ز) ھەولێر لە ئەوپەڕی گەشەسەندن و پێشکەوتنی دابوو، ئەوکاتە پایتەختی ئایینی ئاشوورییەکان و تەختی خوداوەندی عەشتار (عەشتار ئەربیلا) پەرستگای ئاشوورییەکان بووە، ناوی ھەولێر لە نووسراوە مێخییەکانەوە بە شێوەی (ئی کشان کلاما) ھاتووە کە دەکاتە (ماڵی خانمەکەی ھەرێم) کە سەرچاوە و ھێمای سەرکەوتن بووە و (عەشتاری نەینەوا) ش خوداوەندی ئەڤین و ڕابواردن بووە. ساڵانی (٧٠٥*٦٨١ پ. ز) , لە دوای سەرگونی ئەکەدی سەنحاریبی کوڕی بووە بە فەرمانڕەوا، ئەو پادشایە لە دووری (٢٠) کیلۆمەترەوە لە ڕووباری بەستۆڕەوە ئاوی بۆ شار و [[قەڵای ھەولێر]] ڕاکێشاوە، کە بە جۆگەی سەنحاریب ناسراوە و بۆ ئەو سەردەم کارێکی دەگمەن و مەزن بووە. دواتر لە ساڵی (٦١٢پ. ز) ئیمپراتۆرییەتی [[ماد]] دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە. دوای ئەمە ھەولێر بووە بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. لە ساڵی (٣٣١پ ز) و بە فەرماندەی [[ئەسکەندەری مەزن]]ی مەکدۆنی و لە شەڕی (ئەربیلا)یان [[شەڕی گۆگەمیلا|گوگمەلا]] (Gaugamela) کە ھەڵکەوتەکەی نزیکەی سەد کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ھەولێر مەزەندە دەکرێت نزیک ڕووباری گۆمەلی ناوچەی گۆرانەتی، ئیمپراتۆرییەتی یۆنانی بەسەر دارای شای ھەخامەنییەکان زاڵبوون و ھەولێر بووە بەشێک لە مولکەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لە پاش مردنی ئەسکەندەر لە ساڵی (٣٢٣*پ. ز) لە شاری بابل، ھەولێر (تێکڕای عێراق و سووریا) ش کەوتنە ژێر دەسەڵاتی (سلۆقس) کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی ئەسکەندەر، ئەم فەرمانڕەوایە ھەولێری زۆر ئاوەدانکردووەتەوە و خزمەتی کردووە. لە ساڵانی (١٤٨. پ. ز*٢٢٦ز) فارسەکان توانیان بەسەر سلوقییەکاندا زاڵ بن کە بەر لەوکاتە حوکمڕانی ھەولێر بوون، ئەم فارسانە دەوڵەتێکی فیدراڵییان دامەزراند کە لە چەند میرنشینێک پێکھاتبوو وەک میرنشیینەکانی (ڕەھا (ئورفا),تەدمور، شنگار، حەزەر (ھەترا), دواتریش حەدیاب (ئەدیابین))، ھەولێر گرنگترینی شارەکانی میرنشینی حەدیاب بووە. ئەم میرنشینە (لە نێوان ھەردوو زێی گەورە و گچکە دامەزراوە) میرەکەی (ئیزات) بووە، لە میرە بە ناو و مەزنەکانی فارسان بووە، مافی لەسەرکردنی تاجی بەرز و خەوتنی نێو چوار پایەی زێڕینی ھەبووە، ئەم پلە و پایەی بە خەڵات پێدرابوو لەلایەن پادشا (ئورتەبانی سێیەم), کە ھاوکاریی بووە بۆ گەیشتن بە تەختی پادشایی. ساڵی (٨٣پ. ز) و بۆ ماوەی (١٠) ساڵێک لە ڕۆژگاری (تیگران شا)ی ئەرمەنی ھەولێر کەوتە ژێر ڕکێفی سوپای ئەرمەنەوە. [[پەڕگە:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|وێنۆک|ساڵانی ١٢٥٨–١٢٥٩ گرتنی ھەولێر لەلایەن ئیلخانییەکانی ئیمپڕاتۆری مەغۆل.]] === دوای زایین و ھاتنی ئیسلام === لە ساڵی ٤٤ زایین ھەولێر بووە پێتەختی ئەدیابین و شاژن ھیلین کە ئایینی [[جوو|جوولەکەیان]] پەرەو دەکرد. لە دوای چەن پەلامار و ھێرشێکی ڕۆمانەکان و بەناوبانگترینیان ھێرشی پادشا (کەراکولا) بوو ساڵی (٢١٦٧ز) ھەولێر داگیرکراو، فارسەکانی وەدەرناو لە ناوی بردوون، ئەو پادشایە ستەمکارە ئەوەندە دڵڕەق بوو گۆڕی میر وپادشاکانی فارسەکانیشی ھەڵتەکاندوون، ساڵی (٢٢٦ز) لە ڕۆژگاری (شا ئەردە شێر)ی ساسانی، لە مەدائینەوە پەلاماری ھەولێر درا و، ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان و پەرستگای ئایینی زەردەشتیی لێ دروست کرا. ساڵی (٦١٢ ز) لەگەڵ ھاتنی سوپای [[ئیسلام]]، ساسانییەکان مەدائین و ھەولێر و زۆربەی ناوچەکەیان جێھێشت. ساڵی (١٦ی کۆچی) و لە ڕۆژگاری ([[خەلیفە]]) جێنشین ([[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]]) بە فەرماندەی (عوقبەی کوڕی فەرقەد) لەشکری ئیسلام گەیشتە ئەو ھەرێمە و ھەولێر و [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و زۆربەی ھەرە زۆری ناوچەکانی دەورووبەر کەوتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی ئیسلام. ساڵی (١٣٢ی کۆچی) و لە نزیک ھەولێر و لە شەڕی (زاب)ی یەکلاکەرەوە، [[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] سەرکەوتن بەسەر ئەمەوییەکاندا و ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەباسییەکانەوە. لە ڕۆژگاری دەسەڵاتدارێتی بوەیھییەکان لە [[بەغدا]] (٣٣٣*٤٤٧ی کۆچی) کوردە [[رەوەندی|ھەزبانییەکان]] توانیان میرنشینێکی بەدەسەڵات لە ھەولێر دابمەزرێنن، ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە مووسڵ و [[شام]] ھەبوون. ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی (عیمادەدینی زەنگی) لە مووسڵ لە ساڵی (٥٢١ی کۆچی) کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی (٥٣٩ی کۆچی/١١٤٤ی زایینی) زێنەدینی عەلی کوچک کوڕی بەکتەکین کە فەرمانداری قەڵای مووسڵ بوو لە سایەی عیمادەدینی زەنگی، توانی میرنشینێکی سەربەخۆ لە ھەولێرو دەورووبەریدا دابمەزرێنێت و بە میرنشینی بە کتیکی ناسرا. لە ساڵی (٥٦٣ی کۆچی/١١٦٨ی زایینی) زێنەدین عەلی کوچک کۆچی دوایی کردو کوڕە بچووکەکەی (زێنەدین یوسف) دەسەڵاتی وەرگرت، پاشتر لە ساڵی (٥٦٨ی کۆچی/١١٩٠ی زایینی) [[موزەفەرەدین کۆکبری|موزەفەرەدینی گورگە بۆری کوکبری]] برای بوو بە فەرمانڕەوای میرنشینی ھەولێر، لە سایەی حوکمڕانی میر مزەفەری ئەتابەگ میرنشینی ھەولێر بوو بە بەھێزترین و ناودارترینی میرنشینەکانی ئیسلامی و ئەو پەڕی پێشکەوتن و گەشەی زانستی و ئاوەدانی و دەسەڵاتی ھەبوو، ماوەی حوکمڕانییەتی لە نێوان (٥٨٦ک*٦٣٠ک/١١٩٠ز *١٢٣٣ز) درێژەی کێشا، مزەفەرەدین [[بەیعەت]]ی دا بە پێشەوای کوردیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەلاحەدینی ئەیوبی]] و پتر لێی نزیک بۆوە بە خواستنی (ڕەبیعە خاتوون)ی خوشکی سەلاحەدین، لە ڕۆژگاری شا موزەفەردەین فەرماندارێتی میرنشینی ھەولێر گەیشتە ئەوپەڕی ھێز و دەسەڵات و تەواوی ناوچەی شارەزوور کەوتنە نێو دەسەڵاتی ئەو میرنشینە کە ھەر لە زێی گەورەوە تا سلێمانی و داقوق دەگرێتەوە. [[سوڵتان]] موزەفەر پیاوێکی خێرخواز و زانستپەروەر و دادپەروەرێکی لە خواترس وخزمەتکاربووە، لە ڕۆژگاری ئەودا یادە ئاھەنگەکانی مەولوودی پێغەمبەر کراوە و شەوانە تا بەرەبەیان چراخان ھەڵکراون و ئاھەنگ و خێروشادی بەردەوام بووە، ھەولێر بووە بە ڕووگەی زانا و دانا و ھزرەوان و پیاوانی زانست و فەلسەفە و مێژووناسان و دەیان فێرگە و قوتابخانە و فەرمانگەی خزمەتگوزاری و چاودێری کۆمەڵایەتیلەو شارەدا کراوەتەوە، خزمەتێکی زۆری ھەولێر کراوە و ئەو پەڕی ئاوەدانی و پێشکەوتنی بەخۆوەبینیوە، ھەولێر لەو ڕۆژگارەدا لە چەرخی زێڕینیدا بووە. دیاریترین شوێنەوارەکانی ئەو سەردەم [[منارەی چۆلی]] و قوتابخانەی موزەفەرییە و بازاڕگاکانی قەیسارییەی ھەولێرن. دوای وەفاتی [[موزەفەرەدین کۆکبری]] لە ساڵی (٦٣٠ی کۆچی/١٢٣٣ی زایینی) میرنشینی ھەولێر چووەوە ژێر سایەی خەلیفە موستەنسیر بیلای عەباسی و لە ساڵی (١٢٣٥ی زایینی) لەشکرێکی بە فەرماندەیی (ئەبوفەزیل ئیقبالیشەڕابی) ناردە سەر ھەولێر و داگیری کرد. ھەولێر لە ڕۆژگاری موزەفەردەین و لە دوای وەفاتیشی دوچاری پەلاماری [[مەغۆل]]ەکان بووە. دواتر لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عەباسی بەدەست مەغۆلەکانەوە، لە ساڵی (٦٥٦ی کۆچی/ ١٢٥٨ی زایینی) ئیتر ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوای مەغۆلەکانەوە. لە ساڵی (١٣٣٧ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلە ئیلخانییەکانەوە دواتریش جەلائیرییەکان. پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو (کە ئالاکەیان وێنەی بەرخی ڕەشی لەسەر بوو) و ئینجا لە ساڵی (١٤١٠ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو (خودان ئالای بەرخە سپی) ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون. ساڵی (١٥٠٨ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی [[سەفەوییەکان]]، تا شکانی سوپای فارس لە بەرامبەر ھێرشی سوپای [[سەلیمی دووەم|سوڵتان سەلیم]]ی دووەمی عوسمانلی. ساڵی (١٥١٤ی زایینی) لە دوای شەڕی [[شارستانی چاڵدێران|چالدێران]] و سەرکەوتنی لەشکری سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی، ھەولێر و ئینجا ھەموو عێراق کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانلییەوە]]. حوکمڕانی ھەولێر بۆ ماوەیەک بە فەرمانی سولتانی عوسمانی درا بە '''میر حوسێن داسنی''' میری '''شێخان'''. دواتر میرانی سۆران بوون بە حوکمران. دوای ١٨٨١ لە دەورانی سوڵتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق (لیوا) لە سنووری ویلایەتی [[مووسڵ|موسل]] و یەکەم [[شارەوانی]] تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆ و گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت. ئەم ھەرێمانە تاساڵی (١٩١٧ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی عوسمانلییەکان مانەوە. === مێژووی نوێ === [[پەڕگە:Hewler Old Minaret.jpg|وێنۆک|[[منارەی چۆلی]]]] لە سەردەمی عوسمانییەکان ھەولێر قەزایەک بووە سەر بە لیوای مووسڵ، بەڵام دوای نەمانی ئەوان و ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە، ئالوگۆڕ بەسەر شێوەی فەرمانداری دامو دەزگاکان ھاتووەو جۆری بەڕێوەبەربردنی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. دیارە ھەولێریش سەردەستەی ئەم گۆڕانکاریانە بوو، لە سەردەمی ئینگلیزەکان (حاکم سیاسی) لە لیواکان کاریان کردووە، یاریدەدەری دادوەری ڕامیاریش واتە (مساعد لحاکم السیاسی) لە قەزایەکان دانیشتوون (دەبلیو- ئار-ئێچ) کە ئەفسەرێکی ئینگلیزە، یەکەم یاریدەدەری دادوەری ڕامیاری بووە لە ھەولێر، پاشان کە ھەولێر بووەتە پارێزگا ھەر بەخۆی بووە بە دادوەری ڕامیاری ئەم شارە، لە پەرتووکی (دوو ساڵ لە کوردستان) کە بیرەوەرییەکانی خۆیەتی ئاماژە بەوەدەکات ھەولێر ڕۆژی (١ی تشرینی دووەمی ١٩١٩) بووەتە پارێزگا و بەگوێرەی ئەم کتێبە بێت (دەبلیۆ-ئار-ئێچ)یەکەم پارێزگاری ھەولێر بووە لەپاش نەمانی دەسەڵاتی عوسمانلییەکان، بەڵام دووای پێکەوەنانی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستان بەعێراقەوە کەسانی شارەکە یان عێراقی ئەو پلەیان وەرگرتووە. لە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەم]] و لەپاش [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ|پەیمانی سایکس*پیکۆ]] و لە بەھاری ساڵی (١٩١٦ی زایینی) بە فەرماندەیی لیوا (پاراشۆف) ھێزەکانی [[ڕووسیا|ڕوسیا]]ی ھاوپەیمانی لە ڕێگەی [[خانەقین]] و [[ورمێ]] بە مەبەستی داگیرکردنی بەغدا، [[ڕەواندز]]یان داگیر کرد. پاشان بەھۆی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ڕووسیا|شۆڕشی تشرینی یەکەم]] لە ڕووسیا لەو ھەرێمە کشانەوە. ساڵی (١٩١٨ی زایین) و لەدوای داگیرکردنی [[بەغدا]] لەلایەن ئینگلیزەوە ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیز و کاپتن ھای بوو بە حوکمڕانی ھەولێر. بەلام ڕەواندز دووبارە کەوتەوە دەست ھێزی عوسمانییەکانەوە بۆ دوو ساڵ بووە پێگەی سەربازی ئەفسەرێکی تورک بە ناوی ئۆزدەمیر. ساڵی (١٩٢١ی زایین) لە دوای دروستبوونی حکوومەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشوور بە دەوڵەتی عێراق، ھەولێر کرایە موتەسەرفییەت و (ئەحمەدە فەندی عوسمان)یەکەم موتەسەریف (پارێزگار)ی ھەولێر بووە. ساڵی (١٨٥٨ی زایینی) شارەوانی ھەولێر دامەزراوە و یەکەم سەرۆکی شارەوانی (حاجی ئەحمەد ئاغای عەبدولوەھاب) بووە. لە ساڵی ١٩١٨ز سوپای بەریتانیی ھاتە ناو شاری ھەولێر. دواتر لە ساڵی ١٩٢٥ ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی قەزائی بەغدا. لە ساڵی ١٩٧٤ ھەولێر بوو بە پایتەختی حوکمی زاتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ پاش شکانی سوپای ڕژێمی بەعس و کشانەوەیان لە ناوچەکانی کوردستان، ھەولێر بوو بە پایتەختی کوردستانی عێراق. ساڵی ٢٠١٤ز لە ئێستادا ھەولێر بووە بە پایتەختی گەشتیاریی وڵاتانی عەرەبیی و لە سەرجەم وڵاتانەوە ڕوو لە ھەولێر دەکرێ بەمەبەستی گەشت و بازرگانیی. == کەشوھەوا == {{Weather box |width = auto |metric first = Yes |single line = Yes |location = ھەولێر |Jan high C = ١٢٫٤ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤٫٠ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢٫٠ |Aug high C = ٤١٫٩ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C = ٧٫٤ |Feb mean C = ٨٫٩ |Mar mean C = ١٢٫٤ |Apr mean C = ١٧٫٥ |May mean C = ٢٤٫١ |Jun mean C = ٢٩٫٧ |Jul mean C = ٣٣٫٤ |Aug mean C = ٣٣٫١ |Sep mean C = ٢٩٫٠ |Oct mean C = ٢٢٫٦ |Nov mean C = ١٥٫٠ |Dec mean C = ٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٤ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٥ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |rain colour = green |Jan rain mm=١١١ |Feb rain mm=٩٧ |Mar rain mm=٨٩ |Apr rain mm=٦٩ |May rain mm=٢٦ |Jun rain mm=٠ |Jul rain mm=٠ |Aug rain mm=٠ |Sep rain mm=٠ |Oct rain mm=١٢ |Nov rain mm=٥٦ |Dec rain mm=٨٠ |Jan rain days=٩ |Feb rain days=٩ |Mar rain days=١٠ |Apr rain days=٩ |May rain days=٤ |Jun rain days=١ |Jul rain days=٠ |Aug rain days=٠ |Sep rain days=١ |Oct rain days=٣ |Nov rain days=٦ |Dec rain days=١٠ |Jan snow days=١ |Feb snow days=٠ |Mar snow days=٠ |Apr snow days=٠ |May snow days=٠ |Jun snow days=٠ |Jul snow days=٠ |Aug snow days=٠ |Sep snow days=٠ |Oct snow days=٠ |Nov snow days=٠ |Dec snow days=٠ |Jan humidity=٧٥ |Feb humidity=٧٠ |Mar humidity=٦٥ |Apr humidity=٥٩ |May humidity=٤٢ |Jun humidity=٢٩ |Jul humidity=٢٥ |Aug humidity=٢٨ |Sep humidity=٣١ |Oct humidity=٤٤ |Nov humidity=٦١ |Dec humidity=٧٦ |source 1= ''Climate-Data.org'',<ref name="Climate-Data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: Arbil – Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4976/|بڵاوکەرەوە=Climate-Data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> ''My Forecast'' for records, humidity, snow and precipitation days<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=66293&metric=true |سەردێڕ=Irbil, Iraq Climate |بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> |source 2= ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iraq/erbil.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''Erbilia''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|بڵاوکەرەوە=Erbilia|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/ |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}} {| class="wikitable sortable" |- !ساڵ!!نزمترین پلەی گەرمیی!!بەرزترین پلەی گەرمیی |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || -١٫٢ || ٤٨ |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٠٫٤ || ٤٥٫٦ |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٠٫٩ || ٤٩٫٧ |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || -٤٫٦ || ٤٦٫٣ |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || -٠٫٩ || ٤٦٫٦ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || -١٫٦ || ٤٤٫٢ |- |'''بەرەنجام''' || '''-١٫٤٢''' || '''٤٧''' |} {| class="wikitable sortable" |- !وەرزی باران!!باران\ملم!!بەفر\سم |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || ٣٤٣٫٤ || - |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٥٤١٫٢ || - |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٤٩٦٫٣ || - |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || ٤٢٧ || ١٥ سم |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || ٤٢٧٫٥ || ١٢ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || ٤٢٣٫٤ || - |- |٢٠٠٧ || ٣٨٤٫٢ || - |} == گرنگی ھەولێر == ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستانە و ناوەندی ڕامیاریی ھەرێمەکەیە. کۆمەڵێک ڕێکخراو و دەزگای ناحکومی و نێودەوڵەتیی لێیە و ھەروەھا بارەگای ڕێکخراو و کونسڵخانەی وڵاتانی لێیە. لەڕووی جووگرافیشییەوە دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شارەکانی [[دھۆک]]، [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە یەک دەبەستێتەوە. کۆمەڵێک شوێنەواری گرنگی تێدایە، گرینگترینیان [[قەڵای ھەولێر]]ە کە شوێنێکی گەشتیاری و مێژوویییە. لە ھەولێر کۆمەڵێک نەتەوە و ئایینی تێدایە وەکو [[کورد]]، ئاشووری، تورکمان، [[موسڵمان]] و [[مەسیحییەت|کرستیان]].. ھەموو سەندیکاکانی تایبەت بە مامۆستایان، ئەندازیاران، جووتیاران، ھونەرمەندان… تاد، تێدایە؛ و زانکۆی گەورەی تێدایە، [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەلاحەددین]] و [[زانکۆی پزیشکیی ھەولێر]]،<ref>کە ھەڵەیەکی زمانی کوردییە ئەو زانکۆیە ناوبنێن زانکۆی ھەولێری پزیشکی و نەک پزیشکیی ھەولێر</ref> ھەروەھا چەند پەیمانگەیەکی لێیە بە ھەموو بەشەکانییەوە. چەندین باڵاخانەی ڕۆشنبیری و ھونەری لێیە وەکو ھۆڵەکان و [[سینەما]] و کۆشکی ھونەر و [[کتێبخانە]] و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆری [[ڕۆژنامە]] و [[کۆوار|گۆڤار]] بە ھەر چوار [[زمانی کوردی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] دەردەچێت. کۆمەڵێک یەکەی تەندروستی و [[نەخۆشخانە]]ی گەورەی لێیە، ھەروەھا چەندین کۆگای دەرمان و پێداویستی تەندروستی لێیە. بوونی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] بۆ گواستنەوەی ئاسمانی. بوونی پڕۆژەی بازرگانی زیاتر بەراورد بەشارەکانی دیکەی ھەرێم. == چالاکییەکانی ھەولێر == ھەولێر چەندین چالاکی کەلتووری و ئایینی و نەتەوەیی لە خۆدەگرێت. لەوانە لە ڕۆژی لەدایکبوونی [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] ئاھەنگی [[مەولوود]] ساز دەکرێت. تێیدا [[شیرینی]] دابەش دەکرێت و سروودی ئایینی دەگوترێت و دەف لێدەدرێت، ئەمەش ھەر لەدێر زەمانەوە لە ھەولێر لەلایەن [[موزەفەرەدین کۆکبری|سوڵتان موزەفەر]] یادی کراوەتەوە، لە ئێستاشدا ساڵانە ئەم یادە دەکرێتەوە. لە بواری میوزیکیش ھەولێر کەلتووری خۆی ھەیە بەتایبەت لە جۆری [[حەیران]] کە ناوبانگی خۆی ھەیە بەتایبەت لە ناوچەکانی (دەشتی ھەولێر، قەراج، کەندێناوە، ملکییە، شەمامک، بەڕانەتی) و لە ھەولێر چەندین حەیرانبێژی ناسراو ھەن، لەوانە حەسەن حەیران و عوسمان حەیران و [[حەسەن سیساوەیی]] و خدر حەیران. لەم دواییانە لە ھەولێر چالاکی ھونەری وەک فیستیڤاڵێ نوێدەوڵەتی [[فیلم]]، شانۆگەری، [[ماڕاتۆن|ماراسۆن]] و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت. == قەڵای ھەولێر == {{سەرەکی|قەڵای ھەولێر}} [[پەڕگە:Hawler Castle.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای ھەولێر]] قەڵای ھەولێر تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.<ref>[https://web.archive.org/web/20191116211943/https://www.kurdistan24.net/so/news/2dd4f38b-6479-4ee9-9efb-acc173663540 ناسا: قەڵای ھەولێر کۆنترین شوێنە لە جیھان تاکو ئێستا ژیانی تێدا بێت]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر {{!}} کوردستانی سەرسوڕھێنەر- وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200909171424272035|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == چایەخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر == {{سەرەکی|چایخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil Citadel and Machko tea house.jpg|وێنۆک|قە‏ڵای ھەولێر و چایەخانەی مەچکۆ]] لە کۆنەوە لە ھەولێر کەسانێکی زۆر ھەن پێیان خۆش بووە جێگا و شوێنێک ھەبێت بۆ ئەوەی پشوویەکی تێدا بدەن و لە ھەمان کاتیش خۆشەویست و ئازیزانی تێدا ببینن، جا باشترین شوێنی جارانیش [[چاخانە|چایخانە]] و [[قاوەخانە]] بووە، بۆیە ھەر لەو سەردەمەدا چەندین شوێنی دیاریکراو لە شێوەی چایخانە و قاوەخانە بە شەو و ڕۆژ دەرگایان بە ڕووی خەڵکی شارەکە و میوانان کرایەوە لەوانە: چایخانە و قاوەخانەکانی عەبۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی حاجی مستیل، چایخانە و قاوەخانەکانی بایز، چایخانە و قاوەخانەکانی عەلی فلەیح، [[قاوەخانەی مەچکۆ|چایخانە و قاوەخانەکانی مەچکۆ]] و [[چایخانەی مام خەلیل]]، چایخانە و قاوەخانەکانی دیکەی ھەولێر و جگە لەوانەش چەندین چایخانە و قاوەخانەی دیکە ھەبوون وەک چایخانە و قاوەخانەی کەوبازان و لەیالی ھەولێر (شەوانی ھەولێر) و تاقی و عەنتەر و قەرداران و قەمیش و سەید کەریم و باکوور و چەندین قاوەخانە و چایخانەی دیکە. == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil International Airport terminal building.JPG|وێنۆک|300px|تەلاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر]] فڕۆکەخانەی ھەولێر گەورەترین و فروانترین فڕۆکەخانەی کوردستانە.<ref>سەرچاوە:http://www.erbilairport.com/ku/ABUT01/F_ABUT01_03_01.aspx</ref> کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بە دووری حەوت کیلۆمەتر لە (قەڵای کۆنی ھەولێر)ەوە دوورە لە باکووری ڕۆژھەلاتی شارەکە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێڕاق لە [[٢٠٠٣]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دروست بکات کە ببێتە دەروازەیەک بەرەو جیھان. == وەرزش == لە شاری ھەولێر چەندین یانەی جۆراوجۆر ھەیە بەتایبەت لە یارییەکانی تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، [[تۆپی دەست]] و یاری دیکەش. لە ھەولێر تۆپی پێ بەربڵاوترین یارییە. [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] یانەی سەرەکی شارەکەیە کە چوار جار بووەتە پاڵەوانی خولی یانە نایابەکانی عێراق،<ref>[http://yariga.basnews.com/browse/14021 ھەولێر پاڵەوانی عێڕاقە بۆ ٢٠١٢، زێتر لە ١٠٠ وێنە]{{بەستەری مردوو|url=http://yariga.basnews.com/browse/14021 |date=شوباتی ٢٠١٩}}, لەلایەن شاھین برادۆستی لە ٢٠١٢/٠٨/١٧.</ref> جگە لەوەش پلەی دووەمی لە جامی یەکێتیی یانەکانی ئاسیا بەدەستھێناوە. لە ھەولێر بینەرێکی زۆری یاری تۆپی پێ ھەیە کە خولیایان لە بینینی یاری یانە ئەورووپییەکانە.<ref>[http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 کلاسیکۆ لە ئیسکان بە خۆشی کۆتایی نەھات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607171938/http://rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}, لەلایەن محەممەد کارێزی ٣/٤/٢٠١٦</ref> == داھێنانە ھونەرییەکان == <gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە پێشانگاکەیدا لە هەولێر پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆی (الله) دروستکراو لە زێڕی ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف </gallery>شاری هەولێر وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیری، لە ساڵانی دواییدا شایەدی چەندین داهێنانی هونەری بووە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی ناوچەکە، هونەرمەند و خۆشنووس [[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]] شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخدا نمایش کرد، کە بریتی بوو لە دروستکردنی تابلۆی هونەریی خۆشنووسی بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف. ئەم کارە وەک تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی و داهێنانێکی نوێ لە مێژووی هونەری شارەکەدا هەژمار دەکرێت. == پێشانگا == <gallery> File:قلعة هه ولير.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Arbil Clock.JPG|کاتژمێری باخی شار لە ھەولێر پەڕگە:City park Hawler.JPG|باخی شار پەڕگە:Street View Below Citadel - Erbil - Iraq.jpg|خوار قەڵا پەڕگە:View of the Citadel - Erbil - Iraq - 01.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Inside the Bazaar - Erbil - Iraq.jpg|ناوەوەی بازاڕی قەیسەری پەڕگە:Mechko coffe.JPG|چایەخانی مەچکۆ من امام قلغة اربيل ليلا.jpg|پارکی شار بە شەو Hall of Family Mall.jpeg|ھۆڵی فامیلی مۆڵ </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی گەڕەکەکانی ھەولێر]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * [[René Grousset|Grousset, René]], ''The Empire of the Steppes'', (Translated from the French by Naomi Walford), New Brunswick: [[Rutgers University Press]] (1970) * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nováček |یەکەم=Karel |سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraqi Kurdistan, First Season |journal=Památky archeologické |بەرگ=٩٩|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.gemaart.com/wp-content/uploads/2020/09/PAPER_Citadel-Research_Novacek.pdf}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Sourdel |یەکەم١=D. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill Online |chapter=Irbil |oclc=٦٢٤٣٨٢٥٧٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Villard |یەکەم=Pierre |بەستەری نووسەر=Pierre Villard |editor1-first=Francis |editor1-last=Joannès |سەردێڕ=Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne |زنجیرە=Bouquins |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Robert Laffont |شوێن=Paris |زمان=fr |ژپنک=٩٧٨-٢-٢٢١-٠٩٢٠٧-١|پەڕەکان=٦٨–٦٩|chapter=Arbèles}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |ساڵ=١٩٧٧|سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٤٩–٥١|jstor=544126 |issn=0022-2968 |doi=10.1086/372531|s2cid=161867404}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:en:Cities of the ancient Near East|شارە دێرینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] *[https://web.archive.org/web/20090326022751/http://www.faoiraq.org/images/word/erbil.pdf ئامارەکانی پارێزگای ھەولێر] *[http://hawlergov.org/ پێگەی پارێزگای ھەولێر] {{پۆلی کۆمنز|Arbil}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:حەدیاب]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] 5qqmk28x56l7qts187i0rghymvjeymu 1571074 1571073 2026-04-02T14:32:11Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 1571074 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەولێر | ناوی_فەرمی = Hawler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = أربیل - Hewlêr - ܐܲܪܒܝܠ | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = أربيل "عاصمة الياحة العراقية".jpg | photo2a = Mudhafaria Minaret (evening).jpg | photo2b = Shenglbana.jpg | photo3a = A traditional Kurdish house interior, Kurdish Textile and Cultural Museum, Citadel of Erbil.jpg | photo3b = Citadel of Hewlêr (Erbil), Iraqi Kurdistan.jpg | photo4a = Chaldean Catholic Cathedral of Saint Joseph 2005 (Ankawa, Erbil, Iraq).jpg | photo4b = Machko.jpg | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = لەسەرەوە بۆ خوارەوە و ڕاست بۆ چەپ:{{br}} پارکی شار و [[داون تاونی ھەولێر]] {{br}} [[منارەی چۆلی]] • دیمەنێکی سروشتی ھەولێر {{br}} [[مۆزەخانەی ڕستن و چنینی کوردی|مۆزەخانەی ڕستن و چنین]] • [[قەڵای ھەولێر]] {{br}} [[کڵێسای قەشە یووسف، عەنکاوە|کڵێسای قەشە یووسف]] • دیمەنێکی دەرەوەی قەڵای ھەولێر }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = ھەولێر | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ھەولێر لە [[ھەرێمی کوردستان]]##جێگەی ھەولێر لە [[عێراق]] | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord|36.191188|N|44.009189|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگاکانی کوردستان|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ناوەندی قەزای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ٣٠٠٠ پ. ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری ھەولێر | ناوی_سەرۆک = [[ئومێد خۆشناو]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = ١١٣ | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٢ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٤٠،٠٠٠<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥{{ھن}}(بەپێی world population review | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[بنزاری ھەولێری]]){{ھن}}کەمینە: [[تورکمانی عێراق|تورکمانی]] و [[زمانی سوریانی|ئاشووری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[ئیسلام]] ([[سوننە]]){{ھن}} کەمینە: [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵ کۆد | کۆدی_پۆستە = ٤٤٠٠١ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٦٦ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://www.hawlergov.org/app/ku/governorate پارێزگای ھەولێر] | پەراوێزەکان = }} '''ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|أربیل|Arbīl}};<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=أربیل|زمان=ar|ئیش=Aljazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/5/21/أربیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> {{بە سوریانی|ܐܲܪܒܹܝܠ|Arbel}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Search Entry|ناونیشان=https://www.assyrianlanguages.org/sureth/dosearch.php?searchkey=16848&language=id|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.assyrianlanguages.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0rS9CwAAQBAJ|سەردێڕ=A Grammar of Neo-Aramaic: The Dialect of the Jews of Arbel|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٤-٥|پەڕە=٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=There are a number of variant forms of the name Arbel. The form Arbel, which is used throughout this book, is the Neo-Aramaic form of the name. The Arabic-speaking Jews of the town refer to it as Arbīl or Arwīl. In Classical Arabic sources it is known as Irbīl. The Kurds call it Hawler, which appears to have developed from the form Arbel by a series of metatheses of consonants. The name appears to be of non-Semitic origin. It is first found in cuneiform texts dating to the third millennium B.C. , where it usually has the form Urbilum.}}</ref> بە [[کوردیی باکووری]]: Hewlêr) شارێکی دێرینی [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]، ئێستا ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] و پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Danilovich|یەکەم=Alex|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_yVxDwAAQBAJ&q=rudaw.net+kurdistan&pg=PT54|سەردێڕ=Federalism, Secession, and International Recognition Regime: Iraqi Kurdistan|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨٠٤٢٩٨٢٧٦٥٥|زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتیی [[پارێزگای ھەولێر]] ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ھەولێر ١ ملیۆن و ٧١٣٤٦٤ کەسە کە دەکاتە ٣٢٢٧١٩ خێزان. ھەولێر لە ١٠ شارۆچکە و ٣٧ شارەدێ پێک دێت و ٤١٠ گەڕەکی ھەیە و نێو شاری ھەولێریش ٨٠ گەڕەکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانیشتوانی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/383|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=ژمارەی دانیشتووان|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارەی%20دانیشتوان.pdf|journal=حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢}}</ref>زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە [[کورد|کوردن]]، جگە لە کەمینەکانی دیکەی [[تورکمانی عێراق|وەک تورکمان]] [[عەرەب|و عەرەب]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[ئاشوورییەکان|و ئاشووری]]. شاری ھەولێر بە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیھان دەژمێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> ڕەنگە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لەم شارە بگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی پێنجەمی پێش زایین.<ref name="Novice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Novice|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraq, First Season|journal=Památky Archaeological|issue=XCIX|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢}}</ref> لە دڵی شارەکەدا [[قەڵای ھەولێر|قەڵای دێرینی ھەولێر]] و [[منارەی چۆلی]] ھەیە. لە نووسراوەکانی پاشای [[سۆمەر]]ی، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] ناونراوە بە ''ئوربیلم''، لە نووسراوەکانی [[بابل]]ی و [[ئاشوور]]ی بە ''ئەربائیلۆ'' ناودەبرا، کە بە واتای چوار خودا دەھات، لە سەردەمی بابلی شوێنی پەرستنی عەشتار بووە.<ref name="villard">{{Harvard citation no brackets|Villard|2001}}</ref><ref name="Hamblin">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamblin|یەکەم=William J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=en9tzr1-VM4C|سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٢٥٥٨٩-٩|پەڕە=١١١|بەستەری نووسەر=William J. Hamblin}}</ref>لە ھەزارەی ٣ی پێش زایین ھەولێر زلھێزێکی سەربەخۆ بوو لە ناوچەکەی خۆیدا. بۆ ماوەیەک لەلایەن [[گۆتی|گۆتییەکانەوە]] داگیرکرا. لە کۆتایی ھەزارەی دووەمی پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان. دوابەدوای ئەمەش بەشێک بوو لە چەند ئیمپراتۆرییەتێک بە نۆرە، لەوانە [[ماد|ئیمپراتۆرییەتی ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]، [[شانشینی مەقدۆنیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، ئیمپراتۆرییەتی ئەرمەنستان، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئاشوور (پارێزگای ڕۆمانی)|ئاشووری ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، ھەروەھا پایتەختی ویلایەتی لقەکەی [[ئادیابین|ئادیابینە]] لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و سەرەتای سەدەی دووەمی زایینی. لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناویندا]] شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] حوکمڕانی کرا.<ref>Georges Roux – Ancient Iraq</ref> لە ھێڵکارییەکی خەتی بزماری ناسراو بوو بە (ئای کشان کلاما) واتە (ماڵی خاتوونی ھەرێمەکە)، ھەروەھا پەرستگایەک بوو بۆ پادشای ئاشورییەکان کە پەیکەرێکی پادشای [[پانیپاڵ]] و پەیکەری خواوەندی [[عەشتار]] کە لە [[بڕۆنز]] دروست کرابوو دۆزراوەتەوە. بەھۆی گرنگی ئەم شارە، [[پادشا]]ی ئاشوری، سەنحاریب ھەستا بە پەنگاوکردن (خزن)ی ئاو لە تونێل (نۆین)ی دروستکراو بە بەردی مەڕمەڕ، کە لە گوندی [[مورتکیان]]ی بەستۆڕە دەست پێدەکات تا دەگاتە ھەولێر، کە درێژی ئەم نۆینە (تونێلە) ٢٢ کیلۆمەترە لەژێر زەوی لێدراوە، شارەکە لەلایەن ئەنجومەنی گەشتیاری عەرەبییەوە وەک پایتەختی گەشتیاری عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا.<ref>[http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45887 Erbil named 2014 Arab Tourism Capital] {{Webarchive}}.</ref><ref>[http://rudaw.net/english/opinion/23122013 "Erbil: Kurdish City, Arab Capital"], Rudaw.</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ [[قەڵای ھەولێر]] وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == شاری ھەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی [[باشووری کوردستان]] و شوێنێکی گرنگ بووە لە کۆنەوە تا ئێستا. زۆربەی ناوچەکانی زەویی بەپیتن بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری دەست دەدات. کەشوھەوایەکی چواروەرزەی ھەیە. ھاوینی گەرمە و زستانی سارد.. == دانیشتووان == زۆربەی دانیشتووانی ھەولێر کوردن، کەمینەی دانیشتووان [[عەرەب]] و [[تورکمان]] و [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]]ن، بەڵام بە [[زمانی کوردی|کوردی]] قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٤ بێت ١٫٧٥ ملیۆن کەس لە ھەولێر دەژین.<ref>[http://www.citypopulation.de/Iraq.html ئاماری دانیشتووانی پارێزگاکانی عێراق], ماڵپەڕی citypopulation.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == * *[[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]]**: هونەرمەند و خۆشنووسێکی دیاری شاری هەولێرە. بەوە ناسراوە کە یەکەمین کەسە لەسەر ئاستی جیهان هونەری خۆشنووسی عەرەبی و ئیسلامی تێکەڵی بەردی گرانبەها و زێڕ کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە کە تێیدا تابلۆی دروستکراو لە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی سافی نمایش کرد. == مێژووی ھەولێر == مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تا ئێستا دیار نییە بۆ کەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکان بێت مێژووەکەی بۆ سنووری (٦٠٠٠) ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمڕۆش ھەر بەردەوامە. "مێژووی ھەولێر بە ھۆی ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییەوە ئەستەمە بتواندرێت لەم کاتەدا مێژووی دروستکردنی ھەولێر بەشێوەیەکی زانستیانە بخرێتە بەر چاو. سەرچاوەکانی نووسینەوەی مێژووی ھەولێر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە چوارچێوەی ئەم توێژینەوەیەدا بەکاردەھێندرێن بریتین لە سەرچاوەی مێژووی دەرەکی، واتە ئەو تۆمارانەی لەلایەن ئەوانی دیکەوە دەربارەی ئەم شارە نووسراون و لە شوێنی جوگرافیایی دیکەدا دۆزراونەتەوە، ھۆکاری ئەمەش ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییە لە قەڵای ھەولێردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/455|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=مەلا قادر|یەکەم=ئاسۆس محەمەد|ڕێکەوت=٢٩٫٠١٫٢٠١٠|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html}}</ref> ئەوەی شایانی ئاماژەپێدان بێت ئەوەیە، گردی قالنیچ ئاغا، کە بە دووری کیلۆمەترێک دەکەوێتە باشوری قەڵای ھەولێرەوە، دەکرێت سەرە داوێکمان لەبارەی مێژووی نیشەجێبوون بەدەستەوە بدات گردی قالنج ئاغا کە کنەو پشکنینی تێدا ئەنجامدراوە و ئەنجامەکانی کنەو پشکنین ئەوە دەردەخەن، کە ئەم شوێنە شوێنەوارییە لە نێوان سەردەمی حەلەف و جەمدەت نەسردا ئاوەدان بووە. لێ لە دەسپێکی ھەزارەی سێیەمی بەر لە زایندا دانیشتوانی گردی قالنج ئاغا دەست بەرداری شوێنەکە بوونە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=http://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> === پێش زایین === لە ساڵەکانی (٢٣١٦ تاوەکوو ٢٣٧١ پێش زایین) بەمەبەستی دەست بەسەرداگرتنی داھات و فرە سامانێتی دەڤەرەکە، پەلاماری ھێرشەکانی سەرگۆنی ئەکەدی گەیشتوونەتە ھەولێر و دەستی بەسەرداگیراوە. دواتر لە ساڵانی (٢١٥٠ تاوەکوو ٢٠٥٠پێش زایین) بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی [[گۆتی|گوتییەکان]] کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی (٢٠٥٠ تاوەکوو ١٩٥٠ پ. ز) کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆرییەتی ئووری [[سۆمەر|سوومەرییەوە]]. لە ساڵی (١٦٠٠ پ. ز) و دواتر کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی کاشییەکانەوە، کە مەزەندە وایە لە ھۆزە دێرینەکانی کورد بووبن. ھاوکات دەوڵەتی [[ئاشوور]]یش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون. لە ڕۆژگاری فەرمانڕەوایی [[ئاشوور]]ییەکانەوە لە (٢٥٠٠ تاوەکوو ٦١٢ پ. ز) ھەولێر لە ئەوپەڕی گەشەسەندن و پێشکەوتنی دابوو، ئەوکاتە پایتەختی ئایینی ئاشوورییەکان و تەختی خوداوەندی عەشتار (عەشتار ئەربیلا) پەرستگای ئاشوورییەکان بووە، ناوی ھەولێر لە نووسراوە مێخییەکانەوە بە شێوەی (ئی کشان کلاما) ھاتووە کە دەکاتە (ماڵی خانمەکەی ھەرێم) کە سەرچاوە و ھێمای سەرکەوتن بووە و (عەشتاری نەینەوا) ش خوداوەندی ئەڤین و ڕابواردن بووە. ساڵانی (٧٠٥*٦٨١ پ. ز) , لە دوای سەرگونی ئەکەدی سەنحاریبی کوڕی بووە بە فەرمانڕەوا، ئەو پادشایە لە دووری (٢٠) کیلۆمەترەوە لە ڕووباری بەستۆڕەوە ئاوی بۆ شار و [[قەڵای ھەولێر]] ڕاکێشاوە، کە بە جۆگەی سەنحاریب ناسراوە و بۆ ئەو سەردەم کارێکی دەگمەن و مەزن بووە. دواتر لە ساڵی (٦١٢پ. ز) ئیمپراتۆرییەتی [[ماد]] دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە. دوای ئەمە ھەولێر بووە بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. لە ساڵی (٣٣١پ ز) و بە فەرماندەی [[ئەسکەندەری مەزن]]ی مەکدۆنی و لە شەڕی (ئەربیلا)یان [[شەڕی گۆگەمیلا|گوگمەلا]] (Gaugamela) کە ھەڵکەوتەکەی نزیکەی سەد کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ھەولێر مەزەندە دەکرێت نزیک ڕووباری گۆمەلی ناوچەی گۆرانەتی، ئیمپراتۆرییەتی یۆنانی بەسەر دارای شای ھەخامەنییەکان زاڵبوون و ھەولێر بووە بەشێک لە مولکەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لە پاش مردنی ئەسکەندەر لە ساڵی (٣٢٣*پ. ز) لە شاری بابل، ھەولێر (تێکڕای عێراق و سووریا) ش کەوتنە ژێر دەسەڵاتی (سلۆقس) کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی ئەسکەندەر، ئەم فەرمانڕەوایە ھەولێری زۆر ئاوەدانکردووەتەوە و خزمەتی کردووە. لە ساڵانی (١٤٨. پ. ز*٢٢٦ز) فارسەکان توانیان بەسەر سلوقییەکاندا زاڵ بن کە بەر لەوکاتە حوکمڕانی ھەولێر بوون، ئەم فارسانە دەوڵەتێکی فیدراڵییان دامەزراند کە لە چەند میرنشینێک پێکھاتبوو وەک میرنشیینەکانی (ڕەھا (ئورفا),تەدمور، شنگار، حەزەر (ھەترا), دواتریش حەدیاب (ئەدیابین))، ھەولێر گرنگترینی شارەکانی میرنشینی حەدیاب بووە. ئەم میرنشینە (لە نێوان ھەردوو زێی گەورە و گچکە دامەزراوە) میرەکەی (ئیزات) بووە، لە میرە بە ناو و مەزنەکانی فارسان بووە، مافی لەسەرکردنی تاجی بەرز و خەوتنی نێو چوار پایەی زێڕینی ھەبووە، ئەم پلە و پایەی بە خەڵات پێدرابوو لەلایەن پادشا (ئورتەبانی سێیەم), کە ھاوکاریی بووە بۆ گەیشتن بە تەختی پادشایی. ساڵی (٨٣پ. ز) و بۆ ماوەی (١٠) ساڵێک لە ڕۆژگاری (تیگران شا)ی ئەرمەنی ھەولێر کەوتە ژێر ڕکێفی سوپای ئەرمەنەوە. [[پەڕگە:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|وێنۆک|ساڵانی ١٢٥٨–١٢٥٩ گرتنی ھەولێر لەلایەن ئیلخانییەکانی ئیمپڕاتۆری مەغۆل.]] === دوای زایین و ھاتنی ئیسلام === لە ساڵی ٤٤ زایین ھەولێر بووە پێتەختی ئەدیابین و شاژن ھیلین کە ئایینی [[جوو|جوولەکەیان]] پەرەو دەکرد. لە دوای چەن پەلامار و ھێرشێکی ڕۆمانەکان و بەناوبانگترینیان ھێرشی پادشا (کەراکولا) بوو ساڵی (٢١٦٧ز) ھەولێر داگیرکراو، فارسەکانی وەدەرناو لە ناوی بردوون، ئەو پادشایە ستەمکارە ئەوەندە دڵڕەق بوو گۆڕی میر وپادشاکانی فارسەکانیشی ھەڵتەکاندوون، ساڵی (٢٢٦ز) لە ڕۆژگاری (شا ئەردە شێر)ی ساسانی، لە مەدائینەوە پەلاماری ھەولێر درا و، ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان و پەرستگای ئایینی زەردەشتیی لێ دروست کرا. ساڵی (٦١٢ ز) لەگەڵ ھاتنی سوپای [[ئیسلام]]، ساسانییەکان مەدائین و ھەولێر و زۆربەی ناوچەکەیان جێھێشت. ساڵی (١٦ی کۆچی) و لە ڕۆژگاری ([[خەلیفە]]) جێنشین ([[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]]) بە فەرماندەی (عوقبەی کوڕی فەرقەد) لەشکری ئیسلام گەیشتە ئەو ھەرێمە و ھەولێر و [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و زۆربەی ھەرە زۆری ناوچەکانی دەورووبەر کەوتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی ئیسلام. ساڵی (١٣٢ی کۆچی) و لە نزیک ھەولێر و لە شەڕی (زاب)ی یەکلاکەرەوە، [[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] سەرکەوتن بەسەر ئەمەوییەکاندا و ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەباسییەکانەوە. لە ڕۆژگاری دەسەڵاتدارێتی بوەیھییەکان لە [[بەغدا]] (٣٣٣*٤٤٧ی کۆچی) کوردە [[رەوەندی|ھەزبانییەکان]] توانیان میرنشینێکی بەدەسەڵات لە ھەولێر دابمەزرێنن، ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە مووسڵ و [[شام]] ھەبوون. ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی (عیمادەدینی زەنگی) لە مووسڵ لە ساڵی (٥٢١ی کۆچی) کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی (٥٣٩ی کۆچی/١١٤٤ی زایینی) زێنەدینی عەلی کوچک کوڕی بەکتەکین کە فەرمانداری قەڵای مووسڵ بوو لە سایەی عیمادەدینی زەنگی، توانی میرنشینێکی سەربەخۆ لە ھەولێرو دەورووبەریدا دابمەزرێنێت و بە میرنشینی بە کتیکی ناسرا. لە ساڵی (٥٦٣ی کۆچی/١١٦٨ی زایینی) زێنەدین عەلی کوچک کۆچی دوایی کردو کوڕە بچووکەکەی (زێنەدین یوسف) دەسەڵاتی وەرگرت، پاشتر لە ساڵی (٥٦٨ی کۆچی/١١٩٠ی زایینی) [[موزەفەرەدین کۆکبری|موزەفەرەدینی گورگە بۆری کوکبری]] برای بوو بە فەرمانڕەوای میرنشینی ھەولێر، لە سایەی حوکمڕانی میر مزەفەری ئەتابەگ میرنشینی ھەولێر بوو بە بەھێزترین و ناودارترینی میرنشینەکانی ئیسلامی و ئەو پەڕی پێشکەوتن و گەشەی زانستی و ئاوەدانی و دەسەڵاتی ھەبوو، ماوەی حوکمڕانییەتی لە نێوان (٥٨٦ک*٦٣٠ک/١١٩٠ز *١٢٣٣ز) درێژەی کێشا، مزەفەرەدین [[بەیعەت]]ی دا بە پێشەوای کوردیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەلاحەدینی ئەیوبی]] و پتر لێی نزیک بۆوە بە خواستنی (ڕەبیعە خاتوون)ی خوشکی سەلاحەدین، لە ڕۆژگاری شا موزەفەردەین فەرماندارێتی میرنشینی ھەولێر گەیشتە ئەوپەڕی ھێز و دەسەڵات و تەواوی ناوچەی شارەزوور کەوتنە نێو دەسەڵاتی ئەو میرنشینە کە ھەر لە زێی گەورەوە تا سلێمانی و داقوق دەگرێتەوە. [[سوڵتان]] موزەفەر پیاوێکی خێرخواز و زانستپەروەر و دادپەروەرێکی لە خواترس وخزمەتکاربووە، لە ڕۆژگاری ئەودا یادە ئاھەنگەکانی مەولوودی پێغەمبەر کراوە و شەوانە تا بەرەبەیان چراخان ھەڵکراون و ئاھەنگ و خێروشادی بەردەوام بووە، ھەولێر بووە بە ڕووگەی زانا و دانا و ھزرەوان و پیاوانی زانست و فەلسەفە و مێژووناسان و دەیان فێرگە و قوتابخانە و فەرمانگەی خزمەتگوزاری و چاودێری کۆمەڵایەتیلەو شارەدا کراوەتەوە، خزمەتێکی زۆری ھەولێر کراوە و ئەو پەڕی ئاوەدانی و پێشکەوتنی بەخۆوەبینیوە، ھەولێر لەو ڕۆژگارەدا لە چەرخی زێڕینیدا بووە. دیاریترین شوێنەوارەکانی ئەو سەردەم [[منارەی چۆلی]] و قوتابخانەی موزەفەرییە و بازاڕگاکانی قەیسارییەی ھەولێرن. دوای وەفاتی [[موزەفەرەدین کۆکبری]] لە ساڵی (٦٣٠ی کۆچی/١٢٣٣ی زایینی) میرنشینی ھەولێر چووەوە ژێر سایەی خەلیفە موستەنسیر بیلای عەباسی و لە ساڵی (١٢٣٥ی زایینی) لەشکرێکی بە فەرماندەیی (ئەبوفەزیل ئیقبالیشەڕابی) ناردە سەر ھەولێر و داگیری کرد. ھەولێر لە ڕۆژگاری موزەفەردەین و لە دوای وەفاتیشی دوچاری پەلاماری [[مەغۆل]]ەکان بووە. دواتر لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عەباسی بەدەست مەغۆلەکانەوە، لە ساڵی (٦٥٦ی کۆچی/ ١٢٥٨ی زایینی) ئیتر ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوای مەغۆلەکانەوە. لە ساڵی (١٣٣٧ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلە ئیلخانییەکانەوە دواتریش جەلائیرییەکان. پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو (کە ئالاکەیان وێنەی بەرخی ڕەشی لەسەر بوو) و ئینجا لە ساڵی (١٤١٠ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو (خودان ئالای بەرخە سپی) ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون. ساڵی (١٥٠٨ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی [[سەفەوییەکان]]، تا شکانی سوپای فارس لە بەرامبەر ھێرشی سوپای [[سەلیمی دووەم|سوڵتان سەلیم]]ی دووەمی عوسمانلی. ساڵی (١٥١٤ی زایینی) لە دوای شەڕی [[شارستانی چاڵدێران|چالدێران]] و سەرکەوتنی لەشکری سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی، ھەولێر و ئینجا ھەموو عێراق کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانلییەوە]]. حوکمڕانی ھەولێر بۆ ماوەیەک بە فەرمانی سولتانی عوسمانی درا بە '''میر حوسێن داسنی''' میری '''شێخان'''. دواتر میرانی سۆران بوون بە حوکمران. دوای ١٨٨١ لە دەورانی سوڵتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق (لیوا) لە سنووری ویلایەتی [[مووسڵ|موسل]] و یەکەم [[شارەوانی]] تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆ و گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت. ئەم ھەرێمانە تاساڵی (١٩١٧ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی عوسمانلییەکان مانەوە. === مێژووی نوێ === [[پەڕگە:Hewler Old Minaret.jpg|وێنۆک|[[منارەی چۆلی]]]] لە سەردەمی عوسمانییەکان ھەولێر قەزایەک بووە سەر بە لیوای مووسڵ، بەڵام دوای نەمانی ئەوان و ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە، ئالوگۆڕ بەسەر شێوەی فەرمانداری دامو دەزگاکان ھاتووەو جۆری بەڕێوەبەربردنی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. دیارە ھەولێریش سەردەستەی ئەم گۆڕانکاریانە بوو، لە سەردەمی ئینگلیزەکان (حاکم سیاسی) لە لیواکان کاریان کردووە، یاریدەدەری دادوەری ڕامیاریش واتە (مساعد لحاکم السیاسی) لە قەزایەکان دانیشتوون (دەبلیو- ئار-ئێچ) کە ئەفسەرێکی ئینگلیزە، یەکەم یاریدەدەری دادوەری ڕامیاری بووە لە ھەولێر، پاشان کە ھەولێر بووەتە پارێزگا ھەر بەخۆی بووە بە دادوەری ڕامیاری ئەم شارە، لە پەرتووکی (دوو ساڵ لە کوردستان) کە بیرەوەرییەکانی خۆیەتی ئاماژە بەوەدەکات ھەولێر ڕۆژی (١ی تشرینی دووەمی ١٩١٩) بووەتە پارێزگا و بەگوێرەی ئەم کتێبە بێت (دەبلیۆ-ئار-ئێچ)یەکەم پارێزگاری ھەولێر بووە لەپاش نەمانی دەسەڵاتی عوسمانلییەکان، بەڵام دووای پێکەوەنانی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستان بەعێراقەوە کەسانی شارەکە یان عێراقی ئەو پلەیان وەرگرتووە. لە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەم]] و لەپاش [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ|پەیمانی سایکس*پیکۆ]] و لە بەھاری ساڵی (١٩١٦ی زایینی) بە فەرماندەیی لیوا (پاراشۆف) ھێزەکانی [[ڕووسیا|ڕوسیا]]ی ھاوپەیمانی لە ڕێگەی [[خانەقین]] و [[ورمێ]] بە مەبەستی داگیرکردنی بەغدا، [[ڕەواندز]]یان داگیر کرد. پاشان بەھۆی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ڕووسیا|شۆڕشی تشرینی یەکەم]] لە ڕووسیا لەو ھەرێمە کشانەوە. ساڵی (١٩١٨ی زایین) و لەدوای داگیرکردنی [[بەغدا]] لەلایەن ئینگلیزەوە ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیز و کاپتن ھای بوو بە حوکمڕانی ھەولێر. بەلام ڕەواندز دووبارە کەوتەوە دەست ھێزی عوسمانییەکانەوە بۆ دوو ساڵ بووە پێگەی سەربازی ئەفسەرێکی تورک بە ناوی ئۆزدەمیر. ساڵی (١٩٢١ی زایین) لە دوای دروستبوونی حکوومەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشوور بە دەوڵەتی عێراق، ھەولێر کرایە موتەسەرفییەت و (ئەحمەدە فەندی عوسمان)یەکەم موتەسەریف (پارێزگار)ی ھەولێر بووە. ساڵی (١٨٥٨ی زایینی) شارەوانی ھەولێر دامەزراوە و یەکەم سەرۆکی شارەوانی (حاجی ئەحمەد ئاغای عەبدولوەھاب) بووە. لە ساڵی ١٩١٨ز سوپای بەریتانیی ھاتە ناو شاری ھەولێر. دواتر لە ساڵی ١٩٢٥ ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی قەزائی بەغدا. لە ساڵی ١٩٧٤ ھەولێر بوو بە پایتەختی حوکمی زاتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ پاش شکانی سوپای ڕژێمی بەعس و کشانەوەیان لە ناوچەکانی کوردستان، ھەولێر بوو بە پایتەختی کوردستانی عێراق. ساڵی ٢٠١٤ز لە ئێستادا ھەولێر بووە بە پایتەختی گەشتیاریی وڵاتانی عەرەبیی و لە سەرجەم وڵاتانەوە ڕوو لە ھەولێر دەکرێ بەمەبەستی گەشت و بازرگانیی. == کەشوھەوا == {{Weather box |width = auto |metric first = Yes |single line = Yes |location = ھەولێر |Jan high C = ١٢٫٤ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤٫٠ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢٫٠ |Aug high C = ٤١٫٩ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C = ٧٫٤ |Feb mean C = ٨٫٩ |Mar mean C = ١٢٫٤ |Apr mean C = ١٧٫٥ |May mean C = ٢٤٫١ |Jun mean C = ٢٩٫٧ |Jul mean C = ٣٣٫٤ |Aug mean C = ٣٣٫١ |Sep mean C = ٢٩٫٠ |Oct mean C = ٢٢٫٦ |Nov mean C = ١٥٫٠ |Dec mean C = ٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٤ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٥ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |rain colour = green |Jan rain mm=١١١ |Feb rain mm=٩٧ |Mar rain mm=٨٩ |Apr rain mm=٦٩ |May rain mm=٢٦ |Jun rain mm=٠ |Jul rain mm=٠ |Aug rain mm=٠ |Sep rain mm=٠ |Oct rain mm=١٢ |Nov rain mm=٥٦ |Dec rain mm=٨٠ |Jan rain days=٩ |Feb rain days=٩ |Mar rain days=١٠ |Apr rain days=٩ |May rain days=٤ |Jun rain days=١ |Jul rain days=٠ |Aug rain days=٠ |Sep rain days=١ |Oct rain days=٣ |Nov rain days=٦ |Dec rain days=١٠ |Jan snow days=١ |Feb snow days=٠ |Mar snow days=٠ |Apr snow days=٠ |May snow days=٠ |Jun snow days=٠ |Jul snow days=٠ |Aug snow days=٠ |Sep snow days=٠ |Oct snow days=٠ |Nov snow days=٠ |Dec snow days=٠ |Jan humidity=٧٥ |Feb humidity=٧٠ |Mar humidity=٦٥ |Apr humidity=٥٩ |May humidity=٤٢ |Jun humidity=٢٩ |Jul humidity=٢٥ |Aug humidity=٢٨ |Sep humidity=٣١ |Oct humidity=٤٤ |Nov humidity=٦١ |Dec humidity=٧٦ |source 1= ''Climate-Data.org'',<ref name="Climate-Data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: Arbil – Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4976/|بڵاوکەرەوە=Climate-Data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> ''My Forecast'' for records, humidity, snow and precipitation days<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=66293&metric=true |سەردێڕ=Irbil, Iraq Climate |بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> |source 2= ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iraq/erbil.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''Erbilia''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|بڵاوکەرەوە=Erbilia|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/ |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}} {| class="wikitable sortable" |- !ساڵ!!نزمترین پلەی گەرمیی!!بەرزترین پلەی گەرمیی |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || -١٫٢ || ٤٨ |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٠٫٤ || ٤٥٫٦ |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٠٫٩ || ٤٩٫٧ |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || -٤٫٦ || ٤٦٫٣ |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || -٠٫٩ || ٤٦٫٦ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || -١٫٦ || ٤٤٫٢ |- |'''بەرەنجام''' || '''-١٫٤٢''' || '''٤٧''' |} {| class="wikitable sortable" |- !وەرزی باران!!باران\ملم!!بەفر\سم |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || ٣٤٣٫٤ || - |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٥٤١٫٢ || - |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٤٩٦٫٣ || - |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || ٤٢٧ || ١٥ سم |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || ٤٢٧٫٥ || ١٢ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || ٤٢٣٫٤ || - |- |٢٠٠٧ || ٣٨٤٫٢ || - |} == گرنگی ھەولێر == ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستانە و ناوەندی ڕامیاریی ھەرێمەکەیە. کۆمەڵێک ڕێکخراو و دەزگای ناحکومی و نێودەوڵەتیی لێیە و ھەروەھا بارەگای ڕێکخراو و کونسڵخانەی وڵاتانی لێیە. لەڕووی جووگرافیشییەوە دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شارەکانی [[دھۆک]]، [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە یەک دەبەستێتەوە. کۆمەڵێک شوێنەواری گرنگی تێدایە، گرینگترینیان [[قەڵای ھەولێر]]ە کە شوێنێکی گەشتیاری و مێژوویییە. لە ھەولێر کۆمەڵێک نەتەوە و ئایینی تێدایە وەکو [[کورد]]، ئاشووری، تورکمان، [[موسڵمان]] و [[مەسیحییەت|کرستیان]].. ھەموو سەندیکاکانی تایبەت بە مامۆستایان، ئەندازیاران، جووتیاران، ھونەرمەندان… تاد، تێدایە؛ و زانکۆی گەورەی تێدایە، [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەلاحەددین]] و [[زانکۆی پزیشکیی ھەولێر]]،<ref>کە ھەڵەیەکی زمانی کوردییە ئەو زانکۆیە ناوبنێن زانکۆی ھەولێری پزیشکی و نەک پزیشکیی ھەولێر</ref> ھەروەھا چەند پەیمانگەیەکی لێیە بە ھەموو بەشەکانییەوە. چەندین باڵاخانەی ڕۆشنبیری و ھونەری لێیە وەکو ھۆڵەکان و [[سینەما]] و کۆشکی ھونەر و [[کتێبخانە]] و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆری [[ڕۆژنامە]] و [[کۆوار|گۆڤار]] بە ھەر چوار [[زمانی کوردی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] دەردەچێت. کۆمەڵێک یەکەی تەندروستی و [[نەخۆشخانە]]ی گەورەی لێیە، ھەروەھا چەندین کۆگای دەرمان و پێداویستی تەندروستی لێیە. بوونی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] بۆ گواستنەوەی ئاسمانی. بوونی پڕۆژەی بازرگانی زیاتر بەراورد بەشارەکانی دیکەی ھەرێم. == چالاکییەکانی ھەولێر == ھەولێر چەندین چالاکی کەلتووری و ئایینی و نەتەوەیی لە خۆدەگرێت. لەوانە لە ڕۆژی لەدایکبوونی [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] ئاھەنگی [[مەولوود]] ساز دەکرێت. تێیدا [[شیرینی]] دابەش دەکرێت و سروودی ئایینی دەگوترێت و دەف لێدەدرێت، ئەمەش ھەر لەدێر زەمانەوە لە ھەولێر لەلایەن [[موزەفەرەدین کۆکبری|سوڵتان موزەفەر]] یادی کراوەتەوە، لە ئێستاشدا ساڵانە ئەم یادە دەکرێتەوە. لە بواری میوزیکیش ھەولێر کەلتووری خۆی ھەیە بەتایبەت لە جۆری [[حەیران]] کە ناوبانگی خۆی ھەیە بەتایبەت لە ناوچەکانی (دەشتی ھەولێر، قەراج، کەندێناوە، ملکییە، شەمامک، بەڕانەتی) و لە ھەولێر چەندین حەیرانبێژی ناسراو ھەن، لەوانە حەسەن حەیران و عوسمان حەیران و [[حەسەن سیساوەیی]] و خدر حەیران. لەم دواییانە لە ھەولێر چالاکی ھونەری وەک فیستیڤاڵێ نوێدەوڵەتی [[فیلم]]، شانۆگەری، [[ماڕاتۆن|ماراسۆن]] و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت. == قەڵای ھەولێر == {{سەرەکی|قەڵای ھەولێر}} [[پەڕگە:Hawler Castle.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای ھەولێر]] قەڵای ھەولێر تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.<ref>[https://web.archive.org/web/20191116211943/https://www.kurdistan24.net/so/news/2dd4f38b-6479-4ee9-9efb-acc173663540 ناسا: قەڵای ھەولێر کۆنترین شوێنە لە جیھان تاکو ئێستا ژیانی تێدا بێت]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر {{!}} کوردستانی سەرسوڕھێنەر- وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200909171424272035|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == چایەخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر == {{سەرەکی|چایخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil Citadel and Machko tea house.jpg|وێنۆک|قە‏ڵای ھەولێر و چایەخانەی مەچکۆ]] لە کۆنەوە لە ھەولێر کەسانێکی زۆر ھەن پێیان خۆش بووە جێگا و شوێنێک ھەبێت بۆ ئەوەی پشوویەکی تێدا بدەن و لە ھەمان کاتیش خۆشەویست و ئازیزانی تێدا ببینن، جا باشترین شوێنی جارانیش [[چاخانە|چایخانە]] و [[قاوەخانە]] بووە، بۆیە ھەر لەو سەردەمەدا چەندین شوێنی دیاریکراو لە شێوەی چایخانە و قاوەخانە بە شەو و ڕۆژ دەرگایان بە ڕووی خەڵکی شارەکە و میوانان کرایەوە لەوانە: چایخانە و قاوەخانەکانی عەبۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی حاجی مستیل، چایخانە و قاوەخانەکانی بایز، چایخانە و قاوەخانەکانی عەلی فلەیح، [[قاوەخانەی مەچکۆ|چایخانە و قاوەخانەکانی مەچکۆ]] و [[چایخانەی مام خەلیل]]، چایخانە و قاوەخانەکانی دیکەی ھەولێر و جگە لەوانەش چەندین چایخانە و قاوەخانەی دیکە ھەبوون وەک چایخانە و قاوەخانەی کەوبازان و لەیالی ھەولێر (شەوانی ھەولێر) و تاقی و عەنتەر و قەرداران و قەمیش و سەید کەریم و باکوور و چەندین قاوەخانە و چایخانەی دیکە. == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil International Airport terminal building.JPG|وێنۆک|300px|تەلاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر]] فڕۆکەخانەی ھەولێر گەورەترین و فروانترین فڕۆکەخانەی کوردستانە.<ref>سەرچاوە:http://www.erbilairport.com/ku/ABUT01/F_ABUT01_03_01.aspx</ref> کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بە دووری حەوت کیلۆمەتر لە (قەڵای کۆنی ھەولێر)ەوە دوورە لە باکووری ڕۆژھەلاتی شارەکە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێڕاق لە [[٢٠٠٣]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دروست بکات کە ببێتە دەروازەیەک بەرەو جیھان. == وەرزش == لە شاری ھەولێر چەندین یانەی جۆراوجۆر ھەیە بەتایبەت لە یارییەکانی تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، [[تۆپی دەست]] و یاری دیکەش. لە ھەولێر تۆپی پێ بەربڵاوترین یارییە. [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] یانەی سەرەکی شارەکەیە کە چوار جار بووەتە پاڵەوانی خولی یانە نایابەکانی عێراق،<ref>[http://yariga.basnews.com/browse/14021 ھەولێر پاڵەوانی عێڕاقە بۆ ٢٠١٢، زێتر لە ١٠٠ وێنە]{{بەستەری مردوو|url=http://yariga.basnews.com/browse/14021 |date=شوباتی ٢٠١٩}}, لەلایەن شاھین برادۆستی لە ٢٠١٢/٠٨/١٧.</ref> جگە لەوەش پلەی دووەمی لە جامی یەکێتیی یانەکانی ئاسیا بەدەستھێناوە. لە ھەولێر بینەرێکی زۆری یاری تۆپی پێ ھەیە کە خولیایان لە بینینی یاری یانە ئەورووپییەکانە.<ref>[http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 کلاسیکۆ لە ئیسکان بە خۆشی کۆتایی نەھات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607171938/http://rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}, لەلایەن محەممەد کارێزی ٣/٤/٢٠١٦</ref> == داھێنانە ھونەرییەکان == شاری هەولێر وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیری، لە ساڵانی دواییدا شایەدی چەندین داهێنانی هونەری بووە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی ناوچەکە، هونەرمەند و خۆشنووس [[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]] شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخدا نمایش کرد، کە بریتی بوو لە دروستکردنی تابلۆی هونەریی خۆشنووسی بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف. ئەم کارە وەک تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی و داهێنانێکی نوێ لە مێژووی هونەری شارەکەدا هەژمار دەکرێت. <nowiki><gallery mode="packed" heights="180" caption="داھێنانە ھونەرییەکانی یەحیا ئەربیلی"></nowiki> == پێشانگا == <gallery> File:قلعة هه ولير.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Arbil Clock.JPG|کاتژمێری باخی شار لە ھەولێر پەڕگە:City park Hawler.JPG|باخی شار پەڕگە:Street View Below Citadel - Erbil - Iraq.jpg|خوار قەڵا پەڕگە:View of the Citadel - Erbil - Iraq - 01.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Inside the Bazaar - Erbil - Iraq.jpg|ناوەوەی بازاڕی قەیسەری پەڕگە:Mechko coffe.JPG|چایەخانی مەچکۆ من امام قلغة اربيل ليلا.jpg|پارکی شار بە شەو Hall of Family Mall.jpeg|ھۆڵی فامیلی مۆڵ </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی گەڕەکەکانی ھەولێر]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * [[René Grousset|Grousset, René]], ''The Empire of the Steppes'', (Translated from the French by Naomi Walford), New Brunswick: [[Rutgers University Press]] (1970) * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nováček |یەکەم=Karel |سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraqi Kurdistan, First Season |journal=Památky archeologické |بەرگ=٩٩|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.gemaart.com/wp-content/uploads/2020/09/PAPER_Citadel-Research_Novacek.pdf}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Sourdel |یەکەم١=D. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill Online |chapter=Irbil |oclc=٦٢٤٣٨٢٥٧٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Villard |یەکەم=Pierre |بەستەری نووسەر=Pierre Villard |editor1-first=Francis |editor1-last=Joannès |سەردێڕ=Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne |زنجیرە=Bouquins |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Robert Laffont |شوێن=Paris |زمان=fr |ژپنک=٩٧٨-٢-٢٢١-٠٩٢٠٧-١|پەڕەکان=٦٨–٦٩|chapter=Arbèles}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |ساڵ=١٩٧٧|سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٤٩–٥١|jstor=544126 |issn=0022-2968 |doi=10.1086/372531|s2cid=161867404}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:en:Cities of the ancient Near East|شارە دێرینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] *[https://web.archive.org/web/20090326022751/http://www.faoiraq.org/images/word/erbil.pdf ئامارەکانی پارێزگای ھەولێر] *[http://hawlergov.org/ پێگەی پارێزگای ھەولێر] {{پۆلی کۆمنز|Arbil}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:حەدیاب]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] o2j5139neoeag5yon03ma978597n3rz 1571075 1571074 2026-04-02T14:35:19Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 1571075 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەولێر | ناوی_فەرمی = Hawler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = أربیل - Hewlêr - ܐܲܪܒܝܠ | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = أربيل "عاصمة الياحة العراقية".jpg | photo2a = Mudhafaria Minaret (evening).jpg | photo2b = Shenglbana.jpg | photo3a = A traditional Kurdish house interior, Kurdish Textile and Cultural Museum, Citadel of Erbil.jpg | photo3b = Citadel of Hewlêr (Erbil), Iraqi Kurdistan.jpg | photo4a = Chaldean Catholic Cathedral of Saint Joseph 2005 (Ankawa, Erbil, Iraq).jpg | photo4b = Machko.jpg | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = لەسەرەوە بۆ خوارەوە و ڕاست بۆ چەپ:{{br}} پارکی شار و [[داون تاونی ھەولێر]] {{br}} [[منارەی چۆلی]] • دیمەنێکی سروشتی ھەولێر {{br}} [[مۆزەخانەی ڕستن و چنینی کوردی|مۆزەخانەی ڕستن و چنین]] • [[قەڵای ھەولێر]] {{br}} [[کڵێسای قەشە یووسف، عەنکاوە|کڵێسای قەشە یووسف]] • دیمەنێکی دەرەوەی قەڵای ھەولێر }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = ھەولێر | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ھەولێر لە [[ھەرێمی کوردستان]]##جێگەی ھەولێر لە [[عێراق]] | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord|36.191188|N|44.009189|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگاکانی کوردستان|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ناوەندی قەزای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ٣٠٠٠ پ. ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری ھەولێر | ناوی_سەرۆک = [[ئومێد خۆشناو]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = ١١٣ | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٢ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٤٠،٠٠٠<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥{{ھن}}(بەپێی world population review | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[بنزاری ھەولێری]]){{ھن}}کەمینە: [[تورکمانی عێراق|تورکمانی]] و [[زمانی سوریانی|ئاشووری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[ئیسلام]] ([[سوننە]]){{ھن}} کەمینە: [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵ کۆد | کۆدی_پۆستە = ٤٤٠٠١ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٦٦ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://www.hawlergov.org/app/ku/governorate پارێزگای ھەولێر] | پەراوێزەکان = }} '''ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|أربیل|Arbīl}};<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=أربیل|زمان=ar|ئیش=Aljazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/5/21/أربیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> {{بە سوریانی|ܐܲܪܒܹܝܠ|Arbel}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Search Entry|ناونیشان=https://www.assyrianlanguages.org/sureth/dosearch.php?searchkey=16848&language=id|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.assyrianlanguages.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0rS9CwAAQBAJ|سەردێڕ=A Grammar of Neo-Aramaic: The Dialect of the Jews of Arbel|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٤-٥|پەڕە=٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=There are a number of variant forms of the name Arbel. The form Arbel, which is used throughout this book, is the Neo-Aramaic form of the name. The Arabic-speaking Jews of the town refer to it as Arbīl or Arwīl. In Classical Arabic sources it is known as Irbīl. The Kurds call it Hawler, which appears to have developed from the form Arbel by a series of metatheses of consonants. The name appears to be of non-Semitic origin. It is first found in cuneiform texts dating to the third millennium B.C. , where it usually has the form Urbilum.}}</ref> بە [[کوردیی باکووری]]: Hewlêr) شارێکی دێرینی [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]، ئێستا ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] و پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Danilovich|یەکەم=Alex|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_yVxDwAAQBAJ&q=rudaw.net+kurdistan&pg=PT54|سەردێڕ=Federalism, Secession, and International Recognition Regime: Iraqi Kurdistan|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨٠٤٢٩٨٢٧٦٥٥|زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتیی [[پارێزگای ھەولێر]] ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ھەولێر ١ ملیۆن و ٧١٣٤٦٤ کەسە کە دەکاتە ٣٢٢٧١٩ خێزان. ھەولێر لە ١٠ شارۆچکە و ٣٧ شارەدێ پێک دێت و ٤١٠ گەڕەکی ھەیە و نێو شاری ھەولێریش ٨٠ گەڕەکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانیشتوانی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/383|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=ژمارەی دانیشتووان|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارەی%20دانیشتوان.pdf|journal=حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢}}</ref>زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە [[کورد|کوردن]]، جگە لە کەمینەکانی دیکەی [[تورکمانی عێراق|وەک تورکمان]] [[عەرەب|و عەرەب]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[ئاشوورییەکان|و ئاشووری]]. شاری ھەولێر بە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیھان دەژمێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> ڕەنگە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لەم شارە بگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی پێنجەمی پێش زایین.<ref name="Novice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Novice|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraq, First Season|journal=Památky Archaeological|issue=XCIX|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢}}</ref> لە دڵی شارەکەدا [[قەڵای ھەولێر|قەڵای دێرینی ھەولێر]] و [[منارەی چۆلی]] ھەیە. لە نووسراوەکانی پاشای [[سۆمەر]]ی، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] ناونراوە بە ''ئوربیلم''، لە نووسراوەکانی [[بابل]]ی و [[ئاشوور]]ی بە ''ئەربائیلۆ'' ناودەبرا، کە بە واتای چوار خودا دەھات، لە سەردەمی بابلی شوێنی پەرستنی عەشتار بووە.<ref name="villard">{{Harvard citation no brackets|Villard|2001}}</ref><ref name="Hamblin">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamblin|یەکەم=William J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=en9tzr1-VM4C|سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٢٥٥٨٩-٩|پەڕە=١١١|بەستەری نووسەر=William J. Hamblin}}</ref>لە ھەزارەی ٣ی پێش زایین ھەولێر زلھێزێکی سەربەخۆ بوو لە ناوچەکەی خۆیدا. بۆ ماوەیەک لەلایەن [[گۆتی|گۆتییەکانەوە]] داگیرکرا. لە کۆتایی ھەزارەی دووەمی پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان. دوابەدوای ئەمەش بەشێک بوو لە چەند ئیمپراتۆرییەتێک بە نۆرە، لەوانە [[ماد|ئیمپراتۆرییەتی ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]، [[شانشینی مەقدۆنیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، ئیمپراتۆرییەتی ئەرمەنستان، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئاشوور (پارێزگای ڕۆمانی)|ئاشووری ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، ھەروەھا پایتەختی ویلایەتی لقەکەی [[ئادیابین|ئادیابینە]] لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و سەرەتای سەدەی دووەمی زایینی. لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناویندا]] شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] حوکمڕانی کرا.<ref>Georges Roux – Ancient Iraq</ref> لە ھێڵکارییەکی خەتی بزماری ناسراو بوو بە (ئای کشان کلاما) واتە (ماڵی خاتوونی ھەرێمەکە)، ھەروەھا پەرستگایەک بوو بۆ پادشای ئاشورییەکان کە پەیکەرێکی پادشای [[پانیپاڵ]] و پەیکەری خواوەندی [[عەشتار]] کە لە [[بڕۆنز]] دروست کرابوو دۆزراوەتەوە. بەھۆی گرنگی ئەم شارە، [[پادشا]]ی ئاشوری، سەنحاریب ھەستا بە پەنگاوکردن (خزن)ی ئاو لە تونێل (نۆین)ی دروستکراو بە بەردی مەڕمەڕ، کە لە گوندی [[مورتکیان]]ی بەستۆڕە دەست پێدەکات تا دەگاتە ھەولێر، کە درێژی ئەم نۆینە (تونێلە) ٢٢ کیلۆمەترە لەژێر زەوی لێدراوە، شارەکە لەلایەن ئەنجومەنی گەشتیاری عەرەبییەوە وەک پایتەختی گەشتیاری عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا.<ref>[http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45887 Erbil named 2014 Arab Tourism Capital] {{Webarchive}}.</ref><ref>[http://rudaw.net/english/opinion/23122013 "Erbil: Kurdish City, Arab Capital"], Rudaw.</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ [[قەڵای ھەولێر]] وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == شاری ھەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی [[باشووری کوردستان]] و شوێنێکی گرنگ بووە لە کۆنەوە تا ئێستا. زۆربەی ناوچەکانی زەویی بەپیتن بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری دەست دەدات. کەشوھەوایەکی چواروەرزەی ھەیە. ھاوینی گەرمە و زستانی سارد.. == دانیشتووان == زۆربەی دانیشتووانی ھەولێر کوردن، کەمینەی دانیشتووان [[عەرەب]] و [[تورکمان]] و [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]]ن، بەڵام بە [[زمانی کوردی|کوردی]] قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٤ بێت ١٫٧٥ ملیۆن کەس لە ھەولێر دەژین.<ref>[http://www.citypopulation.de/Iraq.html ئاماری دانیشتووانی پارێزگاکانی عێراق], ماڵپەڕی citypopulation.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == * *[[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]]**: هونەرمەند و خۆشنووسێکی دیاری شاری هەولێرە. بەوە ناسراوە کە یەکەمین کەسە لەسەر ئاستی جیهان هونەری خۆشنووسی عەرەبی و ئیسلامی تێکەڵی بەردی گرانبەها و زێڕ کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە کە تێیدا تابلۆی دروستکراو لە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی سافی نمایش کرد. == مێژووی ھەولێر == مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تا ئێستا دیار نییە بۆ کەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکان بێت مێژووەکەی بۆ سنووری (٦٠٠٠) ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمڕۆش ھەر بەردەوامە. "مێژووی ھەولێر بە ھۆی ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییەوە ئەستەمە بتواندرێت لەم کاتەدا مێژووی دروستکردنی ھەولێر بەشێوەیەکی زانستیانە بخرێتە بەر چاو. سەرچاوەکانی نووسینەوەی مێژووی ھەولێر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە چوارچێوەی ئەم توێژینەوەیەدا بەکاردەھێندرێن بریتین لە سەرچاوەی مێژووی دەرەکی، واتە ئەو تۆمارانەی لەلایەن ئەوانی دیکەوە دەربارەی ئەم شارە نووسراون و لە شوێنی جوگرافیایی دیکەدا دۆزراونەتەوە، ھۆکاری ئەمەش ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییە لە قەڵای ھەولێردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/455|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=مەلا قادر|یەکەم=ئاسۆس محەمەد|ڕێکەوت=٢٩٫٠١٫٢٠١٠|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html}}</ref> ئەوەی شایانی ئاماژەپێدان بێت ئەوەیە، گردی قالنیچ ئاغا، کە بە دووری کیلۆمەترێک دەکەوێتە باشوری قەڵای ھەولێرەوە، دەکرێت سەرە داوێکمان لەبارەی مێژووی نیشەجێبوون بەدەستەوە بدات گردی قالنج ئاغا کە کنەو پشکنینی تێدا ئەنجامدراوە و ئەنجامەکانی کنەو پشکنین ئەوە دەردەخەن، کە ئەم شوێنە شوێنەوارییە لە نێوان سەردەمی حەلەف و جەمدەت نەسردا ئاوەدان بووە. لێ لە دەسپێکی ھەزارەی سێیەمی بەر لە زایندا دانیشتوانی گردی قالنج ئاغا دەست بەرداری شوێنەکە بوونە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=http://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> === پێش زایین === لە ساڵەکانی (٢٣١٦ تاوەکوو ٢٣٧١ پێش زایین) بەمەبەستی دەست بەسەرداگرتنی داھات و فرە سامانێتی دەڤەرەکە، پەلاماری ھێرشەکانی سەرگۆنی ئەکەدی گەیشتوونەتە ھەولێر و دەستی بەسەرداگیراوە. دواتر لە ساڵانی (٢١٥٠ تاوەکوو ٢٠٥٠پێش زایین) بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی [[گۆتی|گوتییەکان]] کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی (٢٠٥٠ تاوەکوو ١٩٥٠ پ. ز) کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆرییەتی ئووری [[سۆمەر|سوومەرییەوە]]. لە ساڵی (١٦٠٠ پ. ز) و دواتر کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی کاشییەکانەوە، کە مەزەندە وایە لە ھۆزە دێرینەکانی کورد بووبن. ھاوکات دەوڵەتی [[ئاشوور]]یش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون. لە ڕۆژگاری فەرمانڕەوایی [[ئاشوور]]ییەکانەوە لە (٢٥٠٠ تاوەکوو ٦١٢ پ. ز) ھەولێر لە ئەوپەڕی گەشەسەندن و پێشکەوتنی دابوو، ئەوکاتە پایتەختی ئایینی ئاشوورییەکان و تەختی خوداوەندی عەشتار (عەشتار ئەربیلا) پەرستگای ئاشوورییەکان بووە، ناوی ھەولێر لە نووسراوە مێخییەکانەوە بە شێوەی (ئی کشان کلاما) ھاتووە کە دەکاتە (ماڵی خانمەکەی ھەرێم) کە سەرچاوە و ھێمای سەرکەوتن بووە و (عەشتاری نەینەوا) ش خوداوەندی ئەڤین و ڕابواردن بووە. ساڵانی (٧٠٥*٦٨١ پ. ز) , لە دوای سەرگونی ئەکەدی سەنحاریبی کوڕی بووە بە فەرمانڕەوا، ئەو پادشایە لە دووری (٢٠) کیلۆمەترەوە لە ڕووباری بەستۆڕەوە ئاوی بۆ شار و [[قەڵای ھەولێر]] ڕاکێشاوە، کە بە جۆگەی سەنحاریب ناسراوە و بۆ ئەو سەردەم کارێکی دەگمەن و مەزن بووە. دواتر لە ساڵی (٦١٢پ. ز) ئیمپراتۆرییەتی [[ماد]] دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە. دوای ئەمە ھەولێر بووە بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. لە ساڵی (٣٣١پ ز) و بە فەرماندەی [[ئەسکەندەری مەزن]]ی مەکدۆنی و لە شەڕی (ئەربیلا)یان [[شەڕی گۆگەمیلا|گوگمەلا]] (Gaugamela) کە ھەڵکەوتەکەی نزیکەی سەد کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ھەولێر مەزەندە دەکرێت نزیک ڕووباری گۆمەلی ناوچەی گۆرانەتی، ئیمپراتۆرییەتی یۆنانی بەسەر دارای شای ھەخامەنییەکان زاڵبوون و ھەولێر بووە بەشێک لە مولکەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لە پاش مردنی ئەسکەندەر لە ساڵی (٣٢٣*پ. ز) لە شاری بابل، ھەولێر (تێکڕای عێراق و سووریا) ش کەوتنە ژێر دەسەڵاتی (سلۆقس) کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی ئەسکەندەر، ئەم فەرمانڕەوایە ھەولێری زۆر ئاوەدانکردووەتەوە و خزمەتی کردووە. لە ساڵانی (١٤٨. پ. ز*٢٢٦ز) فارسەکان توانیان بەسەر سلوقییەکاندا زاڵ بن کە بەر لەوکاتە حوکمڕانی ھەولێر بوون، ئەم فارسانە دەوڵەتێکی فیدراڵییان دامەزراند کە لە چەند میرنشینێک پێکھاتبوو وەک میرنشیینەکانی (ڕەھا (ئورفا),تەدمور، شنگار، حەزەر (ھەترا), دواتریش حەدیاب (ئەدیابین))، ھەولێر گرنگترینی شارەکانی میرنشینی حەدیاب بووە. ئەم میرنشینە (لە نێوان ھەردوو زێی گەورە و گچکە دامەزراوە) میرەکەی (ئیزات) بووە، لە میرە بە ناو و مەزنەکانی فارسان بووە، مافی لەسەرکردنی تاجی بەرز و خەوتنی نێو چوار پایەی زێڕینی ھەبووە، ئەم پلە و پایەی بە خەڵات پێدرابوو لەلایەن پادشا (ئورتەبانی سێیەم), کە ھاوکاریی بووە بۆ گەیشتن بە تەختی پادشایی. ساڵی (٨٣پ. ز) و بۆ ماوەی (١٠) ساڵێک لە ڕۆژگاری (تیگران شا)ی ئەرمەنی ھەولێر کەوتە ژێر ڕکێفی سوپای ئەرمەنەوە. [[پەڕگە:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|وێنۆک|ساڵانی ١٢٥٨–١٢٥٩ گرتنی ھەولێر لەلایەن ئیلخانییەکانی ئیمپڕاتۆری مەغۆل.]] === دوای زایین و ھاتنی ئیسلام === لە ساڵی ٤٤ زایین ھەولێر بووە پێتەختی ئەدیابین و شاژن ھیلین کە ئایینی [[جوو|جوولەکەیان]] پەرەو دەکرد. لە دوای چەن پەلامار و ھێرشێکی ڕۆمانەکان و بەناوبانگترینیان ھێرشی پادشا (کەراکولا) بوو ساڵی (٢١٦٧ز) ھەولێر داگیرکراو، فارسەکانی وەدەرناو لە ناوی بردوون، ئەو پادشایە ستەمکارە ئەوەندە دڵڕەق بوو گۆڕی میر وپادشاکانی فارسەکانیشی ھەڵتەکاندوون، ساڵی (٢٢٦ز) لە ڕۆژگاری (شا ئەردە شێر)ی ساسانی، لە مەدائینەوە پەلاماری ھەولێر درا و، ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان و پەرستگای ئایینی زەردەشتیی لێ دروست کرا. ساڵی (٦١٢ ز) لەگەڵ ھاتنی سوپای [[ئیسلام]]، ساسانییەکان مەدائین و ھەولێر و زۆربەی ناوچەکەیان جێھێشت. ساڵی (١٦ی کۆچی) و لە ڕۆژگاری ([[خەلیفە]]) جێنشین ([[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]]) بە فەرماندەی (عوقبەی کوڕی فەرقەد) لەشکری ئیسلام گەیشتە ئەو ھەرێمە و ھەولێر و [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و زۆربەی ھەرە زۆری ناوچەکانی دەورووبەر کەوتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی ئیسلام. ساڵی (١٣٢ی کۆچی) و لە نزیک ھەولێر و لە شەڕی (زاب)ی یەکلاکەرەوە، [[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] سەرکەوتن بەسەر ئەمەوییەکاندا و ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەباسییەکانەوە. لە ڕۆژگاری دەسەڵاتدارێتی بوەیھییەکان لە [[بەغدا]] (٣٣٣*٤٤٧ی کۆچی) کوردە [[رەوەندی|ھەزبانییەکان]] توانیان میرنشینێکی بەدەسەڵات لە ھەولێر دابمەزرێنن، ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە مووسڵ و [[شام]] ھەبوون. ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی (عیمادەدینی زەنگی) لە مووسڵ لە ساڵی (٥٢١ی کۆچی) کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی (٥٣٩ی کۆچی/١١٤٤ی زایینی) زێنەدینی عەلی کوچک کوڕی بەکتەکین کە فەرمانداری قەڵای مووسڵ بوو لە سایەی عیمادەدینی زەنگی، توانی میرنشینێکی سەربەخۆ لە ھەولێرو دەورووبەریدا دابمەزرێنێت و بە میرنشینی بە کتیکی ناسرا. لە ساڵی (٥٦٣ی کۆچی/١١٦٨ی زایینی) زێنەدین عەلی کوچک کۆچی دوایی کردو کوڕە بچووکەکەی (زێنەدین یوسف) دەسەڵاتی وەرگرت، پاشتر لە ساڵی (٥٦٨ی کۆچی/١١٩٠ی زایینی) [[موزەفەرەدین کۆکبری|موزەفەرەدینی گورگە بۆری کوکبری]] برای بوو بە فەرمانڕەوای میرنشینی ھەولێر، لە سایەی حوکمڕانی میر مزەفەری ئەتابەگ میرنشینی ھەولێر بوو بە بەھێزترین و ناودارترینی میرنشینەکانی ئیسلامی و ئەو پەڕی پێشکەوتن و گەشەی زانستی و ئاوەدانی و دەسەڵاتی ھەبوو، ماوەی حوکمڕانییەتی لە نێوان (٥٨٦ک*٦٣٠ک/١١٩٠ز *١٢٣٣ز) درێژەی کێشا، مزەفەرەدین [[بەیعەت]]ی دا بە پێشەوای کوردیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەلاحەدینی ئەیوبی]] و پتر لێی نزیک بۆوە بە خواستنی (ڕەبیعە خاتوون)ی خوشکی سەلاحەدین، لە ڕۆژگاری شا موزەفەردەین فەرماندارێتی میرنشینی ھەولێر گەیشتە ئەوپەڕی ھێز و دەسەڵات و تەواوی ناوچەی شارەزوور کەوتنە نێو دەسەڵاتی ئەو میرنشینە کە ھەر لە زێی گەورەوە تا سلێمانی و داقوق دەگرێتەوە. [[سوڵتان]] موزەفەر پیاوێکی خێرخواز و زانستپەروەر و دادپەروەرێکی لە خواترس وخزمەتکاربووە، لە ڕۆژگاری ئەودا یادە ئاھەنگەکانی مەولوودی پێغەمبەر کراوە و شەوانە تا بەرەبەیان چراخان ھەڵکراون و ئاھەنگ و خێروشادی بەردەوام بووە، ھەولێر بووە بە ڕووگەی زانا و دانا و ھزرەوان و پیاوانی زانست و فەلسەفە و مێژووناسان و دەیان فێرگە و قوتابخانە و فەرمانگەی خزمەتگوزاری و چاودێری کۆمەڵایەتیلەو شارەدا کراوەتەوە، خزمەتێکی زۆری ھەولێر کراوە و ئەو پەڕی ئاوەدانی و پێشکەوتنی بەخۆوەبینیوە، ھەولێر لەو ڕۆژگارەدا لە چەرخی زێڕینیدا بووە. دیاریترین شوێنەوارەکانی ئەو سەردەم [[منارەی چۆلی]] و قوتابخانەی موزەفەرییە و بازاڕگاکانی قەیسارییەی ھەولێرن. دوای وەفاتی [[موزەفەرەدین کۆکبری]] لە ساڵی (٦٣٠ی کۆچی/١٢٣٣ی زایینی) میرنشینی ھەولێر چووەوە ژێر سایەی خەلیفە موستەنسیر بیلای عەباسی و لە ساڵی (١٢٣٥ی زایینی) لەشکرێکی بە فەرماندەیی (ئەبوفەزیل ئیقبالیشەڕابی) ناردە سەر ھەولێر و داگیری کرد. ھەولێر لە ڕۆژگاری موزەفەردەین و لە دوای وەفاتیشی دوچاری پەلاماری [[مەغۆل]]ەکان بووە. دواتر لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عەباسی بەدەست مەغۆلەکانەوە، لە ساڵی (٦٥٦ی کۆچی/ ١٢٥٨ی زایینی) ئیتر ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوای مەغۆلەکانەوە. لە ساڵی (١٣٣٧ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلە ئیلخانییەکانەوە دواتریش جەلائیرییەکان. پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو (کە ئالاکەیان وێنەی بەرخی ڕەشی لەسەر بوو) و ئینجا لە ساڵی (١٤١٠ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو (خودان ئالای بەرخە سپی) ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون. ساڵی (١٥٠٨ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی [[سەفەوییەکان]]، تا شکانی سوپای فارس لە بەرامبەر ھێرشی سوپای [[سەلیمی دووەم|سوڵتان سەلیم]]ی دووەمی عوسمانلی. ساڵی (١٥١٤ی زایینی) لە دوای شەڕی [[شارستانی چاڵدێران|چالدێران]] و سەرکەوتنی لەشکری سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی، ھەولێر و ئینجا ھەموو عێراق کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانلییەوە]]. حوکمڕانی ھەولێر بۆ ماوەیەک بە فەرمانی سولتانی عوسمانی درا بە '''میر حوسێن داسنی''' میری '''شێخان'''. دواتر میرانی سۆران بوون بە حوکمران. دوای ١٨٨١ لە دەورانی سوڵتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق (لیوا) لە سنووری ویلایەتی [[مووسڵ|موسل]] و یەکەم [[شارەوانی]] تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆ و گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت. ئەم ھەرێمانە تاساڵی (١٩١٧ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی عوسمانلییەکان مانەوە. === مێژووی نوێ === [[پەڕگە:Hewler Old Minaret.jpg|وێنۆک|[[منارەی چۆلی]]]] لە سەردەمی عوسمانییەکان ھەولێر قەزایەک بووە سەر بە لیوای مووسڵ، بەڵام دوای نەمانی ئەوان و ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە، ئالوگۆڕ بەسەر شێوەی فەرمانداری دامو دەزگاکان ھاتووەو جۆری بەڕێوەبەربردنی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. دیارە ھەولێریش سەردەستەی ئەم گۆڕانکاریانە بوو، لە سەردەمی ئینگلیزەکان (حاکم سیاسی) لە لیواکان کاریان کردووە، یاریدەدەری دادوەری ڕامیاریش واتە (مساعد لحاکم السیاسی) لە قەزایەکان دانیشتوون (دەبلیو- ئار-ئێچ) کە ئەفسەرێکی ئینگلیزە، یەکەم یاریدەدەری دادوەری ڕامیاری بووە لە ھەولێر، پاشان کە ھەولێر بووەتە پارێزگا ھەر بەخۆی بووە بە دادوەری ڕامیاری ئەم شارە، لە پەرتووکی (دوو ساڵ لە کوردستان) کە بیرەوەرییەکانی خۆیەتی ئاماژە بەوەدەکات ھەولێر ڕۆژی (١ی تشرینی دووەمی ١٩١٩) بووەتە پارێزگا و بەگوێرەی ئەم کتێبە بێت (دەبلیۆ-ئار-ئێچ)یەکەم پارێزگاری ھەولێر بووە لەپاش نەمانی دەسەڵاتی عوسمانلییەکان، بەڵام دووای پێکەوەنانی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستان بەعێراقەوە کەسانی شارەکە یان عێراقی ئەو پلەیان وەرگرتووە. لە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەم]] و لەپاش [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ|پەیمانی سایکس*پیکۆ]] و لە بەھاری ساڵی (١٩١٦ی زایینی) بە فەرماندەیی لیوا (پاراشۆف) ھێزەکانی [[ڕووسیا|ڕوسیا]]ی ھاوپەیمانی لە ڕێگەی [[خانەقین]] و [[ورمێ]] بە مەبەستی داگیرکردنی بەغدا، [[ڕەواندز]]یان داگیر کرد. پاشان بەھۆی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ڕووسیا|شۆڕشی تشرینی یەکەم]] لە ڕووسیا لەو ھەرێمە کشانەوە. ساڵی (١٩١٨ی زایین) و لەدوای داگیرکردنی [[بەغدا]] لەلایەن ئینگلیزەوە ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیز و کاپتن ھای بوو بە حوکمڕانی ھەولێر. بەلام ڕەواندز دووبارە کەوتەوە دەست ھێزی عوسمانییەکانەوە بۆ دوو ساڵ بووە پێگەی سەربازی ئەفسەرێکی تورک بە ناوی ئۆزدەمیر. ساڵی (١٩٢١ی زایین) لە دوای دروستبوونی حکوومەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشوور بە دەوڵەتی عێراق، ھەولێر کرایە موتەسەرفییەت و (ئەحمەدە فەندی عوسمان)یەکەم موتەسەریف (پارێزگار)ی ھەولێر بووە. ساڵی (١٨٥٨ی زایینی) شارەوانی ھەولێر دامەزراوە و یەکەم سەرۆکی شارەوانی (حاجی ئەحمەد ئاغای عەبدولوەھاب) بووە. لە ساڵی ١٩١٨ز سوپای بەریتانیی ھاتە ناو شاری ھەولێر. دواتر لە ساڵی ١٩٢٥ ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی قەزائی بەغدا. لە ساڵی ١٩٧٤ ھەولێر بوو بە پایتەختی حوکمی زاتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ پاش شکانی سوپای ڕژێمی بەعس و کشانەوەیان لە ناوچەکانی کوردستان، ھەولێر بوو بە پایتەختی کوردستانی عێراق. ساڵی ٢٠١٤ز لە ئێستادا ھەولێر بووە بە پایتەختی گەشتیاریی وڵاتانی عەرەبیی و لە سەرجەم وڵاتانەوە ڕوو لە ھەولێر دەکرێ بەمەبەستی گەشت و بازرگانیی. == کەشوھەوا == {{Weather box |width = auto |metric first = Yes |single line = Yes |location = ھەولێر |Jan high C = ١٢٫٤ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤٫٠ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢٫٠ |Aug high C = ٤١٫٩ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C = ٧٫٤ |Feb mean C = ٨٫٩ |Mar mean C = ١٢٫٤ |Apr mean C = ١٧٫٥ |May mean C = ٢٤٫١ |Jun mean C = ٢٩٫٧ |Jul mean C = ٣٣٫٤ |Aug mean C = ٣٣٫١ |Sep mean C = ٢٩٫٠ |Oct mean C = ٢٢٫٦ |Nov mean C = ١٥٫٠ |Dec mean C = ٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٤ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٥ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |rain colour = green |Jan rain mm=١١١ |Feb rain mm=٩٧ |Mar rain mm=٨٩ |Apr rain mm=٦٩ |May rain mm=٢٦ |Jun rain mm=٠ |Jul rain mm=٠ |Aug rain mm=٠ |Sep rain mm=٠ |Oct rain mm=١٢ |Nov rain mm=٥٦ |Dec rain mm=٨٠ |Jan rain days=٩ |Feb rain days=٩ |Mar rain days=١٠ |Apr rain days=٩ |May rain days=٤ |Jun rain days=١ |Jul rain days=٠ |Aug rain days=٠ |Sep rain days=١ |Oct rain days=٣ |Nov rain days=٦ |Dec rain days=١٠ |Jan snow days=١ |Feb snow days=٠ |Mar snow days=٠ |Apr snow days=٠ |May snow days=٠ |Jun snow days=٠ |Jul snow days=٠ |Aug snow days=٠ |Sep snow days=٠ |Oct snow days=٠ |Nov snow days=٠ |Dec snow days=٠ |Jan humidity=٧٥ |Feb humidity=٧٠ |Mar humidity=٦٥ |Apr humidity=٥٩ |May humidity=٤٢ |Jun humidity=٢٩ |Jul humidity=٢٥ |Aug humidity=٢٨ |Sep humidity=٣١ |Oct humidity=٤٤ |Nov humidity=٦١ |Dec humidity=٧٦ |source 1= ''Climate-Data.org'',<ref name="Climate-Data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: Arbil – Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4976/|بڵاوکەرەوە=Climate-Data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> ''My Forecast'' for records, humidity, snow and precipitation days<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=66293&metric=true |سەردێڕ=Irbil, Iraq Climate |بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> |source 2= ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iraq/erbil.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''Erbilia''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|بڵاوکەرەوە=Erbilia|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/ |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}} {| class="wikitable sortable" |- !ساڵ!!نزمترین پلەی گەرمیی!!بەرزترین پلەی گەرمیی |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || -١٫٢ || ٤٨ |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٠٫٤ || ٤٥٫٦ |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٠٫٩ || ٤٩٫٧ |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || -٤٫٦ || ٤٦٫٣ |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || -٠٫٩ || ٤٦٫٦ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || -١٫٦ || ٤٤٫٢ |- |'''بەرەنجام''' || '''-١٫٤٢''' || '''٤٧''' |} {| class="wikitable sortable" |- !وەرزی باران!!باران\ملم!!بەفر\سم |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || ٣٤٣٫٤ || - |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٥٤١٫٢ || - |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٤٩٦٫٣ || - |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || ٤٢٧ || ١٥ سم |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || ٤٢٧٫٥ || ١٢ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || ٤٢٣٫٤ || - |- |٢٠٠٧ || ٣٨٤٫٢ || - |} == گرنگی ھەولێر == ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستانە و ناوەندی ڕامیاریی ھەرێمەکەیە. کۆمەڵێک ڕێکخراو و دەزگای ناحکومی و نێودەوڵەتیی لێیە و ھەروەھا بارەگای ڕێکخراو و کونسڵخانەی وڵاتانی لێیە. لەڕووی جووگرافیشییەوە دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شارەکانی [[دھۆک]]، [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە یەک دەبەستێتەوە. کۆمەڵێک شوێنەواری گرنگی تێدایە، گرینگترینیان [[قەڵای ھەولێر]]ە کە شوێنێکی گەشتیاری و مێژوویییە. لە ھەولێر کۆمەڵێک نەتەوە و ئایینی تێدایە وەکو [[کورد]]، ئاشووری، تورکمان، [[موسڵمان]] و [[مەسیحییەت|کرستیان]].. ھەموو سەندیکاکانی تایبەت بە مامۆستایان، ئەندازیاران، جووتیاران، ھونەرمەندان… تاد، تێدایە؛ و زانکۆی گەورەی تێدایە، [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەلاحەددین]] و [[زانکۆی پزیشکیی ھەولێر]]،<ref>کە ھەڵەیەکی زمانی کوردییە ئەو زانکۆیە ناوبنێن زانکۆی ھەولێری پزیشکی و نەک پزیشکیی ھەولێر</ref> ھەروەھا چەند پەیمانگەیەکی لێیە بە ھەموو بەشەکانییەوە. چەندین باڵاخانەی ڕۆشنبیری و ھونەری لێیە وەکو ھۆڵەکان و [[سینەما]] و کۆشکی ھونەر و [[کتێبخانە]] و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆری [[ڕۆژنامە]] و [[کۆوار|گۆڤار]] بە ھەر چوار [[زمانی کوردی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] دەردەچێت. کۆمەڵێک یەکەی تەندروستی و [[نەخۆشخانە]]ی گەورەی لێیە، ھەروەھا چەندین کۆگای دەرمان و پێداویستی تەندروستی لێیە. بوونی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] بۆ گواستنەوەی ئاسمانی. بوونی پڕۆژەی بازرگانی زیاتر بەراورد بەشارەکانی دیکەی ھەرێم. == چالاکییەکانی ھەولێر == ھەولێر چەندین چالاکی کەلتووری و ئایینی و نەتەوەیی لە خۆدەگرێت. لەوانە لە ڕۆژی لەدایکبوونی [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] ئاھەنگی [[مەولوود]] ساز دەکرێت. تێیدا [[شیرینی]] دابەش دەکرێت و سروودی ئایینی دەگوترێت و دەف لێدەدرێت، ئەمەش ھەر لەدێر زەمانەوە لە ھەولێر لەلایەن [[موزەفەرەدین کۆکبری|سوڵتان موزەفەر]] یادی کراوەتەوە، لە ئێستاشدا ساڵانە ئەم یادە دەکرێتەوە. لە بواری میوزیکیش ھەولێر کەلتووری خۆی ھەیە بەتایبەت لە جۆری [[حەیران]] کە ناوبانگی خۆی ھەیە بەتایبەت لە ناوچەکانی (دەشتی ھەولێر، قەراج، کەندێناوە، ملکییە، شەمامک، بەڕانەتی) و لە ھەولێر چەندین حەیرانبێژی ناسراو ھەن، لەوانە حەسەن حەیران و عوسمان حەیران و [[حەسەن سیساوەیی]] و خدر حەیران. لەم دواییانە لە ھەولێر چالاکی ھونەری وەک فیستیڤاڵێ نوێدەوڵەتی [[فیلم]]، شانۆگەری، [[ماڕاتۆن|ماراسۆن]] و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت. == قەڵای ھەولێر == {{سەرەکی|قەڵای ھەولێر}} [[پەڕگە:Hawler Castle.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای ھەولێر]] قەڵای ھەولێر تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.<ref>[https://web.archive.org/web/20191116211943/https://www.kurdistan24.net/so/news/2dd4f38b-6479-4ee9-9efb-acc173663540 ناسا: قەڵای ھەولێر کۆنترین شوێنە لە جیھان تاکو ئێستا ژیانی تێدا بێت]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر {{!}} کوردستانی سەرسوڕھێنەر- وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200909171424272035|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == چایەخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر == {{سەرەکی|چایخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil Citadel and Machko tea house.jpg|وێنۆک|قە‏ڵای ھەولێر و چایەخانەی مەچکۆ]] لە کۆنەوە لە ھەولێر کەسانێکی زۆر ھەن پێیان خۆش بووە جێگا و شوێنێک ھەبێت بۆ ئەوەی پشوویەکی تێدا بدەن و لە ھەمان کاتیش خۆشەویست و ئازیزانی تێدا ببینن، جا باشترین شوێنی جارانیش [[چاخانە|چایخانە]] و [[قاوەخانە]] بووە، بۆیە ھەر لەو سەردەمەدا چەندین شوێنی دیاریکراو لە شێوەی چایخانە و قاوەخانە بە شەو و ڕۆژ دەرگایان بە ڕووی خەڵکی شارەکە و میوانان کرایەوە لەوانە: چایخانە و قاوەخانەکانی عەبۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی حاجی مستیل، چایخانە و قاوەخانەکانی بایز، چایخانە و قاوەخانەکانی عەلی فلەیح، [[قاوەخانەی مەچکۆ|چایخانە و قاوەخانەکانی مەچکۆ]] و [[چایخانەی مام خەلیل]]، چایخانە و قاوەخانەکانی دیکەی ھەولێر و جگە لەوانەش چەندین چایخانە و قاوەخانەی دیکە ھەبوون وەک چایخانە و قاوەخانەی کەوبازان و لەیالی ھەولێر (شەوانی ھەولێر) و تاقی و عەنتەر و قەرداران و قەمیش و سەید کەریم و باکوور و چەندین قاوەخانە و چایخانەی دیکە. == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil International Airport terminal building.JPG|وێنۆک|300px|تەلاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر]] فڕۆکەخانەی ھەولێر گەورەترین و فروانترین فڕۆکەخانەی کوردستانە.<ref>سەرچاوە:http://www.erbilairport.com/ku/ABUT01/F_ABUT01_03_01.aspx</ref> کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بە دووری حەوت کیلۆمەتر لە (قەڵای کۆنی ھەولێر)ەوە دوورە لە باکووری ڕۆژھەلاتی شارەکە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێڕاق لە [[٢٠٠٣]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دروست بکات کە ببێتە دەروازەیەک بەرەو جیھان. == وەرزش == لە شاری ھەولێر چەندین یانەی جۆراوجۆر ھەیە بەتایبەت لە یارییەکانی تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، [[تۆپی دەست]] و یاری دیکەش. لە ھەولێر تۆپی پێ بەربڵاوترین یارییە. [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] یانەی سەرەکی شارەکەیە کە چوار جار بووەتە پاڵەوانی خولی یانە نایابەکانی عێراق،<ref>[http://yariga.basnews.com/browse/14021 ھەولێر پاڵەوانی عێڕاقە بۆ ٢٠١٢، زێتر لە ١٠٠ وێنە]{{بەستەری مردوو|url=http://yariga.basnews.com/browse/14021 |date=شوباتی ٢٠١٩}}, لەلایەن شاھین برادۆستی لە ٢٠١٢/٠٨/١٧.</ref> جگە لەوەش پلەی دووەمی لە جامی یەکێتیی یانەکانی ئاسیا بەدەستھێناوە. لە ھەولێر بینەرێکی زۆری یاری تۆپی پێ ھەیە کە خولیایان لە بینینی یاری یانە ئەورووپییەکانە.<ref>[http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 کلاسیکۆ لە ئیسکان بە خۆشی کۆتایی نەھات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607171938/http://rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}, لەلایەن محەممەد کارێزی ٣/٤/٢٠١٦</ref> == داھێنانە ھونەرییەکان == شاری هەولێر وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیری، لە ساڵانی دواییدا شایەدی چەندین داهێنانی هونەری بووە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی ناوچەکە، هونەرمەند و خۆشنووس [[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]] شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخدا نمایش کرد، کە بریتی بوو لە دروستکردنی تابلۆی هونەریی خۆشنووسی بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف. ئەم کارە وەک تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی و داهێنانێکی نوێ لە مێژووی هونەری شارەکەدا هەژمار دەکرێت. <nowiki><gallery mode="packed" heights="180"></nowiki> File:Yahya Ibrahim Arbilli Exhibition 2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە پێشانگاکەیدا لە هەولێر File:Allah Calligraphy Gold and Diamond Art.jpg|تابلۆی (الله) دروستکراو لە زێڕی ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف <nowiki></gallery></nowiki> == پێشانگا == <gallery> File:قلعة هه ولير.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Arbil Clock.JPG|کاتژمێری باخی شار لە ھەولێر پەڕگە:City park Hawler.JPG|باخی شار پەڕگە:Street View Below Citadel - Erbil - Iraq.jpg|خوار قەڵا پەڕگە:View of the Citadel - Erbil - Iraq - 01.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Inside the Bazaar - Erbil - Iraq.jpg|ناوەوەی بازاڕی قەیسەری پەڕگە:Mechko coffe.JPG|چایەخانی مەچکۆ من امام قلغة اربيل ليلا.jpg|پارکی شار بە شەو Hall of Family Mall.jpeg|ھۆڵی فامیلی مۆڵ </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی گەڕەکەکانی ھەولێر]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * [[René Grousset|Grousset, René]], ''The Empire of the Steppes'', (Translated from the French by Naomi Walford), New Brunswick: [[Rutgers University Press]] (1970) * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nováček |یەکەم=Karel |سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraqi Kurdistan, First Season |journal=Památky archeologické |بەرگ=٩٩|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.gemaart.com/wp-content/uploads/2020/09/PAPER_Citadel-Research_Novacek.pdf}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Sourdel |یەکەم١=D. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill Online |chapter=Irbil |oclc=٦٢٤٣٨٢٥٧٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Villard |یەکەم=Pierre |بەستەری نووسەر=Pierre Villard |editor1-first=Francis |editor1-last=Joannès |سەردێڕ=Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne |زنجیرە=Bouquins |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Robert Laffont |شوێن=Paris |زمان=fr |ژپنک=٩٧٨-٢-٢٢١-٠٩٢٠٧-١|پەڕەکان=٦٨–٦٩|chapter=Arbèles}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |ساڵ=١٩٧٧|سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٤٩–٥١|jstor=544126 |issn=0022-2968 |doi=10.1086/372531|s2cid=161867404}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:en:Cities of the ancient Near East|شارە دێرینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] *[https://web.archive.org/web/20090326022751/http://www.faoiraq.org/images/word/erbil.pdf ئامارەکانی پارێزگای ھەولێر] *[http://hawlergov.org/ پێگەی پارێزگای ھەولێر] {{پۆلی کۆمنز|Arbil}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:حەدیاب]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] 10o5i8zq4z8174m0le30h1xogjbb94g 1571076 1571075 2026-04-02T14:45:10Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 1571076 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەولێر | ناوی_فەرمی = Hawler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = أربیل - Hewlêr - ܐܲܪܒܝܠ | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = أربيل "عاصمة الياحة العراقية".jpg | photo2a = Mudhafaria Minaret (evening).jpg | photo2b = Shenglbana.jpg | photo3a = A traditional Kurdish house interior, Kurdish Textile and Cultural Museum, Citadel of Erbil.jpg | photo3b = Citadel of Hewlêr (Erbil), Iraqi Kurdistan.jpg | photo4a = Chaldean Catholic Cathedral of Saint Joseph 2005 (Ankawa, Erbil, Iraq).jpg | photo4b = Machko.jpg | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = لەسەرەوە بۆ خوارەوە و ڕاست بۆ چەپ:{{br}} پارکی شار و [[داون تاونی ھەولێر]] {{br}} [[منارەی چۆلی]] • دیمەنێکی سروشتی ھەولێر {{br}} [[مۆزەخانەی ڕستن و چنینی کوردی|مۆزەخانەی ڕستن و چنین]] • [[قەڵای ھەولێر]] {{br}} [[کڵێسای قەشە یووسف، عەنکاوە|کڵێسای قەشە یووسف]] • دیمەنێکی دەرەوەی قەڵای ھەولێر }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = ھەولێر | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ھەولێر لە [[ھەرێمی کوردستان]]##جێگەی ھەولێر لە [[عێراق]] | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord|36.191188|N|44.009189|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگاکانی کوردستان|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ناوەندی قەزای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ٣٠٠٠ پ. ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری ھەولێر | ناوی_سەرۆک = [[ئومێد خۆشناو]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = ١١٣ | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٢ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٤٠،٠٠٠<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥{{ھن}}(بەپێی world population review | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[بنزاری ھەولێری]]){{ھن}}کەمینە: [[تورکمانی عێراق|تورکمانی]] و [[زمانی سوریانی|ئاشووری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[ئیسلام]] ([[سوننە]]){{ھن}} کەمینە: [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵ کۆد | کۆدی_پۆستە = ٤٤٠٠١ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٦٦ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://www.hawlergov.org/app/ku/governorate پارێزگای ھەولێر] | پەراوێزەکان = }} '''ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|أربیل|Arbīl}};<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=أربیل|زمان=ar|ئیش=Aljazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/5/21/أربیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> {{بە سوریانی|ܐܲܪܒܹܝܠ|Arbel}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Search Entry|ناونیشان=https://www.assyrianlanguages.org/sureth/dosearch.php?searchkey=16848&language=id|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.assyrianlanguages.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0rS9CwAAQBAJ|سەردێڕ=A Grammar of Neo-Aramaic: The Dialect of the Jews of Arbel|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٤-٥|پەڕە=٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=There are a number of variant forms of the name Arbel. The form Arbel, which is used throughout this book, is the Neo-Aramaic form of the name. The Arabic-speaking Jews of the town refer to it as Arbīl or Arwīl. In Classical Arabic sources it is known as Irbīl. The Kurds call it Hawler, which appears to have developed from the form Arbel by a series of metatheses of consonants. The name appears to be of non-Semitic origin. It is first found in cuneiform texts dating to the third millennium B.C. , where it usually has the form Urbilum.}}</ref> بە [[کوردیی باکووری]]: Hewlêr) شارێکی دێرینی [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]، ئێستا ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] و پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Danilovich|یەکەم=Alex|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_yVxDwAAQBAJ&q=rudaw.net+kurdistan&pg=PT54|سەردێڕ=Federalism, Secession, and International Recognition Regime: Iraqi Kurdistan|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨٠٤٢٩٨٢٧٦٥٥|زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتیی [[پارێزگای ھەولێر]] ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ھەولێر ١ ملیۆن و ٧١٣٤٦٤ کەسە کە دەکاتە ٣٢٢٧١٩ خێزان. ھەولێر لە ١٠ شارۆچکە و ٣٧ شارەدێ پێک دێت و ٤١٠ گەڕەکی ھەیە و نێو شاری ھەولێریش ٨٠ گەڕەکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانیشتوانی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/383|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=ژمارەی دانیشتووان|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارەی%20دانیشتوان.pdf|journal=حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢}}</ref>زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە [[کورد|کوردن]]، جگە لە کەمینەکانی دیکەی [[تورکمانی عێراق|وەک تورکمان]] [[عەرەب|و عەرەب]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[ئاشوورییەکان|و ئاشووری]]. شاری ھەولێر بە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیھان دەژمێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> ڕەنگە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لەم شارە بگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی پێنجەمی پێش زایین.<ref name="Novice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Novice|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraq, First Season|journal=Památky Archaeological|issue=XCIX|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢}}</ref> لە دڵی شارەکەدا [[قەڵای ھەولێر|قەڵای دێرینی ھەولێر]] و [[منارەی چۆلی]] ھەیە. لە نووسراوەکانی پاشای [[سۆمەر]]ی، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] ناونراوە بە ''ئوربیلم''، لە نووسراوەکانی [[بابل]]ی و [[ئاشوور]]ی بە ''ئەربائیلۆ'' ناودەبرا، کە بە واتای چوار خودا دەھات، لە سەردەمی بابلی شوێنی پەرستنی عەشتار بووە.<ref name="villard">{{Harvard citation no brackets|Villard|2001}}</ref><ref name="Hamblin">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamblin|یەکەم=William J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=en9tzr1-VM4C|سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٢٥٥٨٩-٩|پەڕە=١١١|بەستەری نووسەر=William J. Hamblin}}</ref>لە ھەزارەی ٣ی پێش زایین ھەولێر زلھێزێکی سەربەخۆ بوو لە ناوچەکەی خۆیدا. بۆ ماوەیەک لەلایەن [[گۆتی|گۆتییەکانەوە]] داگیرکرا. لە کۆتایی ھەزارەی دووەمی پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان. دوابەدوای ئەمەش بەشێک بوو لە چەند ئیمپراتۆرییەتێک بە نۆرە، لەوانە [[ماد|ئیمپراتۆرییەتی ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]، [[شانشینی مەقدۆنیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، ئیمپراتۆرییەتی ئەرمەنستان، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئاشوور (پارێزگای ڕۆمانی)|ئاشووری ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، ھەروەھا پایتەختی ویلایەتی لقەکەی [[ئادیابین|ئادیابینە]] لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و سەرەتای سەدەی دووەمی زایینی. لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناویندا]] شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] حوکمڕانی کرا.<ref>Georges Roux – Ancient Iraq</ref> لە ھێڵکارییەکی خەتی بزماری ناسراو بوو بە (ئای کشان کلاما) واتە (ماڵی خاتوونی ھەرێمەکە)، ھەروەھا پەرستگایەک بوو بۆ پادشای ئاشورییەکان کە پەیکەرێکی پادشای [[پانیپاڵ]] و پەیکەری خواوەندی [[عەشتار]] کە لە [[بڕۆنز]] دروست کرابوو دۆزراوەتەوە. بەھۆی گرنگی ئەم شارە، [[پادشا]]ی ئاشوری، سەنحاریب ھەستا بە پەنگاوکردن (خزن)ی ئاو لە تونێل (نۆین)ی دروستکراو بە بەردی مەڕمەڕ، کە لە گوندی [[مورتکیان]]ی بەستۆڕە دەست پێدەکات تا دەگاتە ھەولێر، کە درێژی ئەم نۆینە (تونێلە) ٢٢ کیلۆمەترە لەژێر زەوی لێدراوە، شارەکە لەلایەن ئەنجومەنی گەشتیاری عەرەبییەوە وەک پایتەختی گەشتیاری عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا.<ref>[http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45887 Erbil named 2014 Arab Tourism Capital] {{Webarchive}}.</ref><ref>[http://rudaw.net/english/opinion/23122013 "Erbil: Kurdish City, Arab Capital"], Rudaw.</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ [[قەڵای ھەولێر]] وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == شاری ھەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی [[باشووری کوردستان]] و شوێنێکی گرنگ بووە لە کۆنەوە تا ئێستا. زۆربەی ناوچەکانی زەویی بەپیتن بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری دەست دەدات. کەشوھەوایەکی چواروەرزەی ھەیە. ھاوینی گەرمە و زستانی سارد.. == دانیشتووان == زۆربەی دانیشتووانی ھەولێر کوردن، کەمینەی دانیشتووان [[عەرەب]] و [[تورکمان]] و [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]]ن، بەڵام بە [[زمانی کوردی|کوردی]] قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٤ بێت ١٫٧٥ ملیۆن کەس لە ھەولێر دەژین.<ref>[http://www.citypopulation.de/Iraq.html ئاماری دانیشتووانی پارێزگاکانی عێراق], ماڵپەڕی citypopulation.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == * *[[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]]**: هونەرمەند و خۆشنووسێکی دیاری شاری هەولێرە. بەوە ناسراوە کە یەکەمین کەسە لەسەر ئاستی جیهان هونەری خۆشنووسی عەرەبی و ئیسلامی تێکەڵی بەردی گرانبەها و زێڕ کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە کە تێیدا تابلۆی دروستکراو لە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی سافی نمایش کرد. == مێژووی ھەولێر == مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تا ئێستا دیار نییە بۆ کەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکان بێت مێژووەکەی بۆ سنووری (٦٠٠٠) ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمڕۆش ھەر بەردەوامە. "مێژووی ھەولێر بە ھۆی ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییەوە ئەستەمە بتواندرێت لەم کاتەدا مێژووی دروستکردنی ھەولێر بەشێوەیەکی زانستیانە بخرێتە بەر چاو. سەرچاوەکانی نووسینەوەی مێژووی ھەولێر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە چوارچێوەی ئەم توێژینەوەیەدا بەکاردەھێندرێن بریتین لە سەرچاوەی مێژووی دەرەکی، واتە ئەو تۆمارانەی لەلایەن ئەوانی دیکەوە دەربارەی ئەم شارە نووسراون و لە شوێنی جوگرافیایی دیکەدا دۆزراونەتەوە، ھۆکاری ئەمەش ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییە لە قەڵای ھەولێردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/455|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=مەلا قادر|یەکەم=ئاسۆس محەمەد|ڕێکەوت=٢٩٫٠١٫٢٠١٠|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html}}</ref> ئەوەی شایانی ئاماژەپێدان بێت ئەوەیە، گردی قالنیچ ئاغا، کە بە دووری کیلۆمەترێک دەکەوێتە باشوری قەڵای ھەولێرەوە، دەکرێت سەرە داوێکمان لەبارەی مێژووی نیشەجێبوون بەدەستەوە بدات گردی قالنج ئاغا کە کنەو پشکنینی تێدا ئەنجامدراوە و ئەنجامەکانی کنەو پشکنین ئەوە دەردەخەن، کە ئەم شوێنە شوێنەوارییە لە نێوان سەردەمی حەلەف و جەمدەت نەسردا ئاوەدان بووە. لێ لە دەسپێکی ھەزارەی سێیەمی بەر لە زایندا دانیشتوانی گردی قالنج ئاغا دەست بەرداری شوێنەکە بوونە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=http://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> === پێش زایین === لە ساڵەکانی (٢٣١٦ تاوەکوو ٢٣٧١ پێش زایین) بەمەبەستی دەست بەسەرداگرتنی داھات و فرە سامانێتی دەڤەرەکە، پەلاماری ھێرشەکانی سەرگۆنی ئەکەدی گەیشتوونەتە ھەولێر و دەستی بەسەرداگیراوە. دواتر لە ساڵانی (٢١٥٠ تاوەکوو ٢٠٥٠پێش زایین) بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی [[گۆتی|گوتییەکان]] کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی (٢٠٥٠ تاوەکوو ١٩٥٠ پ. ز) کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆرییەتی ئووری [[سۆمەر|سوومەرییەوە]]. لە ساڵی (١٦٠٠ پ. ز) و دواتر کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی کاشییەکانەوە، کە مەزەندە وایە لە ھۆزە دێرینەکانی کورد بووبن. ھاوکات دەوڵەتی [[ئاشوور]]یش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون. لە ڕۆژگاری فەرمانڕەوایی [[ئاشوور]]ییەکانەوە لە (٢٥٠٠ تاوەکوو ٦١٢ پ. ز) ھەولێر لە ئەوپەڕی گەشەسەندن و پێشکەوتنی دابوو، ئەوکاتە پایتەختی ئایینی ئاشوورییەکان و تەختی خوداوەندی عەشتار (عەشتار ئەربیلا) پەرستگای ئاشوورییەکان بووە، ناوی ھەولێر لە نووسراوە مێخییەکانەوە بە شێوەی (ئی کشان کلاما) ھاتووە کە دەکاتە (ماڵی خانمەکەی ھەرێم) کە سەرچاوە و ھێمای سەرکەوتن بووە و (عەشتاری نەینەوا) ش خوداوەندی ئەڤین و ڕابواردن بووە. ساڵانی (٧٠٥*٦٨١ پ. ز) , لە دوای سەرگونی ئەکەدی سەنحاریبی کوڕی بووە بە فەرمانڕەوا، ئەو پادشایە لە دووری (٢٠) کیلۆمەترەوە لە ڕووباری بەستۆڕەوە ئاوی بۆ شار و [[قەڵای ھەولێر]] ڕاکێشاوە، کە بە جۆگەی سەنحاریب ناسراوە و بۆ ئەو سەردەم کارێکی دەگمەن و مەزن بووە. دواتر لە ساڵی (٦١٢پ. ز) ئیمپراتۆرییەتی [[ماد]] دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە. دوای ئەمە ھەولێر بووە بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. لە ساڵی (٣٣١پ ز) و بە فەرماندەی [[ئەسکەندەری مەزن]]ی مەکدۆنی و لە شەڕی (ئەربیلا)یان [[شەڕی گۆگەمیلا|گوگمەلا]] (Gaugamela) کە ھەڵکەوتەکەی نزیکەی سەد کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ھەولێر مەزەندە دەکرێت نزیک ڕووباری گۆمەلی ناوچەی گۆرانەتی، ئیمپراتۆرییەتی یۆنانی بەسەر دارای شای ھەخامەنییەکان زاڵبوون و ھەولێر بووە بەشێک لە مولکەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لە پاش مردنی ئەسکەندەر لە ساڵی (٣٢٣*پ. ز) لە شاری بابل، ھەولێر (تێکڕای عێراق و سووریا) ش کەوتنە ژێر دەسەڵاتی (سلۆقس) کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی ئەسکەندەر، ئەم فەرمانڕەوایە ھەولێری زۆر ئاوەدانکردووەتەوە و خزمەتی کردووە. لە ساڵانی (١٤٨. پ. ز*٢٢٦ز) فارسەکان توانیان بەسەر سلوقییەکاندا زاڵ بن کە بەر لەوکاتە حوکمڕانی ھەولێر بوون، ئەم فارسانە دەوڵەتێکی فیدراڵییان دامەزراند کە لە چەند میرنشینێک پێکھاتبوو وەک میرنشیینەکانی (ڕەھا (ئورفا),تەدمور، شنگار، حەزەر (ھەترا), دواتریش حەدیاب (ئەدیابین))، ھەولێر گرنگترینی شارەکانی میرنشینی حەدیاب بووە. ئەم میرنشینە (لە نێوان ھەردوو زێی گەورە و گچکە دامەزراوە) میرەکەی (ئیزات) بووە، لە میرە بە ناو و مەزنەکانی فارسان بووە، مافی لەسەرکردنی تاجی بەرز و خەوتنی نێو چوار پایەی زێڕینی ھەبووە، ئەم پلە و پایەی بە خەڵات پێدرابوو لەلایەن پادشا (ئورتەبانی سێیەم), کە ھاوکاریی بووە بۆ گەیشتن بە تەختی پادشایی. ساڵی (٨٣پ. ز) و بۆ ماوەی (١٠) ساڵێک لە ڕۆژگاری (تیگران شا)ی ئەرمەنی ھەولێر کەوتە ژێر ڕکێفی سوپای ئەرمەنەوە. [[پەڕگە:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|وێنۆک|ساڵانی ١٢٥٨–١٢٥٩ گرتنی ھەولێر لەلایەن ئیلخانییەکانی ئیمپڕاتۆری مەغۆل.]] === دوای زایین و ھاتنی ئیسلام === لە ساڵی ٤٤ زایین ھەولێر بووە پێتەختی ئەدیابین و شاژن ھیلین کە ئایینی [[جوو|جوولەکەیان]] پەرەو دەکرد. لە دوای چەن پەلامار و ھێرشێکی ڕۆمانەکان و بەناوبانگترینیان ھێرشی پادشا (کەراکولا) بوو ساڵی (٢١٦٧ز) ھەولێر داگیرکراو، فارسەکانی وەدەرناو لە ناوی بردوون، ئەو پادشایە ستەمکارە ئەوەندە دڵڕەق بوو گۆڕی میر وپادشاکانی فارسەکانیشی ھەڵتەکاندوون، ساڵی (٢٢٦ز) لە ڕۆژگاری (شا ئەردە شێر)ی ساسانی، لە مەدائینەوە پەلاماری ھەولێر درا و، ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان و پەرستگای ئایینی زەردەشتیی لێ دروست کرا. ساڵی (٦١٢ ز) لەگەڵ ھاتنی سوپای [[ئیسلام]]، ساسانییەکان مەدائین و ھەولێر و زۆربەی ناوچەکەیان جێھێشت. ساڵی (١٦ی کۆچی) و لە ڕۆژگاری ([[خەلیفە]]) جێنشین ([[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]]) بە فەرماندەی (عوقبەی کوڕی فەرقەد) لەشکری ئیسلام گەیشتە ئەو ھەرێمە و ھەولێر و [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و زۆربەی ھەرە زۆری ناوچەکانی دەورووبەر کەوتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی ئیسلام. ساڵی (١٣٢ی کۆچی) و لە نزیک ھەولێر و لە شەڕی (زاب)ی یەکلاکەرەوە، [[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] سەرکەوتن بەسەر ئەمەوییەکاندا و ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەباسییەکانەوە. لە ڕۆژگاری دەسەڵاتدارێتی بوەیھییەکان لە [[بەغدا]] (٣٣٣*٤٤٧ی کۆچی) کوردە [[رەوەندی|ھەزبانییەکان]] توانیان میرنشینێکی بەدەسەڵات لە ھەولێر دابمەزرێنن، ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە مووسڵ و [[شام]] ھەبوون. ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی (عیمادەدینی زەنگی) لە مووسڵ لە ساڵی (٥٢١ی کۆچی) کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی (٥٣٩ی کۆچی/١١٤٤ی زایینی) زێنەدینی عەلی کوچک کوڕی بەکتەکین کە فەرمانداری قەڵای مووسڵ بوو لە سایەی عیمادەدینی زەنگی، توانی میرنشینێکی سەربەخۆ لە ھەولێرو دەورووبەریدا دابمەزرێنێت و بە میرنشینی بە کتیکی ناسرا. لە ساڵی (٥٦٣ی کۆچی/١١٦٨ی زایینی) زێنەدین عەلی کوچک کۆچی دوایی کردو کوڕە بچووکەکەی (زێنەدین یوسف) دەسەڵاتی وەرگرت، پاشتر لە ساڵی (٥٦٨ی کۆچی/١١٩٠ی زایینی) [[موزەفەرەدین کۆکبری|موزەفەرەدینی گورگە بۆری کوکبری]] برای بوو بە فەرمانڕەوای میرنشینی ھەولێر، لە سایەی حوکمڕانی میر مزەفەری ئەتابەگ میرنشینی ھەولێر بوو بە بەھێزترین و ناودارترینی میرنشینەکانی ئیسلامی و ئەو پەڕی پێشکەوتن و گەشەی زانستی و ئاوەدانی و دەسەڵاتی ھەبوو، ماوەی حوکمڕانییەتی لە نێوان (٥٨٦ک*٦٣٠ک/١١٩٠ز *١٢٣٣ز) درێژەی کێشا، مزەفەرەدین [[بەیعەت]]ی دا بە پێشەوای کوردیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەلاحەدینی ئەیوبی]] و پتر لێی نزیک بۆوە بە خواستنی (ڕەبیعە خاتوون)ی خوشکی سەلاحەدین، لە ڕۆژگاری شا موزەفەردەین فەرماندارێتی میرنشینی ھەولێر گەیشتە ئەوپەڕی ھێز و دەسەڵات و تەواوی ناوچەی شارەزوور کەوتنە نێو دەسەڵاتی ئەو میرنشینە کە ھەر لە زێی گەورەوە تا سلێمانی و داقوق دەگرێتەوە. [[سوڵتان]] موزەفەر پیاوێکی خێرخواز و زانستپەروەر و دادپەروەرێکی لە خواترس وخزمەتکاربووە، لە ڕۆژگاری ئەودا یادە ئاھەنگەکانی مەولوودی پێغەمبەر کراوە و شەوانە تا بەرەبەیان چراخان ھەڵکراون و ئاھەنگ و خێروشادی بەردەوام بووە، ھەولێر بووە بە ڕووگەی زانا و دانا و ھزرەوان و پیاوانی زانست و فەلسەفە و مێژووناسان و دەیان فێرگە و قوتابخانە و فەرمانگەی خزمەتگوزاری و چاودێری کۆمەڵایەتیلەو شارەدا کراوەتەوە، خزمەتێکی زۆری ھەولێر کراوە و ئەو پەڕی ئاوەدانی و پێشکەوتنی بەخۆوەبینیوە، ھەولێر لەو ڕۆژگارەدا لە چەرخی زێڕینیدا بووە. دیاریترین شوێنەوارەکانی ئەو سەردەم [[منارەی چۆلی]] و قوتابخانەی موزەفەرییە و بازاڕگاکانی قەیسارییەی ھەولێرن. دوای وەفاتی [[موزەفەرەدین کۆکبری]] لە ساڵی (٦٣٠ی کۆچی/١٢٣٣ی زایینی) میرنشینی ھەولێر چووەوە ژێر سایەی خەلیفە موستەنسیر بیلای عەباسی و لە ساڵی (١٢٣٥ی زایینی) لەشکرێکی بە فەرماندەیی (ئەبوفەزیل ئیقبالیشەڕابی) ناردە سەر ھەولێر و داگیری کرد. ھەولێر لە ڕۆژگاری موزەفەردەین و لە دوای وەفاتیشی دوچاری پەلاماری [[مەغۆل]]ەکان بووە. دواتر لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عەباسی بەدەست مەغۆلەکانەوە، لە ساڵی (٦٥٦ی کۆچی/ ١٢٥٨ی زایینی) ئیتر ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوای مەغۆلەکانەوە. لە ساڵی (١٣٣٧ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلە ئیلخانییەکانەوە دواتریش جەلائیرییەکان. پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو (کە ئالاکەیان وێنەی بەرخی ڕەشی لەسەر بوو) و ئینجا لە ساڵی (١٤١٠ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو (خودان ئالای بەرخە سپی) ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون. ساڵی (١٥٠٨ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی [[سەفەوییەکان]]، تا شکانی سوپای فارس لە بەرامبەر ھێرشی سوپای [[سەلیمی دووەم|سوڵتان سەلیم]]ی دووەمی عوسمانلی. ساڵی (١٥١٤ی زایینی) لە دوای شەڕی [[شارستانی چاڵدێران|چالدێران]] و سەرکەوتنی لەشکری سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی، ھەولێر و ئینجا ھەموو عێراق کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانلییەوە]]. حوکمڕانی ھەولێر بۆ ماوەیەک بە فەرمانی سولتانی عوسمانی درا بە '''میر حوسێن داسنی''' میری '''شێخان'''. دواتر میرانی سۆران بوون بە حوکمران. دوای ١٨٨١ لە دەورانی سوڵتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق (لیوا) لە سنووری ویلایەتی [[مووسڵ|موسل]] و یەکەم [[شارەوانی]] تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆ و گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت. ئەم ھەرێمانە تاساڵی (١٩١٧ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی عوسمانلییەکان مانەوە. === مێژووی نوێ === [[پەڕگە:Hewler Old Minaret.jpg|وێنۆک|[[منارەی چۆلی]]]] لە سەردەمی عوسمانییەکان ھەولێر قەزایەک بووە سەر بە لیوای مووسڵ، بەڵام دوای نەمانی ئەوان و ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە، ئالوگۆڕ بەسەر شێوەی فەرمانداری دامو دەزگاکان ھاتووەو جۆری بەڕێوەبەربردنی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. دیارە ھەولێریش سەردەستەی ئەم گۆڕانکاریانە بوو، لە سەردەمی ئینگلیزەکان (حاکم سیاسی) لە لیواکان کاریان کردووە، یاریدەدەری دادوەری ڕامیاریش واتە (مساعد لحاکم السیاسی) لە قەزایەکان دانیشتوون (دەبلیو- ئار-ئێچ) کە ئەفسەرێکی ئینگلیزە، یەکەم یاریدەدەری دادوەری ڕامیاری بووە لە ھەولێر، پاشان کە ھەولێر بووەتە پارێزگا ھەر بەخۆی بووە بە دادوەری ڕامیاری ئەم شارە، لە پەرتووکی (دوو ساڵ لە کوردستان) کە بیرەوەرییەکانی خۆیەتی ئاماژە بەوەدەکات ھەولێر ڕۆژی (١ی تشرینی دووەمی ١٩١٩) بووەتە پارێزگا و بەگوێرەی ئەم کتێبە بێت (دەبلیۆ-ئار-ئێچ)یەکەم پارێزگاری ھەولێر بووە لەپاش نەمانی دەسەڵاتی عوسمانلییەکان، بەڵام دووای پێکەوەنانی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستان بەعێراقەوە کەسانی شارەکە یان عێراقی ئەو پلەیان وەرگرتووە. لە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەم]] و لەپاش [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ|پەیمانی سایکس*پیکۆ]] و لە بەھاری ساڵی (١٩١٦ی زایینی) بە فەرماندەیی لیوا (پاراشۆف) ھێزەکانی [[ڕووسیا|ڕوسیا]]ی ھاوپەیمانی لە ڕێگەی [[خانەقین]] و [[ورمێ]] بە مەبەستی داگیرکردنی بەغدا، [[ڕەواندز]]یان داگیر کرد. پاشان بەھۆی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ڕووسیا|شۆڕشی تشرینی یەکەم]] لە ڕووسیا لەو ھەرێمە کشانەوە. ساڵی (١٩١٨ی زایین) و لەدوای داگیرکردنی [[بەغدا]] لەلایەن ئینگلیزەوە ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیز و کاپتن ھای بوو بە حوکمڕانی ھەولێر. بەلام ڕەواندز دووبارە کەوتەوە دەست ھێزی عوسمانییەکانەوە بۆ دوو ساڵ بووە پێگەی سەربازی ئەفسەرێکی تورک بە ناوی ئۆزدەمیر. ساڵی (١٩٢١ی زایین) لە دوای دروستبوونی حکوومەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشوور بە دەوڵەتی عێراق، ھەولێر کرایە موتەسەرفییەت و (ئەحمەدە فەندی عوسمان)یەکەم موتەسەریف (پارێزگار)ی ھەولێر بووە. ساڵی (١٨٥٨ی زایینی) شارەوانی ھەولێر دامەزراوە و یەکەم سەرۆکی شارەوانی (حاجی ئەحمەد ئاغای عەبدولوەھاب) بووە. لە ساڵی ١٩١٨ز سوپای بەریتانیی ھاتە ناو شاری ھەولێر. دواتر لە ساڵی ١٩٢٥ ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی قەزائی بەغدا. لە ساڵی ١٩٧٤ ھەولێر بوو بە پایتەختی حوکمی زاتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ پاش شکانی سوپای ڕژێمی بەعس و کشانەوەیان لە ناوچەکانی کوردستان، ھەولێر بوو بە پایتەختی کوردستانی عێراق. ساڵی ٢٠١٤ز لە ئێستادا ھەولێر بووە بە پایتەختی گەشتیاریی وڵاتانی عەرەبیی و لە سەرجەم وڵاتانەوە ڕوو لە ھەولێر دەکرێ بەمەبەستی گەشت و بازرگانیی. == کەشوھەوا == {{Weather box |width = auto |metric first = Yes |single line = Yes |location = ھەولێر |Jan high C = ١٢٫٤ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤٫٠ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢٫٠ |Aug high C = ٤١٫٩ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C = ٧٫٤ |Feb mean C = ٨٫٩ |Mar mean C = ١٢٫٤ |Apr mean C = ١٧٫٥ |May mean C = ٢٤٫١ |Jun mean C = ٢٩٫٧ |Jul mean C = ٣٣٫٤ |Aug mean C = ٣٣٫١ |Sep mean C = ٢٩٫٠ |Oct mean C = ٢٢٫٦ |Nov mean C = ١٥٫٠ |Dec mean C = ٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٤ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٥ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |rain colour = green |Jan rain mm=١١١ |Feb rain mm=٩٧ |Mar rain mm=٨٩ |Apr rain mm=٦٩ |May rain mm=٢٦ |Jun rain mm=٠ |Jul rain mm=٠ |Aug rain mm=٠ |Sep rain mm=٠ |Oct rain mm=١٢ |Nov rain mm=٥٦ |Dec rain mm=٨٠ |Jan rain days=٩ |Feb rain days=٩ |Mar rain days=١٠ |Apr rain days=٩ |May rain days=٤ |Jun rain days=١ |Jul rain days=٠ |Aug rain days=٠ |Sep rain days=١ |Oct rain days=٣ |Nov rain days=٦ |Dec rain days=١٠ |Jan snow days=١ |Feb snow days=٠ |Mar snow days=٠ |Apr snow days=٠ |May snow days=٠ |Jun snow days=٠ |Jul snow days=٠ |Aug snow days=٠ |Sep snow days=٠ |Oct snow days=٠ |Nov snow days=٠ |Dec snow days=٠ |Jan humidity=٧٥ |Feb humidity=٧٠ |Mar humidity=٦٥ |Apr humidity=٥٩ |May humidity=٤٢ |Jun humidity=٢٩ |Jul humidity=٢٥ |Aug humidity=٢٨ |Sep humidity=٣١ |Oct humidity=٤٤ |Nov humidity=٦١ |Dec humidity=٧٦ |source 1= ''Climate-Data.org'',<ref name="Climate-Data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: Arbil – Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4976/|بڵاوکەرەوە=Climate-Data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> ''My Forecast'' for records, humidity, snow and precipitation days<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=66293&metric=true |سەردێڕ=Irbil, Iraq Climate |بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> |source 2= ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iraq/erbil.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''Erbilia''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|بڵاوکەرەوە=Erbilia|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/ |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}} {| class="wikitable sortable" |- !ساڵ!!نزمترین پلەی گەرمیی!!بەرزترین پلەی گەرمیی |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || -١٫٢ || ٤٨ |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٠٫٤ || ٤٥٫٦ |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٠٫٩ || ٤٩٫٧ |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || -٤٫٦ || ٤٦٫٣ |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || -٠٫٩ || ٤٦٫٦ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || -١٫٦ || ٤٤٫٢ |- |'''بەرەنجام''' || '''-١٫٤٢''' || '''٤٧''' |} {| class="wikitable sortable" |- !وەرزی باران!!باران\ملم!!بەفر\سم |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || ٣٤٣٫٤ || - |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٥٤١٫٢ || - |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٤٩٦٫٣ || - |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || ٤٢٧ || ١٥ سم |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || ٤٢٧٫٥ || ١٢ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || ٤٢٣٫٤ || - |- |٢٠٠٧ || ٣٨٤٫٢ || - |} == گرنگی ھەولێر == ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستانە و ناوەندی ڕامیاریی ھەرێمەکەیە. کۆمەڵێک ڕێکخراو و دەزگای ناحکومی و نێودەوڵەتیی لێیە و ھەروەھا بارەگای ڕێکخراو و کونسڵخانەی وڵاتانی لێیە. لەڕووی جووگرافیشییەوە دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شارەکانی [[دھۆک]]، [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە یەک دەبەستێتەوە. کۆمەڵێک شوێنەواری گرنگی تێدایە، گرینگترینیان [[قەڵای ھەولێر]]ە کە شوێنێکی گەشتیاری و مێژوویییە. لە ھەولێر کۆمەڵێک نەتەوە و ئایینی تێدایە وەکو [[کورد]]، ئاشووری، تورکمان، [[موسڵمان]] و [[مەسیحییەت|کرستیان]].. ھەموو سەندیکاکانی تایبەت بە مامۆستایان، ئەندازیاران، جووتیاران، ھونەرمەندان… تاد، تێدایە؛ و زانکۆی گەورەی تێدایە، [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەلاحەددین]] و [[زانکۆی پزیشکیی ھەولێر]]،<ref>کە ھەڵەیەکی زمانی کوردییە ئەو زانکۆیە ناوبنێن زانکۆی ھەولێری پزیشکی و نەک پزیشکیی ھەولێر</ref> ھەروەھا چەند پەیمانگەیەکی لێیە بە ھەموو بەشەکانییەوە. چەندین باڵاخانەی ڕۆشنبیری و ھونەری لێیە وەکو ھۆڵەکان و [[سینەما]] و کۆشکی ھونەر و [[کتێبخانە]] و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆری [[ڕۆژنامە]] و [[کۆوار|گۆڤار]] بە ھەر چوار [[زمانی کوردی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] دەردەچێت. کۆمەڵێک یەکەی تەندروستی و [[نەخۆشخانە]]ی گەورەی لێیە، ھەروەھا چەندین کۆگای دەرمان و پێداویستی تەندروستی لێیە. بوونی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] بۆ گواستنەوەی ئاسمانی. بوونی پڕۆژەی بازرگانی زیاتر بەراورد بەشارەکانی دیکەی ھەرێم. == چالاکییەکانی ھەولێر == ھەولێر چەندین چالاکی کەلتووری و ئایینی و نەتەوەیی لە خۆدەگرێت. لەوانە لە ڕۆژی لەدایکبوونی [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] ئاھەنگی [[مەولوود]] ساز دەکرێت. تێیدا [[شیرینی]] دابەش دەکرێت و سروودی ئایینی دەگوترێت و دەف لێدەدرێت، ئەمەش ھەر لەدێر زەمانەوە لە ھەولێر لەلایەن [[موزەفەرەدین کۆکبری|سوڵتان موزەفەر]] یادی کراوەتەوە، لە ئێستاشدا ساڵانە ئەم یادە دەکرێتەوە. لە بواری میوزیکیش ھەولێر کەلتووری خۆی ھەیە بەتایبەت لە جۆری [[حەیران]] کە ناوبانگی خۆی ھەیە بەتایبەت لە ناوچەکانی (دەشتی ھەولێر، قەراج، کەندێناوە، ملکییە، شەمامک، بەڕانەتی) و لە ھەولێر چەندین حەیرانبێژی ناسراو ھەن، لەوانە حەسەن حەیران و عوسمان حەیران و [[حەسەن سیساوەیی]] و خدر حەیران. لەم دواییانە لە ھەولێر چالاکی ھونەری وەک فیستیڤاڵێ نوێدەوڵەتی [[فیلم]]، شانۆگەری، [[ماڕاتۆن|ماراسۆن]] و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت. == قەڵای ھەولێر == {{سەرەکی|قەڵای ھەولێر}} [[پەڕگە:Hawler Castle.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای ھەولێر]] قەڵای ھەولێر تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.<ref>[https://web.archive.org/web/20191116211943/https://www.kurdistan24.net/so/news/2dd4f38b-6479-4ee9-9efb-acc173663540 ناسا: قەڵای ھەولێر کۆنترین شوێنە لە جیھان تاکو ئێستا ژیانی تێدا بێت]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر {{!}} کوردستانی سەرسوڕھێنەر- وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200909171424272035|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == چایەخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر == {{سەرەکی|چایخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil Citadel and Machko tea house.jpg|وێنۆک|قە‏ڵای ھەولێر و چایەخانەی مەچکۆ]] لە کۆنەوە لە ھەولێر کەسانێکی زۆر ھەن پێیان خۆش بووە جێگا و شوێنێک ھەبێت بۆ ئەوەی پشوویەکی تێدا بدەن و لە ھەمان کاتیش خۆشەویست و ئازیزانی تێدا ببینن، جا باشترین شوێنی جارانیش [[چاخانە|چایخانە]] و [[قاوەخانە]] بووە، بۆیە ھەر لەو سەردەمەدا چەندین شوێنی دیاریکراو لە شێوەی چایخانە و قاوەخانە بە شەو و ڕۆژ دەرگایان بە ڕووی خەڵکی شارەکە و میوانان کرایەوە لەوانە: چایخانە و قاوەخانەکانی عەبۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی حاجی مستیل، چایخانە و قاوەخانەکانی بایز، چایخانە و قاوەخانەکانی عەلی فلەیح، [[قاوەخانەی مەچکۆ|چایخانە و قاوەخانەکانی مەچکۆ]] و [[چایخانەی مام خەلیل]]، چایخانە و قاوەخانەکانی دیکەی ھەولێر و جگە لەوانەش چەندین چایخانە و قاوەخانەی دیکە ھەبوون وەک چایخانە و قاوەخانەی کەوبازان و لەیالی ھەولێر (شەوانی ھەولێر) و تاقی و عەنتەر و قەرداران و قەمیش و سەید کەریم و باکوور و چەندین قاوەخانە و چایخانەی دیکە. == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil International Airport terminal building.JPG|وێنۆک|300px|تەلاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر]] فڕۆکەخانەی ھەولێر گەورەترین و فروانترین فڕۆکەخانەی کوردستانە.<ref>سەرچاوە:http://www.erbilairport.com/ku/ABUT01/F_ABUT01_03_01.aspx</ref> کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بە دووری حەوت کیلۆمەتر لە (قەڵای کۆنی ھەولێر)ەوە دوورە لە باکووری ڕۆژھەلاتی شارەکە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێڕاق لە [[٢٠٠٣]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دروست بکات کە ببێتە دەروازەیەک بەرەو جیھان. == وەرزش == لە شاری ھەولێر چەندین یانەی جۆراوجۆر ھەیە بەتایبەت لە یارییەکانی تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، [[تۆپی دەست]] و یاری دیکەش. لە ھەولێر تۆپی پێ بەربڵاوترین یارییە. [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] یانەی سەرەکی شارەکەیە کە چوار جار بووەتە پاڵەوانی خولی یانە نایابەکانی عێراق،<ref>[http://yariga.basnews.com/browse/14021 ھەولێر پاڵەوانی عێڕاقە بۆ ٢٠١٢، زێتر لە ١٠٠ وێنە]{{بەستەری مردوو|url=http://yariga.basnews.com/browse/14021 |date=شوباتی ٢٠١٩}}, لەلایەن شاھین برادۆستی لە ٢٠١٢/٠٨/١٧.</ref> جگە لەوەش پلەی دووەمی لە جامی یەکێتیی یانەکانی ئاسیا بەدەستھێناوە. لە ھەولێر بینەرێکی زۆری یاری تۆپی پێ ھەیە کە خولیایان لە بینینی یاری یانە ئەورووپییەکانە.<ref>[http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 کلاسیکۆ لە ئیسکان بە خۆشی کۆتایی نەھات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607171938/http://rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}, لەلایەن محەممەد کارێزی ٣/٤/٢٠١٦</ref> == داھێنانە ھونەرییەکان == شاری هەولێر وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیری، لە ساڵانی دواییدا شایەدی چەندین داهێنانی هونەری بووە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی ناوچەکە، هونەرمەند و خۆشنووس [[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]] شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخدا نمایش کرد، کە بریتی بوو لە دروستکردنی تابلۆی هونەریی خۆشنووسی بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف. ئەم کارە وەک تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی و داهێنانێکی نوێ لە مێژووی هونەری شارەکەدا هەژمار دەکرێت. <nowiki><gallery mode="packed" heights="180></nowiki> File:Yahya Ibrahim Arbilli Exhibition 2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە پێشانگاکەیدا لە هەولێر File:Allah Calligraphy Gold and Diamond Art.jpg|تابلۆی (الله) دروستکراو لە زێڕی ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف <nowiki><gallery/></nowiki> == پێشانگا == <gallery> File:قلعة هه ولير.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Arbil Clock.JPG|کاتژمێری باخی شار لە ھەولێر پەڕگە:City park Hawler.JPG|باخی شار پەڕگە:Street View Below Citadel - Erbil - Iraq.jpg|خوار قەڵا پەڕگە:View of the Citadel - Erbil - Iraq - 01.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Inside the Bazaar - Erbil - Iraq.jpg|ناوەوەی بازاڕی قەیسەری پەڕگە:Mechko coffe.JPG|چایەخانی مەچکۆ من امام قلغة اربيل ليلا.jpg|پارکی شار بە شەو Hall of Family Mall.jpeg|ھۆڵی فامیلی مۆڵ </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی گەڕەکەکانی ھەولێر]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * [[René Grousset|Grousset, René]], ''The Empire of the Steppes'', (Translated from the French by Naomi Walford), New Brunswick: [[Rutgers University Press]] (1970) * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nováček |یەکەم=Karel |سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraqi Kurdistan, First Season |journal=Památky archeologické |بەرگ=٩٩|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.gemaart.com/wp-content/uploads/2020/09/PAPER_Citadel-Research_Novacek.pdf}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Sourdel |یەکەم١=D. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill Online |chapter=Irbil |oclc=٦٢٤٣٨٢٥٧٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Villard |یەکەم=Pierre |بەستەری نووسەر=Pierre Villard |editor1-first=Francis |editor1-last=Joannès |سەردێڕ=Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne |زنجیرە=Bouquins |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Robert Laffont |شوێن=Paris |زمان=fr |ژپنک=٩٧٨-٢-٢٢١-٠٩٢٠٧-١|پەڕەکان=٦٨–٦٩|chapter=Arbèles}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |ساڵ=١٩٧٧|سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٤٩–٥١|jstor=544126 |issn=0022-2968 |doi=10.1086/372531|s2cid=161867404}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:en:Cities of the ancient Near East|شارە دێرینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] *[https://web.archive.org/web/20090326022751/http://www.faoiraq.org/images/word/erbil.pdf ئامارەکانی پارێزگای ھەولێر] *[http://hawlergov.org/ پێگەی پارێزگای ھەولێر] {{پۆلی کۆمنز|Arbil}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:حەدیاب]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] t0vbobqdao5o1y1cg0nub55oo53nem8 1571077 1571076 2026-04-02T14:51:42Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 1571077 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەولێر | ناوی_فەرمی = Hawler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = أربیل - Hewlêr - ܐܲܪܒܝܠ | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = أربيل "عاصمة الياحة العراقية".jpg | photo2a = Mudhafaria Minaret (evening).jpg | photo2b = Shenglbana.jpg | photo3a = A traditional Kurdish house interior, Kurdish Textile and Cultural Museum, Citadel of Erbil.jpg | photo3b = Citadel of Hewlêr (Erbil), Iraqi Kurdistan.jpg | photo4a = Chaldean Catholic Cathedral of Saint Joseph 2005 (Ankawa, Erbil, Iraq).jpg | photo4b = Machko.jpg | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = لەسەرەوە بۆ خوارەوە و ڕاست بۆ چەپ:{{br}} پارکی شار و [[داون تاونی ھەولێر]] {{br}} [[منارەی چۆلی]] • دیمەنێکی سروشتی ھەولێر {{br}} [[مۆزەخانەی ڕستن و چنینی کوردی|مۆزەخانەی ڕستن و چنین]] • [[قەڵای ھەولێر]] {{br}} [[کڵێسای قەشە یووسف، عەنکاوە|کڵێسای قەشە یووسف]] • دیمەنێکی دەرەوەی قەڵای ھەولێر }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = ھەولێر | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ھەولێر لە [[ھەرێمی کوردستان]]##جێگەی ھەولێر لە [[عێراق]] | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord|36.191188|N|44.009189|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگاکانی کوردستان|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ناوەندی قەزای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ٣٠٠٠ پ. ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری ھەولێر | ناوی_سەرۆک = [[ئومێد خۆشناو]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = ١١٣ | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٢ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٤٠،٠٠٠<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥{{ھن}}(بەپێی world population review | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[بنزاری ھەولێری]]){{ھن}}کەمینە: [[تورکمانی عێراق|تورکمانی]] و [[زمانی سوریانی|ئاشووری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[ئیسلام]] ([[سوننە]]){{ھن}} کەمینە: [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵ کۆد | کۆدی_پۆستە = ٤٤٠٠١ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٦٦ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://www.hawlergov.org/app/ku/governorate پارێزگای ھەولێر] | پەراوێزەکان = }} '''ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|أربیل|Arbīl}};<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=أربیل|زمان=ar|ئیش=Aljazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/5/21/أربیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> {{بە سوریانی|ܐܲܪܒܹܝܠ|Arbel}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Search Entry|ناونیشان=https://www.assyrianlanguages.org/sureth/dosearch.php?searchkey=16848&language=id|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.assyrianlanguages.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0rS9CwAAQBAJ|سەردێڕ=A Grammar of Neo-Aramaic: The Dialect of the Jews of Arbel|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٤-٥|پەڕە=٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=There are a number of variant forms of the name Arbel. The form Arbel, which is used throughout this book, is the Neo-Aramaic form of the name. The Arabic-speaking Jews of the town refer to it as Arbīl or Arwīl. In Classical Arabic sources it is known as Irbīl. The Kurds call it Hawler, which appears to have developed from the form Arbel by a series of metatheses of consonants. The name appears to be of non-Semitic origin. It is first found in cuneiform texts dating to the third millennium B.C. , where it usually has the form Urbilum.}}</ref> بە [[کوردیی باکووری]]: Hewlêr) شارێکی دێرینی [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]، ئێستا ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] و پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Danilovich|یەکەم=Alex|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_yVxDwAAQBAJ&q=rudaw.net+kurdistan&pg=PT54|سەردێڕ=Federalism, Secession, and International Recognition Regime: Iraqi Kurdistan|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨٠٤٢٩٨٢٧٦٥٥|زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتیی [[پارێزگای ھەولێر]] ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ھەولێر ١ ملیۆن و ٧١٣٤٦٤ کەسە کە دەکاتە ٣٢٢٧١٩ خێزان. ھەولێر لە ١٠ شارۆچکە و ٣٧ شارەدێ پێک دێت و ٤١٠ گەڕەکی ھەیە و نێو شاری ھەولێریش ٨٠ گەڕەکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانیشتوانی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/383|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=ژمارەی دانیشتووان|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارەی%20دانیشتوان.pdf|journal=حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢}}</ref>زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە [[کورد|کوردن]]، جگە لە کەمینەکانی دیکەی [[تورکمانی عێراق|وەک تورکمان]] [[عەرەب|و عەرەب]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[ئاشوورییەکان|و ئاشووری]]. شاری ھەولێر بە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیھان دەژمێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> ڕەنگە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لەم شارە بگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی پێنجەمی پێش زایین.<ref name="Novice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Novice|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraq, First Season|journal=Památky Archaeological|issue=XCIX|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢}}</ref> لە دڵی شارەکەدا [[قەڵای ھەولێر|قەڵای دێرینی ھەولێر]] و [[منارەی چۆلی]] ھەیە. لە نووسراوەکانی پاشای [[سۆمەر]]ی، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] ناونراوە بە ''ئوربیلم''، لە نووسراوەکانی [[بابل]]ی و [[ئاشوور]]ی بە ''ئەربائیلۆ'' ناودەبرا، کە بە واتای چوار خودا دەھات، لە سەردەمی بابلی شوێنی پەرستنی عەشتار بووە.<ref name="villard">{{Harvard citation no brackets|Villard|2001}}</ref><ref name="Hamblin">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamblin|یەکەم=William J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=en9tzr1-VM4C|سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٢٥٥٨٩-٩|پەڕە=١١١|بەستەری نووسەر=William J. Hamblin}}</ref>لە ھەزارەی ٣ی پێش زایین ھەولێر زلھێزێکی سەربەخۆ بوو لە ناوچەکەی خۆیدا. بۆ ماوەیەک لەلایەن [[گۆتی|گۆتییەکانەوە]] داگیرکرا. لە کۆتایی ھەزارەی دووەمی پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان. دوابەدوای ئەمەش بەشێک بوو لە چەند ئیمپراتۆرییەتێک بە نۆرە، لەوانە [[ماد|ئیمپراتۆرییەتی ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]، [[شانشینی مەقدۆنیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، ئیمپراتۆرییەتی ئەرمەنستان، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئاشوور (پارێزگای ڕۆمانی)|ئاشووری ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، ھەروەھا پایتەختی ویلایەتی لقەکەی [[ئادیابین|ئادیابینە]] لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و سەرەتای سەدەی دووەمی زایینی. لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناویندا]] شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] حوکمڕانی کرا.<ref>Georges Roux – Ancient Iraq</ref> لە ھێڵکارییەکی خەتی بزماری ناسراو بوو بە (ئای کشان کلاما) واتە (ماڵی خاتوونی ھەرێمەکە)، ھەروەھا پەرستگایەک بوو بۆ پادشای ئاشورییەکان کە پەیکەرێکی پادشای [[پانیپاڵ]] و پەیکەری خواوەندی [[عەشتار]] کە لە [[بڕۆنز]] دروست کرابوو دۆزراوەتەوە. بەھۆی گرنگی ئەم شارە، [[پادشا]]ی ئاشوری، سەنحاریب ھەستا بە پەنگاوکردن (خزن)ی ئاو لە تونێل (نۆین)ی دروستکراو بە بەردی مەڕمەڕ، کە لە گوندی [[مورتکیان]]ی بەستۆڕە دەست پێدەکات تا دەگاتە ھەولێر، کە درێژی ئەم نۆینە (تونێلە) ٢٢ کیلۆمەترە لەژێر زەوی لێدراوە، شارەکە لەلایەن ئەنجومەنی گەشتیاری عەرەبییەوە وەک پایتەختی گەشتیاری عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا.<ref>[http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45887 Erbil named 2014 Arab Tourism Capital] {{Webarchive}}.</ref><ref>[http://rudaw.net/english/opinion/23122013 "Erbil: Kurdish City, Arab Capital"], Rudaw.</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ [[قەڵای ھەولێر]] وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == شاری ھەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی [[باشووری کوردستان]] و شوێنێکی گرنگ بووە لە کۆنەوە تا ئێستا. زۆربەی ناوچەکانی زەویی بەپیتن بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری دەست دەدات. کەشوھەوایەکی چواروەرزەی ھەیە. ھاوینی گەرمە و زستانی سارد.. == دانیشتووان == زۆربەی دانیشتووانی ھەولێر کوردن، کەمینەی دانیشتووان [[عەرەب]] و [[تورکمان]] و [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]]ن، بەڵام بە [[زمانی کوردی|کوردی]] قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٤ بێت ١٫٧٥ ملیۆن کەس لە ھەولێر دەژین.<ref>[http://www.citypopulation.de/Iraq.html ئاماری دانیشتووانی پارێزگاکانی عێراق], ماڵپەڕی citypopulation.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == * *[[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]]**: هونەرمەند و خۆشنووسێکی دیاری شاری هەولێرە. بەوە ناسراوە کە یەکەمین کەسە لەسەر ئاستی جیهان هونەری خۆشنووسی عەرەبی و ئیسلامی تێکەڵی بەردی گرانبەها و زێڕ کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە کە تێیدا تابلۆی دروستکراو لە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی سافی نمایش کرد. == مێژووی ھەولێر == مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تا ئێستا دیار نییە بۆ کەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکان بێت مێژووەکەی بۆ سنووری (٦٠٠٠) ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمڕۆش ھەر بەردەوامە. "مێژووی ھەولێر بە ھۆی ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییەوە ئەستەمە بتواندرێت لەم کاتەدا مێژووی دروستکردنی ھەولێر بەشێوەیەکی زانستیانە بخرێتە بەر چاو. سەرچاوەکانی نووسینەوەی مێژووی ھەولێر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە چوارچێوەی ئەم توێژینەوەیەدا بەکاردەھێندرێن بریتین لە سەرچاوەی مێژووی دەرەکی، واتە ئەو تۆمارانەی لەلایەن ئەوانی دیکەوە دەربارەی ئەم شارە نووسراون و لە شوێنی جوگرافیایی دیکەدا دۆزراونەتەوە، ھۆکاری ئەمەش ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییە لە قەڵای ھەولێردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/455|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=مەلا قادر|یەکەم=ئاسۆس محەمەد|ڕێکەوت=٢٩٫٠١٫٢٠١٠|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html}}</ref> ئەوەی شایانی ئاماژەپێدان بێت ئەوەیە، گردی قالنیچ ئاغا، کە بە دووری کیلۆمەترێک دەکەوێتە باشوری قەڵای ھەولێرەوە، دەکرێت سەرە داوێکمان لەبارەی مێژووی نیشەجێبوون بەدەستەوە بدات گردی قالنج ئاغا کە کنەو پشکنینی تێدا ئەنجامدراوە و ئەنجامەکانی کنەو پشکنین ئەوە دەردەخەن، کە ئەم شوێنە شوێنەوارییە لە نێوان سەردەمی حەلەف و جەمدەت نەسردا ئاوەدان بووە. لێ لە دەسپێکی ھەزارەی سێیەمی بەر لە زایندا دانیشتوانی گردی قالنج ئاغا دەست بەرداری شوێنەکە بوونە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=http://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> === پێش زایین === لە ساڵەکانی (٢٣١٦ تاوەکوو ٢٣٧١ پێش زایین) بەمەبەستی دەست بەسەرداگرتنی داھات و فرە سامانێتی دەڤەرەکە، پەلاماری ھێرشەکانی سەرگۆنی ئەکەدی گەیشتوونەتە ھەولێر و دەستی بەسەرداگیراوە. دواتر لە ساڵانی (٢١٥٠ تاوەکوو ٢٠٥٠پێش زایین) بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی [[گۆتی|گوتییەکان]] کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی (٢٠٥٠ تاوەکوو ١٩٥٠ پ. ز) کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆرییەتی ئووری [[سۆمەر|سوومەرییەوە]]. لە ساڵی (١٦٠٠ پ. ز) و دواتر کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی کاشییەکانەوە، کە مەزەندە وایە لە ھۆزە دێرینەکانی کورد بووبن. ھاوکات دەوڵەتی [[ئاشوور]]یش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون. لە ڕۆژگاری فەرمانڕەوایی [[ئاشوور]]ییەکانەوە لە (٢٥٠٠ تاوەکوو ٦١٢ پ. ز) ھەولێر لە ئەوپەڕی گەشەسەندن و پێشکەوتنی دابوو، ئەوکاتە پایتەختی ئایینی ئاشوورییەکان و تەختی خوداوەندی عەشتار (عەشتار ئەربیلا) پەرستگای ئاشوورییەکان بووە، ناوی ھەولێر لە نووسراوە مێخییەکانەوە بە شێوەی (ئی کشان کلاما) ھاتووە کە دەکاتە (ماڵی خانمەکەی ھەرێم) کە سەرچاوە و ھێمای سەرکەوتن بووە و (عەشتاری نەینەوا) ش خوداوەندی ئەڤین و ڕابواردن بووە. ساڵانی (٧٠٥*٦٨١ پ. ز) , لە دوای سەرگونی ئەکەدی سەنحاریبی کوڕی بووە بە فەرمانڕەوا، ئەو پادشایە لە دووری (٢٠) کیلۆمەترەوە لە ڕووباری بەستۆڕەوە ئاوی بۆ شار و [[قەڵای ھەولێر]] ڕاکێشاوە، کە بە جۆگەی سەنحاریب ناسراوە و بۆ ئەو سەردەم کارێکی دەگمەن و مەزن بووە. دواتر لە ساڵی (٦١٢پ. ز) ئیمپراتۆرییەتی [[ماد]] دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە. دوای ئەمە ھەولێر بووە بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. لە ساڵی (٣٣١پ ز) و بە فەرماندەی [[ئەسکەندەری مەزن]]ی مەکدۆنی و لە شەڕی (ئەربیلا)یان [[شەڕی گۆگەمیلا|گوگمەلا]] (Gaugamela) کە ھەڵکەوتەکەی نزیکەی سەد کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ھەولێر مەزەندە دەکرێت نزیک ڕووباری گۆمەلی ناوچەی گۆرانەتی، ئیمپراتۆرییەتی یۆنانی بەسەر دارای شای ھەخامەنییەکان زاڵبوون و ھەولێر بووە بەشێک لە مولکەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لە پاش مردنی ئەسکەندەر لە ساڵی (٣٢٣*پ. ز) لە شاری بابل، ھەولێر (تێکڕای عێراق و سووریا) ش کەوتنە ژێر دەسەڵاتی (سلۆقس) کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی ئەسکەندەر، ئەم فەرمانڕەوایە ھەولێری زۆر ئاوەدانکردووەتەوە و خزمەتی کردووە. لە ساڵانی (١٤٨. پ. ز*٢٢٦ز) فارسەکان توانیان بەسەر سلوقییەکاندا زاڵ بن کە بەر لەوکاتە حوکمڕانی ھەولێر بوون، ئەم فارسانە دەوڵەتێکی فیدراڵییان دامەزراند کە لە چەند میرنشینێک پێکھاتبوو وەک میرنشیینەکانی (ڕەھا (ئورفا),تەدمور، شنگار، حەزەر (ھەترا), دواتریش حەدیاب (ئەدیابین))، ھەولێر گرنگترینی شارەکانی میرنشینی حەدیاب بووە. ئەم میرنشینە (لە نێوان ھەردوو زێی گەورە و گچکە دامەزراوە) میرەکەی (ئیزات) بووە، لە میرە بە ناو و مەزنەکانی فارسان بووە، مافی لەسەرکردنی تاجی بەرز و خەوتنی نێو چوار پایەی زێڕینی ھەبووە، ئەم پلە و پایەی بە خەڵات پێدرابوو لەلایەن پادشا (ئورتەبانی سێیەم), کە ھاوکاریی بووە بۆ گەیشتن بە تەختی پادشایی. ساڵی (٨٣پ. ز) و بۆ ماوەی (١٠) ساڵێک لە ڕۆژگاری (تیگران شا)ی ئەرمەنی ھەولێر کەوتە ژێر ڕکێفی سوپای ئەرمەنەوە. [[پەڕگە:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|وێنۆک|ساڵانی ١٢٥٨–١٢٥٩ گرتنی ھەولێر لەلایەن ئیلخانییەکانی ئیمپڕاتۆری مەغۆل.]] === دوای زایین و ھاتنی ئیسلام === لە ساڵی ٤٤ زایین ھەولێر بووە پێتەختی ئەدیابین و شاژن ھیلین کە ئایینی [[جوو|جوولەکەیان]] پەرەو دەکرد. لە دوای چەن پەلامار و ھێرشێکی ڕۆمانەکان و بەناوبانگترینیان ھێرشی پادشا (کەراکولا) بوو ساڵی (٢١٦٧ز) ھەولێر داگیرکراو، فارسەکانی وەدەرناو لە ناوی بردوون، ئەو پادشایە ستەمکارە ئەوەندە دڵڕەق بوو گۆڕی میر وپادشاکانی فارسەکانیشی ھەڵتەکاندوون، ساڵی (٢٢٦ز) لە ڕۆژگاری (شا ئەردە شێر)ی ساسانی، لە مەدائینەوە پەلاماری ھەولێر درا و، ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان و پەرستگای ئایینی زەردەشتیی لێ دروست کرا. ساڵی (٦١٢ ز) لەگەڵ ھاتنی سوپای [[ئیسلام]]، ساسانییەکان مەدائین و ھەولێر و زۆربەی ناوچەکەیان جێھێشت. ساڵی (١٦ی کۆچی) و لە ڕۆژگاری ([[خەلیفە]]) جێنشین ([[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]]) بە فەرماندەی (عوقبەی کوڕی فەرقەد) لەشکری ئیسلام گەیشتە ئەو ھەرێمە و ھەولێر و [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و زۆربەی ھەرە زۆری ناوچەکانی دەورووبەر کەوتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی ئیسلام. ساڵی (١٣٢ی کۆچی) و لە نزیک ھەولێر و لە شەڕی (زاب)ی یەکلاکەرەوە، [[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] سەرکەوتن بەسەر ئەمەوییەکاندا و ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەباسییەکانەوە. لە ڕۆژگاری دەسەڵاتدارێتی بوەیھییەکان لە [[بەغدا]] (٣٣٣*٤٤٧ی کۆچی) کوردە [[رەوەندی|ھەزبانییەکان]] توانیان میرنشینێکی بەدەسەڵات لە ھەولێر دابمەزرێنن، ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە مووسڵ و [[شام]] ھەبوون. ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی (عیمادەدینی زەنگی) لە مووسڵ لە ساڵی (٥٢١ی کۆچی) کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی (٥٣٩ی کۆچی/١١٤٤ی زایینی) زێنەدینی عەلی کوچک کوڕی بەکتەکین کە فەرمانداری قەڵای مووسڵ بوو لە سایەی عیمادەدینی زەنگی، توانی میرنشینێکی سەربەخۆ لە ھەولێرو دەورووبەریدا دابمەزرێنێت و بە میرنشینی بە کتیکی ناسرا. لە ساڵی (٥٦٣ی کۆچی/١١٦٨ی زایینی) زێنەدین عەلی کوچک کۆچی دوایی کردو کوڕە بچووکەکەی (زێنەدین یوسف) دەسەڵاتی وەرگرت، پاشتر لە ساڵی (٥٦٨ی کۆچی/١١٩٠ی زایینی) [[موزەفەرەدین کۆکبری|موزەفەرەدینی گورگە بۆری کوکبری]] برای بوو بە فەرمانڕەوای میرنشینی ھەولێر، لە سایەی حوکمڕانی میر مزەفەری ئەتابەگ میرنشینی ھەولێر بوو بە بەھێزترین و ناودارترینی میرنشینەکانی ئیسلامی و ئەو پەڕی پێشکەوتن و گەشەی زانستی و ئاوەدانی و دەسەڵاتی ھەبوو، ماوەی حوکمڕانییەتی لە نێوان (٥٨٦ک*٦٣٠ک/١١٩٠ز *١٢٣٣ز) درێژەی کێشا، مزەفەرەدین [[بەیعەت]]ی دا بە پێشەوای کوردیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەلاحەدینی ئەیوبی]] و پتر لێی نزیک بۆوە بە خواستنی (ڕەبیعە خاتوون)ی خوشکی سەلاحەدین، لە ڕۆژگاری شا موزەفەردەین فەرماندارێتی میرنشینی ھەولێر گەیشتە ئەوپەڕی ھێز و دەسەڵات و تەواوی ناوچەی شارەزوور کەوتنە نێو دەسەڵاتی ئەو میرنشینە کە ھەر لە زێی گەورەوە تا سلێمانی و داقوق دەگرێتەوە. [[سوڵتان]] موزەفەر پیاوێکی خێرخواز و زانستپەروەر و دادپەروەرێکی لە خواترس وخزمەتکاربووە، لە ڕۆژگاری ئەودا یادە ئاھەنگەکانی مەولوودی پێغەمبەر کراوە و شەوانە تا بەرەبەیان چراخان ھەڵکراون و ئاھەنگ و خێروشادی بەردەوام بووە، ھەولێر بووە بە ڕووگەی زانا و دانا و ھزرەوان و پیاوانی زانست و فەلسەفە و مێژووناسان و دەیان فێرگە و قوتابخانە و فەرمانگەی خزمەتگوزاری و چاودێری کۆمەڵایەتیلەو شارەدا کراوەتەوە، خزمەتێکی زۆری ھەولێر کراوە و ئەو پەڕی ئاوەدانی و پێشکەوتنی بەخۆوەبینیوە، ھەولێر لەو ڕۆژگارەدا لە چەرخی زێڕینیدا بووە. دیاریترین شوێنەوارەکانی ئەو سەردەم [[منارەی چۆلی]] و قوتابخانەی موزەفەرییە و بازاڕگاکانی قەیسارییەی ھەولێرن. دوای وەفاتی [[موزەفەرەدین کۆکبری]] لە ساڵی (٦٣٠ی کۆچی/١٢٣٣ی زایینی) میرنشینی ھەولێر چووەوە ژێر سایەی خەلیفە موستەنسیر بیلای عەباسی و لە ساڵی (١٢٣٥ی زایینی) لەشکرێکی بە فەرماندەیی (ئەبوفەزیل ئیقبالیشەڕابی) ناردە سەر ھەولێر و داگیری کرد. ھەولێر لە ڕۆژگاری موزەفەردەین و لە دوای وەفاتیشی دوچاری پەلاماری [[مەغۆل]]ەکان بووە. دواتر لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عەباسی بەدەست مەغۆلەکانەوە، لە ساڵی (٦٥٦ی کۆچی/ ١٢٥٨ی زایینی) ئیتر ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوای مەغۆلەکانەوە. لە ساڵی (١٣٣٧ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلە ئیلخانییەکانەوە دواتریش جەلائیرییەکان. پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو (کە ئالاکەیان وێنەی بەرخی ڕەشی لەسەر بوو) و ئینجا لە ساڵی (١٤١٠ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو (خودان ئالای بەرخە سپی) ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون. ساڵی (١٥٠٨ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی [[سەفەوییەکان]]، تا شکانی سوپای فارس لە بەرامبەر ھێرشی سوپای [[سەلیمی دووەم|سوڵتان سەلیم]]ی دووەمی عوسمانلی. ساڵی (١٥١٤ی زایینی) لە دوای شەڕی [[شارستانی چاڵدێران|چالدێران]] و سەرکەوتنی لەشکری سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی، ھەولێر و ئینجا ھەموو عێراق کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانلییەوە]]. حوکمڕانی ھەولێر بۆ ماوەیەک بە فەرمانی سولتانی عوسمانی درا بە '''میر حوسێن داسنی''' میری '''شێخان'''. دواتر میرانی سۆران بوون بە حوکمران. دوای ١٨٨١ لە دەورانی سوڵتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق (لیوا) لە سنووری ویلایەتی [[مووسڵ|موسل]] و یەکەم [[شارەوانی]] تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆ و گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت. ئەم ھەرێمانە تاساڵی (١٩١٧ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی عوسمانلییەکان مانەوە. === مێژووی نوێ === [[پەڕگە:Hewler Old Minaret.jpg|وێنۆک|[[منارەی چۆلی]]]] لە سەردەمی عوسمانییەکان ھەولێر قەزایەک بووە سەر بە لیوای مووسڵ، بەڵام دوای نەمانی ئەوان و ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە، ئالوگۆڕ بەسەر شێوەی فەرمانداری دامو دەزگاکان ھاتووەو جۆری بەڕێوەبەربردنی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. دیارە ھەولێریش سەردەستەی ئەم گۆڕانکاریانە بوو، لە سەردەمی ئینگلیزەکان (حاکم سیاسی) لە لیواکان کاریان کردووە، یاریدەدەری دادوەری ڕامیاریش واتە (مساعد لحاکم السیاسی) لە قەزایەکان دانیشتوون (دەبلیو- ئار-ئێچ) کە ئەفسەرێکی ئینگلیزە، یەکەم یاریدەدەری دادوەری ڕامیاری بووە لە ھەولێر، پاشان کە ھەولێر بووەتە پارێزگا ھەر بەخۆی بووە بە دادوەری ڕامیاری ئەم شارە، لە پەرتووکی (دوو ساڵ لە کوردستان) کە بیرەوەرییەکانی خۆیەتی ئاماژە بەوەدەکات ھەولێر ڕۆژی (١ی تشرینی دووەمی ١٩١٩) بووەتە پارێزگا و بەگوێرەی ئەم کتێبە بێت (دەبلیۆ-ئار-ئێچ)یەکەم پارێزگاری ھەولێر بووە لەپاش نەمانی دەسەڵاتی عوسمانلییەکان، بەڵام دووای پێکەوەنانی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستان بەعێراقەوە کەسانی شارەکە یان عێراقی ئەو پلەیان وەرگرتووە. لە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەم]] و لەپاش [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ|پەیمانی سایکس*پیکۆ]] و لە بەھاری ساڵی (١٩١٦ی زایینی) بە فەرماندەیی لیوا (پاراشۆف) ھێزەکانی [[ڕووسیا|ڕوسیا]]ی ھاوپەیمانی لە ڕێگەی [[خانەقین]] و [[ورمێ]] بە مەبەستی داگیرکردنی بەغدا، [[ڕەواندز]]یان داگیر کرد. پاشان بەھۆی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ڕووسیا|شۆڕشی تشرینی یەکەم]] لە ڕووسیا لەو ھەرێمە کشانەوە. ساڵی (١٩١٨ی زایین) و لەدوای داگیرکردنی [[بەغدا]] لەلایەن ئینگلیزەوە ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیز و کاپتن ھای بوو بە حوکمڕانی ھەولێر. بەلام ڕەواندز دووبارە کەوتەوە دەست ھێزی عوسمانییەکانەوە بۆ دوو ساڵ بووە پێگەی سەربازی ئەفسەرێکی تورک بە ناوی ئۆزدەمیر. ساڵی (١٩٢١ی زایین) لە دوای دروستبوونی حکوومەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشوور بە دەوڵەتی عێراق، ھەولێر کرایە موتەسەرفییەت و (ئەحمەدە فەندی عوسمان)یەکەم موتەسەریف (پارێزگار)ی ھەولێر بووە. ساڵی (١٨٥٨ی زایینی) شارەوانی ھەولێر دامەزراوە و یەکەم سەرۆکی شارەوانی (حاجی ئەحمەد ئاغای عەبدولوەھاب) بووە. لە ساڵی ١٩١٨ز سوپای بەریتانیی ھاتە ناو شاری ھەولێر. دواتر لە ساڵی ١٩٢٥ ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی قەزائی بەغدا. لە ساڵی ١٩٧٤ ھەولێر بوو بە پایتەختی حوکمی زاتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ پاش شکانی سوپای ڕژێمی بەعس و کشانەوەیان لە ناوچەکانی کوردستان، ھەولێر بوو بە پایتەختی کوردستانی عێراق. ساڵی ٢٠١٤ز لە ئێستادا ھەولێر بووە بە پایتەختی گەشتیاریی وڵاتانی عەرەبیی و لە سەرجەم وڵاتانەوە ڕوو لە ھەولێر دەکرێ بەمەبەستی گەشت و بازرگانیی. == کەشوھەوا == {{Weather box |width = auto |metric first = Yes |single line = Yes |location = ھەولێر |Jan high C = ١٢٫٤ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤٫٠ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢٫٠ |Aug high C = ٤١٫٩ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C = ٧٫٤ |Feb mean C = ٨٫٩ |Mar mean C = ١٢٫٤ |Apr mean C = ١٧٫٥ |May mean C = ٢٤٫١ |Jun mean C = ٢٩٫٧ |Jul mean C = ٣٣٫٤ |Aug mean C = ٣٣٫١ |Sep mean C = ٢٩٫٠ |Oct mean C = ٢٢٫٦ |Nov mean C = ١٥٫٠ |Dec mean C = ٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٤ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٥ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |rain colour = green |Jan rain mm=١١١ |Feb rain mm=٩٧ |Mar rain mm=٨٩ |Apr rain mm=٦٩ |May rain mm=٢٦ |Jun rain mm=٠ |Jul rain mm=٠ |Aug rain mm=٠ |Sep rain mm=٠ |Oct rain mm=١٢ |Nov rain mm=٥٦ |Dec rain mm=٨٠ |Jan rain days=٩ |Feb rain days=٩ |Mar rain days=١٠ |Apr rain days=٩ |May rain days=٤ |Jun rain days=١ |Jul rain days=٠ |Aug rain days=٠ |Sep rain days=١ |Oct rain days=٣ |Nov rain days=٦ |Dec rain days=١٠ |Jan snow days=١ |Feb snow days=٠ |Mar snow days=٠ |Apr snow days=٠ |May snow days=٠ |Jun snow days=٠ |Jul snow days=٠ |Aug snow days=٠ |Sep snow days=٠ |Oct snow days=٠ |Nov snow days=٠ |Dec snow days=٠ |Jan humidity=٧٥ |Feb humidity=٧٠ |Mar humidity=٦٥ |Apr humidity=٥٩ |May humidity=٤٢ |Jun humidity=٢٩ |Jul humidity=٢٥ |Aug humidity=٢٨ |Sep humidity=٣١ |Oct humidity=٤٤ |Nov humidity=٦١ |Dec humidity=٧٦ |source 1= ''Climate-Data.org'',<ref name="Climate-Data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: Arbil – Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4976/|بڵاوکەرەوە=Climate-Data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> ''My Forecast'' for records, humidity, snow and precipitation days<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=66293&metric=true |سەردێڕ=Irbil, Iraq Climate |بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> |source 2= ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iraq/erbil.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''Erbilia''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|بڵاوکەرەوە=Erbilia|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/ |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}} {| class="wikitable sortable" |- !ساڵ!!نزمترین پلەی گەرمیی!!بەرزترین پلەی گەرمیی |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || -١٫٢ || ٤٨ |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٠٫٤ || ٤٥٫٦ |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٠٫٩ || ٤٩٫٧ |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || -٤٫٦ || ٤٦٫٣ |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || -٠٫٩ || ٤٦٫٦ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || -١٫٦ || ٤٤٫٢ |- |'''بەرەنجام''' || '''-١٫٤٢''' || '''٤٧''' |} {| class="wikitable sortable" |- !وەرزی باران!!باران\ملم!!بەفر\سم |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || ٣٤٣٫٤ || - |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٥٤١٫٢ || - |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٤٩٦٫٣ || - |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || ٤٢٧ || ١٥ سم |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || ٤٢٧٫٥ || ١٢ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || ٤٢٣٫٤ || - |- |٢٠٠٧ || ٣٨٤٫٢ || - |} == گرنگی ھەولێر == ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستانە و ناوەندی ڕامیاریی ھەرێمەکەیە. کۆمەڵێک ڕێکخراو و دەزگای ناحکومی و نێودەوڵەتیی لێیە و ھەروەھا بارەگای ڕێکخراو و کونسڵخانەی وڵاتانی لێیە. لەڕووی جووگرافیشییەوە دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شارەکانی [[دھۆک]]، [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە یەک دەبەستێتەوە. کۆمەڵێک شوێنەواری گرنگی تێدایە، گرینگترینیان [[قەڵای ھەولێر]]ە کە شوێنێکی گەشتیاری و مێژوویییە. لە ھەولێر کۆمەڵێک نەتەوە و ئایینی تێدایە وەکو [[کورد]]، ئاشووری، تورکمان، [[موسڵمان]] و [[مەسیحییەت|کرستیان]].. ھەموو سەندیکاکانی تایبەت بە مامۆستایان، ئەندازیاران، جووتیاران، ھونەرمەندان… تاد، تێدایە؛ و زانکۆی گەورەی تێدایە، [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەلاحەددین]] و [[زانکۆی پزیشکیی ھەولێر]]،<ref>کە ھەڵەیەکی زمانی کوردییە ئەو زانکۆیە ناوبنێن زانکۆی ھەولێری پزیشکی و نەک پزیشکیی ھەولێر</ref> ھەروەھا چەند پەیمانگەیەکی لێیە بە ھەموو بەشەکانییەوە. چەندین باڵاخانەی ڕۆشنبیری و ھونەری لێیە وەکو ھۆڵەکان و [[سینەما]] و کۆشکی ھونەر و [[کتێبخانە]] و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆری [[ڕۆژنامە]] و [[کۆوار|گۆڤار]] بە ھەر چوار [[زمانی کوردی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] دەردەچێت. کۆمەڵێک یەکەی تەندروستی و [[نەخۆشخانە]]ی گەورەی لێیە، ھەروەھا چەندین کۆگای دەرمان و پێداویستی تەندروستی لێیە. بوونی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] بۆ گواستنەوەی ئاسمانی. بوونی پڕۆژەی بازرگانی زیاتر بەراورد بەشارەکانی دیکەی ھەرێم. == چالاکییەکانی ھەولێر == ھەولێر چەندین چالاکی کەلتووری و ئایینی و نەتەوەیی لە خۆدەگرێت. لەوانە لە ڕۆژی لەدایکبوونی [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] ئاھەنگی [[مەولوود]] ساز دەکرێت. تێیدا [[شیرینی]] دابەش دەکرێت و سروودی ئایینی دەگوترێت و دەف لێدەدرێت، ئەمەش ھەر لەدێر زەمانەوە لە ھەولێر لەلایەن [[موزەفەرەدین کۆکبری|سوڵتان موزەفەر]] یادی کراوەتەوە، لە ئێستاشدا ساڵانە ئەم یادە دەکرێتەوە. لە بواری میوزیکیش ھەولێر کەلتووری خۆی ھەیە بەتایبەت لە جۆری [[حەیران]] کە ناوبانگی خۆی ھەیە بەتایبەت لە ناوچەکانی (دەشتی ھەولێر، قەراج، کەندێناوە، ملکییە، شەمامک، بەڕانەتی) و لە ھەولێر چەندین حەیرانبێژی ناسراو ھەن، لەوانە حەسەن حەیران و عوسمان حەیران و [[حەسەن سیساوەیی]] و خدر حەیران. لەم دواییانە لە ھەولێر چالاکی ھونەری وەک فیستیڤاڵێ نوێدەوڵەتی [[فیلم]]، شانۆگەری، [[ماڕاتۆن|ماراسۆن]] و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت. == قەڵای ھەولێر == {{سەرەکی|قەڵای ھەولێر}} [[پەڕگە:Hawler Castle.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای ھەولێر]] قەڵای ھەولێر تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.<ref>[https://web.archive.org/web/20191116211943/https://www.kurdistan24.net/so/news/2dd4f38b-6479-4ee9-9efb-acc173663540 ناسا: قەڵای ھەولێر کۆنترین شوێنە لە جیھان تاکو ئێستا ژیانی تێدا بێت]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر {{!}} کوردستانی سەرسوڕھێنەر- وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200909171424272035|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == چایەخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر == {{سەرەکی|چایخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil Citadel and Machko tea house.jpg|وێنۆک|قە‏ڵای ھەولێر و چایەخانەی مەچکۆ]] لە کۆنەوە لە ھەولێر کەسانێکی زۆر ھەن پێیان خۆش بووە جێگا و شوێنێک ھەبێت بۆ ئەوەی پشوویەکی تێدا بدەن و لە ھەمان کاتیش خۆشەویست و ئازیزانی تێدا ببینن، جا باشترین شوێنی جارانیش [[چاخانە|چایخانە]] و [[قاوەخانە]] بووە، بۆیە ھەر لەو سەردەمەدا چەندین شوێنی دیاریکراو لە شێوەی چایخانە و قاوەخانە بە شەو و ڕۆژ دەرگایان بە ڕووی خەڵکی شارەکە و میوانان کرایەوە لەوانە: چایخانە و قاوەخانەکانی عەبۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی حاجی مستیل، چایخانە و قاوەخانەکانی بایز، چایخانە و قاوەخانەکانی عەلی فلەیح، [[قاوەخانەی مەچکۆ|چایخانە و قاوەخانەکانی مەچکۆ]] و [[چایخانەی مام خەلیل]]، چایخانە و قاوەخانەکانی دیکەی ھەولێر و جگە لەوانەش چەندین چایخانە و قاوەخانەی دیکە ھەبوون وەک چایخانە و قاوەخانەی کەوبازان و لەیالی ھەولێر (شەوانی ھەولێر) و تاقی و عەنتەر و قەرداران و قەمیش و سەید کەریم و باکوور و چەندین قاوەخانە و چایخانەی دیکە. == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil International Airport terminal building.JPG|وێنۆک|300px|تەلاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر]] فڕۆکەخانەی ھەولێر گەورەترین و فروانترین فڕۆکەخانەی کوردستانە.<ref>سەرچاوە:http://www.erbilairport.com/ku/ABUT01/F_ABUT01_03_01.aspx</ref> کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بە دووری حەوت کیلۆمەتر لە (قەڵای کۆنی ھەولێر)ەوە دوورە لە باکووری ڕۆژھەلاتی شارەکە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێڕاق لە [[٢٠٠٣]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دروست بکات کە ببێتە دەروازەیەک بەرەو جیھان. == وەرزش == لە شاری ھەولێر چەندین یانەی جۆراوجۆر ھەیە بەتایبەت لە یارییەکانی تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، [[تۆپی دەست]] و یاری دیکەش. لە ھەولێر تۆپی پێ بەربڵاوترین یارییە. [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] یانەی سەرەکی شارەکەیە کە چوار جار بووەتە پاڵەوانی خولی یانە نایابەکانی عێراق،<ref>[http://yariga.basnews.com/browse/14021 ھەولێر پاڵەوانی عێڕاقە بۆ ٢٠١٢، زێتر لە ١٠٠ وێنە]{{بەستەری مردوو|url=http://yariga.basnews.com/browse/14021 |date=شوباتی ٢٠١٩}}, لەلایەن شاھین برادۆستی لە ٢٠١٢/٠٨/١٧.</ref> جگە لەوەش پلەی دووەمی لە جامی یەکێتیی یانەکانی ئاسیا بەدەستھێناوە. لە ھەولێر بینەرێکی زۆری یاری تۆپی پێ ھەیە کە خولیایان لە بینینی یاری یانە ئەورووپییەکانە.<ref>[http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 کلاسیکۆ لە ئیسکان بە خۆشی کۆتایی نەھات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607171938/http://rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}, لەلایەن محەممەد کارێزی ٣/٤/٢٠١٦</ref> == داھێنانە ھونەرییەکان == شاری هەولێر وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیری، لە ساڵانی دواییدا شایەدی چەندین داهێنانی هونەری بووە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی ناوچەکە، هونەرمەند و خۆشنووس [[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]] شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخدا نمایش کرد، کە بریتی بوو لە دروستکردنی تابلۆی هونەریی خۆشنووسی بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف. ئەم کارە وەک تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی و داهێنانێکی نوێ لە مێژووی هونەری شارەکەدا هەژمار دەکرێت. <"gallery mode="packed" heights="180> ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە پێشانگاکەیدا لە هەولێر|File:Yahya Ibrahim Arbilli Exhibition 2024.jpg تابلۆی (الله) دروستکراو لە زێڕی ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف|File:Allah Calligraphy Gold and Diamond Art.jpg <nowiki><gallery/></nowiki> == پێشانگا == <gallery> File:قلعة هه ولير.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Arbil Clock.JPG|کاتژمێری باخی شار لە ھەولێر پەڕگە:City park Hawler.JPG|باخی شار پەڕگە:Street View Below Citadel - Erbil - Iraq.jpg|خوار قەڵا پەڕگە:View of the Citadel - Erbil - Iraq - 01.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Inside the Bazaar - Erbil - Iraq.jpg|ناوەوەی بازاڕی قەیسەری پەڕگە:Mechko coffe.JPG|چایەخانی مەچکۆ من امام قلغة اربيل ليلا.jpg|پارکی شار بە شەو Hall of Family Mall.jpeg|ھۆڵی فامیلی مۆڵ </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی گەڕەکەکانی ھەولێر]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * [[René Grousset|Grousset, René]], ''The Empire of the Steppes'', (Translated from the French by Naomi Walford), New Brunswick: [[Rutgers University Press]] (1970) * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nováček |یەکەم=Karel |سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraqi Kurdistan, First Season |journal=Památky archeologické |بەرگ=٩٩|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.gemaart.com/wp-content/uploads/2020/09/PAPER_Citadel-Research_Novacek.pdf}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Sourdel |یەکەم١=D. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill Online |chapter=Irbil |oclc=٦٢٤٣٨٢٥٧٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Villard |یەکەم=Pierre |بەستەری نووسەر=Pierre Villard |editor1-first=Francis |editor1-last=Joannès |سەردێڕ=Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne |زنجیرە=Bouquins |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Robert Laffont |شوێن=Paris |زمان=fr |ژپنک=٩٧٨-٢-٢٢١-٠٩٢٠٧-١|پەڕەکان=٦٨–٦٩|chapter=Arbèles}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |ساڵ=١٩٧٧|سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٤٩–٥١|jstor=544126 |issn=0022-2968 |doi=10.1086/372531|s2cid=161867404}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:en:Cities of the ancient Near East|شارە دێرینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] *[https://web.archive.org/web/20090326022751/http://www.faoiraq.org/images/word/erbil.pdf ئامارەکانی پارێزگای ھەولێر] *[http://hawlergov.org/ پێگەی پارێزگای ھەولێر] {{پۆلی کۆمنز|Arbil}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:حەدیاب]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] cjfbdro7sj8pf6moy4h06qg8lcdwuo4 1571078 1571077 2026-04-02T14:54:06Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 1571078 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەولێر | ناوی_فەرمی = Hawler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = أربیل - Hewlêr - ܐܲܪܒܝܠ | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = أربيل "عاصمة الياحة العراقية".jpg | photo2a = Mudhafaria Minaret (evening).jpg | photo2b = Shenglbana.jpg | photo3a = A traditional Kurdish house interior, Kurdish Textile and Cultural Museum, Citadel of Erbil.jpg | photo3b = Citadel of Hewlêr (Erbil), Iraqi Kurdistan.jpg | photo4a = Chaldean Catholic Cathedral of Saint Joseph 2005 (Ankawa, Erbil, Iraq).jpg | photo4b = Machko.jpg | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = لەسەرەوە بۆ خوارەوە و ڕاست بۆ چەپ:{{br}} پارکی شار و [[داون تاونی ھەولێر]] {{br}} [[منارەی چۆلی]] • دیمەنێکی سروشتی ھەولێر {{br}} [[مۆزەخانەی ڕستن و چنینی کوردی|مۆزەخانەی ڕستن و چنین]] • [[قەڵای ھەولێر]] {{br}} [[کڵێسای قەشە یووسف، عەنکاوە|کڵێسای قەشە یووسف]] • دیمەنێکی دەرەوەی قەڵای ھەولێر }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = ھەولێر | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ھەولێر لە [[ھەرێمی کوردستان]]##جێگەی ھەولێر لە [[عێراق]] | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord|36.191188|N|44.009189|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگاکانی کوردستان|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ناوەندی قەزای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ٣٠٠٠ پ. ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری ھەولێر | ناوی_سەرۆک = [[ئومێد خۆشناو]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = ١١٣ | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٢ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٤٠،٠٠٠<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥{{ھن}}(بەپێی world population review | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[بنزاری ھەولێری]]){{ھن}}کەمینە: [[تورکمانی عێراق|تورکمانی]] و [[زمانی سوریانی|ئاشووری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[ئیسلام]] ([[سوننە]]){{ھن}} کەمینە: [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵ کۆد | کۆدی_پۆستە = ٤٤٠٠١ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٦٦ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://www.hawlergov.org/app/ku/governorate پارێزگای ھەولێر] | پەراوێزەکان = }} '''ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|أربیل|Arbīl}};<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=أربیل|زمان=ar|ئیش=Aljazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/5/21/أربیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> {{بە سوریانی|ܐܲܪܒܹܝܠ|Arbel}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Search Entry|ناونیشان=https://www.assyrianlanguages.org/sureth/dosearch.php?searchkey=16848&language=id|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.assyrianlanguages.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0rS9CwAAQBAJ|سەردێڕ=A Grammar of Neo-Aramaic: The Dialect of the Jews of Arbel|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٤-٥|پەڕە=٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=There are a number of variant forms of the name Arbel. The form Arbel, which is used throughout this book, is the Neo-Aramaic form of the name. The Arabic-speaking Jews of the town refer to it as Arbīl or Arwīl. In Classical Arabic sources it is known as Irbīl. The Kurds call it Hawler, which appears to have developed from the form Arbel by a series of metatheses of consonants. The name appears to be of non-Semitic origin. It is first found in cuneiform texts dating to the third millennium B.C. , where it usually has the form Urbilum.}}</ref> بە [[کوردیی باکووری]]: Hewlêr) شارێکی دێرینی [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]، ئێستا ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] و پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Danilovich|یەکەم=Alex|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_yVxDwAAQBAJ&q=rudaw.net+kurdistan&pg=PT54|سەردێڕ=Federalism, Secession, and International Recognition Regime: Iraqi Kurdistan|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨٠٤٢٩٨٢٧٦٥٥|زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتیی [[پارێزگای ھەولێر]] ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ھەولێر ١ ملیۆن و ٧١٣٤٦٤ کەسە کە دەکاتە ٣٢٢٧١٩ خێزان. ھەولێر لە ١٠ شارۆچکە و ٣٧ شارەدێ پێک دێت و ٤١٠ گەڕەکی ھەیە و نێو شاری ھەولێریش ٨٠ گەڕەکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانیشتوانی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/383|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=ژمارەی دانیشتووان|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارەی%20دانیشتوان.pdf|journal=حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢}}</ref>زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە [[کورد|کوردن]]، جگە لە کەمینەکانی دیکەی [[تورکمانی عێراق|وەک تورکمان]] [[عەرەب|و عەرەب]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[ئاشوورییەکان|و ئاشووری]]. شاری ھەولێر بە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیھان دەژمێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> ڕەنگە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لەم شارە بگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی پێنجەمی پێش زایین.<ref name="Novice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Novice|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraq, First Season|journal=Památky Archaeological|issue=XCIX|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢}}</ref> لە دڵی شارەکەدا [[قەڵای ھەولێر|قەڵای دێرینی ھەولێر]] و [[منارەی چۆلی]] ھەیە. لە نووسراوەکانی پاشای [[سۆمەر]]ی، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] ناونراوە بە ''ئوربیلم''، لە نووسراوەکانی [[بابل]]ی و [[ئاشوور]]ی بە ''ئەربائیلۆ'' ناودەبرا، کە بە واتای چوار خودا دەھات، لە سەردەمی بابلی شوێنی پەرستنی عەشتار بووە.<ref name="villard">{{Harvard citation no brackets|Villard|2001}}</ref><ref name="Hamblin">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamblin|یەکەم=William J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=en9tzr1-VM4C|سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٢٥٥٨٩-٩|پەڕە=١١١|بەستەری نووسەر=William J. Hamblin}}</ref>لە ھەزارەی ٣ی پێش زایین ھەولێر زلھێزێکی سەربەخۆ بوو لە ناوچەکەی خۆیدا. بۆ ماوەیەک لەلایەن [[گۆتی|گۆتییەکانەوە]] داگیرکرا. لە کۆتایی ھەزارەی دووەمی پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان. دوابەدوای ئەمەش بەشێک بوو لە چەند ئیمپراتۆرییەتێک بە نۆرە، لەوانە [[ماد|ئیمپراتۆرییەتی ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]، [[شانشینی مەقدۆنیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، ئیمپراتۆرییەتی ئەرمەنستان، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئاشوور (پارێزگای ڕۆمانی)|ئاشووری ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، ھەروەھا پایتەختی ویلایەتی لقەکەی [[ئادیابین|ئادیابینە]] لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و سەرەتای سەدەی دووەمی زایینی. لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناویندا]] شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] حوکمڕانی کرا.<ref>Georges Roux – Ancient Iraq</ref> لە ھێڵکارییەکی خەتی بزماری ناسراو بوو بە (ئای کشان کلاما) واتە (ماڵی خاتوونی ھەرێمەکە)، ھەروەھا پەرستگایەک بوو بۆ پادشای ئاشورییەکان کە پەیکەرێکی پادشای [[پانیپاڵ]] و پەیکەری خواوەندی [[عەشتار]] کە لە [[بڕۆنز]] دروست کرابوو دۆزراوەتەوە. بەھۆی گرنگی ئەم شارە، [[پادشا]]ی ئاشوری، سەنحاریب ھەستا بە پەنگاوکردن (خزن)ی ئاو لە تونێل (نۆین)ی دروستکراو بە بەردی مەڕمەڕ، کە لە گوندی [[مورتکیان]]ی بەستۆڕە دەست پێدەکات تا دەگاتە ھەولێر، کە درێژی ئەم نۆینە (تونێلە) ٢٢ کیلۆمەترە لەژێر زەوی لێدراوە، شارەکە لەلایەن ئەنجومەنی گەشتیاری عەرەبییەوە وەک پایتەختی گەشتیاری عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا.<ref>[http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45887 Erbil named 2014 Arab Tourism Capital] {{Webarchive}}.</ref><ref>[http://rudaw.net/english/opinion/23122013 "Erbil: Kurdish City, Arab Capital"], Rudaw.</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ [[قەڵای ھەولێر]] وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == شاری ھەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی [[باشووری کوردستان]] و شوێنێکی گرنگ بووە لە کۆنەوە تا ئێستا. زۆربەی ناوچەکانی زەویی بەپیتن بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری دەست دەدات. کەشوھەوایەکی چواروەرزەی ھەیە. ھاوینی گەرمە و زستانی سارد.. == دانیشتووان == زۆربەی دانیشتووانی ھەولێر کوردن، کەمینەی دانیشتووان [[عەرەب]] و [[تورکمان]] و [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]]ن، بەڵام بە [[زمانی کوردی|کوردی]] قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٤ بێت ١٫٧٥ ملیۆن کەس لە ھەولێر دەژین.<ref>[http://www.citypopulation.de/Iraq.html ئاماری دانیشتووانی پارێزگاکانی عێراق], ماڵپەڕی citypopulation.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == * *[[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]]**: هونەرمەند و خۆشنووسێکی دیاری شاری هەولێرە. بەوە ناسراوە کە یەکەمین کەسە لەسەر ئاستی جیهان هونەری خۆشنووسی عەرەبی و ئیسلامی تێکەڵی بەردی گرانبەها و زێڕ کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە کە تێیدا تابلۆی دروستکراو لە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی سافی نمایش کرد. == مێژووی ھەولێر == مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تا ئێستا دیار نییە بۆ کەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکان بێت مێژووەکەی بۆ سنووری (٦٠٠٠) ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمڕۆش ھەر بەردەوامە. "مێژووی ھەولێر بە ھۆی ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییەوە ئەستەمە بتواندرێت لەم کاتەدا مێژووی دروستکردنی ھەولێر بەشێوەیەکی زانستیانە بخرێتە بەر چاو. سەرچاوەکانی نووسینەوەی مێژووی ھەولێر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە چوارچێوەی ئەم توێژینەوەیەدا بەکاردەھێندرێن بریتین لە سەرچاوەی مێژووی دەرەکی، واتە ئەو تۆمارانەی لەلایەن ئەوانی دیکەوە دەربارەی ئەم شارە نووسراون و لە شوێنی جوگرافیایی دیکەدا دۆزراونەتەوە، ھۆکاری ئەمەش ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییە لە قەڵای ھەولێردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/455|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=مەلا قادر|یەکەم=ئاسۆس محەمەد|ڕێکەوت=٢٩٫٠١٫٢٠١٠|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html}}</ref> ئەوەی شایانی ئاماژەپێدان بێت ئەوەیە، گردی قالنیچ ئاغا، کە بە دووری کیلۆمەترێک دەکەوێتە باشوری قەڵای ھەولێرەوە، دەکرێت سەرە داوێکمان لەبارەی مێژووی نیشەجێبوون بەدەستەوە بدات گردی قالنج ئاغا کە کنەو پشکنینی تێدا ئەنجامدراوە و ئەنجامەکانی کنەو پشکنین ئەوە دەردەخەن، کە ئەم شوێنە شوێنەوارییە لە نێوان سەردەمی حەلەف و جەمدەت نەسردا ئاوەدان بووە. لێ لە دەسپێکی ھەزارەی سێیەمی بەر لە زایندا دانیشتوانی گردی قالنج ئاغا دەست بەرداری شوێنەکە بوونە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=http://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> === پێش زایین === لە ساڵەکانی (٢٣١٦ تاوەکوو ٢٣٧١ پێش زایین) بەمەبەستی دەست بەسەرداگرتنی داھات و فرە سامانێتی دەڤەرەکە، پەلاماری ھێرشەکانی سەرگۆنی ئەکەدی گەیشتوونەتە ھەولێر و دەستی بەسەرداگیراوە. دواتر لە ساڵانی (٢١٥٠ تاوەکوو ٢٠٥٠پێش زایین) بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی [[گۆتی|گوتییەکان]] کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی (٢٠٥٠ تاوەکوو ١٩٥٠ پ. ز) کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆرییەتی ئووری [[سۆمەر|سوومەرییەوە]]. لە ساڵی (١٦٠٠ پ. ز) و دواتر کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی کاشییەکانەوە، کە مەزەندە وایە لە ھۆزە دێرینەکانی کورد بووبن. ھاوکات دەوڵەتی [[ئاشوور]]یش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون. لە ڕۆژگاری فەرمانڕەوایی [[ئاشوور]]ییەکانەوە لە (٢٥٠٠ تاوەکوو ٦١٢ پ. ز) ھەولێر لە ئەوپەڕی گەشەسەندن و پێشکەوتنی دابوو، ئەوکاتە پایتەختی ئایینی ئاشوورییەکان و تەختی خوداوەندی عەشتار (عەشتار ئەربیلا) پەرستگای ئاشوورییەکان بووە، ناوی ھەولێر لە نووسراوە مێخییەکانەوە بە شێوەی (ئی کشان کلاما) ھاتووە کە دەکاتە (ماڵی خانمەکەی ھەرێم) کە سەرچاوە و ھێمای سەرکەوتن بووە و (عەشتاری نەینەوا) ش خوداوەندی ئەڤین و ڕابواردن بووە. ساڵانی (٧٠٥*٦٨١ پ. ز) , لە دوای سەرگونی ئەکەدی سەنحاریبی کوڕی بووە بە فەرمانڕەوا، ئەو پادشایە لە دووری (٢٠) کیلۆمەترەوە لە ڕووباری بەستۆڕەوە ئاوی بۆ شار و [[قەڵای ھەولێر]] ڕاکێشاوە، کە بە جۆگەی سەنحاریب ناسراوە و بۆ ئەو سەردەم کارێکی دەگمەن و مەزن بووە. دواتر لە ساڵی (٦١٢پ. ز) ئیمپراتۆرییەتی [[ماد]] دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە. دوای ئەمە ھەولێر بووە بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. لە ساڵی (٣٣١پ ز) و بە فەرماندەی [[ئەسکەندەری مەزن]]ی مەکدۆنی و لە شەڕی (ئەربیلا)یان [[شەڕی گۆگەمیلا|گوگمەلا]] (Gaugamela) کە ھەڵکەوتەکەی نزیکەی سەد کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ھەولێر مەزەندە دەکرێت نزیک ڕووباری گۆمەلی ناوچەی گۆرانەتی، ئیمپراتۆرییەتی یۆنانی بەسەر دارای شای ھەخامەنییەکان زاڵبوون و ھەولێر بووە بەشێک لە مولکەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لە پاش مردنی ئەسکەندەر لە ساڵی (٣٢٣*پ. ز) لە شاری بابل، ھەولێر (تێکڕای عێراق و سووریا) ش کەوتنە ژێر دەسەڵاتی (سلۆقس) کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی ئەسکەندەر، ئەم فەرمانڕەوایە ھەولێری زۆر ئاوەدانکردووەتەوە و خزمەتی کردووە. لە ساڵانی (١٤٨. پ. ز*٢٢٦ز) فارسەکان توانیان بەسەر سلوقییەکاندا زاڵ بن کە بەر لەوکاتە حوکمڕانی ھەولێر بوون، ئەم فارسانە دەوڵەتێکی فیدراڵییان دامەزراند کە لە چەند میرنشینێک پێکھاتبوو وەک میرنشیینەکانی (ڕەھا (ئورفا),تەدمور، شنگار، حەزەر (ھەترا), دواتریش حەدیاب (ئەدیابین))، ھەولێر گرنگترینی شارەکانی میرنشینی حەدیاب بووە. ئەم میرنشینە (لە نێوان ھەردوو زێی گەورە و گچکە دامەزراوە) میرەکەی (ئیزات) بووە، لە میرە بە ناو و مەزنەکانی فارسان بووە، مافی لەسەرکردنی تاجی بەرز و خەوتنی نێو چوار پایەی زێڕینی ھەبووە، ئەم پلە و پایەی بە خەڵات پێدرابوو لەلایەن پادشا (ئورتەبانی سێیەم), کە ھاوکاریی بووە بۆ گەیشتن بە تەختی پادشایی. ساڵی (٨٣پ. ز) و بۆ ماوەی (١٠) ساڵێک لە ڕۆژگاری (تیگران شا)ی ئەرمەنی ھەولێر کەوتە ژێر ڕکێفی سوپای ئەرمەنەوە. [[پەڕگە:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|وێنۆک|ساڵانی ١٢٥٨–١٢٥٩ گرتنی ھەولێر لەلایەن ئیلخانییەکانی ئیمپڕاتۆری مەغۆل.]] === دوای زایین و ھاتنی ئیسلام === لە ساڵی ٤٤ زایین ھەولێر بووە پێتەختی ئەدیابین و شاژن ھیلین کە ئایینی [[جوو|جوولەکەیان]] پەرەو دەکرد. لە دوای چەن پەلامار و ھێرشێکی ڕۆمانەکان و بەناوبانگترینیان ھێرشی پادشا (کەراکولا) بوو ساڵی (٢١٦٧ز) ھەولێر داگیرکراو، فارسەکانی وەدەرناو لە ناوی بردوون، ئەو پادشایە ستەمکارە ئەوەندە دڵڕەق بوو گۆڕی میر وپادشاکانی فارسەکانیشی ھەڵتەکاندوون، ساڵی (٢٢٦ز) لە ڕۆژگاری (شا ئەردە شێر)ی ساسانی، لە مەدائینەوە پەلاماری ھەولێر درا و، ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان و پەرستگای ئایینی زەردەشتیی لێ دروست کرا. ساڵی (٦١٢ ز) لەگەڵ ھاتنی سوپای [[ئیسلام]]، ساسانییەکان مەدائین و ھەولێر و زۆربەی ناوچەکەیان جێھێشت. ساڵی (١٦ی کۆچی) و لە ڕۆژگاری ([[خەلیفە]]) جێنشین ([[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]]) بە فەرماندەی (عوقبەی کوڕی فەرقەد) لەشکری ئیسلام گەیشتە ئەو ھەرێمە و ھەولێر و [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و زۆربەی ھەرە زۆری ناوچەکانی دەورووبەر کەوتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی ئیسلام. ساڵی (١٣٢ی کۆچی) و لە نزیک ھەولێر و لە شەڕی (زاب)ی یەکلاکەرەوە، [[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] سەرکەوتن بەسەر ئەمەوییەکاندا و ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەباسییەکانەوە. لە ڕۆژگاری دەسەڵاتدارێتی بوەیھییەکان لە [[بەغدا]] (٣٣٣*٤٤٧ی کۆچی) کوردە [[رەوەندی|ھەزبانییەکان]] توانیان میرنشینێکی بەدەسەڵات لە ھەولێر دابمەزرێنن، ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە مووسڵ و [[شام]] ھەبوون. ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی (عیمادەدینی زەنگی) لە مووسڵ لە ساڵی (٥٢١ی کۆچی) کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی (٥٣٩ی کۆچی/١١٤٤ی زایینی) زێنەدینی عەلی کوچک کوڕی بەکتەکین کە فەرمانداری قەڵای مووسڵ بوو لە سایەی عیمادەدینی زەنگی، توانی میرنشینێکی سەربەخۆ لە ھەولێرو دەورووبەریدا دابمەزرێنێت و بە میرنشینی بە کتیکی ناسرا. لە ساڵی (٥٦٣ی کۆچی/١١٦٨ی زایینی) زێنەدین عەلی کوچک کۆچی دوایی کردو کوڕە بچووکەکەی (زێنەدین یوسف) دەسەڵاتی وەرگرت، پاشتر لە ساڵی (٥٦٨ی کۆچی/١١٩٠ی زایینی) [[موزەفەرەدین کۆکبری|موزەفەرەدینی گورگە بۆری کوکبری]] برای بوو بە فەرمانڕەوای میرنشینی ھەولێر، لە سایەی حوکمڕانی میر مزەفەری ئەتابەگ میرنشینی ھەولێر بوو بە بەھێزترین و ناودارترینی میرنشینەکانی ئیسلامی و ئەو پەڕی پێشکەوتن و گەشەی زانستی و ئاوەدانی و دەسەڵاتی ھەبوو، ماوەی حوکمڕانییەتی لە نێوان (٥٨٦ک*٦٣٠ک/١١٩٠ز *١٢٣٣ز) درێژەی کێشا، مزەفەرەدین [[بەیعەت]]ی دا بە پێشەوای کوردیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەلاحەدینی ئەیوبی]] و پتر لێی نزیک بۆوە بە خواستنی (ڕەبیعە خاتوون)ی خوشکی سەلاحەدین، لە ڕۆژگاری شا موزەفەردەین فەرماندارێتی میرنشینی ھەولێر گەیشتە ئەوپەڕی ھێز و دەسەڵات و تەواوی ناوچەی شارەزوور کەوتنە نێو دەسەڵاتی ئەو میرنشینە کە ھەر لە زێی گەورەوە تا سلێمانی و داقوق دەگرێتەوە. [[سوڵتان]] موزەفەر پیاوێکی خێرخواز و زانستپەروەر و دادپەروەرێکی لە خواترس وخزمەتکاربووە، لە ڕۆژگاری ئەودا یادە ئاھەنگەکانی مەولوودی پێغەمبەر کراوە و شەوانە تا بەرەبەیان چراخان ھەڵکراون و ئاھەنگ و خێروشادی بەردەوام بووە، ھەولێر بووە بە ڕووگەی زانا و دانا و ھزرەوان و پیاوانی زانست و فەلسەفە و مێژووناسان و دەیان فێرگە و قوتابخانە و فەرمانگەی خزمەتگوزاری و چاودێری کۆمەڵایەتیلەو شارەدا کراوەتەوە، خزمەتێکی زۆری ھەولێر کراوە و ئەو پەڕی ئاوەدانی و پێشکەوتنی بەخۆوەبینیوە، ھەولێر لەو ڕۆژگارەدا لە چەرخی زێڕینیدا بووە. دیاریترین شوێنەوارەکانی ئەو سەردەم [[منارەی چۆلی]] و قوتابخانەی موزەفەرییە و بازاڕگاکانی قەیسارییەی ھەولێرن. دوای وەفاتی [[موزەفەرەدین کۆکبری]] لە ساڵی (٦٣٠ی کۆچی/١٢٣٣ی زایینی) میرنشینی ھەولێر چووەوە ژێر سایەی خەلیفە موستەنسیر بیلای عەباسی و لە ساڵی (١٢٣٥ی زایینی) لەشکرێکی بە فەرماندەیی (ئەبوفەزیل ئیقبالیشەڕابی) ناردە سەر ھەولێر و داگیری کرد. ھەولێر لە ڕۆژگاری موزەفەردەین و لە دوای وەفاتیشی دوچاری پەلاماری [[مەغۆل]]ەکان بووە. دواتر لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عەباسی بەدەست مەغۆلەکانەوە، لە ساڵی (٦٥٦ی کۆچی/ ١٢٥٨ی زایینی) ئیتر ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوای مەغۆلەکانەوە. لە ساڵی (١٣٣٧ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلە ئیلخانییەکانەوە دواتریش جەلائیرییەکان. پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو (کە ئالاکەیان وێنەی بەرخی ڕەشی لەسەر بوو) و ئینجا لە ساڵی (١٤١٠ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو (خودان ئالای بەرخە سپی) ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون. ساڵی (١٥٠٨ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی [[سەفەوییەکان]]، تا شکانی سوپای فارس لە بەرامبەر ھێرشی سوپای [[سەلیمی دووەم|سوڵتان سەلیم]]ی دووەمی عوسمانلی. ساڵی (١٥١٤ی زایینی) لە دوای شەڕی [[شارستانی چاڵدێران|چالدێران]] و سەرکەوتنی لەشکری سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی، ھەولێر و ئینجا ھەموو عێراق کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانلییەوە]]. حوکمڕانی ھەولێر بۆ ماوەیەک بە فەرمانی سولتانی عوسمانی درا بە '''میر حوسێن داسنی''' میری '''شێخان'''. دواتر میرانی سۆران بوون بە حوکمران. دوای ١٨٨١ لە دەورانی سوڵتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق (لیوا) لە سنووری ویلایەتی [[مووسڵ|موسل]] و یەکەم [[شارەوانی]] تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆ و گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت. ئەم ھەرێمانە تاساڵی (١٩١٧ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی عوسمانلییەکان مانەوە. === مێژووی نوێ === [[پەڕگە:Hewler Old Minaret.jpg|وێنۆک|[[منارەی چۆلی]]]] لە سەردەمی عوسمانییەکان ھەولێر قەزایەک بووە سەر بە لیوای مووسڵ، بەڵام دوای نەمانی ئەوان و ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە، ئالوگۆڕ بەسەر شێوەی فەرمانداری دامو دەزگاکان ھاتووەو جۆری بەڕێوەبەربردنی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. دیارە ھەولێریش سەردەستەی ئەم گۆڕانکاریانە بوو، لە سەردەمی ئینگلیزەکان (حاکم سیاسی) لە لیواکان کاریان کردووە، یاریدەدەری دادوەری ڕامیاریش واتە (مساعد لحاکم السیاسی) لە قەزایەکان دانیشتوون (دەبلیو- ئار-ئێچ) کە ئەفسەرێکی ئینگلیزە، یەکەم یاریدەدەری دادوەری ڕامیاری بووە لە ھەولێر، پاشان کە ھەولێر بووەتە پارێزگا ھەر بەخۆی بووە بە دادوەری ڕامیاری ئەم شارە، لە پەرتووکی (دوو ساڵ لە کوردستان) کە بیرەوەرییەکانی خۆیەتی ئاماژە بەوەدەکات ھەولێر ڕۆژی (١ی تشرینی دووەمی ١٩١٩) بووەتە پارێزگا و بەگوێرەی ئەم کتێبە بێت (دەبلیۆ-ئار-ئێچ)یەکەم پارێزگاری ھەولێر بووە لەپاش نەمانی دەسەڵاتی عوسمانلییەکان، بەڵام دووای پێکەوەنانی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستان بەعێراقەوە کەسانی شارەکە یان عێراقی ئەو پلەیان وەرگرتووە. لە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەم]] و لەپاش [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ|پەیمانی سایکس*پیکۆ]] و لە بەھاری ساڵی (١٩١٦ی زایینی) بە فەرماندەیی لیوا (پاراشۆف) ھێزەکانی [[ڕووسیا|ڕوسیا]]ی ھاوپەیمانی لە ڕێگەی [[خانەقین]] و [[ورمێ]] بە مەبەستی داگیرکردنی بەغدا، [[ڕەواندز]]یان داگیر کرد. پاشان بەھۆی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ڕووسیا|شۆڕشی تشرینی یەکەم]] لە ڕووسیا لەو ھەرێمە کشانەوە. ساڵی (١٩١٨ی زایین) و لەدوای داگیرکردنی [[بەغدا]] لەلایەن ئینگلیزەوە ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیز و کاپتن ھای بوو بە حوکمڕانی ھەولێر. بەلام ڕەواندز دووبارە کەوتەوە دەست ھێزی عوسمانییەکانەوە بۆ دوو ساڵ بووە پێگەی سەربازی ئەفسەرێکی تورک بە ناوی ئۆزدەمیر. ساڵی (١٩٢١ی زایین) لە دوای دروستبوونی حکوومەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشوور بە دەوڵەتی عێراق، ھەولێر کرایە موتەسەرفییەت و (ئەحمەدە فەندی عوسمان)یەکەم موتەسەریف (پارێزگار)ی ھەولێر بووە. ساڵی (١٨٥٨ی زایینی) شارەوانی ھەولێر دامەزراوە و یەکەم سەرۆکی شارەوانی (حاجی ئەحمەد ئاغای عەبدولوەھاب) بووە. لە ساڵی ١٩١٨ز سوپای بەریتانیی ھاتە ناو شاری ھەولێر. دواتر لە ساڵی ١٩٢٥ ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی قەزائی بەغدا. لە ساڵی ١٩٧٤ ھەولێر بوو بە پایتەختی حوکمی زاتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ پاش شکانی سوپای ڕژێمی بەعس و کشانەوەیان لە ناوچەکانی کوردستان، ھەولێر بوو بە پایتەختی کوردستانی عێراق. ساڵی ٢٠١٤ز لە ئێستادا ھەولێر بووە بە پایتەختی گەشتیاریی وڵاتانی عەرەبیی و لە سەرجەم وڵاتانەوە ڕوو لە ھەولێر دەکرێ بەمەبەستی گەشت و بازرگانیی. == کەشوھەوا == {{Weather box |width = auto |metric first = Yes |single line = Yes |location = ھەولێر |Jan high C = ١٢٫٤ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤٫٠ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢٫٠ |Aug high C = ٤١٫٩ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C = ٧٫٤ |Feb mean C = ٨٫٩ |Mar mean C = ١٢٫٤ |Apr mean C = ١٧٫٥ |May mean C = ٢٤٫١ |Jun mean C = ٢٩٫٧ |Jul mean C = ٣٣٫٤ |Aug mean C = ٣٣٫١ |Sep mean C = ٢٩٫٠ |Oct mean C = ٢٢٫٦ |Nov mean C = ١٥٫٠ |Dec mean C = ٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٤ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٥ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |rain colour = green |Jan rain mm=١١١ |Feb rain mm=٩٧ |Mar rain mm=٨٩ |Apr rain mm=٦٩ |May rain mm=٢٦ |Jun rain mm=٠ |Jul rain mm=٠ |Aug rain mm=٠ |Sep rain mm=٠ |Oct rain mm=١٢ |Nov rain mm=٥٦ |Dec rain mm=٨٠ |Jan rain days=٩ |Feb rain days=٩ |Mar rain days=١٠ |Apr rain days=٩ |May rain days=٤ |Jun rain days=١ |Jul rain days=٠ |Aug rain days=٠ |Sep rain days=١ |Oct rain days=٣ |Nov rain days=٦ |Dec rain days=١٠ |Jan snow days=١ |Feb snow days=٠ |Mar snow days=٠ |Apr snow days=٠ |May snow days=٠ |Jun snow days=٠ |Jul snow days=٠ |Aug snow days=٠ |Sep snow days=٠ |Oct snow days=٠ |Nov snow days=٠ |Dec snow days=٠ |Jan humidity=٧٥ |Feb humidity=٧٠ |Mar humidity=٦٥ |Apr humidity=٥٩ |May humidity=٤٢ |Jun humidity=٢٩ |Jul humidity=٢٥ |Aug humidity=٢٨ |Sep humidity=٣١ |Oct humidity=٤٤ |Nov humidity=٦١ |Dec humidity=٧٦ |source 1= ''Climate-Data.org'',<ref name="Climate-Data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: Arbil – Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4976/|بڵاوکەرەوە=Climate-Data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> ''My Forecast'' for records, humidity, snow and precipitation days<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=66293&metric=true |سەردێڕ=Irbil, Iraq Climate |بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> |source 2= ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iraq/erbil.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''Erbilia''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|بڵاوکەرەوە=Erbilia|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/ |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}} {| class="wikitable sortable" |- !ساڵ!!نزمترین پلەی گەرمیی!!بەرزترین پلەی گەرمیی |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || -١٫٢ || ٤٨ |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٠٫٤ || ٤٥٫٦ |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٠٫٩ || ٤٩٫٧ |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || -٤٫٦ || ٤٦٫٣ |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || -٠٫٩ || ٤٦٫٦ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || -١٫٦ || ٤٤٫٢ |- |'''بەرەنجام''' || '''-١٫٤٢''' || '''٤٧''' |} {| class="wikitable sortable" |- !وەرزی باران!!باران\ملم!!بەفر\سم |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || ٣٤٣٫٤ || - |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٥٤١٫٢ || - |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٤٩٦٫٣ || - |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || ٤٢٧ || ١٥ سم |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || ٤٢٧٫٥ || ١٢ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || ٤٢٣٫٤ || - |- |٢٠٠٧ || ٣٨٤٫٢ || - |} == گرنگی ھەولێر == ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستانە و ناوەندی ڕامیاریی ھەرێمەکەیە. کۆمەڵێک ڕێکخراو و دەزگای ناحکومی و نێودەوڵەتیی لێیە و ھەروەھا بارەگای ڕێکخراو و کونسڵخانەی وڵاتانی لێیە. لەڕووی جووگرافیشییەوە دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شارەکانی [[دھۆک]]، [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە یەک دەبەستێتەوە. کۆمەڵێک شوێنەواری گرنگی تێدایە، گرینگترینیان [[قەڵای ھەولێر]]ە کە شوێنێکی گەشتیاری و مێژوویییە. لە ھەولێر کۆمەڵێک نەتەوە و ئایینی تێدایە وەکو [[کورد]]، ئاشووری، تورکمان، [[موسڵمان]] و [[مەسیحییەت|کرستیان]].. ھەموو سەندیکاکانی تایبەت بە مامۆستایان، ئەندازیاران، جووتیاران، ھونەرمەندان… تاد، تێدایە؛ و زانکۆی گەورەی تێدایە، [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەلاحەددین]] و [[زانکۆی پزیشکیی ھەولێر]]،<ref>کە ھەڵەیەکی زمانی کوردییە ئەو زانکۆیە ناوبنێن زانکۆی ھەولێری پزیشکی و نەک پزیشکیی ھەولێر</ref> ھەروەھا چەند پەیمانگەیەکی لێیە بە ھەموو بەشەکانییەوە. چەندین باڵاخانەی ڕۆشنبیری و ھونەری لێیە وەکو ھۆڵەکان و [[سینەما]] و کۆشکی ھونەر و [[کتێبخانە]] و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆری [[ڕۆژنامە]] و [[کۆوار|گۆڤار]] بە ھەر چوار [[زمانی کوردی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] دەردەچێت. کۆمەڵێک یەکەی تەندروستی و [[نەخۆشخانە]]ی گەورەی لێیە، ھەروەھا چەندین کۆگای دەرمان و پێداویستی تەندروستی لێیە. بوونی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] بۆ گواستنەوەی ئاسمانی. بوونی پڕۆژەی بازرگانی زیاتر بەراورد بەشارەکانی دیکەی ھەرێم. == چالاکییەکانی ھەولێر == ھەولێر چەندین چالاکی کەلتووری و ئایینی و نەتەوەیی لە خۆدەگرێت. لەوانە لە ڕۆژی لەدایکبوونی [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] ئاھەنگی [[مەولوود]] ساز دەکرێت. تێیدا [[شیرینی]] دابەش دەکرێت و سروودی ئایینی دەگوترێت و دەف لێدەدرێت، ئەمەش ھەر لەدێر زەمانەوە لە ھەولێر لەلایەن [[موزەفەرەدین کۆکبری|سوڵتان موزەفەر]] یادی کراوەتەوە، لە ئێستاشدا ساڵانە ئەم یادە دەکرێتەوە. لە بواری میوزیکیش ھەولێر کەلتووری خۆی ھەیە بەتایبەت لە جۆری [[حەیران]] کە ناوبانگی خۆی ھەیە بەتایبەت لە ناوچەکانی (دەشتی ھەولێر، قەراج، کەندێناوە، ملکییە، شەمامک، بەڕانەتی) و لە ھەولێر چەندین حەیرانبێژی ناسراو ھەن، لەوانە حەسەن حەیران و عوسمان حەیران و [[حەسەن سیساوەیی]] و خدر حەیران. لەم دواییانە لە ھەولێر چالاکی ھونەری وەک فیستیڤاڵێ نوێدەوڵەتی [[فیلم]]، شانۆگەری، [[ماڕاتۆن|ماراسۆن]] و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت. == قەڵای ھەولێر == {{سەرەکی|قەڵای ھەولێر}} [[پەڕگە:Hawler Castle.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای ھەولێر]] قەڵای ھەولێر تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.<ref>[https://web.archive.org/web/20191116211943/https://www.kurdistan24.net/so/news/2dd4f38b-6479-4ee9-9efb-acc173663540 ناسا: قەڵای ھەولێر کۆنترین شوێنە لە جیھان تاکو ئێستا ژیانی تێدا بێت]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر {{!}} کوردستانی سەرسوڕھێنەر- وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200909171424272035|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == چایەخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر == {{سەرەکی|چایخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil Citadel and Machko tea house.jpg|وێنۆک|قە‏ڵای ھەولێر و چایەخانەی مەچکۆ]] لە کۆنەوە لە ھەولێر کەسانێکی زۆر ھەن پێیان خۆش بووە جێگا و شوێنێک ھەبێت بۆ ئەوەی پشوویەکی تێدا بدەن و لە ھەمان کاتیش خۆشەویست و ئازیزانی تێدا ببینن، جا باشترین شوێنی جارانیش [[چاخانە|چایخانە]] و [[قاوەخانە]] بووە، بۆیە ھەر لەو سەردەمەدا چەندین شوێنی دیاریکراو لە شێوەی چایخانە و قاوەخانە بە شەو و ڕۆژ دەرگایان بە ڕووی خەڵکی شارەکە و میوانان کرایەوە لەوانە: چایخانە و قاوەخانەکانی عەبۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی حاجی مستیل، چایخانە و قاوەخانەکانی بایز، چایخانە و قاوەخانەکانی عەلی فلەیح، [[قاوەخانەی مەچکۆ|چایخانە و قاوەخانەکانی مەچکۆ]] و [[چایخانەی مام خەلیل]]، چایخانە و قاوەخانەکانی دیکەی ھەولێر و جگە لەوانەش چەندین چایخانە و قاوەخانەی دیکە ھەبوون وەک چایخانە و قاوەخانەی کەوبازان و لەیالی ھەولێر (شەوانی ھەولێر) و تاقی و عەنتەر و قەرداران و قەمیش و سەید کەریم و باکوور و چەندین قاوەخانە و چایخانەی دیکە. == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil International Airport terminal building.JPG|وێنۆک|300px|تەلاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر]] فڕۆکەخانەی ھەولێر گەورەترین و فروانترین فڕۆکەخانەی کوردستانە.<ref>سەرچاوە:http://www.erbilairport.com/ku/ABUT01/F_ABUT01_03_01.aspx</ref> کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بە دووری حەوت کیلۆمەتر لە (قەڵای کۆنی ھەولێر)ەوە دوورە لە باکووری ڕۆژھەلاتی شارەکە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێڕاق لە [[٢٠٠٣]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دروست بکات کە ببێتە دەروازەیەک بەرەو جیھان. == وەرزش == لە شاری ھەولێر چەندین یانەی جۆراوجۆر ھەیە بەتایبەت لە یارییەکانی تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، [[تۆپی دەست]] و یاری دیکەش. لە ھەولێر تۆپی پێ بەربڵاوترین یارییە. [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] یانەی سەرەکی شارەکەیە کە چوار جار بووەتە پاڵەوانی خولی یانە نایابەکانی عێراق،<ref>[http://yariga.basnews.com/browse/14021 ھەولێر پاڵەوانی عێڕاقە بۆ ٢٠١٢، زێتر لە ١٠٠ وێنە]{{بەستەری مردوو|url=http://yariga.basnews.com/browse/14021 |date=شوباتی ٢٠١٩}}, لەلایەن شاھین برادۆستی لە ٢٠١٢/٠٨/١٧.</ref> جگە لەوەش پلەی دووەمی لە جامی یەکێتیی یانەکانی ئاسیا بەدەستھێناوە. لە ھەولێر بینەرێکی زۆری یاری تۆپی پێ ھەیە کە خولیایان لە بینینی یاری یانە ئەورووپییەکانە.<ref>[http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 کلاسیکۆ لە ئیسکان بە خۆشی کۆتایی نەھات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607171938/http://rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}, لەلایەن محەممەد کارێزی ٣/٤/٢٠١٦</ref> == داھێنانە ھونەرییەکان == شاری هەولێر وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیری، لە ساڵانی دواییدا شایەدی چەندین داهێنانی هونەری بووە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی ناوچەکە، هونەرمەند و خەتات [[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]] شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخدا نمایش کرد، کە بریتی بوو لە دروستکردنی تابلۆی هونەریی خەتاتی بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف. ئەم کارە وەک تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خەتاتی و داهێنانێکی نوێ لە مێژووی هونەری شارەکەدا هەژمار دەکرێت.<gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە پێشانگاکەیدا لە هەولێر پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆی (الله) دروستکراو لە زێڕی ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف </gallery> == پێشانگا == <gallery> File:قلعة هه ولير.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Arbil Clock.JPG|کاتژمێری باخی شار لە ھەولێر پەڕگە:City park Hawler.JPG|باخی شار پەڕگە:Street View Below Citadel - Erbil - Iraq.jpg|خوار قەڵا پەڕگە:View of the Citadel - Erbil - Iraq - 01.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Inside the Bazaar - Erbil - Iraq.jpg|ناوەوەی بازاڕی قەیسەری پەڕگە:Mechko coffe.JPG|چایەخانی مەچکۆ من امام قلغة اربيل ليلا.jpg|پارکی شار بە شەو Hall of Family Mall.jpeg|ھۆڵی فامیلی مۆڵ </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی گەڕەکەکانی ھەولێر]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * [[René Grousset|Grousset, René]], ''The Empire of the Steppes'', (Translated from the French by Naomi Walford), New Brunswick: [[Rutgers University Press]] (1970) * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nováček |یەکەم=Karel |سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraqi Kurdistan, First Season |journal=Památky archeologické |بەرگ=٩٩|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.gemaart.com/wp-content/uploads/2020/09/PAPER_Citadel-Research_Novacek.pdf}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Sourdel |یەکەم١=D. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill Online |chapter=Irbil |oclc=٦٢٤٣٨٢٥٧٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Villard |یەکەم=Pierre |بەستەری نووسەر=Pierre Villard |editor1-first=Francis |editor1-last=Joannès |سەردێڕ=Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne |زنجیرە=Bouquins |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Robert Laffont |شوێن=Paris |زمان=fr |ژپنک=٩٧٨-٢-٢٢١-٠٩٢٠٧-١|پەڕەکان=٦٨–٦٩|chapter=Arbèles}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |ساڵ=١٩٧٧|سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٤٩–٥١|jstor=544126 |issn=0022-2968 |doi=10.1086/372531|s2cid=161867404}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:en:Cities of the ancient Near East|شارە دێرینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] *[https://web.archive.org/web/20090326022751/http://www.faoiraq.org/images/word/erbil.pdf ئامارەکانی پارێزگای ھەولێر] *[http://hawlergov.org/ پێگەی پارێزگای ھەولێر] {{پۆلی کۆمنز|Arbil}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:حەدیاب]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] lf0w1zewkjbkfg3hsaslkup9qt98bcs 1571316 1571078 2026-04-02T21:06:42Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571316 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەولێر | ناوی_فەرمی = Hawler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = أربیل - Hewlêr - ܐܲܪܒܝܠ | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = أربيل "عاصمة الياحة العراقية".jpg | photo2a = Mudhafaria Minaret (evening).jpg | photo2b = Shenglbana.jpg | photo3a = A traditional Kurdish house interior, Kurdish Textile and Cultural Museum, Citadel of Erbil.jpg | photo3b = Citadel of Hewlêr (Erbil), Iraqi Kurdistan.jpg | photo4a = Chaldean Catholic Cathedral of Saint Joseph 2005 (Ankawa, Erbil, Iraq).jpg | photo4b = Machko.jpg | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = لەسەرەوە بۆ خوارەوە و ڕاست بۆ چەپ:{{br}} پارکی شار و [[داون تاونی ھەولێر]] {{br}} [[منارەی چۆلی]] • دیمەنێکی سروشتی ھەولێر {{br}} [[مۆزەخانەی ڕستن و چنینی کوردی|مۆزەخانەی ڕستن و چنین]] • [[قەڵای ھەولێر]] {{br}} [[کڵێسای قەشە یووسف، عەنکاوە|کڵێسای قەشە یووسف]] • دیمەنێکی دەرەوەی قەڵای ھەولێر }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = ھەولێر | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ھەولێر لە [[ھەرێمی کوردستان]]##جێگەی ھەولێر لە [[عێراق]] | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord|36.191188|N|44.009189|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگاکانی کوردستان|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ناوەندی قەزای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ٣٠٠٠ پ. ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری ھەولێر | ناوی_سەرۆک = [[ئومێد خۆشناو]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = ١١٣ | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٢ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٤٠،٠٠٠<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٥{{ھن}}(بەپێی world population review | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[بنزاری ھەولێری]]){{ھن}}کەمینە: [[تورکمانی عێراق|تورکمانی]] و [[زمانی سوریانی|ئاشووری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[ئیسلام]] ([[سوننە]]){{ھن}} کەمینە: [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵ کۆد | کۆدی_پۆستە = ٤٤٠٠١ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٦٦ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://www.hawlergov.org/app/ku/governorate پارێزگای ھەولێر] | پەراوێزەکان = }} '''ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|أربیل|Arbīl}};<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=أربیل|زمان=ar|ئیش=Aljazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/5/21/أربیل|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> {{بە سوریانی|ܐܲܪܒܹܝܠ|Arbel}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Search Entry|ناونیشان=https://www.assyrianlanguages.org/sureth/dosearch.php?searchkey=16848&language=id|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.assyrianlanguages.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khan|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0rS9CwAAQBAJ|سەردێڕ=A Grammar of Neo-Aramaic: The Dialect of the Jews of Arbel|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٠٥٠٤-٥|پەڕە=٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=There are a number of variant forms of the name Arbel. The form Arbel, which is used throughout this book, is the Neo-Aramaic form of the name. The Arabic-speaking Jews of the town refer to it as Arbīl or Arwīl. In Classical Arabic sources it is known as Irbīl. The Kurds call it Hawler, which appears to have developed from the form Arbel by a series of metatheses of consonants. The name appears to be of non-Semitic origin. It is first found in cuneiform texts dating to the third millennium B.C. , where it usually has the form Urbilum.}}</ref> بە [[کوردیی باکووری]]: Hewlêr) شارێکی دێرینی [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانە]]، ئێستا ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] و پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Danilovich|یەکەم=Alex|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_yVxDwAAQBAJ&q=rudaw.net+kurdistan&pg=PT54|سەردێڕ=Federalism, Secession, and International Recognition Regime: Iraqi Kurdistan|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨٠٤٢٩٨٢٧٦٥٥|زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری بەڕێوەبەرایەتیی [[پارێزگای ھەولێر]] ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی ھەولێر ١ ملیۆن و ٧١٣٤٦٤ کەسە کە دەکاتە ٣٢٢٧١٩ خێزان. ھەولێر لە ١٠ شارۆچکە و ٣٧ شارەدێ پێک دێت و ٤١٠ گەڕەکی ھەیە و نێو شاری ھەولێریش ٨٠ گەڕەکی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانیشتوانی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/383|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=ژمارەی دانیشتووان|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Planning/Kurdish/بڵاوکراوەکان/لێکۆڵینەوە/7.%20ژمارەی%20دانیشتوان.pdf|journal=حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|پەڕەکان=٢}}</ref>زۆرینەی دانیشتووانی شارەکە [[کورد|کوردن]]، جگە لە کەمینەکانی دیکەی [[تورکمانی عێراق|وەک تورکمان]] [[عەرەب|و عەرەب]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[ئاشوورییەکان|و ئاشووری]]. شاری ھەولێر بە یەکێک لە کۆنترین شارەکانی جیھان دەژمێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> ڕەنگە مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤ لەم شارە بگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی پێنجەمی پێش زایین.<ref name="Novice">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Novice|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraq, First Season|journal=Památky Archaeological|issue=XCIX|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢}}</ref> لە دڵی شارەکەدا [[قەڵای ھەولێر|قەڵای دێرینی ھەولێر]] و [[منارەی چۆلی]] ھەیە. لە نووسراوەکانی پاشای [[سۆمەر]]ی، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلووکی]] ناونراوە بە ''ئوربیلم''، لە نووسراوەکانی [[بابل]]ی و [[ئاشوور]]ی بە ''ئەربائیلۆ'' ناودەبرا، کە بە واتای چوار خودا دەھات، لە سەردەمی بابلی شوێنی پەرستنی عەشتار بووە.<ref name="villard">{{Harvard citation no brackets|Villard|2001}}</ref><ref name="Hamblin">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamblin|یەکەم=William J.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=en9tzr1-VM4C|سەردێڕ=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٤١٥-٢٥٥٨٩-٩|پەڕە=١١١|بەستەری نووسەر=William J. Hamblin}}</ref>لە ھەزارەی ٣ی پێش زایین ھەولێر زلھێزێکی سەربەخۆ بوو لە ناوچەکەی خۆیدا. بۆ ماوەیەک لەلایەن [[گۆتی|گۆتییەکانەوە]] داگیرکرا. لە کۆتایی ھەزارەی دووەمی پێش زایین کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ئاشوورییەکان. دوابەدوای ئەمەش بەشێک بوو لە چەند ئیمپراتۆرییەتێک بە نۆرە، لەوانە [[ماد|ئیمپراتۆرییەتی ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]، [[شانشینی مەقدۆنیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، ئیمپراتۆرییەتی ئەرمەنستان، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئاشوور (پارێزگای ڕۆمانی)|ئاشووری ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، ھەروەھا پایتەختی ویلایەتی لقەکەی [[ئادیابین|ئادیابینە]] لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و سەرەتای سەدەی دووەمی زایینی. لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناویندا]] شارەکە لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] حوکمڕانی کرا.<ref>Georges Roux – Ancient Iraq</ref> لە ھێڵکارییەکی خەتی بزماری ناسراو بوو بە (ئای کشان کلاما) واتە (ماڵی خاتوونی ھەرێمەکە)، ھەروەھا پەرستگایەک بوو بۆ پادشای ئاشورییەکان کە پەیکەرێکی پادشای [[پانیپاڵ]] و پەیکەری خواوەندی [[عەشتار]] کە لە [[بڕۆنز]] دروست کرابوو دۆزراوەتەوە. بەھۆی گرنگی ئەم شارە، [[پادشا]]ی ئاشوری، سەنحاریب ھەستا بە پەنگاوکردن (خزن)ی ئاو لە تونێل (نۆین)ی دروستکراو بە بەردی مەڕمەڕ، کە لە گوندی [[مورتکیان]]ی بەستۆڕە دەست پێدەکات تا دەگاتە ھەولێر، کە درێژی ئەم نۆینە (تونێلە) ٢٢ کیلۆمەترە لەژێر زەوی لێدراوە، شارەکە لەلایەن ئەنجومەنی گەشتیاری عەرەبییەوە وەک پایتەختی گەشتیاری عەرەبی بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرا.<ref>[http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=45887 Erbil named 2014 Arab Tourism Capital] {{Webarchive}}.</ref><ref>[http://rudaw.net/english/opinion/23122013 "Erbil: Kurdish City, Arab Capital"], Rudaw.</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠١٤ [[قەڵای ھەولێر]] وەک [[میراتی جیھانیی یوونێسکۆ]] دیاریکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre|یەکەم=UNESCO World Heritage|سەردێڕ=Erbil Citadel|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/1437/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == شاری ھەولێر دەکەوێتە ناوەڕاستی [[باشووری کوردستان]] و شوێنێکی گرنگ بووە لە کۆنەوە تا ئێستا. زۆربەی ناوچەکانی زەویی بەپیتن بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری دەست دەدات. کەشوھەوایەکی چواروەرزەی ھەیە. ھاوینی گەرمە و زستانی سارد.. == دانیشتووان == زۆربەی دانیشتووانی ھەولێر کوردن، کەمینەی دانیشتووان [[عەرەب]] و [[تورکمان]] و [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]]ن، بەڵام بە [[زمانی کوردی|کوردی]] قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٤ بێت ١٫٧٥ ملیۆن کەس لە ھەولێر دەژین.<ref>[http://www.citypopulation.de/Iraq.html ئاماری دانیشتووانی پارێزگاکانی عێراق], ماڵپەڕی citypopulation.</ref> == کەسایەتییە ناسراوەکان == * *[[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]]**: هونەرمەند و خۆشنووسێکی دیاری شاری هەولێرە. بەوە ناسراوە کە یەکەمین کەسە لەسەر ئاستی جیهان هونەری خۆشنووسی عەرەبی و ئیسلامی تێکەڵی بەردی گرانبەها و زێڕ کردووە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە کە تێیدا تابلۆی دروستکراو لە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی سافی نمایش کرد. == مێژووی ھەولێر == مێژووی شاری ھەولێر کۆنە و تا ئێستا دیار نییە بۆ کەی دەگەڕێتەوە بەپێی گێڕانەوەکان بێت مێژووەکەی بۆ سنووری (٦٠٠٠) ساڵ بەر لە زایینەوە نشینگەیەکی ئاوەدان دەگەڕێتەوە و تا ئەمڕۆش ھەر بەردەوامە. "مێژووی ھەولێر بە ھۆی ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییەوە ئەستەمە بتواندرێت لەم کاتەدا مێژووی دروستکردنی ھەولێر بەشێوەیەکی زانستیانە بخرێتە بەر چاو. سەرچاوەکانی نووسینەوەی مێژووی ھەولێر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە لە چوارچێوەی ئەم توێژینەوەیەدا بەکاردەھێندرێن بریتین لە سەرچاوەی مێژووی دەرەکی، واتە ئەو تۆمارانەی لەلایەن ئەوانی دیکەوە دەربارەی ئەم شارە نووسراون و لە شوێنی جوگرافیایی دیکەدا دۆزراونەتەوە، ھۆکاری ئەمەش ئەنجام نەدانی کنە و پشکنینی شوێنەوارییە لە قەڵای ھەولێردا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/455|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=مەلا قادر|یەکەم=ئاسۆس محەمەد|ڕێکەوت=٢٩٫٠١٫٢٠١٠|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=https://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html}}</ref> ئەوەی شایانی ئاماژەپێدان بێت ئەوەیە، گردی قالنیچ ئاغا، کە بە دووری کیلۆمەترێک دەکەوێتە باشوری قەڵای ھەولێرەوە، دەکرێت سەرە داوێکمان لەبارەی مێژووی نیشەجێبوون بەدەستەوە بدات گردی قالنج ئاغا کە کنەو پشکنینی تێدا ئەنجامدراوە و ئەنجامەکانی کنەو پشکنین ئەوە دەردەخەن، کە ئەم شوێنە شوێنەوارییە لە نێوان سەردەمی حەلەف و جەمدەت نەسردا ئاوەدان بووە. لێ لە دەسپێکی ھەزارەی سێیەمی بەر لە زایندا دانیشتوانی گردی قالنج ئاغا دەست بەرداری شوێنەکە بوونە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرکوڵێک لەبارەی مێژووی کۆنی ھەولێر|ناونیشان=http://doktorasossqader.blogspot.com/2010/06/blog-post_29.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> === پێش زایین === لە ساڵەکانی (٢٣١٦ تاوەکوو ٢٣٧١ پێش زایین) بەمەبەستی دەست بەسەرداگرتنی داھات و فرە سامانێتی دەڤەرەکە، پەلاماری ھێرشەکانی سەرگۆنی ئەکەدی گەیشتوونەتە ھەولێر و دەستی بەسەرداگیراوە. دواتر لە ساڵانی (٢١٥٠ تاوەکوو ٢٠٥٠پێش زایین) بووە بە بنکەیەکی سەرەکی لە دەوڵەتی [[گۆتی|گوتییەکان]] کە لە نەتەوە دێرینەکانی زاگرۆسن؛ و لە ساڵانی (٢٠٥٠ تاوەکوو ١٩٥٠ پ. ز) کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی خانەوادەی سێھەمی ئیمپراتۆرییەتی ئووری [[سۆمەر|سوومەرییەوە]]. لە ساڵی (١٦٠٠ پ. ز) و دواتر کەوتووەتە ژێر دەسەڵاتی کاشییەکانەوە، کە مەزەندە وایە لە ھۆزە دێرینەکانی کورد بووبن. ھاوکات دەوڵەتی [[ئاشوور]]یش لە باکوور دامەزرا و چەند ھۆزێکی تری وەکو میتانی و خۆرییەکان دەسەڵاتیان لەو ناوەدا پەیدا کرد لە ناوچەکانی ئاشوور و ھەولێر و کەرکووک لەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی میتانییەکاندا بوون. لە ڕۆژگاری فەرمانڕەوایی [[ئاشوور]]ییەکانەوە لە (٢٥٠٠ تاوەکوو ٦١٢ پ. ز) ھەولێر لە ئەوپەڕی گەشەسەندن و پێشکەوتنی دابوو، ئەوکاتە پایتەختی ئایینی ئاشوورییەکان و تەختی خوداوەندی عەشتار (عەشتار ئەربیلا) پەرستگای ئاشوورییەکان بووە، ناوی ھەولێر لە نووسراوە مێخییەکانەوە بە شێوەی (ئی کشان کلاما) ھاتووە کە دەکاتە (ماڵی خانمەکەی ھەرێم) کە سەرچاوە و ھێمای سەرکەوتن بووە و (عەشتاری نەینەوا) ش خوداوەندی ئەڤین و ڕابواردن بووە. ساڵانی (٧٠٥*٦٨١ پ. ز) , لە دوای سەرگونی ئەکەدی سەنحاریبی کوڕی بووە بە فەرمانڕەوا، ئەو پادشایە لە دووری (٢٠) کیلۆمەترەوە لە ڕووباری بەستۆڕەوە ئاوی بۆ شار و [[قەڵای ھەولێر]] ڕاکێشاوە، کە بە جۆگەی سەنحاریب ناسراوە و بۆ ئەو سەردەم کارێکی دەگمەن و مەزن بووە. دواتر لە ساڵی (٦١٢پ. ز) ئیمپراتۆرییەتی [[ماد]] دامەزرا و ھەولێریش کەوتە نێو ئەو ئیمپراتۆرییەتەوە و بووە بە بەشێک لە بنکە و ناوەندی دەسەڵاتی ئەو ئیمپراتۆرییە. دوای ئەمە ھەولێر بووە بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. لە ساڵی (٣٣١پ ز) و بە فەرماندەی [[ئەسکەندەری مەزن]]ی مەکدۆنی و لە شەڕی (ئەربیلا)یان [[شەڕی گۆگەمیلا|گوگمەلا]] (Gaugamela) کە ھەڵکەوتەکەی نزیکەی سەد کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ھەولێر مەزەندە دەکرێت نزیک ڕووباری گۆمەلی ناوچەی گۆرانەتی، ئیمپراتۆرییەتی یۆنانی بەسەر دارای شای ھەخامەنییەکان زاڵبوون و ھەولێر بووە بەشێک لە مولکەکانی ئەو ئیمپراتۆرییەتە. لە پاش مردنی ئەسکەندەر لە ساڵی (٣٢٣*پ. ز) لە شاری بابل، ھەولێر (تێکڕای عێراق و سووریا) ش کەوتنە ژێر دەسەڵاتی (سلۆقس) کە یەکێک بووە لە فەرماندەکانی ئەسکەندەر، ئەم فەرمانڕەوایە ھەولێری زۆر ئاوەدانکردووەتەوە و خزمەتی کردووە. لە ساڵانی (١٤٨. پ. ز*٢٢٦ز) فارسەکان توانیان بەسەر سلوقییەکاندا زاڵ بن کە بەر لەوکاتە حوکمڕانی ھەولێر بوون، ئەم فارسانە دەوڵەتێکی فیدراڵییان دامەزراند کە لە چەند میرنشینێک پێکھاتبوو وەک میرنشیینەکانی (ڕەھا (ئورفا),تەدمور، شنگار، حەزەر (ھەترا), دواتریش حەدیاب (ئەدیابین))، ھەولێر گرنگترینی شارەکانی میرنشینی حەدیاب بووە. ئەم میرنشینە (لە نێوان ھەردوو زێی گەورە و گچکە دامەزراوە) میرەکەی (ئیزات) بووە، لە میرە بە ناو و مەزنەکانی فارسان بووە، مافی لەسەرکردنی تاجی بەرز و خەوتنی نێو چوار پایەی زێڕینی ھەبووە، ئەم پلە و پایەی بە خەڵات پێدرابوو لەلایەن پادشا (ئورتەبانی سێیەم), کە ھاوکاریی بووە بۆ گەیشتن بە تەختی پادشایی. ساڵی (٨٣پ. ز) و بۆ ماوەی (١٠) ساڵێک لە ڕۆژگاری (تیگران شا)ی ئەرمەنی ھەولێر کەوتە ژێر ڕکێفی سوپای ئەرمەنەوە. [[پەڕگە:Siège d'Irbil 1258-1259.jpeg|وێنۆک|ساڵانی ١٢٥٨–١٢٥٩ گرتنی ھەولێر لەلایەن ئیلخانییەکانی ئیمپڕاتۆری مەغۆل.]] === دوای زایین و ھاتنی ئیسلام === لە ساڵی ٤٤ زایین ھەولێر بووە پێتەختی ئەدیابین و شاژن ھیلین کە ئایینی [[جوو|جوولەکەیان]] پەرەو دەکرد. لە دوای چەن پەلامار و ھێرشێکی ڕۆمانەکان و بەناوبانگترینیان ھێرشی پادشا (کەراکولا) بوو ساڵی (٢١٦٧ز) ھەولێر داگیرکراو، فارسەکانی وەدەرناو لە ناوی بردوون، ئەو پادشایە ستەمکارە ئەوەندە دڵڕەق بوو گۆڕی میر وپادشاکانی فارسەکانیشی ھەڵتەکاندوون، ساڵی (٢٢٦ز) لە ڕۆژگاری (شا ئەردە شێر)ی ساسانی، لە مەدائینەوە پەلاماری ھەولێر درا و، ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان و پەرستگای ئایینی زەردەشتیی لێ دروست کرا. ساڵی (٦١٢ ز) لەگەڵ ھاتنی سوپای [[ئیسلام]]، ساسانییەکان مەدائین و ھەولێر و زۆربەی ناوچەکەیان جێھێشت. ساڵی (١٦ی کۆچی) و لە ڕۆژگاری ([[خەلیفە]]) جێنشین ([[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]]) بە فەرماندەی (عوقبەی کوڕی فەرقەد) لەشکری ئیسلام گەیشتە ئەو ھەرێمە و ھەولێر و [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] و زۆربەی ھەرە زۆری ناوچەکانی دەورووبەر کەوتنە ژێر ئاڵای دەوڵەتی ئیسلام. ساڵی (١٣٢ی کۆچی) و لە نزیک ھەولێر و لە شەڕی (زاب)ی یەکلاکەرەوە، [[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] سەرکەوتن بەسەر ئەمەوییەکاندا و ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوایی عەباسییەکانەوە. لە ڕۆژگاری دەسەڵاتدارێتی بوەیھییەکان لە [[بەغدا]] (٣٣٣*٤٤٧ی کۆچی) کوردە [[رەوەندی|ھەزبانییەکان]] توانیان میرنشینێکی بەدەسەڵات لە ھەولێر دابمەزرێنن، ھەولێر لەم سەردەمەدا پێگە و بایەخی شایستەی خۆی وەرگرتەوە و پەیوەندی دۆستایەتی و ئاڵووێری بازرگانیی پتەوی لەگەڵ میرنشینەکانی حەمەدانییەکان و عوقێڵییەکاندا لە مووسڵ و [[شام]] ھەبوون. ئەم میرنشینە درێژەی کێشا تا ھەڵکەوتنی (عیمادەدینی زەنگی) لە مووسڵ لە ساڵی (٥٢١ی کۆچی) کە توانی کۆتایی بەم میرنشینە بھێنێت و تەواوی ناوچەکەی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی (٥٣٩ی کۆچی/١١٤٤ی زایینی) زێنەدینی عەلی کوچک کوڕی بەکتەکین کە فەرمانداری قەڵای مووسڵ بوو لە سایەی عیمادەدینی زەنگی، توانی میرنشینێکی سەربەخۆ لە ھەولێرو دەورووبەریدا دابمەزرێنێت و بە میرنشینی بە کتیکی ناسرا. لە ساڵی (٥٦٣ی کۆچی/١١٦٨ی زایینی) زێنەدین عەلی کوچک کۆچی دوایی کردو کوڕە بچووکەکەی (زێنەدین یوسف) دەسەڵاتی وەرگرت، پاشتر لە ساڵی (٥٦٨ی کۆچی/١١٩٠ی زایینی) [[موزەفەرەدین کۆکبری|موزەفەرەدینی گورگە بۆری کوکبری]] برای بوو بە فەرمانڕەوای میرنشینی ھەولێر، لە سایەی حوکمڕانی میر مزەفەری ئەتابەگ میرنشینی ھەولێر بوو بە بەھێزترین و ناودارترینی میرنشینەکانی ئیسلامی و ئەو پەڕی پێشکەوتن و گەشەی زانستی و ئاوەدانی و دەسەڵاتی ھەبوو، ماوەی حوکمڕانییەتی لە نێوان (٥٨٦ک*٦٣٠ک/١١٩٠ز *١٢٣٣ز) درێژەی کێشا، مزەفەرەدین [[بەیعەت]]ی دا بە پێشەوای کوردیی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەلاحەدینی ئەیوبی]] و پتر لێی نزیک بۆوە بە خواستنی (ڕەبیعە خاتوون)ی خوشکی سەلاحەدین، لە ڕۆژگاری شا موزەفەردەین فەرماندارێتی میرنشینی ھەولێر گەیشتە ئەوپەڕی ھێز و دەسەڵات و تەواوی ناوچەی شارەزوور کەوتنە نێو دەسەڵاتی ئەو میرنشینە کە ھەر لە زێی گەورەوە تا سلێمانی و داقوق دەگرێتەوە. [[سوڵتان]] موزەفەر پیاوێکی خێرخواز و زانستپەروەر و دادپەروەرێکی لە خواترس وخزمەتکاربووە، لە ڕۆژگاری ئەودا یادە ئاھەنگەکانی مەولوودی پێغەمبەر کراوە و شەوانە تا بەرەبەیان چراخان ھەڵکراون و ئاھەنگ و خێروشادی بەردەوام بووە، ھەولێر بووە بە ڕووگەی زانا و دانا و ھزرەوان و پیاوانی زانست و فەلسەفە و مێژووناسان و دەیان فێرگە و قوتابخانە و فەرمانگەی خزمەتگوزاری و چاودێری کۆمەڵایەتیلەو شارەدا کراوەتەوە، خزمەتێکی زۆری ھەولێر کراوە و ئەو پەڕی ئاوەدانی و پێشکەوتنی بەخۆوەبینیوە، ھەولێر لەو ڕۆژگارەدا لە چەرخی زێڕینیدا بووە. دیاریترین شوێنەوارەکانی ئەو سەردەم [[منارەی چۆلی]] و قوتابخانەی موزەفەرییە و بازاڕگاکانی قەیسارییەی ھەولێرن. دوای وەفاتی [[موزەفەرەدین کۆکبری]] لە ساڵی (٦٣٠ی کۆچی/١٢٣٣ی زایینی) میرنشینی ھەولێر چووەوە ژێر سایەی خەلیفە موستەنسیر بیلای عەباسی و لە ساڵی (١٢٣٥ی زایینی) لەشکرێکی بە فەرماندەیی (ئەبوفەزیل ئیقبالیشەڕابی) ناردە سەر ھەولێر و داگیری کرد. ھەولێر لە ڕۆژگاری موزەفەردەین و لە دوای وەفاتیشی دوچاری پەلاماری [[مەغۆل]]ەکان بووە. دواتر لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عەباسی بەدەست مەغۆلەکانەوە، لە ساڵی (٦٥٦ی کۆچی/ ١٢٥٨ی زایینی) ئیتر ھەولێر کەوتە ژێر فەرمانڕەوای مەغۆلەکانەوە. لە ساڵی (١٣٣٧ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی مەغۆلە ئیلخانییەکانەوە دواتریش جەلائیرییەکان. پاشان کەوتە ژێر ڕکێفی فەرمانڕەوایانی قەراقویونلو (کە ئالاکەیان وێنەی بەرخی ڕەشی لەسەر بوو) و ئینجا لە ساڵی (١٤١٠ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئاق قویونلو (خودان ئالای بەرخە سپی) ئەمانەش لەو ھۆزە تورکمانانە بوون کە لایەنگر و جێگرەوەی مەغۆلەکان بوون. ساڵی (١٥٠٨ی زایینی) کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی [[سەفەوییەکان]]، تا شکانی سوپای فارس لە بەرامبەر ھێرشی سوپای [[سەلیمی دووەم|سوڵتان سەلیم]]ی دووەمی عوسمانلی. ساڵی (١٥١٤ی زایینی) لە دوای شەڕی [[شارستانی چاڵدێران|چالدێران]] و سەرکەوتنی لەشکری سوڵتان سەلیمی دووەمی عوسمانلی، ھەولێر و ئینجا ھەموو عێراق کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانلییەوە]]. حوکمڕانی ھەولێر بۆ ماوەیەک بە فەرمانی سولتانی عوسمانی درا بە '''میر حوسێن داسنی''' میری '''شێخان'''. دواتر میرانی سۆران بوون بە حوکمران. دوای ١٨٨١ لە دەورانی سوڵتان عبدالمجید ھەولێر بوو بە سنجاق (لیوا) لە سنووری ویلایەتی [[مووسڵ|موسل]] و یەکەم [[شارەوانی]] تێدا دامەزراو و فەرمانگەی تاپۆ و گومرگ پێکھێنران تورکی عوسمانی کرا بە زمانی ڕەسمی لە دەزگاکانی دەوڵەت. ئەم ھەرێمانە تاساڵی (١٩١٧ی زایینی) لەژێر دەسەڵاتی عوسمانلییەکان مانەوە. === مێژووی نوێ === [[پەڕگە:Hewler Old Minaret.jpg|وێنۆک|[[منارەی چۆلی]]]] لە سەردەمی عوسمانییەکان ھەولێر قەزایەک بووە سەر بە لیوای مووسڵ، بەڵام دوای نەمانی ئەوان و ھاتنی ئینگلیز بۆ ناوچەکە، ئالوگۆڕ بەسەر شێوەی فەرمانداری دامو دەزگاکان ھاتووەو جۆری بەڕێوەبەربردنی نوێ ھاتووەتە ئاراوە. دیارە ھەولێریش سەردەستەی ئەم گۆڕانکاریانە بوو، لە سەردەمی ئینگلیزەکان (حاکم سیاسی) لە لیواکان کاریان کردووە، یاریدەدەری دادوەری ڕامیاریش واتە (مساعد لحاکم السیاسی) لە قەزایەکان دانیشتوون (دەبلیو- ئار-ئێچ) کە ئەفسەرێکی ئینگلیزە، یەکەم یاریدەدەری دادوەری ڕامیاری بووە لە ھەولێر، پاشان کە ھەولێر بووەتە پارێزگا ھەر بەخۆی بووە بە دادوەری ڕامیاری ئەم شارە، لە پەرتووکی (دوو ساڵ لە کوردستان) کە بیرەوەرییەکانی خۆیەتی ئاماژە بەوەدەکات ھەولێر ڕۆژی (١ی تشرینی دووەمی ١٩١٩) بووەتە پارێزگا و بەگوێرەی ئەم کتێبە بێت (دەبلیۆ-ئار-ئێچ)یەکەم پارێزگاری ھەولێر بووە لەپاش نەمانی دەسەڵاتی عوسمانلییەکان، بەڵام دووای پێکەوەنانی دەوڵەتی عێراق و لکاندنی کوردستان بەعێراقەوە کەسانی شارەکە یان عێراقی ئەو پلەیان وەرگرتووە. لە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەم]] و لەپاش [[ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ|پەیمانی سایکس*پیکۆ]] و لە بەھاری ساڵی (١٩١٦ی زایینی) بە فەرماندەیی لیوا (پاراشۆف) ھێزەکانی [[ڕووسیا|ڕوسیا]]ی ھاوپەیمانی لە ڕێگەی [[خانەقین]] و [[ورمێ]] بە مەبەستی داگیرکردنی بەغدا، [[ڕەواندز]]یان داگیر کرد. پاشان بەھۆی ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی ڕووسیا|شۆڕشی تشرینی یەکەم]] لە ڕووسیا لەو ھەرێمە کشانەوە. ساڵی (١٩١٨ی زایین) و لەدوای داگیرکردنی [[بەغدا]] لەلایەن ئینگلیزەوە ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیز و کاپتن ھای بوو بە حوکمڕانی ھەولێر. بەلام ڕەواندز دووبارە کەوتەوە دەست ھێزی عوسمانییەکانەوە بۆ دوو ساڵ بووە پێگەی سەربازی ئەفسەرێکی تورک بە ناوی ئۆزدەمیر. ساڵی (١٩٢١ی زایین) لە دوای دروستبوونی حکوومەتی عێراق و لکاندنی کوردستانی باشوور بە دەوڵەتی عێراق، ھەولێر کرایە موتەسەرفییەت و (ئەحمەدە فەندی عوسمان)یەکەم موتەسەریف (پارێزگار)ی ھەولێر بووە. ساڵی (١٨٥٨ی زایینی) شارەوانی ھەولێر دامەزراوە و یەکەم سەرۆکی شارەوانی (حاجی ئەحمەد ئاغای عەبدولوەھاب) بووە. لە ساڵی ١٩١٨ز سوپای بەریتانیی ھاتە ناو شاری ھەولێر. دواتر لە ساڵی ١٩٢٥ ھەولێر کەوتە ژێر دەسەڵاتی قەزائی بەغدا. لە ساڵی ١٩٧٤ ھەولێر بوو بە پایتەختی حوکمی زاتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٩١ پاش شکانی سوپای ڕژێمی بەعس و کشانەوەیان لە ناوچەکانی کوردستان، ھەولێر بوو بە پایتەختی کوردستانی عێراق. ساڵی ٢٠١٤ز لە ئێستادا ھەولێر بووە بە پایتەختی گەشتیاریی وڵاتانی عەرەبیی و لە سەرجەم وڵاتانەوە ڕوو لە ھەولێر دەکرێ بەمەبەستی گەشت و بازرگانیی. == کەشوھەوا == {{Weather box |width = auto |metric first = Yes |single line = Yes |location = ھەولێر |Jan high C = ١٢٫٤ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤٫٠ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢٫٠ |Aug high C = ٤١٫٩ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C = ٧٫٤ |Feb mean C = ٨٫٩ |Mar mean C = ١٢٫٤ |Apr mean C = ١٧٫٥ |May mean C = ٢٤٫١ |Jun mean C = ٢٩٫٧ |Jul mean C = ٣٣٫٤ |Aug mean C = ٣٣٫١ |Sep mean C = ٢٩٫٠ |Oct mean C = ٢٢٫٦ |Nov mean C = ١٥٫٠ |Dec mean C = ٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٤ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٥ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |rain colour = green |Jan rain mm=١١١ |Feb rain mm=٩٧ |Mar rain mm=٨٩ |Apr rain mm=٦٩ |May rain mm=٢٦ |Jun rain mm=٠ |Jul rain mm=٠ |Aug rain mm=٠ |Sep rain mm=٠ |Oct rain mm=١٢ |Nov rain mm=٥٦ |Dec rain mm=٨٠ |Jan rain days=٩ |Feb rain days=٩ |Mar rain days=١٠ |Apr rain days=٩ |May rain days=٤ |Jun rain days=١ |Jul rain days=٠ |Aug rain days=٠ |Sep rain days=١ |Oct rain days=٣ |Nov rain days=٦ |Dec rain days=١٠ |Jan snow days=١ |Feb snow days=٠ |Mar snow days=٠ |Apr snow days=٠ |May snow days=٠ |Jun snow days=٠ |Jul snow days=٠ |Aug snow days=٠ |Sep snow days=٠ |Oct snow days=٠ |Nov snow days=٠ |Dec snow days=٠ |Jan humidity=٧٥ |Feb humidity=٧٠ |Mar humidity=٦٥ |Apr humidity=٥٩ |May humidity=٤٢ |Jun humidity=٢٩ |Jul humidity=٢٥ |Aug humidity=٢٨ |Sep humidity=٣١ |Oct humidity=٤٤ |Nov humidity=٦١ |Dec humidity=٧٦ |source 1= ''Climate-Data.org'',<ref name="Climate-Data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: Arbil – Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4976/|بڵاوکەرەوە=Climate-Data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> ''My Forecast'' for records, humidity, snow and precipitation days<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=66293&metric=true |سەردێڕ=Irbil, Iraq Climate |بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> |source 2= ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iraq/erbil.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''Erbilia''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Erbil Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|بڵاوکەرەوە=Erbilia|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130709000508/http://www.erbilia.com/erbil-info/weather/ |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}} {| class="wikitable sortable" |- !ساڵ!!نزمترین پلەی گەرمیی!!بەرزترین پلەی گەرمیی |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || -١٫٢ || ٤٨ |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٠٫٤ || ٤٥٫٦ |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٠٫٩ || ٤٩٫٧ |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || -٤٫٦ || ٤٦٫٣ |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || -٠٫٩ || ٤٦٫٦ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || -١٫٦ || ٤٤٫٢ |- |'''بەرەنجام''' || '''-١٫٤٢''' || '''٤٧''' |} {| class="wikitable sortable" |- !وەرزی باران!!باران\ملم!!بەفر\سم |- |٢٠٠١–٢٠٠٢ || ٣٤٣٫٤ || - |- |٢٠٠٢–٢٠٠٣ || ٥٤١٫٢ || - |- |٢٠٠٣–٢٠٠٤ || ٤٩٦٫٣ || - |- |٢٠٠٤–٢٠٠٥ || ٤٢٧ || ١٥ سم |- |٢٠٠٥–٢٠٠٦ || ٤٢٧٫٥ || ١٢ |- |٢٠٠٦–٢٠٠٧ || ٤٢٣٫٤ || - |- |٢٠٠٧ || ٣٨٤٫٢ || - |} == گرنگی ھەولێر == ھەولێر پایتەختی ھەرێمی کوردستانە و ناوەندی ڕامیاریی ھەرێمەکەیە. کۆمەڵێک ڕێکخراو و دەزگای ناحکومی و نێودەوڵەتیی لێیە و ھەروەھا بارەگای ڕێکخراو و کونسڵخانەی وڵاتانی لێیە. لەڕووی جووگرافیشییەوە دەکەوێتە ناوەڕاستی باشووری کوردستان و شارەکانی [[دھۆک]]، [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە یەک دەبەستێتەوە. کۆمەڵێک شوێنەواری گرنگی تێدایە، گرینگترینیان [[قەڵای ھەولێر]]ە کە شوێنێکی گەشتیاری و مێژوویییە. لە ھەولێر کۆمەڵێک نەتەوە و ئایینی تێدایە وەکو [[کورد]]، ئاشووری، تورکمان، [[موسڵمان]] و [[مەسیحییەت|کرستیان]].. ھەموو سەندیکاکانی تایبەت بە مامۆستایان، ئەندازیاران، جووتیاران، ھونەرمەندان… تاد، تێدایە؛ و زانکۆی گەورەی تێدایە، [[زانکۆی سەڵاحەدین|زانکۆی سەلاحەددین]] و [[زانکۆی پزیشکیی ھەولێر]]،<ref>کە ھەڵەیەکی زمانی کوردییە ئەو زانکۆیە ناوبنێن زانکۆی ھەولێری پزیشکی و نەک پزیشکیی ھەولێر</ref> ھەروەھا چەند پەیمانگەیەکی لێیە بە ھەموو بەشەکانییەوە. چەندین باڵاخانەی ڕۆشنبیری و ھونەری لێیە وەکو ھۆڵەکان و [[سینەما]] و کۆشکی ھونەر و [[کتێبخانە]] و ھەروەھا ژمارەیەکی زۆری [[ڕۆژنامە]] و [[کۆوار|گۆڤار]] بە ھەر چوار [[زمانی کوردی]] و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] دەردەچێت. کۆمەڵێک یەکەی تەندروستی و [[نەخۆشخانە]]ی گەورەی لێیە، ھەروەھا چەندین کۆگای دەرمان و پێداویستی تەندروستی لێیە. بوونی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] بۆ گواستنەوەی ئاسمانی. بوونی پڕۆژەی بازرگانی زیاتر بەراورد بەشارەکانی دیکەی ھەرێم. == چالاکییەکانی ھەولێر == ھەولێر چەندین چالاکی کەلتووری و ئایینی و نەتەوەیی لە خۆدەگرێت. لەوانە لە ڕۆژی لەدایکبوونی [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]] ئاھەنگی [[مەولوود]] ساز دەکرێت. تێیدا [[شیرینی]] دابەش دەکرێت و سروودی ئایینی دەگوترێت و دەف لێدەدرێت، ئەمەش ھەر لەدێر زەمانەوە لە ھەولێر لەلایەن [[موزەفەرەدین کۆکبری|سوڵتان موزەفەر]] یادی کراوەتەوە، لە ئێستاشدا ساڵانە ئەم یادە دەکرێتەوە. لە بواری میوزیکیش ھەولێر کەلتووری خۆی ھەیە بەتایبەت لە جۆری [[حەیران]] کە ناوبانگی خۆی ھەیە بەتایبەت لە ناوچەکانی (دەشتی ھەولێر، قەراج، کەندێناوە، ملکییە، شەمامک، بەڕانەتی) و لە ھەولێر چەندین حەیرانبێژی ناسراو ھەن، لەوانە حەسەن حەیران و عوسمان حەیران و [[حەسەن سیساوەیی]] و خدر حەیران. لەم دواییانە لە ھەولێر چالاکی ھونەری وەک فیستیڤاڵێ نوێدەوڵەتی [[فیلم]]، شانۆگەری، [[ماڕاتۆن|ماراسۆن]] و چالاکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدرێت. == قەڵای ھەولێر == {{سەرەکی|قەڵای ھەولێر}} [[پەڕگە:Hawler Castle.jpg|وێنۆک|250px|قەڵای ھەولێر]] قەڵای ھەولێر تەپۆڵکەیەکی بازنەیی ڕووتەختە بە ڕووبەری ١٠٢٫١٩٠ مەتری چوارگۆشە لە ناوەڕاستی شاری ھەولێر، کە لە کۆنەوە ناوەندی شاری ھەولێر بووە.<ref>[https://web.archive.org/web/20191116211943/https://www.kurdistan24.net/so/news/2dd4f38b-6479-4ee9-9efb-acc173663540 ناسا: قەڵای ھەولێر کۆنترین شوێنە لە جیھان تاکو ئێستا ژیانی تێدا بێت]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر {{!}} کوردستانی سەرسوڕھێنەر- وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-erbil/history-and-heritage/قەڵای-ھەولێر|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مێژووی ھەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118001900/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/380|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=قەڵای ھەولێر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200909171424272035|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> == چایەخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر == {{سەرەکی|چایخانە و قاوەخانە کۆنەکانی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil Citadel and Machko tea house.jpg|وێنۆک|قە‏ڵای ھەولێر و چایەخانەی مەچکۆ]] لە کۆنەوە لە ھەولێر کەسانێکی زۆر ھەن پێیان خۆش بووە جێگا و شوێنێک ھەبێت بۆ ئەوەی پشوویەکی تێدا بدەن و لە ھەمان کاتیش خۆشەویست و ئازیزانی تێدا ببینن، جا باشترین شوێنی جارانیش [[چاخانە|چایخانە]] و [[قاوەخانە]] بووە، بۆیە ھەر لەو سەردەمەدا چەندین شوێنی دیاریکراو لە شێوەی چایخانە و قاوەخانە بە شەو و ڕۆژ دەرگایان بە ڕووی خەڵکی شارەکە و میوانان کرایەوە لەوانە: چایخانە و قاوەخانەکانی عەبۆ، چایخانە و قاوەخانەکانی حاجی مستیل، چایخانە و قاوەخانەکانی بایز، چایخانە و قاوەخانەکانی عەلی فلەیح، [[قاوەخانەی مەچکۆ|چایخانە و قاوەخانەکانی مەچکۆ]] و [[چایخانەی مام خەلیل]]، چایخانە و قاوەخانەکانی دیکەی ھەولێر و جگە لەوانەش چەندین چایخانە و قاوەخانەی دیکە ھەبوون وەک چایخانە و قاوەخانەی کەوبازان و لەیالی ھەولێر (شەوانی ھەولێر) و تاقی و عەنتەر و قەرداران و قەمیش و سەید کەریم و باکوور و چەندین قاوەخانە و چایخانەی دیکە. == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر}} [[پەڕگە:Erbil International Airport terminal building.JPG|وێنۆک|300px|تەلاری فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی ھەولێر]] فڕۆکەخانەی ھەولێر گەورەترین و فروانترین فڕۆکەخانەی کوردستانە.<ref>سەرچاوە:http://www.erbilairport.com/ku/ABUT01/F_ABUT01_03_01.aspx</ref> کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بە دووری حەوت کیلۆمەتر لە (قەڵای کۆنی ھەولێر)ەوە دوورە لە باکووری ڕۆژھەلاتی شارەکە. لە دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عێڕاق لە [[٢٠٠٣]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] بڕیاری دا فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی دروست بکات کە ببێتە دەروازەیەک بەرەو جیھان. == وەرزش == لە شاری ھەولێر چەندین یانەی جۆراوجۆر ھەیە بەتایبەت لە یارییەکانی تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، [[تۆپی دەست]] و یاری دیکەش. لە ھەولێر تۆپی پێ بەربڵاوترین یارییە. [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]] یانەی سەرەکی شارەکەیە کە چوار جار بووەتە پاڵەوانی خولی یانە نایابەکانی عێراق،<ref>[http://yariga.basnews.com/browse/14021 ھەولێر پاڵەوانی عێڕاقە بۆ ٢٠١٢، زێتر لە ١٠٠ وێنە]{{بەستەری مردوو|url=http://yariga.basnews.com/browse/14021 |date=شوباتی ٢٠١٩}}, لەلایەن شاھین برادۆستی لە ٢٠١٢/٠٨/١٧.</ref> جگە لەوەش پلەی دووەمی لە جامی یەکێتیی یانەکانی ئاسیا بەدەستھێناوە. لە ھەولێر بینەرێکی زۆری یاری تۆپی پێ ھەیە کە خولیایان لە بینینی یاری یانە ئەورووپییەکانە.<ref>[http://www.rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 کلاسیکۆ لە ئیسکان بە خۆشی کۆتایی نەھات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160607171938/http://rudaw.net/NewsDetails.aspx?pageid=205795 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}, لەلایەن محەممەد کارێزی ٣/٤/٢٠١٦</ref> == داھێنانە ھونەرییەکان == شاری هەولێر وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیری، لە ساڵانی دواییدا شایەدی چەندین داهێنانی هونەری بووە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستی ناوچەکە، هونەرمەند و خەتات [[Yahya Ibrahim Arbilli|یەحیا ئەربیلی]] شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخدا نمایش کرد، کە بریتی بوو لە دروستکردنی تابلۆی هونەریی خەتاتی بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف. ئەم کارە وەک تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خەتاتی و داهێنانێکی نوێ لە مێژووی هونەری شارەکەدا هەژمار دەکرێت.<gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە پێشانگاکەیدا لە هەولێر پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆی (الله) دروستکراو لە زێڕی ٢١ و ئەڵماس و زیوی ساف </gallery> == پێشانگا == <gallery> File:قلعة هه ولير.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Arbil Clock.JPG|کاتژمێری باخی شار لە ھەولێر پەڕگە:City park Hawler.JPG|باخی شار پەڕگە:Street View Below Citadel - Erbil - Iraq.jpg|خوار قەڵا پەڕگە:View of the Citadel - Erbil - Iraq - 01.jpg|قەڵای ھەولێر پەڕگە:Inside the Bazaar - Erbil - Iraq.jpg|ناوەوەی بازاڕی قەیسەری پەڕگە:Mechko coffe.JPG|چایەخانی مەچکۆ من امام قلغة اربيل ليلا.jpg|پارکی شار بە شەو Hall of Family Mall.jpeg|ھۆڵی فامیلی مۆڵ </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی گەڕەکەکانی ھەولێر]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * [[René Grousset|Grousset, René]], ''The Empire of the Steppes'', (Translated from the French by Naomi Walford), New Brunswick: [[Rutgers University Press]] (1970) * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nováček |یەکەم=Karel |سەردێڕ=Research of the Arbil Citadel, Iraqi Kurdistan, First Season |journal=Památky archeologické |بەرگ=٩٩|پەڕەکان=٢٥٩–٣٠٢|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.gemaart.com/wp-content/uploads/2020/09/PAPER_Citadel-Research_Novacek.pdf}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Sourdel |یەکەم١=D. |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Second Edition |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill Online |chapter=Irbil |oclc=٦٢٤٣٨٢٥٧٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Villard |یەکەم=Pierre |بەستەری نووسەر=Pierre Villard |editor1-first=Francis |editor1-last=Joannès |سەردێڕ=Dictionnaire de la civilisation mésopotamienne |زنجیرە=Bouquins |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Robert Laffont |شوێن=Paris |زمان=fr |ژپنک=٩٧٨-٢-٢٢١-٠٩٢٠٧-١|پەڕەکان=٦٨–٦٩|chapter=Arbèles}} * {{بیرخستنەوە|دوایین١=Woods |یەکەم١=John E. |ساڵ=١٩٧٧|سەردێڕ=A note on the Mongol capture of Isfahān |journal=Journal of Near Eastern Studies |بەرگ=٣٦|issue=1 |پەڕەکان=٤٩–٥١|jstor=544126 |issn=0022-2968 |doi=10.1086/372531|s2cid=161867404}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:en:Cities of the ancient Near East|شارە دێرینەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] *[https://web.archive.org/web/20090326022751/http://www.faoiraq.org/images/word/erbil.pdf ئامارەکانی پارێزگای ھەولێر] *[http://hawlergov.org/ پێگەی پارێزگای ھەولێر] {{پۆلی کۆمنز|Arbil}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:حەدیاب]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] ipb369jdwh4vbybu2i57xygcljzts50 0 5834 1571202 1563930 2026-04-02T18:31:43Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571202 wikitext text/x-wiki {{No footnotes}}{{کەسایەتی | ناو = ئیسماعیل ئاغای شکاک | وێنە = Simko Sikaki.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | لێدوانی وێنە = ئیسماعیل ئاغای شکاک | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٧ | ڕێکەوتی مردن = ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠ | شوێنی مردن = [[شنۆ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ھۆکاری مردن =ھەڵگەڕانەوەی شای ئێران | شوێنی دۆزینەوەی تەرم =شنۆ | شوێنی گۆڕ =شاری سنە، بەردەم گەڕەکی فەلاح | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[سیاسەتوان]] | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]]، [[سوننە]] | ھاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو =Signature of Simko Shikak (Ismail Agha Shikak).png | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} {{کورد}} '''ئیسماعیل ئاغای شکاک''' ناسراو بە '''سمکۆی شکاک''' (لەدایکبوو ١٨٨٧ – مردووی ١٩٣٠) شۆڕشگێڕێکی [[کورد]]ی ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو کە بۆ ماوەیەک دەسەڵاتی ناوچەی [[ڕۆژاوا]]ی [[گۆلی ورمێ]]ی لە [[حکوومەتی ناوەندی]]ی [[ئێران]] سەندەوە.<ref>C. Dahlman, "The Political Geography of Kurdistan", ''Eurasian Geography and Economics'', pp. 271-299, No.4, Vol.43, 2002. p.283</ref> == ژیان == ناوی تەواوی سمکۆ ئیسماعیلی کوڕی محەممەد پاشای کوڕی عەلی خانی کوڕی ئیسماعیل ئاغای شکاکە و بنەماڵەکەیان لە مێژەوە گەورە و دەسەڵاتداری خێڵی شکاک بوون. سمکۆ لە ساڵی ١٨٨٧ لە گوندی «چەھریقی ژۆری» (باشووری ڕۆژاوای شاری سەلماس) لە دایک بووە و پاش مردنی باوکی و جەعفەر ئاغای برای، سەرکردایەتی شکاکی گرتووەتە دەست و لەدوای [[شەڕی جیھانی یەکەم]]ەوە دەستی بە گرتنی ناوچەکانی قەراغی گۆلی ورمێ کردوە. ھەرچەندە لە ساڵانی شەڕی یەکەمی جیھانیدا سمکۆ لە ھیچ چالاکییەکی سیاسی بەشداری نەکردبوو، بەڵام ھێزەکانی [[ڕووسیا]] گرتیان و دووریان خستەوە بۆ شاری [[تبلیس]] و دواتر ئازادیان کرد بەو مەرجەی لە شاری [[خۆی]] دابنیشێ و ھیچ ھەڵوێستێک دژی ڕووسەکان نەنوێنێت. == شۆڕشی سمکۆ == {{وتاری سەرەکی|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}} دوای کۆتاھاتنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] سمکۆ وەک سەرکردەیەکی شۆڕشگێڕی کورد ناوی دەرکرد و لە پێناو دامەزراندنی قەوارەیەکی کوردیدا لە ساڵی ١٩١٨ شۆڕشی بەرپا کرد و زۆر ناوچەی گرنگیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی ١٩٢٢ لە ئەنجامی لەشکرکێشیەکی گەورەی ھێزەکانی حکوومەتی ئێران، سمکۆ ناچار بوو پاشەکشە بکات و پەنا بەرێت بۆ [[تورکیا]]. ساڵی ١٩٢٤ بە بڕیارێکی لێبووردن گەڕایەوە ئێران، بەڵام ساڵی ١٩٢٦ دیسان شۆڕشی بەرپا کردەوە، بەڵام ئەم جارەشیان شۆڕشەکەی تێکشکا و ماوەیەک لە [[باشووری کوردستان]] مایەوە. دواتر گەڕایەوە ئێران و ساڵی ١٩٣٠ بە پیلانێکی کاربەدەستانی ئێران لە شاری [[شنۆ]] کوژرا، بەمەش شۆڕشەکەی سمکۆی شکاک کۆتای ھات کە یازدە ساڵی خایاند.<ref>[http://qadirzada.com/Smailxani-shkak.html ژیانی شەھید سمایل خانی شکاک-ماڵپەڕی قادرزادە] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021033930/http://qadirzada.com/Smailxani-shkak.html|date=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}، سەردانی ٢٩-٧-٢٠١٠ {{بەستەری مردوو}}</ref> == پیشە == سمکۆ لە ساڵی ١٩٠٥دا، دوای کۆچی دواییی جەعفەر ئاغای برای گەورەی، بوو بە ڕێبەری ھۆزی شکاک. سمکۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ کچی سەید تەھا کرد؛ سەید تەھا نەوەی شێخ عوبەیدوڵڵا و نەتەوەخوازێکی کوردی چالاک بوو کە خەباتی دەکرد بۆ یەکخستنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و باکووری کوردستان لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی سەربەخۆدا. بیری نەتەوەخوازیی کوردی بۆ یەکەمین جار لە سەردەمی عەبدولحەمیدی دووەمدا بە کوردانی ڕۆژھەڵات ناسێنرا؛ لەو کاتەدا ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی چەندین ھەوڵی دا بۆ لکاندنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە خاکەکەیەوە، لە ھەمان کاتدا ھانی نەتەوەخوازیی دەدا بۆ ئەوەی کوردانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ڕازی بکات ببنەوە بە ھاوبەشی ئەو کوردانەی کە لە ناو سنوورەکانی عوسمانیدا دەژیان. [[شۆڕشی گەنجانی تورک]]ی سیاسەتەکەی نەگۆڕی. عوسمانیەکان بۆ ماوەیەکی کورت دوو جار کۆنترۆڵی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی کرد، لە ساڵی ١٩٠٦ و جەنگی جیھانی یەکەم.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 138-139, {{ISBN|9780815630937}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٦، عوسمانیەکان بە ئاسانی [[مەھاباد]]<nowiki/>یان داگیر کرد بەھۆی ئەوەی کە کوردەکان مەزھەبی سوننە بوون. لە ساڵی ١٩٠٨دا، کۆمەڵێک لە نەتەوەخوازانی کورد ڕوویان لە کونسوڵخانەی ڕووسیا لە ورمێ کرد و داوای یارمەتییان کرد بۆ دەرپەڕاندنی عوسمانییەکان. سمکۆ دیارترین کەسایەتی بوو کە ڕووی لە کونسوڵخانەکە کرد. '''بوونی سوپای عوسمانی لە''' '''ڕۆژھەڵاتی کوردستان، پێگەی بەھێزی سمکۆی خستبووە ژێر مەترسییەوە، لە ھەمان کاتدا کوردەکان ببوون بە دوو بەرەی «لایەنگری عوسمانی» و «دژبەری عوسمانی».''' سمکۆ لە ساڵی ١٩١١دا دووبارە سەردانی کونسوڵخانەی ڕووسیای لە ورمێ کرد و لە ساڵی ١٩١٢دا گەشتێکی بۆ ناوخۆی ڕووسیا ئەنجام دا. سمکۆ ھێرشی بردە سەر عوسمانییەکان و زیانێکی زۆری پێ گەیاندن. ئیلاریۆن ڤۆرۆنتسۆڤ-داشکۆڤ زۆر جار پلەی بەرزی بە سمکۆ دەبەخشی، عوسمانییەکان ناڕەزایەتیی خۆیان گەیاندە سێرگی سازۆنۆڤ، بەڵام ھیچ ئەنجامێکی نەبوو؛ چونکە کونسوڵی ڕووسیا لە وان ڕای گەیاندبوو کە سمکۆ «کەسێکە پێویستمانە و دەبێت پشتیوانی بکەین، چونکە ڕقێکی بێپایانی لە تورکەکان ھەیە و ئەمەش لە بەرژەوەندیی ئێمەدایە». لە شۆڕشی دەستووریی ئێراندا، سمکۆ دژی دەستوورخوازەکان (کە زۆربەیان ئازەریی شارنشین بوون) وەستایەوە؛ بەبێ ئەوەی بانگھێشت بکرێت، ٣٠٠ سوارچاکی بۆ ھاوکاریکردنی ئیقبال ئەلسەڵتەنە، پارێزگاری ماکۆ، نارد تا لە دژی ئەنجومەنی خۆی بجەنگن. وەک پاداشت، پۆستی جێگری پارێزگاری ناوچەی قووتوور بە سمکۆ بەخشرا؛ حکوومەتی ناوەندیش ئەم بڕیارەی پەسەند کرد، سەرباری ئەوەی سمکۆ بەردەوام بوو لە ھێرشە کتوپڕەکانی. پێش ساڵی ١٩١٣، سمکۆ لایەنگری ئەو ئازەربایجانییانە بوو کە پشتیوانی عوسمانی و دژبەری ڕووسیا بوون؛ بەڵام لە ساڵی ١٩١٣دا یەکێک لەوانەی کە پەنای بۆ بردبوو، ڕادەستی ڕووسیا کرد. دوای ئەم ڕووداوە، ڕووسەکان سەرکردەکانی تری ھۆزی شکاکیان ڕازی کرد کە سوێندی دڵسۆزی بۆ سمکۆ بخۆن و سەرکردایەتیی ئەو قبووڵ بکەن. لە ساڵی ١٩١٣دا، سمکۆ و عەبدولڕەزاق بەدریخان یەکەمین قوتابخانەی کوردییان لە ئێران و لە شاری ماکۆ دامەزراند؛ بۆ ئەم مەبەستە داوای پشتیوانییان لە چیرکۆڤ، جێگری کونسوڵی ڕووسیا لە ورمێ کرد و ئەویش داواکەیانی پەسەند کرد و ھاوکاریی کردن. سمکۆ ٢٩ منداڵی تەمەن ٨ بۆ ١٠ ساڵانی کۆکردەوە و ٤٠ پیاوی خۆی وەک پاسەوان بۆ پاراستنیان دەستنیشان کرد. سمکۆ بە دەستوخەتی خۆی، نامەیەکی سوپاسگوزاریی بۆ قەیسەری ڕووسیا نووسیبوو. لە ساڵی ١٩١٤دا، ھەوڵیان دا قوتابخانەیەکی تر لە شاری خۆی بکەنەوە، بەڵام حکوومەتی ئێران دژایەتیی کردن و ڕێگری لێ کردن. عەبدولڕەزاق بەدریخان بە شێوەیەکی بەرچاو پشتیوانی لە بەکارھێنانی ئەلفوبێی «سیریلیک» بۆ زمانی کوردی دەکرد؛ ئەو پێی وابوو کە کاریگەریی ڕووسەکان زۆر باشترە لە کاریگەریی عەرەب، تورک یان فارس. سمکۆ و بەدریخان کێشە کەوتە نێوانیان، دوای ئەوەی بەدریخان ویستی ئەو ناوەندە فەرھەنگییەی تازە دایانمەزراندبوو، بگوڕێت بۆ پارتێکی سیاسیی «دژە عوسمانی و لایەنگری ڕووسیا»؛ بەڵام سمکۆ دژی ئەمە وەستایەوە و پێی وابوو کە کوشتنی چەند سەربازێکی عوسمانی ھێندەی ئەو قوتابخانەیە سوود بە کورد ناگەیەنێت. لە ئازاری ١٩١٤دا، سمکۆی شکاک بەشداریی لە ڕاپەڕینی بەدلیسدا کرد دژی عوسمانییەکان؛ ئەمەش دوای ئەوەی پشتیوانیی سەربازیی بەرەو لای ڕۆژاوا بۆ شۆڕشگێڕانی کورد نارد. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٤ بەشداری لە کۆبوونەوەیەکدا کرد لەگەڵ [[عەبدولڕەزاق بەدرخان|عەبدولڕەزاق بێدرخان]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|سەردێڕ=The End of the Ottomans: The Genocide of 1915 and the Politics of Turkish Nationalism|دوایین٢=Anderson|یەکەم٢=Margaret Lavinia|دوایین٣=Bayraktar|یەکەم٣=Seyhan|دوایین٤=Schmutz|یەکەم٤=Thomas|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٨٣١-٢٤١-٧|پەڕەکان=٧١|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKieserAndersonBayraktarSchmutz2019">Kieser, Hans-Lukas; Anderson, Margaret Lavinia; Bayraktar, Seyhan; Schmutz, Thomas (2019-07-11). ''The End of the Ottomans: The Genocide of 1915 and the Politics of Turkish Nationalism''. Bloomsbury Academic. p. &nbsp;71. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-78831-241-7|<bdi>978-1-78831-241-7</bdi>]].</cite></ref> سمکۆ دەڵێت: «تەنیا گەوجێک» ناتوانێت پێویستیی بزووتنەوەی نەتەوەخوازیی کورد بۆ پشتیوانیی دەرەکی ببینێت. لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا، دوای ئەوەی عوسمانییەکان لە کانوونی یەکەمی ١٩١٤دا شارەکانی ورمێ و تەورێزیان گرت، ڕووسەکان لە ناوچەکە دەرپەڕێندران. دواتر سمکۆ بوو بە ھاوپەیمانی عوسمانییەکان و سەدان کەس لە ئەرمەنی و ئاشوورییەکانی کۆمەڵکوژ کرد؛ بەڵام کاتێک عوسمانییەکان داوای یارمەتییان لێ کرد بۆ جەنگ دژی بەریتانییەکان، سمکۆ داواکەیانی ڕەت کردەوە. ڕووسەکان دوای ماوەیەکی کورت گەڕانەوە و بۆ ماوەیەکی کەم سمکۆیان لە شاری تفلیس زیندانی کرد؛ پاش ئازادکردنی، سمکۆ گەڕایەوە بۆ ئێران و دووبارە بووەوە بە ھاوپەیمانی ڕووسەکان. کاتێک ڕووسەکان لە ساڵی ١٩١٧دا کشانەوە، سمکۆ بوو بە ھاوپەیمانی بەریتانییەکان؛ ئەمەش بەو واتایە بوو کە دەبوایە بەرگەی ئاشووری و ئەرمەنییەکان بگرێت و بێدەنگ بێت لە ئاستیان، لەکاتێکدا ئەو ڕقێکی زۆری لێیان بوو. زۆرجار لایەنی دەگۆڕی بەو پێیەی ئامادەبوو ھاوپەیمانی لەگەڵ ھەر کەسێک بکات کە سوودی بۆ کورد ھەبێت؛ بەڵام سمکۆ زۆر بەگومان بوو و پێی وابوو کە ئاشوورییەکان دەیانەوێت لەسەر خاکی کورد دەوڵەتێک دابمەزرێنن و کوردەکان لە ڕووی نەتەوەیییەوە ڕەگبڕ (قڕ) بکەن. ئەو ھاوپەیمانێتییە زۆری نەخایاند؛ چونکە لە ئازاری ١٩١٨دا، سمکۆ داوەتی «مار شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین»ی کرد، کە ڕێبەری ئایینی و دنیاییی ئاشوورییەکان بوو، تا پێکەوە وتوێژ بکەن؛ بەڵام لەوێدا مار شەمعوون و زۆربەی شاندە یاوەرەکەی کوژران و لەتوپەت کران. لە ھاوینی ١٩١٨دا، کاتێک عوسمانییەکان ھێرشیان ھێنایە سەر ئێران، سمکۆ چووە پاڵیان و بووە ھاوپەیمانیان. چەندین مێژوونووس، لەگەڵ «لیدی سوورما»ی خوشکی مار شەمعوون، لەو بڕوایەدا بوون کە حکوومەتی ئێران پلانی کۆچی دوایی (تیرۆرکردنی) مار شەمعوونی داڕشتووە و سمکۆ تەنیا وەک جێبەجێکارێکی ئەو پلانە جووڵاوەتەوە. ھەندێکی تریش بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە عوسمانییەکان پارەیان بە سمکۆ داوە تا مار شەمعوون بکوژێت؛ بەڵام ھیچ بەڵگەیەک نییە کە پاڵپشتی ئەم بانگەشانە بکات. لە شوباتی ١٩١٥دا، سمکۆ بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی کۆمەڵکوژییەکەی «ھەفتەوان»یان ئەنجام دا، کە تێیدا لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ کەس لە ئەرمەنی و ئاشوورییەکان کوژران. لە کاتی کشانەوەی عوسمانییەکان لە باشووری قەوقاز دوای جەنگی جیھانیی یەکەم، ژمارەیەکی زۆر لە سەرباز و ئەفسەرە کوردەکان لە ناو سوپای عوسمانی ھەڵاتن و پەیوەندییان بە سمکۆوە کرد، چونکە ئامانجە نەتەوەیییەکانی ئەو ھانی دابوون. سەرەڕای ئەوەی چوونە دەرەوە، کەلوپەلی عوسمانییان لەگەڵ خۆیان ھێنابوو بۆ ئێران. سمکۆ بە دەستێکی بڵاو و بەخشندەیی زۆرەوە مووچەی پێ دەدان، ھەر بۆیە ئەوان بوونە کڵۆک و پێکھاتەی سەرەکیی شۆڕشگێڕانی کورد لە ڕۆژھەڵاتدا. بەپێی سەرچاوە ئەرمەنییەکان، لە ئایاری ١٩١٩دا سمکۆ و سەید تەھا لە پەیوەندیدا بوون لەگەڵ بەریتانییەکان و نەتەوەخوازانی تورک. نەتەوەخوازانی تورک زیاتر مەبەستیان بوو کە سمکۆ ڕێگری بکات لە گەڕانەوەی ئەرمەنییەکان بۆ «ئەرمینیای ڕۆژاوا»؛ لە بەرامبەر ئەمەشدا بەڵێنی پشتیوانی و ھاوکارییان پێ دابوو. لە نامەیەکدا بۆ کونسوڵی گشتیی بەریتانیا لە تەورێز، سمکۆ ئەو دەنگۆ و بانگەشانەی سەرچاوە ئەرمەنییەکانی ڕەت کردەوە کە دەیانگوت ئەو داوای پشتیوانیی لە تورکەکان کردووە. بەریتانییەکان و ئێرانییەکان گومانی ئەوەیان ھەبوو کە دەستەیەکی گەورەی چەکدار و لایەنگری «مستەفا کەمال ئەتاتورک» پشتیوانیی سمکۆیان کردبێت، بەڵام ھیچ کاتێک بەڵگەیەک بۆ سەلماندنی ئەو گومانانە نەدۆزرایەوە. ژمارەیەک لە نەتەوەخوازانی کورد لە باکووری کوردستانەوە ھاتن و پەیوەندییان بە ڕیزەکانی سمکۆوە کرد بەپێی گێڕانەوەی گەشتیاری بەریتانی سی. جەی. ئێدمۆندز (C.J. Edmonds) کە لە ساڵی ١٩٢٢دا چاوپێکەوتنی لەگەڵ سمکۆ کردووە، سمکۆ ڕقی لە تورکەکان زۆرتر بووە وەک لە فارسەکان. [[پەڕگە:Flag_of_Simko.svg|وێنۆک|ئەو ئاڵایەی لە کاتی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاکدا بەکارھاتووە، وەک لە ڕۆژنامەی (کورد) دا ئاماژەی پێ دراوە. نوسراوی سەرەوە ئایەتێکی قورئانییە، و دەقەکەی ناوەڕاستیش نووسراوە «کوردستان سەربەخۆ».]] لە ساڵی ١٩١٨دا، ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک بە ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی دەستی پێ کرد. لە نزیک ساڵانی ١٩٢٠دا، سیمکۆ زیاتر و زیاتر نەتەوەیی بوو؛ بەڵام سمکۆ زیاتر وەک سەرۆک ھۆزێک سەیر دەکرا، چونکە لە سەردەمێکدا دەژیا کە کوردەکان زیاتر دڵسۆزییان بۆ ھۆزەکانیان ھەبوو و ھیچ تێگەیشتنێکیان بۆ یەکگرتوویی لە پێناو دۆزی نەتەوەییدا نەبوو. سمکۆ دەزگای بەڕێوەبردنی نەبوو، ئەمەش وای کرد کەمتر سەرکەوتوو بێت بەراورد بە ھاوسەردەمەکانی وەک محەممەد خیابانی و میرزا کووچەک خان. سمکۆ پێشەنگی نەتەوەخوازیی کورد بوو و لە یەکەم کەسەکان بوو کە ھەوڵی یەکخستنی کوردانی سەر بە ھۆزە جیاوازەکانی دا لە پێناو دۆزێکی نەتەوەییدا. شکستی ئەو بە پلەی یەکەم بۆ نەبوونی ناسیۆنالیزم بوو لە نێو کورددا؛ بەڵام نەتەوەخوازیی کورد لە سەردەمی پەھلەوی لە ئێراندا بە خێرایی گەشەی سەند، کە ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ سەردەمی کەمالیزم لە تورکیا کە لەوێش نەتەوەخوازیی کورد لە گەشەکردندا بوو. لە کۆتاییدا، قازی محەممەد سەرکەوتووانە ھۆزە جیاوازەکانی کوردی یەکخست و کۆماری مەھابادی دامەزراند. باوکی قازی محەممەد ھاوڕێیەکی نزیکی سمکۆ بوو و لە تەواوی جەنگەکاندا ھاوڕێیەتی دەکرد. پێش کۆماری مەھاباد سمکۆ مەھابادی کردبووە پایتەختی خۆی.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 147, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> زۆربەی جەنگاوەرە دێرینەکانی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک بەشدارییان لە کۆماری مەھاباددا کرد، لەوانەش عەمەر خانی شکاک کە وەک سەرۆکی ھۆز شوێنی سمکۆی گرتەوە. لە کاتی جەنگی «چارە» دا، دوای کوشتنی مار شەمعوون، ئاشوورییەکان بە فەرماندەیی «مەلیک خۆشابا» و «پێترۆس ئێلیا»ی بازی ھێرشیان کردە سەر قەڵای چارە؛ لەوێدا سمکۆ بە یەکجاری تێکشکا و بەرەو خۆی ھەڵات. جێگری پارێزگاری ئازەربایجان، موکەڕەمولمولک، پلانێکی بۆ تیرۆرکردنی سمکۆ داڕشت لە ڕێگەی سندوقێکی دیارییەوە کە بۆمبێکی لەناودا بوو. لە ئایاری ١٩١٩دا، بۆمبەکە لەلایەن شارەزایەکی ئەرمەنییەوە لە شاری خۆی دروست کرا و لە شێوەی پاکەتێکی شیرینیدا بۆ سمکۆ نێردرا. کاتێک پاکەتەکە گەیشتە دەست سمکۆ، کوڕە بچووکەکەی ھێنایە ژوورەوە، بەو پێیەی پێی وابوو دیارییە. سمکۆ دەستبەجێ زانی چییە و بە دووردا ھاویشتی، لە ھەمان کاتدا کوڕەکەی توند گرت و خۆیان بە زەویدا دا. ھەردووکیان ڕزگاریان بوو، ئەگەرچی تەقینەوەکە بووە ھۆی کوژرانی «عەلی ئاغای شکاک»ی برای بچووکی سمکۆ و ژمارەیەکی زۆر لە چەکدارە کوردەکان. سمکۆ سوێندی تۆڵەسەندنی خوارد و دەستی کرد بە سەپاندنی باج بەسەر ئەو کەسانەی کورد نەبوون و لە نێوان سەڵماس و خۆیدا دەژیان، ھەروەھا ھێرشەکانی بۆ سەر کۆمەڵگە ئاشووری و ئازەربایجانییەکان چڕتر کردەوە. سمکۆ داوای کرد ھەرکەسێک پاکەتەکەی ناردووە ڕادەستی بکرێت. ئەگەرچی موکەڕەمولمولک خۆی داڕێژەری پلانەکە بوو، بەڵام خستییە ئەستۆی سێ کەس کە ھیچ دەستێکیان تێدا نەبوو، بەڵکو تەنیا کەسانێک بوون کە ھەم لای حکوومەتی ئێران و ھەم لای سمکۆش ڕق لێبووەوە بوون. یەکێک لە تۆمەتبارەکان «جەھانگیر میرزا» بوو، کە شازادەیەکی قاجار بوو و خاوەنی چەندین قوتابخانە بوو لە شاری خۆی. یەکێک لە قوتابخانەکان، کە ناوی «سایروس» بوو، لەلایەن سمکۆوە دەستی بەسەردا گیرا دوای ئەوەی مار شەمعوونی کوشت. سمکۆ بۆ ماوەیەک لەناو قوتابخانەکەدا ژیا، و لە ھەڵکەوتێکدا جەھانگیر میرزا ھەوڵی دا سمکۆ لە قوتابخانەکە دەربکات، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. سمکۆ ھەستی بە سووکایەتی کرد و بەردەوام بوو لە ھەڵگرتنی کینە و ڕق لە دڵیدا. لە مانگی حوزەیراندا، ئەو سێ پیاوە لەلایەن سێزدە چەکداری ھۆزی قەرەداخییەوە بەڕێ کران بۆ لای سمکۆ ئەو سێ پیاوە و ھەموو چەکدارە قەرەداخییەکان پەلەکانیان بڕدرایەوە و لە سەربانی کۆشکەکەی سمکۆوە فڕێ درانە خوارەوە. سمکۆ چەکدارە قەرەداخییەکانی کردە ئامانج وەک تۆڵەیەک بۆ «جەعفەر ئاغا»ی برای، کە لە ساڵی ١٩٠٥دا لەلایەن سەرۆکێکی قەرەداخییەوە لە تەورێز کوژرابوو. ئەمە نیشانی دەدات کە چۆن ناکۆکییە کۆنەکان و ململانێی نێوان ھۆزەکان کاریگەرییان لەسەر بڕیارە سیاسی و سەربازییەکانی دواتری سمکۆ ھەبووە. [[پەڕگە:Map_of_the_Simko_Shikak_Revolt_(1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی ئەو ناوچانەی کە لە کاتی ڕاپەڕینەکەیدا (١٩١٨–١٩٢٢) لەژێر دەسەڵاتی سمکۆی شکاکدا بوون، نیشاندەری قەڵەمڕەوێکی بەرفراوانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.]] تا ھاوینی ساڵی ١٩١٨، سمکۆ توانیبووی دەسەڵاتی خۆی لە ناوچەکانی ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێدا بچەسپێنێت. ئەم قۆناغە وەک سەرەتای بەھێزبوونی پێگەی سیاسی و سەربازیی ئەو دادەنرێت لە ناوچەکەدا. لە ساڵی ١٩١٩دا، سمکۆ نامەیەکی بۆ کۆمیسیاری مەدەنیی بەریتانیا لە عێراق (ئارنۆڵد ویڵسن) نارد و تێیدا داوای سەربەخۆیی بۆ کوردستان کرد. ئەم ھەنگاوە نیشاندەری ئەوە بوو کە سمکۆ تەنیا وەک سەرۆک ھۆزێک نەجووڵاوەتەوە، بەڵکو ھەوڵی داوە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانان بۆ قەوارەیەکی کوردی بەدەستبھێنێت. ھەروەھا لە ساڵی ١٩١٩دا، یووسف عەدل موکەڕەمولمولک، پارێزگاری ئازەربایجانی ئێران، پلانێکی داڕشت بۆ کوشتنی سمکۆ لە ڕێگەی ناردنی دیارییەک کە بۆمبێکی تێدا حەشاردرابوو. لەو کاتەدا، حکوومەت لە تاران ھەوڵی دا لەگەڵ سمکۆ بگاتە ڕێککەوتنێک لەسەر بنەمای ئۆتۆنۆمییەکی سنووردار بۆ کورد. سمکۆ و ھۆزەکەی، کە وەک ڕێگر و تاڵانکار ناسرابوون، بە تایبەتی کۆمەڵگە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانیان دەکردە ئامانج. سمکۆ شکاک و جەعفەر ئاغای برای گەورەی بەبێ جیاوازی تاڵانییان نەدەکرد، چونکە کوردە ھەژارەکان مەیلیان وابوو دیدگایەکی ئەرێنییان بەرامبەریان ھەبێت، لەکاتێکدا ئاشووری و ئازەربایجانییەکان لێیان دەترسان. لە ساڵی ١٩١٩دا، سمکۆ پەنای دا بە بنەماڵەی مەحموود بەرزنجی کاتێک بەرەو ئێران ھەڵاتن. لە کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٩دا، ناوچە فرەنەتەوەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا یەکجار مەترسیدار بوون و بە توندوتیژیی نەتەوەیی تەنیبران. شارەکانی سەڵماس، ورمێ، و خۆی، کە ھەموویان لە کورد، ئازەربایجانی و ئاشوورییەکان پێکھاتبوون، خراپترین جۆری گرژییان بەخۆوە بینی. کوردەکان لە پێگەیەکی بەھێزتردا بوون، و تەلەگرامەکانی پاڕانەوە لەلایەن ئازەربایجانی و ئاشوورییەکانەوە دەنێردران کە ڕۆژ بە ڕۆژ نیگەرانییان زیاتر دەبوو. دواتر، سمکۆ شکاک ھێرشی پلان بۆ داڕێژراوی خۆی بۆ سەر لەکستان ڕاگەیاند، بە تایبەت سوڵتان ئەحمەد و قەرەقەشڵاق، کە ھەردووکیان بە تەواوی نەتەوەی ئازەربایجانی تێیان دا نیشتەجێ بوون. لەکستان لە نزیک سەڵماسە، و دانیشتووانەکەی یان ئاژەڵدار، یان جووتیار، یان سەرۆک ھۆز بوون. لە لەکستان، نزیکەی ٨٬٧٠٠ کەس لە دانیشتووانە خۆجێییە ئازەربایجانییەکان خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سمکۆ ئامادە کرد، ئەگەرچی زیاتر لە ٣٤٠ کەسیان چەکیان پێ نەبوو. سمکۆ نزیکەی ٤٠٠٠ سەربازی کوردی ھەبوو. لە ڕۆژی ھەینیدا، ١٩ی کانوونی یەکەم، کوردەکان گەمارۆی ناوچەکەیان دا و شەڕەکە بۆ ماوەی دوو کاتژمێر بەردەوام بوو پێش ئەوەی کوردەکان لە ھەموو لایەکەوە بچنە ناو شارەکە و دەست بکەن بە تاڵانکردن و دەرپەڕاندن. لەو تەلەگرامەی کە ڕزگاربووانی لەکستان بۆ تەورێزیان نارد، بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ٣٬٥٠٠ ئازەربایجانی گیانیان لەدەستداوە، کە ٢٬٠٠٠ کەسیان ڕاستەوخۆ لەلایەن سمکۆوە کوژراون و ١٬٥٠٠ کەسەکەی تریشیان لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لە سەرمادا ڕەق بوونەتەوە. ڕووداوەکان شۆکێکی بەھێزی لە تەورێز دروست کرد.<ref name=":12">[[ژێرار شالیان|Chaliand, Gérard]] (1981-01-01). ''Les Kurdes et le Kurdistan'' (in French). La Découverte (réédition numérique FeniXX). pp. 50–52. {{ISBN|2707110132}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/2707110132|<bdi>2707110132</bdi>]].</ref> دواتر سوپای ئێران ڕەوانەی شاری لەکستان کرد و ناوچەکەی کۆنترۆڵکردەوە. لە نیشتەجێبوونەکانی نزیک لەوێدا، لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی لەکستان و دوای ئەویش، کوردەکان لەگەڵ ئازەربایجانی و ئاشوورییەکاندا بەریەککەوتن. دواتر ئێران گەیشتە ڕێککەوتنێک لەگەڵ سمکۆ بۆ ئەوەی ھێرشەکانی ڕابگرێت، ئەگەرچی ماوەیەکی کەم دوای ئەوە دەستی کردەوە بە ھێرشکردن. بۆردەبورد، سمکۆ سەرکردایەتی ھێرشکردنە سەر ورمێی کرد، کە تێیدا کوردەکان شارەکەیان گرت و دەستیان کرد بە کۆمەڵکوژکردنی ئاشووری و ئازەربایجانییەکان. عەشیرەتی ئەفشار ملکەچی سمکۆ شکاک و دەسەڵاتەکەی بوون. لە ساڵی ١٩٢٠دا، سمکۆ بە مژدەیەرێکی ئەمریکیی ڕاگەیاند: «ئەوەتا لێرە لە لووتکەی چیاکەمدا دەژیم، گەلەکەم گژوگیا دەخۆن، و کەسیش لە دەوروبەرمان نییە جگە لە ڕووسە درۆزنەکان، تورکە درۆزنەکان و فارسە درۆزنەکان. چۆن دەنگم بگاتە پاریس؟ دەبێت تۆ داواکارییەکەم بگەیەنیت. ئێمە پێویستمان بە یارمەتییە و بە تایبەتی چاومان لە ئەمریکایە. لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١دا، سمکۆ سەرکردایەتی ئازادکردنەوەی مەھابادی کرد، کە تێیدا ٢٠٠ سەربازی ئێرانی کوژران و ١٥٠ سەربازیش بریندار بوون، و شارەکە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی کوردەوە. دواتر، پیاوەکانی سمکۆ چوونە ناو نەخۆشخانەکانی شارەکە و گەرووی ئەو سەربازە ئێرانییە بریندارانەیان بڕی کە لەوێ چارەسەریان وەردەگرت. دواتر سمکۆ بەرەو ڕووی ئەو ھێزە ئێرانییانە پێشڕەوی کرد کە لەلایەن ئەمیر ئەرشەد، سەرۆکی ھۆزی قەرەداخییەوە، سەرکردایەتی دەکران. دوای ڕیسوابوونیان لە مەھاباد، سەرۆک وەزیرانی ئێران، قەوام ئەلسەلتەنە، فەرمانی بە پارێزگاری ئازەربایجان کرد کە پشتگیری لە ئەمیر ئەرشەد بکات، کە بە سام خان ناسرابوو و سەرۆک ھۆزێکی قەرەداخیی ھۆزی حاجی عەلیلۆ بوو، وەک فەرماندەی ھێزێکی نوێ کە بۆ تێکشکاندنی سمکۆ پێکھێنرابوو. لە پاییزی ساڵی ١٩٢٠دا، ھۆزی حاجی عەلیلۆ پەنایان دا بە شەڕکەرە ئەرمەنییەکان کە لە دەستی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ھەڵاتبوون، ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو پڕچەکبوونی ئەمیر ئەرشەدی زیاد کرد. حکوومەتی ئێران ئامانجی بوو سەرۆک ھۆزێکی «دڵسۆز» بەکاربھێنێت بۆ شەڕکردن دژی سەرۆک ھۆزێکی «بێوەفا». تا کۆتایییەکانی تشرینی یەکەمی ١٩٢١، چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی لە شەڕەفخانە و ژەندەرمەی ئێرانی لە خۆی بوون، و پلانیان دانابوو بەرەو سەڵماس پێشڕەوی بکەن کە بنکە و مۆڵگەی سەرەکیی سمکۆ بوو. بەھەرحاڵ، سمکۆ ئاگادار بوو و لە ڕاستیدا لە ناوچەی ئەلما سەرای لە تەسوج، ئەمیر ئەرشەدی سوپرایز کرد و بە کتوپڕی ھێرشی کردە سەری. چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی سەرسام و شۆک بوون و دەستبەجێ ھەڵاتن، کە تێیدا ٢٠٠ پیاویان لەدەستدا. ئەمیر ئەرشەد خۆی تووشی شڵەژان ببوو و ھەڵاتبوو پێش ئەوەی لەلایەن شەڕکەرەکانی خۆیەوە بکوژرێت. دوای تێکشکاندنی چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی، سمکۆ ھێزەکانی ژەندەرمەی ئێرانی تێکشکاند کە لەلایەن عەقیدێکی سویدی بە ناوی لوندبێرگەوە سەرکردایەتی دەکران، کە پاشان بەرەو خۆی پاشەکشەیان کرد. بۆردەبورد دوای ئەوە، سمکۆ و حکوومەتی تورکیا پەیوەندییەکانیان پچڕاند و پێکدادانی چەکداری لە نێوانیاندا سەری ھەڵدا. دەسەڵاتی سمکۆ لەلایەن ژمارەیەکی ڕو لە زیادبووی ھۆزە کوردەکانەوە دانی پێدا دەنرا. سەرەڕای شکاک، سمکۆ لەلایەن ھۆزەکانی ھەرکی، مامەش، مەنگوڕ، دەبۆکری، پیران، زەرزا، گەورک، فەیزوڵڵابەگی، پشدەر، و ھۆزە بچووکەکانی دەوروبەری بانەوە پشتگیری دەکرا. ھەروەھا لەلایەن عەشیرەتەکانی ھەورامان و تەنانەت لورستانیشەوە پاڵپشتی دەکرا. دەسەڵاتەکەی لە مەھاباد چڕ ببووەوە، ئەگەرچی لەوێ نەدەژیا، و مۆڵگەی سەرەکیی خۆی شارۆچکەی چەھریق بوو کە زێدی خۆی بوو. کاتێک لە ساڵی ١٩٢١ مەھابادی ڕزگار کردەوە سارەکەیان پاک کردەوە لە دوژمن. بە پێچەوانەی دیلمان یان ورمێی پێشتر، قوربانیانی مەھاباد کورد بوون.<ref name=":5">Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 388, {{ISBN|9781136833847}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781136833847|<bdi>9781136833847</bdi>]]</ref> جگە لەوەش میسیۆنەرە ئەمریکییەکانیش لێپرسینەوەیان لێدەکرا و دەکوژران.<ref name=":4">The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 168, {{ISBN|9783031449734}}</ref> قوربانییە کوردەکان تاڵان کران بەڵام بە گشتی بە زیندووی جێھێڵران، لەکاتێکدا قوربانیانی ئازەربایجان بێ جیاوازی کوژران.<ref>The Formation of Modern Kurdish Society in Iran: Modernity, Modernization and Social Change 1921-1979, Marouf Cabi, 2021, pp. 45, {{ISBN|9780755642267}}</ref><ref>Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers, Touraj Atabaki, 2006, pp. 90, {{ISBN|9781786734679}}</ref> دوای ئازادکردنی مەھاباد، سمکۆ دەستەواژەی «لایەنگری سەربەخۆیی کوردستان»ی بۆ واژووکەی زیاد کرد و دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەیەک بە زمانەکانی کوردی و فارسی. نەدەزانرا ئایا ناوی ڕۆژنامەکە «کورد» بووە یان «کوردستانی سەربەخۆ». مەھابادی کردە پایتەختی خۆی؛ ھێشتا زوو بوو، لە ٢٠ی تشرینی یەکەمدا، ئێم. ساندەرز، پاشکۆی ھەواڵگریی بەریتانیا لە ئێران، نووسیبووی کە مەھاباد لەژێر کۆنترۆڵی سمکۆدا نییە، بەڵکو لەژێر دەستی کوردە ناوخۆییەکاندایە کە زیاتر ئامادەییان تێدایە ھاوکاریی حکوومەتی ئێران بکەن. دواتر، حکوومەتی ئێران شارەکەی داگیرکرد تا ئەو کاتەی سمکۆ دووبارە ئازادی کردەوە. کۆنترۆڵی شارەکە چەندین جار گۆڕانکاری بەسەردا ھات تا حکوومەتی ئێران لە ئابی ١٩٢٢ داگیریکرد.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 140-141, {{ISBN|9780815630937}}</ref><ref>The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 168-170, {{ISBN|9783031449734}}</ref> سمکۆ سوپایەکی بەھێزی کوردی ڕێکخستبوو کە زۆر بەھێزتر بوو لە ھێزەکانی حکوومەتی ئێران. لەبەر ئەوەی حکوومەتی ناوەندی نەیدەتوانی کۆنترۆڵی چالاکییەکانی بکات، ئەو بەردەوام بوو لە فراوانکردنی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتیدا بوون و تا ساڵی ١٩٢٢، شارەکانی بانە و سەردەشت لەژێر ئیدارەی ئەودا بوون. لە شەڕی سەری تاجم لە ساڵی ١٩٢٢دا، ھێزەکانی سمکۆ نەیانتوانی لە بەرامبەر ھێرشی چڕی سوپای ئێران لە ناوچەی سەڵماس خۆ ڕابگرن و دواجار تێکشکان و قەڵای چەھریقیش داگیرکرا. ھێزی ئەو ھێزەی ئەرتەشی ئێران کە بۆ سەر سیمکۆ ڕەوانە کرابوو، ١٠ ھەزار سەرباز بوو. لە ساڵی ١٩٢٢ تورکیا لە دژی سمکۆ ھاوکاری سوپای ئێرانی کرد.<ref name=":3">The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 141, {{ISBN|9780815630937}}</ref> دوای شکستی سمکۆ، [[ڕەزا شا|ڕەزاشا]] ھەڵمەتێکی سەرکوتگەرانەی بەرامبەر کەمینە غەیرە [[گەلانی ئێرانی|فارسەکان]] دەستپێکرد. لە ٨ی ژانویەی ١٩٢٣ سمکۆ سەردانی [[شانشینی کوردستان]]ی کرد و لەگەڵ [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحمود بەرزنجی]] کۆبووەوە. سمکۆ بە نمایشێکی سەربازی پێشوازی لێکرا و ڕۆژی سەردانەکەی کرایە پشووی نیشتمانی.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 142, {{ISBN|9780815630937}}</ref> دوای ھاتنە سەرکاری ڕەزاخان لە ساڵی ١٩٢١، ھەڵمەتێکی دژ بە سیمکۆ و ھەموو سەرکردەکانی تری عەشیرەتەکان لە سەرانسەری ئێران دەستی پێکرد. تا ساڵی ١٩٢٤ سمکۆ کە بە توندی لاواز بوو، خۆی ڕادەست کرد و لەلایەن [[ڕەزا شا|ڕەزاخانەوە]] لێی خۆش بوو. کاتێک ڕەزا خان لە ساڵی ١٩٢٥ بوو بە [[ڕەزا شا]]، سمکۆ بەڵێنی دڵسۆزی ھەمیشەیی بۆ خۆی و [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئێران]] دا.<ref name="bruinessen">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin|سەردێڕ=Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers|بڵاوکەرەوە=[[I.B. Tauris]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨١٨٦٠٦٤٩٦٤٦|editor-last=Atabaki|editor-first=Touraj|editor-link=Touraj Atabaki|زنجیرە=Library of modern Middle East studies, 43|شوێن=London; New York|پەڕە=٢١|chapter=Chapter 5: A Kurdish warlord on the Turkish-Persian frontier in the early Twentieth century: Isma'il Aqa Simko|oclc=٥٦٤٥٥٥٧٩|بەستەری نووسەر=Martin van Bruinessen|chapter-url=https://www.academia.edu/3555229}}</ref> تورکیا نیگەرانی ئەوە بوو کە سمکۆ بە پاڵپشتی ئێران پەیوەندی بە ڕاپەڕینی شێخ سەعیدەوە بکات.<ref name="entessarkreysperl"/><ref>Kemalist Turkey and the Middle East: International Relations in the Interwar Period, Amit Bein, 2017 pp. 37, {{ISBN|9781107198005}}</ref> کاتێک سمکۆ میاندوئاب و سەینقەلەی گرت، مۆڕاڵی ھۆزە کوردەکانی بەرزکردەوە، کە بە ژمارەیەکی زۆر دەستیان کرد بە پەیوەندیکردن لەگەڵیدا و داوای لە لوڕەکانیش کرد کە بەشداری ڕاپەڕینەکە بکەن.<ref>The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 199, {{ISBN|9783031449734}}</ref> چەندین ھۆزی لوری بەڕاستی پەیوەندییان لەگەڵ سمکۆدا ھەبوو.<ref name=":5">Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 388, {{ISBN|9781136833847}}</ref> ڕەزا شا لە سەرەتادا بەھۆی توندی شەڕی سمکۆ نەیتوانی لوڕەکان سەرکوت بکات. لە بەھاری ساڵی ١٩٢٢ کاتێک سمکۆ شکستی ھێنا، ڕەزا شا سەرکردایەتی ھەڵمەتێکی خوێناوی کرد دژی ھۆزەکانی لور کە پشتگیریان لە سمکۆ دەکرد، و سەرەتا شکستی ھێنا، ھەرچەندە تا ھاوین چۆکیان دا.<ref>British Documents on Foreign Affairs--reports and Papers from the Foreign Office Confidential Print: From the First to the Second World War. Series B, Turkey, Iran, and the Middle East, 1918-1939, Great Britain. Foreign Office. pp. 34. 1985. {{ISBN|089093603X}}</ref><ref>The Making of Modern Iran: State and Society Under Riza Shah, 1921-1941 2012, pp. 214, {{ISBN|9781136026942}}</ref> دوای ئەوەی سمکۆ لە ساڵی ١٩٢٢ شکستی ھێنا و بەرەو عێراق ھەڵھات، ھۆزەکانی کورد و لوری کە پشتیوانی سمکۆیان دەکرد، دیپۆرتکرانەوە بۆ ناوچەکانی دیکەی ئێران.<ref>The Kurdish Struggle, 1920-94, E. O'Ballance, 1996, pp. 17, {{ISBN|9780230377424}}</ref> سمکۆ لە ساڵی ١٩٢٦ لەگەڵ عەشیرەتی [[ھەرکی]] و [[بەگزادە|بێگزادە]] ھاوپەیمانی کرد و سەرکردایەتی عەشیرەتی شێکاکی وەرگرتەوە و ڕاپەڕینێکی دیکەی دەستپێکرد.<ref name="entessarkreysperl"/><ref name="cornell2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Smith |یەکەم=Benjamin |ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective |ناونیشان=https://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf |journal=Working Paper |پەڕە=١١}}</ref> دوای ماوەیەکی کەم، [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزەکانی ئێران]] لە [[ورمێ]] و [[شەرەفخانە]] و [[خۆی|خوی]] ڕەوانە کران و سمکۆیان تێکشکاند. سمکۆ ھەڵات بۆ میحوەری تورکیا و لەوێ دەستگیرکرا. دوای ئازادکردنی گەڕایەوە بۆ ئێران. سمکۆ کە دەسەڵات و نفوزێکی زۆری لەدەستدابوو، بەشدارییەکی کەمی لە ڕاپەڕینەکەی ساڵی ١٩٢٨–١٩٢٩ بە سەرۆکایەتیی مەلا خەلیل لە عەشیرەتی مەنگور لە مەھاباد لە دژی ڕەزا شا، کە پاڵنەری ناسیۆنالیستی کوردی ھەبوو و بەھۆی قەدەغەکردنی حیجابەوە ڕەزاشا دەستیپێکرد. ڕاپەڕین سەرکوت کرا. ئەوەش زانرا کە سمکۆ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٠ لە [[شنۆ|ئۆشناڤییە]] کۆچی دوایی کردووە، ھەرچەندە دوو ڕاپۆرتی دژ بەیەک ھەبوون، یەکێکیان بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە شەڕێکدا لەگەڵ ھێزەکانی ئێران کوژراوە، یەکێکی دیکەش بانگەشەی ئەوەی کردووە کە بەبێ گومان کوژراوە کاتێک لەگەڵ بەرپرسانی ئێران دانیشتووە لە دانوستانەکاندا، ھاوشێوەی چۆنییەتی کوژرانی جەعفەر ئاغای برای، ھەروەھا بە چۆنییەتی کوشتنی مار شەمعون.<ref name="entessarkreysperl"/> [[پەڕگە:سیمیتقو_شکاک.jpg|وێنۆک|سەربازێکی لیوای کۆزاکی فارس لەگەڵ تەرمی سمکۆ شکاک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Simko}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] ko1k08t120c5vkpr2flfvl0ozf25blx 1571203 1571202 2026-04-02T18:34:35Z 1silent scientist 51740 1571203 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = ئیسماعیل ئاغای شکاک | وێنە = Simko Sikaki.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | لێدوانی وێنە = ئیسماعیل ئاغای شکاک | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٧ | ڕێکەوتی مردن = ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠ | شوێنی مردن = [[شنۆ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ھۆکاری مردن =ھەڵگەڕانەوەی شای ئێران | شوێنی دۆزینەوەی تەرم =شنۆ | شوێنی گۆڕ =شاری [[سنە]]، بەردەم گەڕەکی فەلاح | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[سیاسەتوان]] | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]]، [[سوننە]] | ھاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو =Signature of Simko Shikak (Ismail Agha Shikak).png | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} {{کورد}} '''ئیسماعیل ئاغای شکاک''' ناسراو بە '''سمکۆی شکاک''' (١٨٨٧ – ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٣٠) شۆڕشگێڕێکی [[کورد]]ی ڕێبەری ھۆزی [[شکاک]] بوو کە بۆ ماوەیەک دەسەڵاتی ناوچەی [[ڕۆژاوا]]ی [[گۆلی ورمێ]]ی لە [[حکوومەتی ناوەندی]]ی [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] سەندەوە.<ref>C. Dahlman, "The Political Geography of Kurdistan", ''Eurasian Geography and Economics'', pp. 271-299, No.4, Vol.43, 2002. p.283</ref> == ژیان == ناوی تەواوی سمکۆ ئیسماعیلی کوڕی محەممەد پاشای کوڕی عەلی خانی کوڕی ئیسماعیل ئاغای شکاکە و بنەماڵەکەیان لە مێژەوە گەورە و دەسەڵاتداری خێڵی شکاک بوون. سمکۆ لە ساڵی ١٨٨٧ لە گوندی «چەھریقی ژۆری» (باشووری ڕۆژاوای شاری سەلماس) لە دایک بووە و پاش مردنی باوکی و جەعفەر ئاغای برای، سەرکردایەتی شکاکی گرتووەتە دەست و لەدوای [[شەڕی جیھانی یەکەم]]ەوە دەستی بە گرتنی ناوچەکانی قەراغی گۆلی ورمێ کردوە. ھەرچەندە لە ساڵانی شەڕی یەکەمی جیھانیدا سمکۆ لە ھیچ چالاکییەکی سیاسی بەشداری نەکردبوو، بەڵام ھێزەکانی [[ڕووسیا]] گرتیان و دووریان خستەوە بۆ شاری [[تبلیس]] و دواتر ئازادیان کرد بەو مەرجەی لە شاری [[خۆی]] دابنیشێ و ھیچ ھەڵوێستێک دژی ڕووسەکان نەنوێنێت. == شۆڕشی سمکۆ == {{وتاری سەرەکی|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}} دوای کۆتاھاتنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] سمکۆ وەک سەرکردەیەکی شۆڕشگێڕی کورد ناوی دەرکرد و لە پێناو دامەزراندنی قەوارەیەکی کوردیدا لە ساڵی ١٩١٨ شۆڕشی بەرپا کرد و زۆر ناوچەی گرنگیی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە. ساڵی ١٩٢٢ لە ئەنجامی لەشکرکێشیەکی گەورەی ھێزەکانی حکوومەتی ئێران، سمکۆ ناچار بوو پاشەکشە بکات و پەنا بەرێت بۆ [[تورکیا]]. ساڵی ١٩٢٤ بە بڕیارێکی لێبووردن گەڕایەوە ئێران، بەڵام ساڵی ١٩٢٦ دیسان شۆڕشی بەرپا کردەوە، بەڵام ئەم جارەشیان شۆڕشەکەی تێکشکا و ماوەیەک لە [[باشووری کوردستان]] مایەوە. دواتر گەڕایەوە ئێران و ساڵی ١٩٣٠ بە پیلانێکی کاربەدەستانی ئێران لە شاری [[شنۆ]] کوژرا، بەمەش شۆڕشەکەی سمکۆی شکاک کۆتای ھات کە یازدە ساڵی خایاند.<ref>[http://qadirzada.com/Smailxani-shkak.html ژیانی شەھید سمایل خانی شکاک-ماڵپەڕی قادرزادە] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021033930/http://qadirzada.com/Smailxani-shkak.html|date=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}، سەردانی ٢٩-٧-٢٠١٠ {{بەستەری مردوو}}</ref> == پیشە == سمکۆ لە ساڵی ١٩٠٥دا، دوای کۆچی دواییی جەعفەر ئاغای برای گەورەی، بوو بە ڕێبەری ھۆزی شکاک. سمکۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ کچی سەید تەھا کرد؛ سەید تەھا نەوەی شێخ عوبەیدوڵڵا و نەتەوەخوازێکی کوردی چالاک بوو کە خەباتی دەکرد بۆ یەکخستنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و باکووری کوردستان لە چوارچێوەی دەوڵەتێکی سەربەخۆدا. بیری نەتەوەخوازیی کوردی بۆ یەکەمین جار لە سەردەمی عەبدولحەمیدی دووەمدا بە کوردانی ڕۆژھەڵات ناسێنرا؛ لەو کاتەدا ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی چەندین ھەوڵی دا بۆ لکاندنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە خاکەکەیەوە، لە ھەمان کاتدا ھانی نەتەوەخوازیی دەدا بۆ ئەوەی کوردانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ڕازی بکات ببنەوە بە ھاوبەشی ئەو کوردانەی کە لە ناو سنوورەکانی عوسمانیدا دەژیان. [[شۆڕشی گەنجانی تورک]]ی سیاسەتەکەی نەگۆڕی. عوسمانیەکان بۆ ماوەیەکی کورت دوو جار کۆنترۆڵی ڕۆژھەڵاتی کوردستانی کرد، لە ساڵی ١٩٠٦ و جەنگی جیھانی یەکەم.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 138-139, {{ISBN|9780815630937}}</ref> لە ساڵی ١٩٠٦، عوسمانیەکان بە ئاسانی [[مەھاباد]]<nowiki/>یان داگیر کرد بەھۆی ئەوەی کە کوردەکان مەزھەبی سوننە بوون. لە ساڵی ١٩٠٨دا، کۆمەڵێک لە نەتەوەخوازانی کورد ڕوویان لە کونسوڵخانەی ڕووسیا لە ورمێ کرد و داوای یارمەتییان کرد بۆ دەرپەڕاندنی عوسمانییەکان. سمکۆ دیارترین کەسایەتی بوو کە ڕووی لە کونسوڵخانەکە کرد. '''بوونی سوپای عوسمانی لە''' '''ڕۆژھەڵاتی کوردستان، پێگەی بەھێزی سمکۆی خستبووە ژێر مەترسییەوە، لە ھەمان کاتدا کوردەکان ببوون بە دوو بەرەی «لایەنگری عوسمانی» و «دژبەری عوسمانی».''' سمکۆ لە ساڵی ١٩١١دا دووبارە سەردانی کونسوڵخانەی ڕووسیای لە ورمێ کرد و لە ساڵی ١٩١٢دا گەشتێکی بۆ ناوخۆی ڕووسیا ئەنجام دا. سمکۆ ھێرشی بردە سەر عوسمانییەکان و زیانێکی زۆری پێ گەیاندن. ئیلاریۆن ڤۆرۆنتسۆڤ-داشکۆڤ زۆر جار پلەی بەرزی بە سمکۆ دەبەخشی، عوسمانییەکان ناڕەزایەتیی خۆیان گەیاندە سێرگی سازۆنۆڤ، بەڵام ھیچ ئەنجامێکی نەبوو؛ چونکە کونسوڵی ڕووسیا لە وان ڕای گەیاندبوو کە سمکۆ «کەسێکە پێویستمانە و دەبێت پشتیوانی بکەین، چونکە ڕقێکی بێپایانی لە تورکەکان ھەیە و ئەمەش لە بەرژەوەندیی ئێمەدایە». لە شۆڕشی دەستووریی ئێراندا، سمکۆ دژی دەستوورخوازەکان (کە زۆربەیان ئازەریی شارنشین بوون) وەستایەوە؛ بەبێ ئەوەی بانگھێشت بکرێت، ٣٠٠ سوارچاکی بۆ ھاوکاریکردنی ئیقبال ئەلسەڵتەنە، پارێزگاری ماکۆ، نارد تا لە دژی ئەنجومەنی خۆی بجەنگن. وەک پاداشت، پۆستی جێگری پارێزگاری ناوچەی قووتوور بە سمکۆ بەخشرا؛ حکوومەتی ناوەندیش ئەم بڕیارەی پەسەند کرد، سەرباری ئەوەی سمکۆ بەردەوام بوو لە ھێرشە کتوپڕەکانی. پێش ساڵی ١٩١٣، سمکۆ لایەنگری ئەو ئازەربایجانییانە بوو کە پشتیوانی عوسمانی و دژبەری ڕووسیا بوون؛ بەڵام لە ساڵی ١٩١٣دا یەکێک لەوانەی کە پەنای بۆ بردبوو، ڕادەستی ڕووسیا کرد. دوای ئەم ڕووداوە، ڕووسەکان سەرکردەکانی تری ھۆزی شکاکیان ڕازی کرد کە سوێندی دڵسۆزی بۆ سمکۆ بخۆن و سەرکردایەتیی ئەو قبووڵ بکەن. لە ساڵی ١٩١٣دا، سمکۆ و عەبدولڕەزاق بەدریخان یەکەمین قوتابخانەی کوردییان لە ئێران و لە شاری ماکۆ دامەزراند؛ بۆ ئەم مەبەستە داوای پشتیوانییان لە چیرکۆڤ، جێگری کونسوڵی ڕووسیا لە ورمێ کرد و ئەویش داواکەیانی پەسەند کرد و ھاوکاریی کردن. سمکۆ ٢٩ منداڵی تەمەن ٨ بۆ ١٠ ساڵانی کۆکردەوە و ٤٠ پیاوی خۆی وەک پاسەوان بۆ پاراستنیان دەستنیشان کرد. سمکۆ بە دەستوخەتی خۆی، نامەیەکی سوپاسگوزاریی بۆ قەیسەری ڕووسیا نووسیبوو. لە ساڵی ١٩١٤دا، ھەوڵیان دا قوتابخانەیەکی تر لە شاری خۆی بکەنەوە، بەڵام حکوومەتی ئێران دژایەتیی کردن و ڕێگری لێ کردن. عەبدولڕەزاق بەدریخان بە شێوەیەکی بەرچاو پشتیوانی لە بەکارھێنانی ئەلفوبێی «سیریلیک» بۆ زمانی کوردی دەکرد؛ ئەو پێی وابوو کە کاریگەریی ڕووسەکان زۆر باشترە لە کاریگەریی عەرەب، تورک یان فارس. سمکۆ و بەدریخان کێشە کەوتە نێوانیان، دوای ئەوەی بەدریخان ویستی ئەو ناوەندە فەرھەنگییەی تازە دایانمەزراندبوو، بگوڕێت بۆ پارتێکی سیاسیی «دژە عوسمانی و لایەنگری ڕووسیا»؛ بەڵام سمکۆ دژی ئەمە وەستایەوە و پێی وابوو کە کوشتنی چەند سەربازێکی عوسمانی ھێندەی ئەو قوتابخانەیە سوود بە کورد ناگەیەنێت. لە ئازاری ١٩١٤دا، سمکۆی شکاک بەشداریی لە ڕاپەڕینی بەدلیسدا کرد دژی عوسمانییەکان؛ ئەمەش دوای ئەوەی پشتیوانیی سەربازیی بەرەو لای ڕۆژاوا بۆ شۆڕشگێڕانی کورد نارد. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٤ بەشداری لە کۆبوونەوەیەکدا کرد لەگەڵ [[عەبدولڕەزاق بەدرخان|عەبدولڕەزاق بێدرخان]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kieser|یەکەم=Hans-Lukas|سەردێڕ=The End of the Ottomans: The Genocide of 1915 and the Politics of Turkish Nationalism|دوایین٢=Anderson|یەکەم٢=Margaret Lavinia|دوایین٣=Bayraktar|یەکەم٣=Seyhan|دوایین٤=Schmutz|یەکەم٤=Thomas|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٨٣١-٢٤١-٧|پەڕەکان=٧١|زمان=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKieserAndersonBayraktarSchmutz2019">Kieser, Hans-Lukas; Anderson, Margaret Lavinia; Bayraktar, Seyhan; Schmutz, Thomas (2019-07-11). ''The End of the Ottomans: The Genocide of 1915 and the Politics of Turkish Nationalism''. Bloomsbury Academic. p. &nbsp;71. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-78831-241-7|<bdi>978-1-78831-241-7</bdi>]].</cite></ref> سمکۆ دەڵێت: «تەنیا گەوجێک» ناتوانێت پێویستیی بزووتنەوەی نەتەوەخوازیی کورد بۆ پشتیوانیی دەرەکی ببینێت. لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا، دوای ئەوەی عوسمانییەکان لە کانوونی یەکەمی ١٩١٤دا شارەکانی ورمێ و تەورێزیان گرت، ڕووسەکان لە ناوچەکە دەرپەڕێندران. دواتر سمکۆ بوو بە ھاوپەیمانی عوسمانییەکان و سەدان کەس لە ئەرمەنی و ئاشوورییەکانی کۆمەڵکوژ کرد؛ بەڵام کاتێک عوسمانییەکان داوای یارمەتییان لێ کرد بۆ جەنگ دژی بەریتانییەکان، سمکۆ داواکەیانی ڕەت کردەوە. ڕووسەکان دوای ماوەیەکی کورت گەڕانەوە و بۆ ماوەیەکی کەم سمکۆیان لە شاری تفلیس زیندانی کرد؛ پاش ئازادکردنی، سمکۆ گەڕایەوە بۆ ئێران و دووبارە بووەوە بە ھاوپەیمانی ڕووسەکان. کاتێک ڕووسەکان لە ساڵی ١٩١٧دا کشانەوە، سمکۆ بوو بە ھاوپەیمانی بەریتانییەکان؛ ئەمەش بەو واتایە بوو کە دەبوایە بەرگەی ئاشووری و ئەرمەنییەکان بگرێت و بێدەنگ بێت لە ئاستیان، لەکاتێکدا ئەو ڕقێکی زۆری لێیان بوو. زۆرجار لایەنی دەگۆڕی بەو پێیەی ئامادەبوو ھاوپەیمانی لەگەڵ ھەر کەسێک بکات کە سوودی بۆ کورد ھەبێت؛ بەڵام سمکۆ زۆر بەگومان بوو و پێی وابوو کە ئاشوورییەکان دەیانەوێت لەسەر خاکی کورد دەوڵەتێک دابمەزرێنن و کوردەکان لە ڕووی نەتەوەیییەوە ڕەگبڕ (قڕ) بکەن. ئەو ھاوپەیمانێتییە زۆری نەخایاند؛ چونکە لە ئازاری ١٩١٨دا، سمکۆ داوەتی «مار شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین»ی کرد، کە ڕێبەری ئایینی و دنیاییی ئاشوورییەکان بوو، تا پێکەوە وتوێژ بکەن؛ بەڵام لەوێدا مار شەمعوون و زۆربەی شاندە یاوەرەکەی کوژران و لەتوپەت کران. لە ھاوینی ١٩١٨دا، کاتێک عوسمانییەکان ھێرشیان ھێنایە سەر ئێران، سمکۆ چووە پاڵیان و بووە ھاوپەیمانیان. چەندین مێژوونووس، لەگەڵ «لیدی سوورما»ی خوشکی مار شەمعوون، لەو بڕوایەدا بوون کە حکوومەتی ئێران پلانی کۆچی دوایی (تیرۆرکردنی) مار شەمعوونی داڕشتووە و سمکۆ تەنیا وەک جێبەجێکارێکی ئەو پلانە جووڵاوەتەوە. ھەندێکی تریش بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە عوسمانییەکان پارەیان بە سمکۆ داوە تا مار شەمعوون بکوژێت؛ بەڵام ھیچ بەڵگەیەک نییە کە پاڵپشتی ئەم بانگەشانە بکات. لە شوباتی ١٩١٥دا، سمکۆ بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی کۆمەڵکوژییەکەی «ھەفتەوان»یان ئەنجام دا، کە تێیدا لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ کەس لە ئەرمەنی و ئاشوورییەکان کوژران. لە کاتی کشانەوەی عوسمانییەکان لە باشووری قەوقاز دوای جەنگی جیھانیی یەکەم، ژمارەیەکی زۆر لە سەرباز و ئەفسەرە کوردەکان لە ناو سوپای عوسمانی ھەڵاتن و پەیوەندییان بە سمکۆوە کرد، چونکە ئامانجە نەتەوەیییەکانی ئەو ھانی دابوون. سەرەڕای ئەوەی چوونە دەرەوە، کەلوپەلی عوسمانییان لەگەڵ خۆیان ھێنابوو بۆ ئێران. سمکۆ بە دەستێکی بڵاو و بەخشندەیی زۆرەوە مووچەی پێ دەدان، ھەر بۆیە ئەوان بوونە کڵۆک و پێکھاتەی سەرەکیی شۆڕشگێڕانی کورد لە ڕۆژھەڵاتدا. بەپێی سەرچاوە ئەرمەنییەکان، لە ئایاری ١٩١٩دا سمکۆ و سەید تەھا لە پەیوەندیدا بوون لەگەڵ بەریتانییەکان و نەتەوەخوازانی تورک. نەتەوەخوازانی تورک زیاتر مەبەستیان بوو کە سمکۆ ڕێگری بکات لە گەڕانەوەی ئەرمەنییەکان بۆ «ئەرمینیای ڕۆژاوا»؛ لە بەرامبەر ئەمەشدا بەڵێنی پشتیوانی و ھاوکارییان پێ دابوو. لە نامەیەکدا بۆ کونسوڵی گشتیی بەریتانیا لە تەورێز، سمکۆ ئەو دەنگۆ و بانگەشانەی سەرچاوە ئەرمەنییەکانی ڕەت کردەوە کە دەیانگوت ئەو داوای پشتیوانیی لە تورکەکان کردووە. بەریتانییەکان و ئێرانییەکان گومانی ئەوەیان ھەبوو کە دەستەیەکی گەورەی چەکدار و لایەنگری «مستەفا کەمال ئەتاتورک» پشتیوانیی سمکۆیان کردبێت، بەڵام ھیچ کاتێک بەڵگەیەک بۆ سەلماندنی ئەو گومانانە نەدۆزرایەوە. ژمارەیەک لە نەتەوەخوازانی کورد لە باکووری کوردستانەوە ھاتن و پەیوەندییان بە ڕیزەکانی سمکۆوە کرد بەپێی گێڕانەوەی گەشتیاری بەریتانی سی. جەی. ئێدمۆندز (C.J. Edmonds) کە لە ساڵی ١٩٢٢دا چاوپێکەوتنی لەگەڵ سمکۆ کردووە، سمکۆ ڕقی لە تورکەکان زۆرتر بووە وەک لە فارسەکان. [[پەڕگە:Flag_of_Simko.svg|وێنۆک|ئەو ئاڵایەی لە کاتی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاکدا بەکارھاتووە، وەک لە ڕۆژنامەی (کورد) دا ئاماژەی پێ دراوە. نوسراوی سەرەوە ئایەتێکی قورئانییە، و دەقەکەی ناوەڕاستیش نووسراوە «کوردستان سەربەخۆ».]] لە ساڵی ١٩١٨دا، ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک بە ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی دەستی پێ کرد. لە نزیک ساڵانی ١٩٢٠دا، سیمکۆ زیاتر و زیاتر نەتەوەیی بوو؛ بەڵام سمکۆ زیاتر وەک سەرۆک ھۆزێک سەیر دەکرا، چونکە لە سەردەمێکدا دەژیا کە کوردەکان زیاتر دڵسۆزییان بۆ ھۆزەکانیان ھەبوو و ھیچ تێگەیشتنێکیان بۆ یەکگرتوویی لە پێناو دۆزی نەتەوەییدا نەبوو. سمکۆ دەزگای بەڕێوەبردنی نەبوو، ئەمەش وای کرد کەمتر سەرکەوتوو بێت بەراورد بە ھاوسەردەمەکانی وەک محەممەد خیابانی و میرزا کووچەک خان. سمکۆ پێشەنگی نەتەوەخوازیی کورد بوو و لە یەکەم کەسەکان بوو کە ھەوڵی یەکخستنی کوردانی سەر بە ھۆزە جیاوازەکانی دا لە پێناو دۆزێکی نەتەوەییدا. شکستی ئەو بە پلەی یەکەم بۆ نەبوونی ناسیۆنالیزم بوو لە نێو کورددا؛ بەڵام نەتەوەخوازیی کورد لە سەردەمی پەھلەوی لە ئێراندا بە خێرایی گەشەی سەند، کە ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ سەردەمی کەمالیزم لە تورکیا کە لەوێش نەتەوەخوازیی کورد لە گەشەکردندا بوو. لە کۆتاییدا، قازی محەممەد سەرکەوتووانە ھۆزە جیاوازەکانی کوردی یەکخست و کۆماری مەھابادی دامەزراند. باوکی قازی محەممەد ھاوڕێیەکی نزیکی سمکۆ بوو و لە تەواوی جەنگەکاندا ھاوڕێیەتی دەکرد. پێش کۆماری مەھاباد سمکۆ مەھابادی کردبووە پایتەختی خۆی.<ref>Kurdish Ethno-Nationalism versus Nation-Building States: Collected Articles, Martin van Bruinessen, The Isis Press, 2011, pp. 147, {{ISBN|978-1-61143-105-6}}</ref> زۆربەی جەنگاوەرە دێرینەکانی ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک بەشدارییان لە کۆماری مەھاباددا کرد، لەوانەش عەمەر خانی شکاک کە وەک سەرۆکی ھۆز شوێنی سمکۆی گرتەوە. لە کاتی جەنگی «چارە» دا، دوای کوشتنی مار شەمعوون، ئاشوورییەکان بە فەرماندەیی «مەلیک خۆشابا» و «پێترۆس ئێلیا»ی بازی ھێرشیان کردە سەر قەڵای چارە؛ لەوێدا سمکۆ بە یەکجاری تێکشکا و بەرەو خۆی ھەڵات. جێگری پارێزگاری ئازەربایجان، موکەڕەمولمولک، پلانێکی بۆ تیرۆرکردنی سمکۆ داڕشت لە ڕێگەی سندوقێکی دیارییەوە کە بۆمبێکی لەناودا بوو. لە ئایاری ١٩١٩دا، بۆمبەکە لەلایەن شارەزایەکی ئەرمەنییەوە لە شاری خۆی دروست کرا و لە شێوەی پاکەتێکی شیرینیدا بۆ سمکۆ نێردرا. کاتێک پاکەتەکە گەیشتە دەست سمکۆ، کوڕە بچووکەکەی ھێنایە ژوورەوە، بەو پێیەی پێی وابوو دیارییە. سمکۆ دەستبەجێ زانی چییە و بە دووردا ھاویشتی، لە ھەمان کاتدا کوڕەکەی توند گرت و خۆیان بە زەویدا دا. ھەردووکیان ڕزگاریان بوو، ئەگەرچی تەقینەوەکە بووە ھۆی کوژرانی «عەلی ئاغای شکاک»ی برای بچووکی سمکۆ و ژمارەیەکی زۆر لە چەکدارە کوردەکان. سمکۆ سوێندی تۆڵەسەندنی خوارد و دەستی کرد بە سەپاندنی باج بەسەر ئەو کەسانەی کورد نەبوون و لە نێوان سەڵماس و خۆیدا دەژیان، ھەروەھا ھێرشەکانی بۆ سەر کۆمەڵگە ئاشووری و ئازەربایجانییەکان چڕتر کردەوە. سمکۆ داوای کرد ھەرکەسێک پاکەتەکەی ناردووە ڕادەستی بکرێت. ئەگەرچی موکەڕەمولمولک خۆی داڕێژەری پلانەکە بوو، بەڵام خستییە ئەستۆی سێ کەس کە ھیچ دەستێکیان تێدا نەبوو، بەڵکو تەنیا کەسانێک بوون کە ھەم لای حکوومەتی ئێران و ھەم لای سمکۆش ڕق لێبووەوە بوون. یەکێک لە تۆمەتبارەکان «جەھانگیر میرزا» بوو، کە شازادەیەکی قاجار بوو و خاوەنی چەندین قوتابخانە بوو لە شاری خۆی. یەکێک لە قوتابخانەکان، کە ناوی «سایروس» بوو، لەلایەن سمکۆوە دەستی بەسەردا گیرا دوای ئەوەی مار شەمعوونی کوشت. سمکۆ بۆ ماوەیەک لەناو قوتابخانەکەدا ژیا، و لە ھەڵکەوتێکدا جەھانگیر میرزا ھەوڵی دا سمکۆ لە قوتابخانەکە دەربکات، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. سمکۆ ھەستی بە سووکایەتی کرد و بەردەوام بوو لە ھەڵگرتنی کینە و ڕق لە دڵیدا. لە مانگی حوزەیراندا، ئەو سێ پیاوە لەلایەن سێزدە چەکداری ھۆزی قەرەداخییەوە بەڕێ کران بۆ لای سمکۆ ئەو سێ پیاوە و ھەموو چەکدارە قەرەداخییەکان پەلەکانیان بڕدرایەوە و لە سەربانی کۆشکەکەی سمکۆوە فڕێ درانە خوارەوە. سمکۆ چەکدارە قەرەداخییەکانی کردە ئامانج وەک تۆڵەیەک بۆ «جەعفەر ئاغا»ی برای، کە لە ساڵی ١٩٠٥دا لەلایەن سەرۆکێکی قەرەداخییەوە لە تەورێز کوژرابوو. ئەمە نیشانی دەدات کە چۆن ناکۆکییە کۆنەکان و ململانێی نێوان ھۆزەکان کاریگەرییان لەسەر بڕیارە سیاسی و سەربازییەکانی دواتری سمکۆ ھەبووە. [[پەڕگە:Map_of_the_Simko_Shikak_Revolt_(1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی ئەو ناوچانەی کە لە کاتی ڕاپەڕینەکەیدا (١٩١٨–١٩٢٢) لەژێر دەسەڵاتی سمکۆی شکاکدا بوون، نیشاندەری قەڵەمڕەوێکی بەرفراوانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان.]] تا ھاوینی ساڵی ١٩١٨، سمکۆ توانیبووی دەسەڵاتی خۆی لە ناوچەکانی ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێدا بچەسپێنێت. ئەم قۆناغە وەک سەرەتای بەھێزبوونی پێگەی سیاسی و سەربازیی ئەو دادەنرێت لە ناوچەکەدا. لە ساڵی ١٩١٩دا، سمکۆ نامەیەکی بۆ کۆمیسیاری مەدەنیی بەریتانیا لە عێراق (ئارنۆڵد ویڵسن) نارد و تێیدا داوای سەربەخۆیی بۆ کوردستان کرد. ئەم ھەنگاوە نیشاندەری ئەوە بوو کە سمکۆ تەنیا وەک سەرۆک ھۆزێک نەجووڵاوەتەوە، بەڵکو ھەوڵی داوە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانان بۆ قەوارەیەکی کوردی بەدەستبھێنێت. ھەروەھا لە ساڵی ١٩١٩دا، یووسف عەدل موکەڕەمولمولک، پارێزگاری ئازەربایجانی ئێران، پلانێکی داڕشت بۆ کوشتنی سمکۆ لە ڕێگەی ناردنی دیارییەک کە بۆمبێکی تێدا حەشاردرابوو. لەو کاتەدا، حکوومەت لە تاران ھەوڵی دا لەگەڵ سمکۆ بگاتە ڕێککەوتنێک لەسەر بنەمای ئۆتۆنۆمییەکی سنووردار بۆ کورد. سمکۆ و ھۆزەکەی، کە وەک ڕێگر و تاڵانکار ناسرابوون، بە تایبەتی کۆمەڵگە ئاشووری و ئازەربایجانییەکانیان دەکردە ئامانج. سمکۆ شکاک و جەعفەر ئاغای برای گەورەی بەبێ جیاوازی تاڵانییان نەدەکرد، چونکە کوردە ھەژارەکان مەیلیان وابوو دیدگایەکی ئەرێنییان بەرامبەریان ھەبێت، لەکاتێکدا ئاشووری و ئازەربایجانییەکان لێیان دەترسان. لە ساڵی ١٩١٩دا، سمکۆ پەنای دا بە بنەماڵەی مەحموود بەرزنجی کاتێک بەرەو ئێران ھەڵاتن. لە کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٩دا، ناوچە فرەنەتەوەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا یەکجار مەترسیدار بوون و بە توندوتیژیی نەتەوەیی تەنیبران. شارەکانی سەڵماس، ورمێ، و خۆی، کە ھەموویان لە کورد، ئازەربایجانی و ئاشوورییەکان پێکھاتبوون، خراپترین جۆری گرژییان بەخۆوە بینی. کوردەکان لە پێگەیەکی بەھێزتردا بوون، و تەلەگرامەکانی پاڕانەوە لەلایەن ئازەربایجانی و ئاشوورییەکانەوە دەنێردران کە ڕۆژ بە ڕۆژ نیگەرانییان زیاتر دەبوو. دواتر، سمکۆ شکاک ھێرشی پلان بۆ داڕێژراوی خۆی بۆ سەر لەکستان ڕاگەیاند، بە تایبەت سوڵتان ئەحمەد و قەرەقەشڵاق، کە ھەردووکیان بە تەواوی نەتەوەی ئازەربایجانی تێیان دا نیشتەجێ بوون. لەکستان لە نزیک سەڵماسە، و دانیشتووانەکەی یان ئاژەڵدار، یان جووتیار، یان سەرۆک ھۆز بوون. لە لەکستان، نزیکەی ٨٬٧٠٠ کەس لە دانیشتووانە خۆجێییە ئازەربایجانییەکان خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی سمکۆ ئامادە کرد، ئەگەرچی زیاتر لە ٣٤٠ کەسیان چەکیان پێ نەبوو. سمکۆ نزیکەی ٤٠٠٠ سەربازی کوردی ھەبوو. لە ڕۆژی ھەینیدا، ١٩ی کانوونی یەکەم، کوردەکان گەمارۆی ناوچەکەیان دا و شەڕەکە بۆ ماوەی دوو کاتژمێر بەردەوام بوو پێش ئەوەی کوردەکان لە ھەموو لایەکەوە بچنە ناو شارەکە و دەست بکەن بە تاڵانکردن و دەرپەڕاندن. لەو تەلەگرامەی کە ڕزگاربووانی لەکستان بۆ تەورێزیان نارد، بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ٣٬٥٠٠ ئازەربایجانی گیانیان لەدەستداوە، کە ٢٬٠٠٠ کەسیان ڕاستەوخۆ لەلایەن سمکۆوە کوژراون و ١٬٥٠٠ کەسەکەی تریشیان لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لە سەرمادا ڕەق بوونەتەوە. ڕووداوەکان شۆکێکی بەھێزی لە تەورێز دروست کرد.<ref name=":12">[[ژێرار شالیان|Chaliand, Gérard]] (1981-01-01). ''Les Kurdes et le Kurdistan'' (in French). La Découverte (réédition numérique FeniXX). pp. 50–52. {{ISBN|2707110132}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/2707110132|<bdi>2707110132</bdi>]].</ref> دواتر سوپای ئێران ڕەوانەی شاری لەکستان کرد و ناوچەکەی کۆنترۆڵکردەوە. لە نیشتەجێبوونەکانی نزیک لەوێدا، لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی لەکستان و دوای ئەویش، کوردەکان لەگەڵ ئازەربایجانی و ئاشوورییەکاندا بەریەککەوتن. دواتر ئێران گەیشتە ڕێککەوتنێک لەگەڵ سمکۆ بۆ ئەوەی ھێرشەکانی ڕابگرێت، ئەگەرچی ماوەیەکی کەم دوای ئەوە دەستی کردەوە بە ھێرشکردن. بۆردەبورد، سمکۆ سەرکردایەتی ھێرشکردنە سەر ورمێی کرد، کە تێیدا کوردەکان شارەکەیان گرت و دەستیان کرد بە کۆمەڵکوژکردنی ئاشووری و ئازەربایجانییەکان. عەشیرەتی ئەفشار ملکەچی سمکۆ شکاک و دەسەڵاتەکەی بوون. لە ساڵی ١٩٢٠دا، سمکۆ بە مژدەیەرێکی ئەمریکیی ڕاگەیاند: «ئەوەتا لێرە لە لووتکەی چیاکەمدا دەژیم، گەلەکەم گژوگیا دەخۆن، و کەسیش لە دەوروبەرمان نییە جگە لە ڕووسە درۆزنەکان، تورکە درۆزنەکان و فارسە درۆزنەکان. چۆن دەنگم بگاتە پاریس؟ دەبێت تۆ داواکارییەکەم بگەیەنیت. ئێمە پێویستمان بە یارمەتییە و بە تایبەتی چاومان لە ئەمریکایە. لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١دا، سمکۆ سەرکردایەتی ئازادکردنەوەی مەھابادی کرد، کە تێیدا ٢٠٠ سەربازی ئێرانی کوژران و ١٥٠ سەربازیش بریندار بوون، و شارەکە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی کوردەوە. دواتر، پیاوەکانی سمکۆ چوونە ناو نەخۆشخانەکانی شارەکە و گەرووی ئەو سەربازە ئێرانییە بریندارانەیان بڕی کە لەوێ چارەسەریان وەردەگرت. دواتر سمکۆ بەرەو ڕووی ئەو ھێزە ئێرانییانە پێشڕەوی کرد کە لەلایەن ئەمیر ئەرشەد، سەرۆکی ھۆزی قەرەداخییەوە، سەرکردایەتی دەکران. دوای ڕیسوابوونیان لە مەھاباد، سەرۆک وەزیرانی ئێران، قەوام ئەلسەلتەنە، فەرمانی بە پارێزگاری ئازەربایجان کرد کە پشتگیری لە ئەمیر ئەرشەد بکات، کە بە سام خان ناسرابوو و سەرۆک ھۆزێکی قەرەداخیی ھۆزی حاجی عەلیلۆ بوو، وەک فەرماندەی ھێزێکی نوێ کە بۆ تێکشکاندنی سمکۆ پێکھێنرابوو. لە پاییزی ساڵی ١٩٢٠دا، ھۆزی حاجی عەلیلۆ پەنایان دا بە شەڕکەرە ئەرمەنییەکان کە لە دەستی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ھەڵاتبوون، ئەمەش بە شێوەیەکی بەرچاو پڕچەکبوونی ئەمیر ئەرشەدی زیاد کرد. حکوومەتی ئێران ئامانجی بوو سەرۆک ھۆزێکی «دڵسۆز» بەکاربھێنێت بۆ شەڕکردن دژی سەرۆک ھۆزێکی «بێوەفا». تا کۆتایییەکانی تشرینی یەکەمی ١٩٢١، چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی لە شەڕەفخانە و ژەندەرمەی ئێرانی لە خۆی بوون، و پلانیان دانابوو بەرەو سەڵماس پێشڕەوی بکەن کە بنکە و مۆڵگەی سەرەکیی سمکۆ بوو. بەھەرحاڵ، سمکۆ ئاگادار بوو و لە ڕاستیدا لە ناوچەی ئەلما سەرای لە تەسوج، ئەمیر ئەرشەدی سوپرایز کرد و بە کتوپڕی ھێرشی کردە سەری. چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی سەرسام و شۆک بوون و دەستبەجێ ھەڵاتن، کە تێیدا ٢٠٠ پیاویان لەدەستدا. ئەمیر ئەرشەد خۆی تووشی شڵەژان ببوو و ھەڵاتبوو پێش ئەوەی لەلایەن شەڕکەرەکانی خۆیەوە بکوژرێت. دوای تێکشکاندنی چەکدارانی ھۆزی قەرەداخی، سمکۆ ھێزەکانی ژەندەرمەی ئێرانی تێکشکاند کە لەلایەن عەقیدێکی سویدی بە ناوی لوندبێرگەوە سەرکردایەتی دەکران، کە پاشان بەرەو خۆی پاشەکشەیان کرد. بۆردەبورد دوای ئەوە، سمکۆ و حکوومەتی تورکیا پەیوەندییەکانیان پچڕاند و پێکدادانی چەکداری لە نێوانیاندا سەری ھەڵدا. دەسەڵاتی سمکۆ لەلایەن ژمارەیەکی ڕو لە زیادبووی ھۆزە کوردەکانەوە دانی پێدا دەنرا. سەرەڕای شکاک، سمکۆ لەلایەن ھۆزەکانی ھەرکی، مامەش، مەنگوڕ، دەبۆکری، پیران، زەرزا، گەورک، فەیزوڵڵابەگی، پشدەر، و ھۆزە بچووکەکانی دەوروبەری بانەوە پشتگیری دەکرا. ھەروەھا لەلایەن عەشیرەتەکانی ھەورامان و تەنانەت لورستانیشەوە پاڵپشتی دەکرا. دەسەڵاتەکەی لە مەھاباد چڕ ببووەوە، ئەگەرچی لەوێ نەدەژیا، و مۆڵگەی سەرەکیی خۆی شارۆچکەی چەھریق بوو کە زێدی خۆی بوو. کاتێک لە ساڵی ١٩٢١ مەھابادی ڕزگار کردەوە سارەکەیان پاک کردەوە لە دوژمن. بە پێچەوانەی دیلمان یان ورمێی پێشتر، قوربانیانی مەھاباد کورد بوون.<ref name=":5">Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 388, {{ISBN|9781136833847}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781136833847|<bdi>9781136833847</bdi>]]</ref> جگە لەوەش میسیۆنەرە ئەمریکییەکانیش لێپرسینەوەیان لێدەکرا و دەکوژران.<ref name=":4">The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 168, {{ISBN|9783031449734}}</ref> قوربانییە کوردەکان تاڵان کران بەڵام بە گشتی بە زیندووی جێھێڵران، لەکاتێکدا قوربانیانی ئازەربایجان بێ جیاوازی کوژران.<ref>The Formation of Modern Kurdish Society in Iran: Modernity, Modernization and Social Change 1921-1979, Marouf Cabi, 2021, pp. 45, {{ISBN|9780755642267}}</ref><ref>Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers, Touraj Atabaki, 2006, pp. 90, {{ISBN|9781786734679}}</ref> دوای ئازادکردنی مەھاباد، سمکۆ دەستەواژەی «لایەنگری سەربەخۆیی کوردستان»ی بۆ واژووکەی زیاد کرد و دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەیەک بە زمانەکانی کوردی و فارسی. نەدەزانرا ئایا ناوی ڕۆژنامەکە «کورد» بووە یان «کوردستانی سەربەخۆ». مەھابادی کردە پایتەختی خۆی؛ ھێشتا زوو بوو، لە ٢٠ی تشرینی یەکەمدا، ئێم. ساندەرز، پاشکۆی ھەواڵگریی بەریتانیا لە ئێران، نووسیبووی کە مەھاباد لەژێر کۆنترۆڵی سمکۆدا نییە، بەڵکو لەژێر دەستی کوردە ناوخۆییەکاندایە کە زیاتر ئامادەییان تێدایە ھاوکاریی حکوومەتی ئێران بکەن. دواتر، حکوومەتی ئێران شارەکەی داگیرکرد تا ئەو کاتەی سمکۆ دووبارە ئازادی کردەوە. کۆنترۆڵی شارەکە چەندین جار گۆڕانکاری بەسەردا ھات تا حکوومەتی ئێران لە ئابی ١٩٢٢ داگیریکرد.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 140-141, {{ISBN|9780815630937}}</ref><ref>The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 168-170, {{ISBN|9783031449734}}</ref> سمکۆ سوپایەکی بەھێزی کوردی ڕێکخستبوو کە زۆر بەھێزتر بوو لە ھێزەکانی حکوومەتی ئێران. لەبەر ئەوەی حکوومەتی ناوەندی نەیدەتوانی کۆنترۆڵی چالاکییەکانی بکات، ئەو بەردەوام بوو لە فراوانکردنی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتیدا بوون و تا ساڵی ١٩٢٢، شارەکانی بانە و سەردەشت لەژێر ئیدارەی ئەودا بوون. لە شەڕی سەری تاجم لە ساڵی ١٩٢٢دا، ھێزەکانی سمکۆ نەیانتوانی لە بەرامبەر ھێرشی چڕی سوپای ئێران لە ناوچەی سەڵماس خۆ ڕابگرن و دواجار تێکشکان و قەڵای چەھریقیش داگیرکرا. ھێزی ئەو ھێزەی ئەرتەشی ئێران کە بۆ سەر سیمکۆ ڕەوانە کرابوو، ١٠ ھەزار سەرباز بوو. لە ساڵی ١٩٢٢ تورکیا لە دژی سمکۆ ھاوکاری سوپای ئێرانی کرد.<ref name=":3">The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 141, {{ISBN|9780815630937}}</ref> دوای شکستی سمکۆ، [[ڕەزا شا|ڕەزاشا]] ھەڵمەتێکی سەرکوتگەرانەی بەرامبەر کەمینە غەیرە [[گەلانی ئێرانی|فارسەکان]] دەستپێکرد. لە ٨ی ژانویەی ١٩٢٣ سمکۆ سەردانی [[شانشینی کوردستان]]ی کرد و لەگەڵ [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحمود بەرزنجی]] کۆبووەوە. سمکۆ بە نمایشێکی سەربازی پێشوازی لێکرا و ڕۆژی سەردانەکەی کرایە پشووی نیشتمانی.<ref>The Kurdish National Movement: Its Origins and Development, Wadie Jwaideh, 2006, pp. 142, {{ISBN|9780815630937}}</ref> دوای ھاتنە سەرکاری ڕەزاخان لە ساڵی ١٩٢١، ھەڵمەتێکی دژ بە سیمکۆ و ھەموو سەرکردەکانی تری عەشیرەتەکان لە سەرانسەری ئێران دەستی پێکرد. تا ساڵی ١٩٢٤ سمکۆ کە بە توندی لاواز بوو، خۆی ڕادەست کرد و لەلایەن [[ڕەزا شا|ڕەزاخانەوە]] لێی خۆش بوو. کاتێک ڕەزا خان لە ساڵی ١٩٢٥ بوو بە [[ڕەزا شا]]، سمکۆ بەڵێنی دڵسۆزی ھەمیشەیی بۆ خۆی و [[ئێرانی پەھلەوی|دەوڵەتی ئێران]] دا.<ref name="bruinessen">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin|سەردێڕ=Iran and the First World War: Battleground of the Great Powers|بڵاوکەرەوە=[[I.B. Tauris]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨١٨٦٠٦٤٩٦٤٦|editor-last=Atabaki|editor-first=Touraj|editor-link=Touraj Atabaki|زنجیرە=Library of modern Middle East studies, 43|شوێن=London; New York|پەڕە=٢١|chapter=Chapter 5: A Kurdish warlord on the Turkish-Persian frontier in the early Twentieth century: Isma'il Aqa Simko|oclc=٥٦٤٥٥٥٧٩|بەستەری نووسەر=Martin van Bruinessen|chapter-url=https://www.academia.edu/3555229}}</ref> تورکیا نیگەرانی ئەوە بوو کە سمکۆ بە پاڵپشتی ئێران پەیوەندی بە ڕاپەڕینی شێخ سەعیدەوە بکات.<ref name="entessarkreysperl"/><ref>Kemalist Turkey and the Middle East: International Relations in the Interwar Period, Amit Bein, 2017 pp. 37, {{ISBN|9781107198005}}</ref> کاتێک سمکۆ میاندوئاب و سەینقەلەی گرت، مۆڕاڵی ھۆزە کوردەکانی بەرزکردەوە، کە بە ژمارەیەکی زۆر دەستیان کرد بە پەیوەندیکردن لەگەڵیدا و داوای لە لوڕەکانیش کرد کە بەشداری ڕاپەڕینەکە بکەن.<ref>The Clash of Empires and the Rise of Kurdish Proto-Nationalism, 1905–1926: Ismail Agha Simko and the Campaign for an Independent Kurdish State, Mehrdad Kia, 2023, pp. 199, {{ISBN|9783031449734}}</ref> چەندین ھۆزی لوری بەڕاستی پەیوەندییان لەگەڵ سمکۆدا ھەبوو.<ref name=":5">Tribe and State in Iran and Afghanistan (RLE Iran D), Richard Tapper, 2012, pp. 388, {{ISBN|9781136833847}}</ref> ڕەزا شا لە سەرەتادا بەھۆی توندی شەڕی سمکۆ نەیتوانی لوڕەکان سەرکوت بکات. لە بەھاری ساڵی ١٩٢٢ کاتێک سمکۆ شکستی ھێنا، ڕەزا شا سەرکردایەتی ھەڵمەتێکی خوێناوی کرد دژی ھۆزەکانی لور کە پشتگیریان لە سمکۆ دەکرد، و سەرەتا شکستی ھێنا، ھەرچەندە تا ھاوین چۆکیان دا.<ref>British Documents on Foreign Affairs--reports and Papers from the Foreign Office Confidential Print: From the First to the Second World War. Series B, Turkey, Iran, and the Middle East, 1918-1939, Great Britain. Foreign Office. pp. 34. 1985. {{ISBN|089093603X}}</ref><ref>The Making of Modern Iran: State and Society Under Riza Shah, 1921-1941 2012, pp. 214, {{ISBN|9781136026942}}</ref> دوای ئەوەی سمکۆ لە ساڵی ١٩٢٢ شکستی ھێنا و بەرەو عێراق ھەڵھات، ھۆزەکانی کورد و لوری کە پشتیوانی سمکۆیان دەکرد، دیپۆرتکرانەوە بۆ ناوچەکانی دیکەی ئێران.<ref>The Kurdish Struggle, 1920-94, E. O'Ballance, 1996, pp. 17, {{ISBN|9780230377424}}</ref> سمکۆ لە ساڵی ١٩٢٦ لەگەڵ عەشیرەتی [[ھەرکی]] و [[بەگزادە|بێگزادە]] ھاوپەیمانی کرد و سەرکردایەتی عەشیرەتی شێکاکی وەرگرتەوە و ڕاپەڕینێکی دیکەی دەستپێکرد.<ref name="entessarkreysperl"/><ref name="cornell2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Smith |یەکەم=Benjamin |ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective |ناونیشان=https://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf |journal=Working Paper |پەڕە=١١}}</ref> دوای ماوەیەکی کەم، [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزەکانی ئێران]] لە [[ورمێ]] و [[شەرەفخانە]] و [[خۆی|خوی]] ڕەوانە کران و سمکۆیان تێکشکاند. سمکۆ ھەڵات بۆ میحوەری تورکیا و لەوێ دەستگیرکرا. دوای ئازادکردنی گەڕایەوە بۆ ئێران. سمکۆ کە دەسەڵات و نفوزێکی زۆری لەدەستدابوو، بەشدارییەکی کەمی لە ڕاپەڕینەکەی ساڵی ١٩٢٨–١٩٢٩ بە سەرۆکایەتیی مەلا خەلیل لە عەشیرەتی مەنگور لە مەھاباد لە دژی ڕەزا شا، کە پاڵنەری ناسیۆنالیستی کوردی ھەبوو و بەھۆی قەدەغەکردنی حیجابەوە ڕەزاشا دەستیپێکرد. ڕاپەڕین سەرکوت کرا. ئەوەش زانرا کە سمکۆ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٠ لە [[شنۆ|ئۆشناڤییە]] کۆچی دوایی کردووە، ھەرچەندە دوو ڕاپۆرتی دژ بەیەک ھەبوون، یەکێکیان بانگەشەی ئەوە دەکات کە لە شەڕێکدا لەگەڵ ھێزەکانی ئێران کوژراوە، یەکێکی دیکەش بانگەشەی ئەوەی کردووە کە بەبێ گومان کوژراوە کاتێک لەگەڵ بەرپرسانی ئێران دانیشتووە لە دانوستانەکاندا، ھاوشێوەی چۆنییەتی کوژرانی جەعفەر ئاغای برای، ھەروەھا بە چۆنییەتی کوشتنی مار شەمعون.<ref name="entessarkreysperl"/> [[پەڕگە:سیمیتقو_شکاک.jpg|وێنۆک|سەربازێکی لیوای کۆزاکی فارس لەگەڵ تەرمی سمکۆ شکاک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|ئێران|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Simko}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:سەربزێوانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان لە ئێران]] q3rzpeshrx2gamlmc1xio7ryttkbm1n 0 6148 1571179 1570470 2026-04-02T17:07:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1571179 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٣٣]] {{ndash}} [[کۆمەڵکوژیی سێمێل|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] لە ناوچەی سێمێل بە دەستی حکۆمەتی ناوەندی عێراق و دەسەڵاتی [[فەیسەلی یەکەم]] * [[١٩٦٠]] {{ndash}} [[کۆتدیڤوار]] سەربەخۆیی وەرگرت لە [[فەرەنسا]]. * [[٢٠٢١]] {{ndash}} [[فیریال ئەشرەف]] یاریزانی کاراتێی میسر، بووە یەکەم خانمە یاریزانی کاراتی میسر مەدالیای زێر لە ئۆڵمپیاد بەدەست بھێنێت. دوای ئەوەی توانی لە کێشی ٦١ کیلۆگرامی لە یاری کۆتایی بەرامبەر وەرزشوانێکی ئازەربایجان لە [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] بە ئەنجام ٢ خاڵی بێبەرامبەر بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Feryal Abdelaziz Wins Historic GOLD for Egypt at Tokyo 2020 Olympics {{!}} Egyptian Streets|ناونیشان=https://egyptianstreets.com/2021/08/07/feryal-abdelaziz-wins-historic-gold-for-egypt-at-tokyo-2020-olympics/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> == لە دایکبوونەکان == == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: [[جیم لۆڤێڵ]]، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی ([[جێمینای ١٢]]، [[ئەپۆلۆ ٨]] و [[ئەپۆلۆ ١٣]]؛ لەدایکبووی ١٩٢٨)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dudek |یەکەم=Mitch |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Jim Lovell, Apollo 13 astronaut who settled in Lake Forest, dies at 97 |ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/08/08/jim-lovell-obituary-apollo-13-astronaut-dies-at-97 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Chicago Sun-Times}}</ref> == بۆنەکان == * [[ڕۆژی شەھیدی ئاشووری]]<ref name="کوردپرێس ۱">[https://kurdpress.com/fa/14879/ ھەواڵنێریی کوردپرێس: ''بەڕێوەچوونی ڕێوڕەسمی ڕۆژی شەھید لەلایەن ئاشوورییەکانی تەل تەمر'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٩ی ئابی ٢٠٢١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/14879/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١.</ref> * ڕۆژی کۆمار [[کۆتدیڤوار]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{پۆلی کۆمنز|7 August}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ئاب]] [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] 2f3oc6zfkgxyfim1aitur3aakxjj4r0 0 7016 1571180 1570420 2026-04-02T17:07:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کات|کات]] 1571180 wikitext text/x-wiki {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[٢٠٢٥]]: دەستپێبوونی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] == لە دایکبوونەکان == کریس ئیڤان ([[ئەکتەر]]) ئاشڵی ئۆڵسن(ئەکتەر) == مردنەکان == * [[٢٠٢٥]]: کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> == بۆنەکان == == بەستەری دەرەکی == {{commons|June 13}} ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] [[پۆل:حوزەیران]] pfvkglcc8pinhynk5ukx2lcw4omxmbp 0 10241 1571428 1388849 2026-04-03T07:42:46Z 1silent scientist 51740 1571428 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دوین''' یان '''دڤین''' شارێکی گەورەی بازرگانی بوو کە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا بە پایتەختی [[ئەرمەنستان]] دەژمێردرا. دوین لە باکووری [[ئارتاشات]]ەوە (پایتەختە دێرینەکەی ئەرمەنستان) ھەڵکەوتبوو. ئێستاکە لەو شارە جگە لە تەپۆڵکەیەک ھیچ ئاسەوارێکی تر بەجێ نەماوە. باوک و مامی [[سەلاحەددینی ئەییووبی]] لەدایکبووی شاری دوین بوون. گەرچی سەلاحەددین بۆخۆی لە [[تکریت]]ی [[عێراق]]دا لەدایکبووە. == ناو == نووسەرە ئەرمەنییە ھەرە سەرەتایییەکان ھەمیشە ناوی شارەکەیان بە «دووین» (Դուին) ھێناوە، لەکاتێکدا نووسەرانی دواتر وەک «ساموئێل ئانێتسی» بە دڤین (Դվին) دەینووسن، کە ئەمە ئەو شێوەیەیە کە بەزۆری لە [[وێژە]]ی زانستیدا بەکاردێت.<ref name=Kettenhofen>{{Encyclopaedia Iranica |volume=7 |fascicle=6 |title=Dvin |last=Kettenhofen |first=Erich |url=https://www.iranicaonline.org/articles/dvin |pages=616–619 }}</ref> مێژوونووسی ئەرمەنی سەرەتای [[سەدەکانی ناوەڕاست]] «مۆڤسیس خۆرێناتسی» ناوی دڤین وا ڕووندەکاتەوە کە لە وشەیەکی [[فارسی]]ی (ناوەڕاست)ەوە (دووین) ھاتووە کە بە واتای «گرد» دێت.<ref name=chaumont>{{Encyclopaedia Iranica |volume=2 |fascicle=4 |title=Armenia and Iran ii. The pre-Islamic period |last=Chaumont |first=M. L. |url=http://www.iranicaonline.org/articles/armenia-ii |pages=418–438 }}</ref><ref>{{ODLA |last=Van Lint |first=Theo |title=Dvin |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-1589?rskey=qcGt2H&result=63 }}</ref><ref name=Kettenhofen/> لە مێژووی ئەرمەنی سەدەی پێنجەمدا کە دراوەتە پاڵ «فاوستۆسی بیزەنتی»، شوێنەکە بە «گردەکە [بلور] لە دەشتی مێکامۆر کە پێی دەوترێت دووین» ناوبراوە بەبێ ئاماژەدان بە واتای ناوەکە.{{Sfn|Garsoïan|1989|pp=75, 460}} بەپێی «ئێریچ کێتێنھۆفێن»، ڕوونکردنەوەکەی «خۆرێناتسی» بۆ ناوەکە لە ئەنجامی لێکدانەوەیەکی ھەڵەی ئەو پەرەگرافەی پێشووی مێژووەکەی «فاوستۆس»ەوە بووە.<ref name=Kettenhofen/> «ماری-لویس چۆمۆنت» دەنووسێت کە ڕەچەڵەکناسییەکەی «خۆرێناتسی» زیاتر پەسەندکرا دوای ئەوەی «[[ڤلادیمێر مینۆرسکی]]» ئاماژەی بە بەکارھێنانی وشەی «دۆڤین» کرد بۆ واتای «گرد» لە ناوە شوێنە فارسییەکاندا.<ref name=chaumont/> == مێژوو == === شەڕی دوین === شەڕی دوین لە ساڵی ١٠٤٥ ھەوڵێکی شکستخواردووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتییەکان]] بوو لە سەردەمی قوستەنتینی نۆیەمی مۆنۆماکۆس بۆ گرتنی شاری دوین کە ئەوکات [[کورد]]ەکان حوکمڕانیان دەکرد. بیزەنتییەکان ھێزێکی زۆریان لە ژێر فەرمانی مایکل ئیاسیتس و قوستەنتین ئالان کۆکردەوە و لە ژێر فەرمانی ڤەھرام پەھلەونی و لیپاریت ئۆربلیان لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوپەیمان بوون. بۆ بەرگریکردن لە شارەکە [[ئەبووئەسوار شاڤور کوڕی فەزل]] ھەستا بە ژێر ئاوکەتنی دەوربەری کێڵگەکان وایکرد جوڵەی سوپای ھێرشبەری سنووردار کرد و ببێتە قوربانی تیری بەرگریکاران. ھێرشبەرەکان بەتەواوی لەلایەن کوردەوە کوژران و تێکشکێنران، ڤەھرامیش کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مینۆرسکی|یەکەم=ڤلادیمیر|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=لێکۆڵینەوەکان لە مێژووی قەوقاز: I. ڕووناکی نوێ لەسەر شەدادیدەکانی گەنجەی دووەم. شادادیدەکانی ئانی سێیەم. پێش مێژووی سەڵاحەددین|بڵاوکەرەوە=[[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aram Ter-Ghewondyan|ناونیشان=http://archive.org/details/rbedrosian_gmail_Aeba|سەردێڕ=The Arab Emirates in Bagratid Armenia|زمان=English}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئەرمەنستان}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Dvin (ancient city)}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:شارە مێژووییەکان]] [[پۆل:مێژووی دڤین]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئارارات]] la6f7u3ktosu89535y8gul3rz08g37r 1571429 1571428 2026-04-03T07:45:35Z 1silent scientist 51740 /* ناو */ 1571429 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دوین''' یان '''دڤین''' شارێکی گەورەی بازرگانی بوو کە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا بە پایتەختی [[ئەرمەنستان]] دەژمێردرا. دوین لە باکووری [[ئارتاشات]]ەوە (پایتەختە دێرینەکەی ئەرمەنستان) ھەڵکەوتبوو. ئێستاکە لەو شارە جگە لە تەپۆڵکەیەک ھیچ ئاسەوارێکی تر بەجێ نەماوە. باوک و مامی [[سەلاحەددینی ئەییووبی]] لەدایکبووی شاری دوین بوون. گەرچی سەلاحەددین بۆخۆی لە [[تکریت]]ی [[عێراق]]دا لەدایکبووە. == ناو == نووسەرە ئەرمەنییە ھەرە سەرەتایییەکان ھەمیشە ناوی شارەکەیان بە «دووین» (Դուին) ھێناوە، لەکاتێکدا نووسەرانی دواتر وەک «ساموئێل ئانێتسی» بە دڤین (Դվին) دەینووسن، کە ئەمە ئەو شێوەیەیە کە بەزۆری لە [[وێژە]]ی زانستیدا بەکاردێت.<ref name=Kettenhofen>{{Encyclopaedia Iranica |volume=7 |fascicle=6 |title=Dvin |last=Kettenhofen |first=Erich |url=https://www.iranicaonline.org/articles/dvin |pages=616–619 }}</ref> مێژوونووسی ئەرمەنی سەرەتای [[سەدەکانی ناوەڕاست]] «مۆڤسیس خۆرێناتسی» ناوی دڤین وا ڕووندەکاتەوە کە لە وشەیەکی [[فارسی]]ی (ناوەڕاست)ەوە (دووین) ھاتووە کە بە واتای «گرد» دێت.<ref name=chaumont>{{Encyclopaedia Iranica |volume=2 |fascicle=4 |title=Armenia and Iran ii. The pre-Islamic period |last=Chaumont |first=M. L. |url=http://www.iranicaonline.org/articles/armenia-ii |pages=418–438 }}</ref><ref>{{ODLA |last=Van Lint |first=Theo |title=Dvin |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-1589?rskey=qcGt2H&result=63 }}</ref><ref name=Kettenhofen/> لە مێژووی ئەرمەنی سەدەی پێنجەمدا کە دراوەتە پاڵ «فاوستۆسی بیزەنتی»، شوێنەکە بە «گردەکە [بلور]{{تێبینی|وشەی «بلور» (بە [[ئەرمەنی]]: բլուր) لە زمانی ئەرمەنیدا بە واتای «[[گرد]]» یان «[[تەپۆڵکە]]»دێت.}} لە دەشتی مێکامۆر کە پێی دەوترێت دووین» ناوبراوە بەبێ ئاماژەدان بە واتای ناوەکە.{{Sfn|Garsoïan|1989|pp=75, 460}} بەپێی «ئێریچ کێتێنھۆفێن»، ڕوونکردنەوەکەی «خۆرێناتسی» بۆ ناوەکە لە ئەنجامی لێکدانەوەیەکی ھەڵەی ئەو پەرەگرافەی پێشووی مێژووەکەی «فاوستۆس»ەوە بووە.<ref name=Kettenhofen/> «ماری-لویس چۆمۆنت» دەنووسێت کە ڕەچەڵەکناسییەکەی «خۆرێناتسی» زیاتر پەسەندکرا دوای ئەوەی «[[ڤلادیمێر مینۆرسکی]]» ئاماژەی بە بەکارھێنانی وشەی «دۆڤین» کرد بۆ واتای «گرد» لە ناوە شوێنە فارسییەکاندا.<ref name=chaumont/> == مێژوو == === شەڕی دوین === شەڕی دوین لە ساڵی ١٠٤٥ ھەوڵێکی شکستخواردووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتییەکان]] بوو لە سەردەمی قوستەنتینی نۆیەمی مۆنۆماکۆس بۆ گرتنی شاری دوین کە ئەوکات [[کورد]]ەکان حوکمڕانیان دەکرد. بیزەنتییەکان ھێزێکی زۆریان لە ژێر فەرمانی مایکل ئیاسیتس و قوستەنتین ئالان کۆکردەوە و لە ژێر فەرمانی ڤەھرام پەھلەونی و لیپاریت ئۆربلیان لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوپەیمان بوون. بۆ بەرگریکردن لە شارەکە [[ئەبووئەسوار شاڤور کوڕی فەزل]] ھەستا بە ژێر ئاوکەتنی دەوربەری کێڵگەکان وایکرد جوڵەی سوپای ھێرشبەری سنووردار کرد و ببێتە قوربانی تیری بەرگریکاران. ھێرشبەرەکان بەتەواوی لەلایەن کوردەوە کوژران و تێکشکێنران، ڤەھرامیش کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مینۆرسکی|یەکەم=ڤلادیمیر|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=لێکۆڵینەوەکان لە مێژووی قەوقاز: I. ڕووناکی نوێ لەسەر شەدادیدەکانی گەنجەی دووەم. شادادیدەکانی ئانی سێیەم. پێش مێژووی سەڵاحەددین|بڵاوکەرەوە=[[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aram Ter-Ghewondyan|ناونیشان=http://archive.org/details/rbedrosian_gmail_Aeba|سەردێڕ=The Arab Emirates in Bagratid Armenia|زمان=English}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئەرمەنستان}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Dvin (ancient city)}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:شارە مێژووییەکان]] [[پۆل:مێژووی دڤین]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئارارات]] 9hll48u1m3595eu1t4tqai5lvaye0fp 1571430 1571429 2026-04-03T07:46:00Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1571430 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دوین''' یان '''دڤین''' شارێکی گەورەی بازرگانی بوو کە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا بە پایتەختی [[ئەرمەنستان]] دەژمێردرا. دوین لە باکووری [[ئارتاشات]]ەوە (پایتەختە دێرینەکەی ئەرمەنستان) ھەڵکەوتبوو. ئێستاکە لەو شارە جگە لە تەپۆڵکەیەک ھیچ ئاسەوارێکی تر بەجێ نەماوە. باوک و مامی [[سەلاحەددینی ئەییووبی]] لەدایکبووی شاری دوین بوون. گەرچی سەلاحەددین بۆخۆی لە [[تکریت]]ی [[عێراق]]دا لەدایکبووە. == ناو == نووسەرە ئەرمەنییە ھەرە سەرەتایییەکان ھەمیشە ناوی شارەکەیان بە «دووین» (Դուին) ھێناوە، لەکاتێکدا نووسەرانی دواتر وەک «ساموئێل ئانێتسی» بە دڤین (Դվին) دەینووسن، کە ئەمە ئەو شێوەیەیە کە بەزۆری لە [[وێژە]]ی زانستیدا بەکاردێت.<ref name=Kettenhofen>{{Encyclopaedia Iranica |volume=7 |fascicle=6 |title=Dvin |last=Kettenhofen |first=Erich |url=https://www.iranicaonline.org/articles/dvin |pages=616–619 }}</ref> مێژوونووسی ئەرمەنی سەرەتای [[سەدەکانی ناوەڕاست]] «مۆڤسیس خۆرێناتسی» ناوی دڤین وا ڕووندەکاتەوە کە لە وشەیەکی [[فارسی]]ی (ناوەڕاست)ەوە (دووین) ھاتووە کە بە واتای «گرد» دێت.<ref name=chaumont>{{Encyclopaedia Iranica |volume=2 |fascicle=4 |title=Armenia and Iran ii. The pre-Islamic period |last=Chaumont |first=M. L. |url=http://www.iranicaonline.org/articles/armenia-ii |pages=418–438 }}</ref><ref>{{ODLA |last=Van Lint |first=Theo |title=Dvin |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-1589?rskey=qcGt2H&result=63 }}</ref><ref name=Kettenhofen/> لە مێژووی ئەرمەنی سەدەی پێنجەمدا کە دراوەتە پاڵ «فاوستۆسی بیزەنتی»، شوێنەکە بە «گردەکە [بلور]{{تێبینی|وشەی «بلور» (بە [[ئەرمەنی]]: բլուր) لە زمانی ئەرمەنیدا بە واتای «[[گرد]]» یان «[[تەپۆڵکە]]»دێت.}} لە دەشتی مێکامۆر کە پێی دەوترێت دووین» ناوبراوە بەبێ ئاماژەدان بە واتای ناوەکە.{{Sfn|Garsoïan|1989|pp=75, 460}} بەپێی «ئێریچ کێتێنھۆفێن»، ڕوونکردنەوەکەی «خۆرێناتسی» بۆ ناوەکە لە ئەنجامی لێکدانەوەیەکی ھەڵەی ئەو پەرەگرافەی پێشووی مێژووەکەی «فاوستۆس»ەوە بووە.<ref name=Kettenhofen/> «ماری-لویس چۆمۆنت» دەنووسێت کە ڕەچەڵەکناسییەکەی «خۆرێناتسی» زیاتر پەسەندکرا دوای ئەوەی «[[ڤلادیمێر مینۆرسکی]]» ئاماژەی بە بەکارھێنانی وشەی «دۆڤین» کرد بۆ واتای «گرد» لە ناوە شوێنە فارسییەکاندا.<ref name=chaumont/> == مێژوو == === شەڕی دوین === شەڕی دوین لە ساڵی ١٠٤٥ ھەوڵێکی شکستخواردووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتییەکان]] بوو لە سەردەمی قوستەنتینی نۆیەمی مۆنۆماکۆس بۆ گرتنی شاری دوین کە ئەوکات [[کورد]]ەکان حوکمڕانیان دەکرد. بیزەنتییەکان ھێزێکی زۆریان لە ژێر فەرمانی مایکل ئیاسیتس و قوستەنتین ئالان کۆکردەوە و لە ژێر فەرمانی ڤەھرام پەھلەونی و لیپاریت ئۆربلیان لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوپەیمان بوون. بۆ بەرگریکردن لە شارەکە [[ئەبووئەسوار شاڤور کوڕی فەزل]] ھەستا بە ژێر ئاوکەتنی دەوربەری کێڵگەکان وایکرد جوڵەی سوپای ھێرشبەری سنووردار کرد و ببێتە قوربانی تیری بەرگریکاران. ھێرشبەرەکان بەتەواوی لەلایەن کوردەوە کوژران و تێکشکێنران، ڤەھرامیش کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مینۆرسکی|یەکەم=ڤلادیمیر|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=لێکۆڵینەوەکان لە مێژووی قەوقاز: I. ڕووناکی نوێ لەسەر شەدادیدەکانی گەنجەی دووەم. شادادیدەکانی ئانی سێیەم. پێش مێژووی سەڵاحەددین|بڵاوکەرەوە=[[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aram Ter-Ghewondyan|ناونیشان=http://archive.org/details/rbedrosian_gmail_Aeba|سەردێڕ=The Arab Emirates in Bagratid Armenia|زمان=English}}</ref> ==تێبنییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئەرمەنستان}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Dvin (ancient city)}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:شارە مێژووییەکان]] [[پۆل:مێژووی دڤین]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئارارات]] kv47vqgoyj7bqzyyx0b4cthg5llv9p7 1571431 1571430 2026-04-03T07:48:43Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1571431 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''دوین''' یان '''دڤین''' شارێکی گەورەی بازرگانی بوو کە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا بە پایتەختی [[ئەرمەنستان]] دەژمێردرا. دوین لە باکووری [[ئارتاشات]]ەوە (پایتەختە دێرینەکەی ئەرمەنستان) ھەڵکەوتبوو. ئێستاکە لەو شارە جگە لە تەپۆڵکەیەک ھیچ ئاسەوارێکی تر بەجێ نەماوە. باوک و مامی [[سەلاحەددینی ئەییووبی]] لەدایکبووی شاری دوین بوون. گەرچی سەلاحەددین بۆخۆی لە [[تکریت]]ی [[عێراق]]دا لەدایکبووە. == ناو == نووسەرە ئەرمەنییە ھەرە سەرەتایییەکان ھەمیشە ناوی شارەکەیان بە «دووین» (Դուին) ھێناوە، لەکاتێکدا نووسەرانی دواتر وەک «ساموئێل ئانێتسی» بە دڤین (Դվին) دەینووسن، کە ئەمە ئەو شێوەیەیە کە بەزۆری لە [[وێژە]]ی زانستیدا بەکاردێت.<ref name=Kettenhofen>{{Encyclopaedia Iranica |volume=7 |fascicle=6 |title=Dvin |last=Kettenhofen |first=Erich |url=https://www.iranicaonline.org/articles/dvin |pages=616–619 }}</ref> مێژوونووسی ئەرمەنی سەرەتای [[سەدەکانی ناوەڕاست]] «مۆڤسیس خۆرێناتسی» ناوی دڤین وا ڕووندەکاتەوە کە لە وشەیەکی [[فارسی]]ی (ناوەڕاست)ەوە (دووین) ھاتووە کە بە واتای «گرد» دێت.<ref name=chaumont>{{Encyclopaedia Iranica |volume=2 |fascicle=4 |title=Armenia and Iran ii. The pre-Islamic period |last=Chaumont |first=M. L. |url=http://www.iranicaonline.org/articles/armenia-ii |pages=418–438 }}</ref><ref>{{ODLA |last=Van Lint |first=Theo |title=Dvin |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-1589?rskey=qcGt2H&result=63 }}</ref><ref name=Kettenhofen/> لە مێژووی ئەرمەنی سەدەی پێنجەمدا کە دراوەتە پاڵ «فاوستۆسی بیزەنتی»، شوێنەکە بە «گردەکە [بلور]{{تێبینی|وشەی «بلور» (بە [[ئەرمەنی]]: բլուր) لە زمانی ئەرمەنیدا بە واتای «[[گرد]]» یان «[[تەپۆڵکە]]»دێت.}} لە دەشتی مێکامۆر کە پێی دەوترێت دووین» ناوبراوە بەبێ ئاماژەدان بە واتای ناوەکە.{{Sfn|Garsoïan|1989|pp=75, 460}} بەپێی «ئێریچ کێتێنھۆفێن»، ڕوونکردنەوەکەی «خۆرێناتسی» بۆ ناوەکە لە ئەنجامی لێکدانەوەیەکی ھەڵەی ئەو پەرەگرافەی پێشووی مێژووەکەی «فاوستۆس»ەوە بووە.<ref name=Kettenhofen/> «ماری-لویس چۆمۆنت» دەنووسێت کە ڕەچەڵەکناسییەکەی «خۆرێناتسی» زیاتر پەسەندکرا دوای ئەوەی «[[ڤلادیمێر مینۆرسکی]]» ئاماژەی بە بەکارھێنانی وشەی «دۆڤین» کرد بۆ واتای «گرد» لە ناوە شوێنە فارسییەکاندا.<ref name=chaumont/> == مێژوو == === شەڕی دوین === شەڕی دوین لە ساڵی ١٠٤٥ ھەوڵێکی شکستخواردووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتییەکان]] بوو لە سەردەمی قوستەنتینی نۆیەمی مۆنۆماکۆس بۆ گرتنی شاری دوین کە ئەوکات [[کورد]]ەکان حوکمڕانیان دەکرد. بیزەنتییەکان ھێزێکی زۆریان لە ژێر فەرمانی مایکل ئیاسیتس و قوستەنتین ئالان کۆکردەوە و لە ژێر فەرمانی ڤەھرام پەھلەونی و لیپاریت ئۆربلیان لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوپەیمان بوون. بۆ بەرگریکردن لە شارەکە [[ئەبووئەسوار شاڤور کوڕی فەزل]] ھەستا بە ژێر ئاوکەتنی دەوربەری کێڵگەکان وایکرد جوڵەی سوپای ھێرشبەری سنووردار کرد و ببێتە قوربانی تیری بەرگریکاران. ھێرشبەرەکان بەتەواوی لەلایەن کوردەوە کوژران و تێکشکێنران، ڤەھرامیش کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مینۆرسکی|یەکەم=ڤلادیمیر|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=لێکۆڵینەوەکان لە مێژووی قەوقاز: I. ڕووناکی نوێ لەسەر شەدادیدەکانی گەنجەی دووەم. شادادیدەکانی ئانی سێیەم. پێش مێژووی سەڵاحەددین|بڵاوکەرەوە=[[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aram Ter-Ghewondyan|ناونیشان=http://archive.org/details/rbedrosian_gmail_Aeba|سەردێڕ=The Arab Emirates in Bagratid Armenia|زمان=English}}</ref> ==تێبنییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئەرمەنستان}} {{پۆلی کۆمنز|Dvin (ancient city)}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:شارە مێژووییەکان]] [[پۆل:مێژووی دڤین]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئارارات]] 3xltwh88djyy8pxdu7nbpxtdhw2lrce 0 12217 1571055 1516664 2026-04-02T12:50:41Z 1silent scientist 51740 1571055 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{کورد}} '''میرنشینی بادینان''' میرنشینێکی [[کوردستان]]ە لە ساڵی ١٢٦٢ی زایینی دامەزراوە لەلایەن شێخ بەھاددین شێخ سەیفەدین لە ناوچەی [[ئامێدی]]، پاشان بەرەو ناوچەکانی [[دھۆک]]، [[ئاکرێ]] و [[زاخۆ]] کشاوە، دوای ئەوە گەورەتر بوو، گەلێک ناوچە لە ناوچە شاخاوییەکانی ناوچەی [[حەکاری]] ھاتووەتە سەر. لە پاش [[شەڕی چاڵدێران]]ی نێوان عوسمانییەکان و سەفەوییەکان لە ساڵی ١٥١٤ میرنشینی بادینان بووە بەشێک لە [[دەوڵەتی عوسمانی]] [[تورک]]ەکان، وەکو سەرجەم میرنشینەکانی تر سەیر دەکرا و دانی پێدانرا. لە سەرەمی [[سوڵتان سەلیمی یەکەم]] (١٥١٢–١٥٢٠) سوڵتان سلێمان، میری کرد بە میری میرنشینی بادینان، ئەم میرنشینە کوردییە تا ساڵی ١٨٤٢ مایەوە واتە لەو ساڵە بە دواوە میرنشینی بادینان لەلایەن دەوڵەتی عوسمانییەوە لەناوبرا بەپێی پەیماننامەی ئەرزڕوومی دووەمی ساڵی ١٨٤٨ نێوان ھەردوو دەوڵەتی قاجاڕی ئێران و دەوڵەتی عوسمانی بە ناوبژیی ھەردوو دەوڵەتی زلھێزی ئەو کاتەی جیھان، [[ڕووسیا]]ی قەیسەری و [[بەریتانیا]]. کەنزیکی ٢٥ میر فەرمانڕەوایان لەم میرنشینەدا کردووە؛ کە دوا میریان میر مەسعوودە، کە بەرەو ناوچەی [[بارزان]] ھەڵھات، دواتر ناوچەکە ڕاستەوخۆ لەلایەن عوسمانییەکانەوە بەڕێوەبرا. ==مێژوو== میرنشینی بەهدینان لە کۆتایییەکانی سەردەمی [[عەباسییەکان]]، لە دەوروبەری ساڵی ١٢٠٠دا سەری هەڵدا. لە کاتی پێکهاتنیدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن هۆزی کوردیی [[ھەکاری (خێڵ)|هەکاری]]یەوە زاڵ بوو. [[شەرەفنامە]]ی [[شەرەفخانی بدلیسی]] گێڕانەوەیەکی مێژوویی میرنشینەکەی بۆ ماوەی دوو سەدە تێدایە، لە سەردەمی فەرمانڕەوای تەیمووری «[[شا ڕووخ]]» لە ساڵانی ١٤٠٠ تا ساڵی ١٥٩٦. ئەمیری بەهدینان «حەسەن»، کە پاشکۆی شای [[سەفەوی]] «[[ئیسماعیلی یەکەم]]» بوو، میرنشینەکەی فراوانتر کرد بۆ ئەوەی [[دهۆک]] و خاکی سندی لە باکووری [[زاخۆ]] بگرێتەوە. دواتر [[حوسێنی کوڕی حەسەن]] وەک پاشکۆی سوڵتانی عوسمانی «سولەیمانی قانوونی» فەرمانڕەوایی کرد. قوبادی کوڕی حوسێن لەلایەن ئەندامانی هۆزی [[مزوری|مزووری]]یەوە لەسەر کار لادرا و کوژرا؛ دواتر [[سەیدی خانی کوڕی قوباد]] بە هاوکاری [[عوسمانییەکان]] گەڕایەوە سەر دەسەڵات. لە سەرەتای ساڵانی ١٦٠٠دا، [[میرنشینی ئەردەڵان]] [[ئامێدی]]ی پایتەختی [[ناحیەی بادینان|بەھدینان]]ی داگیرکرد و پارێزگارێکی لەوێ دەستنیشان کرد؛ سەرچاوەکان بۆ ماوەی سەدەیەک دوای ئەوە کەمترین باسی بەهدینان دەکەن. وا دیارە میرنشینەکە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[بەهرام پاشا]]دا گەیشتبێتە لووتکە، کە لە ساڵی ١٧٢٦ تا ١٧٦٧ فەرمانڕەوایی کردووە. دوای بەهرام، [[ئیسماعیل پاشا]]ی کوڕی (١٧٦٧-١٧٩٧) هات، کە سەردەمەکەی ململانێی لەگەڵ براکانی تێدا بوو (کە لە [[زاخۆ]] و [[ئاکرێ]] جێگیر بووبوون). [[موراد خانی کوڕی ئیسماعیل]] لەلایەن قوبادی ئامۆزایەوە بە هاوکاری پاشای [[بابان]]ی [[سلێمانی]] لەسەر کار لادرا؛ قوباد لە ساڵی ١٨٠٤ لەلایەن ئەندامانی هۆزی مزوورییەوە ڕووخێنرا (ڕێک وەک هاوناوی پێشووی خۆی). عادل پاشا جێگەی گرتەوە، کە پێگەکەی لەلایەن پاشای جەلیلی [[مووسڵ]]ەوە پشتڕاستکرایەوە؛ ئەو لە ساڵی ١٨٠٨ کۆچی دوایی کرد و زووبێری برای بوو بە جێنشینی. لە ساڵی ١٨٣٣دا، محەمەد پاشای ڕەواندز ئاکرێ و ئامێدیی داگیرکرد، سەعید پاشای بەهدینانی ڕووخاند و پاشان [[زاخۆ]]ی داگیرکرد. میرنشینی بەهدینان هەرگیز بە تەواوی نەیپەرژایەوە سەر خۆی، و لە ساڵی ١٨٣٨دا خرایە سەر [[سنجاق]]ی عوسمانی مووسڵ.<ref>MacKenzie, D.N. (1960). "Bahdīnān". In Gibb, H. A. R.; Kramers, J. H.; Lévi-Provençal, E.; Schacht, J.; Lewis, B. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume I: A–B. Leiden: E. J. Brill. p. 920. OCLC 495469456.</ref> بەهۆی هەڕەشەی هەوڵە فراوانخوازی و مەرکەزییەکانی [[عوسمانی|ئیمپراتۆریەتەکانی عوسمانی]] و [[سەفەوی]]، میرەکانی بەهدینان کەوتنە ناو ڕووبەڕووبوونەوەی درێژخایەن لەگەڵ ئەم دوو هێزە ڕکابەرە گەورەیە. فەرمانڕەواکانی بەهدینان، ئیسماعیل پاشا و [[محەممەد سەعید پاشا]]، لە ساڵی ١٨٣١دا لەلایەن میری [[میرنشینی سۆران]]ی هاوسێوە لەسەر کار لادران.<ref>https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF</ref> بەناوبانگترین [[پەرتووک]]خانەی کۆنی ناوچەکە، کە لە پەرتووکخانەی قوبەهان لە [[ئامێدی]] بوو، لە ساڵی ١٩١٩دا لەلایەن هێزە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانییەکان]]ەوە لە کاتی سەرکوتکردنی ڕاپەڕینێکی ناوچەکەدا وێران کرا، هەرچەندە نزیکەی ٤٠٠ دەستنووس ڕزگارکران و لە کۆتاییدا گەیشتنە ناو کۆمەڵەی مۆزەخانەی [[عێراق]].<ref>Faraj, S.S. Libraries and Librarianship in Iraqi Kurdistan. In: Libraries in the Early 21st Century: An International Perspective, edited by R.N. Sharma, vol.2, 297-311. 2012. Berlin: de Gruyter Saur.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} *[http://www.kurdzhin.net/ ماڵپەڕی کوردژین] {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق|پارێزگای دھۆک}} {{پۆلی کۆمنز|Bahdinan}} [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] gy2cgyw3480ntwea7epx5cqzkgb4gpu 1571056 1571055 2026-04-02T13:05:55Z 1silent scientist 51740 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1445814|1445814]] لە لایەن [[Special:Contributions/176.222.61.77|176.222.61.77]] ([[User talk:176.222.61.77|لێدوان]]) 1571056 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{کورد}} '''میرنشینی بادینان''' میرنشینێکی [[کوردستان]]ە لە ساڵی ١٢٦٢ی زایینی دامەزراوە لەلایەن شێخ بەھاددین شێخ سەیفەدین لە ناوچەی [[ئامێدی]]، پاشان بەرەو ناوچەکانی [[دھۆک]]، [[ئاکرێ]] و [[زاخۆ]] کشاوە، دوای ئەوە گەورەتر بوو، گەلێک ناوچە لە ناوچە شاخاوییەکانی ناوچەی [[حەکاری]] ھاتووەتە سەر. لە پاش [[شەڕی چاڵدێران]]ی نێوان عوسمانییەکان و سەفەوییەکان لە ساڵی ١٥١٤ میرنشینی بادینان بووە بەشێک لە [[دەوڵەتی عوسمانی]] [[تورک]]ەکان، وەکو سەرجەم میرنشینەکانی تر سەیر دەکرا و دانی پێدانرا. لە سەرەمی [[سوڵتان سەلیمی یەکەم]] (١٥١٢–١٥٢٠) سوڵتان سلێمان، میری کرد بە میری میرنشینی بادینان، ئەم میرنشینە کوردییە تا ساڵی ١٨٤٧ مایەوە واتە لەو ساڵە بە دواوە میرنشینی بادینان لەلایەن دەوڵەتی عوسمانییەوە لەناوبرا بەپێی پەیماننامەی ئەرزڕوومی دووەمی ساڵی ١٨٤٨ نێوان ھەردوو دەوڵەتی قاجاڕی ئێران و دەوڵەتی عوسمانی بە ناوبژیی ھەردوو دەوڵەتی زلھێزی ئەو کاتەی جیھان، [[ڕووسیا]]ی قەیسەری و [[بەریتانیا]]. کەنزیکی ٢٥ میر فەرمانڕەوایان لەم میرنشینەدا کردووە؛ کە دوا میریان میر مەسعوودە، کە بەرەو ناوچەی [[بارزان]] ھەڵھات، دواتر ناوچەکە ڕاستەوخۆ لەلایەن عوسمانییەکانەوە بەڕێوەبرا. ==مێژوو== میرنشینی بەهدینان لە کۆتایییەکانی سەردەمی [[عەباسییەکان]]، لە دەوروبەری ساڵی ١٢٠٠دا سەری هەڵدا. لە کاتی پێکهاتنیدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن هۆزی کوردیی [[ھەکاری (خێڵ)|هەکاری]]یەوە زاڵ بوو. [[شەرەفنامە]]ی [[شەرەفخانی بدلیسی]] گێڕانەوەیەکی مێژوویی میرنشینەکەی بۆ ماوەی دوو سەدە تێدایە، لە سەردەمی فەرمانڕەوای تەیمووری «[[شا ڕووخ]]» لە ساڵانی ١٤٠٠ تا ساڵی ١٥٩٦. ئەمیری بەهدینان «حەسەن»، کە پاشکۆی شای [[سەفەوی]] «[[ئیسماعیلی یەکەم]]» بوو، میرنشینەکەی فراوانتر کرد بۆ ئەوەی [[دهۆک]] و خاکی سندی لە باکووری [[زاخۆ]] بگرێتەوە. دواتر [[حوسێنی کوڕی حەسەن]] وەک پاشکۆی سوڵتانی عوسمانی «سولەیمانی قانوونی» فەرمانڕەوایی کرد. قوبادی کوڕی حوسێن لەلایەن ئەندامانی هۆزی [[مزوری|مزووری]]یەوە لەسەر کار لادرا و کوژرا؛ دواتر [[سەیدی خانی کوڕی قوباد]] بە هاوکاری [[عوسمانییەکان]] گەڕایەوە سەر دەسەڵات. لە سەرەتای ساڵانی ١٦٠٠دا، [[میرنشینی ئەردەڵان]] [[ئامێدی]]ی پایتەختی [[ناحیەی بادینان|بەھدینان]]ی داگیرکرد و پارێزگارێکی لەوێ دەستنیشان کرد؛ سەرچاوەکان بۆ ماوەی سەدەیەک دوای ئەوە کەمترین باسی بەهدینان دەکەن. وا دیارە میرنشینەکە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[بەهرام پاشا]]دا گەیشتبێتە لووتکە، کە لە ساڵی ١٧٢٦ تا ١٧٦٧ فەرمانڕەوایی کردووە. دوای بەهرام، [[ئیسماعیل پاشا]]ی کوڕی (١٧٦٧-١٧٩٧) هات، کە سەردەمەکەی ململانێی لەگەڵ براکانی تێدا بوو (کە لە [[زاخۆ]] و [[ئاکرێ]] جێگیر بووبوون). [[موراد خانی کوڕی ئیسماعیل]] لەلایەن قوبادی ئامۆزایەوە بە هاوکاری پاشای [[بابان]]ی [[سلێمانی]] لەسەر کار لادرا؛ قوباد لە ساڵی ١٨٠٤ لەلایەن ئەندامانی هۆزی مزوورییەوە ڕووخێنرا (ڕێک وەک هاوناوی پێشووی خۆی). عادل پاشا جێگەی گرتەوە، کە پێگەکەی لەلایەن پاشای جەلیلی [[مووسڵ]]ەوە پشتڕاستکرایەوە؛ ئەو لە ساڵی ١٨٠٨ کۆچی دوایی کرد و زووبێری برای بوو بە جێنشینی. لە ساڵی ١٨٣٣دا، محەمەد پاشای ڕەواندز ئاکرێ و ئامێدیی داگیرکرد، سەعید پاشای بەهدینانی ڕووخاند و پاشان [[زاخۆ]]ی داگیرکرد. میرنشینی بەهدینان هەرگیز بە تەواوی نەیپەرژایەوە سەر خۆی، و لە ساڵی ١٨٣٨دا خرایە سەر [[سنجاق]]ی عوسمانی مووسڵ.<ref>MacKenzie, D.N. (1960). "Bahdīnān". In Gibb, H. A. R.; Kramers, J. H.; Lévi-Provençal, E.; Schacht, J.; Lewis, B. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume I: A–B. Leiden: E. J. Brill. p. 920. OCLC 495469456.</ref> بەهۆی هەڕەشەی هەوڵە فراوانخوازی و مەرکەزییەکانی [[عوسمانی|ئیمپراتۆریەتەکانی عوسمانی]] و [[سەفەوی]]، میرەکانی بەهدینان کەوتنە ناو ڕووبەڕووبوونەوەی درێژخایەن لەگەڵ ئەم دوو هێزە ڕکابەرە گەورەیە. فەرمانڕەواکانی بەهدینان، ئیسماعیل پاشا و [[محەممەد سەعید پاشا]]، لە ساڵی ١٨٣١دا لەلایەن میری [[میرنشینی سۆران]]ی هاوسێوە لەسەر کار لادران.<ref>https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF</ref> بەناوبانگترین [[پەرتووک]]خانەی کۆنی ناوچەکە، کە لە پەرتووکخانەی قوبەهان لە [[ئامێدی]] بوو، لە ساڵی ١٩١٩دا لەلایەن هێزە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانییەکان]]ەوە لە کاتی سەرکوتکردنی ڕاپەڕینێکی ناوچەکەدا وێران کرا، هەرچەندە نزیکەی ٤٠٠ دەستنووس ڕزگارکران و لە کۆتاییدا گەیشتنە ناو کۆمەڵەی مۆزەخانەی [[عێراق]].<ref>Faraj, S.S. Libraries and Librarianship in Iraqi Kurdistan. In: Libraries in the Early 21st Century: An International Perspective, edited by R.N. Sharma, vol.2, 297-311. 2012. Berlin: de Gruyter Saur.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} *[http://www.kurdzhin.net/ ماڵپەڕی کوردژین] {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق|پارێزگای دھۆک}} {{پۆلی کۆمنز|Bahdinan}} [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] ih1ix4d31qye0rt1lwh3kuj5vf870hj 1571061 1571056 2026-04-02T13:32:05Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571061 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{کورد}} '''میرنشینی بادینان''' میرنشینێکی [[کوردستان]]ە لە ساڵی ١٢٦٢ی زایینی دامەزراوە لەلایەن شێخ بەھاددین شێخ سەیفەدین لە ناوچەی [[ئامێدی]]، پاشان بەرەو ناوچەکانی [[دھۆک]]، [[ئاکرێ]] و [[زاخۆ]] کشاوە، دوای ئەوە گەورەتر بوو، گەلێک ناوچە لە ناوچە شاخاوییەکانی ناوچەی [[حەکاری]] ھاتووەتە سەر. لە پاش [[شەڕی چاڵدێران]]ی نێوان عوسمانییەکان و سەفەوییەکان لە ساڵی ١٥١٤ میرنشینی بادینان بووە بەشێک لە [[دەوڵەتی عوسمانی]] [[تورک]]ەکان، وەکو سەرجەم میرنشینەکانی تر سەیر دەکرا و دانی پێدانرا. لە سەرەمی [[سوڵتان سەلیمی یەکەم]] (١٥١٢–١٥٢٠) سوڵتان سلێمان، میری کرد بە میری میرنشینی بادینان، ئەم میرنشینە کوردییە تا ساڵی ١٨٤٧ مایەوە واتە لەو ساڵە بە دواوە میرنشینی بادینان لەلایەن دەوڵەتی عوسمانییەوە لەناوبرا بەپێی پەیماننامەی ئەرزڕوومی دووەمی ساڵی ١٨٤٨ نێوان ھەردوو دەوڵەتی قاجاڕی ئێران و دەوڵەتی عوسمانی بە ناوبژیی ھەردوو دەوڵەتی زلھێزی ئەو کاتەی جیھان، [[ڕووسیا]]ی قەیسەری و [[بەریتانیا]]. کەنزیکی ٢٥ میر فەرمانڕەوایان لەم میرنشینەدا کردووە؛ کە دوا میریان میر مەسعوودە، کە بەرەو ناوچەی [[بارزان]] ھەڵھات، دواتر ناوچەکە ڕاستەوخۆ لەلایەن عوسمانییەکانەوە بەڕێوەبرا. == مێژوو == میرنشینی بەھدینان لە کۆتایییەکانی سەردەمی [[عەباسییەکان]]، لە دەوروبەری ساڵی ١٢٠٠دا سەری ھەڵدا. لە کاتی پێکھاتنیدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن ھۆزی کوردیی [[ھەکاری (خێڵ)|ھەکاری]]یەوە زاڵ بوو. [[شەرەفنامە]]ی [[شەرەفخانی بدلیسی]] گێڕانەوەیەکی مێژوویی میرنشینەکەی بۆ ماوەی دوو سەدە تێدایە، لە سەردەمی فەرمانڕەوای تەیمووری «[[شا ڕووخ]]» لە ساڵانی ١٤٠٠ تا ساڵی ١٥٩٦. ئەمیری بەھدینان «حەسەن»، کە پاشکۆی شای [[سەفەوی]] «[[ئیسماعیلی یەکەم]]» بوو، میرنشینەکەی فراوانتر کرد بۆ ئەوەی [[دھۆک]] و خاکی سندی لە باکووری [[زاخۆ]] بگرێتەوە. دواتر [[حوسێنی کوڕی حەسەن]] وەک پاشکۆی سوڵتانی عوسمانی «سولەیمانی قانوونی» فەرمانڕەوایی کرد. قوبادی کوڕی حوسێن لەلایەن ئەندامانی ھۆزی [[مزوری|مزووری]]یەوە لەسەر کار لادرا و کوژرا؛ دواتر [[سەیدی خانی کوڕی قوباد]] بە ھاوکاری [[عوسمانییەکان]] گەڕایەوە سەر دەسەڵات. لە سەرەتای ساڵانی ١٦٠٠دا، [[میرنشینی ئەردەڵان]] [[ئامێدی]]ی پایتەختی [[ناحیەی بادینان|بەھدینان]]ی داگیرکرد و پارێزگارێکی لەوێ دەستنیشان کرد؛ سەرچاوەکان بۆ ماوەی سەدەیەک دوای ئەوە کەمترین باسی بەھدینان دەکەن. وا دیارە میرنشینەکە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[بەھرام پاشا]]دا گەیشتبێتە لووتکە، کە لە ساڵی ١٧٢٦ تا ١٧٦٧ فەرمانڕەوایی کردووە. دوای بەھرام، [[ئیسماعیل پاشا]]ی کوڕی (١٧٦٧–١٧٩٧) ھات، کە سەردەمەکەی ململانێی لەگەڵ براکانی تێدا بوو (کە لە [[زاخۆ]] و [[ئاکرێ]] جێگیر بووبوون). [[موراد خانی کوڕی ئیسماعیل]] لەلایەن قوبادی ئامۆزایەوە بە ھاوکاری پاشای [[بابان]]ی [[سلێمانی]] لەسەر کار لادرا؛ قوباد لە ساڵی ١٨٠٤ لەلایەن ئەندامانی ھۆزی مزوورییەوە ڕووخێنرا (ڕێک وەک ھاوناوی پێشووی خۆی). عادل پاشا جێگەی گرتەوە، کە پێگەکەی لەلایەن پاشای جەلیلی [[مووسڵ]]ەوە پشتڕاستکرایەوە؛ ئەو لە ساڵی ١٨٠٨ کۆچی دوایی کرد و زووبێری برای بوو بە جێنشینی. لە ساڵی ١٨٣٣دا، محەممەد پاشای ڕەواندز ئاکرێ و ئامێدیی داگیرکرد، سەعید پاشای بەھدینانی ڕووخاند و پاشان [[زاخۆ]]ی داگیرکرد. میرنشینی بەھدینان ھەرگیز بە تەواوی نەیپەرژایەوە سەر خۆی، و لە ساڵی ١٨٣٨دا خرایە سەر [[سنجاق]]ی عوسمانی مووسڵ.<ref>MacKenzie, D.N. (1960). "Bahdīnān". In Gibb, H. A. R. ; Kramers, J. H. ; Lévi-Provençal, E. ; Schacht, J. ; Lewis, B. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume I: A–B. Leiden: E. J. Brill. p. 920. OCLC 495469456.</ref> بەھۆی ھەڕەشەی ھەوڵە فراوانخوازی و مەرکەزییەکانی [[عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتەکانی عوسمانی]] و [[سەفەوی]]، میرەکانی بەھدینان کەوتنە ناو ڕووبەڕووبوونەوەی درێژخایەن لەگەڵ ئەم دوو ھێزە ڕکابەرە گەورەیە. فەرمانڕەواکانی بەھدینان، ئیسماعیل پاشا و [[محەممەد سەعید پاشا]]، لە ساڵی ١٨٣١دا لەلایەن میری [[میرنشینی سۆران]]ی ھاوسێوە لەسەر کار لادران.<ref>https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF</ref> بەناوبانگترین [[پەرتووک]]خانەی کۆنی ناوچەکە، کە لە پەرتووکخانەی قوبەھان لە [[ئامێدی]] بوو، لە ساڵی ١٩١٩دا لەلایەن ھێزە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانییەکان]]ەوە لە کاتی سەرکوتکردنی ڕاپەڕینێکی ناوچەکەدا وێران کرا، ھەرچەندە نزیکەی ٤٠٠ دەستنووس ڕزگارکران و لە کۆتاییدا گەیشتنە ناو کۆمەڵەی مۆزەخانەی [[عێراق]].<ref>Faraj, S.S. Libraries and Librarianship in Iraqi Kurdistan. In: Libraries in the Early 21st Century: An International Perspective, edited by R.N. Sharma, vol.2, 297-311. 2012. Berlin: de Gruyter Saur.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} *[http://www.kurdzhin.net/ ماڵپەڕی کوردژین] {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق|پارێزگای دھۆک}} {{پۆلی کۆمنز|Bahdinan}} [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] 2hly29j7t5w12h4rveqikfzeu0us1nf 1571318 1571061 2026-04-02T21:07:16Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571318 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{کورد}} '''میرنشینی بادینان''' میرنشینێکی [[کوردستان]]ە لە ساڵی ١٢٦٢ی زایینی دامەزراوە لەلایەن شێخ بەھاددین شێخ سەیفەدین لە ناوچەی [[ئامێدی]]، پاشان بەرەو ناوچەکانی [[دھۆک]]، [[ئاکرێ]] و [[زاخۆ]] کشاوە، دوای ئەوە گەورەتر بوو، گەلێک ناوچە لە ناوچە شاخاوییەکانی ناوچەی [[حەکاری]] ھاتووەتە سەر. لە پاش [[شەڕی چاڵدێران]]ی نێوان عوسمانییەکان و سەفەوییەکان لە ساڵی ١٥١٤ میرنشینی بادینان بووە بەشێک لە [[دەوڵەتی عوسمانی]] [[تورک]]ەکان، وەکو سەرجەم میرنشینەکانی تر سەیر دەکرا و دانی پێدانرا. لە سەرەمی [[سوڵتان سەلیمی یەکەم]] (١٥١٢–١٥٢٠) سوڵتان سلێمان، میری کرد بە میری میرنشینی بادینان، ئەم میرنشینە کوردییە تا ساڵی ١٨٤٧ مایەوە واتە لەو ساڵە بە دواوە میرنشینی بادینان لەلایەن دەوڵەتی عوسمانییەوە لەناوبرا بەپێی پەیماننامەی ئەرزڕوومی دووەمی ساڵی ١٨٤٨ نێوان ھەردوو دەوڵەتی قاجاڕی ئێران و دەوڵەتی عوسمانی بە ناوبژیی ھەردوو دەوڵەتی زلھێزی ئەو کاتەی جیھان، [[ڕووسیا]]ی قەیسەری و [[بەریتانیا]]. کەنزیکی ٢٥ میر فەرمانڕەوایان لەم میرنشینەدا کردووە؛ کە دوا میریان میر مەسعوودە، کە بەرەو ناوچەی [[بارزان]] ھەڵھات، دواتر ناوچەکە ڕاستەوخۆ لەلایەن عوسمانییەکانەوە بەڕێوەبرا. == مێژوو == میرنشینی بەھدینان لە کۆتایییەکانی سەردەمی [[عەباسییەکان]]، لە دەوروبەری ساڵی ١٢٠٠دا سەری ھەڵدا. لە کاتی پێکھاتنیدا، بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن ھۆزی کوردیی [[ھەکاری (خێڵ)|ھەکاری]]یەوە زاڵ بوو. [[شەرەفنامە]]ی [[شەرەفخانی بدلیسی]] گێڕانەوەیەکی مێژوویی میرنشینەکەی بۆ ماوەی دوو سەدە تێدایە، لە سەردەمی فەرمانڕەوای تەیمووری «[[شا ڕووخ]]» لە ساڵانی ١٤٠٠ تا ساڵی ١٥٩٦. ئەمیری بەھدینان «حەسەن»، کە پاشکۆی شای [[سەفەوی]] «[[ئیسماعیلی یەکەم]]» بوو، میرنشینەکەی فراوانتر کرد بۆ ئەوەی [[دھۆک]] و خاکی سندی لە باکووری [[زاخۆ]] بگرێتەوە. دواتر [[حوسێنی کوڕی حەسەن]] وەک پاشکۆی سوڵتانی عوسمانی «سولەیمانی قانوونی» فەرمانڕەوایی کرد. قوبادی کوڕی حوسێن لەلایەن ئەندامانی ھۆزی [[مزوری|مزووری]]یەوە لەسەر کار لادرا و کوژرا؛ دواتر [[سەیدی خانی کوڕی قوباد]] بە ھاوکاری [[عوسمانییەکان]] گەڕایەوە سەر دەسەڵات. لە سەرەتای ساڵانی ١٦٠٠دا، [[میرنشینی ئەردەڵان]] [[ئامێدی]]ی پایتەختی [[ناحیەی بادینان|بەھدینان]]ی داگیرکرد و پارێزگارێکی لەوێ دەستنیشان کرد؛ سەرچاوەکان بۆ ماوەی سەدەیەک دوای ئەوە کەمترین باسی بەھدینان دەکەن. وا دیارە میرنشینەکە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[بەھرام پاشا]]دا گەیشتبێتە لووتکە، کە لە ساڵی ١٧٢٦ تا ١٧٦٧ فەرمانڕەوایی کردووە. دوای بەھرام، [[ئیسماعیل پاشا]]ی کوڕی (١٧٦٧–١٧٩٧) ھات، کە سەردەمەکەی ململانێی لەگەڵ براکانی تێدا بوو (کە لە [[زاخۆ]] و [[ئاکرێ]] جێگیر بووبوون). [[موراد خانی کوڕی ئیسماعیل]] لەلایەن قوبادی ئامۆزایەوە بە ھاوکاری پاشای [[بابان]]ی [[سلێمانی]] لەسەر کار لادرا؛ قوباد لە ساڵی ١٨٠٤ لەلایەن ئەندامانی ھۆزی مزوورییەوە ڕووخێنرا (ڕێک وەک ھاوناوی پێشووی خۆی). عادل پاشا جێگەی گرتەوە، کە پێگەکەی لەلایەن پاشای جەلیلی [[مووسڵ]]ەوە پشتڕاستکرایەوە؛ ئەو لە ساڵی ١٨٠٨ کۆچی دوایی کرد و زووبێری برای بوو بە جێنشینی. لە ساڵی ١٨٣٣دا، محەممەد پاشای ڕەواندز ئاکرێ و ئامێدیی داگیرکرد، سەعید پاشای بەھدینانی ڕووخاند و پاشان [[زاخۆ]]ی داگیرکرد. میرنشینی بەھدینان ھەرگیز بە تەواوی نەیپەرژایەوە سەر خۆی، و لە ساڵی ١٨٣٨دا خرایە سەر [[سنجاق]]ی عوسمانی مووسڵ.<ref>MacKenzie, D.N. (1960). "Bahdīnān". In Gibb, H. A. R. ; Kramers, J. H. ; Lévi-Provençal, E. ; Schacht, J. ; Lewis, B. & Pellat, Ch. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume I: A–B. Leiden: E. J. Brill. p. 920. OCLC 495469456.</ref> بەھۆی ھەڕەشەی ھەوڵە فراوانخوازی و مەرکەزییەکانی [[عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتەکانی عوسمانی]] و [[سەفەوی]]، میرەکانی بەھدینان کەوتنە ناو ڕووبەڕووبوونەوەی درێژخایەن لەگەڵ ئەم دوو ھێزە ڕکابەرە گەورەیە. فەرمانڕەواکانی بەھدینان، ئیسماعیل پاشا و [[محەممەد سەعید پاشا]]، لە ساڵی ١٨٣١دا لەلایەن میری [[میرنشینی سۆران]]ی ھاوسێوە لەسەر کار لادران.<ref>https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF</ref> بەناوبانگترین [[پەرتووک]]خانەی کۆنی ناوچەکە، کە لە پەرتووکخانەی قوبەھان لە [[ئامێدی]] بوو، لە ساڵی ١٩١٩دا لەلایەن ھێزە [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|بەریتانییەکان]]ەوە لە کاتی سەرکوتکردنی ڕاپەڕینێکی ناوچەکەدا وێران کرا، ھەرچەندە نزیکەی ٤٠٠ دەستنووس ڕزگارکران و لە کۆتاییدا گەیشتنە ناو کۆمەڵەی مۆزەخانەی [[عێراق]].<ref>Faraj, S.S. Libraries and Librarianship in Iraqi Kurdistan. In: Libraries in the Early 21st Century: An International Perspective, edited by R.N. Sharma, vol.2, 297-311. 2012. Berlin: de Gruyter Saur.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} *[http://www.kurdzhin.net/ ماڵپەڕی کوردژین] {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق|پارێزگای دھۆک}} {{پۆلی کۆمنز|Bahdinan}} [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٣١]] fx2rx51bynruiqbfzbxs1in532hgtht 10 12902 1571096 1551031 2026-04-02T15:19:27Z Tessla 41338 1571096 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]]}} <!--تکایە ھەواڵەکانی ٢٠٢٤ لە خوارەوەی ئەم تێبینییە ئەرشیڤ بکە بە زیادکردنی ئاستێک بۆ ھەر مانگێک بە تەنیا--> == ٢٠٢٦ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === === ئاب === === تەممووز === === حوزەیران === === ئایار === === نیسان === === ئازار === * لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]] (لە وێنەکەدا). === شوبات === * [[٢٨ی شوبات]] – ئیسڕائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھێرشیان کردە سەر ئێران، کە بووە ھۆی '''[[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|کوشتنی]]''' [[عەلی خامنەیی]]ی ڕێبەری باڵای ئێران لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە. === کانوونی دووەم === === نەزاندراو == * [[ڕۆپ یێتە]] وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا. * [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھێرشی ئاسمانیی کردە سەر [[ڤێنیزوێلا]] و سەرۆکی وڵاتەکەی دەستگیر کرد. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> bf1j2sl5s3bztlbkip0bd4pxow37svp 1571097 1571096 2026-04-02T15:19:41Z Tessla 41338 /* = نەزاندراو */ 1571097 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]]}} <!--تکایە ھەواڵەکانی ٢٠٢٤ لە خوارەوەی ئەم تێبینییە ئەرشیڤ بکە بە زیادکردنی ئاستێک بۆ ھەر مانگێک بە تەنیا--> == ٢٠٢٦ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === === ئاب === === تەممووز === === حوزەیران === === ئایار === === نیسان === === ئازار === * لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]] (لە وێنەکەدا). === شوبات === * [[٢٨ی شوبات]] – ئیسڕائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھێرشیان کردە سەر ئێران، کە بووە ھۆی '''[[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|کوشتنی]]''' [[عەلی خامنەیی]]ی ڕێبەری باڵای ئێران لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە. === کانوونی دووەم === === نەزاندراو === * [[ڕۆپ یێتە]] وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا. * [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھێرشی ئاسمانیی کردە سەر [[ڤێنیزوێلا]] و سەرۆکی وڵاتەکەی دەستگیر کرد. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> 5jy3raudfow0pem53gi8173ua5vn777 1571098 1571097 2026-04-02T15:20:25Z Tessla 41338 1571098 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} <!--تکایە ھەواڵەکانی ٢٠٢٦ لە خوارەوەی ئەم تێبینییە ئەرشیڤ بکە بە زیادکردنی ئاستێک بۆ ھەر مانگێک بە تەنیا--> == ٢٠٢٦ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === === ئاب === === تەممووز === === حوزەیران === === ئایار === === نیسان === === ئازار === * لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]] (لە وێنەکەدا). === شوبات === * [[٢٨ی شوبات]] – ئیسڕائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھێرشیان کردە سەر ئێران، کە بووە ھۆی '''[[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|کوشتنی]]''' [[عەلی خامنەیی]]ی ڕێبەری باڵای ئێران لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە. === کانوونی دووەم === === نەزاندراو === * [[ڕۆپ یێتە]] وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا. * [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھێرشی ئاسمانیی کردە سەر [[ڤێنیزوێلا]] و سەرۆکی وڵاتەکەی دەستگیر کرد. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> 6kx5vn3lvshc5e4bbgpbb7tzvntrvek 1571099 1571098 2026-04-02T15:21:01Z Tessla 41338 1571099 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} <!--تکایە ھەواڵەکانی ٢٠٢٦ لە خوارەوەی ئەم تێبینییە ئەرشیڤ بکە بە زیادکردنی ئاستێک بۆ ھەر مانگێک بە تەنیا--> == ٢٠٢٦ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === === ئاب === === تەممووز === === حوزەیران === === ئایار === === نیسان === === ئازار === * لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]] (لە وێنەکەدا). === شوبات === * [[٢٨ی شوبات]] – ئیسڕائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ھێرشیان کردە سەر ئێران، کە بووە ھۆی '''[[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|کوشتنی]]''' [[عەلی خامنەیی]]ی ڕێبەری باڵای ئێران لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە. === کانوونی دووەم === === نەزاندراو === * [[ڕۆپ یێتە]] وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا. * [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھێرشی ئاسمانیی کردە سەر [[ڤێنیزوێلا]] و سەرۆکی وڵاتەکەی دەستگیر کرد. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> 4shsh9xh1xlfgj78koxhtgkfi7he1sz 0 13850 1571193 1528584 2026-04-02T18:05:48Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1571193 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Paykeri-farhad.jpg|200px|وێنۆک|روبەرگی ڕۆمانی «پەیکەری فەرھاد» چاپی یەکەم ٢٠١١]] '''پەیکەری فەرھاد''' ڕۆمانێک لە نووسینی ''[[عەبباس مەعرووفی]]'' نووسەری خەڵکی [[ئێران]]ە کە لە ساڵی ٢٠٠٢دا لە [[تاران]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد، ڕۆمانێک پڕ لە نەھێنی و شاراوەیی و وەک «[[عەبباس مەعرووفی]]» بۆ خۆی دەڵێ: «یەکێکە لە تکنیکی ترین کارەکانی تەمەنی خۆی» کە پێشتر نووسیونی. ڕووداوێکی زۆر لەم ڕۆمانەدا کۆ دەبنەووە و ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد دەخوڵقێنن. [[سادق ھیدایەت]] یەکێکە لە ئەکتەرە بەرچاوەکانی ئەم ڕۆمانەو ژنی ناو ڕۆمانی [[کوندەپەپووی کوێر]]ی ھیدایەت لە پەیکەری فەرھاددا دێتە قسەو ھیدایەت لە بەرابەر ئەو ژنە جوان و زیرەکەدا تێک دەڕوخێ و لەت و پەتی دەکاو دەیخاتە ناو چەمەدانەوە یا بە پێچەوانەوە ئەوە ھیدایەتە خۆکوژی کردوەو چووەتە ناو چەمەدانی ژنەکەوە، کە مەعرووفی بۆ خۆی ئەمە ناو لێدەنێ ئەوین و شکست و ھەر ئەویندارێک جەستەی ئەویندارەکەی خۆی دەخاتە ناو چەمەدان و بە کۆڵی دادەوەشێنێ و لە تونێلی تاریکی ژیان دا بەرەو پێشەوەی دەبات.{{ھن}} ژیانی ھیدایەت بۆ نووسەری پەیکەری فەرھاد گرینگی تایبەتی ھەیەو ژیانی ئەو لە ناو ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد دا ڕەنگ دەداتەوە. ھەڵبەت ئەوە لێرەدا بەو مانایە نایەت کە ئەوانەی بەرھەمەکانی پێشووتری مەعرووفی یا بەرھەمەکانی ھیدایەتی نەخوێندبێتەوە ناتوانێ چێژی ئەدەبی لە ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد وەرگرێ، بەڵکو پەیکەری فەرھاد تابلۆیەکی تایبەتە کە ھەرکەس بە خوێندنەوەی نەتەنیا جارێک بەڵکوو چەند جارە چێژی ئەدەبی خۆی لێوەردەگرێ. ھەڵبەت ئەگەر کەسانێک پێشتر خوێندنەوەیان لەسەر بەرھەمەکانی خودی مەعرووفی و سادق ھیدایەت ھەبووبێ، خوێندنەوەی ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد چێژی ئەدەبی زیاتری دەبێ و باشتر ڕووداوەکانی ناو ئەم ژانرە ئەدەبییەیان بۆ دەردەکەوێ. == وەرگێڕان بۆ کوردی == ئەم ڕۏمانە تا بە ئێستاکە دوو جار وەرگێڕاوەتەوە سەر زمانی کوردی. [[توانا ئەمین]] وەریگێڕاندووە سەر کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ٢٠٠٩ لە [[ھەولێر]]دا لەلایەن [[دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ھەروەھا [[کەریم قادرپوور]] وەریگێڕاندووەتە سەر کوردیی سۆرانی کە [[یانەی قەڵەم]] لە ساڵی ٢٠١١ لە [[سلێمانی]]دا چاپی کردووە. چەند بابەتی تر لە وەرگێڕی ئەم کتێبەوە چاپ کراون: * [[کونترۆڵی میدیا و ڕاگەیاندنەکان]]، نوام چامسکی، و. کەریم قادرپوور، یانەی قەڵەم، سلێمانی ٢٠٠٨ * [[نۆخبە و گۆڕانە کۆمەڵایەتییەکان]]، لێکۆڵینەوە، کەریم قادرپوور، وەزارەتی ڕۆشنبیری، سلێمانی ٢٠٠٩ * [[کۆمەڵناسی شار]]، فەریدە موومتاز، و. کەریم قادرپوور-عوزەیر عوسمان، مەکتەی ڕێکخراوە دیموکڕاتییەکانی (ی.ن. ک)، سلێمانی ٢٠٠٧ == سەرچاوەکان == * پەیکەری فەرھاد، عەبباس مەعرووفی، و. کەریم قادرپوور، یانەی قەڵەم، سلێمانی ٢٠١١. {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|ئێران}} [[پۆل:ڕۆمانەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی فارسی]] ctut9861p6b7489wg5rltq5w4w0eqpi 1571194 1571193 2026-04-02T18:06:35Z 1silent scientist 51740 1571194 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Paykeri-farhad.jpg|200px|وێنۆک|روبەرگی ڕۆمانی «پەیکەری فەرھاد» چاپی یەکەم ٢٠١١]] '''پەیکەری فەرھاد''' [[ڕۆمان]]ێک لە نووسینی ''[[عەبباس مەعرووفی]]'' نووسەری خەڵکی [[ئێران]]ە کە لە ساڵی ٢٠٠٢دا لە [[تاران]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد، ڕۆمانێک پڕ لە نەھێنی و شاراوەیی و وەک «[[عەبباس مەعرووفی]]» بۆ خۆی دەڵێ: «یەکێکە لە تکنیکی ترین کارەکانی تەمەنی خۆی» کە پێشتر نووسیونی. ڕووداوێکی زۆر لەم ڕۆمانەدا کۆ دەبنەووە و ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد دەخوڵقێنن. [[سادق ھیدایەت]] یەکێکە لە ئەکتەرە بەرچاوەکانی ئەم ڕۆمانەو ژنی ناو ڕۆمانی [[کوندەپەپووی کوێر]]ی ھیدایەت لە پەیکەری فەرھاددا دێتە قسەو ھیدایەت لە بەرابەر ئەو ژنە جوان و زیرەکەدا تێک دەڕوخێ و لەت و پەتی دەکاو دەیخاتە ناو چەمەدانەوە یا بە پێچەوانەوە ئەوە ھیدایەتە خۆکوژی کردوەو چووەتە ناو چەمەدانی ژنەکەوە، کە مەعرووفی بۆ خۆی ئەمە ناو لێدەنێ ئەوین و شکست و ھەر ئەویندارێک جەستەی ئەویندارەکەی خۆی دەخاتە ناو چەمەدان و بە کۆڵی دادەوەشێنێ و لە تونێلی تاریکی ژیان دا بەرەو پێشەوەی دەبات.{{ھن}} ژیانی ھیدایەت بۆ نووسەری پەیکەری فەرھاد گرینگی تایبەتی ھەیەو ژیانی ئەو لە ناو ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد دا ڕەنگ دەداتەوە. ھەڵبەت ئەوە لێرەدا بەو مانایە نایەت کە ئەوانەی بەرھەمەکانی پێشووتری مەعرووفی یا بەرھەمەکانی ھیدایەتی نەخوێندبێتەوە ناتوانێ چێژی ئەدەبی لە ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد وەرگرێ، بەڵکو پەیکەری فەرھاد تابلۆیەکی تایبەتە کە ھەرکەس بە خوێندنەوەی نەتەنیا جارێک بەڵکوو چەند جارە چێژی ئەدەبی خۆی لێوەردەگرێ. ھەڵبەت ئەگەر کەسانێک پێشتر خوێندنەوەیان لەسەر بەرھەمەکانی خودی مەعرووفی و سادق ھیدایەت ھەبووبێ، خوێندنەوەی ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد چێژی ئەدەبی زیاتری دەبێ و باشتر ڕووداوەکانی ناو ئەم ژانرە ئەدەبییەیان بۆ دەردەکەوێ. == وەرگێڕان بۆ کوردی == ئەم ڕۏمانە تا بە ئێستاکە دوو جار وەرگێڕاوەتەوە سەر زمانی کوردی. [[توانا ئەمین]] وەریگێڕاندووە سەر کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ٢٠٠٩ لە [[ھەولێر]]دا لەلایەن [[دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ھەروەھا [[کەریم قادرپوور]] وەریگێڕاندووەتە سەر کوردیی سۆرانی کە [[یانەی قەڵەم]] لە ساڵی ٢٠١١ لە [[سلێمانی]]دا چاپی کردووە. چەند بابەتی تر لە وەرگێڕی ئەم کتێبەوە چاپ کراون: * [[کونترۆڵی میدیا و ڕاگەیاندنەکان]]، نوام چامسکی، و. کەریم قادرپوور، یانەی قەڵەم، سلێمانی ٢٠٠٨ * [[نۆخبە و گۆڕانە کۆمەڵایەتییەکان]]، لێکۆڵینەوە، کەریم قادرپوور، وەزارەتی ڕۆشنبیری، سلێمانی ٢٠٠٩ * [[کۆمەڵناسی شار]]، فەریدە موومتاز، و. کەریم قادرپوور-عوزەیر عوسمان، مەکتەی ڕێکخراوە دیموکڕاتییەکانی (ی.ن. ک)، سلێمانی ٢٠٠٧ == سەرچاوەکان == * پەیکەری فەرھاد، عەبباس مەعرووفی، و. کەریم قادرپوور، یانەی قەڵەم، سلێمانی ٢٠١١. {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|ئێران}} [[پۆل:ڕۆمانەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی فارسی]] edhwz2ykxnrlodybo893lh6oizuzen3 1571224 1571194 2026-04-02T20:01:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1571224 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Paykeri-farhad.jpg|200px|وێنۆک|روبەرگی ڕۆمانی «پەیکەری فەرھاد» چاپی یەکەم ٢٠١١]] '''پەیکەری فەرھاد''' [[ڕۆمان]]ێک لە نووسینی ''[[عەبباس مەعرووفی]]'' نووسەری خەڵکی [[ئێران]]ە کە لە ساڵی ٢٠٠٢دا لە [[تاران]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد، ڕۆمانێک پڕ لە نەھێنی و شاراوەیی و وەک «[[عەبباس مەعرووفی]]» بۆ خۆی دەڵێ: «یەکێکە لە تکنیکی ترین کارەکانی تەمەنی خۆی» کە پێشتر نووسیونی. ڕووداوێکی زۆر لەم ڕۆمانەدا کۆ دەبنەووە و ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد دەخوڵقێنن. [[سادق ھیدایەت]] یەکێکە لە ئەکتەرە بەرچاوەکانی ئەم ڕۆمانەو ژنی ناو ڕۆمانی [[کوندەپەپووی کوێر]]ی ھیدایەت لە پەیکەری فەرھاددا دێتە قسەو ھیدایەت لە بەرابەر ئەو ژنە جوان و زیرەکەدا تێک دەڕوخێ و لەت و پەتی دەکاو دەیخاتە ناو چەمەدانەوە یا بە پێچەوانەوە ئەوە ھیدایەتە خۆکوژی کردوەو چووەتە ناو چەمەدانی ژنەکەوە، کە مەعرووفی بۆ خۆی ئەمە ناو لێدەنێ ئەوین و شکست و ھەر ئەویندارێک جەستەی ئەویندارەکەی خۆی دەخاتە ناو چەمەدان و بە کۆڵی دادەوەشێنێ و لە تونێلی تاریکی ژیان دا بەرەو پێشەوەی دەبات.{{ھن}} ژیانی ھیدایەت بۆ نووسەری پەیکەری فەرھاد گرینگی تایبەتی ھەیەو ژیانی ئەو لە ناو ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد دا ڕەنگ دەداتەوە. ھەڵبەت ئەوە لێرەدا بەو مانایە نایەت کە ئەوانەی بەرھەمەکانی پێشووتری مەعرووفی یا بەرھەمەکانی ھیدایەتی نەخوێندبێتەوە ناتوانێ چێژی ئەدەبی لە ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد وەرگرێ، بەڵکو پەیکەری فەرھاد تابلۆیەکی تایبەتە کە ھەرکەس بە خوێندنەوەی نەتەنیا جارێک بەڵکوو چەند جارە چێژی ئەدەبی خۆی لێوەردەگرێ. ھەڵبەت ئەگەر کەسانێک پێشتر خوێندنەوەیان لەسەر بەرھەمەکانی خودی مەعرووفی و سادق ھیدایەت ھەبووبێ، خوێندنەوەی ڕۆمانی پەیکەری فەرھاد چێژی ئەدەبی زیاتری دەبێ و باشتر ڕووداوەکانی ناو ئەم ژانرە ئەدەبییەیان بۆ دەردەکەوێ. == وەرگێڕان بۆ کوردی == ئەم ڕۏمانە تا بە ئێستاکە دوو جار وەرگێڕاوەتەوە سەر زمانی کوردی. [[توانا ئەمین]] وەریگێڕاندووە سەر کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ٢٠٠٩ لە [[ھەولێر]]دا لەلایەن [[دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس]] چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ھەروەھا [[کەریم قادرپوور]] وەریگێڕاندووەتە سەر کوردیی سۆرانی کە [[یانەی قەڵەم]] لە ساڵی ٢٠١١ لە [[سلێمانی]]دا چاپی کردووە. چەند بابەتی تر لە وەرگێڕی ئەم کتێبەوە چاپ کراون: * [[کونترۆڵی میدیا و ڕاگەیاندنەکان]]، نوام چامسکی، و. کەریم قادرپوور، یانەی قەڵەم، سلێمانی ٢٠٠٨ * [[نۆخبە و گۆڕانە کۆمەڵایەتییەکان]]، لێکۆڵینەوە، کەریم قادرپوور، وەزارەتی ڕۆشنبیری، سلێمانی ٢٠٠٩ * [[کۆمەڵناسی شار]]، فەریدە موومتاز، و. کەریم قادرپوور-عوزەیر عوسمان، مەکتەی ڕێکخراوە دیموکڕاتییەکانی (ی.ن. ک)، سلێمانی ٢٠٠٧ == سەرچاوەکان == * پەیکەری فەرھاد، عەبباس مەعرووفی، و. کەریم قادرپوور، یانەی قەڵەم، سلێمانی ٢٠١١. {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|ئێران}} [[پۆل:ڕۆمانەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی فارسی]] 9zj309yzfmeurphcmijlgz0y6azll9e 0 40283 1571109 1551896 2026-04-02T15:49:29Z 1silent scientist 51740 1571109 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''میلان''' یەکێکە لە [[ھۆز]]ە [[کورد]]ەکان کە بە [[کورمانجی|زمانی کوردی کورمانجی]] دەدوێن و شوێنی ژیانی ئەوان [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]ی [[ئێران|ئێرانە]]. == مێژوو == زووترین ئاماژە بە میلان لە [[ماکۆ]] بووە.<ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/35882840|title = Şâfiîliğin_Kuzey_Mezopotamyada_Yayılmasında_Mervânîlerin_Rolü|last1 = Baluken|first1 = Yusuf}}</ref> بەڵام تاوەکوو سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە سەدەی ١٦دا نەبووبوونە خاوەن ناوبانگ. ناویان لە تۆمارە باجییەکاندا هاتووە کە لە [[دێرسیم]] بە ناوی میللی بچووک و گەورە بوونیان هەبووە،<ref>{{Cite web |url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |title=Archived copy |access-date=2019-01-21 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |url-status=dead }}</ref> و هەروەها کۆکەرەوەی باجی ناوچەی [[مێردین]] بوون.<ref>Winter, Stefan. "Les Kurdes de Syrie dans les archives ottomanes (XVIIIe siècle)." Études Kurdes 10 (2009)</ref> لە سەرەتای سەدەی ١٧ەوە، عوسمانییەکان چەندین جار هەوڵیان دا میلان نیشتەجێ بکەن، تەنانەت نازناوی «ئیسکان باشی» یان سەرۆکی نیشتەجێکردنیان پێبەخشین.<ref>Winter Stefan. "The Province of Raqqa under Ottoman Rule, 1535-1800: A Preliminary Study." Journal of Near Eastern Studies 68, no. 4 (2009): 255. University of Chicago Press.|doi=https://doi.org/10.1086/649610|</ref> لە ساڵی ١٧٥٨دا عوسمانییەکان ترسیان هەبوو لەوەی کەلەش ئەڤدۆ (کەلەش عەبدی) سەرۆکی میللی هەوڵی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە دۆڵی [[خابوور (فورات)|خابوور]] بدات، و لە ساڵی ١٨٠٠دا تەیموور پاشای میللی نەوەی ئەویان وەک پارێزگاری [[ڕەققە]] دەستنیشان کرد وەک هەوڵێک بۆ سنووردارکردنی تەماحەکانی. بەڵام لە ماوەی سەدەی ١٩دا، میللییەکان وردە وردە پێگەکەیان لەدەست دا و لە کاتی چاکسازییەکانی [[تەنزیمات]]دا کەوتنە ژێر گوشاری حکوومەتی عوسمانییەوە.<ref>{{cite journal |last1=Winter |first1=Stefan |title=The Other Nahdah: The Bedirxans, the Millîs, and the Tribal Roots of Kurdish Nationalism in Syria |journal=Oriente Moderno |date=2006 |volume=86 |issue=3 |pages=461–474|doi=10.1163/22138617-08603003 }}|</ref> هەندێکیان بۆ [[ڕەققە]] ڕاگوێزران، کە پێشتر هەندێک لە سەرکردە خێڵەکییەکانی میلان بووبوونە دەسەڵاتداری [[دی فاکتۆ]]ی ناوچەکە. بەم شێوەیە، زۆرێک لە خێزانە ناودارەکانی ڕەققە دەتوانن ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ میلان بگەڕێننەوە، هەرچەندە ئەمانە زیاتر لە کۆتایی سەدەی ١٩دا تێکەڵ بووبوون.<ref>Ababsa, Myriam. "Mise en Valeur Agricole et Contrôle Politique de la Vallée de l’Euphrate (1865-1946): étude des Relations Etat, Nomades et Citadins dans le Caza de Raqqa." Bulletin d’Etudes Orientales 53-54, no. 1-2 (2002): 459-488.</ref> بەناوبانگترین سەرۆکیان [[ئیبراهیم پاشای میللی|ئیبراهیم پاشا]] بوو، کە لە ساڵی ١٨٦٣ تا ١٩٠٨ سەرکردایەتی خێڵەکەی دەکرد. ئەو بەشداری کرد لە بونیادنانی [[وێرانشار]]، و سەرکردەی [[سوارەی حەمیدیە]] بوو، بەڵام لە کاتی کۆمەڵکوژیی مەسیحییەکان لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، پەنای بۆ مەسیحییەکان دا و لە دژی عوسمانییەکان ڕاپەڕی.<ref>Joost Jongerden, "Elite Encounters of a Violent Kind: Milli Ibrahim Paşa, Ziya Gökalp and Political Struggle in Diyarbekir at the Turn of the 20th Century," in Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915, eds. Joost Jongerden & Jelly Verheij (Leiden: Brill, 2012), 64.</ref> ==ئەفسانە== میلان، لەگەڵ زیلان، لەلایەن زۆرێک لە خێڵەکانەوە وەک خێڵی ئەفسانەیی دایک و باوک دادەنرێن. بەپێی وتەی [[مارک سایکس|سایکس]]،<ref>Sykes, Mark. "The kurdish Tribes of the Ottoman Empire," The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.</ref> ڕوونکردنەوەکەی خودی ئیبراهیم پاشا بەم شێوەیە بووە: «ساڵان و ساڵان لەمەوپێش [[کوردەکان]] بۆ دوو لق دابەش ببوون، [[میلان، ماکۆ|میلان]] و [[زیلان]]؛ ١٢٠٠ خێڵی میلان هەبوون، بەڵام خودا لێیان ناڕازی بوو و بە هەموو لایەکدا بڵاوەیان پێکرا، هەندێکیان نەمان، هەندێکی تریان مانەوە؛ ئەوانەی ماونەتەوە وەک سەرۆکی میلان ڕێزم لێ دەگرن.» گۆڕانکارییەک لقی سێیەم زیاد دەکات، کە بابە کوردییە. بەپێی وەشانێکی ئەفسانەکە، میلان لە دێرسیم نیشتەجێ بوون، بەڵام [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] فەرمانی بە هەندێکیان کرد نیشتەجێ بن و خانوو دروست بکەن، و ئەوانی تریش بەرەو باشوور کۆچ بکەن.<ref>Sykes, Mark. "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire," The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.</ref> وەشانێکی تری ئەفسانەکە هەیە، وەک ئەوەی [[جەلادەت عالی بەدرخان|جەلادەت بەدرخان]] گێڕاویەتییەوە. تێیدا باپیری کوردەکان پیاوێک بووە بە ناوی «کورد» کە لەسەر چیاکان ژیاوە و لە کاتی بەفرێکی زۆردا گیانی لەدەستداوە؛ تەنیا دوو لە کوڕەکانی ڕزگاریان بووە، یەکیان ناوی میل بووە، ئەوی تریان زیل.<ref>Jason james, "turks in history ," ata turk, sumer 2008, 23: 23-27</ref> کەسایەتییەکی نیمچە مێژوویی ناوداری [[ئێزیدی|ئێزیدی]] لە [[چاند]]ی کوردیدا، دەروێشی عەڤدی، لە خێڵی شەرقی سەر بە میلان بووە.<ref>Filiz, Mehmet Ş. "Xebatek li ser Destana Dewrêşê Evdî." Thesis, Mardin Artuklu University, 2014.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کورمانج]] == سەرچاوەکان == [https://web.archive.org/web/20170511053256/https://fa.wikipedia.org/wiki/ایل_میلان ویکیپیدیای فارسی] {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|سووریا|کوردستان}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] qb0cj8twpidxgjqjbqhfsscr1vyc71e 1571110 1571109 2026-04-02T15:50:24Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571110 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''میلان''' یەکێکە لە [[ھۆز]]ە [[کورد]]ەکان کە بە [[کورمانجی|زمانی کوردی کورمانجی]] دەدوێن و شوێنی ژیانی ئەوان [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]ی [[ئێران|ئێرانە]]. == مێژوو == زووترین ئاماژە بە میلان لە [[ماکۆ]] بووە.<ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/35882840|title = Şâfiîliğin_Kuzey_Mezopotamyada_Yayılmasında_Mervânîlerin_Rolü|last1 = Baluken|first1 = Yusuf}}</ref> بەڵام تاوەکوو سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە سەدەی ١٦دا نەبووبوونە خاوەن ناوبانگ. ناویان لە تۆمارە باجییەکاندا ھاتووە کە لە [[دێرسیم]] بە ناوی میللی بچووک و گەورە بوونیان ھەبووە،<ref>{{Cite web |url=http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |title=Archived copy |access-date=2019-01-21 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246 |url-status=dead}}</ref> و ھەروەھا کۆکەرەوەی باجی ناوچەی [[مێردین]] بوون.<ref>Winter, Stefan. "Les Kurdes de Syrie dans les archives ottomanes (XVIIIe siècle)." Études Kurdes 10 (2009)</ref> لە سەرەتای سەدەی ١٧ەوە، عوسمانییەکان چەندین جار ھەوڵیان دا میلان نیشتەجێ بکەن، تەنانەت نازناوی «ئیسکان باشی»یان سەرۆکی نیشتەجێکردنیان پێبەخشین.<ref>Winter Stefan. "The Province of Raqqa under Ottoman Rule, 1535-1800: A Preliminary Study." Journal of Near Eastern Studies 68, no. 4 (2009): 255. University of Chicago Press.|doi=https://doi.org/10.1086/649610|</ref> لە ساڵی ١٧٥٨دا عوسمانییەکان ترسیان ھەبوو لەوەی کەلەش ئەڤدۆ (کەلەش عەبدی) سەرۆکی میللی ھەوڵی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە دۆڵی [[خابوور (فورات)|خابوور]] بدات، و لە ساڵی ١٨٠٠دا تەیموور پاشای میللی نەوەی ئەویان وەک پارێزگاری [[ڕەققە]] دەستنیشان کرد وەک ھەوڵێک بۆ سنووردارکردنی تەماحەکانی؛ بەڵام لە ماوەی سەدەی ١٩دا، میللییەکان وردە وردە پێگەکەیان لەدەست دا و لە کاتی چاکسازییەکانی [[تەنزیمات]]دا کەوتنە ژێر گوشاری حکوومەتی عوسمانییەوە.<ref>{{cite journal |last1=Winter |first1=Stefan |title=The Other Nahdah: The Bedirxans, the Millîs, and the Tribal Roots of Kurdish Nationalism in Syria |journal=Oriente Moderno |date=2006 |volume=86 |issue=3 |pages=461–474|doi=10.1163/22138617-08603003}}|</ref> ھەندێکیان بۆ [[ڕەققە]] ڕاگوێزران، کە پێشتر ھەندێک لە سەرکردە خێڵەکییەکانی میلان بووبوونە دەسەڵاتداری [[دی فاکتۆ]]ی ناوچەکە. بەم شێوەیە، زۆرێک لە خێزانە ناودارەکانی ڕەققە دەتوانن ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ میلان بگەڕێننەوە، ھەرچەندە ئەمانە زیاتر لە کۆتایی سەدەی ١٩دا تێکەڵ بووبوون.<ref>Ababsa, Myriam. "Mise en Valeur Agricole et Contrôle Politique de la Vallée de l’Euphrate (1865-1946): étude des Relations Etat, Nomades et Citadins dans le Caza de Raqqa." Bulletin d’Etudes Orientales 53-54, no. 1-2 (2002): 459-488.</ref> بەناوبانگترین سەرۆکیان [[ئیبراھیم پاشای میللی|ئیبراھیم پاشا]] بوو، کە لە ساڵی ١٨٦٣ تا ١٩٠٨ سەرکردایەتی خێڵەکەی دەکرد. ئەو بەشداری کرد لە بونیادنانی [[وێرانشار]]، و سەرکردەی [[سوارەی حەمیدیە]] بوو، بەڵام لە کاتی کۆمەڵکوژیی مەسیحییەکان لە کۆتایی سەدەی ١٩ و سەرەتای سەدەی ٢٠دا، پەنای بۆ مەسیحییەکان دا و لە دژی عوسمانییەکان ڕاپەڕی.<ref>Joost Jongerden, "Elite Encounters of a Violent Kind: Milli Ibrahim Paşa, Ziya Gökalp and Political Struggle in Diyarbekir at the Turn of the 20th Century," in Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870-1915, eds. Joost Jongerden & Jelly Verheij (Leiden: Brill, 2012), 64.</ref> == ئەفسانە == میلان، لەگەڵ زیلان، لەلایەن زۆرێک لە خێڵەکانەوە وەک خێڵی ئەفسانەیی دایک و باوک دادەنرێن. بەپێی وتەی [[مارک سایکس|سایکس]]،<ref>Sykes, Mark. "The kurdish Tribes of the Ottoman Empire," The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.</ref> ڕوونکردنەوەکەی خودی ئیبراھیم پاشا بەم شێوەیە بووە: «ساڵان و ساڵان لەمەوپێش [[کوردەکان]] بۆ دوو لق دابەش ببوون، [[میلان، ماکۆ|میلان]] و [[زیلان]]؛ ١٢٠٠ خێڵی میلان ھەبوون، بەڵام خودا لێیان ناڕازی بوو و بە ھەموو لایەکدا بڵاوەیان پێکرا، ھەندێکیان نەمان، ھەندێکی تریان مانەوە؛ ئەوانەی ماونەتەوە وەک سەرۆکی میلان ڕێزم لێ دەگرن.» گۆڕانکارییەک لقی سێیەم زیاد دەکات، کە بابە کوردییە. بەپێی وەشانێکی ئەفسانەکە، میلان لە دێرسیم نیشتەجێ بوون، بەڵام [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیم]] فەرمانی بە ھەندێکیان کرد نیشتەجێ بن و خانوو دروست بکەن، و ئەوانی تریش بەرەو باشوور کۆچ بکەن.<ref>Sykes, Mark. "The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire," The Journal of the england Anthropological Institute of Great Britain, no. 37 (2008): 537-564.</ref> وەشانێکی تری ئەفسانەکە ھەیە، وەک ئەوەی [[جەلادەت عالی بەدرخان|جەلادەت بەدرخان]] گێڕاوییەتییەوە. تێیدا باپیری کوردەکان پیاوێک بووە بە ناوی «کورد» کە لەسەر چیاکان ژیاوە و لە کاتی بەفرێکی زۆردا گیانی لەدەستداوە؛ تەنیا دوو لە کوڕەکانی ڕزگاریان بووە، یەکیان ناوی میل بووە، ئەوی تریان زیل.<ref>Jason james, "turks in history ," ata turk, sumer 2008, 23: 23-27</ref> کەسایەتییەکی نیمچە مێژوویی ناوداری [[ئێزیدی]] لە [[چاند]]ی کوردیدا، دەروێشی عەڤدی، لە خێڵی شەرقی سەر بە میلان بووە.<ref>Filiz, Mehmet Ş. "Xebatek li ser Destana Dewrêşê Evdî." Thesis, Mardin Artuklu University, 2014.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کورمانج]] == سەرچاوەکان == [https://web.archive.org/web/20170511053256/https://fa.wikipedia.org/wiki/ایل_میلان ویکیپیدیای فارسی] {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|سووریا|کوردستان}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] 6w7qeazw7icuw4g6056apldmku2r1h2 0 42469 1571209 1458125 2026-04-02T19:01:58Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571209 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = ھۆشیار زێباری | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = Hoshyar Zebari.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = ھۆشیار مەحموود محەممەد زێباری | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٣ | شوێنی لەدایکبوون =زێبار-گوندی نپاخیە | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە =کورد | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = <!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = [[مەحموود ئاغای زێباری]] | خزمەکان = [[رەزا زوبێر زێباری]] (برا) {{ھێڵی نوێ}} [[حەمایل زێباری]] (خوشک){{ھێڵی نوێ}}[[مەسعوود بارزانی]] (خوشکەزا)<ref name="ئافتاب ۱">[https://aftabnews.ir/fa/news/131484/ ئافتاب نیووز: ''دایکی مەسعوود بارزانی و خوشکی ھۆشیار زێباری کۆچی دوایی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠١١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://aftabnews.ir/fa/news/131484/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} بازدید در ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١.</ref> | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''ھۆشیار مەحموود محەممەد زێباری''' ناسراو بە '''ھۆشیار زێباری''' (لەدایکبووی ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٣ -) سیاسەتمەداری [[کورد]] و [[عێراق]]ییە. لەماوەی ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤ تاکوو ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ وەزیری دارایی عێراق بووە، بەر لەوەش لەھەردوو خولی ھەڵبژاردندا ٢٠٠٦ و ٢٠١٠ بووەتە وەزیری دەرەوەی [[عێراق]]، لە ساڵی ١٩٧٦ بڕوانامەی زانستە سیاسییەکانی لە [[زانکۆی ئەرەدن]] لە [[عەممان]] وەرگرتووە و ھەڵگری بڕواننامەی ماستەر لە [[کۆمەڵناسی]]، ھۆشیاری زێباری ئەندامی لیژنەی ناوەندی و ئەندامی مەکتەبی سیاسی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]ە. == ژیان == ھۆشیار زێباری لەدایکبووی ١٩٥٣ لە [[ئاکرێ]]، بەڵام لە [[مووسڵ]] گەورە بووە.<ref name="ekurd">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/5/govt2295.htm|سەردێڕ=Hoshyar Zebari, a consensus candidate for Iraqi presidency: Diplomat|بڵاوکەرەوە=Kurd Net|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220203101818/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/5/govt2295.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھۆشیار موسڵمانێکی سوننە مەزھەبە. باوکی مەحموود ئاغای زێباری دەکاتە مامی مەسعوود بارزانی، سەرۆکی پێشووی ھەرێمی کوردستان. ھەروەھا خوشکی ھۆشیار زێباری، حەمایل ھاوسەرگیری لەگەڵ [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Chiman Zebari|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BJ8VCgAAQBAJ&pg=PT20&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjmoaGpqdzPAhUIuY8KHReYBwsQ6AEIGzAA#v=onepage&f=false|سەردێڕ=My Life, My Food, My Kurdistan|بڵاوکەرەوە=Xlibris Corporation|ساڵ=٢٠١٥|پەڕە=٢٠}}</ref> ھۆشیار زێباری ھەڵگری ھاووڵاتینامەی عێراقی و بەریتانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraq seeks to bar top officials from dual citizenship|ناونیشان=https://now.mmedia.me/lb/en/archive/iraq-seeks-to-bar-top-officials-from-dual-citizenship|بڵاوکەرەوە=Millenial Media|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228172531/https://now.mmedia.me/lb/en/archive/iraq-seeks-to-bar-top-officials-from-dual-citizenship|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٦، بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆمەڵناسی بەدەستھێناوە لە زانکۆی ئەردەن. دواتر لە ساڵی ١٩٨٠، بڕوانامەی ماستەری لە کۆمەڵناسی لە زانکۆی ئیسکس لە بەریتانیا وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=H.E. Hoshyar Zebari|ناونیشان=http://ju.edu.jo/Lists/NewsLetter/Disp_form.aspx?ID=773&Issue=November%202014&order=11|بڵاوکەرەوە=The University of Jordan|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180921190946/http://ju.edu.jo/Lists/NewsLetter/Disp_form.aspx?ID=773&Issue=November%202014&order=11|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھۆشیار لە ساڵی ١٩٧٩، پەیوەندیکرد بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]. لە ھەشتایەکان بوو بە [[پێشمەرگە]] لەدژی [[ڕژێمی بەعس]]. لە ساڵی ١٩٨٨، بووە ئەندامی لیژنەی ناوەندی لە پارتی. لە ساڵی ١٩٩٢، بووە نوێنەری پارتی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]]. دوایی لە ساڵی ١٩٩٩ بووە ئەندامی لیژنەی جێبەجێکار لە پارتی کۆنگرێسی نەتەوەیی عێراقی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZmQYAgAAQBAJ&pg=PA678&source=bl&ots=8S0slkTbJm&sig=PeDKZjDOWwkKAbc2KynFf4JuAw0&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwig8fbnk9zPAhXKMI8KHeyyBwEQ6AEISjAJ#v=onepage&f=false|سەردێڕ=Historical Dictionary of Iraq|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press, Inc.|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=٦٧٨, ٦٧٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Iraq Is Facing a Mortal Threat'|ناونیشان=http://www.spiegel.de/international/world/spiegel-interview-with-iraqi-foreign-minister-hoshyar-zebari-a-978341.html|یەکەم=Bernhard|دوایین=Zand|ئیش=Der Spiegel|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لە دوای جەنگی ٢٠٠٣ لە عێراق، ھۆشیار بووە ئەندامی لیژنەی دادوەری عێراقی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ruling council in symbolic first step|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2003/jul/14/iraq.michaelhoward|یەکەم=Bernhard|دوایین=Zand|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٠٣، بوو بە وەزیری دەرەوەی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nWgP_DiGKRUC&pg=PA170&source=bl&ots=dCMTyNgVdz&sig=sLBg9AZaKLW8Zka6yMGOJP24CbE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwibgoaUodzPAhXERI8KHT6jDKIQ6AEIMjAE#v=onepage&f=false|سەردێڕ=After Saddam: Prewar Planning and the Occupation of Iraq|بڵاوکەرەوە=Rans Corporation|ساڵ=٢٠٠٨|پەڕە=١٧٠}}</ref> لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٤، ھۆشیار زێباری لە پۆستی وەزیری دەرەوە لابرا و حسێن شارستانی جێگەی گرتەوە، ئەمەش وای کرد کە سیاسییە کوردەکان لە کابینەی وەزارەتی نوری مالیکی بکشێنەوە.<ref name="KurdsOilfields">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Tensions mount between Baghdad and Kurdish region as Kurds seize oil fields|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/tensions-mount-between-baghdad-and-iraqs-kurds/2014/07/11/7baeea5e-2bfe-4d07-942b-1653af3d60a3_story.html|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش=[[Washington Post]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، ھۆشیار بوو بە وەزیری دارایی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraq parliament approves new Defense, Interior ministers|ناونیشان=http://english.aawsat.com/2014/10/article55337678/iraq-parliament-approves-new-defense-interior-ministers|ئیش=Asharq al-Awsat|نووسەر=Hamza Mustafa|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160312130423/http://english.aawsat.com/2014/10/article55337678/iraq-parliament-approves-new-defense-interior-ministers|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦، لە پۆستەکەی دوورخرایەوە بەھۆی گەندەڵییەوە و وەڵامنەدانەوەی پرسیارەکانی پەرلەمانی عێراق لەسەر پرسی گەندەڵی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraqi finance minister sacked, risking economic fallout|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/idUSKCN11R1DV|بڵاوکەرەوە=Reuters|نووسەر=Stephen Kalin|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>[https://rojnews.news/رۆژهه-ڵاتى-ناوه-راست/ڕۆژنیوز-ئەو-دۆسیەیانە-ئاشکرادەکات-کە-هۆشیار-زێباری-لەسەر-بانگهێشت-کراوە-6367 ڕۆژنیوز ئەو دۆسیەیانە ئاشکرادەکات کە ھۆشیار زێباری لەسەر بانگھێشت کراوە]{{بەستەری مردوو|url=https://rojnews.news/رۆژهه-ڵاتى-ناوه-راست/ڕۆژنیوز-ئەو-دۆسیەیانە-ئاشکرادەکات-کە-هۆشیار-زێباری-لەسەر-بانگهێشت-کراوە-6367 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}، ماڵپەڕی ڕۆژنیوز، ڕۆژی ١٥ی ئابی ٢٠١٦ بڵاوکراوەتەوە.</ref> دوای دوورخستنەوەی لە پۆستەکەی، زێباری وتی «ھۆکاری لادانم ھەڵدانەوەی گەندەڵی بەرپرسان بووە.» لەدوای بەڕێوەچوونی ھەڵبژاردنی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١|پێشوەختەی عێراق]] ئەنجوومەنی نوێنەران سەرۆک و جێگرانی یەکەم و دووەمی سەرۆکی دەستنیشانکرد ، بڕیاردرا دەرگای خۆپاڵاوتن بۆ پۆستی [[سەرۆک کۆماری عێراق]] بکرێتەوە ، ھۆشیاری زێباری سەڕەڕای ئەوەی پێشتر ڕای گەیاند پارتی کاندی نابێت بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هۆشیار زێباری: كاندیمان بۆ پۆستی سەرۆك كۆمار نابێت|ناونیشان=https://politicpress.com/79183/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Politic Press}}</ref> بەڵام دواتر بە شێوەیەکی فەرمی پارتی ئەوی کاندید کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھۆشیار زێباری فۆڕمی خۆکاندیدکردنی بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق پڕکردەوە|ناونیشان=https://politicpress.com/79376/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Politic Press}}</ref> ، ئەمەش ڕووبەرووی کاردانەوەی زۆری خەڵکی بووەوە بەھۆی ئەوەی پێشتر لەسەر کەیسی گەندەڵی لە کارەکانی دورخرابوونەوە . بەو ھۆیەوە چەند [[خۆپیشاندان|خۆپیشاندانێک]] دژی لە شاری [[بەغدا]] ئەنجامدرا . ڕۆژی ١٣ی شوباتی ٢٠٢٢ دادگای فیدڕاڵی عێراق پێداچوونەوەی بە دۆسیەی ھۆشیار زێباری کردەوە و بەشێوەیەکی فەرمی شیاوبوونی بۆ ئەو پۆستە ڕەتکرایەوە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دادگای باڵای فیدڕاڵی بریاریدا بە دوورخستنەوەی ھۆشیار زێباری لە کاندیدی سەرۆک کۆمار|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7865|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref>.لە کاردانەوەی ئەو بڕیارەدا زێباری لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانی وتی کە ئەوبڕیارەی دادگا سیاسی بووە نەک یاسایی و بەرگری لە خۆی کرد کە ھیچ کێشەیەکی یاسایی نییە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هۆشیار زێباری: بڕیارەکەى دادگای فیدراڵی سیاسییەو دەزانین کێ لەپشتییەوەیەتی|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=201160|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.sharpress.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220213142039/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=201160|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=هۆشیار زێباری: بڕیاری دادگای فیدڕاڵی دژ بە من نادادپەروەرانە بوو|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7870|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Hoshyar Zebari}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:کۆمەڵناسانی عێراقی]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] jbulkz4c9mzdafcdzm2nhxeht8t961t 0 43254 1571070 1561442 2026-04-02T14:11:23Z Sorou6sh 8711 /* ڕێبەری مەزنی ئێران */ پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1571070 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = سەید ڕووحوڵڵا خومەینی | ناوی_خۆماڵی = سید ڕوحاللە مصطفوی موسوی خمینی | زمانی_ناوی_خۆماڵی = فارسی | وێنە = | قەبارەی وێنە = 230px | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ | شوێنی لەدایکبوون = [[خومەین]]، [[ئێران]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | شوێنی مردن = [[تاران]]، [[ئێران]] | ھۆکاری مردن = [[جەڵدەی دڵ]] | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = مەزارگەی خومەینی | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[فارس]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٧٩–١٩٨٩ | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناسراو_بەناوی = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو =پۆستەکە دامەزرا -[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] وەکوو شای ئێران | جێگر =[[عەلی خامنەیی]] | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = خەدیجە سەقەفی | یار = | منداڵەکان = ٧ لەوانە مستەفا ٬زەھرا، فەریدە و ئەحمەد | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = Ruhollah Khomeini signature.png | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ ={{URL|imam-khomeini.ir}} }} '''سەید ڕووحوڵڵا موستەفەوی خومەینی''' ({{بە فارسی|سید ڕوحاللە موسوی خمینی}}؛ ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ لە [[خومەین]] – ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لە [[تاران]])، ناسراو بە '''ئایەتوڵڵا خومەینی''' یان '''ئیمام خومەینی'''، پێشەوا، نووسەر، شاعیر و مەرجەعێکی تەقلیدی [[شیعە]]ی ئێرانی بوو، کە وەکوو دامەزرێنەر و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] ھەتا دواڕۆژی ژیانی لەسەر کار بوو. خومەینی یەکێک لە ڕێبەرانی جەماوەری ئێران بوو کە لە ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]] و سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو.<ref>http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php</ref><ref>http://www.britannica.com/eb/article-32981</ref> خومەینی لە مەدرەسە فیقە و [[فەلسەفەی ئیسلامی]] و [[عیرفان]]ی خوێندووە و لە ساڵی ١٣١٣دا گەیشتووەتە ئیجتیھاد. بە گوتەی [[ساواک]] مۆڵەتی ئیجتیھادەکەی لە عەبدولکەریم حائری یەزدی وەرگرتووە بەپێی وەشانێکی دیکە نەیکردووە ئیجتیھاد لە ھیچ کەسێک داوای مۆڵەتی نەکردووە و مۆڵەتی لەو شێوەیەی بە کەس نەداوە. دژی سیاسەتەکانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بەتایبەت [[شۆڕشی سپی]] و پێدانی مافی دەنگدان بە ژنان لەلایەن شاوە خەباتی کردووە و بەھۆی تۆمەتبارکردنی شا بە پەیڕەوکردنی سیاسەتەکانی [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە ساڵی ١٣٤٢، بۆ ماوەی ١٠ مانگ زیندانی کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خبرگزاری باشگاە خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جھان ||دوایین١=YJC|سەردێڕ=از ماجرای دستگیری امام خمینی (ڕە) در 15 خرداد 42 تا قیامی کە ڕنگ خون گرفت|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6115389/از-ماجرای-دستگیری-امام-خمینیرھ-در-15-خرداد-42-تا-قیامی-کھ-رنگ-خون-گرفت|وێبگە=yjc.ir/fa|شوێن=تاران|زمان=fa}}</ref> و ساڵی دواتر، بەھۆی وتارەکانی دژی تەسلیمبوون بە ڕاوێژکارە سەربازییەکانی ئەمریکا، دەربەدەر کرا، سەرکردایەتی ئیسلامییەکان و ئۆپۆزسیۆنی کرد و دەستی کرد بە داڕشتنی تیۆری دەسەڵاتی ئایینی - کە بنەماکانی تا شۆڕش بۆ خەڵک بە نادیاری مانەوە - لە ڕۆژانی کۆتاییدا کە بەرەو سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، وەک ڕێبەرەکەی، شورای شۆڕشگێڕی و حکوومەتی کاتی پێکھێنا. لە ١٢ی ڕێبەندان ١٣٥٧، خومەینی گەڕایەوە بۆ ئێران و لە ٢٢ی ڕێبەندان شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا. == ساڵانی سەرەتایی == === پاشخان === ڕوحوڵڵا خومەینی لە ڕەچەڵەکی خاوەن زەوییە بچووکەکان و پیاوانی ئایینی و بازرگانەکانەوە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |ناونیشان=https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/radicalislamiran٠٠٠٠abra/page/٢٠ ٢٠]}}</ref> باوباپیرانی بەرەو کۆتایی سەدەی ١٨ لە ماڵە ڕەسەنەکەیانەوە لە نیشاپور لە پارێزگای خۆراسان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران بۆ مانەوەیەکی کورت بۆ شانشینی ئاواد کە ناوچەیەکە لە ویلایەتی مۆدێرن ئۆتار پرادێش لە ھیندستان کە فەرمانڕەواکانی موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە دوازدە ئیمامی]] بە ڕەچەڵەک فارس بوون کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Algar|یەکەم١=Hamid|بەستەری نووسەر١=Hamid Algar|editor1-last=Koya|editor1-first=Abdar Rahman|سەردێڕ=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Islamic Book Trust|ژپنک=٩٧٨–٩٦٧٥٠٦٢٢٥٤|پەڕە=١٩|chapter=A short biography}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&dq=awadh+persian&pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&dq=awadh+origin&pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib</ref><ref name="Avadh">''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i "Avadh"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i |date=17 May 2017}}, E. Yarshater</ref> لە ماوەی حوکمڕانییەکەیاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بانگھێشتی ژمارەیەکی بەردەوام لە زانایانی فارسی، شاعیر، دادوەر، تەلارساز و وێنەکێشیان کرد.<ref name="Avadh"/> لە کۆتاییدا خێزانەکەی لە شارۆچکەیەکی بچووک لە کینتور، نزیک لوکناو پایتەختی ئاوەد نیشتەجێ بوون.<ref name="Hamid">Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar</ref><ref name="Iranian">[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''], 14 June 1999, The Iranian</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] by Olivier Roy, Antoine Sfeir</ref><ref name="Moin1999">[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] by Baqer Moin</ref> باپیرەی خومەینی، سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی، لە کینتوور لەدایکبووە.<ref name="Iranian"/><ref name="Moin1999"/> لە ساڵی ١٨٣٠ لێنۆی بەجێھێشت بۆ سەردان کردنی گۆڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]] لە نەجەف، عێراقی عوسمانی (عێراقی ئێستا) و ھەرگیز نەگەڕایەوە. بە گوتەی مۆین ئەم کۆچکردنە بۆ دەربازبوون بوون لە بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ھیندستان بوو. لە ساڵی ١٨٣٤ سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی سەردانی ئێرانی کرد و لە ساڵی ١٨٣٩ لە خومەین نیشتەجێ بوو. ھەرچەندە لە ئێران مایەوە و نیشتەجێ بوو، بەڵام بەردەوام بە ناوی ھیندی ناسراوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مانەوەی لە ھیندستان و تەنانەت ڕوحوڵڵا خومەینی لە ھەندێک لە غەزەلەکانیدا زمانی ھیندی وەک ناوی قەڵەم بەکارھێناوە. باپیری خومەینی، میرزا ئەحمەد موجتەھید خونساری، ئەو پیاوە ئایینییە بوو کە لە کاتی ناڕەزایەتی تووتندا فەتوای قەدەغەکردنی بەکارھێنانی [[تووتن]]ی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff writer |سەردێڕ=Imam Khomeini's Biography |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٧٩٠-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC|orig-year=1999|ساڵ=٢٠٠٩}}</ref> === منداڵی === بەپێی بەڵگەنامەی لەدایکبوونی، ڕوحوڵڵا موسەوی خومەینی کە ناوی یەکەمی بە واتای «ڕۆحی خوا» دێت، لە ١٧ی گوڵانی ١٩٠٠ لە خومەین سەر بە [[پارێزگای مەرکەزی]] لەدایک بووە ھەرچەندە مورتەزای برای (دواتر بە ئایەتوڵڵا پەسەندی دە ناسراوە) ڕۆژی لەدایکبوونی خۆی لە ٢٤ی ڕەزبەری ١٩٠٢ ساڵیادی لەدایکبوونی کچی محمد، فاتیمە دادەنێت .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Researcher's Note: Ruhollah Khomeini's birth date|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|وێبگە=[[Britannica.com]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412021509/https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khomeini (1900–1989) |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/khomeini_ayatollah.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=BBC History}}</ref> دوای کوژرانی باوکی، زیاتر لە دوو ساڵ دوای لەدایکبوونی لە ساڵی ١٩٠٣، لەلایەن خاڵۆزایییەوە پەروەردە کزا. ڕووحوڵڵا لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەستی بە خوێندنی سەرەتایی قورئان و فارسی کرد. ساڵی دواتر دەستی کرد بە خوێندن لە قوتابخانەیەکی ناوچەکە، لەوێ فێری ئایین و نۆحە خانی (خوێندنەوەی ماتەمینی) و بابەتەکانی تری نەریتی بوو. بە درێژایی تەمەنی منداڵی بە ھاوکاری خزم و کەسوکاری لەوان جەعفەر ئامۆزای دایکی و مۆرتەزا پەسەندی دە برا گەورەکەی درێژە بە خوێندنی ئایینی دا. === پەروەردە و وانەوتنەوە === [[پەڕگە:خمینی و ھمدرسان.JPG|وێنۆک|خومەینی وەک خوێندکارێک لەگەڵ ھاوڕێکانی (دووەم لە ڕاستەوە)]] لەدوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، ڕێکخستن کرا بۆ ئەوەی لە مەدرەسەی ئیسلامی لە [[ئەسفەھان]] بخوێنێت، بەڵام لەبری ئەوە چوو بۆ مەدرەسەی [[ئەراک]]. خرایە ژێر سەرکردایەتی ئایەتوڵڵا عەبدولکەریم حائری یەزدی. خومەینی لە ساڵی ١٩٢٠دا ڕووی لە شاری ئەراک کرد و دەستی بە خوێندن کرد. ساڵی دواتر ئایەتوڵڵا حانری یەزدی گواسترایەوە بۆ مەدرەسەی ئیسلامی لە شاری قوم لە باشووری ڕۆژاوای [[تاران]] و قوتابییەکانی بانگھێشت کرد بۆ شوێنکەوتن. خومەینی بانگھێشتەکەی قبوڵ کرد و لە قوتابخانەی دار ئەلشەفا لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لێکۆڵینەوەکانی خومەینی بریتی بوون لە شەریعەتی ئیسلامی ([[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]) و فیقھی ([[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]])، بەڵام تا ئەو کاتە خومەینی حەزێکی لە شیعر و [[فەلسەفە]] ([[عیرفان]])یشی بەدەستھێنابوو. کەواتە خومەینی لەگەڵ گەیشتن بە قوم داوای ڕێنوێنی لە میرزا عەلی ئەکبەر یەزدی زانای فەلسەفە و عیرفان دەکات. یەزدی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچی دوایی کرد، بەڵام خومەینی لەگەڵ دوو مامۆستای دیکە بە ناوەکانی جەواد عەقا مەلەکی تەبریزی و ڕافیعی [[قەزوین]] بەردەوام بوو لە پەیڕەوکردنی حەز و ئارەزووی [[فەلسەفە]]؛ بەڵام ڕەنگە گەورەترین کاریگەری لەسەر خومەینی مامۆستایەکی دیکە بووبێت بە ناوی میرزا محمد عەلی شەھابادی و عیرفانی مێژوویی سۆفی، لەوانە مەلا سەدرا و [[ئیبن عەرەبی]]. خومەینی فەلسەفەی یۆنانی کۆنی خوێندووە و ھەم لەژێر کاریگەری ھەردوو فەلسەفەی ئەرستۆ کە بە دامەزرێنەری [[ژیربێژی (مەنتیق)|ژیربێژی]] سەیری دەکرد<ref name="imamreza">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philosophy as Viewed by Ruhollah Khomeini |ناونیشان=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614032732/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.imamreza.net}}</ref> و ھەم [[ئەفلاتوون]] کە بۆچوونەکانی «لە بواری خودایی» دا بە «گۆڕ و پتەو» دەزانی بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەری [[ئیبن سینا]] و [[مەلا سەدرا]] بوو.<ref>Kashful-Asrar, p. 33 by Ruhollah Khomeini.</ref><ref name="imamreza"/> === لایەنە سیاسییەکان === زۆرجار وانەوتنەوەکانی لە مەدرەسەدا لەسەر گرنگی ئایین بۆ پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسییە پراکتیکییەکانی ئەو سەردەمە بوو، ھەروەھا لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دژی سیکولاریزم کاری دەکرد. خومەینی ھەروەھا بەھای دا بە ئامانجی ئیسلامییەکان وەک شێخ فەزلوڵڵا نوری و ئەبولقاسم کاشانی. خومەینی فەزلوڵڵا نوری وەک «کەسایەتییەکی پاڵەوان» دەبینی و ناڕەزایەتییەکانی خۆی بە دەستوور و دەسەڵاتی سیکولار لە ئەنجامی ناڕەزایەتییەکانی نوری دژی دەستووری ساڵی ١٩٠٧ دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=AJ6i2-s7hoQC&q=khomeini+pepsi+roast+in+the+fires+of+hell&pg=PT107 |سەردێڕ=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|نووسەر=Con Coughlin |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Pan MacMillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٤٣١٠-٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TteJzQyDS5kC&q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&pg=PA45|سەردێڕ=Globalisation, Religion & Development |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=International Journal of Politics & Economics |پەڕە=٤٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٦٨٢٥٦-٠-٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=OeqHjo6JkUsC&q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&pg=PA159|سەردێڕ=A Social History of Iranian Cinema, Volume 3: The Islamicate Period, 1978–1984|نووسەر=Hamid Naficy |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Duke University Press Books |پەڕە=١٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٨٧٧-١}}</ref> == چالاکیی سیاسی سەرەتایی == === پاشبنەما === لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، پیاوانی ئایینی خۆیان بە ھێزێکی سیاسی بەھێز لە ئێراندا نیشان دابوو کە دژی ئیمتیازێک بۆ بەرژەوەندییەکی بیانی (بەریتانی)، دەستپێشخەری ناڕەزایەتی تووتنیان کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fischer|یەکەم١=Michael M. J.|سەردێڕ=Iran: From Religious Dispute to Revolution|ڕێکەوت=ی ی 2003|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press|شوێن=Wisconsin|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٨٤٧٣-٥|پەڕە=٣١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Iran.html?id=QzDMzTWRnFIC&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> خومەینی لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا دوای مردنی ئایەتوڵڵا سەید حوسێن بۆروجێردی (١٩٦١)، پێشەنگی ئایینی شیعەگۆڕەپانی سەرکردایەتی بە کراوەیی بینی، ھەرچەندە بێدەنگ بوو؛ چینی ڕۆحانیی ھەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە کە مۆدێرنیزەری [[سیکولاریزم|سێکۆلار]] و دژە ڕۆحانیی [[ڕەزا شا|ڕەزاشا پەھلەوی]] ھاتە سەر دەسەڵات، لە دۆخی بەرگریدا بوو. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەد ڕەزاشا]] کوڕی ڕەزا [[شۆڕشی سپی]] ڕێکخست کە ئەمەش بەرەنگاربوونەوەکی دیکە بوو بۆ [[مەلا]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Musavi Khomeini, Ayatollah Summary|ناونیشان=http://www.bookrags.com/biography/ruhollah-musavi-khomeini-ayatollah/|وێبگە=bookrags.com|بڵاوکەرەوە=BookRags, Inc.|زمان=en}}</ref> === دژایەتی شۆڕشی سپی === شا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٦٣ [[شۆڕشی سپی]] ڕاگەیاند، کە بەرنامەیەکی شەش خاڵیی چاکسازییە و داوای چاکسازی لە زەوی و زار و بە نیشتیمانیکردنی دارستانەکان و فرۆشتنی کارگە دەوڵەتییەکان بە بەرژەوەندییە تایبەتییەکان و گۆڕانکارییەکانی ھەڵبژاردن بۆ مافی مافی ژنان و ڕێگەدان بە غەیرە موسڵمانان دەکرد وەرگرتنی پۆست، ھاوبەشکردنی قازانج لە پیشەسازیدا، و ھەڵمەتێکی خوێندەواری لە قوتابخانەکانی وڵاتدا. ھەندێک لەو دەستپێشخەرییانە بە مەترسیدار سەیر دەکران، بەتایبەتی لەلایەن مەلا شیعەکانی (زانایانی ئایینی) بەھێز و ئیمتیازدارەوە، ھەروەھا وەک ڕەوتی ڕۆژاواییکردن لەلایەن نەریتخوازەکانەوە. خومەینی بە «ھێرشکردن بۆ سەر ئیسلام» سەیری ئەوانی دەکرد. خومەینی کۆبوونەوەی مەرجەعە باڵاکانی دیکەی [[قوم]] بانگھێشت کرد و ڕازییان کرد کە بڕیاری بایکۆتی ڕیفراندۆمی شۆڕشی سپی بدەن. خومەینی لە ٢٢ی ڕێبەندانی ١٩٦٣ بەیاننامەیەکی بە وشەی توند دەرکرد کە ھەم شا و ھەم پلانی چاکسازییەکەی شەرمەزار کرد. دوای دوو ڕۆژ شا ستوونێکی زرێپۆشی بردە قوم، وتارێکی پێشکەش کرد و بە توندی ھێرشی کردە سەر مەلاکان وەک چینێک. خومەینی درێژەی بە ئیدانەکردنی بەرنامەکانی شا دا و مانیفێستێکی دەرکرد کە واژووی ھەشت زانای ئایینی باڵای شیعەی دیکەی لەسەر بوو. لە مانیفێستەکەی خومەینیدا ئاماژە بەوە کراوە کە شا بە شێوەی جۆراوجۆر دەستووری پێشێل کردووە، ئەو تەشەنەسەندنی گەندەڵی ئەخلاقی لەو وڵاتەدا شەرمەزار دەکات و شای بە ملکەچبوون بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل تۆمەتبار کردووە. ھەروەھا فەرمانی دا کە ئاھەنگی نەورۆز بۆ ساڵی ١٣٤٢ی ئێران (کە کەوتە بەر ٢١ی ئازاری ١٩٦٣) وەک نیشانەی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیاسەتەکانی حکوومەت ھەڵبوەشێتەوە. پاشنیوەڕۆی ڕۆژی عاشورا (٣ی خەرمانانی ١٩٦٣) خومەینی لە مەدرەسەی فەیزییە وتارێکی پێشکەش کرد کە شای کێشا ھاوتەریبی خەلیفەی [[یەزید کوڕی معاویە|یەزید]] کە لەلایەن شیعەکانەوە وەک 'ستەمکار' ھەست پێدەکرێت و و شای بە "بەدبەخت، " پیاوی بەدبەخت" و ئاگادارکردنەوەی ئەوەی کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ڕۆژێک دێت کە خەڵک سوپاسی ڕۆشتنی لە وڵات دەکەن. ڕێکەوتی ٥ی خەرمانانی ١٣٥٧ی ھەتاوی (١٥ی خورداد) کاتژمێر ٣:٠٠ی سەرلەبەیانی، دوو ڕۆژ دوای ئەم ئیدانەکردنی ئاشکرای شا، خومەینی لە شاری قوم ڕاگیرا و بۆ تاران ڕاگوێزرا. دوابەدوای ئەم چالاکییە، سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرتاسەری ئێران ڕوویدا و نزیکەی ٤٠٠ کەسیش گیانیان لەدەستدا. ئەو ڕووداوە ئێستا بە بزووتنەوەی ١٥ خورداد ناودەبرێت. خومەینی تا مانگی پووشپەڕ لەژێر دەستبەسەری ماڵەوەدا مایەوە. == ژیان لە تاراوگەدا == [[پەڕگە:خمینی_در_ترکیه.JPG|وێنۆک|خومەینی لە دەربەدەری لە [[بورسا]]، تورکیا بەبێ جل و بەرگی مەلایەتی]] خومەینی زیاتر لە ١٤ ساڵ لە تاراوگەدا بەسەر بردووە و زۆربەیان لە [[نەجەف|شاری نەجەف]]ی عێراق بووە. سەرەتا لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤ ڕەوانەی تورکیا کرا و لەوێ لە شاری [[بورسا]] لە ماڵی عەقید عەلی سێتینەری دەزگای زانیاری سەربازی [[تورکیا]] مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Elaine|دوایین١=Sciolino|سەردێڕ=The People's Shah|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&sec=&pagewanted=all|وێبگە=The New York Times|زمان=en|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٠}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٥، دوای کەمتر لە ساڵێک، ڕێگەی پێدرا ڕوو لە نەجەف بکات، تا ساڵی ١٩٧٨ لەوێ مایەوە، دواتر لەلایەن [[سەددام حوسێن]] جێگری سەرۆکی ئەوکاتەوە دەرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fisk|یەکەم١=Robert|سەردێڕ=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Knopf Doubleday Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٧-٤٢٨٧١-٤|پەڕە=١٦٢|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Great_War_for_Civilisation.html?id=jp2mZr7BoGsC|زمان=en}}</ref> لەم کاتەدا ناڕازیبوون لە شا خەریک بوو چڕتر بووەوە و خومەینی لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ بە [[ڤیزە]]ی گەشتیاری سەردانی نۆفلی شاتۆی کرد کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی [[پاریس]]ی فەرەنسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Revolution, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=http://www.britannica.com/eb/article-9045329/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> تا کۆتایییەکانی شەستەکان، خومەینی یەکێک بوو لە شەش مەرجەعی تەقلید (نموونە بۆ لاساییکردنەوە) بوو لە جیھانی شیعەدا بۆ «سەدان ھەزار» شیعە یان زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mottahedeh|یەکەم١=Roy P.|سەردێڕ=The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran|ڕێکەوت=ی ی 1985|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٥٥١٩٧-١|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_mantle_of_the_Prophet.html?id=KvprAAAAIAAJ|زمان=en}}</ref> لەکاتێکدا خومەینی لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا بیرۆکەی دەسەڵاتی پاشایەتی سنوورداری لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٠٦دا قبوڵ کرد – وەک لە کتێبەکەیدا کەشف ئەلئەسرار بەڵگەی لەسەرە – دوای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو ئەو بیرۆکەیەی ڕەتکردبووەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٠ خومەینی زنجیرەیەک وتاری لە نەجەف سەبارەت بە حکوومەتی ئیسلامی پێشکەش کرد، دواتر وەک کتێبێک بە ناوی جۆراوجۆر حکوومەتی ئیسلامی یان حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقیھ (حوکمەتی ئیسلامی: وەڵایەت فەقییە) بڵاوکرایەوە. ئەم پرەنسیپە، پێش شۆڕش بۆ خەڵک نەناسرابوو، لە دوای شۆڕشەوە بە دەستووری نوێی ئێرانەوە لکێنرا.<ref>Hamid Algar, "Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran", paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in "The Rule of the Religious Jurist in Iran" by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Nyulawglobal.org}}</ref><ref>Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 218</ref> [[پەڕگە:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|150px|وێنۆک|alt=دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف|دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف]] === وەڵایەتی فەقییە (دەستەڵاتی زانای ئایینی) === ئەمە ناسراوترین و کاریگەرترین کاری خومەینی بوو، و بیرۆکەکانی خۆی لەسەر دەسەڵاتداری (لەو کاتەدا) داڕشت: * یاساکانی کۆمەڵگا تەنھا دەبێت لە یاساکانی خودا (شەرع) پێک بھێنرێن، کە بەسە چونکە «ھەموو کاروباری مرۆڤایەتی» و «ڕێنمایی و دەستوور دابین دەکات ،» بۆ ھەر «بابەتێک» لە «ژیانی مرۆڤدا»<ref>''[[Islam and Revolution]]'' (1981), pp. 29–30.</ref> دادەمەزرێنێت. * لەبەر ئەوەی شەریعەت یاسایەکی گونجاوە، پێویستە ئەوانەی پۆستی حکومی دەگرن، زانیارییان لەسەر شەریعەت ھەبێت. بەو پێیەی زانایانی ئایینی ئیسلامی شارەزاترینن، فەرمانڕەوای وڵات دەبێ فەقیھێک بێت کە «لە زانست و دادپەروەری لە ھەموو ئەوانی تر بەرزتر بێت»،<ref>''Islam and Revolution'' (1981), p. 59.</ref> (کە بە مەرجەع ناسراوە)، ھەروەھا ھەبوونی زیرەکی و توانای کارگێڕی. حوکمڕانی پاشا و یان کۆبوونەوەکان «ئەوانەی کە نوێنەری زۆرینەی خەڵک دەکەن» (واتە [[پەرلەمان]] و دەسەڵاتی ھەڵبژێردراوی یاسادانان) لەلایەن ئیسلامەوە بە «ھەڵە» ناسێنراوە.<ref>''Islam and Revolution'', (1981), pp. 31, 56.</ref> * ئەم سیستەمە دەسەڵاتدارییە بۆ ڕێگریکردن لە نادادپەروەری و گەندەڵی و چەوساندنەوەی دەسەڵاتداران بەسەر ھەژاران و لاوازەکان و کوفر و لادان لە ئیسلام و شەریعەت؛ ھەروەھا بۆ لەناوبردنی کاریگەری و پیلانەکانی دژە ئیسلام لەلایەن زلھێزە دەرەکییە غەیرە موسڵمانەکانەوە پێویستە.<ref>''Islam and Revolution'' (1981), p. 54.</ref> === چالاکی سیاسی پێش شۆڕش === فۆرمێکی دەستکاریکراوی سیستەمی ویلایەتی فەقیھ دوای دەستبەکاربوونی خومەینی و شوێنکەوتووانی وەرگیرا و خومەینی یەکەمین «پاسەوان»یان «ڕێبەری مەزن»ی کۆماری ئیسلامی بوو؛ بەڵام لەم نێوەندەدا خومەینی تەنیا باسی «حکوومەتی ئیسلامی»ی دەکرد، ھەرگیز بە ڕستەیی نەیخستەڕوو کە بەڕاستی مانای چییە.<ref name="Schirazi"/> ڕەنگە ئەوانەی دەوروبەری ئاگاداری پێویستیی دەستەڵاتداری فەقیھ بووبن بەڵام «لە چاوپێکەوتن، وتارەکان، پەیام و فەتواکان لەو ماوەیەدا یەک ئاماژە بە ولایەتی فەقیھ نەکراوە.»<ref name="Schirazi">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Schirazi|یەکەم١=Asghar|سەردێڕ=The Constitution of Iran: Politics and the State in the Islamic Republic: Asghar Schirazi Translated by John O&#39;Kane|journal=Digest of Middle East Studies|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|ناونیشان=https://www.academia.edu/7644699|زمان=en|issn=1060-4367}}</ref> خومەینی ئاگادار بوو کە بیروبۆچوونەکانی بۆ دەستەڵاتی زانای ئایینیلە دەرەوەی تۆڕی ئیسلامی دژ بە شاکەی بڵاو نەکاتەوە و چینی مامناوەندی سێکۆلار لە بزووتنەوەکەی نەترسێنێت. بزووتنەوەکەی جەختی لە پۆپۆلیزم دەکرد، باسی لە شەڕکردن بۆ مۆستەزعەفین دەکرد، کە زاراوەیەکی قورئانییە بۆ چەوساوەکان یان بێبەشەکان، کە لەم چوارچێوەیەدا بە مانای «لە ئێران ھەمووان جگە لە شا و دیوانی شا» ھاتە ئاراوە.<ref name="Kepel">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kepel|یەکەم١=Gilles|سەردێڕ=جیھاد: شوێنپێی ئیسلامی سیاسی: Jihad: the trail of political Islam|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Cambridge, Mass. : Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٠٨٧٧-٩|پەڕە=١١١|ناونیشان=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674010901|زمان=en}}</ref> لە ئێران، ژمارەیەک لە ھەنگاوە ھەڵەکانی شا، لەوانە سەرکوتکردنی ناڕەزایی دەربڕین، دژایەتی ڕژێمەکەی لێکەوتەوە. کۆپی کاسێتی وتارەکانی، کە بە توندی ئیدانەی شا دەکرد، بۆ نموونە "سیخوڕی جوولەکە، مارە ئەمریکییەکە کە دەبێت بە بەرد لە سەری بدرێت " بوو بە کاڵایەکی باو لە ئێراندا و یارمەتیدەر بوو بۆ لابردنی ئەفسانەی شا و شکۆمەندی دەسەڵاتی لەبەرچاوی خەڵکدا.<ref name="Kepel"/> === پەیوەندی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا === بەگوێرەی بی بی سی، پەیوەندییەکانی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا "بەشێکە لە کۆکراوەی بەڵگەنامەکانی حکومەتی ئەمەریکا کە تازە ئاشکرا کراون، وەک بروسکەی دیپلۆماسی، تێبینی سیاسی، تۆماری کۆبوونەوەکان". بەڵگەنامەکان ئەوە دەردەخەن کە ئیدارەی [[جیمی کارتەر|کارتەر]] یارمەتی خومەینی داوە بۆ گەڕانەوە بۆ ئێران بە ڕێگریکردن لە کودەتای سەربازی لەلایەن سوپای ئێرانەوە و خومەینی بە ئەمریکییەکانی لە فەڕەنسا وتووە پەیامێک بە [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] بگەیەنێت کە نابێت ترسی نەوتیان ھەبێت. ئەم بابەتە ڕاست نییە کە ئێمە بە ئەمریکا نەوت نافرۆشین."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Two Weeks in January: America's secret engagement with Khomeini-دوو ھەفتەی مانگی ژانویە: پەیوەندییە نھێنییەکانی ئەمریکا لەگەڵ خومەینی|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36431160|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News|agency=بی بی سی|بڵاوکەرەوە=bbc.com|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|زمان=En}}</ref> == ڕێبەری مەزنی ئێران == === گەڕانەوە بۆ ئێران === [[پەڕگە:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|220px|وێنۆک|گەیشتنی خومەینی لە ١ی ڕەشەمەی ١٩٧٩ بە یاوەریی فڕۆکەوانێکی ئایر فرانس. کاتێک پرسیاری لەبارەی ھەستەکانی گەڕانەوەی لە دەربەدەری لە فڕۆکەکەدا لێکرا، وەڵامی ھیچ دایەوە؛ «ھیچ.»]] شا لە ١٦ی ژانویەی ١٩٧٩ وڵاتی بەجێھێشت بۆ چارەسەری پزیشکی (بە ڕواڵەت "لە پشوودا")، ھەرگیز نەگەڕایەوە. دوای دوو ھەفتە و لە ڕۆژی پێنجشەممە ١ی ڕەشەممەی ١٩٧٩ خومەینی بە سەرکەوتن گەڕایەوە بۆ ئێران و لەلایەن جەماوەرێکی دڵخۆشەوە پێشوازی لێکرا کە دەوترێت پێنج ملیۆن کەس بوون. لە گەشتە بەکرێگیراوەکەی ئایر فرانس بۆ گەڕانەوەی بۆ تاران، ١٢٠ ڕۆژنامەنووس یاوەری بوون کە سێیان ژن بوو. یەکێک لە ڕۆژنامەنووسەکان بە ناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: یەکێک لە ڕۆژنامەنووسان بەناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: ئایەتوڵڵا، ئایا دەتوانیت پێمان بڵێیت ھەستت چۆنە سەبارەت بە گەڕانەوە بۆ ئێران؟ خومەینی لە ڕێگەی سادق قوتبزادەی یاریدەدەرییەوە وەڵامی دایەوە: "ھیچی" (ھیچ). لێدوانەکەی - کە لەو کاتەدا زۆر باسی لێوەکرا و ھەروەھا لەو کاتەوە - لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە ڕەنگدانەوەی بیروباوەڕە عیرفانییەکانی و وابەستەنەبوون بە خۆ دادەنرا. === شۆڕش === خومەینی بە توندی دژی حکوومەتی کاتی شاپوور بەختیار وەستایەوە و بەڵێنیدا «من بە دەمیاندا دەدەم، حکوومەت دادەمەزرێنم».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متن، صوت و فیلم سخنرانی امام خمینی در 12 بھمن 57 - تسنیم|ناونیشان=https://tn.ai/650172|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|شوێن=تاران|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/650172 |date=شوباتی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Taheri|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=The Spirit of Allah: Khomeini and the Islamic Revolution|ڕێکەوت=ی ی 1986|بڵاوکەرەوە=Hutchinson|شوێن=Bethesda, Md|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٧٥٦١-٠٤-٧|پەڕە=٢٤١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/The_Spirit_of_Allah.html?id=SQYPAAAAMAAJ&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> خومەینی لە ١١ی بەفرانبار (٢٢ی بەھمەن) دا، [[مەھدی بازرگان]]، سەرۆک وەزیرانی کاتیی ڕکابەری خۆی بۆ خۆی دەستنیشان کرد و داوای کرد «بەو پێیەی من ئەوم داناوە، دەبێت گوێڕایەڵی بن». . ھۆشداریشی دا کە ئەوە «حکوومەتی خودایە»،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin|یەکەم١=Baqer|سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah|ڕێکەوت=ی ی 1999|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|شوێن=England|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-١٢٨-٢|پەڕە=٢٠٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Khomeini.html?id=b2OL9IEXaAgC&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> و نافەرمانی دژی ئەو یان بازرگان بە «یاخیبوون لە خودا» دادەنرێت، و «یاخیبوون لە خودا کوفرە». لەگەڵ پەرەسەندنی بزووتنەوەی خومەینی، سەربازەکان دەستیان کرد بە لادان بۆ لای ئەو و خومەینی بەختی ناخۆشی لەسەر ئەو سەربازانە ڕاگەیاند کە خۆیان ڕادەست نەدەکرد. لە ١١ی ڕەشەممەدا لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شۆڕش و دەستبەسەرداگرتنی چەکخانەکان، سوپا بێلایەنی ڕاگەیاند و ڕژێمی بەختیار ڕووخا. لە ١٢ی خاکەلێوە ٢٦٧٩ (٣٠ و ٣١ی ئازاری ١٩٧٩)دا ڕیفراندۆمێک بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی بە کۆماری ئیسلامی- بە پرسیارێکەوە: "ئایا دەبێت دەسەڵاتی پاشایەتی لە بەرژەوەندی حکومەتێکی ئیسلامی ھەڵبوەشێتەوە؟"- بە دەنگی ٩٨٪ بە بەڵێ بۆ جێگرەوە تێپەڕی. === سەرەتای پتەوکردنی دەسەڵات === کاتێک خومەینی لە پاریس بوو، بەڵێنی «سیستەمێکی سیاسی دیموکراتی» بۆ ئێران دا، بەڵام کاتێک گەییشتە دەسەڵات، داکۆکی لە دروستکردنی دەوڵەتی ئایینی کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC News {{!}} Middle East {{!}} Analysis: The forces for change|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/269799.stm|وێبگە=news.bbc.co.uk|بڵاوکەرەوە=British Broadcasting Corporation|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref> کە لەسەر بنەمای پارێزگای فەقییە وەرگیراوە. ئەم پرۆسەیە دەستی کرد بە سەرکوتکردنی گرووپەکانی ناو ھاوپەیمانێتییە فراوانەکە بەڵام لە دەرەوەی تۆڕەکەی کە ھیوایان بە خومەینی بەستبوو بەڵام چیتر خومەینی پێویستی بە پشتیوانی ئەوان نەبوو. ھەروەھا ئەمەش بووە ھۆی پاکتاوکردن یان گۆڕینی زۆرێک لە سیاسەتمەدارانی سێکۆلار لە ئێران و خومەینی و کەسە نزیکەکانی ئەم ھەنگاوانەی خوارەوەیان گرتەبەر:دامەزراندنی دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامی؛ جێگرتنەوەی ھێزی سەربازی و پۆلیسی پێشوو؛ دانانی زانایانی باڵای دینی و ڕۆشنبیرانی ئیسلامی ئێران بە بەرپرسی نووسینی دەستوورێکی دینی، لەگەڵ ڕۆڵێکی ناوەندی بۆ دەسەڵاتی فەقییە؛ دروستکردنی پارتی کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی مۆتجاھیدەکانی خومەینی بە ئامانجی دامەزراندنی حکوومەتێکی دینی و ڕووخاندنی ھەر ئۆپۆزسیۆنێکی سێکۆلار؛ گۆڕینی ھەموو یاسا سێکۆلارەکان بە یاسای ئیسلامی؛ و بێلایەنکردن یان سزادانی ئیلاھیناسە باڵاکان ("ڕکابەرەکانی خومەینی لە پلەبەندی ئایینیدا")، کە بیرۆکەکانی لەگەڵ بیرۆکەکانی خومەینی ناکۆکی ھەبوو، لەوانە محەممەد کازم شەریعەتمەداری، حەسەن تەباتەبایی قۆمی و [[حوسێنعەلی مونتەزیری]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cloninger|یەکەم١=Susan C.|دوایین٢=Leibo|یەکەم٢=Steven A.|سەردێڕ=Understanding Angry Groups: Multidisciplinary Perspectives on Their Motivations and Effects on Society|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, California|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٣٥١-٩|پەڕەکان=٣٤٢–٣٥٣|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Understanding_Angry_Groups_Multidiscipli.html?id=PiwRDgAAQBAJ&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> ھەندێک ڕۆژنامەکان داخران، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە داخستنی ڕۆژنامەکان ھێرشیان کرایە سەر.<ref>Moin ''Khomeini'', (2000), p.219</ref> گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکانی وەک بەرەی دیموکراسی نیشتمانی و پارتی کۆماریخوازی گەلی موسڵمان ھێرشیان کرایە سەر و دواجار قەدەغە کران.<ref>Bakhash, Shaul, ''The Reign of the Ayatollahs'', p.68–69</ref> === دەستووری ئیسلامی و بوون بە ڕێبەری مەزن === وەک بەشێک لە گواستنەوە لە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سیاسی بەرفراوان بۆ حوکومەتی توندوتیژی ئایینی، خومەینی بۆ یەکەم جار ڕای گەیاند کە پشتگیری لە دەستووری کاتی کۆماری ئیسلامی دەکات کە ھیچ پۆستێکی بۆ حوکمی باڵای زانای ئیسلامی تێدا نەبوو. دوای ئەوەی لایەنگرانی زۆرینەی ڕەھای کورسییەکانی ئەو لیژنەیەیان بەدەستھێنا کە گۆڕانکاریی کۆتاییان لە ڕەشنووسەکەدا (ئەنجومەنی شارەزایان)<ref>Schirazi, ''Constitution of Iran'' Tauris, 1997 p.22–23</ref> ئەنجامدا، دەستووری پێشنیارکراویان نووسییەوە بۆ ئەوەی [[شەرعزان]]ێکی باڵای ئیسلامی سەرکردایەتی وڵات بکات، ھەروەھا [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ی بەھێزتر بۆ [[ڤیتۆ]]کردنی یاسا نائیسلامییەکان و پشکنینی کاندیدەکان بۆ پۆستەکان و دوورخستنەوەی ناموسڵمانان. ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی لە کتێبەکەیدا بە ناوی حکوومەتی ئیسلامی: وەڵایەتی فەقییە (حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقییە) لە ساڵی ١٩٧٠دا کە بەسەر لایەنگرانیدا دابەشکرابوو و لە خەڵک ڕاگیرابوو، لە نزیکەوە بەدواداچوونی بۆ بیرۆکەکانی خومەینی دەکرد بەڵام نە بە تەواوی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٩ دەستووری نوێی کۆماری ئیسلامی بە ڕیفراندۆمی نەتەوەیی پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sial|یەکەم١=Omar|سەردێڕ=A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran|journal=GlobaLex {{!}} Foreign and International Law Research|ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm|بڵاوکەرەوە=New York University School of Law.|شوێن=New York|زمان=En}}</ref> خومەینی خۆی بە ڕێبەر دەستنیشان کرا و بە فەرمی بە «ڕێبەری شۆڕش» ناسێنرا. لە ٢ ی شوباتی ١٩٨١، [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]] وەک یەکەم سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا. ڕەخنەگران گلەییان لەوە دەکرد کە خومەینی بەڵێنەکەی بۆ ئامۆژگاریکردن لە جیاتی بەڕێوەبردنی وڵاتی شکاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Swenson|یەکەم١=Elmer|سەردێڕ=Khomeini's REVERSALS of Promises|journal=gemsofislamism.tripod.com|ناونیشان=http://gemsofislamism.tripod.com/khomeini_promises_kept.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE IRANIAN: Khomeini before & after revolution|ناونیشان=https://www.iranian.com/Opinion/2003/August/Khomeini/|وێبگە=www.iranian.com|زمان=en}}</ref> === قەیرانی دیل گرتن === [[پەڕگە:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|302px|وێنۆک|خوێندکارانی ئێرانی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا، تاران داگیر دەکەن]] پێش پەسەندکردنی دەستوور، لە ٢٢ ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای]] دوورخراو و نەخۆشی ھێنا بۆ وڵاتەکە بۆ چارەسەری شێرپەنجە. لە ئێران دەستبەجێ خۆپیشاندان دەستی پێکرد و خومەینی و گرووپە چەپەکان داوایان کرد شا بۆ دادگاییکردن و لەسێدارەدان بگەڕێتەوە بۆ ئێران. لە ٤ ی تشرینی دووەمدا، گرووپێک لە خوێندکارانی ئێرانی کە خۆیان بە خوێندکارانی موسڵمانی شوێنگری ھێڵی ئیمام ناودەبرد، کۆنتڕۆڵی باڵیۆزخانەی ئەمریکایان لە تاران گرتە دەست و ٥٢ کارمەندی باڵیۆزخانەکەیان بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ بە دیلی گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=The Mystic Who Lit The Fires of Hatred. 7 January 1980 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071023031644/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> لە ئەمریکا دیل گرتن وەک پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسای نێودەوڵەتی تەماشا دەکرا و توڕەیی توند و ھەستی دژە ئێرانی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=Mark|سەردێڕ=Guests of the Ayatollah: The Iran Hostage Crisis: The First Battle in America's War with Militant Islam|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٥٨٤-٦٠٨-٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Guests_of_the_Ayatollah.html?id=5m0kyPc18l4C&redir_esc=y|زمان=en}}</ref> === پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی ئیسلامی === خومەینی باوەڕی بە یەکڕیزی موسڵمانان، بە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەی بۆ سەرتاسەری جیھان و دواجاریش یەکێک لە «ئامانجە گەورەکانی شۆڕش» بە «دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر ئاستی جیھان» بوو. ئەو پێیوابوو شیعە و موسڵمانانی سوننە کە ژمارەیان زیاترە، پێویستە «یەکگرتوو بن و بە توندی دژی [[زلھێز]]ە ڕۆژاوایی و خۆبەزلزانەکان بوەستن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imam Emphasized Unity Between Shia and Sunni: Ayatollah Mousawi Jazayeri|ناونیشان=http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|وێبگە=Imam Khomeini|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208151025/http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەفتەی لەدایکبوونی [[محەممەد]] (ھەفتەی نێوان ١٢ تا ١٧ی ڕەبیع الاول)ی وەک ھەفتەی یەکگرتوویی و کۆتا ھەینی ڕەمەزانی وەک [[ڕۆژی قودس]] لە ساڵی ١٩٨١ ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |سەردێڕ=Iran's unfinished crisis Nazenin Ansari, 16–09–2009 |بڵاوکەرەوە=Opendemocracy.net |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110165615/https://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شەڕی ئێران و عێراق === شەڕی ئێران و عێراق دوای ماوەیەکی کورت لە گەیشتنە دەسەڵات، خومەینی داوای شۆڕشی ئیسلامی لە سەرانسەری جیھانی ئیسلامی، وەکوو عێراق دراوسێی عەرەبی ئێران کرد. عێراق تاکە وڵاتی گەورەی دراوسێی ئێران بوو کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی شیعە بوون.<ref>1980 April 8 – Broadcast call by Khomeini for the pious of Iraq to overthrow Saddam Hussein and his regime. Al-Dawa al-Islamiya party in Iraqi is the hoped for catalyst to start rebellion. From: Mackey, ''The Iranians'', (1996), p.317</ref>لە ھەمان کاتدا [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرکردەی [[بەعسیزم|بەعسی عەرەبی عێراقی]] بە پەرۆش بوو بۆ سوود وەرگرتن لە لاوازی سوپای ئێران و ئاژاوەی شۆڕشگێڕانە بەتایبەت بۆ داگیرکردنی [[پارێزگای خووزستان]] کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و لاوازکردنی ھەوڵەکانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بۆ ھاندانی زۆرینەی شیعە لە وڵاتەکەیدا. لە ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ھێرشێکی تەواوی کردە سەر ئێران و سەرەتای جەنگی ئێران و عێراق (ئەیلوولی ١٩٨٠ - ئابی ١٩٨٨). تێکەڵەیەک لە بەرھەڵستکاری توند و ناکارامەیی سەربازی ھێزە عێراقییەکان زوو پێشڕەوی عێراقیان وەستاند و سەرەڕای ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی بۆ بەکارھێنانی گازی ژەھراوی لەلایەن سەدامەوە، ئێران لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٢ نزیکەی ھەموو ناوچە لەدەستچووەکانی لە ھێرشەکەدا بەدەست ھێنایەوە. ئەم داگیرکارییە ئێرانییەکانی لە پشت ڕژێمی نوێوە کۆکردەوە، پێگەی خومەینی بەرز کردەوە و ڕێگەی دا سەرکردایەتی خۆی بەھێز بکات. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە ھەڵوێستدا، خومەینی پێشنیاری ئاگربەستی عێراقی ڕەتکردەوە و لە جیاتی ئەوە داوای قەرەبووکردنەوە و لابردنی سەدام حوسێنی لە دەسەڵات کرد.<ref>Wright, ''In the Name of God'' (1989), p.126</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Smith |یەکەم=William E. |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071015110904/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The $150 Billion Question |magazine=Time |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٢، کودەتایەکی سەربازی سەرنەکەوتوو لە دژی خومەینی ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN SAYS AN ATTEMPTED COUP BY ARMY GROUP WAS FOILED|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/06/28/world/iran-says-an-attempted-coup-by-army-group-was-foiled.html|وێبگە=The New York Times|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|شوێن=New York|زمان=en}}</ref> ھەرچەندە ژمارەی دانیشتووان و ئابووری ئێران سێ ئەوەندەی عێراق بوو، بەڵام عێراق سوودی لە پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی عەرەبی دراوسێ و بلۆکی سۆڤیەت و وڵاتانی ڕۆژاوا وەرگرت. وڵاتانی عەرەبی [[کەنداوی فارس]] و ڕۆژاوا دەیانویست دڵنیا بن کە شۆڕشی ئیسلامی لە کەنداو بڵاو نەبێتەوە، لەکاتێکدا یەکێتی سۆڤیەت نیگەران بوو لە ھەڕەشەیەکی شاراوە کە ڕژێمەکەی لە ئاسیای ناوەڕاست لە باکوور دەخاتە مەترسییەوە. ھەرچەندە ئێران لە سەردەمی شادا بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنی ھەبوو کە لەلایەن ئەمریکاوە دابین دەکرا و سەرەڕای سیاسەتەکانی خومەینی دژ بە ڕۆژاوا ئەمریکا لە ساڵانی ھەشتاکان بە نھێنی و نایاسایی چەکی بۆ ئێران قاچاخ دەکرد. لە کاتی جەنگدا، ئێرانییەکان ھێرشی شەپۆلی مرۆڤیان بەکارھێنا (ئەو کەسانەی کە بە پێ دەڕۆیشتن بۆ مردنێکی دیاریکراو، سەربازانی منداڵیشیان لەخۆگرتبوو) و خومەینی بەڵێنی دا کە ئەگەر لە جەنگدا بمرن، خۆکارانە دەچنە بەھەشت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mohammadi|یەکەم١=Kamin|سەردێڕ=The Cypress Tree|ڕێکەوت=ی ی 2012|بڵاوکەرەوە=A&C Black|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٨٨-٣٤٢٩-٩|ناونیشان=https://books.google.it/books?id=L_RqWaBZqLcC&q=would+be+used+in+human—wave+attacks,+used+to+walk+over+minefields,+giving+their+lives+for+Khomeini,+brainwashed+into+thinking+that+it+was+sweeter+to+die,&pg=PA205&redir_esc=y|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Carol|یەکەم١=Steven|سەردێڕ=Understanding the Volatile and Dangerous Middle East: A Comprehensive Analysis|ڕێکەوت=ی ی 2015|بڵاوکەرەوە=iUniverse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩١٧-٦٦٥٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iIy5CgAAQBAJ&q=khomeini+human+wave+attack+promise+walking+to+certain+death&pg=PT872|زمان=en}}</ref> بەدواداچوونەکانی خومەینی بۆ سەرکەوتن دواجار بێھودە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Shane Harris and Matthew M.|دوایین١=Aid|سەردێڕ=Exclusive: CIA Files Prove America Helped Saddam as He Gassed Iran|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en|ڕێکەوت=18ی ئەیلوولی 2025}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Iranian Revolution, Family, Ayatollah, & Facts {{!}}|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316812/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|زمان=en}}</ref> تا مانگی ئازاری ساڵی ١٩٨٤ دوو ملیۆن لە خوێندەوارترین ھاووڵاتیانی ئێران وڵاتیان بەجێھێشتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Ladan|دوایین١=Boroumand|سەردێڕ=Iranians Turn Away from the Islamic Republic|ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/iranians-turn-away-from-the-islamic-republic/|وێبگە=Journal of Democracy|بڵاوکەرەوە=journalofdemocracy.org|شوێن=Washington|زمان=en}}</ref> خومەینی لە مانگی گەلاوێژی ساڵی ١٩٨٨، بە وتەی خۆی، «کوپەکەی ژەھری خواردەوە» و ئاگربەستێکی بە ناوبژیوانی نەتەوە یەکگرتووەکان قبوڵ کرد. سەرەڕای تێچووی زۆری شەڕەکە کە ٤٥٠ بۆ ٩٥٠ ھەزار قوربانیی ئێرانی و ٣٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو، بەڵام خومەینی پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە درێژکردنەوەی شەڕ بۆ ناو عێراق لە ھەوڵێکدا بۆ ڕووخاندنی سەدام ھەڵە نەبووە. لە "نامەیەکدا بۆ پیاوانی ئایینی" نووسیویەتی "تەوبە ناکەین، تەنانەت بۆ یەک ساتیش پەشیمان نابینەوە بۆ ئەدای کارکردنمان لە کاتی شەڕدا. ئایا لەبیرمان چووە کە شەڕمان کردووە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکی ئایینی خۆمان و ئەنجامەکەی پرسێکی پەراوێزییە؟".<ref>Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 285</ref> === فەتوای دژی چەکی کیمیایی === موحسین ڕەفیقدۆست فەرماندەی سوپای پاسداران لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٩ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ گارێس پۆرتەر جەختی لەوە کردەوە کە خومەینی دژایەتی پێشنیازەکەی کردووە بۆ دەستپێکردنی کارکردن لەسەر [[چەکی ناوکی|چەکی ئەتۆمی]] و کیمیایی بە فەتوایەک کە وردەکارییەکانی سەبارەت بە کات و دەرکردنی ھەرگیز ئاشکرا نەکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Gareth|دوایین١=Porter|سەردێڕ=(کاتێک ئایەتوڵڵا وتی نەخێر بە ئەتۆم) When the Ayatollah Said No to Nukes|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/|وێبگە=Foreign Policy|بڵاوکەرەوە=Foreign Policy|شوێن=Washington|زمان=en|ڕێکەوت=2ی تشرینی یەکەمی 2025}}</ref> === فەتوا لە دژی کوردەکان === لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، خومەینی فەتوایەکی (بڕیاری شەرعی) دەرکرد و تێیدا جیھادی (شەڕی) دژ بە گرووپە یاخیبووەکانی کورد ڕاگەیاند، بەتایبەتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (KDPI) و کۆمەڵە. ئەم بڕیارە دوای [[شەڕی پاوە]] ھات، کە تێیدا چەکدارانی کورد گەمارۆی پێگەکانی حکوومەتیان دابوو. خومەینی یاخیبووەکانی وەک موحاریب (ئەوانەی شەڕ لە دژی خودا دەکەن) ناساند. دوای بڕیارەکە، دادوەری شۆڕش [[سادق خەڵخاڵی]] دادگاییکردنی خێرا و کورتکراوەی لە سنە، پاوە، مەریوان، سەقز و مەھاباد ئەنجامدا، کە بووە ھۆی لەسێدارەدانی سەدان کەس بە تۆمەتی چالاکی دژە شۆڕش. بەپێی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە کاتی ململانێ فراوانەکەدا (١٩٧٩–١٩٨٣) کوژراون، و ھەزاران کەسیش لە دادگاییکردنە خێراکاندا سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.<ref>{{Cite web |last=IHRDC |date=2012-04-11 |title=Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979 |url=https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ |access-date=2026-03-02 |website=Iran Human Rights Documentation Center |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == === ئاماژەکان === {{سەرچاوەکان|٢}} === سەرچاوەکان === {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Ansari |یەکەم= Hamid |ناونیشان= http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |سەردێڕ= The Narrative of Awakening |بڵاوکەرەوە= The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی ئایاری ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Bakhash |یەکەم= Shaul |سەردێڕ= The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |بڵاوکەرەوە=Basic Books |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Brumberg |یەکەم= Daniel |سەردێڕ= Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |بڵاوکەرەوە= University of Chicago Press |ژپنک= ٠-٢٢٦-٠٧٧٥٨-٦|ساڵ= ٢٠٠١}} * {{cite encyclopedia |title = Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last = Choksy |first = Jamsheed K. |author-link = Jamsheed Choksy |url = http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia = Encyclopaedia Iranica |year = 2015}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |دوایین= Dabashi |یەکەم= Hamid |سەردێڕ= Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran|ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers |ژپنک=١-٤١٢٨-٠٥١٦-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Daniel |یەکەم= Elton L. |سەردێڕ= The History of Iran |ناونیشان= https://archive.org/details/historyofiran0000dani |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٣٠٧٣١-٨|ساڵ=٢٠٠١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= DeFronzo |یەکەم=James |سەردێڕ= Revolutions And Revolutionary Movements |بڵاوکەرەوە=Westview Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٥٤-٩|ساڵ=٢٠٠٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان= https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Harney |یەکەم= Desmond |سەردێڕ= The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&q=intitle:%22Islamic+revolution%22 |دوایین= Hoveyda |یەکەم= Fereydoun |سەردێڕ= The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Praeger/Greenwood|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٧٨٥٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Karsh |یەکەم= Efraim |سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٢٢٦٣-٣|ساڵ=٢٠٠٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Keddie |یەکەم=Nikkie R. |سەردێڕ= Modern Iran: Roots and Results of Revolution |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٠-٣٠٠-٠٩٨٥٦-١|ساڵ=٢٠٠٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Khomeini |یەکەم١= Ruhollah |دوایین٢=Algar |یەکەم٢=Hamid |سەردێڕ= Islamic Government: Governance of the Jurist |بڵاوکەرەوە=Alhoda UK |ژپنک= ٩٦٤-٣٣٥-٤٩٩-٧|ساڵ=٢٠٠٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini |یەکەم= Ruhollah |editor = Algar, Hamid (translator and editor) |سەردێڕ= Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |ناونیشان= https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Mizan Press |شوێن=Berkeley, CA |ساڵ=١٩٨١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini, Ruhollah |سەردێڕ= Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |بڵاوکەرەوە=Bantam |ساڵ=١٩٨٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Lee |یەکەم= James |سەردێڕ= The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Philosophical Library|ژپنک=٠-٨٠٢٢-٢٤٦٥-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Mackey |یەکەم= Sandra |سەردێڕ= The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |بڵاوکەرەوە=Dutton |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک= ٠-٥٢٥-٩٤٠٠٥-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Milani |یەکەم= Mohsen M. |سەردێڕ=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |بڵاوکەرەوە=Westview Press|ژپنک=٠-٨١٣٣-٨٤٧٦-١|ساڵ=١٩٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Moin |یەکەم= Baqer |سەردێڕ= Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک= ٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-٩|ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان= https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molavi, Afshin |سەردێڕ= The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |بڵاوکەرەوە= Norton paperbacks |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Rāhnamā |یەکەم= 'Ali |سەردێڕ= Pioneers of Islamic Revival |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک= ١-٨٥٦٤٩-٢٥٤-٠|ساڵ=١٩٩٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Reich |یەکەم= Bernard |سەردێڕ=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٢٦٢١٣-٦|ساڵ=١٩٩٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Schirazi, Asghar |سەردێڕ= The Constitution of Iran |بڵاوکەرەوە=Tauris |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Taheri |یەکەم= Amir |سەردێڕ= The Spirit of Allah |بڵاوکەرەوە=Adler & Adler |ساڵ=١٩٨٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Willett|یەکەم= Edward C. |سەردێڕ=Ayatollah Khomeini |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=The Rosen Publishing Group|ژپنک=٠-٨٢٣٩-٤٤٦٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= In the Name of God: The Khomeini Decade |ناونیشان= https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Simon & Schuster |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧١-٦٧٢٣٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= The Last Revolution |بڵاوکەرەوە=Knopf |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٠}} {{refend}} {{S-start}} {{S-off}} {{S-bef|before = ناونیشانی نوێ}} {{S-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=١٩٧٩–١٩٨٩}} {{S-aft|after = [[عەلی خامنەیی]]}} {{s-mil}} {{S-bef|before=[[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]]}} {{S-ttl|title=[[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]|years=١٩٨١–١٩٨٩}} {{S-aft|after=[[عەلی خامنەیی]]}} {{S-end}} {{ئیسلامی سیاسی}} {{کەسایەتیی ساڵی گۆڤاری تایم}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|شەڕی سارد|ھیندستان|تۆپی پێ|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ruhollah Khomeini}} [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠]] [[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] pnzc89bdrrwhwwk6kr1paj1zd0mioud 0 43535 1571057 1546968 2026-04-02T13:24:28Z 1silent scientist 51740 1571057 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچە مێژوویییەکە|حەکاری (ناوچەی مێژوویی)}} {{Infobox former subdivision | native_name = میرنشینی حەکاری | common_name = | subdivision = [[میرنشین]] لە | nation = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | year_start = ١١٣٣ | year_end = ١٨٤٩ | date_start = | date_end = | event_start = | event_end = | p1 = خەلافەتی عەباسی | flag_p1 = Black flag.svg | s1 = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | flag_s1 = Ottoman flag alternative 2.svg | image_flag = Black flag.svg | flag_type = ئاڵای میرنشینی حەکاری | image_coat = | image_map = Kurdish states 1835.png | image_map_caption = میرنشینە کوردییەکان لە ساڵی ١٨٣٥ | capital = [[جۆلەمێرگ]];<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=John Macgregor|سەردێڕ=Commercial statistics: A digest of the productive resources, commercial legislation, customs tariffs, of all nations. Including all British commercial treaties with foreign states|ناونیشان=https://archive.org/details/commercialstatis01macg|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ساڵ=١٨٥٠|بڵاوکەرەوە=Whittaker and co.|پەڕە=[https://archive.org/details/commercialstatis٠١macg/page/١٢ ١٢]}}</ref> <br/> [[ئامێدی]] | today = [[ھەرێمی کوردستان]]<br/>[[پارێزگای وان]]<br/>[[پارێزگای حەکاری]] <!--- Area and population of a given year ---> | stat_year1 = | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | footnotes = }} '''میرنشینی حەکاری''' [[میرنشین]]ێکی [[میرنشینە کوردییەکان|کورد]]ی بوو کە لە باشووری وڵاتی [[تورکیا]]ی ئەمڕۆ لە ھەرێمی [[جۆلەمێرگ]] ھەڵکەوتبوو و لەلایەن [[عیزەدین شێر]] دامەزرێندرابوو. میرنشینی حەکاری لە نێوان سەدەی ١٥ تا ١٩ بوونی ھەبووە.<ref>http://books.google.no/booksid=X_LmnA75Dt8C&pg=PA255&lpg=PA255&dq=Emirate+of+Hakkâri&source=bl&ots=wFFfsOt5AP&sig=lPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s&hl=no&sa=X&ei=1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA&redir_esc=y#v=onepage&q=hakkari&f=false{{dead{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=ئازاری ٢٠١٩}} link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=شوباتی ٢٠٢١}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> لە بەرزترین ئاستی خۆیدا ئەم میرنشینە ویلایەتی [[پارێزگای وان|وان]] و [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]] و بەشێک لە [[باشووری کوردستان]]ی ئەمڕۆی بەدەستەوە بووە. وە لەبەشی ڕۆژھەڵاتدا، دەسەڵاتیان گەیشتووەتە [[سەڵماس]] و [[خۆی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160715060432/http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو ناوچانەی کە دەسەڵاتیان ھەبووە کۆمەڵێک کاریان تێدا ئەنجامداوە، وەکو ئاوەدانکاری. == مێژوو == === بنەچەکان === میرنشینەکە لەلایەن نەوەیەکی شێر بە ناوی [[ئەسەدەددین زەڕین چەنگ]] دووبارە دامەزرایەوە. زەڕین چەنگ لەلایەن مەسیحییەکانی ناوچەکەوە لە شوێنی نیشتەجێبوونی لە [[میسر]] بانگێشت کرا، و خۆی و شوێنکەوتووانی هێرشیان کردە سەر زەوییە باوباپیرانییەکانیان و دەستیان بەسەردا گرت. بەو پێیەی ئەم هێرشە لە ڕۆژی شەممەدا ڕوویدا («شەمبە» لە زاراوەی کوردی ناوخۆیی)، بنەماڵەی فەرمانڕەوا ناویان گۆڕدرا بۆ بنەماڵەی شەمبۆ.<ref>M.Th. Houtsma, A.J. Wensinck, [[T.W. Arnold]], W. Heffening, E. Levi-Provencal, ''E.J Brill’s First Encyclopaedia of Islam 1913-1936, Vol. IV'' (1993), p. 1146</ref><ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=51–2}}</ref> عیزەددین شێری دووەم، کوڕی زەڕین چەنگ، دواتر کەوتە ململانێ لەگەڵ [[ئاق قۆینلۆ]]ەکان و لە ساڵی ١٤٩١ لەسەر فەرمانی فەرمانڕەواکەیان، سوڵتان یەعقووب، کوژرا.<ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=54–6}}</ref> دڵسۆزی فەرمانڕەواکانی حەکاری لە ساڵانی دواتردا لە نێوان خاوەنشکۆ جیاوازەکاندا گۆڕانی بەسەردا دەهات. بەهۆی کەوتنیان لەسەر سنووری نێوان دوو ئیمپراتۆریەتیی بەهێزی شەڕکەر، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]، میرەکان دەیانتوانی بەرژەوەندییەکانی یەکێک لە زلهێزەکان دژی ئەوی دیکە بەکاربهێنن تەنها بە گۆڕینی لایەنگرییان، ئەمەش بە [[زاهید بەگ]]، کوڕی [[عیزەددین شێری دووەم]] دەستی پێکرد. قۆناغی دواتر پڕ لە نائارامی بوو، بە ململانێیەکی زۆری ناوخۆیی لە بنەماڵەی فەرمانڕەوادا. ئەندامە جیاوازەکان لایەنگری ئیمپراتۆریەتی جیاوازیان دەکرد و ڕاپەڕین لەلایەن میرزادەکانی شەمبۆوە دژی باوکیان دەستی پێکرد. لە ماوەی سەدەیەکدا سێزدە میری جیاواز تاجیان لەسەر نرا.<ref>Lale Yalçın-Heckmann, ''Tribe and kinship among the Kurds'' (1991), p. 50</ref> دوای شەڕەکانی عوسمانی و سەفەوی، [[ھەکاری|حەکاری]] چیتر توانای ئەوەیان نەمابوو کە ئاغاکانی عوسمانی بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەکاربهێنن و دەستی کرد بە لەدەستدانی دەسەڵات و پێگەیان.<ref>{{harvtxt|Eppel|2016|p=48}}</ref> [[File:A portrait of a Kurdish fighter from the Hakkari region, Alexander Orłowski, St Petersburg, Russia, circa 1819 or after.jpg|thumb|right|وێنەیەکی شەڕکەرێکی کورد لە ناوچەی حەکاری. [[ئەلێکساندەر ئۆرڵۆوسکی]]، [[سانت پترسبۆرگ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ١٨١٩ی زایینی یان دواتر.]] لە دەیەی ١٨٢٠دا، میرنشینی حەکاری بەهۆی ململانێی نێوان [[نوورەڵڵا بەگ]] و [[سلێمان بەگ]]ەوە تووشی کێشە بوو.<ref>{{Cite web|url=https://lepzerin.wordpress.com/2012/04/15/the-downfal-of-bedrkhan/|title=The downfall of Bedrkhan and the end of Botan|last=nzibari|date=2012-04-16|website=Kurdish Musings|access-date=2017-06-28}}</ref> هۆزە [[ئاشوورییەکان]] لایەنگیریان کرد، و پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|مار شەمعوون]] پشتگیری خۆی بۆ سلێمان بەگ دەربڕی. کاریگەری مژدەدەرە ڕۆژاواییەکان و حکوومەتە پەیوەندیدارەکانیان هەروەها هاوسەنگی ئایینی نێوان هۆزە [[مەسیحی]] و موسڵمانەکانی تێکدا لە کاتێکدا [[دەوڵەتی عوسمانی]] بەهۆی شەڕەکانی لەگەڵ ڕووسیا لە ١٨٢٨-٢٩ و فەرمانڕەوای میسر [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی]] لە ١٨٣١دا لاواز بوو. میر نوورەڵڵا بەگی حەکاری و [[بەدرخان بەگ]] لە ساڵی ١٨٤٣دا ئاشوورییە نێستۆرییەکانی ناو زەوییەکانیان کۆمەڵکوژ کرد بەهۆی هاندانی دەسەڵاتدارانی عوسمانی، کە ئەوانیان بە کاریگەری ڕو لە زیادبوونی مژدەدەرە ڕۆژاواییەکان و [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] دەبەستەوە. دواتر، عوسمانییەکان هەوڵیاندا دەسەڵاتی خۆیان بەسەر قەوارە کوردییەکاندا بسەپێنن، کە بووە هۆی ڕووبەڕووبوونەوەی نێوان سوپای عوسمانی و هاوپەیمانی کوردی بەدرخان لە ساڵی ١٨٤٧دا. هۆزە کوردەکان تێشکان و بەدرخان بۆ تاراوگە نێردرا.<ref name=":0" /> == دانیشتووان == لە لوتکەی دەسەڵاتیدا، میرنشینەکە کۆنتڕۆڵی بەشێک لە پارێزگاکانی [[تورکیا]]ی حەکاری و وانی دەکرد، لەگەڵ هەندێک ناوچە لە [[باشووری کوردستان]]. دانیشتووانەکەی هەمەجۆر بوون، لە هۆزە کوردە کۆچەرییەکان، مەسیحییە ئاشوورییە نێستۆرییەکان کە شوێنکەوتووی هۆزە کوردەکان بوون، و جوتیارە ئەرمەنییە نیشتەجێبووەکان پێکهاتبوون.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-tuPDAAAQBAJ&q=Emirate+of+Hakk%C3%A2ri&pg=PA58|title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|last=Eppel|first=Michael|date=2016-09-13|publisher=University of Texas Press|isbn=9781477311073|language=en}}</ref> میرنشینەکە کۆنتڕۆڵ یان دەسەڵاتی بەسەر هۆزە ئاشوورییە سەربەخۆکانی [[تیاری]]، [[باز (ھۆز)|باز]]، [[جیلوو (ھۆز)|جیلوو]]، [[تەخوومە (ھۆز)|تەخوومە]]، و [[دیزدا (ھۆز)|دیزدا]] نەبوو کە بە عەشیرەت یان پیاوانی ئازاد ناسرابوون.<ref>{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=AdZfWpd4YrYC|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-60497-583-3|pages=2|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|url=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913|date=2000|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-429-0876-5|pages=285|language=en}}</ref> == بەناوبانگترین میرەکان == * میر ئەسەدەدین موسا کوڕی مەنگەلان: لەکاتی ھاتنی [[مەغۆل]]ەکان بۆ دەڤەرەکە، میری میرنشینەکە بووە. * میر عیمادەدین موجلی: نەوەی میر ئەسەدەدین بووە، بەوە ناسراوە زۆر ئارەزووی لە زانست و زانیاری کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] 6pxfblh6vmjgphe9gcpv30qyw4f73rs 1571058 1571057 2026-04-02T13:25:16Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1571058 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچە مێژوویییەکە|حەکاری (ناوچەی مێژوویی)}} {{Infobox former subdivision | native_name = میرنشینی حەکاری | common_name = | subdivision = [[میرنشین]] لە | nation = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | year_start = ١١٣٣ | year_end = ١٨٤٩ | date_start = | date_end = | event_start = | event_end = | p1 = خەلافەتی عەباسی | flag_p1 = Black flag.svg | s1 = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | flag_s1 = Ottoman flag alternative 2.svg | image_flag = Black flag.svg | flag_type = ئاڵای میرنشینی حەکاری | image_coat = | image_map = Kurdish states 1835.png | image_map_caption = میرنشینە کوردییەکان لە ساڵی ١٨٣٥ | capital = [[جۆلەمێرگ]];<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=John Macgregor|سەردێڕ=Commercial statistics: A digest of the productive resources, commercial legislation, customs tariffs, of all nations. Including all British commercial treaties with foreign states|ناونیشان=https://archive.org/details/commercialstatis01macg|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ساڵ=١٨٥٠|بڵاوکەرەوە=Whittaker and co.|پەڕە=[https://archive.org/details/commercialstatis٠١macg/page/١٢ ١٢]}}</ref> <br/> [[ئامێدی]] | today = [[ھەرێمی کوردستان]]<br/>[[پارێزگای وان]]<br/>[[پارێزگای حەکاری]] <!--- Area and population of a given year ---> | stat_year1 = | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | footnotes = }} '''میرنشینی حەکاری''' [[میرنشین]]ێکی [[میرنشینە کوردییەکان|کورد]]ی بوو کە لە باشووری وڵاتی [[تورکیا]]ی ئەمڕۆ لە ھەرێمی [[جۆلەمێرگ]] ھەڵکەوتبوو و لەلایەن [[عیزەدین شێر]] دامەزرێندرابوو. میرنشینی حەکاری لە نێوان سەدەی ١٥ تا ١٩ بوونی ھەبووە.<ref>http://books.google.no/booksid=X_LmnA75Dt8C&pg=PA255&lpg=PA255&dq=Emirate+of+Hakkâri&source=bl&ots=wFFfsOt5AP&sig=lPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s&hl=no&sa=X&ei=1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA&redir_esc=y#v=onepage&q=hakkari&f=false{{dead{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=ئازاری ٢٠١٩}} link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=شوباتی ٢٠٢١}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> لە بەرزترین ئاستی خۆیدا ئەم میرنشینە ویلایەتی [[پارێزگای وان|وان]] و [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]] و بەشێک لە [[باشووری کوردستان]]ی ئەمڕۆی بەدەستەوە بووە. وە لەبەشی ڕۆژھەڵاتدا، دەسەڵاتیان گەیشتووەتە [[سەڵماس]] و [[خۆی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160715060432/http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو ناوچانەی کە دەسەڵاتیان ھەبووە کۆمەڵێک کاریان تێدا ئەنجامداوە، وەکو ئاوەدانکاری. == مێژوو == === بنەچەکان === میرنشینەکە لەلایەن نەوەیەکی شێر بە ناوی [[ئەسەدەددین زەڕین چەنگ]] دووبارە دامەزرایەوە. زەڕین چەنگ لەلایەن مەسیحییەکانی ناوچەکەوە لە شوێنی نیشتەجێبوونی لە [[میسر]] بانگێشت کرا، و خۆی و شوێنکەوتووانی هێرشیان کردە سەر زەوییە باوباپیرانییەکانیان و دەستیان بەسەردا گرت. بەو پێیەی ئەم هێرشە لە ڕۆژی شەممەدا ڕوویدا («شەمبە» لە زاراوەی کوردی ناوخۆیی)، بنەماڵەی فەرمانڕەوا ناویان گۆڕدرا بۆ بنەماڵەی شەمبۆ.<ref>M.Th. Houtsma, A.J. Wensinck, [[T.W. Arnold]], W. Heffening, E. Levi-Provencal, ''E.J Brill’s First Encyclopaedia of Islam 1913-1936, Vol. IV'' (1993), p. 1146</ref><ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=51–2}}</ref> عیزەددین شێری دووەم، کوڕی زەڕین چەنگ، دواتر کەوتە ململانێ لەگەڵ [[ئاق قۆینلۆ]]ەکان و لە ساڵی ١٤٩١ لەسەر فەرمانی فەرمانڕەواکەیان، سوڵتان یەعقووب، کوژرا.<ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=54–6}}</ref> دڵسۆزی فەرمانڕەواکانی حەکاری لە ساڵانی دواتردا لە نێوان خاوەنشکۆ جیاوازەکاندا گۆڕانی بەسەردا دەهات. بەهۆی کەوتنیان لەسەر سنووری نێوان دوو ئیمپراتۆریەتیی بەهێزی شەڕکەر، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]، میرەکان دەیانتوانی بەرژەوەندییەکانی یەکێک لە زلهێزەکان دژی ئەوی دیکە بەکاربهێنن تەنها بە گۆڕینی لایەنگرییان، ئەمەش بە [[زاهید بەگ]]، کوڕی [[عیزەددین شێری دووەم]] دەستی پێکرد. قۆناغی دواتر پڕ لە نائارامی بوو، بە ململانێیەکی زۆری ناوخۆیی لە بنەماڵەی فەرمانڕەوادا. ئەندامە جیاوازەکان لایەنگری ئیمپراتۆریەتی جیاوازیان دەکرد و ڕاپەڕین لەلایەن میرزادەکانی شەمبۆوە دژی باوکیان دەستی پێکرد. لە ماوەی سەدەیەکدا سێزدە میری جیاواز تاجیان لەسەر نرا.<ref>Lale Yalçın-Heckmann, ''Tribe and kinship among the Kurds'' (1991), p. 50</ref> دوای شەڕەکانی عوسمانی و سەفەوی، [[ھەکاری|حەکاری]] چیتر توانای ئەوەیان نەمابوو کە ئاغاکانی عوسمانی بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەکاربهێنن و دەستی کرد بە لەدەستدانی دەسەڵات و پێگەیان.<ref>{{harvtxt|Eppel|2016|p=48}}</ref> [[File:A portrait of a Kurdish fighter from the Hakkari region, Alexander Orłowski, St Petersburg, Russia, circa 1819 or after.jpg|thumb|right|وێنەیەکی شەڕکەرێکی کورد لە ناوچەی حەکاری. [[ئەلێکساندەر ئۆرڵۆوسکی]]، [[سانت پترسبۆرگ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ١٨١٩ی زایینی یان دواتر.]] لە دەیەی ١٨٢٠دا، میرنشینی حەکاری بەهۆی ململانێی نێوان [[نوورەڵڵا بەگ]] و [[سلێمان بەگ]]ەوە تووشی کێشە بوو.<ref>{{Cite web|url=https://lepzerin.wordpress.com/2012/04/15/the-downfal-of-bedrkhan/|title=The downfall of Bedrkhan and the end of Botan|last=nzibari|date=2012-04-16|website=Kurdish Musings|access-date=2017-06-28}}</ref> هۆزە [[ئاشوورییەکان]] لایەنگیریان کرد، و پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|مار شەمعوون]] پشتگیری خۆی بۆ سلێمان بەگ دەربڕی. کاریگەری مژدەدەرە ڕۆژاواییەکان و حکوومەتە پەیوەندیدارەکانیان هەروەها هاوسەنگی ئایینی نێوان هۆزە [[مەسیحی]] و موسڵمانەکانی تێکدا لە کاتێکدا [[دەوڵەتی عوسمانی]] بەهۆی شەڕەکانی لەگەڵ ڕووسیا لە ١٨٢٨-٢٩ و فەرمانڕەوای میسر [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی]] لە ١٨٣١دا لاواز بوو. میر نوورەڵڵا بەگی حەکاری و [[بەدرخان بەگ]] لە ساڵی ١٨٤٣دا ئاشوورییە نێستۆرییەکانی ناو زەوییەکانیان کۆمەڵکوژ کرد بەهۆی هاندانی دەسەڵاتدارانی عوسمانی، کە ئەوانیان بە کاریگەری ڕو لە زیادبوونی مژدەدەرە ڕۆژاواییەکان و [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] دەبەستەوە. دواتر، عوسمانییەکان هەوڵیاندا دەسەڵاتی خۆیان بەسەر قەوارە کوردییەکاندا بسەپێنن، کە بووە هۆی ڕووبەڕووبوونەوەی نێوان سوپای عوسمانی و هاوپەیمانی کوردی بەدرخان لە ساڵی ١٨٤٧دا. هۆزە کوردەکان تێشکان و بەدرخان بۆ تاراوگە نێردرا.<ref name=":0" /> == دانیشتووان == لە لوتکەی دەسەڵاتیدا، میرنشینەکە کۆنتڕۆڵی بەشێک لە پارێزگاکانی [[تورکیا]]ی حەکاری و وانی دەکرد، لەگەڵ هەندێک ناوچە لە [[باشووری کوردستان]]. دانیشتووانەکەی هەمەجۆر بوون، لە هۆزە کوردە کۆچەرییەکان، مەسیحییە ئاشوورییە نێستۆرییەکان کە شوێنکەوتووی هۆزە کوردەکان بوون، و جوتیارە ئەرمەنییە نیشتەجێبووەکان پێکهاتبوون.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-tuPDAAAQBAJ&q=Emirate+of+Hakk%C3%A2ri&pg=PA58|title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|last=Eppel|first=Michael|date=2016-09-13|publisher=University of Texas Press|isbn=9781477311073|language=en}}</ref> میرنشینەکە کۆنتڕۆڵ یان دەسەڵاتی بەسەر هۆزە ئاشوورییە سەربەخۆکانی [[تیاری]]، [[باز (ھۆز)|باز]]، [[جیلوو (ھۆز)|جیلوو]]، [[تەخوومە (ھۆز)|تەخوومە]]، و [[دیزدا (ھۆز)|دیزدا]] نەبوو کە بە عەشیرەت یان پیاوانی ئازاد ناسرابوون.<ref>{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=AdZfWpd4YrYC|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-60497-583-3|pages=2|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|url=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913|date=2000|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-429-0876-5|pages=285|language=en}}</ref> == بەناوبانگترین میرەکان == * میر ئەسەدەدین موسا کوڕی مەنگەلان: لەکاتی ھاتنی [[مەغۆل]]ەکان بۆ دەڤەرەکە، میری میرنشینەکە بووە. * میر عیمادەدین موجلی: نەوەی میر ئەسەدەدین بووە، بەوە ناسراوە زۆر ئارەزووی لە زانست و زانیاری کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مێژوو}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] gbpjuatng4q7ql0mu3i7s403xhv0r13 1571059 1571058 2026-04-02T13:26:02Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571059 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچە مێژوویییەکە|حەکاری (ناوچەی مێژوویی)}} {{Infobox former subdivision | native_name = میرنشینی حەکاری | common_name = | subdivision = [[میرنشین]] لە | nation = ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی | year_start = ١١٣٣ | year_end = ١٨٤٩ | date_start = | date_end = | event_start = | event_end = | p1 = خەلافەتی عەباسی | flag_p1 = Black flag.svg | s1 = ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی | flag_s1 = Ottoman flag alternative 2.svg | image_flag = Black flag.svg | flag_type = ئاڵای میرنشینی حەکاری | image_coat = | image_map = Kurdish states 1835.png | image_map_caption = میرنشینە کوردییەکان لە ساڵی ١٨٣٥ | capital = [[جۆلەمێرگ]];<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=John Macgregor|سەردێڕ=Commercial statistics: A digest of the productive resources, commercial legislation, customs tariffs, of all nations. Including all British commercial treaties with foreign states|ناونیشان=https://archive.org/details/commercialstatis01macg|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ساڵ=١٨٥٠|بڵاوکەرەوە=Whittaker and co.|پەڕە=[https://archive.org/details/commercialstatis01macg/page/12 12]}}</ref>{{ھن}}[[ئامێدی]] | today = [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}[[پارێزگای وان]]{{ھن}}[[پارێزگای حەکاری]] <!--- Area and population of a given year ---> | stat_year1 = | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | footnotes = }} '''میرنشینی حەکاری''' [[میرنشین]]ێکی [[میرنشینە کوردییەکان|کورد]]ی بوو کە لە باشووری وڵاتی [[تورکیا]]ی ئەمڕۆ لە ھەرێمی [[جۆلەمێرگ]] ھەڵکەوتبوو و لەلایەن [[عیزەدین شێر]] دامەزرێندرابوو. میرنشینی حەکاری لە نێوان سەدەی ١٥ تا ١٩ بوونی ھەبووە.<ref>http://books.google.no/booksid=X_LmnA75Dt8C&pg=PA255&lpg=PA255&dq=Emirate+of+Hakkâri&source=bl&ots=wFFfsOt5AP&sig=lPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s&hl=no&sa=X&ei=1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA&redir_esc=y#v=onepage&q=hakkari&f=false{{dead{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=ئازاری ٢٠١٩}} link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=شوباتی ٢٠٢١}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> لە بەرزترین ئاستی خۆیدا ئەم میرنشینە ویلایەتی [[پارێزگای وان|وان]] و [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]] و بەشێک لە [[باشووری کوردستان]]ی ئەمڕۆی بەدەستەوە بووە؛ و لەبەشی ڕۆژھەڵاتدا، دەسەڵاتیان گەیشتووەتە [[سەڵماس]] و [[خۆی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160715060432/http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو ناوچانەی کە دەسەڵاتیان ھەبووە کۆمەڵێک کاریان تێدا ئەنجامداوە، وەکو ئاوەدانکاری. == مێژوو == === بنەچەکان === میرنشینەکە لەلایەن نەوەیەکی شێر بە ناوی [[ئەسەدەددین زەڕین چەنگ]] دووبارە دامەزرایەوە. زەڕین چەنگ لەلایەن مەسیحییەکانی ناوچەکەوە لە شوێنی نیشتەجێبوونی لە [[میسر]] بانگێشت کرا، و خۆی و شوێنکەوتووانی ھێرشیان کردە سەر زەوییە باوباپیرانییەکانیان و دەستیان بەسەردا گرت. بەو پێیەی ئەم ھێرشە لە ڕۆژی شەممەدا ڕوویدا («شەمبە» لە زاراوەی کوردی ناوخۆیی)، بنەماڵەی فەرمانڕەوا ناویان گۆڕدرا بۆ بنەماڵەی شەمبۆ.<ref>M.Th. Houtsma, A.J. Wensinck, [[T.W. Arnold]], W. Heffening, E. Levi-Provencal, ''E.J Brill’s First Encyclopaedia of Islam 1913-1936, Vol. IV'' (1993), p. 1146</ref><ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=51–2}}</ref> عیزەددین شێری دووەم، کوڕی زەڕین چەنگ، دواتر کەوتە ململانێ لەگەڵ [[ئاق قۆینلۆ]]ەکان و لە ساڵی ١٤٩١ لەسەر فەرمانی فەرمانڕەواکەیان، سوڵتان یەعقووب، کوژرا.<ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=54–6}}</ref> دڵسۆزی فەرمانڕەواکانی حەکاری لە ساڵانی دواتردا لە نێوان خاوەنشکۆ جیاوازەکاندا گۆڕانی بەسەردا دەھات. بەھۆی کەوتنیان لەسەر سنووری نێوان دوو ئیمپراتۆریەتیی بەھێزی شەڕکەر، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]، میرەکان دەیانتوانی بەرژەوەندییەکانی یەکێک لە زلھێزەکان دژی ئەوی دیکە بەکاربھێنن تەنھا بە گۆڕینی لایەنگرییان، ئەمەش بە [[زاھید بەگ]]، کوڕی [[عیزەددین شێری دووەم]] دەستی پێکرد. قۆناغی دواتر پڕ لە نائارامی بوو، بە ململانێیەکی زۆری ناوخۆیی لە بنەماڵەی فەرمانڕەوادا. ئەندامە جیاوازەکان لایەنگری ئیمپراتۆریەتی جیاوازیان دەکرد و ڕاپەڕین لەلایەن میرزادەکانی شەمبۆوە دژی باوکیان دەستی پێکرد. لە ماوەی سەدەیەکدا سێزدە میری جیاواز تاجیان لەسەر نرا.<ref>Lale Yalçın-Heckmann, ''Tribe and kinship among the Kurds'' (1991), p. 50</ref> دوای شەڕەکانی عوسمانی و سەفەوی، [[ھەکاری|حەکاری]] چیتر توانای ئەوەیان نەمابوو کە ئاغاکانی عوسمانی بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەکاربھێنن و دەستی کرد بە لەدەستدانی دەسەڵات و پێگەیان.<ref>{{harvtxt|Eppel|2016|p=48}}</ref> [[پەڕگە:A portrait of a Kurdish fighter from the Hakkari region, Alexander Orłowski, St Petersburg, Russia, circa 1819 or after.jpg|وێنۆک|ڕاست|وێنەیەکی شەڕکەرێکی کورد لە ناوچەی حەکاری. [[ئەلێکساندەر ئۆرڵۆوسکی]]، [[سانت پترسبۆرگ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ١٨١٩ی زایینی یان دواتر.]] لە دەیەی ١٨٢٠دا، میرنشینی حەکاری بەھۆی ململانێی نێوان [[نوورەڵڵا بەگ]] و [[سلێمان بەگ]]ەوە تووشی کێشە بوو.<ref>{{Cite web|url=https://lepzerin.wordpress.com/2012/04/15/the-downfal-of-bedrkhan/|title=The downfall of Bedrkhan and the end of Botan|last=nzibari|date=2012-04-16|website=Kurdish Musings|access-date=2017-06-28}}</ref> ھۆزە [[ئاشوورییەکان]] لایەنگیریان کرد، و پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|مار شەمعوون]] پشتگیری خۆی بۆ سلێمان بەگ دەربڕی. کاریگەری مژدەدەرە ڕۆژاوایییەکان و حکوومەتە پەیوەندیدارەکانیان ھەروەھا ھاوسەنگی ئایینی نێوان ھۆزە [[مەسیحی]] و موسڵمانەکانی تێکدا لەکاتێکدا [[دەوڵەتی عوسمانی]] بەھۆی شەڕەکانی لەگەڵ ڕووسیا لە ١٨٢٨–٢٩ و فەرمانڕەوای میسر [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی]] لە ١٨٣١دا لاواز بوو. میر نوورەڵڵا بەگی حەکاری و [[بەدرخان بەگ]] لە ساڵی ١٨٤٣دا ئاشوورییە نێستۆرییەکانی ناو زەوییەکانیان کۆمەڵکوژ کرد بەھۆی ھاندانی دەسەڵاتدارانی عوسمانی، کە ئەوانیان بە کاریگەری ڕو لە زیادبوونی مژدەدەرە ڕۆژاوایییەکان و [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] دەبەستەوە. دواتر، عوسمانییەکان ھەوڵیاندا دەسەڵاتی خۆیان بەسەر قەوارە کوردییەکاندا بسەپێنن، کە بووە ھۆی ڕووبەڕووبوونەوەی نێوان سوپای عوسمانی و ھاوپەیمانی کوردی بەدرخان لە ساڵی ١٨٤٧دا. ھۆزە کوردەکان تێشکان و بەدرخان بۆ تاراوگە نێردرا.<ref name=":0"/> == دانیشتووان == لە لووتکەی دەسەڵاتیدا، میرنشینەکە کۆنتڕۆڵی بەشێک لە پارێزگاکانی [[تورکیا]]ی حەکاری و وانی دەکرد، لەگەڵ ھەندێک ناوچە لە [[باشووری کوردستان]]. دانیشتووانەکەی ھەمەجۆر بوون، لە ھۆزە کوردە کۆچەرییەکان، مەسیحییە ئاشوورییە نێستۆرییەکان کە شوێنکەوتووی ھۆزە کوردەکان بوون، و جووتیارە ئەرمەنییە نیشتەجێبووەکان پێکھاتبوون.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-tuPDAAAQBAJ&q=Emirate+of+Hakkâri&pg=PA58|title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|last=Eppel|first=Michael|date=2016-09-13|publisher=University of Texas Press|isbn=978-1-4773-1107-3|language=en}}</ref> میرنشینەکە کۆنتڕۆڵ یان دەسەڵاتی بەسەر ھۆزە ئاشوورییە سەربەخۆکانی [[تیاری]]، [[باز (ھۆز)|باز]]، [[جیلوو (ھۆز)|جیلوو]]، [[تەخوومە (ھۆز)|تەخوومە]]، و [[دیزدا (ھۆز)|دیزدا]] نەبوو کە بە عەشیرەت یان پیاوانی ئازاد ناسرابوون.<ref>{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=AdZfWpd4YrYC|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-60497-583-3|pages=2|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|url=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913|date=2000|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-429-0876-5|pages=285|language=en}}</ref> == بەناوبانگترین میرەکان == * میر ئەسەدەدین موسا کوڕی مەنگەلان: لەکاتی ھاتنی [[مەغۆل]]ەکان بۆ دەڤەرەکە، میری میرنشینەکە بووە. * میر عیمادەدین موجلی: نەوەی میر ئەسەدەدین بووە، بەوە ناسراوە زۆر ئارەزووی لە زانست و زانیاری کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مێژوو}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] bj0lgb46h8y6579jyvraz97hclmp6x5 1571060 1571059 2026-04-02T13:28:25Z 1silent scientist 51740 1571060 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچە مێژوویییەکە|حەکاری (ناوچەی مێژوویی)}} {{Infobox former subdivision | native_name = میرنشینی حەکاری | common_name = | subdivision = [[میرنشین]] لە | nation = [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] | year_start = ١١٣٣ | year_end = ١٨٤٩ | date_start = | date_end = | event_start = | event_end = | p1 = خەلافەتی عەباسی | flag_p1 = Black flag.svg | s1 = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | flag_s1 = Ottoman flag alternative 2.svg | image_flag = Black flag.svg | flag_type = ئاڵای میرنشینی حەکاری | image_coat = | image_map = Kurdish states 1835.png | image_map_caption = میرنشینە کوردییەکان لە ساڵی ١٨٣٥ | capital = [[جۆلەمێرگ]];<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=John Macgregor|سەردێڕ=Commercial statistics: A digest of the productive resources, commercial legislation, customs tariffs, of all nations. Including all British commercial treaties with foreign states|ناونیشان=https://archive.org/details/commercialstatis01macg|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ساڵ=١٨٥٠|بڵاوکەرەوە=Whittaker and co.|پەڕە=[https://archive.org/details/commercialstatis01macg/page/12 12]}}</ref>{{ھن}}[[ئامێدی]] | today = [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}[[پارێزگای وان]]{{ھن}}[[پارێزگای حەکاری]] <!--- Area and population of a given year ---> | stat_year1 = | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | footnotes = }} '''میرنشینی حەکاری''' [[میرنشین]]ێکی [[میرنشینە کوردییەکان|کورد]]ی بوو کە لە باشووری وڵاتی [[تورکیا]]ی ئەمڕۆ لە ھەرێمی [[جۆلەمێرگ]] ھەڵکەوتبوو و لەلایەن [[عیزەدین شێر]] دامەزرێندرابوو. میرنشینی حەکاری لە نێوان سەدەی ١٥ تا ١٩ بوونی ھەبووە.<ref>http://books.google.no/booksid=X_LmnA75Dt8C&pg=PA255&lpg=PA255&dq=Emirate+of+Hakkâri&source=bl&ots=wFFfsOt5AP&sig=lPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s&hl=no&sa=X&ei=1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA&redir_esc=y#v=onepage&q=hakkari&f=false{{dead{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=ئازاری ٢٠١٩}} link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=شوباتی ٢٠٢١}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> لە بەرزترین ئاستی خۆیدا ئەم میرنشینە ویلایەتی [[پارێزگای وان|وان]] و [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]] و بەشێک لە [[باشووری کوردستان]]ی ئەمڕۆی بەدەستەوە بووە؛ و لەبەشی ڕۆژھەڵاتدا، دەسەڵاتیان گەیشتووەتە [[سەڵماس]] و [[خۆی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160715060432/http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو ناوچانەی کە دەسەڵاتیان ھەبووە کۆمەڵێک کاریان تێدا ئەنجامداوە، وەکو ئاوەدانکاری. == مێژوو == === بنەچەکان === میرنشینەکە لەلایەن نەوەیەکی شێر بە ناوی [[ئەسەدەددین زەڕین چەنگ]] دووبارە دامەزرایەوە. زەڕین چەنگ لەلایەن مەسیحییەکانی ناوچەکەوە لە شوێنی نیشتەجێبوونی لە [[میسر]] بانگێشت کرا، و خۆی و شوێنکەوتووانی ھێرشیان کردە سەر زەوییە باوباپیرانییەکانیان و دەستیان بەسەردا گرت. بەو پێیەی ئەم ھێرشە لە ڕۆژی شەممەدا ڕوویدا («شەمبە» لە زاراوەی کوردی ناوخۆیی)، بنەماڵەی فەرمانڕەوا ناویان گۆڕدرا بۆ بنەماڵەی شەمبۆ.<ref>M.Th. Houtsma, A.J. Wensinck, [[T.W. Arnold]], W. Heffening, E. Levi-Provencal, ''E.J Brill’s First Encyclopaedia of Islam 1913-1936, Vol. IV'' (1993), p. 1146</ref><ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=51–2}}</ref> عیزەددین شێری دووەم، کوڕی زەڕین چەنگ، دواتر کەوتە ململانێ لەگەڵ [[ئاق قۆینلۆ]]ەکان و لە ساڵی ١٤٩١ لەسەر فەرمانی فەرمانڕەواکەیان، سوڵتان یەعقووب، کوژرا.<ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=54–6}}</ref> دڵسۆزی فەرمانڕەواکانی حەکاری لە ساڵانی دواتردا لە نێوان خاوەنشکۆ جیاوازەکاندا گۆڕانی بەسەردا دەھات. بەھۆی کەوتنیان لەسەر سنووری نێوان دوو ئیمپراتۆریەتیی بەھێزی شەڕکەر، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]، میرەکان دەیانتوانی بەرژەوەندییەکانی یەکێک لە زلھێزەکان دژی ئەوی دیکە بەکاربھێنن تەنھا بە گۆڕینی لایەنگرییان، ئەمەش بە [[زاھید بەگ]]، کوڕی [[عیزەددین شێری دووەم]] دەستی پێکرد. قۆناغی دواتر پڕ لە نائارامی بوو، بە ململانێیەکی زۆری ناوخۆیی لە بنەماڵەی فەرمانڕەوادا. ئەندامە جیاوازەکان لایەنگری ئیمپراتۆریەتی جیاوازیان دەکرد و ڕاپەڕین لەلایەن میرزادەکانی شەمبۆوە دژی باوکیان دەستی پێکرد. لە ماوەی سەدەیەکدا سێزدە میری جیاواز تاجیان لەسەر نرا.<ref>Lale Yalçın-Heckmann, ''Tribe and kinship among the Kurds'' (1991), p. 50</ref> دوای شەڕەکانی عوسمانی و سەفەوی، [[ھەکاری|حەکاری]] چیتر توانای ئەوەیان نەمابوو کە ئاغاکانی عوسمانی بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەکاربھێنن و دەستی کرد بە لەدەستدانی دەسەڵات و پێگەیان.<ref>{{harvtxt|Eppel|2016|p=48}}</ref> [[پەڕگە:A portrait of a Kurdish fighter from the Hakkari region, Alexander Orłowski, St Petersburg, Russia, circa 1819 or after.jpg|وێنۆک|ڕاست|وێنەیەکی شەڕکەرێکی کورد لە ناوچەی حەکاری. [[ئەلێکساندەر ئۆرڵۆوسکی]]، [[سانت پترسبۆرگ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ١٨١٩ی زایینی یان دواتر.]] لە دەیەی ١٨٢٠دا، میرنشینی حەکاری بەھۆی ململانێی نێوان [[نوورەڵڵا بەگ]] و [[سلێمان بەگ]]ەوە تووشی کێشە بوو.<ref>{{Cite web|url=https://lepzerin.wordpress.com/2012/04/15/the-downfal-of-bedrkhan/|title=The downfall of Bedrkhan and the end of Botan|last=nzibari|date=2012-04-16|website=Kurdish Musings|access-date=2017-06-28}}</ref> ھۆزە [[ئاشوورییەکان]] لایەنگیریان کرد، و پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|مار شەمعوون]] پشتگیری خۆی بۆ سلێمان بەگ دەربڕی. کاریگەری مژدەدەرە ڕۆژاوایییەکان و حکوومەتە پەیوەندیدارەکانیان ھەروەھا ھاوسەنگی ئایینی نێوان ھۆزە [[مەسیحی]] و موسڵمانەکانی تێکدا لەکاتێکدا [[دەوڵەتی عوسمانی]] بەھۆی شەڕەکانی لەگەڵ ڕووسیا لە ١٨٢٨–٢٩ و فەرمانڕەوای میسر [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی]] لە ١٨٣١دا لاواز بوو. میر نوورەڵڵا بەگی حەکاری و [[بەدرخان بەگ]] لە ساڵی ١٨٤٣دا ئاشوورییە نێستۆرییەکانی ناو زەوییەکانیان کۆمەڵکوژ کرد بەھۆی ھاندانی دەسەڵاتدارانی عوسمانی، کە ئەوانیان بە کاریگەری ڕو لە زیادبوونی مژدەدەرە ڕۆژاوایییەکان و [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] دەبەستەوە. دواتر، عوسمانییەکان ھەوڵیاندا دەسەڵاتی خۆیان بەسەر قەوارە کوردییەکاندا بسەپێنن، کە بووە ھۆی ڕووبەڕووبوونەوەی نێوان سوپای عوسمانی و ھاوپەیمانی کوردی بەدرخان لە ساڵی ١٨٤٧دا. ھۆزە کوردەکان تێشکان و بەدرخان بۆ تاراوگە نێردرا.<ref name=":0"/> == دانیشتووان == لە لووتکەی دەسەڵاتیدا، میرنشینەکە کۆنتڕۆڵی بەشێک لە پارێزگاکانی [[تورکیا]]ی حەکاری و وانی دەکرد، لەگەڵ ھەندێک ناوچە لە [[باشووری کوردستان]]. دانیشتووانەکەی ھەمەجۆر بوون، لە ھۆزە کوردە کۆچەرییەکان، مەسیحییە ئاشوورییە نێستۆرییەکان کە شوێنکەوتووی ھۆزە کوردەکان بوون، و جووتیارە ئەرمەنییە نیشتەجێبووەکان پێکھاتبوون.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-tuPDAAAQBAJ&q=Emirate+of+Hakkâri&pg=PA58|title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|last=Eppel|first=Michael|date=2016-09-13|publisher=University of Texas Press|isbn=978-1-4773-1107-3|language=en}}</ref> میرنشینەکە کۆنتڕۆڵ یان دەسەڵاتی بەسەر ھۆزە ئاشوورییە سەربەخۆکانی [[تیاری]]، [[باز (ھۆز)|باز]]، [[جیلوو (ھۆز)|جیلوو]]، [[تەخوومە (ھۆز)|تەخوومە]]، و [[دیزدا (ھۆز)|دیزدا]] نەبوو کە بە عەشیرەت یان پیاوانی ئازاد ناسرابوون.<ref>{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=AdZfWpd4YrYC|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-60497-583-3|pages=2|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|url=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913|date=2000|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-429-0876-5|pages=285|language=en}}</ref> == بەناوبانگترین میرەکان == * میر ئەسەدەدین موسا کوڕی مەنگەلان: لەکاتی ھاتنی [[مەغۆل]]ەکان بۆ دەڤەرەکە، میری میرنشینەکە بووە. * میر عیمادەدین موجلی: نەوەی میر ئەسەدەدین بووە، بەوە ناسراوە زۆر ئارەزووی لە زانست و زانیاری کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مێژوو}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] 2lgnyyj0gu5nn98uc9b95wde4xvvx09 1571195 1571060 2026-04-02T18:07:58Z Ari Qasm 57423 بەستەردان 1571195 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|میرنشینەکە|ناوچە مێژوویییەکە|حەکاری (ناوچەی مێژوویی)}} {{Infobox former subdivision | native_name = میرنشینی حەکاری | common_name = | subdivision = [[میرنشین]] لە | nation = [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] | year_start = ١١٣٣ | year_end = ١٨٤٩ | date_start = | date_end = | event_start = | event_end = | p1 = خەلافەتی عەباسی | flag_p1 = Black flag.svg | s1 = ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی | flag_s1 = Ottoman flag alternative 2.svg | image_flag = Black flag.svg | flag_type = ئاڵای میرنشینی حەکاری | image_coat = | image_map = Kurdish states 1835.png | image_map_caption = میرنشینە کوردییەکان لە ساڵی ١٨٣٥ | capital = [[جۆلەمێرگ]];<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=John Macgregor|سەردێڕ=Commercial statistics: A digest of the productive resources, commercial legislation, customs tariffs, of all nations. Including all British commercial treaties with foreign states|ناونیشان=https://archive.org/details/commercialstatis01macg|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ساڵ=١٨٥٠|بڵاوکەرەوە=Whittaker and co.|پەڕە=[https://archive.org/details/commercialstatis01macg/page/12 12]}}</ref>{{ھن}}[[ئامێدی]] | today = [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}[[پارێزگای وان]]{{ھن}}[[پارێزگای حەکاری]] <!--- Area and population of a given year ---> | stat_year1 = | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year2 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | footnotes = }} '''میرنشینی حەکاری''' [[میرنشین]]ێکی [[میرنشینە کوردییەکان|کورد]]ی بوو کە لە باشووری وڵاتی [[تورکیا]]ی ئەمڕۆ لە ھەرێمی [[جۆلەمێرگ]] ھەڵکەوتبوو و لەلایەن [[عیزەدین شێر]] دامەزرێندرابوو. میرنشینی حەکاری لە نێوان سەدەی ١٥ تا ١٩ بوونی ھەبووە.<ref>http://books.google.no/booksid=X_LmnA75Dt8C&pg=PA255&lpg=PA255&dq=Emirate+of+Hakkâri&source=bl&ots=wFFfsOt5AP&sig=lPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s&hl=no&sa=X&ei=1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA&redir_esc=y#v=onepage&q=hakkari&f=false{{dead{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=ئازاری ٢٠١٩}} link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{بەستەری مردوو|url=http://books.google.no/booksid%3DX_LmnA75Dt8C%26pg%3DPA255%26lpg%3DPA255%26dq%3DEmirate+of+Hakkâri%26source%3Dbl%26ots%3DwFFfsOt5AP%26sig%3DlPQkf7lV0mMawvSGFPeCXi9zc5s%26hl%3Dno%26sa%3DX%26ei%3D1SuBUYuVE8fe4QTBx4HACA%26redir_esc%3Dy |date=شوباتی ٢٠٢١}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> لە بەرزترین ئاستی خۆیدا ئەم میرنشینە ویلایەتی [[پارێزگای وان|وان]] و [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]] و بەشێک لە [[باشووری کوردستان]]ی ئەمڕۆی بەدەستەوە بووە؛ و لەبەشی ڕۆژھەڵاتدا، دەسەڵاتیان گەیشتووەتە [[سەڵماس]] و [[خۆی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160715060432/http://kurds_history.enacademic.com/198/Hakkari |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو ناوچانەی کە دەسەڵاتیان ھەبووە کۆمەڵێک کاریان تێدا ئەنجامداوە، وەکو ئاوەدانکاری. == مێژوو == === بنەچەکان === میرنشینەکە لەلایەن نەوەیەکی شێر بە ناوی [[ئەسەدەددین زەڕین چەنگ]] دووبارە دامەزرایەوە. زەڕین چەنگ لەلایەن مەسیحییەکانی ناوچەکەوە لە شوێنی نیشتەجێبوونی لە [[میسر]] بانگێشت کرا، و خۆی و شوێنکەوتووانی ھێرشیان کردە سەر زەوییە باوباپیرانییەکانیان و دەستیان بەسەردا گرت. بەو پێیەی ئەم ھێرشە لە ڕۆژی شەممەدا ڕوویدا («شەمبە» لە زاراوەی کوردی ناوخۆیی)، بنەماڵەی فەرمانڕەوا ناویان گۆڕدرا بۆ بنەماڵەی شەمبۆ.<ref>M.Th. Houtsma, A.J. Wensinck, [[T.W. Arnold]], W. Heffening, E. Levi-Provencal, ''E.J Brill’s First Encyclopaedia of Islam 1913-1936, Vol. IV'' (1993), p. 1146</ref><ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=51–2}}</ref> عیزەددین شێری دووەم، کوڕی زەڕین چەنگ، دواتر کەوتە ململانێ لەگەڵ [[ئاق قۆینلۆ]]ەکان و لە ساڵی ١٤٩١ لەسەر فەرمانی فەرمانڕەواکەیان، سوڵتان یەعقووب، کوژرا.<ref>{{harvtxt|Khachatrian|2003|pp=54–6}}</ref> دڵسۆزی فەرمانڕەواکانی حەکاری لە ساڵانی دواتردا لە نێوان خاوەنشکۆ جیاوازەکاندا گۆڕانی بەسەردا دەھات. بەھۆی کەوتنیان لەسەر سنووری نێوان دوو ئیمپراتۆریەتیی بەھێزی شەڕکەر، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]، میرەکان دەیانتوانی بەرژەوەندییەکانی یەکێک لە زلھێزەکان دژی ئەوی دیکە بەکاربھێنن تەنھا بە گۆڕینی لایەنگرییان، ئەمەش بە [[زاھید بەگ]]، کوڕی [[عیزەددین شێری دووەم]] دەستی پێکرد. قۆناغی دواتر پڕ لە نائارامی بوو، بە ململانێیەکی زۆری ناوخۆیی لە بنەماڵەی فەرمانڕەوادا. ئەندامە جیاوازەکان لایەنگری ئیمپراتۆریەتی جیاوازیان دەکرد و ڕاپەڕین لەلایەن میرزادەکانی شەمبۆوە دژی باوکیان دەستی پێکرد. لە ماوەی سەدەیەکدا سێزدە میری جیاواز تاجیان لەسەر نرا.<ref>Lale Yalçın-Heckmann, ''Tribe and kinship among the Kurds'' (1991), p. 50</ref> دوای شەڕەکانی عوسمانی و سەفەوی، [[ھەکاری|حەکاری]] چیتر توانای ئەوەیان نەمابوو کە ئاغاکانی عوسمانی بۆ بەرژەوەندی خۆیان بەکاربھێنن و دەستی کرد بە لەدەستدانی دەسەڵات و پێگەیان.<ref>{{harvtxt|Eppel|2016|p=48}}</ref> [[پەڕگە:A portrait of a Kurdish fighter from the Hakkari region, Alexander Orłowski, St Petersburg, Russia, circa 1819 or after.jpg|وێنۆک|ڕاست|وێنەیەکی شەڕکەرێکی کورد لە ناوچەی حەکاری. [[ئەلێکساندەر ئۆرڵۆوسکی]]، [[سانت پترسبۆرگ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ١٨١٩ی زایینی یان دواتر.]] لە دەیەی ١٨٢٠دا، میرنشینی حەکاری بەھۆی ململانێی نێوان [[نوورەڵڵا بەگ]] و [[سلێمان بەگ]]ەوە تووشی کێشە بوو.<ref>{{Cite web|url=https://lepzerin.wordpress.com/2012/04/15/the-downfal-of-bedrkhan/|title=The downfall of Bedrkhan and the end of Botan|last=nzibari|date=2012-04-16|website=Kurdish Musings|access-date=2017-06-28}}</ref> ھۆزە [[ئاشوورییەکان]] لایەنگیریان کرد، و پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|مار شەمعوون]] پشتگیری خۆی بۆ سلێمان بەگ دەربڕی. کاریگەری مژدەدەرە ڕۆژاوایییەکان و حکوومەتە پەیوەندیدارەکانیان ھەروەھا ھاوسەنگی ئایینی نێوان ھۆزە [[مەسیحی]] و موسڵمانەکانی تێکدا لەکاتێکدا [[دەوڵەتی عوسمانی]] بەھۆی شەڕەکانی لەگەڵ ڕووسیا لە ١٨٢٨–٢٩ و فەرمانڕەوای میسر [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی]] لە ١٨٣١دا لاواز بوو. میر نوورەڵڵا بەگی حەکاری و [[بەدرخان بەگ]] لە ساڵی ١٨٤٣دا ئاشوورییە نێستۆرییەکانی ناو زەوییەکانیان کۆمەڵکوژ کرد بەھۆی ھاندانی دەسەڵاتدارانی عوسمانی، کە ئەوانیان بە کاریگەری ڕو لە زیادبوونی مژدەدەرە ڕۆژاوایییەکان و [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] دەبەستەوە. دواتر، عوسمانییەکان ھەوڵیاندا دەسەڵاتی خۆیان بەسەر قەوارە کوردییەکاندا بسەپێنن، کە بووە ھۆی ڕووبەڕووبوونەوەی نێوان سوپای عوسمانی و ھاوپەیمانی کوردی بەدرخان لە ساڵی ١٨٤٧دا. ھۆزە کوردەکان تێشکان و بەدرخان بۆ تاراوگە نێردرا.<ref name=":0"/> == دانیشتووان == لە لووتکەی دەسەڵاتیدا، میرنشینەکە کۆنتڕۆڵی بەشێک لە پارێزگاکانی [[تورکیا]]ی حەکاری و وانی دەکرد، لەگەڵ ھەندێک ناوچە لە [[باشووری کوردستان]]. دانیشتووانەکەی ھەمەجۆر بوون، لە ھۆزە کوردە کۆچەرییەکان، مەسیحییە ئاشوورییە نێستۆرییەکان کە شوێنکەوتووی ھۆزە کوردەکان بوون، و جووتیارە ئەرمەنییە نیشتەجێبووەکان پێکھاتبوون.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-tuPDAAAQBAJ&q=Emirate+of+Hakkâri&pg=PA58|title=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|last=Eppel|first=Michael|date=2016-09-13|publisher=University of Texas Press|isbn=978-1-4773-1107-3|language=en}}</ref> میرنشینەکە کۆنتڕۆڵ یان دەسەڵاتی بەسەر ھۆزە ئاشوورییە سەربەخۆکانی [[تیاری]]، [[باز (ھۆز)|باز]]، [[جیلوو (ھۆز)|جیلوو]]، [[تخوما|تەخوومە]]، و [[دیزدا (ھۆز)|دیزدا]] نەبوو کە بە عەشیرەت یان پیاوانی ئازاد ناسرابوون.<ref>{{Cite book|last=Aboona|first=Hirmis|url=https://books.google.com/books?id=AdZfWpd4YrYC|title=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|date=2008|publisher=Cambria Press|isbn=978-1-60497-583-3|pages=2|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|url=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913|date=2000|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-429-0876-5|pages=285|language=en}}</ref> == بەناوبانگترین میرەکان == * میر ئەسەدەدین موسا کوڕی مەنگەلان: لەکاتی ھاتنی [[مەغۆل]]ەکان بۆ دەڤەرەکە، میری میرنشینەکە بووە. * میر عیمادەدین موجلی: نەوەی میر ئەسەدەدین بووە، بەوە ناسراوە زۆر ئارەزووی لە زانست و زانیاری کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مێژوو}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] lc0nuik5l205w4ufkfmhpsuw5ljssv3 0 74495 1571420 1569438 2026-04-03T04:38:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571420 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ئاریان لو فۆر<br />Ariane Le Fort | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ١٩٦٠ | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[نووسەر]] | language = | nationality = [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''ئاریان لو فۆر''' ({{بە فەڕەنسی|Ariane Le Fort }}) [[نووسەر]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. ==ژیاننامە== کچی باوکێکی سویسری و دایکێکی بەلجیکییە، لە شاری [[مۆنس]] لەدایکبووە و لەوێ و لە [[برۆکسل]] گەورە بووە. لە [[زانکۆی ئاتین ڕۆیاڵ دی ڕیکسنسارت]] زمانی [[لاتینی]] و [[یۆنانی]] خوێندووە، پاشان ساڵێک لە [[کۆلێژی گۆشن]] لە [[ھیندستان]] بەسەر بردووە و دواتر لە [[زانکۆی لیبرێ دی بروکسێل]] [[ڕۆژنامەگەری]] و پەیوەندییەکانی خوێندووە. لو فۆر وەک ڕۆژنامەنووس، و [[کتێبخانەوان]]، کارمەندی فرۆشتنی تاکەکەسی لە کتێبفرۆشێک و وەک مامۆستای ئەرکەکانی ماڵەوە کاری کردووە. ھەروەھا دایکی دوو منداڵە و وانە بە نووسین دەڵێتەوە. لو فۆر زۆر کاردەکات بۆ ھاوسەنگکردنی ئەم چالاکییانە لەگەڵ نووسینەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.servicedulivre.be/sll/fiches_auteurs/l/le-fort-ariane.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418224926/http://www.servicedulivre.be/sll/fiches_auteurs/l/le-fort-ariane.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://archives.lesoir.be/portrait-ariane-le-fort-le-plaisir-d-etre-immorale-en-t_t-19990531-Z0GUQW.html</ref><ref>http://www.promotiondeslettres.cfwb.be/index.php?eID=tx_nawsecuredl&u=0&file=fileadmin/sites/pdl/upload/pdl_super_editor/pdl_editor/images/ariane_lefort_2013.pdf&hash=0f7e7a5a93ed2fda0e2fdaed0acd4c85782de811</ref> == ئەمەش ببینە == * [[پێڕستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی بەپێی سەدە|پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:زیندووان]] gsefejtohj66xu6mwexba623y66xcqq 14 100971 1571445 1126966 2026-04-03T09:02:06Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571445 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Acoustics}} [[پۆل:دەنگ]] [[پۆل:میکانیکی کلاسیکی]] [[پۆل:فیزیکی بەکاربراو]] [[پۆل:میكانیكی بەردەوام]] kt3tnv4eyf1uiub57xnh51gxlcdpb5g 0 103900 1571190 1295467 2026-04-02T18:03:38Z 1silent scientist 51740 /* وەرگێڕان بە کوردی */ 1571190 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = '''پیرەمێرد و زەریا''' | image = Oldmansea.jpg | caption = | author = [[ئێرنست ھێمینگوەی]] | cover_artist = | country = ویلایەتە یەگرتووەکانی ئەمریکا | language = ئینگلیزی | genre = | published = ١٩٥٢ | media_type = چاپکراو (hardback & paperback) | pages = ١٢٧ | awards =[[خەڵاتی پولیتزەر]] (١٩٥٣){{ھن}}[[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی نۆبڵی وێژە]] (١٩٥٤) | isbn = 0-684-80122-1 | oclc = | dewey =٨١٣٫٥٢ | congress = PS3515.E37 | preceded_by = }} '''پیرەمێرد و زەریا''' ({{بە ئینگلیزی|The Old Man and the Sea}}) ناوی ڕۆمانێکی کورتی نووسراوەی [[ئێرنست ھێمینگوەی]]ە. ھێمینگوەی ئەم چیرۆکەی لە [[کووبا]]دا لە ساڵی ١٩٥١ نووسیوە. ئەم کتێبەی ھێمینگوەی یەکێ لە کارە ھەرە ناسراوەکانییەتی کە [[خەڵاتی پولیتزەر]]ی بردووەتەوە. ئەم داستانە ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی لەوەدا ھەبوو کە ھێمینگوەی بتوانێ لە ساڵی ١٩٥٤دا [[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی وێژەی نۆبڵ]] بباتەوە. == چیرۆک == سانتیاگۆ ماسیگرێکی بەتەمەنە کە بۆ ماوەی ھەشتا و چوار ڕۆژە ھیچ [[ماسی]]یەکی نەگرتووە و بە «سالاو» (زۆر بێبەخت) دادەنرێت. مانۆلین، کوڕێک کە لەلایەن سانتیاگۆوە ڕاھێنراوە، لەلایەن دایک و باوکییەوە ناچار کراوە لە بەلەمێکی جیاواز و بەبەختتردا کار بکات؛ مانۆلین ھێشتا ھەموو بەیانی و ئێوارەیەک یارمەتی سانتیاگۆ دەدات لە ئامادەکردنی کەلوپەلەکانی و خواردنی بۆ دەھێنێت. ئەوان باسی [[بەیسبۆڵ]] و [[جۆ دایماجیۆ]] دەکەن، پێش ئەوەی کوڕەکە بڕوات و سانتیاگۆ بخەوێت. ئەو خەون بە دیمەن و ئەزموونەکانی گەنجێتییەوە دەبینێت. لە ھەشتا و پێنجەمین ڕۆژی بێ ماسییەکەیدا، سانتیاگۆ زوو بەلەمەکەی دەباتە دەرەوە، بەو نیازەی بەرەو قووڵایی «گەلف ستریم» بڕوات. بەیانییەکە جگە لە ئەلباکۆرێکی بچووک ھیچ ناگرێت پێش ئەوەی مارلینێکی{{تێبینی|مارلین جۆرە ماسییەکی گەورەی ناو [[ئۆقیانووس]]ەکانە کە بە لووتە درێژ و تیژەکەی دەناسرێتەوە. لەم چیرۆکەدا، مارلینەکە ئەو نێچیرە گەورە و دەگمەنەیە کە سانتیاگۆ دوای ٨٤ ڕۆژ بێبەختی دەیتوانی ڕاوی بکات و ململانێیەکی زۆری لەگەڵ دەکات.}} زەبەلاح بگرێت. ماسییەکە زۆر قورسە بۆ ئەوەی ڕابکێشرێتە ناوەوە و دەست دەکات بە ڕاکێشانی بەلەمەکە بەرەو قووڵایی دەریا. سانتیاگۆ بەدرێژایی شەو خۆی دەگرێت، دوای ھەڵاتنی [[خۆر]] ئەلباکۆرەکە دەخوات. بۆ یەکەمجار مارلینەکە دەبینێت—درێژترە لە بەلەمەکە. سانتیاگۆ تا دێت زیاتر ڕێز لە ماسییەکە دەگرێت، ڕێز و بەزەیی بەرامبەر بە نەیارەکەی نیشان دەدات. خۆرئاوابوون بۆ جاری دووەم دێت و ماسیگرەکە دەتوانێت کەمێک بخەوێت؛ بەھۆی شڵەژانی ماسییەکە بەخەبەر دێت بەڵام دەتوانێت ھاوسەنگییەکەی بپارێزێت. لە بەیانی سێیەمدا مارلینەکە دەست دەکات بە سووڕانەوە. سانتیاگۆ کە خەریکە ھۆشی لەدەست دەدات، مارلینەکە ڕادەکێشێتە ناوەوە و بە [[ڕم]] دەیکوژێت. ماسییەکە بە بەلەمەکەیەوە دەبەستێتەوە. کوسەیەک{{تێبینی| ماسییەکی دڕندەی گۆشتخۆرە. لە دەقەکەدا، کوسەکان (وەک جۆری ماکۆ) ئەو ماسییانەن کە بەھۆی بۆنی [[خوێن]]ەوە دێن و ھێرش دەکەنە سەر ماسییە گەورەکە (مارلینەکە) و گۆشتەکەی دەخۆن.}} بۆنی خوێن لە ناو ئاوەکەدا دەکات و چل پاوەند لە مارلینەکە دەخوات. سانتیاگۆ کوسەکە دەکوژێت بەڵام ڕمەکەی لەدەست دەدات، چەقۆکەی بە پاروویەکەوە دەبەستێت وەک ڕمێکی کاتی و سێ کوسەی دیکە دەکوژێت پێش ئەوەی دەمی چەقۆکە بشکێت. نەفرەت لە خۆی دەکات بۆ ئەوەی زۆر چووەتە ناو دەریا، داوای لێبوردن لە تەرمە شێوێنراوەکەی مارلینەکە دەکات. لە کاتی خۆرئاوابووندا بە دار لە دوو کوسەی تریش دەدات، بەڵام ئێستا نیوەی مارلینەکە خوراوە. لە شەوی سێیەمدا، کوسەکان بە کۆمەڵ دێن و تەنھا [[ئێسقان]] لە دوای خۆیان جێدەھێڵن. سانتیاگۆ دەگاتە کەنار دەریا و لە کوختەکەیدا دەخەوێت، کەرەستەی [[ئێسکەپەیکەر]]ەکە بە [[بەلەم]]ەکەیەوە بەستراوەتەوە. بەیانییەکەی مانۆلین بە بینینی حاڵی سانتیاگۆ دەگریەت. [[قاوە]] دەھێنێت و لای سانتیاگۆ دادەنیشێت تا بەخەبەر دێت. ئەو پێداگری دەکات لەوەی لە داھاتوودا لەگەڵ سانتیاگۆ بێت. ماسیگرێک درێژی مارلینەکە بە ھەژدە پێ دەپێوێت، و جووتێک گەشتیار بە ھەڵە وادەزانن ئێسکەپەیکەرەکە ھی کوسەیە. سانتیاگۆ دەگەڕێتەوە بۆ خەوتن و خەون بە شێرەکانی سەر کەناراوەکانی [[ئەفریقا]]وە دەبینێت. == وەرگێڕان بە کوردی == [[شێرکۆ بێکەس]] ئەم ڕۆمانەی لە زمانی عەرەبییەوە وەرگێڕاندووە سەر زمانی کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ١٩٨٢ لە شاری بەغدادا لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن-دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی لە ١٣٦ لاپەڕە بە چاپ گەیشتووەتەوە.<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٣٣.</ref> ئەم وەرگێڕانە ھەروەھا بە پێداچوونەوەی [[شوکور مستەفا]] لە شاری سلێمانیدا لەلایەن [[دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم]] لە ساڵی ٢٠٠٢ لە ١٥٣ لاپەڕە بۆ دووەم کەڕەت<ref name="بوار نورەدین ٢">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٧٤.</ref> و لە ساڵی ٢٠٠٩ لە ١٥٨ لاپەڕە بۆ سێھەم کەڕەت چاپ کرا.<ref name="بوار نورەدین ٣">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ١٠٠.</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20140605223854/http://classicliterature.net/ernest-hemingway/the-old-man-and-the-sea/ پیرەمێرد و زەریا] * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/ خەڵاتی وێژەی نۆبڵ، ١٩٥٤] == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٥٢]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:ڕۆمانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کتێبەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:کتێبەکانی چارڵز سکریبنەرز سەنز]] tlb0h6qd4y2z62v1b5e9eyfptur1ys0 1571191 1571190 2026-04-02T18:04:16Z 1silent scientist 51740 /* کتێبناسی */ 1571191 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = '''پیرەمێرد و زەریا''' | image = Oldmansea.jpg | caption = | author = [[ئێرنست ھێمینگوەی]] | cover_artist = | country = ویلایەتە یەگرتووەکانی ئەمریکا | language = ئینگلیزی | genre = | published = ١٩٥٢ | media_type = چاپکراو (hardback & paperback) | pages = ١٢٧ | awards =[[خەڵاتی پولیتزەر]] (١٩٥٣){{ھن}}[[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی نۆبڵی وێژە]] (١٩٥٤) | isbn = 0-684-80122-1 | oclc = | dewey =٨١٣٫٥٢ | congress = PS3515.E37 | preceded_by = }} '''پیرەمێرد و زەریا''' ({{بە ئینگلیزی|The Old Man and the Sea}}) ناوی ڕۆمانێکی کورتی نووسراوەی [[ئێرنست ھێمینگوەی]]ە. ھێمینگوەی ئەم چیرۆکەی لە [[کووبا]]دا لە ساڵی ١٩٥١ نووسیوە. ئەم کتێبەی ھێمینگوەی یەکێ لە کارە ھەرە ناسراوەکانییەتی کە [[خەڵاتی پولیتزەر]]ی بردووەتەوە. ئەم داستانە ھەروەھا ڕۆڵێکی گرنگی لەوەدا ھەبوو کە ھێمینگوەی بتوانێ لە ساڵی ١٩٥٤دا [[خەڵاتی نۆبڵ|خەڵاتی وێژەی نۆبڵ]] بباتەوە. == چیرۆک == سانتیاگۆ ماسیگرێکی بەتەمەنە کە بۆ ماوەی ھەشتا و چوار ڕۆژە ھیچ [[ماسی]]یەکی نەگرتووە و بە «سالاو» (زۆر بێبەخت) دادەنرێت. مانۆلین، کوڕێک کە لەلایەن سانتیاگۆوە ڕاھێنراوە، لەلایەن دایک و باوکییەوە ناچار کراوە لە بەلەمێکی جیاواز و بەبەختتردا کار بکات؛ مانۆلین ھێشتا ھەموو بەیانی و ئێوارەیەک یارمەتی سانتیاگۆ دەدات لە ئامادەکردنی کەلوپەلەکانی و خواردنی بۆ دەھێنێت. ئەوان باسی [[بەیسبۆڵ]] و [[جۆ دایماجیۆ]] دەکەن، پێش ئەوەی کوڕەکە بڕوات و سانتیاگۆ بخەوێت. ئەو خەون بە دیمەن و ئەزموونەکانی گەنجێتییەوە دەبینێت. لە ھەشتا و پێنجەمین ڕۆژی بێ ماسییەکەیدا، سانتیاگۆ زوو بەلەمەکەی دەباتە دەرەوە، بەو نیازەی بەرەو قووڵایی «گەلف ستریم» بڕوات. بەیانییەکە جگە لە ئەلباکۆرێکی بچووک ھیچ ناگرێت پێش ئەوەی مارلینێکی{{تێبینی|مارلین جۆرە ماسییەکی گەورەی ناو [[ئۆقیانووس]]ەکانە کە بە لووتە درێژ و تیژەکەی دەناسرێتەوە. لەم چیرۆکەدا، مارلینەکە ئەو نێچیرە گەورە و دەگمەنەیە کە سانتیاگۆ دوای ٨٤ ڕۆژ بێبەختی دەیتوانی ڕاوی بکات و ململانێیەکی زۆری لەگەڵ دەکات.}} زەبەلاح بگرێت. ماسییەکە زۆر قورسە بۆ ئەوەی ڕابکێشرێتە ناوەوە و دەست دەکات بە ڕاکێشانی بەلەمەکە بەرەو قووڵایی دەریا. سانتیاگۆ بەدرێژایی شەو خۆی دەگرێت، دوای ھەڵاتنی [[خۆر]] ئەلباکۆرەکە دەخوات. بۆ یەکەمجار مارلینەکە دەبینێت—درێژترە لە بەلەمەکە. سانتیاگۆ تا دێت زیاتر ڕێز لە ماسییەکە دەگرێت، ڕێز و بەزەیی بەرامبەر بە نەیارەکەی نیشان دەدات. خۆرئاوابوون بۆ جاری دووەم دێت و ماسیگرەکە دەتوانێت کەمێک بخەوێت؛ بەھۆی شڵەژانی ماسییەکە بەخەبەر دێت بەڵام دەتوانێت ھاوسەنگییەکەی بپارێزێت. لە بەیانی سێیەمدا مارلینەکە دەست دەکات بە سووڕانەوە. سانتیاگۆ کە خەریکە ھۆشی لەدەست دەدات، مارلینەکە ڕادەکێشێتە ناوەوە و بە [[ڕم]] دەیکوژێت. ماسییەکە بە بەلەمەکەیەوە دەبەستێتەوە. کوسەیەک{{تێبینی| ماسییەکی دڕندەی گۆشتخۆرە. لە دەقەکەدا، کوسەکان (وەک جۆری ماکۆ) ئەو ماسییانەن کە بەھۆی بۆنی [[خوێن]]ەوە دێن و ھێرش دەکەنە سەر ماسییە گەورەکە (مارلینەکە) و گۆشتەکەی دەخۆن.}} بۆنی خوێن لە ناو ئاوەکەدا دەکات و چل پاوەند لە مارلینەکە دەخوات. سانتیاگۆ کوسەکە دەکوژێت بەڵام ڕمەکەی لەدەست دەدات، چەقۆکەی بە پاروویەکەوە دەبەستێت وەک ڕمێکی کاتی و سێ کوسەی دیکە دەکوژێت پێش ئەوەی دەمی چەقۆکە بشکێت. نەفرەت لە خۆی دەکات بۆ ئەوەی زۆر چووەتە ناو دەریا، داوای لێبوردن لە تەرمە شێوێنراوەکەی مارلینەکە دەکات. لە کاتی خۆرئاوابووندا بە دار لە دوو کوسەی تریش دەدات، بەڵام ئێستا نیوەی مارلینەکە خوراوە. لە شەوی سێیەمدا، کوسەکان بە کۆمەڵ دێن و تەنھا [[ئێسقان]] لە دوای خۆیان جێدەھێڵن. سانتیاگۆ دەگاتە کەنار دەریا و لە کوختەکەیدا دەخەوێت، کەرەستەی [[ئێسکەپەیکەر]]ەکە بە [[بەلەم]]ەکەیەوە بەستراوەتەوە. بەیانییەکەی مانۆلین بە بینینی حاڵی سانتیاگۆ دەگریەت. [[قاوە]] دەھێنێت و لای سانتیاگۆ دادەنیشێت تا بەخەبەر دێت. ئەو پێداگری دەکات لەوەی لە داھاتوودا لەگەڵ سانتیاگۆ بێت. ماسیگرێک درێژی مارلینەکە بە ھەژدە پێ دەپێوێت، و جووتێک گەشتیار بە ھەڵە وادەزانن ئێسکەپەیکەرەکە ھی کوسەیە. سانتیاگۆ دەگەڕێتەوە بۆ خەوتن و خەون بە شێرەکانی سەر کەناراوەکانی [[ئەفریقا]]وە دەبینێت. == وەرگێڕان بە کوردی == [[شێرکۆ بێکەس]] ئەم ڕۆمانەی لە زمانی عەرەبییەوە وەرگێڕاندووە سەر زمانی کوردیی سۆرانی کە لە ساڵی ١٩٨٢ لە شاری بەغدادا لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن-دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی لە ١٣٦ لاپەڕە بە چاپ گەیشتووەتەوە.<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٣٣.</ref> ئەم وەرگێڕانە ھەروەھا بە پێداچوونەوەی [[شوکور مستەفا]] لە شاری سلێمانیدا لەلایەن [[دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم]] لە ساڵی ٢٠٠٢ لە ١٥٣ لاپەڕە بۆ دووەم کەڕەت<ref name="بوار نورەدین ٢">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٧٤.</ref> و لە ساڵی ٢٠٠٩ لە ١٥٨ لاپەڕە بۆ سێھەم کەڕەت چاپ کرا.<ref name="بوار نورەدین ٣">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ١٠٠.</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20140605223854/http://classicliterature.net/ernest-hemingway/the-old-man-and-the-sea/ پیرەمێرد و زەریا] * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/ خەڵاتی وێژەی نۆبڵ، ١٩٥٤] == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٥٢]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:ڕۆمانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کتێبەکانی ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پۆل:کتێبەکانی چارڵز سکریبنەرز سەنز]] qt13t3zmjdp91pp0chcsjhtmz404cnh 0 104654 1571022 1570954 2026-04-02T12:01:39Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571022 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = پاشا ئەژدەھاک | title = | image = King Astyages submitting to Cyrus.jpg | image_size = | alt = | caption =پاشا ئەژدەھاک بە زنجیرەوە ملکەچی [[کورووشی مەزن]] دەبێ (تابلۆی سەدەی ١٨). | succession = پاشای [[شانشینی ماد]] | reign = ٥٨٥ – ٥٥٠ پ. ز (بەپێی [[ھێرۆدۆت]]) | coronation = | predecessor = [[ھەڤەخشترە]] پاشا کەیخوسرەوی گەورە | successor = [[کورووشی مەزن]] | birth_date =سەدەی حەوتەمی پێش زایین | birth_place =[[ھەگمەتانە]] ئیمپراتۆریەتیی [[ماد]] | death_date =٥٥٠ پ. ز | death_place =[[ھەگمەتانە]] [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] | burial_place = | spouse = [[ئاریێنیس]] | issue = شازادە [[ماندانا]]{{ھن}}شازادە [[ئامیتیس]]{{ھن}}شازادە پارمیسێس | full name = | dynasty = [[ماد]] | father = [[ھەڤەخشترە]] پاشا کەیخوسرەوی گەورە | mother = | religion = [[ئایینی کۆنی ئێران]] }} '''ئەژدەھاک ئیشتوویگوو''' (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: ئاستیاگ) دوایین پاشای [[ماد]] بوو، کە لە ساڵانی ٥٨٥ تا ٥٥٠ی پێش زایین حکوومەتی دەکرد، لە ٣٥ ساڵی حکوومەتی ئاستیاگ زانیاری زۆر بەردەست نییە.<ref>http://www.jstor.org/stable/4435054</ref> ئیشتوویگوو پاش مردنی باوکی [[ھەڤەخشترە]] (کەیخەسرەو) ھاتە سەر فەرمانڕەوایی ماد. یەکێک لە کردەوەکانی ئیشتوویگوو جەنگی لەگەڵ [[لیدیا]] بوو، کە لە کۆتاییدا پەیمانی ئاشتی لەگەڵ پاشای لیدیا و ھاوسەرگیری لەگەڵ [[ئاریانیس]] خوشکی [[کرۆسۆس]] کرد. ئیشتوویگوو باوکی [[ماندانا]] و [[ئەمیتیس]] بووە، ماندانا ھاوسەرگیری لەگەڵ کەمبۆجییەی یەکەم کرد، کە لە ئەنجامدا [[کورووشی مەزن|کورووشی دووەم]] یان کورووشی مەزن لەدایکبوو، کورووش لە ساڵی ٥٥٠ پێش زایین لە دەسەڵاتی باپیری یاخی بوو و لە پۆستەکەی لای برد. دەسەڵاتی ١٥٠ ساڵەی مادەکان بە لابردنی ئیشتوویگوو لە تەختی پاشایەتی کۆتایی ھات و [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Encyclopaedia Iranica|دوایین١=Foundation|سەردێڕ=ASTYAGES|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/astyages-the-last-median-king|وێبگە=iranicaonline.org|بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=En}}</ref> == فەرمانڕەوایی == [[پەڕگە:Median Empire.jpg|وێنۆک|[[ماد|ئیمپراتۆریەتیی ماد]] لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ھەردوو [[ھەڤەخشترە]] (کەیخەسرەو) و ئەژدەھاکدا]] ئەژدەھاک لە ساڵی ٥٨٥ی پێش زایین، دوای [[شەڕی ھالس (٥٨٥ پ.ز)|شەڕی ھالس]]، کە کۆتایی بە شەڕێکی پێنج ساڵەی نێوان [[لیدییەکان]] و [[مادەکان]] ھێنا، شوێنی باوکی گرتەوە. ئەو ئیمپراتۆریەتێکی گەورەی بۆ مابووەوە، کە بە ھاوپەیمانی لەگەڵ دوو برای ژنەکەی، [[کرۆیسۆس]]ی [[لیدیا]] و [[نەبووخەد نەسر دووەم|نەبووخەد نەسر]]ی [[بابل]] حوکمڕانی دەکرد، کە ژنەکەی بە ناوی [[ئەمیتسی بابل|ئەمیتس]]، خوشکی ئەژدەھاک، ئەو شاژنە بوو کە دەگوترا نەبووخەد نەسر [[باخە ھەڵواسراوەکانی بابل|باخچە ھەڵواسراوەکانی بابل]]ی بۆ دروست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.personal.psu.edu/amp5364/HangingGardens.html |سەردێڕ=Hanging Gardens of Babylon |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808084750/http://www.personal.psu.edu/amp5364/HangingGardens.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣}}, The Hanging Gardens of Babylon</ref> ھاوسەرگیری لەگەڵ [[ئاریێنیس]]، خوشکی پاشای لیدی کرۆیسۆس کرد بۆ مۆرکردنی پەیماننامەی نێوان ھەردوو ئیمپراتۆریەتەکە، ئەژدەھاک دوای کۆچی دوایی باوکی لە کۆتایی ئەو ساڵەدا سەرکەوت بۆ سەر تەختی ماد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livius.org/ct-cz/cyaxares/cyaxares.html|سەردێڕ=Cyaxares (Livius.org)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141022085954/http://www.livius.org/ct-cz/cyaxares/cyaxares.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرچاوە کۆنەکان نزیکەی ھیچ شتێک دەربارەی فەرمانڕەوایی ئەژدەھاک ناگێڕنەوە، و بڕیارێکی کۆتایی لەسەر کەسایەتی ئەو مەحاڵە، چونکە گێڕانەوە نەرێنییەکەی [[ھێرۆدۆت]] (ئەژدەھاک وەک حوکمڕانێکی دڵڕەق و ستەمکار نیشان دەدرێت) و گێڕانەوە ئەرێنییەکەی تێسیاس، ھەردووکیان لایەنگرانەن.<ref name="auto"/> پەرتووکی [[سایروپیدیا]]ی گزینۆفۆن وەک پیاوێکی پیر و میھرەبان نیشانی دەدات کە دڵسۆزی نەوەکەی بووە کە کورووشە، بەڵام بەرھەمەکە بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک خەیاڵیی سەیر دەکرێت و چەندین نادروستی مێژوویی تێدایە کە دەیکاتە سەرچاوەیەکی جێی متمانە نەبێت. == لای ھێرۆدۆت == [[پەڕگە:King Astyages commands Harpagos to take the infant Cyrus and slay him, Jan Moy 1535-1550.jpg|وێنۆک|پاشا ئەژدەھاک فەرمان بە [[ھارپاگ|ھارپاگوس]] دەکات کە [[کورووشی مەزن|کورووشی]] ساوا ببات و بیکوژێت، فەرشێک لەلایەن جان مۆی (١٥٣٥–١٥٥٠).]] [[پەڕگە:Le songe d'Astyage.jpg|وێنۆک|ڕاست|خەونەکەی ئەژدەھاک ([[فەڕەنسا]]، [[سەدەی ١٥یەم]])]] ئەو گێڕانەوەیەی لەلایەن مێژوونووسی یۆنانی کۆن [[ھێرۆدۆت]] دراوە باس لەوە دەکات کە ئەژدەھاک خەونێکی بینیوە کە تێیدا کچەکەی، [[ماندانا]]، کوڕێکی دەبێت کە ئیمپراتۆریەتەکەی لەناو دەبات. ئەژدەھاک بەھۆی ترس لە پێشبینی خەونەکە، کچەکەی بە پیاوێک بە ناوی [[کامبۆزی یەکەم]]ی [[ئەنشان (پارس)|ئەنشان]] دا، کە ناوبانگی ھەبوو بەوەی «شازادەیەکی ھێمن و بیرکەرەوە» بێت و ئەژدەھاک پێی وابوو ھیچ ھەڕەشەیەک نییە. کاتێک خەونی دووەم ھۆشداریی دا بە ئەژدەھاک لە مەترسییەکانی نەوەی ماندانا، ئەژدەھاک ژەنەڕاڵەکەی خۆی ھارپاگوسی نارد بۆ کوشتنی منداڵەکە کە کورووش بوو. ھێرۆدۆت بە دروستی ناوی دایک و باوکی کورووش دەھێنێت، ھەرچەندە ئاماژە بەوە ناکات کە [[کامبۆز پاشا]] بووە.<ref>cf. How, W. W. , & Wells, J. ''A commentary on Herodotus with introduction and appendixes'' (1991). Oxford [Oxfordshire]: Oxford University Press. i.107</ref> زانستی مۆدێرن بە گشتی ئەو بانگەشەیەی ڕەت دەکاتەوە کە کورووش نەوەی ئەژدەھاک بووە.<ref>cf. How and Wells i.107</ref> [[ھارپاگ|ھارپاگوس]]، کە نەیویست خوێنی شاھانە بڕژێنێت، منداڵەکەی دا بە شوانێک بە ناوی [[میتریداتس]]، کە ھاوسەرەکەی تازە منداڵێکی مردووی ببوو. کورووش وەک کوڕی [[میتریداتس]] گەورە کرا، و ھارپاگوس منداڵە مردووەکەی وەک کورووشی مردوو نیشانی ئەژدەھاک دا. کاتێک کورووش لە تەمەنی دە ساڵیدا بە زیندوویی دۆزرایەوە، ئەژدەھاک لەسەر ئامۆژگاریی [[ماگی|ماگییەکان]] لە کوڕەکە خۆش بوو، و ناردییەوە لای دایک و باوکی لە ئەنشان؛ بەڵام ھارپاگوس لە سزا ڕزگاری نەبوو، چونکە دەگوترا ئەژدەھاک لە میواندارییەکدا [[منداڵخۆری|کوڕەکەی خۆی پێ خواردووە]]. کورووش لە ساڵی ٥٥٩دا شوێنی باوکی گرتەوە، و لە ساڵی ٥٥٣دا، لەسەر ئامۆژگاریی [[ھارپاگوس]]، کە پەرۆشی تۆڵەسەندنەوە بوو بەھۆی ئەوەی «شێوێکی قێزەون»ی پێدرابوو، کورووش لە دژی ئەژدەھاک ڕاپەڕی. دوای سێ ساڵ لە شەڕ، سەربازانی ئەژدەھاک لە کاتی شەڕی [[پاسارگاد]] یاخی بوون، و کورووش [[ماد|ئیمپراتۆریەتیی ماد]]ی داگیرکرد. ئەژدەھاک لەلایەن کورووشەوە بەخشرا، و سەرەڕای گاڵتەپێکردنی لەلایەن ھارپاگوسەوە، [[ھێرۆدۆت]] دەڵێت مامەڵەی باشی لەگەڵ کراوە و لە دەرباری کورووش ماوەتەوە تا کۆچی دوایی کردووە. لە جیاتی گێڕانەوەی میتۆلۆژیای باو کە دەڵێت کورووش لەلایەن سەگێکەوە شیر دراوە ([[سەگ]] لای ئێرانییەکان پیرۆز بووە. ھێرۆدۆت ڕوونی دەکاتەوە کە میتریداتسی شوان لەگەڵ کۆیلەیەکی تری ئەژدەھاک ژیاوە، ژنێک بە ناوی «سپاکۆ»، کە ئەو ڕوونی دەکاتەوە بە [[زمانی مادی]] بە واتای «سەگ» دێت،<ref>Herodotus i.110</ref><ref>[[Justin (historian)|Justin]] (i.4)</ref> کە ھەم ئەفسانەکە و ھەم وەشانی عەقڵانیی ھێرۆدۆت دەدات بە دەستەوە.<ref>cf. How and Well, i.110</ref> == لە ئینجیلدا == وەرگێڕانەکەی [[تیۆدۆتیۆن]] بۆ [[دانیال ١٤]]، بەشی ١٤ لە وەشانی [[دۆتێرۆ-کانۆنیکاڵ]]ی بیبڵیکی [[پەرتووکی دانیال]]، کە بە شێوەیەکی تر بە [[بێل و ئەژدیھاکە]] ناسراوە، بە دەسەڵات گرتنی [[کورووشی مەزن|کورووش]] دوای مردنی ئەژدەھاک دەست پێ دەکات.<ref>{{bibleverse||Daniel|14:1|NABRE}}: [[New American Bible, Revised Edition]], based on [[Theodotion]]'s version</ref> بەگوێرەی [[ئینجیلی دوای-ڕیمز]]ی ڕەسەن، [[داریۆسی میدی]] ناوێکی تری ئەژدەھاکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://philologic.northwestern.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.9:1:32:7.bie |سەردێڕ=Philologic Results}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://philologic.northwestern.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.9:1:32:15.bie |سەردێڕ=Philologic Results}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{s-start}} {{succession box|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|before=پاشا کەیخوسرەوی گەورە [[ھەڤەخشترە]]|after=[[کورووشی مەزن]]|years=٥٨٥–٥٥٠ پ. ز}} {{s-end}} {{ماد}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ژیاننامە|مێژوو|ئاسیا|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Astyages}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی شەشەمی پێش زایین]] [[پۆل:پاشاکانی ماد]] pysrhvmof0ku34i62cujo1svc6cfnw6 0 116883 1571053 1571004 2026-04-02T12:29:47Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1571053 wikitext text/x-wiki '''حەسەنوویییەکان''' خانەدانێکی کوردی [[یارسان]] بوو کە لە ساڵانی ٩٦١ ھەتا ١٠١٥ لە ناوچەی [[دینەوەر]] (لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[کرماشان]]) دامەزرا و دەسەڵاتداریی ناوچەیەک لە ڕۆژاوای [[ئێران]] ھەتا باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] بووە. دامەزرێنەری ئەم میرنشینە کەسێک بووە بە ناوی [[حەسەنوویە|ئەوڵفەوارسی حەسەنوویە]]، کە لە ھۆزی کوردی [[بەرزیکانی]] بووە. ئەو بە پیرۆزمەندی بەرگریی [[شالان کوڕی موسافیر]] حاکیمی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھی]]ی [[ھەمەدان]] و [[ئیبن ئەلعەمید]] [[وەزیر]]ی بوەیھییەکانی بەجەر کرد و لە ساڵی ٩٧٠ لەگەڵ ئیبن ئەلعەمید ساچاو و بەھۆی ئەمە حەکوومەتە سەربەخۆیەکەی دەوامی ھێنا. حەسەنوویە لە ساڵی ٩٧٩ لە گوندی [[سەرمای]] لە نزیکی شاری [[ھەرسین]] لە باشووری [[بێستوون]]دا کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Hugh|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&pg=PA215&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi67dqR8dHKAhVhpnIKHaJnDXYQ6AEIHzAA#v=onepage&q=%22The%20Kurdish%20dynasties%20which%20emerged%20in%20the%20second%20half%22&f=false|سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|زمان=en}}</ref> بە دوای مردنی حەسەنوویە لە سەری جێنشینیی ئەو لە نێوی کوڕەکانی بوو بە شەڕ و پێکدادان. دەستەژیکردنی [[موئەییەدۆددەوڵە]] بوو بە سەبەبی داشکانی [[فەخرەددەوڵە]] یەکێک لە کۆڕەکانی حەسەنوویە. [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] (ھەروەھا ناسراو بە ئەوڵنەجم و ناسرەددەوڵە) بوو بە ڕێبەری کوردەکانی بەرزیکانی و شازایەنشینیش بوو بە یەکێک لە ڤسالەکانی بوەیھییەکان. لە سەردەمی بەدر، حەسەنوویییەکان وڵاتەکانی دێکە وەکوو [[شاپوورخواست]]، [[دینەوەر]]، [[نەھاوەند]]، [[ئەسەیاوا]]، [[ورووگڕ]]، [[ئەھواز]]، [[ئیلام]]، [[حوڵوان]] و [[شارەزوور]] ([[کەرکووک]])یشیان گرت. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٦ شەڕێک لە ناوینی حەسەنوویییەکان و تایفەی کوردی [[بەنی عەییاران]] بوو و لە ساڵی ١٠١٤ بەدر لە ئەم شەڕانە کوژرا. لە ئەنجام شازایەنشین لە ئەم شەڕەکان بە دەستی ئەوڵشەوک ڕێبەری بەنی عەییاران داگێڕدرا، بەڵام حکۆمەتی حەسەنوویییەکان ھەتا ھەڵمەتی [[ئیبراھیم ئینال]]ی [[تورکە سەلجۆقیەکان|سەلجۆقی]] لە ساڵی ١٠٤٧ لە گوندی سەرمای بەردەوام بوو. == مێژوو == ناوی بنەماڵەی حەسەنوویییەکان لە یەکەم فەرمانڕەوایانەوە وەرگیرابوو کە [[حەسەنوەیی کوڕی حوسێن]] بوو لە ھۆزی بەرزیکانی. وەک پاشکۆیەکی [[دەوڵەتی بوەیھی|دەسەڵاتی بوەیھی]]،{{sfn|Bosworth|1996|p=158}} حەسەنوەیە پاڵپشتی لێ کردن دژی [[سامانییەکان|ئیمپراتۆریەتی سامانی]] کە ئەمەش وای کرد ھەندێک دەسەڵات بەدەست بھێنێت.{{Sfnp|Gunter|2010|p=117}} ئەو لە کۆتاییدا دەستی بەسەر زۆربەی ناوچەکانی [[لوڕستان|پارێزگای لوڕستان]]،{{Sfnp|Vanly|1976|p=353}} [[دینەوەر]]، [[نەھاوەند]] و [[ھەمەدان]]دا گرت و بە ڕادەیەک بەھێز بوو کە بوەیھییەکان خۆیان لە بێزارکردنی دەپاراست.{{Sfnp|Lane-Poole|1894|p=138}} کاریگەریی حەسەنوەیە گەیشتە [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجان]].{{Sfnp|Azkai|2017}} [[پەڕگە:Badr ibn Hasanwayh.jpg|وێنۆک|دراوەکانی بنەماڵەی حەسەنوەیی.]] دوای مردنی لە ساڵی ٩٧٩، کوڕەکەی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] بوو بە فەرمانڕەوا و دەستکەوتی بەرچاوی بەدەستھێنا لەوانە سەپاندنی ڕێکخستن، پەرەپێدانی ئیدارەیەکی دارایی بەھێز، دروستکردنی ڕێگاوبان و بازاڕ لە چیاکاندا، دابینکردنی سەلامەتی حاجیان کە بە ناوچەکەیدا تێدەپەڕین و لێدانی دراو.{{Sfnp|Gunter|2010|p=117}} وەک باوکی، بەردەوام بوو لە دڵسۆزیی بۆ بوەیھییەکان.{{sfn|Bosworth|1996|p=158}} زاھیر لە ساڵی ١٠١٤دا بوو بە جێنشینی بەدر کوڕی حەسەنوەیی نەوەکەی، بەڵام تەنھا بۆ ساڵێک دەسەڵاتی لەدەستدا چونکە لەلایەن [[شەمسوولدەولە]]ی بوەیھی دەرکرا و کەمێک دوای ئەوە کوژرا.{{Sfnp|Lane-Poole|1894|p=138}} [[عەنازی|عەننازییەکان]] بەشێکی زۆری ناوچە ڕۆژاوایییەکانیان گرت و بوون بە جێنشینی ڕاستەوخۆیان. ناوچە ڕۆژھەڵاتییەکان لەلایەن بوەیھییەکانەوە گیران، لەکاتێکدا [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکۆیییەکان]] ناوچە باشوورییەکانیان گرت. ھەموو ئەو ناوچانەی پێشتر لەژێر دەستی حەسەنوەیییەکاندا بوون لە کۆتاییدا لەلایەن ەوە گیران.{{Sfnp|Azkai|2017}} [[قەڵای سەرمەج]] لەلایەن حەسەنوەیییەکانەوە دروست کراوە.{{Sfnp|Azkai|2017}} == فەرمانڕەواکان == * [[حەسەنوەیھ]] (٩٦١–٩٧٩) * [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] (٩٧٩–١٠١٤) * زاھیر کوڕی ھیلال کوڕی بەدر (١٠١٣–١٠١٤) * ھیلال کوڕی بەدر (١٠١٤) * زاھیر کوڕی ھیلال کوڕی بەدر (١٠١٤–١٠١٥) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئێران|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Hasanwayhids}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ئیلام]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]] 7rlndblwh92g5o7aol858kxgabak7m4 1571054 1571053 2026-04-02T12:30:44Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1571054 wikitext text/x-wiki '''حەسەنوویییەکان''' خانەدانێکی کوردی [[یارسان]] بوو کە لە ساڵانی ٩٦١ ھەتا ١٠١٥ لە ناوچەی [[دینەوەر]] (لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[کرماشان]]) دامەزرا و دەسەڵاتداریی ناوچەیەک لە ڕۆژاوای [[ئێران]] ھەتا باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] بووە. دامەزرێنەری ئەم میرنشینە کەسێک بووە بە ناوی [[حەسەنوویە|ئەوڵفەوارسی حەسەنوویە]]، کە لە ھۆزی کوردی [[بەرزیکانی]] بووە. ئەو بە پیرۆزمەندی بەرگریی [[شالان کوڕی موسافیر]] حاکیمی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھی]]ی [[ھەمەدان]] و [[ئیبن ئەلعەمید]] [[وەزیر]]ی بوەیھییەکانی بەجەر کرد و لە ساڵی ٩٧٠ لەگەڵ ئیبن ئەلعەمید ساچاو و بەھۆی ئەمە حەکوومەتە سەربەخۆیەکەی دەوامی ھێنا. حەسەنوویە لە ساڵی ٩٧٩ لە گوندی [[سەرمای]] لە نزیکی شاری [[ھەرسین]] لە باشووری [[بێستوون]]دا کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Hugh|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&pg=PA215&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi67dqR8dHKAhVhpnIKHaJnDXYQ6AEIHzAA#v=onepage&q=%22The%20Kurdish%20dynasties%20which%20emerged%20in%20the%20second%20half%22&f=false|سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|زمان=en}}</ref> بە دوای مردنی حەسەنوویە لە سەری جێنشینیی ئەو لە نێوی کوڕەکانی بوو بە شەڕ و پێکدادان. دەستەژیکردنی [[موئەییەدۆددەوڵە]] بوو بە سەبەبی داشکانی [[فەخرەددەوڵە]] یەکێک لە کۆڕەکانی حەسەنوویە. [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] (ھەروەھا ناسراو بە ئەوڵنەجم و ناسرەددەوڵە) بوو بە ڕێبەری کوردەکانی بەرزیکانی و شازایەنشینیش بوو بە یەکێک لە ڤسالەکانی بوەیھییەکان. لە سەردەمی بەدر، حەسەنوویییەکان وڵاتەکانی دێکە وەکوو [[شاپوورخواست]]، [[دینەوەر]]، [[نەھاوەند]]، [[ئەسەیاوا]]، [[ورووگڕ]]، [[ئەھواز]]، [[ئیلام]]، [[حوڵوان]] و [[شارەزوور]] ([[کەرکووک]])یشیان گرت. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٦ شەڕێک لە ناوینی حەسەنوویییەکان و تایفەی کوردی [[بەنی عەییاران]] بوو و لە ساڵی ١٠١٤ بەدر لە ئەم شەڕانە کوژرا. لە ئەنجام شازایەنشین لە ئەم شەڕەکان بە دەستی ئەوڵشەوک ڕێبەری بەنی عەییاران داگێڕدرا، بەڵام حکۆمەتی حەسەنوویییەکان ھەتا ھەڵمەتی [[ئیبراھیم ئینال]]ی [[تورکە سەلجۆقیەکان|سەلجۆقی]] لە ساڵی ١٠٤٧ لە گوندی سەرمای بەردەوام بوو. == مێژوو == ناوی بنەماڵەی حەسەنوویییەکان لە یەکەم فەرمانڕەوایانەوە وەرگیرابوو کە [[حەسەنوەیی کوڕی حوسێن]] بوو لە ھۆزی بەرزیکانی. وەک پاشکۆیەکی [[دەوڵەتی بوەیھی|دەسەڵاتی بوەیھی]]،{{sfn|Bosworth|1996|p=158}} حەسەنوەیە پاڵپشتی لێ کردن دژی [[سامانییەکان|ئیمپراتۆریەتی سامانی]] کە ئەمەش وای کرد ھەندێک دەسەڵات بەدەست بھێنێت.{{Sfnp|Gunter|2010|p=117}} ئەو لە کۆتاییدا دەستی بەسەر زۆربەی ناوچەکانی [[لوڕستان|پارێزگای لوڕستان]]،{{Sfnp|Vanly|1976|p=353}} [[دینەوەر]]، [[نەھاوەند]] و [[ھەمەدان]]دا گرت و بە ڕادەیەک بەھێز بوو کە بوەیھییەکان خۆیان لە بێزارکردنی دەپاراست.{{Sfnp|Lane-Poole|1894|p=138}} کاریگەریی حەسەنوەیە گەیشتە [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجان]].{{Sfnp|Azkai|2017}} [[پەڕگە:Badr ibn Hasanwayh.jpg|وێنۆک|دراوەکانی بنەماڵەی حەسەنوەیی.]] دوای مردنی لە ساڵی ٩٧٩، کوڕەکەی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] بوو بە فەرمانڕەوا و دەستکەوتی بەرچاوی بەدەستھێنا لەوانە سەپاندنی ڕێکخستن، پەرەپێدانی ئیدارەیەکی دارایی بەھێز، دروستکردنی ڕێگاوبان و بازاڕ لە چیاکاندا، دابینکردنی سەلامەتی حاجیان کە بە ناوچەکەیدا تێدەپەڕین و لێدانی دراو.{{Sfnp|Gunter|2010|p=117}} وەک باوکی، بەردەوام بوو لە دڵسۆزیی بۆ بوەیھییەکان.{{sfn|Bosworth|1996|p=158}} زاھیر لە ساڵی ١٠١٤دا بوو بە جێنشینی بەدر کوڕی حەسەنوەیی نەوەکەی، بەڵام تەنھا بۆ ساڵێک دەسەڵاتی لەدەستدا چونکە لەلایەن [[شەمسوولدەولە]]ی بوەیھی دەرکرا و کەمێک دوای ئەوە کوژرا.{{Sfnp|Lane-Poole|1894|p=138}} [[عەنازی|عەننازییەکان]] بەشێکی زۆری ناوچە ڕۆژاوایییەکانیان گرت و بوون بە جێنشینی ڕاستەوخۆیان. ناوچە ڕۆژھەڵاتییەکان لەلایەن بوەیھییەکانەوە گیران، لەکاتێکدا [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکۆیییەکان]] ناوچە باشوورییەکانیان گرت. ھەموو ئەو ناوچانەی پێشتر لەژێر دەستی حەسەنوەیییەکاندا بوون لە کۆتاییدا لەلایەن [[توغرەڵی یەکەم]]ەوە گیران.{{Sfnp|Azkai|2017}} [[قەڵای سەرمەج]] لەلایەن حەسەنوەیییەکانەوە دروست کراوە.{{Sfnp|Azkai|2017}} == فەرمانڕەواکان == * [[حەسەنوەیھ]] (٩٦١–٩٧٩) * [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] (٩٧٩–١٠١٤) * زاھیر کوڕی ھیلال کوڕی بەدر (١٠١٣–١٠١٤) * ھیلال کوڕی بەدر (١٠١٤) * زاھیر کوڕی ھیلال کوڕی بەدر (١٠١٤–١٠١٥) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئێران|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Hasanwayhids}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ئیلام]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]] mmjhjxfu7kv23x9neuj3gnkxnf1vtf8 1571253 1571054 2026-04-02T20:06:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1571253 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''حەسەنوویییەکان''' خانەدانێکی کوردی [[یارسان]] بوو کە لە ساڵانی ٩٦١ ھەتا ١٠١٥ لە ناوچەی [[دینەوەر]] (لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[کرماشان]]) دامەزرا و دەسەڵاتداریی ناوچەیەک لە ڕۆژاوای [[ئێران]] ھەتا باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] بووە. دامەزرێنەری ئەم میرنشینە کەسێک بووە بە ناوی [[حەسەنوویە|ئەوڵفەوارسی حەسەنوویە]]، کە لە ھۆزی کوردی [[بەرزیکانی]] بووە. ئەو بە پیرۆزمەندی بەرگریی [[شالان کوڕی موسافیر]] حاکیمی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھی]]ی [[ھەمەدان]] و [[ئیبن ئەلعەمید]] [[وەزیر]]ی بوەیھییەکانی بەجەر کرد و لە ساڵی ٩٧٠ لەگەڵ ئیبن ئەلعەمید ساچاو و بەھۆی ئەمە حەکوومەتە سەربەخۆیەکەی دەوامی ھێنا. حەسەنوویە لە ساڵی ٩٧٩ لە گوندی [[سەرمای]] لە نزیکی شاری [[ھەرسین]] لە باشووری [[بێستوون]]دا کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Hugh|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&pg=PA215&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwi67dqR8dHKAhVhpnIKHaJnDXYQ6AEIHzAA#v=onepage&q=%22The%20Kurdish%20dynasties%20which%20emerged%20in%20the%20second%20half%22&f=false|سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|زمان=en}}</ref> بە دوای مردنی حەسەنوویە لە سەری جێنشینیی ئەو لە نێوی کوڕەکانی بوو بە شەڕ و پێکدادان. دەستەژیکردنی [[موئەییەدۆددەوڵە]] بوو بە سەبەبی داشکانی [[فەخرەددەوڵە]] یەکێک لە کۆڕەکانی حەسەنوویە. [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] (ھەروەھا ناسراو بە ئەوڵنەجم و ناسرەددەوڵە) بوو بە ڕێبەری کوردەکانی بەرزیکانی و شازایەنشینیش بوو بە یەکێک لە ڤسالەکانی بوەیھییەکان. لە سەردەمی بەدر، حەسەنوویییەکان وڵاتەکانی دێکە وەکوو [[شاپوورخواست]]، [[دینەوەر]]، [[نەھاوەند]]، [[ئەسەیاوا]]، [[ورووگڕ]]، [[ئەھواز]]، [[ئیلام]]، [[حوڵوان]] و [[شارەزوور]] ([[کەرکووک]])یشیان گرت. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٦ شەڕێک لە ناوینی حەسەنوویییەکان و تایفەی کوردی [[بەنی عەییاران]] بوو و لە ساڵی ١٠١٤ بەدر لە ئەم شەڕانە کوژرا. لە ئەنجام شازایەنشین لە ئەم شەڕەکان بە دەستی ئەوڵشەوک ڕێبەری بەنی عەییاران داگێڕدرا، بەڵام حکۆمەتی حەسەنوویییەکان ھەتا ھەڵمەتی [[ئیبراھیم ئینال]]ی [[تورکە سەلجۆقیەکان|سەلجۆقی]] لە ساڵی ١٠٤٧ لە گوندی سەرمای بەردەوام بوو. == مێژوو == ناوی بنەماڵەی حەسەنوویییەکان لە یەکەم فەرمانڕەوایانەوە وەرگیرابوو کە [[حەسەنوەیی کوڕی حوسێن]] بوو لە ھۆزی بەرزیکانی. وەک پاشکۆیەکی [[دەوڵەتی بوەیھی|دەسەڵاتی بوەیھی]]،{{sfn|Bosworth|1996|p=158}} حەسەنوەیە پاڵپشتی لێ کردن دژی [[سامانییەکان|ئیمپراتۆریەتی سامانی]] کە ئەمەش وای کرد ھەندێک دەسەڵات بەدەست بھێنێت.{{Sfnp|Gunter|2010|p=117}} ئەو لە کۆتاییدا دەستی بەسەر زۆربەی ناوچەکانی [[لوڕستان|پارێزگای لوڕستان]]،{{Sfnp|Vanly|1976|p=353}} [[دینەوەر]]، [[نەھاوەند]] و [[ھەمەدان]]دا گرت و بە ڕادەیەک بەھێز بوو کە بوەیھییەکان خۆیان لە بێزارکردنی دەپاراست.{{Sfnp|Lane-Poole|1894|p=138}} کاریگەریی حەسەنوەیە گەیشتە [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجان]].{{Sfnp|Azkai|2017}} [[پەڕگە:Badr ibn Hasanwayh.jpg|وێنۆک|دراوەکانی بنەماڵەی حەسەنوەیی.]] دوای مردنی لە ساڵی ٩٧٩، کوڕەکەی [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] بوو بە فەرمانڕەوا و دەستکەوتی بەرچاوی بەدەستھێنا لەوانە سەپاندنی ڕێکخستن، پەرەپێدانی ئیدارەیەکی دارایی بەھێز، دروستکردنی ڕێگاوبان و بازاڕ لە چیاکاندا، دابینکردنی سەلامەتی حاجیان کە بە ناوچەکەیدا تێدەپەڕین و لێدانی دراو.{{Sfnp|Gunter|2010|p=117}} وەک باوکی، بەردەوام بوو لە دڵسۆزیی بۆ بوەیھییەکان.{{sfn|Bosworth|1996|p=158}} زاھیر لە ساڵی ١٠١٤دا بوو بە جێنشینی بەدر کوڕی حەسەنوەیی نەوەکەی، بەڵام تەنھا بۆ ساڵێک دەسەڵاتی لەدەستدا چونکە لەلایەن [[شەمسوولدەولە]]ی بوەیھی دەرکرا و کەمێک دوای ئەوە کوژرا.{{Sfnp|Lane-Poole|1894|p=138}} [[عەنازی|عەننازییەکان]] بەشێکی زۆری ناوچە ڕۆژاوایییەکانیان گرت و بوون بە جێنشینی ڕاستەوخۆیان. ناوچە ڕۆژھەڵاتییەکان لەلایەن بوەیھییەکانەوە گیران، لەکاتێکدا [[دەوڵەتی کاکوویە|کاکۆیییەکان]] ناوچە باشوورییەکانیان گرت. ھەموو ئەو ناوچانەی پێشتر لەژێر دەستی حەسەنوەیییەکاندا بوون لە کۆتاییدا لەلایەن [[توغرەڵی یەکەم]]ەوە گیران.{{Sfnp|Azkai|2017}} [[قەڵای سەرمەج]] لەلایەن حەسەنوەیییەکانەوە دروست کراوە.{{Sfnp|Azkai|2017}} == فەرمانڕەواکان == * [[حەسەنوەیھ]] (٩٦١–٩٧٩) * [[بەدری کوڕی حەسەنوەیە]] (٩٧٩–١٠١٤) * زاھیر کوڕی ھیلال کوڕی بەدر (١٠١٣–١٠١٤) * ھیلال کوڕی بەدر (١٠١٤) * زاھیر کوڕی ھیلال کوڕی بەدر (١٠١٤–١٠١٥) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئێران|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Hasanwayhids}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ئیلام]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکانی شیعە]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]] o3r2ffcgjl8pm3iqse88nvzjhevpkvb 0 117974 1571206 1363226 2026-04-02T18:43:31Z Ari Qasm 57423 1571206 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Windows 10 Logo.svg|وێنۆک|لۆگۆی ویندۆز ١٠]] '''ویندۆز ١٠''' ([[ئینگلیزی]]: Windows 10) [[سیستەمی بەکارخەری|سیستەمێکی بەکارخەرییە]] کە کۆمپانیای [[مایکرۆسۆفت]] دروستی دەکات. لە ئەیلوولی ٢٠١٤ وەشانی سەرەتاییەکەی ئاشکرا کرا و لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٥ بە گشتی و بۆ فرۆشتن بڵاو کرایەوە. مایکرۆسۆفت، ویندۆز ١٠ی لە پاش [[ویندۆز ٨٫١]] بڵاو کردووەتەوە و بۆ ھاندانی بەکارھێنەران بڕیاری داوە کە لە ساڵی یەکەمدا بۆ ئەوانەی کە پێشتر [[ویندۆز ٧]] یان [[ویندۆز ٨]]یان کڕیبێت بە خۆڕایی بێت.<ref>http://blogs.windows.com/bloggingwindows/2015/06/01/hello-world-windows-10-available-on-july-29/</ref> ویندۆز ١٠، ٢ ناوی دا بە سیستەمەکانی، یەکەم ویندۆز ١٠ پی سی (بە [[زمانی ئینگلیزی]] Windows 10 PC) وە دووەم [[ویندۆز ١٠ مۆبایل]] (بە زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] Windows 10 Mobile)، بەڵام ئەوانە تەنھا ناون، بەکارھێنران بۆ جیاوازی کردن لەو ئامێرەی کە ویندۆز ١٠ بەکارئەھێنێ، بەڵام لە بنەڕەتدا یەک سیستەمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Blog|یەکەم=Windows Experience|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Hello World: Windows 10 Available on July 29|ناونیشان=https://blogs.windows.com/windowsexperience/2015/06/01/hello-world-windows-10-available-on-july-29/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Windows Experience Blog|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|مایکرۆسۆفت|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|ژیاننامە|ئابووری|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Microsoft Windows 10}} [[پۆل:سیستەمە بەکارخەرییەکانی کۆمپیوتەر]] [[پۆل:سیستەمە بەکارخەرییەکانی مایکرۆسۆفت]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM]] [[پۆل:سیستمی کارپێکردنی IA-32]] [[پۆل:سیستمی کارپێکردنی ئێکس٦٦-٦٤]] [[پۆل:مایکرۆسۆفت ویندۆز]] f75wf3tzltg9jesulsbawoo4n575x7u 0 126306 1571342 1545370 2026-04-02T23:06:35Z MFTG 21816 /* مێژوو */ 1571342 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گێڵدەرە | ناوی_فەرمی = گێڵدەرە | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = گێڵەرە - Gêĺdere | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = گێڵدەرە.jpg | photo2a = ناحیەی_سرۆچک.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}دیمەنی گوندی گێڵدەرە{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[ناحیەی سرۆچک]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.53264| 45.66745}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گێڵدەرە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]] دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|35|31|N|45|40|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سەید سادق|سەیدسادق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = ئەنجومەن | ناوی_سەرۆک = مەولود عەبدوڵا <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٢٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گێڵدەرە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرۆچک]]، [[قەزای سەید سادق]]، [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانییە]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. گێڵدەرە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری [[سلێمانی]] لە ناوچەی [[شارباژێڕ]]، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] خراوەتە سەر [[قەزای سەیدسادق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == ناو == ناوی گوندی گێڵدەرە سێ بۆچوونی لەسەر ھەیە. * وەک دەگێڕنەوە لەکۆندا گۆلیان دەرداوە بۆ کۆکردنەوەی [[ئاو]] بۆ گەڕخستنی [[ئاشی ئاو]] کە گۆلدەرەیان پێ وتووە و بەپێی بەکارھێنانی کات گۆڕدراوە بۆ گێڵدەرە. * لەسەردەمی [[عوسمانییەکان]] پێیان وتووە گویلدەرە(güldere) واتە دۆڵی گوڵان، بەپێی بەکارھێنانی کات گۆڕدراوە بۆ گێڵدەرە. * ئەگەر ناوی (گێڵەرە) لە وشەی (گیلە Gila)وە ھاتبێت، کە ڕەگ و ڕیشەیەکی تورکی ھەیە، ئەوا شیاوە بۆ ئەوەی بڵێین، ناوی (گێڵەرە) تورکییە، وەلێ ئەگەر لە «گێڵارە (گێڵەرەھـ) Gelareh)) وە ھاتبێت کە وشەیەکی کۆنی کوردییە، و ڕەگ و ڕیشەی وشەکە دەگەڕێتەوە بۆ شێوەزاری ((گۆران»، کە ھەمان (ماچۆ) و (ھۆرامی) ئیمڕۆیە، کە ئەمە ڕاستییەکەیە، نەک بگەڕێتەوە بۆ (گیڵە) ی تورکی، ئەوا ناوی (گێڵەرە) چەند مانایەک لە خۆدەگرێت، چونکە وشەی «گێڵارە (گێڵەرەھـ) Gelareh)) لە ڕیشە کۆنینە کوردییەکەیەوە تا ئیمڕۆ بە چەند مانایەک ھاتووە، وەکو ((نوری چاو» یاخود (ھەردوو چاو)، ھەروەھا (زۆر خۆشەویست و بەرێز)، ھەروەھا (قوڕ قوڕاگە)، کە ھەموو ئەم مانایانە نوێترن لە مانا بنەڕەتە کۆنینەکەی کە بە مانای (بۆڵە ترێ، یان ھێشووە ترێ) ھاتووە، کاتێک کە ترێ تەواو پێدەگات و ئاڵتوونی دەبێت و، تەواو شیرین و بەتام دەبێت، پێی دەلێن ((گێڵارە (گێڵارەھـ) Gelareh)) کە بەزۆری خەڵکانی زاراوە (گۆران) بەکاریان ھێناوە. یان ڕونتر بڵێین (زاراوەی ھۆرامی). بێگومان بە سەرنجدان لە ناوی (گیڵەرە) و بەراورد کردنی لە نێوان وشەی (گێڵە Gila) کە ڕەگ و ڕیشەیەکی تورکی ھەیە، لەگەڵ وشەی (گێڵارە /گێڵەرەھـ Gelareh)، کە ڕەگ و ڕیشەیەکی کۆنی کوردی ھەیە دەگەینە ئەو ڕاستییەی کە ناوەکە کوردییە نەک تورکی.<ref>http://hemnbarznji.blogspot.com/p/blog-page_3275.html</ref> == جوگرافیا == دەکەوێتە [[پارێزگای سلێمانی]]، لە قەزای [[سەیدسادق]]، ناحیەی [[بەرزنجە]]([[سرۆچک]]). گوندەکانی دەورو پشتی لە ڕۆژھەڵاتەوە [[بەرزنجە]] و [[چنارەی شێخ تەھا]] و [[باساک]]، لە ڕۆژئاواوە [[کاژاو]] و [[پوشێن]]، لە باکوورەوە [[شوکێ]] و [[وەندەرێنە]] و [[باراو]]، لە باشوورەوە [[مایاوا]] و [[مۆریاس]] و [[دەشتی زەڵێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == مێژووی درووست بوونی ئەم گوندە دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە (٨٠٠) ساڵ لەمەوبەر، کە شوێنی بنەماڵەی (حاجی شێخ خالیدی کاژاوی کوڕی سەید محەممەد تاج عارفین ئەبووەفای پووشێنی) ی بووە، کە ژمارەیان (٣–٤) ماڵێک بووە، کە لە حاجی خاڵ خۆی و چەند کوڕێکی پێک ھاتووە و لە [[کاژاو]] بوون، و سوودیان لە ئاو و لەوەڕگەی ناوچەکە وەرگرتووە و بەو ھۆیەوە لێی نیشتەجێ بوون. بەڵام بەو ھۆیەی کە جوگرافیای ئەم گوندە لە ناوچەی میزۆپۆتامیادایە، کە لانکەی شارستانییەتی جیھانە ھەر لە کۆنەوە ئاوەدان بووە، بۆ گەواھیدانی ئەم مێژووەش ئەو شوێنە ئاسەوارە کۆنانەیە کە لەم گوندەدا ھەیە. === مێژووی بوون بە ناحیە === لە سەردەمی میرنشینی ئەردەڵان دا ناحیەی سرۆچک ناوچەیەکی فراوان بووە. ھەر لە [[چەناخچیان]]ەوە ھەتاوەکو (پاش کێو) بووە (شاری کۆن) شارێکی گەورە بووە… [[قەڵای سرۆچک]]یش قەڵایەکی قایم و سەخت بووە کەم کەس وێرابێتی خۆی لێ بدات. بەڵام کاتێک عوسمانییەکان ئەم وڵاتەیان داگیرکرد و لە ساڵی (١٨٥١) ی زایینی کۆتاییان بە [[میرنشینی بابان]] ھێناوە، سرۆچکیش بوو بە بەشێک لە دەوڵەتی عوسمانی و کاربەدەست و مدیرناحیەکانیشی لەلایەن سوڵتانەوە دانراوە. لەم سەردەمەدا گێڵدەرە بووە بە ناوەندی ناحیە. زۆر لە بەڕێوبەرانی ناحیەکە کە زۆربەیان کورد بوون بەرپرسی ناحیەی سرۆچک بوون لە گێڵدەرەدا، لەوانە: # مصطفی ئاغای کوڕی سەلیم ئاغای [[شیوەکەڵ]] کە لە دەوروبەری ساڵانی (١٨٨٠) بەرپرس بووە # حسێن ناظم بەگ کاتێک ئینگلیزەکان ھاتنە سلێمانی ئەوانیش چەند بەڕێوبەرێکیان داناوە:- # عەبدولرەحمان بەگ # موحەمەد فوئاد بەگ # سەعید بەگی حاجی ڕەسوڵ بەگ # ئیسماعیل حەقی ئەفەندی # موحەمەد فوئاد بەگ (بۆ جاری دووەم) # سەید ئەحمەدی حاجی مامەند لە ساڵی ١٩٢١–١٩٣١ لە ساڵی (١٩٣١) ناوەندی ناحیە گوێزرایەوە بۆ [[بەرزنجە]] یەکەم بەڕێوبەری ناحیە لە بەرزنجەدا (ڕەشید سدقی بەگ) بووە == دانیشتوان == == پێش ڕاگواستن و داگیرکردن == پێش ڕاگواستن و داگیرکردنی، ژمارەی خێزانەکانی ئەم گوندە دەگەیشتە ١٤٠ خێزان، لەسەردمی [[شۆڕشی ئەیلوول]] و شۆڕشی نوێی گەلەکەماندا، گێڵدەرە دوو جار دەڕوخێنرێت، بۆ دوا جار لە ساڵی ١٩٨٧ بەتەواوەتی داگیر و خاپوور کراوە و پاشان خەڵکەکەشی بەرەو ئۆردوگا زۆرەملییەکان گوزراونەتەوە، تەنیا لەبەر ئەوەی شکست بەشۆڕشی [[گەلی کورد]] بھێنرێت‌ و ڕۆحی نەتەوەیی لەنێو دڵی میللەتی کوردا لەڕیشەوە دەربکرێت. لە دوای [[ڕاپەڕین|راپەڕینە مەزنەکە]]، خەڵکی گێڵدەرە بۆ جارێکی تر دەچنەوە سەر زێدی باوباپیرانیان‌ و ئاوەدانی دەکەنەوە. ئێستا ژمارەی دانیشتووانەکەی دەگاتە زیاتر لە ٥٠ خێزانە، ئەمە جگە لەوەی چەندین خێزانی تر تەنیا لە وەرزی ھاوین‌ و کاتی کشتوکاڵکردندا بەشێوەیەکی کاتی دەگەڕێنەوە بۆ سوود وەرگرتن‌ و خزمەتکردنی باخەکانیان‌ و فرۆشتنی بەرووبومەکانیان. ئەم گوندە زۆربەی زەویەکانیان دێمین‌ و باخی زۆری بەرداریان ھەیە، وەکو [[ھەرمێ]] و [[ھەڵوژە]] ھەروەھا خاوەنی ڕەزێکی زۆرن لەبەر ئەوەی سەرچاوەی ئاویان زۆر کەمە بۆ بەراو، بۆیە [[سەوزەوات]] لەم گوندەدا زۆر کەمە یاخود باشتر وایە بڵێین ھەر خێزانێک تەنیا بەشی پێویستی خۆی بەراو دەکات وەکو [[بامێ]] و [[تەماتە]] و [[سەوزەوات]].<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:٢٢گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|گـوندی گێڵدەرە لە ساڵی ١٩٩٨ پەڕگە:٢گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|وەرزی ھاوین پەڕگە:١گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|وەرزی بەھار پەڕگە:٢٣٢گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|گێڵەرە پەڕگە:٢٤٢گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|وەرزی بەھار پەڕگە:0گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|گوندی گێڵدەرە پەڕگە:3گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|گێڵەرە پەڕگە:1گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|لە قەڵاوە </gallery> == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} {{گوندەکانی قەزای سەید سادق}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Geldara}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 565ezg3sx0m40nyby5b47uowul34rw6 1571349 1571342 2026-04-02T23:29:30Z MFTG 21816 /* دانیشتوان */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1571349 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گێڵدەرە | ناوی_فەرمی = گێڵدەرە | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = گێڵەرە - Gêĺdere | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = گێڵدەرە.jpg | photo2a = ناحیەی_سرۆچک.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}دیمەنی گوندی گێڵدەرە{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[ناحیەی سرۆچک]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.53264| 45.66745}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گێڵدەرە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]] دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|35|31|N|45|40|E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سەید سادق|سەیدسادق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = ئەنجومەن | ناوی_سەرۆک = مەولود عەبدوڵا <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٢٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گێڵدەرە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرۆچک]]، [[قەزای سەید سادق]]، [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانییە]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. گێڵدەرە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری [[سلێمانی]] لە ناوچەی [[شارباژێڕ]]، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] خراوەتە سەر [[قەزای سەیدسادق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == ناو == ناوی گوندی گێڵدەرە سێ بۆچوونی لەسەر ھەیە. * وەک دەگێڕنەوە لەکۆندا گۆلیان دەرداوە بۆ کۆکردنەوەی [[ئاو]] بۆ گەڕخستنی [[ئاشی ئاو]] کە گۆلدەرەیان پێ وتووە و بەپێی بەکارھێنانی کات گۆڕدراوە بۆ گێڵدەرە. * لەسەردەمی [[عوسمانییەکان]] پێیان وتووە گویلدەرە(güldere) واتە دۆڵی گوڵان، بەپێی بەکارھێنانی کات گۆڕدراوە بۆ گێڵدەرە. * ئەگەر ناوی (گێڵەرە) لە وشەی (گیلە Gila)وە ھاتبێت، کە ڕەگ و ڕیشەیەکی تورکی ھەیە، ئەوا شیاوە بۆ ئەوەی بڵێین، ناوی (گێڵەرە) تورکییە، وەلێ ئەگەر لە «گێڵارە (گێڵەرەھـ) Gelareh)) وە ھاتبێت کە وشەیەکی کۆنی کوردییە، و ڕەگ و ڕیشەی وشەکە دەگەڕێتەوە بۆ شێوەزاری ((گۆران»، کە ھەمان (ماچۆ) و (ھۆرامی) ئیمڕۆیە، کە ئەمە ڕاستییەکەیە، نەک بگەڕێتەوە بۆ (گیڵە) ی تورکی، ئەوا ناوی (گێڵەرە) چەند مانایەک لە خۆدەگرێت، چونکە وشەی «گێڵارە (گێڵەرەھـ) Gelareh)) لە ڕیشە کۆنینە کوردییەکەیەوە تا ئیمڕۆ بە چەند مانایەک ھاتووە، وەکو ((نوری چاو» یاخود (ھەردوو چاو)، ھەروەھا (زۆر خۆشەویست و بەرێز)، ھەروەھا (قوڕ قوڕاگە)، کە ھەموو ئەم مانایانە نوێترن لە مانا بنەڕەتە کۆنینەکەی کە بە مانای (بۆڵە ترێ، یان ھێشووە ترێ) ھاتووە، کاتێک کە ترێ تەواو پێدەگات و ئاڵتوونی دەبێت و، تەواو شیرین و بەتام دەبێت، پێی دەلێن ((گێڵارە (گێڵارەھـ) Gelareh)) کە بەزۆری خەڵکانی زاراوە (گۆران) بەکاریان ھێناوە. یان ڕونتر بڵێین (زاراوەی ھۆرامی). بێگومان بە سەرنجدان لە ناوی (گیڵەرە) و بەراورد کردنی لە نێوان وشەی (گێڵە Gila) کە ڕەگ و ڕیشەیەکی تورکی ھەیە، لەگەڵ وشەی (گێڵارە /گێڵەرەھـ Gelareh)، کە ڕەگ و ڕیشەیەکی کۆنی کوردی ھەیە دەگەینە ئەو ڕاستییەی کە ناوەکە کوردییە نەک تورکی.<ref>http://hemnbarznji.blogspot.com/p/blog-page_3275.html</ref> == جوگرافیا == دەکەوێتە [[پارێزگای سلێمانی]]، لە قەزای [[سەیدسادق]]، ناحیەی [[بەرزنجە]]([[سرۆچک]]). گوندەکانی دەورو پشتی لە ڕۆژھەڵاتەوە [[بەرزنجە]] و [[چنارەی شێخ تەھا]] و [[باساک]]، لە ڕۆژئاواوە [[کاژاو]] و [[پوشێن]]، لە باکوورەوە [[شوکێ]] و [[وەندەرێنە]] و [[باراو]]، لە باشوورەوە [[مایاوا]] و [[مۆریاس]] و [[دەشتی زەڵێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == مێژووی درووست بوونی ئەم گوندە دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە (٨٠٠) ساڵ لەمەوبەر، کە شوێنی بنەماڵەی (حاجی شێخ خالیدی کاژاوی کوڕی سەید محەممەد تاج عارفین ئەبووەفای پووشێنی) ی بووە، کە ژمارەیان (٣–٤) ماڵێک بووە، کە لە حاجی خاڵ خۆی و چەند کوڕێکی پێک ھاتووە و لە [[کاژاو]] بوون، و سوودیان لە ئاو و لەوەڕگەی ناوچەکە وەرگرتووە و بەو ھۆیەوە لێی نیشتەجێ بوون. بەڵام بەو ھۆیەی کە جوگرافیای ئەم گوندە لە ناوچەی میزۆپۆتامیادایە، کە لانکەی شارستانییەتی جیھانە ھەر لە کۆنەوە ئاوەدان بووە، بۆ گەواھیدانی ئەم مێژووەش ئەو شوێنە ئاسەوارە کۆنانەیە کە لەم گوندەدا ھەیە. === مێژووی بوون بە ناحیە === لە سەردەمی میرنشینی ئەردەڵان دا ناحیەی سرۆچک ناوچەیەکی فراوان بووە. ھەر لە [[چەناخچیان]]ەوە ھەتاوەکو (پاش کێو) بووە (شاری کۆن) شارێکی گەورە بووە… [[قەڵای سرۆچک]]یش قەڵایەکی قایم و سەخت بووە کەم کەس وێرابێتی خۆی لێ بدات. بەڵام کاتێک عوسمانییەکان ئەم وڵاتەیان داگیرکرد و لە ساڵی (١٨٥١) ی زایینی کۆتاییان بە [[میرنشینی بابان]] ھێناوە، سرۆچکیش بوو بە بەشێک لە دەوڵەتی عوسمانی و کاربەدەست و مدیرناحیەکانیشی لەلایەن سوڵتانەوە دانراوە. لەم سەردەمەدا گێڵدەرە بووە بە ناوەندی ناحیە. زۆر لە بەڕێوبەرانی ناحیەکە کە زۆربەیان کورد بوون بەرپرسی ناحیەی سرۆچک بوون لە گێڵدەرەدا، لەوانە: # مصطفی ئاغای کوڕی سەلیم ئاغای [[شیوەکەڵ]] کە لە دەوروبەری ساڵانی (١٨٨٠) بەرپرس بووە # حسێن ناظم بەگ کاتێک ئینگلیزەکان ھاتنە سلێمانی ئەوانیش چەند بەڕێوبەرێکیان داناوە:- # عەبدولرەحمان بەگ # موحەمەد فوئاد بەگ # سەعید بەگی حاجی ڕەسوڵ بەگ # ئیسماعیل حەقی ئەفەندی # موحەمەد فوئاد بەگ (بۆ جاری دووەم) # سەید ئەحمەدی حاجی مامەند لە ساڵی ١٩٢١–١٩٣١ لە ساڵی (١٩٣١) ناوەندی ناحیە گوێزرایەوە بۆ [[بەرزنجە]] یەکەم بەڕێوبەری ناحیە لە بەرزنجەدا (ڕەشید سدقی بەگ) بووە == دانیشتوان == دانیشتوانی گوندی گێڵدەرە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥٠) [[خێزان]] و (٢١١) کەس، کە (١٠٨) [[نێر]] و (١٠٣) [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == پێش ڕاگواستن و داگیرکردن == پێش ڕاگواستن و داگیرکردنی، ژمارەی خێزانەکانی ئەم گوندە دەگەیشتە ١٤٠ خێزان، لەسەردمی [[شۆڕشی ئەیلوول]] و شۆڕشی نوێی گەلەکەماندا، گێڵدەرە دوو جار دەڕوخێنرێت، بۆ دوا جار لە ساڵی ١٩٨٧ بەتەواوەتی داگیر و خاپوور کراوە و پاشان خەڵکەکەشی بەرەو ئۆردوگا زۆرەملییەکان گوزراونەتەوە، تەنیا لەبەر ئەوەی شکست بەشۆڕشی [[گەلی کورد]] بھێنرێت‌ و ڕۆحی نەتەوەیی لەنێو دڵی میللەتی کوردا لەڕیشەوە دەربکرێت. لە دوای [[ڕاپەڕین|راپەڕینە مەزنەکە]]، خەڵکی گێڵدەرە بۆ جارێکی تر دەچنەوە سەر زێدی باوباپیرانیان‌ و ئاوەدانی دەکەنەوە. ئێستا ژمارەی دانیشتووانەکەی دەگاتە زیاتر لە ٥٠ خێزانە، ئەمە جگە لەوەی چەندین خێزانی تر تەنیا لە وەرزی ھاوین‌ و کاتی کشتوکاڵکردندا بەشێوەیەکی کاتی دەگەڕێنەوە بۆ سوود وەرگرتن‌ و خزمەتکردنی باخەکانیان‌ و فرۆشتنی بەرووبومەکانیان. ئەم گوندە زۆربەی زەویەکانیان دێمین‌ و باخی زۆری بەرداریان ھەیە، وەکو [[ھەرمێ]] و [[ھەڵوژە]] ھەروەھا خاوەنی ڕەزێکی زۆرن لەبەر ئەوەی سەرچاوەی ئاویان زۆر کەمە بۆ بەراو، بۆیە [[سەوزەوات]] لەم گوندەدا زۆر کەمە یاخود باشتر وایە بڵێین ھەر خێزانێک تەنیا بەشی پێویستی خۆی بەراو دەکات وەکو [[بامێ]] و [[تەماتە]] و [[سەوزەوات]].<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:٢٢گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|گـوندی گێڵدەرە لە ساڵی ١٩٩٨ پەڕگە:٢گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|وەرزی ھاوین پەڕگە:١گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|وەرزی بەھار پەڕگە:٢٣٢گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|گێڵەرە پەڕگە:٢٤٢گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|وەرزی بەھار پەڕگە:0گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|گوندی گێڵدەرە پەڕگە:3گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|گێڵەرە پەڕگە:1گێڵدەرە.jpg|وێنۆک|لە قەڵاوە </gallery> == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} {{گوندەکانی قەزای سەید سادق}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Geldara}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] ix2eqbk381wqb70rrr8wqbflfa5dl1f 0 130808 1571201 1455122 2026-04-02T18:29:59Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571201 wikitext text/x-wiki '''دونبەلی''' یا '''دۆنبۆلی'''، عەشیرەتێکی بە ڕەچەڵەک کوردن([[کورمانج]])، کە دانیشتووی ناوچەکانی خانەدانی [[خۆی]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] و خانەدانی [[تەورێز]] بوون و بە زمانی کوردی ئازەری قسە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= KURDISH TRIBES |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |دوایین=Oberling |یەکەم=Pierre |ناونیشان= http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}</ref> == مێژوو == دونبەلی لە ناوچەکانی موکریان و زاگرۆسەوە ھاتوون، کە ناوچەیەکی کوردیی لە نێوان [[بۆکان]] و [[سەقز]]، یەکەم باپیریان عیسا بەگ بوو، ساڵی ١٣٧٨ بوو بە میری سەکماناوا([[ماکۆ]]). ئەو کوڕەزای شێخ ئەحمەد بەگە، و ھەروەھا ئەم بنەماڵە چەندین پۆستیان لە دەوڵەتی فارس بە دەستەوە بوو. ئەحمەد بەگ کوڕی حەجی بەگ (حەجی سوڵتان) لە سەردەمی تاماسپی یەکەمی سەفەوی لە [[ئێران|وڵاتی عەجەم]]، میری سۆکماناوا و خۆی بوو. ساڵی ١٥٣٠ بنەماڵەی دونبەلی توانی میرنشینێکی نیمچە سەربەخۆ لە ناوچەکە دابمەزرێنێ کە ھەرێمی چورس و سەڵماسی دەگرتەوە. لە سەردەمی شا عەبباسی یەکەم ئەم بنەماڵە میرنشینەکەیان بۆ چورس و خۆی پەرە پێدا و ھەندێکجار بۆ دەسەڵاتی زۆرتر شەڕیان دەکرد. پاش کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی [[سەفەوییەکان]]، میرانی دونبەلی لە ساڵی ١٧٣٦ەوە، بوون بە خانی میراتی خۆی و تەورێز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DONBOLI |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |دوایین=Oberling |یەکەم=Pierre |ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/donboli-1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117051404/http://www.iranicaonline.org/articles/donboli-1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خێڵی دونبەلی وەک حاکمانی نیمچە-سەربەخۆ بۆ نزیکەی پەنجا ساڵ لە نێوان مەرگی [[نادرشای ئەفشار]] لە ساڵی١٧٤٧ تا بە پادشا بوونی [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]] لە ساڵی١٧٩٦، حکوومەتی خاناتی خۆی و ھەروەھا تەورێزیشیان دەکرد. ئەوان ھەروەھا ھاوپەیمانی سێ خانەدانی حاکمی ئەفشار([[خانەدانی ئەفشاری]])، زەند([[زەندییەکان]]) و قاجار([[قاجاڕەکان]]) لە وڵاتی عەجەم بوون. یەکەم میری ھەڵکەوتوو و دیاری ئەم کاتە نەجەف شا قولی خان بوو. پاش کوشتی شاباز خانی یەکەمی بابی نەجەف شا قولی خان بە دەستی خاڵی، ئەیووب خانی چورس، بوو بە جێنشینی ئەو وەک میری چوورس و سەڵماس. ساڵی١٧٣٤ نەجەف شا قولی وەک سەردەستەی چەکداران چووە خزمەتی نادرشای ئەفشار و لە داگیرکردنی ھیند([[ھیندستان]]) لەگەڵی بوو و نازناوی بە ئەمیر ئەلئومەرای (میری میرانی) پێ بەخشرا و بووەوە بە میری خۆی. ساڵی ١٧٤٢ بوو بە بەگلەربەگی (حاکمی حاکمان) تەورێز. ساڵی ١٧٤٧ بوو بە خانی حاکمی تەورێز و ھەروەھا لە سەردەمی جێنشینانی نادرشایش ھەر لەم پۆستەی مایەوە. لە شەڕی جێنشینی نێوان چەندین داواکاری پادشایی وڵاتی عەجەم، نەجەف شا قولی خان و شاباز خانی دووھەمی برازای ساڵی١٧٥٠ چوونە پاڵ فەتح عەلی خانی ئەفشاری-ئەرەشلووی ورمێ. حکوومەتی خۆی و سەڵماس بە شاباز خانی دووھەم بەخشرا و نەجەف شا قولی خان تەورێز و چوورسی بە دەستەوە بوو. پاش مەرگی فەتح عەلی خان، ساڵی ١٧٥٧، خانەکانی دونبەلی بەڵێنی سۆز و وەفاداری خۆیان بە محەممەد حەسەن خانی قاجار دا. ساڵی١٧٦٢ بەڵێن و پەیمانیان بە [[کەریم خانی زەند]] دا. ئەو ساڵی ١٧٦٣ عەبدولڕەزاق بەگی کوڕی وەک بارمتە نارد بۆ شیراز. ئەگەرچی نەجەف شا قولی خان وەک میری ئارام لە خاناتی خۆی مایەوە و شەھباز خان وەک حاکمی خۆی مایەوە لە شیراز، دەسەڵاتی ڕاستەقینێی دونبەلی بە دەستی ئەمیر ئەحمەد خان برای شەھباز بوو، کە لە ١٧٦٣ تا کاتی مەرگی لە ١٧٨٦ وەک بەھێزترین میری دونبەلی و ڕکەبەری ئاغا محەممەد خان بۆ سەرۆکایەتی وڵاتی عەجەم بوو. لە ئەنجامدا ساڵی ١٧٨٦ ئەحمەد خان لەگەڵ کوڕە گەورەکەی بە دەستی کوڕەکانی شەھباز کوژران، کە ڕەنگەبە دەمری شای قاجار کردبێتیان. کوڕی دووھەمی ئەحمەد خان واتە حوسەین شا قولی خان ساڵی ١٧٨٦ بوو بە جێنشینی باوکی. ساڵی ١٧٩١ ئەو لەگەڵ ئاغا محەممەد خان و خانەدانی قاجار پەیمانی بەست و بوو بە میری تەورێز، خۆی و ئەردەبیل. ساڵی ١٧٩٢ حوسەین شا قولی خان بوو بە ئەمیر ئەلئومەرا و بەگلەربەگی ئازەرباینجان. ئەو ھەروەھا لە بۆنەی تاج لەسەرنانی پاشایەتی ئاغا محەممەد خان لە دەشتی موغان بەشدار بوو، لەوێ بوو ئاغا محەممەد خان خۆی وەک شاھەنشا و ئیمپراتۆری سەرانسەری ئێران ناساند. ساڵی ١٧٩٣ کاتێک بوو بە ھاوپەیمانی ئیبراھیم خالی خانی جەوانشیر حاکمی [[قەرەباغ]]، و کچی ئەوی خواست، لەبەر چاوان کەوت. پاش مەرگی حوسەین شا قولی خان لە ساڵی ١٧٩٨ برای جەوانتری واتە جەعفەر شا قولی خان بوو بە جێنشینی. ھەروەھا لەگەڵ دوو شەڕی [[ڕووسیا|ڕووس]] و [[عەجەم]]، میرایەتی و حکوومەتی دونبەلییەکان لە ساڵی ١٨٠٩ کۆتایی پێ ھات و دەسەڵاتی ناوچەیی ئەوان لە ساڵی ١٨٢٧ تەواو بوو؛ بەڵام ئەندامانی بنەماڵە چەندین پۆستی حکوومەتییان لە ئازەرباینجان و پارێزگاکانی تری وڵاتی عەجەم بەدەستەوە بوو. لقەکانی تر لە دونبەلییەکان چووبوونە کاشان، کرماشان، سەقز، باشووری کوردستان و ئەندامی بەرچاو و بەناوبانگی ئەوان فەتح عەلی خانی سەبای دونبەلی «مەلەک ئەلشوعەرا»، شاعیر و شێوەکاری [[فەتح عەلی شا]] بوو.<ref>Mahboub and Sakineh Mahdaviyan: ''Donboli, the Ruling Tribe in Khoy'', Adv. Environ. Biol. , 8(12), 1285-1290, 2014.</ref> == ڕەچەڵەکناسی == === ھێڵی یەکەم === * '''میر عیسا بەگ'''،١٣٧٨ میری سەکماناوا. * '''میر نەزەر عەلی خان''' (کوڕی ئەو) * '''میر ئەحمەد بەگ''' (کوڕی ئەو)، ١٤٦٧ بەڵێنی لەگەڵ ئاق قۆینلوەکان بەست. * '''میر بەھلۆل''' ناسراو بە «حاجی بەگ» (کوڕی ئەو)، ١٥٢٦ میری سەکماناوا و خۆی، مەرگ١٥٤٨ * سوڵتان عەلی بەگ (کوڕی ئەو) * سوڵتان نەزەر بەگ (کوڕی ئەو) * سوڵتان قوباح بەگ (کوڕی ئەو) * '''میر ڕوستەم''' ناسراو بە «شاوێردی خان» (کوڕی حاجی بەگ) * '''میر بەھرووز خانی یەکەم''' ناسراو بە «سەڵمان خەڵیفە» (کوڕی ئەو) * '''میر ئەیووب خانی یەکەم''' (کوڕی ئەو) * میر بەھرووز خانی دووھەم ناسراو بە «سەڵمان خان» (برای ئەو)، ١٦٣٦–١٦١٦ حاکمی چورس و سەڵماس بوو، بنیاتنەری ھێڵی چورسە: * میر ئەیووب خانی دووھەم ناسراو بە «سوباشی خان» (کوڕی ئەو)، ١٦٥٩–١٦٣٠ حاکمی چورس، سەڵماس و خۆی * '''میر شاقولی خان مەزن''' (کوڕی ئەو) سەرۆک وەزیرانی ئیمپڕاتۆرییەت * میر مورتەزا شا قولی خان مەزن (کوڕی ئەو)، حاکمی چورس * '''میر شابەندە خان''' (کوڕی ئەیووب خانی یەکەم) * '''میر عەلی خان''' ناسراو بە «سەفی شا قولی خان» ،١٦٧٤–١٦٣٠ (کوڕی ئەو) * '''میر مورتەزا شا قولی خانی یەکەم''' (کوڕی ئەو)، بنیاتنەری ھێڵی کاشان * غیاسەدین بەگ (کوڕی ئەو) * شەریف بەگ ناسراو بە «عەبباس مەنزور خان» (کوڕی ئەو) * غازەل خان (کوڕی ئەو) * ئاغا محەممەد بەگ (کوڕی ئەو) * فەتح عەلی خانی سەبا ناسراو بە «مەلەک ئەلشوعەرا» (کوڕی ئەو) * '''میر شەھباز خان''' (کوڕی مورتەزا شا قولی خان). === ھێڵی خانەکانی خۆی === * '''مورتەزا شا قولی خانی دووھەم''' (کوڕی شەھباز خانی یەکەم)، یەکەم خانی خۆی، ماوەی حکوومەت ١٧٤٦–١٧٣١ * '''شەھباز خانی دووھەم''' (کوڕی ئەو)، دووھەم خانی خۆی، ماوەی حکوومەت ١٧٦٣–١٧٤٦ * ساحەب سوڵتان خانم (کچی شەھباز خانی دووھەم) * محەممەد بەگ (کوڕی شەھباز خانی دووھەم) * مەحموود خان (کوڕی ئەو)، میری خۆی لە ١٨٠٠–١٧٩٩ * مەھر نەسا خانم (خوشکی ئەو)، خێزانی [[فەتح عەلی شا]]ی قاجار * '''ئەحمەد خان''' (کوڕی مورتەزا شا قولی خانی دووھەم)، ١٧٨٦–١٧٦٣ حاکمی خۆی بوو * کەلب عەلی خان (کوڕی ئەو) * '''حوسەین شا قولی خان''' (برای ئەو) * '''محەممەد سادق خان''' (کوڕی ئەو)، ئەمیر ئەلئومەرا و حاکمی ئازەرباینجان ١٨١٣–١٧٩٨ * حوسەین خان (کوڕی ئەو) * ئاغە میرزا ئیبراھیم (کوڕی ئەو) * '''جەعفەر شا قولی خان''' (برای حوسەین قولی خان)، جێنشینی برای لە ١٧٩٣وە تا ١٧٩٨ لە خۆی * ئیسماعیل خان (کوڕی ئەو)، حاکمی شەککی * '''میر ئەسلان خان''' (جەوانترین کوڕی ئەحمەد خان). === ھێڵی خانەکانی تەورێز === * '''نەجەف شا قولی خانی یەکەم''' (کوڕی شەھباز خانی یەکەم)، جێنشینی باوکی لە ١٧٣١ لە چورس، حاکمی تەورێز، یەکەم خانی تەورێز * '''خوداداد خان''' (کوڕی ئەو)، جێنشینی باوکی ١٧٨٥ لە تەورێز، دووھەمین خانی تەورێز * حاجی فەتاح عەلی بەگ (کوڕی ئەو) * '''نەجەف شا قولی خانی دووھەم'''(کوڕی ئەو)، ١٨٠٩حاکمی تەورێز. === ھێڵی میر ئەسلان خانی دونبەلی === * میر ئەسلان خان (جەوانترین کوڕی ئەحمەد خان)، حاکمی تەورێز و خۆی و دواتر خەمسە و زەنجان، لە بەرەی ئەوە: * سەڵمان خان (کوڕی ئەو) ز لە بەرەی ئەوە: * حاجی قووڵام عەلی خان ناسراو بە ئەمین ئەدیوان لەلایەن ناسرەدین شای قاجارەوە، ١٨٨٢ حاکمی خۆی. * محەممەد ئیسماعیل خان * محەممەد زەمان خان «سەفەر خان» * ئەمانوڵڵا خان زیائەلسوڵتان، ئەو شازادە مەلەکە ئافاق خانمی کچی بەھمەن میرزای خواست * عەبباس عەلی خان * کەلب عەلی خان * عەسگەر خان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DONBOLI |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |دوایین=Oberling |یەکەم=Pierre |ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/donboli-1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117051404/http://www.iranicaonline.org/articles/donboli-1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}; Mahboub Mahdaviyan and Sakineh Mahdaviyan: ''Donboli, the ruling Tribe in Khoy'', Adv. Environ. Biol. , 8(12), 1285-1290, 2014, (the internet, 2015); Manoutchehr M. Eskandari-Qajar: ''Life at the Court of the Early Qajar Shahs'', transl. and edit. from "Tarikh-e 'Azodi" by Soltan Ahmad Mirza 'Azod al-Dowleh, Mage Publishers, Washington 2014, pp. 140 ff. ;The Donboli Family page, http://www.donboli.info/mashahir.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150304094215/http://www.donboli.info/mashahir.htm |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٥}}, internet 2015.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{شریتی دەروازە|شیعە|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] ntnp7qde461nixpo0pqxgxsucfddole 3 131963 1571138 1568303 2026-04-02T16:43:00Z Serchia 5238 /* ژمارەی دانیشتوانی شار و گوندەکانی کوردستان */ بەشی نوێ 1571138 wikitext text/x-wiki {{بەخێرھاتن}}—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠٨:٢٩، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.<ref>This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.</ref> The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.<ref>Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].</ref> The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=AE&Src=12AEME Take the survey now!]'''</big> You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) ‏٢٠:٤٧، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/12-AEME&oldid=16205358 --> {{پەراوێزەکان}} ==زانیاری== تکایە کاتێک کە زانیارییەک دادەنێین (نموونە ڕێژەی دانیشتوان) با سەرچاوەی لەگەڵ بێت، گەر نا لەماوەی ٢٤ کاتژمێری تر دەستکارییەکانت دەگەڕێنمەوە لەسەر وتاری [[ورمێ]] و [[ورمێ (شارستان)]]. سوپاس—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٧:٢٠، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=AE&Src=12AEME Take the survey now.]''' If you already took the survey - thank you! We won't bother you again. '''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]]. '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) ‏١٩:٢٥، ٢١ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/12-AEME&oldid=16205358 --> == درووستکردنی وتار == سڵاو بەڕێز. چەند وتارێکی نوێتان درووستکردوون، لێرە چەند ڕێنماییەک ھەن کە جێبەجێ دەکرێن. وەک دانانی سەرچاوە کە ئەگەر سەرچاوەی وتارەکە دیار نەبێت، تاگی بێسەرچاوەیی و دواتر دەسڕدرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Ibrahim aziz|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">ئیبراهیم'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Ibrahim aziz|'''<span style="color:pink">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٨:٢١، ٢٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) == وتاری لیستی گوندەکان == سڵاو، سپاس بۆ بەشدارییەکانت، بەو ھیوایەی ھەر بەردەوام بن. تێبینییەک لەسەر وتاری لیستی گوندەکان؛ چەند وتارێکتان دروست کردبوون لەسەر لیستی گوندەکانی چەند شوێنێکی کوردستان، وەک [[گوندەکانی ھەڵەبجە]]، لەم وتارانە لە کاتی نووسینی ناوی گوندەکان، پێویست ناکات ھەموو جارێ لە کاتی نووسینی ناوی گوندێک پێشگری «گوند»ی بۆ دابنێیت، تەنیا نووسینی ناوی گوندەکە بەسە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٧:٥٣، ١٠ی ئایاری ٢٠١٧ (UTC) == تەختەکلیل == سڵاو، تکایە تەختەکلیلی ستاندارد بەکاربێنە.—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیـار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple;font-size:10px">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١١:٤٢، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ (UTC) :{{و|Hamagelarai}} تکایە ئاگاداری تەختەکلیلەکەت بە بەڕێزم. '''[[وپ:نک]]''' بخوێنەوە.—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیـار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple;font-size:10px">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١١:٥٤، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی سەرەکی''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ئەم دیارییە پێشکەش دەکەم بە تۆ بۆ باشترکردنی ویکیپیدیاکەمان &nbsp; &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple; font-size:13px;">'''<span style="display:{{#if:|table-cell|inline-block}};<!--("table-cell" seemingly ignored by IE)--> <!--border-collapse:collapse;--> border:1px solid purple; {{#if:|line-height:;}} ">ئێپین</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:black;font-size:11px">'''وتووێژ<span style="color:purple">&#9836;</span>'''</span>]]} ‏١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) |} زۆر سوپاس بۆ دیارییەکەت.{{واژوو نەکراو|Hamagelarai}} :شایەنی نییە بەڕێز {{و|Hamagelarai}} بەڵام بیرت بێت کە لە کۆتایی لێدوانەکانت، واژوو بکەیت بە دانانی چوار {{تۆخ|~}} (<nowiki>~~~~</nowiki>) بۆ ئەوەی بەکارھێنەران بتوانن بە ئاسانی پەیوەندیت لەگەڵ ببەستن و بانگت بکەن و، لێدوانەکانت بخوێندرێنەوە. بۆ زیاتر [[وپ:واژوو]] بخوێنەوە. سوپاس ^_^–&#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٢:٢١، ١٧ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) == وتاری گوندەکان == سڵاو بەڕێز. ویستم سوپاستان بکەم لەسەر زیادکردنی وتار بۆ گوندەکانی کوردستان و پەرەدان بە جوگرافیای کوردستان لە ویکیپیدیا. ھەر لەسەر ئەوە چەند تێبینییەکم ھەن لەسەر ناوەڕۆکی ئەو وتارانە، وەک بینیومە زۆربەی وتارەکان ناوەڕۆکیان لێک نزیکە، من لێرە وتاری ([[توتەقاج]]) بە نموونە دەھێنمەوە، بەڵام تێبینییەکانم لەگەڵ وتارەکانی دیش دەگونجێن.<br> :١. لەبارەی سەرچاوەکانەوە، لە زۆربەی وتارەکانت چوار بەستەرت داناوە، ئەمانەی خوارەوە: :* [http://www.kasnazan.com/article.php?id=863 ماڵپەڕی کەس نەزان] :* [http://www.univsul.org/K_UOS.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی] :* [http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی] :* [http://www.univsul.org/K_UOS.aspx زانکۆی سلێمانی] :ھەموو ئەم بەستەرانە وەستاون، و نابن بە سەرچاوە، بۆیە باشترە چیتر دایان نەنێیت و لە وتارەکانی تریشت بیان سڕیتەوە. :٢. باشترە لەجێی وشەی پەراوێزەکان، وشەی سەرچاوەکان دابنێیت، و با نووسینی سەرچاوەکانیش بەشێوەیەکی ستاندارد بێت، بۆ نموونە لەجێی (2012-08-09) بنووسە: ٩ی ئابی ٢٠١٢. :٣. لەسەر شێوازی نووسینی ناوەڕۆکی وتارەکەش باشترە سەرەتاکەی بەم شێوەیە بێت: ('''توتەقاج''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای سەید سادق]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. سەر بە ناحیەی سەیدسادقە، لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زەنگیسەر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شانەدەری سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەرکەورگان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گڵەزەردە]].)<br> [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٠:٣٥، ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) ::بەڕێز کە پەیامێک لە پەڕەی لێدوانەکەت دادەنرێت، تکایە وەڵامی بدەوە و پابەندبە بەو ڕێنمایییانەی لە ویکیپیدیا ھەن. ئەوە چەند ڕۆژێکە ئەم تێبینییانەت بۆ خراونەتەڕوو، کەچی ئەمڕۆ وتارت دروستکردووە ھەر بەم کەموکورتیانەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٢:٠٧، ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) :: سڵاو بەڕێز دەستت خۆش بۆ تێبینیەکانت ، بەڵام ئەوە چەند ڕۆژێکە ووتارم نەنوسیوە و ئێستاش ھەردوو ھۆشدارییەکە ھاتن. بە نیسبەت سەرچاوەش لەم بابەتەدا ھێچگار کەمە تەنھا ئەو دوو سەرچاوەیە و چەن نەخشەیەکم لە بەردەستدایە. وە مەبەستت لە سەرچاوە بە شێوەی ستاندارد چیە ئەمەم بۆ ڕون بکەرەوە؟[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''حەمە'''</span></span>]] — ‏٣:٢٨، ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) :::کێشە لەو دوو سەرچاوەیە نییە، کێشە لە لینکی ماڵپەڕەکانی پارێزگای سلێمانی و زانکۆی سلێمانییە، ئەو بەستەرەرانە وەستاون، لەبەرەوە باشترە چیتر دانەندرێن و گەر توانیت لە وتارەکانی تریشت لایان ببە. بۆ شێوازی سەرچاوەش لە دنیا کۆمەڵێک سیستەم ھەن کە گەر کەسێک وتارێک بان کتێبێک بنووسێت پێویستە بەپێی مەرجەکانی ئەو سیستەمە ئاماژە بە سەرچاوەکەی بدات. ئەمە نموونەی سەرچاوەیەکە، دەتوانی سەرچاوەکانت وا ڕێک بخەیت: {{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ڕێنووسی ستانداردی زمانی کوردی | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی ئابی ٢٠١١ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی زمانی کوردی | نووسەر = ھەژار ھێمنی | نووسەرەکانی‌تر = |قاڵب = |زمان = کوردی }} لەبارەی ڕێنووسیشەوە، تکایە ھەوڵبدە بە ڕێنووسێکی دروست بنووسیت، و باشترە قالبێکی ڕێکوپێک بۆ وتاری گوندەکان دابنێیت، وەک ئەوەی لە سەرەوەوە بۆم نووسیویت. ئەمە: ('''توتەقاج''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای سەید سادق]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. سەر بە ناحیەی سەیدسادقە، لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زەنگیسەر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شانەدەری سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەرکەورگان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گڵەزەردە]].).<br> ئەوەی لەسەر تۆ دەبێت تەنیا ئەوەیە ناوی گوندەکان و قەزا و ئیدارەکە بگۆڕیت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٢:٤٣، ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) ::: دەستت خۆش پشت بەخودا وەھا دەکەین وە ھەوڵدەدەم ئەوانی کەش چاک بکەم سوپاس. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''حەمە'''</span></span>]] — ‏٣:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) == گواستنەوە == سڵاو. [[وپ:گپ|تکایە ھیچ پەڕەیەک بە بێ وتووێژ مەگوازەوە.]] ئەمە سیاسەتێکی ویکیپیدیایە و نابێت پێشێل بکرێت. سپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٢:٣٨، ٢١ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو باشە ھاوڕێ--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٤٣، ٢١ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) == پەڕەکانی ڕوونکردنەوە == سڵاو، تکایە لە کاتی دروستکردنی پەڕەکانی ڕوونکردنەوە لە چەماوەدا ئاماژەی پێ بدە کە ڕوونکردنەوەیە بە دانانی (ڕوونکردنەوە) ھەر لە پاڵ ناوەکە. نموونە: ([[ھەنجیرەسوورە (ڕوونکردنەوە)]]) نابێت ھەر بە تەنھا بنووسی ھەنجیرە سوورە. تکایە ھەر پەڕەیەکی تری ھاوشێوەی وات دروست کردووە، چاکیان بکە :) --&#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٧:٠٩، ٢٢ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو ھاوڕێ من دیقەتی ویکیپیدیای ئینگلیزی و عەرەبیشم کردوە ووشە کە دەنوسرێت لە ناوەوە ڕونکردنەوە دەدات، ئەگەر ([[ھەنجیرەسوورە (ڕوونکردنەوە)]]) بەم شێوازەی تۆبێت ئەوکات لەگەڕاندا نادۆزرێتەوە یان گران دەدۆزرێتەوە. ئیتر ئەم شێوازەی من چی کێشەیەکی ھەیە؟--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٢١، ٢٣ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) ::لە ھەموو ویکیپیدیایەک لە پاڵ وشەکەدا لە کەوانەدا وشەی ڕوونکردنەوە نووسراوە. لە ویکی ئینگلیزی disambiguation دەنووسرێ ([https://en.wikipedia.org/wiki/Evanescence_(disambiguation) بیبینە]) لە ھەر شوێنێک بینیوتە نەنووسرابێت، ھەڵەیە. و لە دوای ئەمەش [[ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] سیاسەتی تایبەتی خۆی ھەیە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٢:٢٦، ٢٣ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) == پریسی سەروو == سڵاو! ویستم بڵێم گەر دوا گۆڕانکاری وتاری [[پریسی سەروو]] کە لەلایەن بەکارھێنەرێکەوە کراوە گەر بە دڵت نییە بیگەڕێنەوە. سپاس.⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٧، ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو، ئاساییە ھەرکەس دەستکاری دەکات گرنگ ئەوەیە جوانتری بکات.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٩:٠٣، ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) == گەڕاندنەوەی دەستکاری == سڵاو بەڕێزم! ھیچ ھۆکارێک ھەیە کە دەستکارییەکەمت لە پەڕەی [[زەینەڵ]]دا گەڕاندەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٣٠، ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) سڵاو ھاوڕێ من دیقەتی ویکیپیدیای ئینگلیزی و عەرەبیشم کردوە ووشە کە دەنوسرێت لە ناوەوە ڕونکردنەوە دەدات، ئەگەر (زەینەڵ (ڕوونکردنەوە)) بەم شێوازەی تۆبێت ئەوکات لەگەڕاندا نادۆزرێتەوە یان گران دەدۆزرێتەوە. ئیتر ئەم شێوازەی من چی کێشەیەکی ھەیە؟--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٥١، ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) :{{و|Hamagelarai}} تۆ ھەڵەیت، نابێت. ئەوە بەو شێوەیە حسابی وتاری بۆ دەکرێت، ئەمەش پێشێلکاری [[وپ:نو]]وە. پەڕەی ڕوونکردنەوە دەبێ لە کەوانەدا لە پاڵ ناوەکە نووسرابێ، وابزانم جاری پێشووش ھەمان شتم بۆ ڕوونکردوویتەوە. ئەمە بە ھیچ شێوەیەک کێشەی گەڕان دروست ناکات. تکایە دووبارەی مەکەرەوە، سپاس.--&#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٦:٥٣، ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) ::سپاس بۆ ئێپین. برام گەر بۆ نموونە کوردستانی ڕوونکردنەوە گەر تەنھا بنوسی کوردستان، ئەوا وتاری سەرەکیی کوردستان چی لێ دێت؟ لە ئینگلیزییەکەش وایە و لە ھەموو ڕوونکردنەوەکان وا نوسراوە بۆ نموونە: '''(Kurdistan (disambiguation''' و لە ھەموو ڕوونکردنەوەکان بەو شێوەیەیە. ئەمە لە پێناو ویکیپیدیایە و ھیوادارم زویر نەبووبی. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٥٩، ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) :::سڵاو دەستان خۆش وەھای لێدەکەین، گرنگ خزمەتە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:ھەنجیرە]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:ھەنجیرە]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیە. وتاری خوازراو [[ھەنجیرە (ڕوونکردنەوە)]]یە.</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:ھەنجیرە|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DA%BE%DB%95%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%DB%95|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:٠٨، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == تەختەکلیلەکەت == سڵاو! سەرەتا دەستخۆشیت لێ دەکەم کە ویکیپیدیات بە وتاری ناوچە کوردستانییەکان دەوڵەمەند کردووە. [[پەڕگە:Activing ULS on ckbWiki.jpg|وێنۆک|چەپ|چالاککردنی تەختەکلیلی ستاندارد]] ئێستا ئەمەوێ بڵێم کێشەی تەختەکلیلت ھەیە و تەختەکلیلی نێو ویکیپیدیا کارا بکە، کێشەکەت لە کۆڵدەبێتەوە.. '''یان''' پێش پاشەکەوتکردن کلیک لەسەر ئەم ئامرازە ([[پەڕگە:Button YehKeh.png]]: چاکسازیی ی ک و ھ) و ([[پەڕگە:Button numbers.png]]: چاکسازیی ژمارەکان) بکە. '''بەڵام''' تەختەکلیلەکە چالاک بکە بۆ ئەوەی لەکاتی دروستکردنی پەڕەکاندا، سەردێری پەڕەکان نووسەی ناستانداردی تێدانەبێت. بۆ نموونە: وتاری [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] پڕ بوو لە نووسەی ناستاندارد بەتایبەتی پیتی ھائـ. و بەدواداچوون بۆ وتارەکان بکەوە و بزانە ھیچت دروستکردووە و نەمابێت لە پەڕەکەدا؟ گەر بەڵێ، چاکسازییان تێدا بکەوە و ھەرشتێکیش بە من بکرێ تەنھا بانگم بکە. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٤٠، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو:دەست خۆش کاک ئارام بۆ ئەو ڕوون کردنەوەیەت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٣٩، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Editors Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی دەستکاریکەر''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | دەستخۆش بۆ ئەو بەشدارییە بەنرخانەت. ژمارەیەکی باش لە وتارت لە ویکیپیدیا دروست کردووە و ھەموومان ئەم کارە مەزنەمان لەبەرچاوە. بەھیوای بەردەوامی و دەستکاری و چاکسازی زیاتریش. دەستت خۆش بێت. ◂ [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">♬</span>]]} ‏١٩:٠٢، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) |} : سڵاو سوپاس بۆدیارییەکەت دەستی ئێوەش خۆش بێت. --[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٢٠:٠١، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ::کاک {{و|Épine}} بەڕاستی ویستم من بیدەمێ. بەڕاستی شایەنیەتی و جێی دەستخۆشییە کە ئەم ماوەیە کارێکی ماندوونەناسانەی کردووە. لەلایەن خۆشمەوە پیرۆزباییی لێ ئەکەم و کارەکانی بەرز دەنرخێنین و بەھیوای بەردەوامیی. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٠٠، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ::: سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش بەھیوای بەردەوامی بۆ ھەموو لایەک.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٠٦، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == بابەت == تکایە ئەو بابەتانەی دروستت کردون ھەوڵ بدە بەستەری بۆ زیاد بکەیت سوپاس --[[بەکارھێنەر:Gyan333|✓Gyan333]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏١٤:٤٧، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :بەڕێز {{و|Gyan333}} ئەو وتارانەی کە بەڕێز Hamagelarai دروستیان دەکات، ناوچە کوردستانییەکانن و دەتوانم بڵێم کە نزیکەی ھەموویان لە ویکییەکانی تردا بوونیان نییە و بۆیەش بێنێوانویکین. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٥٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :: سڵاو [[بەکارھێنەر:Gyan333|✓Gyan333]] من ئەو کارانەی کردوومن زیاتر لەسەر گوندەکانی کوردستانە و لە بەستەرەکانی کەدا بوونیان نییە ئەگەر تەمەن باقی بوو خودا یار بوو ئەوا هەوڵ دەدەم هەر خۆم ئەو بەستەرانەشیان بۆ زیاد بکەم. زۆر سوپاس کاک ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} بۆڕوونکردنەوەکەت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:١٢، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی شارباژێڕ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی شارباژێڕ]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی هەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی شارباژێڕ]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی شارباژێڕ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DA%98%DB%8E%DA%95|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٩، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای ماوەت]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای ماوەت]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای ماوەت]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای ماوەت|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C+%D9%85%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AA|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٤٩، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C+%DA%BE%DB%95%DA%B5%DB%95%D8%A8%D8%AC%DB%95|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٥٨، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو کاک [[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} تەواوە بابسڕێتەوە چونکە دووبارەن.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٥٥، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی سەید سادق]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی سەید سادق]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای سەید سادق]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی سەید سادق|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF+%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%82|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٤٢، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو کاک ئارام خۆم ئاگادارم لێی بابسڕێتەوە ئەوە غەڵەتی خۆم بوو، سوپاس.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٠٧، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی پێنجوێن]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی پێنجوێن]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای پێنجوێن]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی پێنجوێن|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%BE%DB%8E%D9%86%D8%AC%D9%88%DB%8E%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٣١، ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) == [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای قەرەداغ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای قەرەداغ]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار (انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای قەرەداغ]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای قەرەداغ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C+%D9%82%DB%95%D8%B1%DB%95%D8%AF%D8%A7%D8%BA|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٠٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) : سڵاو کاک ئارام ئەوە چەند جارێکە تووشی ئەم کێشیە دەبم ھۆکار چییە؟ کاتێک داڕێژەرەکە دروست دەکەم ھەتا دووبارەی نەکەمەوە نابێتە ووتار زانیارییەکم بدەیە. --[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٩:٢٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) :: سڵاو لە تۆش! کێشەکە تەنھا دەگەڕێتەوە بۆ زیاد نووسینی پیتی «ر» کە لە ویکیپیدیادا لەم [[ویکیپیدیا:بۆشایی ناو|سەرناوانە]] زیادترمان نییە. واتە لە پێش جووتخاڵەکە "''':'''" تەنھا ''داڕێژە'' نووسە بکە نەک ''داڕێژەر''. بۆ نموونە: ::* {{کرا|نووسەی دروست}} <code>داڕێژە:گوندەکانی قەزای قەرەداغ</code> ئەنجام: [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای قەرەداغ]] ::* {{نەکرا|نووسەی ھەڵە}} <code>داڕێژەر:گوندەکانی قەزای قەرەداغ</code> ئەنجام: [[:داڕێژەر:گوندەکانی قەزای قەرەداغ]] ::ھیوادارم لە مەبەستەکەم گەیشتبیت. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٤٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) :: دەست خۆش زانیارییەکی بەسوودە من سوپاست دەکەم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) ==[[:شاقوڵی (ڕوونکردنەوە)]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:شاقوڵی (ڕوونکردنەوە)]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>سڕینەوەی تەکنیکی</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:شاقوڵی (ڕوونکردنەوە)|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%B4%D8%A7%D9%82%D9%88%DA%B5%DB%8C+%28%DA%95%D9%88%D9%88%D9%86%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%29|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٤٨، ١٠ی ئازاری ٢٠١٨ (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=me&edc=6&prjedc=me6 Take the survey now!]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, ‏١٨:٣٣، ٢٩ی ئازاری ٢٠١٨ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/me6&oldid=17881391 --> == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاوت لێ بێت. دەستت خۆش بێت و ماندوو نەبیت بۆ دانانی وتار بۆ گوندەکانی کوردستان. بژیت و ھەر سەرکەوتوو بیت. [[بەکارھێنەر:ئاسۆ|ئاسۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاسۆ|لێدوان]]) ‏١٨:٢٧، ٤ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) |} ::سڵاو برام دەستت خۆش، سوپاس بۆ پێزانینەکەت، سەرکەوتنیش بۆ ئێوە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٠:٠٤، ٥ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) == بەسەرداچوونەوە == دەمباش Hamagelarai, تکایە بەسەر [[شنۆ]] و [[شنۆ (شارستان)]] بچۆرەوە چوون دەستکاریکراون بە زاراوەکانی شار و شارۆچکە. سپاس. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٢٨، ٩ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) :سڵاو کاک ئارام :زاراوەی شارۆچکە لەڕووی کارگێڕییەوە بۆ [[شنۆ]] گونجاوە چونکە شار نییە، شەهرستان بەرامبەر قەزا و شارۆچکەیە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:١٢، ١٠ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) :: زۆر سپاس. تکایە [[بنگرد]]یش. خۆم زۆرباش لەو شتانە نازانم و لێم تێک ئەچن؛ ئەم خەڵکەش بە کەیف و حەزی خۆیان دەستکاری ئەکەن. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٧، ١٠ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) ::: دەستت خۆش بۆ [[بنگرد]] شارەدێ عەیبی نیە، ناحیە بەرامبەری لە ئێستادا ئەم ووشەیە شیاوە، لە نە بوونی فەرهەنگی کوردی ئەم ناستاندەریانەمان بۆ درووست دەبێت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٣٩، ١٠ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) == Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 29% of Wikimedia contributors. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=me&edc=6&prjedc=me6 Take the survey now.]''' If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have design the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thanks! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, ‏٠١:٣١، ١٣ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/me6&oldid=17881391 --> == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''23 April, 2018 (07:00 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=me&edc=6&prjedc=me6 Take the survey now.]''' '''If you already took the survey - thank you! We will not bother you again.''' We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. To opt-out of future surveys, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, ‏٠٠:٤١، ٢٠ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/me6&oldid=17881391 --> == پەڕە ڕوونکردنەوەکان == دەمباش Hamagelarai، ویستم بڵێم ئەوکاتەی پەڕەیەکی ڕوونکردنەوە دروست دەکەیت، دەبێت ئەو پەڕانەی کە دەیخەیتە ناویەوە؛ لەسەرەوەی ھەموو وتارەکان داڕێژەی {{دا|نامەی ڕوونکردنەوە}} دابنێیت بۆ ئاسان جیاکردنەوە و دۆزینەوەی وتارە نزیکەکانی خۆیەتی لەڕووی ناوەوە. بۆ زیاتر تێگەیشتن بڕوانە [[کوردستان (ڕوونکردنەوە)]]. سپاس. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:١٨، ٢١ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) :سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش ڕوونکردنەوەیەکی جوانە، لەمەولا وادەکەم و هەوڵدەدەم ئەوانی کەش چاک بکەم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٢٦، ٢٢ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) == پەڕگەکانت سڕانەوە لە کۆمنز! == دەمباش Hamagelarai، وا دیارە [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/Files_uploaded_by_Hamagelarai کۆمەڵێک پەڕگەی وێنەت لەسەر کۆمنز سڕدراونەتەوە] بە ھۆکاری ''کۆپیکراو لە فەیسبووکەوە، بێ مۆڵەت''، وە گەر ھی تریشت مابێت، دڵنیابە ئەوانیش دەسڕدرێنەوە. ئەوەنەی من ئاگادار بم کۆمنز یاساکانی زۆر توندن و دەبێت وێنەیەک بار بکەیت کە خۆت گرتبێتت و خۆت خاوەنی بیت بە پێچەوانەوە دەسڕدرێتەوە و گەر دووبارە و سێ بارەی بکەیتەوە، ئەوا بەربەست دەکرێیت. ئێستا گەر دەتەوێت دووبارە باریان بکەیتەوە، لە ویکیپیدیا باریان بکە و پێشنیاز دەکەم [[یارمەتی:پەڕگەکان|ئێرە ببینیت]] کە لە کۆتاییدا ڤیدیۆیەکی فێرکاریشی تێدایە و دەتوانیت بیبنیت بۆ زیاتر شارەزابوونت. کاتێکی خۆش، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٥٢، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش، ئەگەر ئەزیەت نەبێت چۆن ئەتوانم دووبارە لە ویکیدپیددیادا باریان بکەمەوە. وە ئەگەر وێنەیەک لە فەیسبوکەوە بێنم چۆن باری بکەم سوپاس. --[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٥٦، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::: [[یارمەتی:پەڕگەکان]] ببینە. وێنەیەک کە ھی خۆت نەبێت و خۆت نەتگرتبێت ناتوانیت نە باری بکەیت بۆ ناوخۆی ویکیپیدیا نە بۆ کامنز. ئێرە وێبگەیەکی سەرچاوەکراوەی [[ناوەڕۆک ئازاد]]ە و ھیچی ماف پارێزراو نابێت لێرە دابنرێت. نەک ھەر وێنە [[وپ:کۆپی پەیست|کۆپیکردنی دەقی ماڵپەڕەکانی تریش لێرە ڕێگەپێنەدراوە]]. ئەگەر یارمەتیت پێویست بوو ڕوو لە [[وپ:پرسگا]] یان [[وپ:مێزی زانیاری]] بکە. -- ‎◂ [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">لێدوان</b><span style="color:purple">&#9836;</span>}]] ‏١٧:٢٢، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) :::: بەس مامە {{وب|Épine}} گەر بەکارھێنەر داوای لە خاوەن وێنەکە کرد و ئەویش ڕێگەی پێدا. ئەوکاتیش ھەر ناتوانیت لە ویکیپیدیا باری بکەیت؟ یانی بۆ ئەو جۆرە وێنە زەحمەتە یەک کەس بتوانێت ئەو ھەموو وێنە بگرێت کە لە ناوچەی جیاوازن! وە خۆشم لەڕێگەی ڤیدیۆکەوە فێری بارکردن بووم، ھیچ کێشەی ھەیە؟ ئەگەریش لە ڕێنمایی کردنی بەڕێز {{وب|Hamagelarai}} ھەڵەم کردبێت، داوای لێبوردنم ھەیە. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٥٧، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::::: ئەگەر بڵاوکاری وێنەکە بە بەڵگەنامەی واژووکراوەوە ڕێگەیدا ئەوجا شیاوە. خۆمان دەزانین بەکارھێنەران تاقەتی ئەم شتە یاساییانەیان نییە (ھەرچەنە لە یارمەتی باسکراوە) بۆیە باشترە ھەر بزانن کە تەنیا وێنەی خۆیان گرتوویانە وەردەگرین.--&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">لێدوان</b><span style="color:purple">&#9836;</span>}]] ‏١٣:٠٥، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) :::::: دەستان خۆش بێت تێگەیشتیم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٥٦، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ==[[:ڕۆدیسیا]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:ڕۆدیسیا]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>وتارەکان بە زمانی تر، بێبایەخبوون</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ڕۆدیسیا|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DA%95%DB%86%D8%AF%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D8%A7|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٢٥، ٢ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:دۆڵەتوو]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] پەڕەی [[:دۆڵەتوو]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە&#32;لەبەر ئەم کێشانە: <blockquote>زانیاری کەم و بێبایەخ</blockquote> ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، پەڕەکان لەوانەیە بسڕدرێنەوە [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بووەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{دا|سڕینەوەی پێشنیارکراو}} لە دەستپێکی وتارەکە، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە بدە لە کورتەی دەستکارییەکەدا یان لە پەڕەی وتووێژی پەڕەکە کە بۆچی نابێت وتارەکە بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشەیە بکە کە ڕوون کراوەتەوە. دەتوانیت {{دا|ڕاوەستان}} بەکاربھێنیت لە ژێر داڕێژەی سڕینەوە بۆ ئاگادارکردنەوەی بەکارھێنەرانی تر کە دەبێت سڕینەوە وتووێژی لەسەر بکرێت. بەھەرحاڵ، ئەگەر ئەم وتارە بەر یەکێک لە [[وپ:پسخ|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] کەوت، لەوانەیە بسڕدرێتەوە بەھەرحاڵ. [[بەکارهێنەر:rasan emprator page|<b style="/*dotted,dashed,solid,groove,ridge,inset,outset*/ width: 50px;height: 50px;border-style: double; border-radius:30px; border-color:#00ffff; background-color:#00; color:#00ffff; ">ڕاسان</b>]] ‏١٨:٣٩، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) ::سڵاو لە پەڕەی [[دۆڵەتوو]] تاگی سڕینەوەی لێدرابوو کە گوایە کورت و بي بایەخە، بەڵام ئەم ووتارانەی من دەستم کردووە بەنووسینی سەرچاوەی زۆرکەمە یان ھەر نیە تەنانەت بۆ دروستی ناوی گوندەکان گەشتی مەیدانیم کردووە یان لە پەیج و کاونتەکاندا پرسیارم کردووە تاکوو ئێستا ھيچ پەرتووکێک لەم بارەوە لەبەردەستدا نییە، وە لە زمانەکانی کەشدا نییە تا بەبەستەری کەوە بیبەستینەوە. دەست خۆش بۆ ئاگادارکردنەوەت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٠٠، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) :::سپاس بۆ ئێوە من تاگەکەم لابرد، {{وب|Rasan emprator page}} داینابوو و لە پەڕەی وتووێژەکەشی باسمان کرد[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٣:٠٩، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) :::: {{نەکرا}}. [https://ckb.wikipedia.org/wiki/ویکیپیدیا:دیوەخان_(سیاسەت)#پێداچوونەوە_بە_سیاسەتەکاندا لە ئێستادا سیاسەتەکانی سڕینەوە پێشنیاری پێداچوونەوەیان بۆ کراوە.] -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٥٧، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) ==[[گوڵەجۆی_کفری]]== سڵاو، ئەرێ ئەم وتارەت بۆ واڵا کردۆتەوە برالە؟‎&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">لێدوان</b><span style="color:purple">&#9836;</span>}]] ‏١٥:١٥، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) :سڵاو برام ئەم ووتارەم دروست کرد ھەڵەم لەسەر ووتارەکەدا کردبوو، پاش ڕاست کردنەوە پێم باش بوو واڵابکرێتەوە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:١٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == وتاری گوندەکان == ئەوەی دەبینم وتاری زۆرتان بۆ گوندەکان نووسیوە. زۆرێکیشیان کورتن و لە یەک دەچن. بیرتان لەوە کردووەتەوە دەکرێ بە بۆت بیاننووسین؟ پێشتر وتاری گوندەکانی چەن ناوچەیەکمان بە بۆت نووسیبوو. سپاس، [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٥:٢٩، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) :سڵاو [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] سەبارەت بەکورتی ووتارەکان لەسەر گوندەکان ئەوەی ڕاستی بێت ھیچ سەرچاوەیەکم دەست نەکەوت لەسەریان ھەرچیشم دەست کەوت بۆیان زیاد دەکەم، ئەوەی زۆری لەیەک بچن ئەوە شتێکی ستاندەرە بۆ ھەموو گوندەکان، سەبارەت بە بۆت نوسین زانیاریم نییە گەر ئەوەمان تێبگەیەنیت؟ سوپاس.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٢٢، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) ::بۆ نموونە کاتێک دەتھەوێت بۆ ٥٠٠ دێ وتار بنووسیت و ناو و ژمارەی دانیشتوان و زمانەکەیان و بڕێک زانیاریی ترت لێیان ھەیە، لەجێی ئەوەی بە دەست وتاریان بۆ بنووسیت داوا دەکەی لەوانەی بۆتیان ھەیە بە ئوتوماتیک وتار بۆ ھەر ٥٠٠ گوندەکە بنووسن. زۆر ئاسانتر و خێراترە. بەڵام دیارە لەم جۆرەدا پێویستە زانیارییەکان پێشتر ئامادە کرابێتن. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١١:٣٣، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) ::: سڵاو ئەوەی من لەسەریان دەنوسم ھەموو شتێکیان جیاوازە ھەریەکە بۆخۆی زانیاریەکیان ھەیە وابزانم ناگونجێت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٢٤، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) ::::دەی ئەگەر وابێ، ھەر بەردەوام بە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢٠:١٩، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) ::::: من سوپاسی تۆ دەکەم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٧:٠٦، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی لە سیاسەتەکانی ویکیپیدیا == سڵاو لە گشت بەشداربووانی ویکیپیدیا. کۆمەڵگەی [[ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] داواکاربوون کە گۆڕانکاری لە سیاسەتەکانی ویکیپیدیا بکرێت، بە تایبەت سیاسەتەکانی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی سڕینەوە|سڕینەوە]]. ئێوە بانگهێشت کراون کە بەشدار بن لە ئاماژەدان بە ڕەخنەکانتان، کێشەتان لەگەڵ چ سیاسەتێک هەیە و پێشنیارتان بۆ چاکسازی کردن لەو سیاسەتەدا چییە. بۆ بینینی گشت سیاسەتەکانی ویکیپیدیا، تکایە بنۆڕە پۆلی [[:پۆل:سیاسەتەکانی ویکیپیدیا|سیاسەتەکانی ویکیپیدیا]]. '''[[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)/گۆڕانکاری|لێرە کرتە بکە بۆ بەشداربوون]]'''.--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٨، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Épine@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7&oldid=598601 --> == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی سەرەکی''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سوپاس بۆ پەرەپێدانی ویکیپدیا بەرێز [[بەکارھێنەر:Gyan333|✔Gyan333✔]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏١٩:٢٢، ١٦ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) |} :زۆر سوپاس بۆدیاریەکەت، بەھیوای سەرکەوتن بۆ ھەموو لایەک.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٥٥، ٢١ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == پێداچوونەوە == سڵاو بەڕێز Hamagelarai، ماوەیەکە دەنگت نەماوە! بەھیوام تەندروستیت باش بێت. ویستم داوای پێداچوونەوەیەکت لێ بکەم بۆ ھەردوو وتاری [[شانەدەری خواروو]] و [[شانەدەری کۆن]]، کە بەکارھێنەرێک بە ئای–پی و ھەژماریش دەستکاریی کردوون. لە سەرەتادا پووچەڵم کردنەوە، بەڵام بە وتەی خۆی دەڵێ من لەوێ لەدایک بووم و دەژیم، جا داوات لێ دەکەم چی پێویست بێت بەڕێزت بۆ دوو پەڕەکەی بکەیت. کاتێکی خۆش! -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠١:٠٥، ١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :: سڵاو کاک ئارام سوپاس بۆ ئەحواڵ پرسینەکەت مەمنونم ئێمە باشین، ھیوادارم ئێوەش باش بن، ھۆی دەرنەکەوتنم دەگێڕێتەوە بۆ پەرستشەکانی مانگی ڕەمەزان، برام ئەگەری ھەیە ئەوھاوڕێیە ڕاست بکات لە ناوخۆیاندا وەھا ناوی بێت بەڵام من لەسەرچاوەی میریەوە وەم گرتووە لەگەڵ نەخشە باوەڕپێکراوەکاندا کە بەم جۆرە ناویان ھێنراوە، بەلام برام ماوەیەکە لە زۆر شوێن ئەم دیاردەیە دەبینرێت ناوی گوندکان دەگۆڕدرێن و پاشگری کەسایەتییەکی دەدەنە پاڵ وەک خۆدەرخستن ئیتر ئەوەی ماوەتەوە دەکەوێتە سەر شانی بەڕێوەبەرانی وەک ئێوە پێویستیت بەھەر ڕوونکردنەوەیەکی تر بوو لەخزمەتداین.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٧:٥٤، ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) == وەبیرخستنەوە == سڵاو Hamagelarai، ماوەیەک لەمەوبەر لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر#ڕوونکردنەوە]]دا ڕێنووینیم کردی کە داوای مافەکە بکەیت، بەڵام داواکارییت پێشکەش نەکردووە! گرفتێک ھەیە؟ دوور لەوە و بەپێی ئەوەی بەڕێزت گرنگی بە وتارەکانی شوێنە کوردستانییەکان دەدەیت، پێم باشە لە ھەڵبژاردەکان > ئامرازەکان > بەشی ڕواڵەت > ھەردووک ئامرازی ڕەوانەکەری سەوز و ئەوەی سەر خۆی (ڕوونکردنەوەی پرتەقاڵی) چالاک بکەیت. ئەمانە وا دەکەن زووتر ناوە نەگونجاوەکان ڕاو بکەیت. بۆ بینینی ئەنجامی دوو ئامرازەکە دوای چالاککردنیان بە نموونە بڕۆ بۆ [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] و لە تەواوی پێڕستەکە بڕوانە. لەگەڵ ڕێزی بێپایانی ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٥٩، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :سڵاو کاک ئارام دەەستت خۆش بۆ زانیاریدانەکەت ئەوەم کرد کە ووتت، برام من کێشەم لەگەڵ ئەوەدا ھەیە بۆنمونە گوندی [[سەرچاوە، قەرەداغ]] و گوندی [[بانی میرانی سەروو]] یەک گوندن چۆن ھەوڵی ئەوەبدەم یەکیان بسڕینەوە، ئەم حاڵەتەم لە یەک دوو شوێن بەسەرھاتووە....--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٣، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :: دەتەوێت کام گوندەیان بمێنێ و کامیان نەمێنێ؟ کامیان ناوە ڕەسەنەکە بێت؟ ئەوەکەیان ببێتە ڕەوانەکەر بۆ ڕەسەنەکە؟ چوونکە تێکەڵیان دەکەم. وە تۆ پێویستیت بەو مافە ھەیە بۆ ئەوەی لەمەودوا خۆت گواستنەوەی بێ ڕەوانەکەر ئەنجام بدەیت. لە پەڕەی لێدوانەکەم ئاماژەم بەوە داوە کە داوایەک پێشکەش بکە بۆ وەرگتنی مافەکە. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٠٩، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::: سڵاو زۆر سوپاس داوای ئەو مافەدەکەم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٢٠، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :::: سڵاو، لێرە نابێت. تکایە [[ویکیپیدیا:داواکردنی مافەکان]] بخوێنەوە و لەوێ داواکاری پێشکەش بکە. تۆ داوای مافی '''گوێزەرەوە بەبێ ڕەوانەکەر''' دەکەیت. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٤٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::::: سڵاو لێرە نەمکردوە لەوڵا کردم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٤٤، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :::::: ببوورە! دوای لێدوانەکەم ئینجا داواکارییەکەتم بینی. بڕوانە [[ویکیپیدیا:داواکردنی مافەکان/گوێزەرەوە بەبێ ڕەوانەکەر#بەکارھێنەر:Hamagelarai|ئەنجامی داواکارییەکەت]]. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٢، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::::::: سوپاس دەستت خۆش بێت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:١٤، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) == سڵاو ( داواکاری ) == دەمباش Hamagelarai, ئەم کاتەت باش بەڕێز. ئێمە ئەمانەوێت پەڕەیەک بکەینەوە بۆ گوندەکەمان و هەموو زانیاری و ئامارە وردەکانی داغڵ بکەین بۆ ئەوەیش پێویستمان بە ڕەزامەندی بەڕێزتانە تا ئەو داتا و زانیاریە دروستانەی لە فەرمانگە و سەرچاوە مێژویەکانەوە وەرمانگرتوە لە ویکیپیدیا جێگیری بکەین بەناوی Kanipankaوە لە گەڕاندا دوو پەڕەمان بەرچاوکەوت بەناوی گوندەکەمانەوە دروستکراوە زانیاری گرنگی تێدانیە و بە کانیپانکەی خوار و کانیپانکەی سەروو دانراوە لەکاتێکدا یەک کانی پانکە هەیە سەردەشت عەبدوڵا 29.6.2019 -- [[تایبەت:بەشدارییەکان/94.46.87.228|94.46.87.228]] ‏١١:٣٢، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :سڵاو بەڕێزم چۆن بتەوێت زانیاری زیاد بکەیت لەسەر گوندەکەت دەتوانیت بەڵام بەمەرجێک بە سەرچاوەی دروست بێت و ئاماژە بەسەرچاوەکان بدەیت، برام من کە ناوی گوندەکەتانم بە [[کانی پانکەی سەروو]] و [[کانی پانکەی خواروو]] ئاماژەم پێداوە من لە سەرچاوەی بەڕێوەبەرایەتی ئاماری حکومەتی ھەرێم وەرم گرتووە لەوێ بەم دوو ناوە ئاماژەی پێداوە و وە لە نەخشەی جوگرافی وەزارەتی کشتوکاڵیش ھەر بەم دووکەرتە ئاماژەی پێداوە، حەزدەکەم ڕوونکردنەوەم پێبدەیت و ئەوکات بەشکم بتوانین داوا لەبەڕێوەبەران بکەین ئەو دووناوەمان بۆ بکەنەوە بەیەک.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٦، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) دەمباش Hamagelarai, دوبارە سڵاو ڕێز ئەزیزان کانی پانکە Kanipanka لە ئەرشیڤ دا بە (موان و بنگرد و کانی پانکەی خوار و کانی پانکەی سەرەوە) ناوبراوە ئەوەیش لە بەدوادانەچون و کەمی زانیاری دروست بوە بۆ نمونە • موان چەند گوندێکن دەکەونە باشوری کانی پانکەوە هەریەکەیان پاشگرێکیان هەیە وەک (موانی حەمەحەسەن)هتد.... نوسەران کانیپانکەیشیان بە یەکێک لە موانەکان زانیوە ئەوەیش هەڵەیەکی گەورەیە چونکە کانپانکە مێژوەکەی کۆنترە • بنگرد لە گۆگڵ تا چەند ساڵێک پێش ئێستا کانیپانکە بە بنگرد نوسرابو چوار ساڵدەبێت چاکمان کردوە و کراوەتەوە بە Kanipanka ئەو ناوەوە لە وەوە هاتوە کانی پانکە گردێکی گەورەی لێیە دوو بۆ سێ ماڵی لە تەنیشتەوە بوە کاتی خۆی لە چەند فەرمانگەیەک بە بنگرد ناوی هاتوە لەکاتێکدا سەدان ماڵی لێبوە لە شوێنی گوندە کۆنەکەدا کانی پانکەی سەرو کانی پانکەی خوارو شەقامی سەرەکەی هەڵەبجە سلێمانی بەناو کانی پانکەدا تێپەڕ دەبێت بەشێکی بەشێکی کانی پانکە دەکەوێتە سەروی جوت سایدی سەرەکی و بەشەکەی تری دەکەوێتە خواروی شەقامەکە ئەوەیش بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەی لەیەک لە فەرمانگەکانی دەوڵەت بە خوار و سەر جیاکراونەتەوە کانی پانکە گوندێکی گەورەیە چەندین جار هەوڵی بە ناحیەکردنی دراوە و لەبەر چەند هۆکارێکی کەم بە ناحیەبونەکەی دواکەوتوە و لە 4 چوار گەڕەک پێک هاتوە ئەگەر بچینە وردەکاری بەڵام لە ڕاستیدا هەموو ئەو ناوانەی تر لە کانی پانکە نراوە حەقی خۆی پێنەدراوە و ئێمە ئەمانەوێت ئەو هەڵە و کەموکوڕیەی هەبوە ڕاستی بکەینەوە و هەموو ئەو ئامار و زانیاریانەی کە کۆکراوەتەوە و کراوە بە کتێبێک لەسەر کانی پانکە لێرەیش بەدروستی هەبێت بۆ ئەوەیش پێویستە هەردوو ناوی ئاماژەپێکراو (کانی پانکەی خوارو - کانی پانکەی سەرو) بکرێت بە (کانی پانکە) و دواتر لە خشتەیەکدا تەواوی زانیاریەکان جێگیر بکەین سەردەشت عەبدوڵا -- [[تایبەت:بەشدارییەکان/212.232.84.14|212.232.84.14]] ‏٠٩:٣٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::سڵاو کاک سەردەشت ڕوونکردنەوەکەت لەجێی خۆیدایە زانیاریەکانت تەواون، برام منیش کەمێک ئەمەم دەزانی بەڵام لە سەرچاوە میریەکاندا وەھا ھاتووە ئەمە منی خستبووە گومانەوە ئێست ئەتوانین ئەوە بکەین کە بەڕێزت داوای دەکەیت گەر پەلەم لێنەکەیت ھەردوو ناوەکەت بۆدەکەم بە کانی پانکە و ئەوکات چی زانیارییەکت ھەبوو دایبەزێنەو ئەم ووتارە بەھێزبکە جێی دەستخۆشییە نمونەت زیاد بێت، بەڵام برام ئەوەندەم پێ بڵێ کە بە (کانی پانکە) یان (کانیپانکە) بینوسین شێوازی ڕەنوسەکەیم بۆ دیاری بکە، وە ھەر تێبینیەکت ھەبوو لەسەر ناوی گوندەکانی ناوچەکە ئاگادارم بکە سوپاس.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٦، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::: سڵاو کاک سەردەشت ئێستا [[کانی پانکە]] ئامادەیە کە تۆ دەت ویست ھەر زانیارەیکت ھەیە بە سەرچاوەی تەواو و دروست ئەتوانی بۆی زیاد بکەیت، ھەر سەرکەوتووبیت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:١٢، ٢ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == بەسەرداچوونەوە == دەمباش Hamagelarai، بێزەحمەت [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=شارستانی_پۆلدەشت&curid=11377&diff=625629&oldid=557255&diffmode=source ئەمەیە]. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٢، ١ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :سڵاو کاک ئارام نازانم ئەم دەستاکریکردنانە لەسەر چی بنەمایەکە من بەزانیاری زۆر وورد و دەقیق نەبێت ئەم شتانە دانانێم لەسەر ئەوەشەوە توشی ھەڵە دەبم و خۆت ئاگاداریت، واھەستەکەم چونکە ئەم بابەتانە باری سیاسی و نەتەوەی لەپشتە بۆیە دەستکاری دەکرێت و ھەڵە نیشانیدەدەن کەوا ڕێژەی کورد کەم بکەنەوەو پاڵپشتی ناوە گۆڕاوەکان بکەن و ناوە کوردیەکان کەم بکەنەوە بەداخەوە سوپاس بۆ ئاگادارکردنەوەکەت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٧:٠٥، ٢ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == گەڕاندنەوەی دەستکاری == سڵاو کاک Hamagelarai، ویستم بپرسم ھۆکاری گەڕاندنەوەی دەستکارییەکەم چی بوو؟ سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:١٥، ٤ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :سڵاو برام سڕینەوەی [[ئاخچەمەسجید]] لە بەر ئەوەبوو دووبارەبوو بە [[ئاغچەمەسجید]] ھەیە و ئەم ناوەی دووەمیان دروسترە. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٠:٥٣، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :: دووبارە سڵاو، کاک Hamagelarai دەزانم دووبارە بوو، بەڵام دەبێت ناوەڕۆکی وتارەکەت بخەیتە سەر ئەوەی کە تاگی سڕینەوەت لێدابوو، و وتارەکەی بەڕێزت بسڕینەوە چوونکە دواتر دروست کراوە. ھەڵەکردن لەناو نابێتە ھۆی سڕینەوەی وتار. بەڕێزت دەتتوانی چاکسازیی لە وتارە کۆنەکە بکەیت و ناوەکەی بگۆڕیت. وە من کە دەستکارییەکەتم گەڕاندەوە ھۆکاری گەڕاندنەوەکەشم نووسیبوو کە بۆچی وام کردووە. ئیتر سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:١١، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::: سڵاو کاک ئارام نەم زانیبوو بەو ناوەوە ھەیە چونکە لەڕەنووسدا جیاواز بوون لەگەڵ ئەوەی من منیش بۆیە تاگی سڕینەوەم لەوی کە دا.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:١٤، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::: بەھەرحاڵ، ئێستا کارەکە پێچەوانە دەکەمەوە. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٢٥، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ==[[:ئاغچەمەسجید]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:ئاغچەمەسجید]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر پێوەری [[وپ:پسخ#و١٠|و١٠ی سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چوونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاغچەمەسجید|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%A6%D8%A7%D8%BA%DA%86%DB%95%D9%85%DB%95%D8%B3%D8%AC%DB%8C%D8%AF|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. <!-- Template:Db-repost-notice --><!-- داڕێژە:سخ-پسخ-ھۆشدار-تایبەت --> ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) --[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:١٣، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == پۆتانەکان == سڵاو کاک Hamagelarai، بۆ بابەتی پۆتانەکان کە لە پەڕەی وتووێژەکەشم باسمان لێوە کرد... [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=تایبەت%3Aچی+بەستەری+داوە+بێرە&target=مۆدیوول%3ALocation+map%2Fdata%2FKurdistan&namespace= ئەم بەستەرە سەرجەمی ئەو وتارانە (کە ژمارەیان ٢٤٠ وتارە) دەگرێتەخۆ کە پارامەتری دەرزی نەخشەیان Kurdistan]ە '''و دەبێت بگۆڕدرێن بۆ Kurdistan Region'''. دەتوانیت بە تەنیا بیانگۆڕیت؟ گەر نا، دەیکەینە نیوە. چی دەڵێیت؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٠٦، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) : بەڵام لە ھەندێکیان پێشنیار ئەکەم بگۆڕدرێن بۆ Iraq چوونکە بۆ نموونە لە [[سنە]] گەر بیکەین Kurdistan Region، ئەوا لە نەخشەکە دەردەچێت بۆیە، چاک وایە لەوانەدا بگۆڕدرێن بۆ Iraq. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:١٣، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :: سڵاو کاک ئارام منیش مەبەستم ئەوە بوو کە لە نەخشەکە دەردەچێت، بەڵام ناکرێت ئێمە iran ەکە بگۆڕین بۆ iraq لەبەرئەوەی پۆتانەکانی سنە دەکەوێتە ووڵاتی ئێرانەوە و ئەوە شتێکی نەگۆڕە، کەواتە ئەبێ بگەڕێینەوە بۆ kurdistanەکە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٢١، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::: نا، من مەبەستم ئەوە بوو کە Iranەکە وەکوو خۆی بمێنێتەوە و تەنیا kurdistanەکە بگۆڕین بۆ Iraq چوونکە گەر بیکەینە Kurdistan Region، ئەوا دەردەچێت. نەک لە ھەموو وتارەکان بەڵکوو، تەنیا لەوانەی کە لە باشوورەکە جوان دەرناچێت. لە من تێگەیشتی؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٠١، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::: سڵاو ئەوانەی باشوور عەیبیان نییە مەگەر پۆتانەکانیان ھەڵەبێت، من ئەم شەرە بۆ ڕۆژھەڵات دەکەم. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٠٦، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::: {{بیرۆکە}} ڕێک منیش مەبەستەکەم ڕۆژھەڵاتە. بیرۆکەیەکم بۆ ھات. با خۆمان نەخشەیەک بۆ ڕۆژھەڵات دروست بکەین. نەخشە لە تۆ و دروستکردنی مۆدیوولیش لە من. ڕات چییە؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٢٢، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::: سڵاو بیرۆکەیەکی زۆرچاکە بەڵام نەخشەکە دروست دەکەم بۆم بارناکرێت زۆر خەریک بووم. سەیری ئەمانە بکە [[File:Iran Kurdistan location map.svg]]. گەر شێوازی دروست کردن و بارکردنەکەیم فێر بکەیت ھەر زۆر چاکە و بێ عەیب دروستی دەکەم. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٤٤، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::: لە کۆمنز باری بکە. وا دیارە [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Iran_Kurdistan_location_map.svg پێشتر پەڕەکەت دروست کردووە، بەڵام بەبێ وێنە]. [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&wpDestFile=Iran_Kurdistan_location_map.svg کرتە لێرە بکە بۆ بارکردن] و دوای زانیارییەکان بکەوە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٠٤، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::: سڵاو برام زانیاریەکانم بۆ پڕ ناکرێتەوە دەبێت چی بکەم؟ -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٢٩، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::: واتە چۆن؟ ھیچ ئاگادارییەک دێت؟ گەر نا وێنەکەم بە ئیمەیل بۆ بنێرە و خۆم باری دەکەم. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٤٦، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::: سڵاو برام کامە وێنە گەردەتوانی خۆت دانەیەک دروست بکە. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٤٨، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kurdistan_Province_Location_Map.svg ئەم وێنەیەی پارێزگای کوردستان] دروستە؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٨، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::: بەڵێ ئەوە پارێزگای کوردستانە ئەوە نابێت. <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Hamagelarai|بەشدارییەکان]]) ١٦:٢٩، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC)</small> :::::: سڵاو کاک {{وب|Hamagelarai}} بەڕاستی دوێنێ لە گووگڵ زۆر گەڕام و ھیچ وێنەیەکی نەخشەی ڕۆژھەڵاتم دەستنەکەوت. تۆ بڵێی برادەرانی ڕۆژھەڵات نەخشەیەک شک نەبەن؟ بەڕاستی بۆ ئەوە ئەوەنەی لە توانام بوو کردم. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٧:٤٩، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::: سڵاو [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bf/Map_of_Iranian_Kurdistan.png سەیری ئەم وێنەیە بکە].--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٥، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::: ئەوەشم بینی، بەڵام وتم بۆ کارەکەی ئێمە بەشی ڕۆژھەڵاتەکە زۆر بچووکە. جا با بە قسەی تۆ بکەین. داینێم یان نا؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٠١، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::: سڵاو خۆ بچوکە ئەڵێی چی رەسمێکی گەورە دابنێم ئەوکات تۆش دایبنێ.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٠٧، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::::: سڵاو ئەی تۆ ئەڵێی چی رەسمێکی گەورەی رۆژھەڵات بارکەم ئەوکات تۆش داینێیت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٠٩، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::::: {{لەگەڵ}}. کارێکی زۆر باش دەکەیت تەنیا وێنەکە با ھەموو بەشی ڕۆژھەڵات بگرێتەوە و وێنەیەکی ڕوون بێت. چی لەوە باشترە؟ سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:١٧، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::::::: سڵاو برا [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Map_of_Rojhalat_Kurdistan.jpg بزانە ئەمە چۆنە] -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::::::: ئێمە ئیشمان بە بەشەکەی ئێران نییە و گەر بکرێت بڕێک نزیکتر بێت واتە بەشە سەوزەکە گەورەتر بێت زۆرباش ئەبێت. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٤٣، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::::::::: سڵاو برام ئەی [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%A6%DB%86%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%88%D9%88#/media/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:%DA%95%DB%86%DA%98%DA%BE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA.jpg ئەمەچۆنە]. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٠٨، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) {{سھ}} سڵاو، {{مەزنە}} بەڵام ئەو وێنانە چاک وایە بە {{چەپ بۆ ڕاست|.svg}} بار بکرێن چوونکە ھەرچەند نزیکیش بکرێنەوە، ئەوا جۆرێتییەکەیان تێک ناچێت. بەھەرحاڵ، ئەوە [[مۆدیوول:Location map/data/ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مۆدیوولەکەم دروست کرد]]، بەڵام گەر بتوانی لە پۆتانەکان دڵنیا ببەوە چوونکە خۆم تەواو دڵنیا نیم. سەبارەت بە ناو و ئەمانەش گەر بە تەمای گۆڕین ھەیت، ئەوا ئێستا بڕیار بدە چوون دواتر دەبێت لە وتارەکانیش ناو بگۆڕین. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٣٦، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) : سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش ھەر زۆر بێ عەیبە سەرکەوتووبیت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٤٥، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :: ببورە برام غەڵەت ھەیە لە پۆتانەکاندا.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٠١، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::: من زۆر شارەزاییم لە بابەتە جوگرافییەکان نییە. غەڵەتەکە چییە؟ گەر دەتوانیت چاکی بکەیت، ئەوا تکایە بیکە گەر نا بزانم چییە و لەوانەیە توانای چاککردنیم ھەبێت. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:١١، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::: سڵاو برام ئەوە خۆم چاکم کرد دەستت خۆش.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:١٦، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::: ئەو پۆتانانەت بۆ ڕۆژھەڵاتەکە یان تارانەکە داناوە؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٤٧، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::: بۆ ڕۆژھەڵاتەکەیە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٤٩، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::: زۆر چاکە! ھەربژیت و ماندوو نەبیت. ویستم دیسان [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=تایبەت%3Aچی+بەستەری+داوە+بێرە&target=مۆدیوول%3ALocation+map%2Fdata%2FKurdistan&namespace= پێڕستەکەت] بخەمەوە بەرچاو. بەردەوام بە. لەگەڵ سپاسی -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:٥٣، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == بەسەرداچوونەوە == دەمباش Hamagelarai، تکایە بەسەر [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AA%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%A8&action=history ٦ کۆتا دەستکاری] بچۆرەوە. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٥٤، ٧ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :بە گشتی [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/89.196.210.89 بەشدارییەکانی ئەم ئای–پییە] بپشکنە بێزەحمەت. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٥٧، ٧ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏٠٠:٤٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19352813 --> == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏٠٠:٥٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19352813 --> == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏٠٠:٥٦، ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19352813 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏١٨:٥٧، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19397738 --> == مساعدة للترجمة == مرحبا أخ Hamagelarai, صرّحتَ في صفحتك انت تعرف عربي. هل بإمكانك أن نعمل معاً للترجمة بعض صحفات من الويكيبيديا العربية إلى كردية؟ أو ، هل تعرف هناك مستخدم آخر له إلمام بالأدب العراقي ؟ --[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ruwaym|لێدوان]]) ‏١٩:٠٥، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏١٥:٢٨، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19432342 --> == دوو تێبینی == دەمباش Hamagelarai، زۆر سپاس بۆ بەشدارییە بەردەوامەکانت! لە یەکەم تێبینی ویستم بڵێم کە گۆڕانکارییەکم لە داڕێژەی زانیاریدانی نیشتنگەدا کردووە و لەمەودوا دەبێت کۆدی نوێ بەکارببەیت تا گشت پارامەترەکان بەجوانی پیشان بدات. بڕوانە {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} و بەپێی پێویستی وتارەکانت کۆدەکان لەوێوە وەربگرە. دووەم تێبینییش ئەوەیە کە دەبێت داڕێژەکانی وەکوو {{دا|شارستانی ماکۆ}} لە بان پۆلەکانەوە دانێیت نەوەک لە بەشی ئەمانەش ببینە. ئەمە بۆ ھەموو وتارەکانی تر دەبێت بکرێت نەک تەنیا بۆ ''شارستانی ماکۆ''. گەر پرسیارت ھەیە، بفەرموو. زۆر سپاس! -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٣٠، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ::سلاو کاک ئارام سوپاس بۆ ئاگاداریەکەت بەڵێ ئیتر وەھا دەکەم، بەڵام کاک ئارام من کاتی خۆی داواکاری ئەوەم لە کاک ژیاریش کرد کەوا وەک ویکیپیدیای عەرەبی و ئینگلیزی بۆ زانیاریدانی نیشتینگە نەخشە زیاد بکات بەڵام ھەرنەیکرد و وائێستاش دیار نەماوە ھیوادارم ئەو ھەوڵەبدەیت ئیتر سوپاس.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٤٢، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ::: با، من ئەو ھەوڵەم دا، بەڵام دەبێت سەر لە نوێ گۆڕانکارییەکی چاک لە پەڕە بەکارگیراوەکاندا بکەین کە ئەوەش بە مرۆڤ ناکرێت و دەبێت [[وپ:بۆت|بۆت]] بیکات، بەڵام بەداخەوە ئێمە تا ئێستا بۆتێکمان نییە بۆ ئەو کارانە. دەڵێی چی؟ دەتوانیت وەھا کارێک بکەیت؟ داڕێژەکە بە تەنیا دروستکراوە. گەر حەز دەکەیت بەتەنیا بەکاری بھێنیت، ئەوەیان دەکرێ، بەڵام گەر بتەوێت لەناو داڕێژەی زانیاریدانی نیشتنگەکە بەکاری بھێنیت، ئەوا لەسەرەوە باسم کردووە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٣٨، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) :::: سڵاو کاک ئارام ئەو داڕێژەم بۆ بنێرە کە ئاماژەت پێداوە کەوا نەخشەی تیادایە ئەگەر بەکەڵک ھات بەکاریدەھێنم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٠١، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ::::: سڵاو لە تۆیش کاک {{وب|Hamagelarai}} فەرموو {{دا|Maplink}}. -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٢٣، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) == مافی گەڕێنەرەوە == [[پەڕگە:Wikipedia Rollbacker.svg|80px|چەپ]] دەمباش Hamagelarai، بەپێی ئەوەی کە ئەگەری [[وپ:خراپکاری|خراپکاری]] لە پەڕەی گوند و ناوچەکان دا زۆرە، و دەبێت ئێوە باشتر ئاگاتان لەو کردەوانە هەبێت و لەکاتی خراپکاری زۆر دا خۆتان بیان گەڕێننەوە، ئەوا مافی گەڕێنەرەوەم پێ دایت تا لەمەودوا ئاسانتر بتوانیت بەرەنگاری دەستکارییە خراپەکان و خراپکارەکان ببیتەوە و زووتر و بە کاتێکی کەمتر بیان گەڕێنیتەوە. بۆ زانیاریی زیاتر لەسەر مافە نوێیەکەت تکایە بڕوانە [[ویکیپیدیا:گەڕاندنەوە]]. زۆر سپاس بۆ گەڕاندنەوەی دەستکارییە خراپەکان! -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٧:٠٩، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) :سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش بێت بۆ ئەومافە، ئەگەر ھەردەستکاریەک ھەبوو ئەوا من ئاگادار دەکرێمەوە واتە دەست بەجێ پێی دەزانم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٨:٤٢، ٥ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC) :: نەخێر، بۆ نموونە من ٢٠ دەستکاریی خراپم لەسەر لە وتارێکدا کردووە و تۆیش بینیوتە؛ دەتوانیت بەئاسانی و بە یەک دووگمە ھەموویان بگەڕێنیتەوە. بەڵگەنامەکە ڕوونکردنەوەی تەواوی داوە. سپاس! -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٠٣، ٥ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC) == کەناڵی ویکیپیدیا لە دیسکۆرد کرایەوە == سڵاو {{و|{{{name|{{SAFESUBST:<noinclude/>BASEPAGENAME}}}}}}} ئەم پەیامە بانگھێشتنامەیەکە لە کەناڵی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە دیسکۆرد([[:en:Discord (software)]])ەوە. دوای ئەوەی گەیشتین بەوەی کە زۆرینەی بەکارھێنەران (بەتایبەتی نوێیەکان) ناتوانن ڕێنمایییەکان بەباشی لە ویکیپیدیاوە وەر بگرن، بە چاک زاندرا کە کەناڵێک لە دەرەوەی ویکیپیدیا دروست بکرێت تا لە دۆخە پێویستەکان بەکارھێنەران بتوانن باشتر و بەشێوەی ڕاستەوخۆ (چ دووبەدوو یان بەکۆمەڵ) قسە لەگەڵ یەکتر بکەن و باشتر لە یەکتری تێ بگەن. ;تایبەتمەندییەکان: * دیسکۆرد تۆڕێکی کۆمەڵایەتی نییە. * بەکارھێنەران دەتوانن بەشێوەی نامە، دەنگ و ڤیدیۆ قسە لەگەڵ یەکتر بکەن. * بەکارھێنەران دەتوانن بە وێنە و ڤیدیۆ باشتر بابەتەکان شی بکەنەوە. * بۆ وێبگەڕەکان و زۆرینەی سیستمەکان بەردەستە. ;پابەندییەکان: * '''نابێت''' وەکوو جێگرەوەیەکی ویکیپیدیا سەیر بکرێت و بۆ ھەموو باسەکان ڕوو لەوێ بکرێ. ** '''دەبێت''' تەنیا لە حاڵەتی پێویست بەکار بێت. * کەناڵەکە شوێنێک نییە بۆ دەمەتەقێی نێوان بەکارھێنەران. ;بەخێربێیت! بۆ چوونەژوورە بۆ کەناڵی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە دیسکۆرد کرتە [https://discord.gg/TWyzqBv لێرە] بکە. گەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، ئەوا لەخوارەوە بپرسە. سپاس! --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١٤:٤٠، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7&oldid=693531 --> == پارامەترەکانی زانیاریدانی نیشتنگە نوێ کراونەتەوە == دەمباش Hamagelarai، ویستم پێت بڵێم کە [[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە|لێرە]] کۆدەکان وەرگرە چوونکە بڕێک دەستکاریی پارامەترەکانم کردووە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٣٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٠، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == سوپاسکردن! == دەمباش Hamagelarai، ویستم لەسەر نوێکردنەوە و بەتایبەتییش زیادکردنی نەخشەکان وەک لە دوایین دەستکارییەکانت بینیم پڕبەدڵ سوپاست بکەم! کارێکی مەزن دەکەیت! وا دیارە زۆر چاکیش دەتوانیت مامەڵە بە داڕێژەی نەخشەکەوە بکەیت :) {{مەزنە}} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٢٢، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) :سڵاو کاک ئارام سوپاسی تۆ دەکەم بۆ ئەو یارمەتی و زانیاریانەی پێم دەبەخشیت، ئەم کارانە بەتەنھا ناکرێت پشتیوانی ئێوەشی دەوێت، کارێکی وەھام نەکردووە تەنھا خزمەتم کردووە، سوپاس بۆ خودا کە بەو کارەش گەیشتین ھەوڵی زیاتر دەدەین بۆ پێشخستنی.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٣١، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar Geography Hires.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی جوگرافی بۆ تۆ!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Hamagelarai، لەپێناو ئەو خۆبەختکردنەت لە ویکیپیدیا و بەشدارییەکانت بە وتارەکانی گوند و ناوچە کوردستانییەکان کە تا ئێستا زیاتر لە ٣٬٠٠٠ وتارێک دەبن، پڕبەدڵ ئەم ویکیدیارییەت پێشکەش دەکەم. بەڕاستی بە تەواوی کورد و ویکیپیدیاشەوە قەرزارتین! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) |} :سڵاو ھاوڕێی ئازیز دەستی تۆش خۆش بۆ پێزانینەکەت، بەھیوای سەرکەوتن بۆ ھەموولایەک.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٠:٣٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == ڕێکخستن == دەمباش Hamagelarai، گەر بکرێت، داڕێژەکانی ناوچەکان (بۆ نموونە: داڕێژەی شارستانی ماکۆ) لە [[دیبەک]] ببە خوارەوەی سەرچاوەکان، و وشەی سەرچاوەکان بەجێی پەراوێزەکان بەکاربێنە. مەبەستم ئەوەیە لە وتارەکانی دواتریشت ھەر وا بکە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٤٢، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == سەرچاوەکانی گوند و ناوچە کوردستانییەکان == دەمباش Hamagelarai، ئێستا سەیرێکی سەرچاوەکانی یەکێک لە گوندەکانم کرد و بینیم زۆرینەیان یان مردوون یان یان کار ناکەن! گەر بکرێت، بەسەرداچوونەوەیەکیان بۆ بکە و چارەسەرێکیان بۆ بدۆزەرەوە. منیش ھەرچیم پێ کرا، لێرەم. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٣٨، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) :شتێکی تریش، بۆ نموونە لە [[جانەزیز]] و ھەندێکی تریش بینیم کە بەشی ناو درێژ کرابوویەوە. لە ویکیپیدیا درێـژکردنەوە ناکرێت. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٤٤، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) :: سڵاو کاک ئارام بەڵێ سەرچاوەکان سەیرە ھەندێ جار نامێنن خۆشم بەتەمام پاکنوسێکیان بکەم بەپێی توانا، سەبارەت بە بەشی ناو ڕاستە درێژکراوەتەوە ھەوڵدەدەین دووبارە نەبێتەوە، سوپاس بۆ سەرنجەکانت. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٠:٥٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == گەڕاندنەوەی دەستکارییەکەم == دەمباش Hamagelarai، دەمەوێت بزانم ھۆکاری گەڕانەوەی دەستکارییەکەم [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ورمێ&diff=next&oldid=721094&diffmode=source لێرە] چی بوو؟ تکایە ھەمیشە ھۆکارێک بنووسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:١٣، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == بەستەری وێبگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان == دەمباش Hamagelarai، زۆر زۆر سوپاس بۆ بەردەوامییەکەت! بینیم کە [http://previous.cabinet.gov.krd/a/d.aspx?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 ئەم بەستەرە] لە وتارەکان دادەنێیت. وا دیارە بەستەرەکە کۆنە. تکایە گەر ھەیە، ھی نوێ دانێ و گەر نیشە، دانەنانی ئەو بەستەرە لە دانانی باشترە چونکە ھیچ سوودێکی نییە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٠١، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :تکایە گرنگی بەم پەیامە بدە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٠٦، ١٩ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو کاک ئارام ئەم بەستەرە زووتر چالاک بوو لەئێستەدا وەھای لێھاتووە نازانم، بەدڵنیاییەوە ئیتر بەکاری ناھێنم. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٨، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ::: کاکە، نازانم، لەوانەیە ئەوان بەپێی کابینەکان، بەستەریش بگۆڕن. هەر لەو بەستەرە ئاماژە بە بەستەری نوێ کراوە کە [https://gov.krd/ ئەمەیە]. بینیم کە بەستەری پەڕەی دەستپێکی پەرلەمانت دانابوو. ئەوەش هیچ سوودێکی نییە. گەر بەستەری ڕاستەوخۆی سەرچاوەی وتارەکانت دەست ناکەوێت، ئەوا هەر گشتیان بسڕدرێنەوە باشترە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:١٧، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :::: سڵاو کاک ئارام من ئەو بەستەرەم بۆ ئاڵای کوردستان داناوە ئەویش لەلایەن پەرلەمان و حکومەتی ھەرێمەوە بەفەری ناسێنراوە وەک ئاڵای کوردستان. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٣١، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ::::: باسەکە ئەوە نییە کە بۆ چ شتێک کراوەتە سەرچاوە بەڵکوو باس لەوەیە ئەو جۆرە سەرچاوەدانانە ھەڵەیە. بە نموونە بڕوانە [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=باروڤ&oldid=755561#پەراوێزەکان سەرچاوەکانی ١، ٤، ٥ و ٨ لەم وتارەش] کە ئاوان. سەرچاوە نابێت بەستەرێک بێت بۆ پەڕەی سەرەکیی شوێنێک بەڵکوو تەواوی ناونیشان(Full URL)ەکە دانێ گەر بەردەستە. گەر نیشە، بەڕاستی نابێت سەرچاوە ئاوا بێت. تکایە ھەوڵ بدە بەستەری تەواو دانێیت و جێگرەوەیان بۆ پەیدا بکەیت. خەمی دەستکاریکردنیشت نەبێت. گۆڕینی ھەموویان لەسەر من. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٣٥، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :::::: سڵاو Hamagelarai، کاکە گیان من وتم کە چارەسەرێک بۆ سەرچاوەکان بدۆزەرەوە یان ئەسڵەن گەر ھەر ئاوا بن، دایان مەنێ باشترە. بوو بە چی؟ باوەڕ بکە ئاوا یەک دەنک کەڵکیان نییە. من خۆشم ھیچ گوێم لێ نییە و مەجبوور نیم تەمەنی خۆم ئاوا لێرە بەو جۆرە خەرج بکەم، بەس دەڵێم ھەر دەیکەی دەیکەی، با بەبێ کەموکوڕی بێت باشترە. ئێستا ھەڵەکان چاک بکرێنەوە لەدوایی باشترە. ھیوادارم لێشم زوویر نەبیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٣١، ٧ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) سڵاو کاک ئارام پەیامەکەت گەیشت، برام لەم کاتەدا ناتوانم هیچیش بنوسم، چونکە توشی فەقەراتی مل بووم، لەوەیە هەر نەگەڕێمەوە و وتاریش بنوسم، گەر توانیم چاکسازی دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٦:٣٥، ٧ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :بەداخم، ئیشەڵڵا خوا زوو شیفات بدات! بەڕاستی منیش لەبەر ویکیپیدیامە. ببوورە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٣٩، ٨ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) سڵاو برام لەهەستت تێدەگەم، ژمارەی بەکارهێنان دوو ئەوەندەی وتارەکانمانە، گەر یەکی وتارێکیشیان بنوسیایە ئێستا ژمارەی وتارەکانمان زۆر زیاد دەبوو، بۆ ئەوبوارەی من تیای دەنوسم سەرچاوە ئەتوانم بڵێم نییە گەر هەشبێت هەڵەی زۆر تیایە، بۆیە بۆ وتارەکانم پەیوەندی لەگەڵ خەڵکی ناوچەکە دەگرم لەڕێیفەیسبوکەوە کە ئەوەش زۆر سەختە هەندێ هەرجواب نادەنەوە و هەندێ بەگومانن و بەکاری خیزبی و جاسوسی لێی تێدەگەن، هەندێکیشیان زۆر دڵسۆزن، هەرچەندە کارەکەم کە بەم دواییانە لەبارەی ڕۆژهەڵاتەوەیە بۆخۆی جێی مەترسییە و کارێکی بڤەیە، بۆیە ئەگەر کەم و کورتی تیابێت دەسەڵاتی من نییە. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:١١، ٨ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == تکای بەکارھێنەرێک == سڵاو براکەم، ماندووش نەبی بەم بەشدارییە بەنرخانەت، من یەک داوا و یەک پرسیارم ھەیە؛ #داوایەکەم: تکایە ئەگەر دەتوانن وتاری ([[ناوچەی ناوەندی شارستانی سەردەشت]]) ساز بکەن. #پرسیارەکەم: براکەم لەنەزەر ئێوەوە وتاری شارستانەکان باشترە بە نموونە «شارستانی تاران» بێت، یان «تاران (شارستان)»؟ زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏٠٨:٢٣، ٦ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) سڵاو برام سوپاس بۆ پێزانینەکەت، من لەخزمەت هەموو کوردێکی بەمانا کوردم. ۱-بەسەرچاو بەڵام کاتی دەوێت، من حەزدەکەم خزمەت بە هەموو شارستانەکان بکەم. ۲-شارستانی تاران، یان شارستانی سەردەشت ..... بنوسرێت ستاندارە، چونکە لە یەکە ئیدارییەکان و نوسراوە فەرمییەکاندا وەها دەنوسرێت، وەلەڕووی ڕێزمانیشەوە وەها دروستە. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٦:٣١، ٧ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گەڵێک سپاس برا، دەستت خۆش بێت، لەنەزەر منیشەوە ھەر ئاوا باشترە و لە کۆمەڵگا دێیلێم ھەتا بزانم ئەوانەی تریش قەبووڵی دەکەن، زۆر زۆر سپاس بۆ ھەموو بەشداریی و کارە گرینگەکانی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏١٤:٤٦، ٩ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) دیسان سڵاوت لێ بێ بەڕێز {{وب|Hamagelarai}} تکایە گەر دەتوانی دوو وتاری «[[گوندستانی باسکی کۆڵەسە]] و [[گوندستانی گەورکی سەردەشت]]» لە پڕۆژەی کارەکانت ھاوێی، گەلێک سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏٢٠:٤٩، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Writers Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی نووسەر''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو برای خۆشەویستم، پیرۆزباییتان لێ دەکەم بە ھۆی ئەوەی کەی دەستکارییەکانتان لە ١٠٫٠٠٠ تێپەڕ بوو، ھیوادارم ھەمیشە پیرۆز بن. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏٢٢:٣٠، ٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} : سڵاو برام دەستت خۆش سوپاس بۆ دڵسۆزی بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == بۆشایییەک == سڵاو، لەنێو داڕێژەی زانیاریدانی شوێنەکان تێبینیم کردووە لە زۆربەی وتارەکان نووسراوە ئیسلام(سوننە)، لێرە پێویستە بۆشایییەک لە پێش کەوانەی یەکەم ھەبێت و بنووسرێت ئیسلام (سووننە). کێشە نییە گەر ئەوانەی پێشووش چاک نەکەن، بەسبۆ وتارەکانی داھاتوو با چاک بکرێت. سپاس. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٣:٥٦، ٨ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) سڵاو، دروستە ئەبێت بۆشایی هەبێت، بەڵام هەڵەیەو بەسەرمدا تێپەڕ بووە. دەستت خۆش [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:٠٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == داواکاریی پشکنین == دەمباش Hamagelarai، دەتوانیت شیکردنەوە بۆ [[ئەڵایی]]، [[ئەڵایی خواروو]] و [[گوندی ئەڵڵایی سەروو]] بکەیت و بزانیت دووانیان دووبارە نین؟ سپاس، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:١٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) سڵاو کاک ئارام، هەرسێ ئەڵاییەکە هەیە، بەڵام ئەڵڵایی سەروو لە ئێستادا ئاوەدان نییە، ئەنجا دروستە بنوسرێت ئەڵایی سەروو نەک گوندی ئەڵایی سەروو. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٥٦، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :ئای دەستخۆش! گواستمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:٢٥، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) سڵاو دەستی تۆش خۆش برام. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٥، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == وتاری [[مەسۆیی]] == دەمباش Hamagelarai, من ئێستا دواین دەستکاری [[تایبەت:بەشدارییەکان/185.166.24.179|بەکارھێنەرێکی تۆمارنەکراوم]] گەڕاندەوە[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802292&oldid=714210 [1<nowiki>]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802293&oldid=802292 [2<nowiki>]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802294&oldid=802293 [3<nowiki>]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802295&oldid=802294 [4<nowiki>]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802296&oldid=802295 [5<nowiki>]</nowiki>] چونکە پەڕەکەی شێواندبوو تکایە گەر ئەزانیت زانیارییەکی بەسوودم گەڕاندۆتەوە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802450&oldid=802296 دەستکارییەکەم پووچەڵ بکەرەوە] لە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&action=history مێژووی پەڕەکە] سوپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٤:١٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو دەستت خۆش شتێکی چاکت کردووە عەیبی نییە. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٢٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == ورمێ == سڵاو یەکەم سوپاس بۆ هەموو بەشدارییە چاکەکانت، ئەمڕۆ ئێوە دەستکاریی منتان سڕی لە ورمێ هۆکاری چی بوو؟ ئێستا ئەم ئامارانە هی ١٥ ساڵ لەمەوبەرە و دەبێت نوێ بێت چونکە هەڵەیە، دووەم ئەم ئامارانە هەروەها لە بەشەکانیدا ئایینیان لە نەتەوە جیانەکردگە و دەبێت جیابکرێنەوە. من ئایینەکانم لە گرووپە ڕەگەزییەکان جیاکردووەتەوە و بەپێی ئەو سەرچاوانەی لە وتارەکەدا ئاماژەم بۆ کردن ئامارەکانم تازە کردووەتەوە، بەڵام ئەو ئامارانەی کە ئێستا هەەس نە سەرچاوەیان هەیە و نە نوێن، تکایە زوو وەڵامم بدەیتەوە دووبارە سپاس. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٠، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو ھاوڕێ، سوپاس بۆ پێزانینەکەت، دەستخۆشیش بۆ ئێوە، لەڕاستیدا کە ئەو دەستکاریانەی تۆم گێڕایەوە بۆ ئەوە بوو کە من تەواو پشتم بە سەرچاوەکان لە ناو شاری ورمێوە بەستووە و لە گەڵ خەڵکی ئەو دەڤەرە دواوم، ئەنجا ئەوەم ھەڵھێنجاوە، بەڵام ئاواش ھەر بێ کەم و کورتی نییە بەداخەوە، سەبارەت بە نەتەوەیی شاری ورمێ کە زۆرینەی کورد و ئازەرین، کورەسوننیەکان ئەبێ حسابی نەتەوەیان بۆ بکرێت چونکە تا ئێستا لە نێوان کورد و ئازەریدا خۆیان بۆ یەکلا نەکراوەتەوە و خۆیان بە کورد و ئازەریش دەزانن بەپێی بەرژەوەندیان ھەرچەندە لە کوردەوە نزیکن، سەبارەت بە مەسیحییەکان کە وا ئاماژەم پێداوە بە مەسیحی ئەوەیە کە ئەمان لە ئاشووری و ئەرمەنی پێکھاتوون و وە وەک نەتەوە جیاوازن لە کورد و ئازەری، وە سەرچاوەیەکی وەھا نییە کەوا ئەو دوو نەتەوەیەمان بۆ جیا بکاتەوە بۆیە بە ناچاری بە مەسیحی ناوزەندیان دەکەین ھەرچەندە ئاشوورییەکان زۆرترینن، جووەکانیش ئەمڕۆ لە جیھاندا وەک نەتەوە سەیر دەکرێن، بەھائیش بەھەمان شێوە،یارسانەکانیش بەزمان تورکن و بە بنەچە کوردن ھەرچەندە خۆیان بەکورد نازانن و بنەچەی ھاتنیان و ناوچەی کرماشانە و لەئێستادا چوونەتە قاڵبی نەتەوەوە. ھیوام وایە ڕوونبێت لات ئەگەر شتی باسترت لایە گفتوگۆی لەسەر دەکەین.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٦، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::سەبارەت بە کورە سوننیەکان من لە چەند جێگا خوەندوومە کە کوردن پێم واش بێت کە ئێستایش لە ورمێ هەر بە زمانی کوردی قسە دەکەن، پەس باشترنییە کە لە ڕێزی کورددا بیاننووسین؟ جا لە خوارەویەو بنووسین کورە سوننی لە ڕێزی کورد حیساب کراوە. ئێستا من دەڵێم ئامارەکان خۆتان کەی گەرەکتانە نوێ پکەن؟ سەیری ویکیپیدیای فارسیش کەن کە نووسیگە ٨٥٪ تا ٩٠٪ ئازەری! ئێستا ئێمە ئامارەکەمان هی ١٥ ساڵ پێشە بەڵام ئەوان ئامریان هی چەند ساڵ پێشە خەڵک وا دەزانێت کە لەم چەند ساڵەدا کوردەکان کەمەو بووگن. ئامارەکە وا دامناو لە نێو وتارەکەدا باش نەو(ئاماری نوێکە)؟ ٧٠٪ کورد، ٣٠٪ ئازەری و لە بەشی ئاییندا سوننە ٦٨٪، شیعە ٣٠٪، مەسیحی ١٪، ئەوانی تر ١٪(جوو، یارسان، بەهایی). [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏١٠:٥٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :::سڵاو کورەسوننی بەھەردوو زمانەکە قسەدەکەن خۆشیان زیاتر مەیلی کوردیان ھەیە بەڵام بەتەواوەتی نەیان وتووە کە کوردین یان ئازەرین، بۆیە دەبێت جودا حسابیان بۆ بکەین، وەچەندەھا ئازەری ھەیە لە پارێزگای ورمێ کە لە بنەچەدا کوردن و لەبەر ترسی گیانیان زمان و ئاینیان گۆڕیوە و بوونەتە ئازەری بەڵام گەر بیان دوێنین دەڵێن کوردین، مەسیحیەت لە ورمێدا ھەر ئاین نییە نەتەوەشن جونکە لە ئەرمەنی و ئاشووری پێکھاتوون. سەبارەت بە ئاماری دروستیش کە نییە، ھەر ھی ئێران ھەیە کە ئەویش زۆر زیاتر بەلای ئازەریدا دای دەتاشن. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٣٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == بەشداری لە وتووێژێک بکە دەربارەی چاکسازیکردن لە داڕێژەی زانیاریدانەکان == سڵاو {{و|{{BASEPAGENAME}}}}، هیوادارم تەندروستیت باش بێت. وەک یەکێک لە بەکارهێنەرە چالاکەکانی ویکیپیدیا، پێم خۆشە بانگێشتت بکەم بۆ بەشداریکردن لە وتووێژێک [[ویکیپرۆژە:زانیاریدانەکان/نوێکردنەوە و چاکسازی|سەبارەت بە چاکسازیکردن و نوێکردنەوەی داڕێژەکانی زانیاریدانی ویکیپدیا]]. دەتوانیت ڕا و بۆچوونی خۆت بخەیتە ڕوو و هاوکاری بکەیت لە باشترکردنی ئەم جۆرە داڕێژانە و ویکیپیدیا بە گشتی. زۆر سوپاس! &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٢:٢٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] == سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] تکایەکم ھەیە، پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:The Barnstar of Kurdish Merit.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی لێھاتووییی کوردستان''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو، ئەو مەدالیایە لەبەر نووسینی چەند هەزار وتار پەیوەندیدار بە کوردستان، پێشکەش دەکەم. ھەر بژیت. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏٠٨:١٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} سڵاو لە بەڕێزت سوپاس بۆ نیشانەکەت سەرکەوتن بۆ هەموو لایەک‌‌‌ [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٧، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Writers Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی نووسەر''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو کاک MFTG سپاس بۆ ئێوە زیاتر لە چەند هەزار وتارتان نووسیوە. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏١٣:٥٣، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} سڵاو برام سوپاس بۆ بەڕێزت[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٦:٢١، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == دەنگدان لەسەر ھێنانی مافێکی نوێ بۆ ویکیپیدیا == سڵاو، {{و|{{BASEPAGENAME}}}}، ھیوام تەندروستی بەرێزتانە، ئێستا لە [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#داوای_چالاکردنی_مافی_بەسەرداچوونەوەی_دەستکارییە_ھەڵواسراوەکان_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی|دیوەخان داوا دەکرێت مافێکی نوێ]] بھێنرێتە ناو ویکیپیدیا، و پێویستمان بە بەشداربووان ھەیە، بەڕێزتان بانگھێشت کراون بەھیوای بەشداریکردن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == وتاری [[ڕەزوار]] == سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] وتارەکە بەم دوایانە چەن گۆڕانکارییەکی لێکراوە من شارەزاییم نییە لە ڕاستی و دروستیان، داوا دەکەم پشکنینێکی بۆ بکەی {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٣١، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو ھاوڕێ دەستکارییەکەیان دروستە چونکە ناوی گوندێکیان ڕاستکردووەتەوە، [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٤، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) == هۆکاری گەڕاندنەوە == سڵاو، ویستم بزانم هۆکاری گەڕاندنەوەی [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%85%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&curid=29&diff=947184&oldid=906704&diffmode=source ئەم دەستکارییە] چی بوو. [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٩، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو هاوڕێ دەستکاری چەند وشەیەکت کردبوو کە هی زانیاری نشتینگەکەیە، ئەوە ستاندارە و هەر دەستکاری بکەیت دەبێتە هەڵە لە وتارەکەدا، بۆیە گەڕاندمەوە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٨، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]]: لە "زانیاریی نشینگە" مەبەستت بۆکسی زانیاریدانی وڵاتەکەیە؟ من پێشتر ناوی ئەو پارامیتەرانەم گۆڕیبوو. بڕوانە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95:%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA&diff=947176&oldid=779190 ئێرە]. [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == پێشنیار == دەم باش MFTG,لەگەڵ دەستخۆشم بۆ کارە باش و جێی بایەخەکانت ویستم پێشنیارێک بکەم بۆ بەڕێزت ، ئەگەر بتوانی ھەوڵبدەیت وتارێک بەپێی پێوەرکانی وتاری ھەڵبژێردراو ئامادەبکەیت بۆ ویکیپیدیا زۆر باش ئەبێت دیارە ئەمە تەنھا پێشنیارێکە ئەکرێت لە ماوەی داھاتووشدا کاری لەسەر بکەیت لەگەڵ ڕێز و پێزانین بۆ جەنابت .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:١٣، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) : سڵاو هاوڕێ هیوام باشیتە، سوپاس بۆ پێزانینەکەت، کاتی خۆی لە وتاری [[ورمێ]] ئەو هەوڵەمدا بەڵام نەکرا، بەهەر حاڵ من هەوڵم خزمەتە، خۆشم حەزم لێیەتی بەڵام بوار نییە، زیاتر حەز بە کار دەکەم لەو شوێنانەدا کە کورد لەگەڵ نەتەوەکانی تردا بەریەک دەکەون یان سنوورە یا تێکەڵن، بۆئەوەی بمێنێتەوە و ببێتە زانیارییەک، سوپاس بۆ پێشنیارەکەت. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٧:٠٩، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Mövzulu ay - Coğrafiya ayı qızıl.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی جوگرافی بۆتۆ!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | وەک سپاس و ستایشێک بە لەبەرچاوگرتنی کارەکانتان لە درووستکردنی زیاتر لە 4 ھەزار وتار، بە تایبەتی ئەو وتارانەی تایبەتن بە ناساندنی شوێنەکانی جیھان بە تایبەتی کوردستان، خزمەتێکی یاساییی مەحاڵت ئەنجامداوە، کە بەیەک کەسی ئەنجام نادرێت و ئەرکێکی قورسە و ئەم نیشانەیە وەک ناسینەوەیەک بۆ کارە جوانەکانت و سپاسکردنت لە ئەرکە قورسەکانت و ماندووبوونەکانت، لەو کاتانەی کە ھەوڵتداوە و چالاکیت ئەنجامداوە لە ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٢، ٥ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) |} :سوپاس هاوڕێ بۆ دیارییەکەت، ئێوەش ماندوو نەبن، هیوای سەرکەوتن بۆ هەمووی دەخوازم لە بەرەوپێش بردنی ئەم ویکیپیدیایە، سوپاس بۆ پێزانینەکانتان [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٦:٢٩، ٥ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == وتاری [[دەربەندی پشدەر]] == سڵاو ئەم کاتەت باش وادیارە وتارەکە حاڵی باش ینیە و گومانم ھەیە زانیارییەکانی ناوی ورد و درووست بن، ئایا دەتوانن سەیرێکی وتارەکە بکەن یان گەر کرا نوێکارییەک بکەن؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٤:٣٥، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو هاوڕێ وتارەکە هەمان وتاری [[دەربەندی ڕانیە]]یە، ئیتر نازانم لەنەزانییە یان دەمارگیری ناوچەییە وا دەنووسن دەربەندی پشدەر، بەڵام لە هەموو سەرچاوە حکومی و کتێبەکاندا هەروەها سەر زمانی خەڵکیش هەر ناوی دەربەندی ڕانیەیە، ئەتوانرێت وتاری [[دەربەندی پشدەر]] بسڕێتەوە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٧:٠٩، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::کەواتە ھیچ سەرچاوەیەکی حکوومی نییە پشتگیری لە دەربەندی پشدەر و ئەو وتارە شتێکی بێمانایە و لە ئەرزی واقیع بوونی نییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڵێ شتێکی وا بوونی نییە [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٩، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::سپاس {{کرا|سڕایەوە}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٣١، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == وتاری جافراباد == سڵاو ھەڤاڵ، سوپاس بۆ دروستکردنی وتاری [[جافراباد]]، بەڵام لەڕاستیدا ناوی جافراباد ھەڵەیە، جەعفەرئاباد ناوە درووستەکەیە، خەڵکی ناوچەکە بە جەفەراباد ناوی دەبەن، بەڵام لە پۆست و فەرمانگە حوکومیە فەرمییەکان بە جەعفەرئاباد ناو دەھێنرێت، گەر ئەوە پەسند دەکەیت پێشنیار دەکەم چاکسازی لە ناوەکەیدا بکەن، سپاس [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| زەمەند⊁کەریم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٥٩، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو ھاوڕێ، سوپاس بۆ دەست خۆشیەکەت، دەستی تۆش خۆشبێت. ھاوڕێ لە زمانی فارسی و فەرمانگە میرییەکانی ئێراندا ناوی ئەم شارەدێیە جەعفەرئابادە، بەڵام لەسەر زمانی کوردی ناوچەکە جەھفەرئاباد یان [[جافراباد]] بەکاردەھێنن، بۆیە ئێمەش ئەبێ ھەوڵبدەین، ناوە شێوێندراو و بە عەرەبکراو و فارسیکراو و تورکیکراو و گۆڕدراوەکان بکەینەوە سەر ئەسڵی خۆیان کە دانیشتوانی ناوچەکە بەکاری دێنن، سوپاس. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٠٤، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) منیش لەگەڵ ئەوەدام ئەم جینۆسایدی زمانە کە بەسەر ناو و چاندی گوند و شارە کوردییەکاندا ھاتووە کە لەمێژەیە دەستپێکراوە ھیچ نەبێت ئێمە تۆزقاڵێک لێی کەمەوە کەین و ببینە پێگەیەک بۆ دەرخستنی ڕاستی و درووستی مێژووەکەمان، بەڵام ناوی جافاراباد زارەکییە و ھەر لە جەعفەرەوە ھاتووە گەر بزانیت لە ویکیپیدیای ئێمەشدا و ھەموو زمانەکانی دیکەش بابەتەکان فەرمی دەنووسرێن نەک بەوەی بەشێکی خەڵکی گوندەکە چی پێدەڵێن، تەنھا گوتم با ئەوەت پێبڵێم، دووبارە سپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| زەمەند⊁کەریم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١١:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو ھاوڕێ لێت تێدەگەم، بەڵام ئەو فەرمی بوونە بۆخۆی کێشەکەیە، کە بووەتە ھۆی ئەوەی گۆڕانکاری بەسەر ناوە کوردییەکەدا بھێنێت، جەعەفەر ناوێکی عەرەبییە، بەڵام لە کۆنەوە کوردان کردوویانە بە جافر، یان عومەر بووەتە ھۆمەر یا ئۆمەر، موحەممەد، بووەتە حەمە، ئەمە بەھۆکاری فۆنەتیک و گونجاندن و ئاسان ھاتن لەسەر زار، لێرەدا بۆ ئێمە ڕەسمییەکە جافرەکەیە نەک جەعفەرەکە، ئێمە ئەبێ ھەوڵدەین بیگێڕینەوە سەر ڕەسەنەکەی کە لە سەر زاری کوردانە، لەداھاتوودا ئەمەی ئێمە دەبێتە ڕەسەن، وەک سەرچاوە و ئەرشیف، من زۆر لەم بوارەدا ئیش دەکەم، تەنانەت ھەوڵ دەدەم و پەیوەندی دەکەم بە خەڵکی ئەوناوچانەی کە وتاریان بۆ دروست دەکەم، بەس لەبەر ئەوەی نەکەومە ھەڵەی ئەو ناوە دروستکراوانەوە. جا ھاوڕێ حەزدەکەم ئەگەر لەم بوارەدا کارت کرد تۆش وەھا ئیش بکە و ئەو ناوانە وەرگرە کە لە سەر زمانی خەڵکی ناوچەکەن، سوپاس بۆتۆی بەڕێز. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٢١:٢٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == بەژداریکردن لە [[ویکیپرۆژە:فلیمەکان و زنجیرەکان]] == [[File:بانگێشتنامەی بەکارهێنەران.jpg|بانگێشتنامە|thumb]] سڵاو سوپاس بۆ بانگێشت نامەکەت، بەڵام لە ئێستادا ناتوانم. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٤:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == وتاری موسڵ == سڵاو بەڕێز، سەبارەت بە پەڕەی شاری موسڵ و گەڕاندنەوەی دەستکاریەکەم بۆ دەسکاریە پێشووەکان ئەگەڕێتەوە بۆ چی هۆکارێک؟ موسڵ شارێکی عێراقیە و ئەکەوێتە پارێزگای گەورەی نەینەوا، هاوسنوور بە پارێزگای دهۆک و هەولێر، موسڵ دەکەوێتە باشوری دهۆک و نزیک سنووری هەرێمی کوردستانە و حکومەتی هەرێم هیچ دەسەڵاتێکی لەم شارەدا نیە و لەژێر کۆنتڕۆڵی حکومەتی ناوەندیە، زۆر سوپاس. [[بەکارھێنەر:RasberryPedia|RasberryPedia]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:RasberryPedia|لێدوان]]) ‏١٧:٣٨، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | کارەکانت جێگای دەستخۆش و پێزانینە، ھەر سەرکەوتووبن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) |} :سڵاو ھاوڕێ سوپاس بۆ دیارییەکەت و پێزانینییەکەت، ھیوام سەرکەوتنە بۆ بەڕێزیشت، سەرکەوتن بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٢١:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == میراوە == سڵاو بەڕێز، نازانم دەزانی کە [[میراوە]] بووەتە شارستان یان نا ([[ناوچەی وەزنێ]] ← شارستانی میراوە)، هەروەها چەند ناوچەیەکی بۆ زیاد کراون کە لە ویکیپیدیای فارسی دا نوسراون، تکایە هەوڵێک بۆ چاکردنی دابەشکارییەکان بدە سپاست دەکەم. [[تایبەت:بەشدارییەکان/83.121.212.231|83.121.212.231]] ‏١١:٠٦، ٤ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) : سڵاو برا بەسەر چاو با بەراورد کارییەک بکەم چاکیان دەکەم. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١١:٤١، ٥ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سوپاس بۆ دروستکردنە بەنرخەکانت لە وتارە جوگرافییەکان، بەتایبەت وتاری [[قەرەھەنجیر]]، ھەر بژیت! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:٣٦، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) |} :سڵاو هاوڕێ، سوپاس بۆ دیارییەکەت، بۆ پێزانینییەکەت، ئەوەی من دەینووسم و لەگەڵ ئێوەدا ئەرکە بەرامبەر بە نیشتیمانە بێ دڵسۆزەکەمان، بەهیوای سەرکەوتن بۆ هەموولایەک. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٢١:٤٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == ناوی گوندێک == سڵاو و ڕێز، ناوی گوندێک بە کورمانجی Înkesû نووسراوە، سەبارەت بە وتارێک پێویستم پێیەتی، گەڕام بەڵام نەمدیتەوە بە سۆرانی دەبێتە کوێ. تکایە یارمەتیم دەن سپاس. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢٢:١١، ١ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) : سڵاو مەرج نییە وتاری هەبێت، بەڵام ئەم گوندە دەکەوێتە کوێوە؟ [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٢:٠٠، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :: ناوچەی برادۆست. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢١:١٨، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :::سڵاو ناوچەی برادۆست لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان یان باشووری کوردستان؟ گەر ڕۆژهەڵاتت ویست ئەمە ناوی گوندەکانی تێدایە [[گوندەواری برادۆست]]. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٣، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ::::بۆ دڵنیایی لەکاتی وەڵامدانەوە قایە بکەن. @[[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٤:٣٥، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ::::: پێتان وایە [[ئیچکەسۆ]] بێت؟ [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢٢:٣٦، ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :::::: سڵاو، نازانم تۆ مەبەستت کوێیە؟ ئەم Înkesû دەکەوێتە کام بەشی کوردستان؟ [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٥:٠٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::: ورمێ، ناوچەی برادۆست. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) : سڵاو لەوانەیە هەر بۆ چوونەکەی خۆت بێت، [[ئیچکەسۆ]] بێت، بە فارسییەکەی اشگەسوە، ناوی ئەوگوندانەی [[شارستانی ورمێ]]م لە خەڵکی ناوچەکە وەرگرتووە دڵنیابە هیچ هەڵە لە ناوە کوردیەکاندا نییە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٢١:٢٩، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :: جێگیرم کرد، سپاس بۆ هاوفکریتان. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢١:٤٢، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :::هەر سەرکەوتووبیت. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٥:٠٥، ٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == بەشدارییەکانی Omid Qasre == دەم باش MFTG, تکایە سەیرێکی وتارەکانی [https://xtools.wmcloud.org/pages/ckb.wikipedia.org/Omid%20Qasre/0 Omid Qasre] بکە و بزانە بسڕدرێنەوە باشە یان بە شێوەیەک بمێننەوە. ئەوە لێگەڕێ کە بانگەشەی بۆ خۆی کردووە. گەر توانیت سەیرێکی بەشدارییەکانیشی بکە؛ ھەندێ دەستکاریی سەیری کردووە. گەر دەزانی دەستکارییەکانی باش نین، پێم بڵێ تا ھەموویان پووچەڵ بکەمەوە و وتارەکانیشی (کە پێم وایە ھەمان ناوەڕۆکیان ھەن) بسڕمەوە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٣:٥٦، ٧ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) : سڵاو کاک ئارام، وتارەکانی زۆر بازاڕیانە نوسراوە، زۆرێک لە ناوەکانی دووبارەن، بێ سەرچاوەن، بێ پێزن، بەمانە ناوترێت وتار، سڕینەوەی باشترە، گەر قسەشی لەگەڵدا بکەیت، چاکیان بکات باشترە، کۆی گوندەکانی ناحیەی قەسرێ (٢٨) گوندە. بەڵام ئەم ئاماژەی بە(٤٨) گوند داوە ئەمەش بۆ ناوی دووبارە و ھەندێ جێگەی بە گوند داناوە بۆیە وای لێھاتووە. چی کەت پێویست بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٩، ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ::دەستەکانت خۆش بن کاکە گیان، و زۆر سپاس بۆ وەڵام و ڕوونکردنەوەکانت. وەڵا من بەشدارییەکانیم بە دڵ نین و ئەگەر خۆم بڕیار بدەم، تەواوی وتار و بەشدارییەکانی دەسڕمەوە، بەڵام حەزم کرد {{وب|Serchia|Kushared}} ڕای خۆیان بڵێن پێش ئەوەی بیانسڕمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٥:٥١، ٩ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == وتاری لێکچوو == سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]]، لێرە سێ وتار ھەن سەبارەت بە یەک ناوچە ([[بازیان]]، [[قەزای بازیان]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان]]) کە ھەرسێک وتارەکە تۆ دروستت کردون، دەستتخۆش بێت، بەڵام دەپرسم گەر یەکێ بیەوێت زانیاری لەسەر ناوی "بازیان" دەستکەوێت، دەبێ سەرەتا بچێت کام وتارەیان بخوێنێتەوە؟ ئەو وتارانە پێویستە ھەبن؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٤:٤٩، ١ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) : سڵاو بەڕێزم، بەڵێ من ئەم سێ وتارەم دروستکردووە، ئەم سێ وتارە لە ڕووی کارگێڕی و جوگرافیاوە جیاوازن، ھەر یەکەیان بە جیاوازی خۆیان ناوی بازیانیان ھەڵگرتووە، لە ئێستادا بۆ ئەم وتارانە لە بەشی ناودا ئاماژەم بەوەداوە کە ناوی بازیان لە چییەوە ھاتووە بە پێی ئەو سەرچاوانەی دەستم کەوتووە، بۆ ناوی بازیان سەیری [[قەزای بازیان]] بکە لە بەشی ناودا ئاماژەم پێداوە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٧:١٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::تێگەیشتم، سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکەت. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:٤٠، ٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Kurdistan barnstar for geography.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی جوگرافیای کوردستان''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سپاس بۆ ھەموو کارە بەنرخەکانت سەبارەت بە ھەر ناوچەیەکی کوردستان کە دروستت کردبێت. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٥:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) |} سڵاو سوپاس بۆ دیارییەکەت، بە ھیوای سەرکەوتن بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٦:١٥، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == بۆ سەربازی ون == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Napoleonic Eagle (2).png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''سیمبولی هەڵۆ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | نیشانی هەڵۆ شایەنی جەنابتە، تۆ وەک هەڵۆی بەرزەفڕ بەسەر شاخ و دەشت و کونجەکانی ئەم نیشتیمانی دایکە (کە کوردستانە) هەڵفڕیویت و بە لێنزی کامێراکەت و بە دوگمەکانی کیبۆڕدەکەت تۆمارت کردوون و خستووتەتە ویکیپیدیاوە. پیرۆزە گەیشتنت بە ~٥٠٠٠ وتار [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٣:٠١، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) |} :سڵاو دکتۆر گیان، سوپاس بۆ دیارییەکەت پێزانینێکی جوانە، سەرکەوتن بۆ هەموولایەک، تا بمێنین خزمەتی ئەم نیشتمانە بێ نازە دەکەین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٠:٣٩، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == داڕێژە:Photomontage == دەم باش MFTG، ماندوو نەبیت. تێبینیم کرد کە لە چەدنین وتار کەڵکت [[داڕێژە:Photomontage]] وەرگرتووە لەکاتێکدا وێنەیان تێدا نییە یان تەنیا یەک وێنەیان تێدایە کە ئەمە شتێکی ڕەشی لە سندووقی زانیاریدانەکان (وەک لە [[جەلی، کۆیە]] دیارە) بەرھەم ھێناوە. ئەم داڕێژە بۆ زیاتر لە وێنەیەک بەکاردێت. خۆشبەختانە بەشێکی پەڕەکان لە [[:پۆل:Pages using photo montage with one or fewer images]] کۆکراونەتەوە. ھەوڵ دەدەم چاکیان بکەم، بەڵام تکایە ئەگەر لای خۆت لەسەر قاڵبێک وتارەکان دروست دەکەیت، نوێی بکەوە. لەگەڵ ئەوپەڕی سپاس بەندە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :داڕێژەکانمان سڕییەوە کە ١٬٢٨٧ دانە بوون و ئەمانەش دوو نموونەی دەستکارییەکەن: [[تایبەت:diff/1427323|یەک]] و [[تایبەت:diff/1427073|دوو]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٤٤، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :: سڵاو دەستتان خۆش بێت ئیتر دای نانێین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٠٦:١١، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == مەدالیای کوردستان == {{مەدالیای کوردستان|MFTG|تەواوی بەشدارییەکان، بەتایبەتی وتاری گوندەکانی کوردستان. |--[[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٨:٢٤، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)}} :سڵاو زۆر سوپاس بۆ دیارییەکەت، هەربمێنن. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٠٦:٥٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == Help == Hello, could you help me improve [[جینۆسایدی غەززە|this]] article I recently created? If my Kurdish language skills were better, I would have done it myself. [[بەکارھێنەر:جودت|جودت]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:جودت|لێدوان]]) ١٢:٢٤، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == ژمارەی دانیشتوانی شار و گوندەکانی کوردستان == سڵاو، لە ماڵپەڕی ئاماری حکومەتی عێراق فایلێکی [https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 پی دی ئێف (لینکی یەکەم: تقرير نتائج التعداد العام للسكان والمساكن في العراق 2024)] بڵاوکراوەتەوە کە داتای سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٤ی لەخۆگرتووە. گرنگییەکەی لەوەیە کە ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرجەم یەکە ئیدارییەکان جیاکردووەتەوە. بەهۆی ئەوەی بەڕێزت کارت لەسەر وتاری گوند و شارەکانی کوردستان دەکرد، گوتم ئەمەت بۆ پێشنیار بکەم کە ئەگەر بۆت ئاسان بێت لەمەودوا لە وتارەکان ئاماژە بە ژمارەی دانیشتووانیش بدەی. هەم لەڕێی دانانی بەشێکی نوێ لەنێو ئەو وتارانە بە ناوی "دانیشتووان" و هەم لە بۆکسی زانیارییەکان. هەرچەندە وەرگرتنی داتا بۆ هەر شوێنێک لە فایلێکی پی دی ئێف کەمێک بێزارکەرە، بەڵام ئێستا هەر بەم فایلە بەردەستە و ئەگەر بە شێوەی فایلێکی ئێکسڵیش دەستت بکەوێت باشتر دەبێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٦:٤٣، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) jo6b4h4fq5h350pm0cjx63a5oaihrxh 1571341 1571138 2026-04-02T22:50:59Z MFTG 21816 /* ژمارەی دانیشتوانی شار و گوندەکانی کوردستان */ وەڵامدانەوە 1571341 wikitext text/x-wiki {{بەخێرھاتن}}—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠٨:٢٩، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.<ref>This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.</ref> The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.<ref>Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].</ref> The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=AE&Src=12AEME Take the survey now!]'''</big> You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) ‏٢٠:٤٧، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/12-AEME&oldid=16205358 --> {{پەراوێزەکان}} ==زانیاری== تکایە کاتێک کە زانیارییەک دادەنێین (نموونە ڕێژەی دانیشتوان) با سەرچاوەی لەگەڵ بێت، گەر نا لەماوەی ٢٤ کاتژمێری تر دەستکارییەکانت دەگەڕێنمەوە لەسەر وتاری [[ورمێ]] و [[ورمێ (شارستان)]]. سوپاس—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٧:٢٠، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=AE&Src=12AEME Take the survey now.]''' If you already took the survey - thank you! We won't bother you again. '''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]]. '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) ‏١٩:٢٥، ٢١ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/12-AEME&oldid=16205358 --> == درووستکردنی وتار == سڵاو بەڕێز. چەند وتارێکی نوێتان درووستکردوون، لێرە چەند ڕێنماییەک ھەن کە جێبەجێ دەکرێن. وەک دانانی سەرچاوە کە ئەگەر سەرچاوەی وتارەکە دیار نەبێت، تاگی بێسەرچاوەیی و دواتر دەسڕدرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Ibrahim aziz|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">ئیبراهیم'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Ibrahim aziz|'''<span style="color:pink">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٨:٢١، ٢٣ی شوباتی ٢٠١٧ (UTC) == وتاری لیستی گوندەکان == سڵاو، سپاس بۆ بەشدارییەکانت، بەو ھیوایەی ھەر بەردەوام بن. تێبینییەک لەسەر وتاری لیستی گوندەکان؛ چەند وتارێکتان دروست کردبوون لەسەر لیستی گوندەکانی چەند شوێنێکی کوردستان، وەک [[گوندەکانی ھەڵەبجە]]، لەم وتارانە لە کاتی نووسینی ناوی گوندەکان، پێویست ناکات ھەموو جارێ لە کاتی نووسینی ناوی گوندێک پێشگری «گوند»ی بۆ دابنێیت، تەنیا نووسینی ناوی گوندەکە بەسە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٧:٥٣، ١٠ی ئایاری ٢٠١٧ (UTC) == تەختەکلیل == سڵاو، تکایە تەختەکلیلی ستاندارد بەکاربێنە.—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیـار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple;font-size:10px">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١١:٤٢، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ (UTC) :{{و|Hamagelarai}} تکایە ئاگاداری تەختەکلیلەکەت بە بەڕێزم. '''[[وپ:نک]]''' بخوێنەوە.—[[بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="font-family:Segoe print; color:#420056; font-size:13px;">'''ژیـار'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Lost Whispers|<span style="color:purple;font-size:10px">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١١:٥٤، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی سەرەکی''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ئەم دیارییە پێشکەش دەکەم بە تۆ بۆ باشترکردنی ویکیپیدیاکەمان &nbsp; &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple; font-size:13px;">'''<span style="display:{{#if:|table-cell|inline-block}};<!--("table-cell" seemingly ignored by IE)--> <!--border-collapse:collapse;--> border:1px solid purple; {{#if:|line-height:;}} ">ئێپین</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:black;font-size:11px">'''وتووێژ<span style="color:purple">&#9836;</span>'''</span>]]} ‏١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) |} زۆر سوپاس بۆ دیارییەکەت.{{واژوو نەکراو|Hamagelarai}} :شایەنی نییە بەڕێز {{و|Hamagelarai}} بەڵام بیرت بێت کە لە کۆتایی لێدوانەکانت، واژوو بکەیت بە دانانی چوار {{تۆخ|~}} (<nowiki>~~~~</nowiki>) بۆ ئەوەی بەکارھێنەران بتوانن بە ئاسانی پەیوەندیت لەگەڵ ببەستن و بانگت بکەن و، لێدوانەکانت بخوێندرێنەوە. بۆ زیاتر [[وپ:واژوو]] بخوێنەوە. سوپاس ^_^–&#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٢:٢١، ١٧ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) == وتاری گوندەکان == سڵاو بەڕێز. ویستم سوپاستان بکەم لەسەر زیادکردنی وتار بۆ گوندەکانی کوردستان و پەرەدان بە جوگرافیای کوردستان لە ویکیپیدیا. ھەر لەسەر ئەوە چەند تێبینییەکم ھەن لەسەر ناوەڕۆکی ئەو وتارانە، وەک بینیومە زۆربەی وتارەکان ناوەڕۆکیان لێک نزیکە، من لێرە وتاری ([[توتەقاج]]) بە نموونە دەھێنمەوە، بەڵام تێبینییەکانم لەگەڵ وتارەکانی دیش دەگونجێن.<br> :١. لەبارەی سەرچاوەکانەوە، لە زۆربەی وتارەکانت چوار بەستەرت داناوە، ئەمانەی خوارەوە: :* [http://www.kasnazan.com/article.php?id=863 ماڵپەڕی کەس نەزان] :* [http://www.univsul.org/K_UOS.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی] :* [http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی] :* [http://www.univsul.org/K_UOS.aspx زانکۆی سلێمانی] :ھەموو ئەم بەستەرانە وەستاون، و نابن بە سەرچاوە، بۆیە باشترە چیتر دایان نەنێیت و لە وتارەکانی تریشت بیان سڕیتەوە. :٢. باشترە لەجێی وشەی پەراوێزەکان، وشەی سەرچاوەکان دابنێیت، و با نووسینی سەرچاوەکانیش بەشێوەیەکی ستاندارد بێت، بۆ نموونە لەجێی (2012-08-09) بنووسە: ٩ی ئابی ٢٠١٢. :٣. لەسەر شێوازی نووسینی ناوەڕۆکی وتارەکەش باشترە سەرەتاکەی بەم شێوەیە بێت: ('''توتەقاج''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای سەید سادق]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. سەر بە ناحیەی سەیدسادقە، لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زەنگیسەر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شانەدەری سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەرکەورگان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گڵەزەردە]].)<br> [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٠:٣٥، ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) ::بەڕێز کە پەیامێک لە پەڕەی لێدوانەکەت دادەنرێت، تکایە وەڵامی بدەوە و پابەندبە بەو ڕێنمایییانەی لە ویکیپیدیا ھەن. ئەوە چەند ڕۆژێکە ئەم تێبینییانەت بۆ خراونەتەڕوو، کەچی ئەمڕۆ وتارت دروستکردووە ھەر بەم کەموکورتیانەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٢:٠٧، ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) :: سڵاو بەڕێز دەستت خۆش بۆ تێبینیەکانت ، بەڵام ئەوە چەند ڕۆژێکە ووتارم نەنوسیوە و ئێستاش ھەردوو ھۆشدارییەکە ھاتن. بە نیسبەت سەرچاوەش لەم بابەتەدا ھێچگار کەمە تەنھا ئەو دوو سەرچاوەیە و چەن نەخشەیەکم لە بەردەستدایە. وە مەبەستت لە سەرچاوە بە شێوەی ستاندارد چیە ئەمەم بۆ ڕون بکەرەوە؟[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''حەمە'''</span></span>]] — ‏٣:٢٨، ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) :::کێشە لەو دوو سەرچاوەیە نییە، کێشە لە لینکی ماڵپەڕەکانی پارێزگای سلێمانی و زانکۆی سلێمانییە، ئەو بەستەرەرانە وەستاون، لەبەرەوە باشترە چیتر دانەندرێن و گەر توانیت لە وتارەکانی تریشت لایان ببە. بۆ شێوازی سەرچاوەش لە دنیا کۆمەڵێک سیستەم ھەن کە گەر کەسێک وتارێک بان کتێبێک بنووسێت پێویستە بەپێی مەرجەکانی ئەو سیستەمە ئاماژە بە سەرچاوەکەی بدات. ئەمە نموونەی سەرچاوەیەکە، دەتوانی سەرچاوەکانت وا ڕێک بخەیت: {{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ڕێنووسی ستانداردی زمانی کوردی | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی ئابی ٢٠١١ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی زمانی کوردی | نووسەر = ھەژار ھێمنی | نووسەرەکانی‌تر = |قاڵب = |زمان = کوردی }} لەبارەی ڕێنووسیشەوە، تکایە ھەوڵبدە بە ڕێنووسێکی دروست بنووسیت، و باشترە قالبێکی ڕێکوپێک بۆ وتاری گوندەکان دابنێیت، وەک ئەوەی لە سەرەوەوە بۆم نووسیویت. ئەمە: ('''توتەقاج''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای سەید سادق]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. سەر بە ناحیەی سەیدسادقە، لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زەنگیسەر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شانەدەری سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەرکەورگان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گڵەزەردە]].).<br> ئەوەی لەسەر تۆ دەبێت تەنیا ئەوەیە ناوی گوندەکان و قەزا و ئیدارەکە بگۆڕیت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٢:٤٣، ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) ::: دەستت خۆش پشت بەخودا وەھا دەکەین وە ھەوڵدەدەم ئەوانی کەش چاک بکەم سوپاس. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''حەمە'''</span></span>]] — ‏٣:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧ (UTC) == گواستنەوە == سڵاو. [[وپ:گپ|تکایە ھیچ پەڕەیەک بە بێ وتووێژ مەگوازەوە.]] ئەمە سیاسەتێکی ویکیپیدیایە و نابێت پێشێل بکرێت. سپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٢:٣٨، ٢١ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو باشە ھاوڕێ--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٤٣، ٢١ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) == پەڕەکانی ڕوونکردنەوە == سڵاو، تکایە لە کاتی دروستکردنی پەڕەکانی ڕوونکردنەوە لە چەماوەدا ئاماژەی پێ بدە کە ڕوونکردنەوەیە بە دانانی (ڕوونکردنەوە) ھەر لە پاڵ ناوەکە. نموونە: ([[ھەنجیرەسوورە (ڕوونکردنەوە)]]) نابێت ھەر بە تەنھا بنووسی ھەنجیرە سوورە. تکایە ھەر پەڕەیەکی تری ھاوشێوەی وات دروست کردووە، چاکیان بکە :) --&#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٧:٠٩، ٢٢ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو ھاوڕێ من دیقەتی ویکیپیدیای ئینگلیزی و عەرەبیشم کردوە ووشە کە دەنوسرێت لە ناوەوە ڕونکردنەوە دەدات، ئەگەر ([[ھەنجیرەسوورە (ڕوونکردنەوە)]]) بەم شێوازەی تۆبێت ئەوکات لەگەڕاندا نادۆزرێتەوە یان گران دەدۆزرێتەوە. ئیتر ئەم شێوازەی من چی کێشەیەکی ھەیە؟--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٢١، ٢٣ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) ::لە ھەموو ویکیپیدیایەک لە پاڵ وشەکەدا لە کەوانەدا وشەی ڕوونکردنەوە نووسراوە. لە ویکی ئینگلیزی disambiguation دەنووسرێ ([https://en.wikipedia.org/wiki/Evanescence_(disambiguation) بیبینە]) لە ھەر شوێنێک بینیوتە نەنووسرابێت، ھەڵەیە. و لە دوای ئەمەش [[ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] سیاسەتی تایبەتی خۆی ھەیە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٢:٢٦، ٢٣ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) == پریسی سەروو == سڵاو! ویستم بڵێم گەر دوا گۆڕانکاری وتاری [[پریسی سەروو]] کە لەلایەن بەکارھێنەرێکەوە کراوە گەر بە دڵت نییە بیگەڕێنەوە. سپاس.⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٧، ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو، ئاساییە ھەرکەس دەستکاری دەکات گرنگ ئەوەیە جوانتری بکات.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٩:٠٣، ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) == گەڕاندنەوەی دەستکاری == سڵاو بەڕێزم! ھیچ ھۆکارێک ھەیە کە دەستکارییەکەمت لە پەڕەی [[زەینەڵ]]دا گەڕاندەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٣٠، ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) سڵاو ھاوڕێ من دیقەتی ویکیپیدیای ئینگلیزی و عەرەبیشم کردوە ووشە کە دەنوسرێت لە ناوەوە ڕونکردنەوە دەدات، ئەگەر (زەینەڵ (ڕوونکردنەوە)) بەم شێوازەی تۆبێت ئەوکات لەگەڕاندا نادۆزرێتەوە یان گران دەدۆزرێتەوە. ئیتر ئەم شێوازەی من چی کێشەیەکی ھەیە؟--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٥١، ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) :{{و|Hamagelarai}} تۆ ھەڵەیت، نابێت. ئەوە بەو شێوەیە حسابی وتاری بۆ دەکرێت، ئەمەش پێشێلکاری [[وپ:نو]]وە. پەڕەی ڕوونکردنەوە دەبێ لە کەوانەدا لە پاڵ ناوەکە نووسرابێ، وابزانم جاری پێشووش ھەمان شتم بۆ ڕوونکردوویتەوە. ئەمە بە ھیچ شێوەیەک کێشەی گەڕان دروست ناکات. تکایە دووبارەی مەکەرەوە، سپاس.--&#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٦:٥٣، ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) ::سپاس بۆ ئێپین. برام گەر بۆ نموونە کوردستانی ڕوونکردنەوە گەر تەنھا بنوسی کوردستان، ئەوا وتاری سەرەکیی کوردستان چی لێ دێت؟ لە ئینگلیزییەکەش وایە و لە ھەموو ڕوونکردنەوەکان وا نوسراوە بۆ نموونە: '''(Kurdistan (disambiguation''' و لە ھەموو ڕوونکردنەوەکان بەو شێوەیەیە. ئەمە لە پێناو ویکیپیدیایە و ھیوادارم زویر نەبووبی. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٥٩، ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) :::سڵاو دەستان خۆش وەھای لێدەکەین، گرنگ خزمەتە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:ھەنجیرە]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:ھەنجیرە]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیە. وتاری خوازراو [[ھەنجیرە (ڕوونکردنەوە)]]یە.</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:ھەنجیرە|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DA%BE%DB%95%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%DB%95|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:٠٨، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == تەختەکلیلەکەت == سڵاو! سەرەتا دەستخۆشیت لێ دەکەم کە ویکیپیدیات بە وتاری ناوچە کوردستانییەکان دەوڵەمەند کردووە. [[پەڕگە:Activing ULS on ckbWiki.jpg|وێنۆک|چەپ|چالاککردنی تەختەکلیلی ستاندارد]] ئێستا ئەمەوێ بڵێم کێشەی تەختەکلیلت ھەیە و تەختەکلیلی نێو ویکیپیدیا کارا بکە، کێشەکەت لە کۆڵدەبێتەوە.. '''یان''' پێش پاشەکەوتکردن کلیک لەسەر ئەم ئامرازە ([[پەڕگە:Button YehKeh.png]]: چاکسازیی ی ک و ھ) و ([[پەڕگە:Button numbers.png]]: چاکسازیی ژمارەکان) بکە. '''بەڵام''' تەختەکلیلەکە چالاک بکە بۆ ئەوەی لەکاتی دروستکردنی پەڕەکاندا، سەردێری پەڕەکان نووسەی ناستانداردی تێدانەبێت. بۆ نموونە: وتاری [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] پڕ بوو لە نووسەی ناستاندارد بەتایبەتی پیتی ھائـ. و بەدواداچوون بۆ وتارەکان بکەوە و بزانە ھیچت دروستکردووە و نەمابێت لە پەڕەکەدا؟ گەر بەڵێ، چاکسازییان تێدا بکەوە و ھەرشتێکیش بە من بکرێ تەنھا بانگم بکە. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٤٠، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو:دەست خۆش کاک ئارام بۆ ئەو ڕوون کردنەوەیەت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٣٩، ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Editors Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی دەستکاریکەر''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | دەستخۆش بۆ ئەو بەشدارییە بەنرخانەت. ژمارەیەکی باش لە وتارت لە ویکیپیدیا دروست کردووە و ھەموومان ئەم کارە مەزنەمان لەبەرچاوە. بەھیوای بەردەوامی و دەستکاری و چاکسازی زیاتریش. دەستت خۆش بێت. ◂ [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">♬</span>]]} ‏١٩:٠٢، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) |} : سڵاو سوپاس بۆدیارییەکەت دەستی ئێوەش خۆش بێت. --[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٢٠:٠١، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ::کاک {{و|Épine}} بەڕاستی ویستم من بیدەمێ. بەڕاستی شایەنیەتی و جێی دەستخۆشییە کە ئەم ماوەیە کارێکی ماندوونەناسانەی کردووە. لەلایەن خۆشمەوە پیرۆزباییی لێ ئەکەم و کارەکانی بەرز دەنرخێنین و بەھیوای بەردەوامیی. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٠٠، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ::: سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش بەھیوای بەردەوامی بۆ ھەموو لایەک.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٠٦، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == بابەت == تکایە ئەو بابەتانەی دروستت کردون ھەوڵ بدە بەستەری بۆ زیاد بکەیت سوپاس --[[بەکارھێنەر:Gyan333|✓Gyan333]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏١٤:٤٧، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :بەڕێز {{و|Gyan333}} ئەو وتارانەی کە بەڕێز Hamagelarai دروستیان دەکات، ناوچە کوردستانییەکانن و دەتوانم بڵێم کە نزیکەی ھەموویان لە ویکییەکانی تردا بوونیان نییە و بۆیەش بێنێوانویکین. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٥٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :: سڵاو [[بەکارھێنەر:Gyan333|✓Gyan333]] من ئەو کارانەی کردوومن زیاتر لەسەر گوندەکانی کوردستانە و لە بەستەرەکانی کەدا بوونیان نییە ئەگەر تەمەن باقی بوو خودا یار بوو ئەوا هەوڵ دەدەم هەر خۆم ئەو بەستەرانەشیان بۆ زیاد بکەم. زۆر سوپاس کاک ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} بۆڕوونکردنەوەکەت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:١٢، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی شارباژێڕ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی شارباژێڕ]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی هەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی شارباژێڕ]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی شارباژێڕ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DA%98%DB%8E%DA%95|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٩، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای ماوەت]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای ماوەت]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای ماوەت]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای ماوەت|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C+%D9%85%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AA|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٤٩، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8E%D8%B2%DA%AF%D8%A7%DB%8C+%DA%BE%DB%95%DA%B5%DB%95%D8%A8%D8%AC%DB%95|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٥٨، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو کاک [[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} تەواوە بابسڕێتەوە چونکە دووبارەن.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٥٥، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی سەید سادق]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی سەید سادق]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای سەید سادق]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی سەید سادق|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF+%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%82|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٤٢، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) :سڵاو کاک ئارام خۆم ئاگادارم لێی بابسڕێتەوە ئەوە غەڵەتی خۆم بوو، سوپاس.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٠٧، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) ==[[:داڕێژەر: گوندەکانی پێنجوێن]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی پێنجوێن]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای پێنجوێن]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەمە پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی پێنجوێن|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کەرتە کردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت "دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە". کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لا مەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%BE%DB%8E%D9%86%D8%AC%D9%88%DB%8E%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٣١، ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) == [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای قەرەداغ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای قەرەداغ]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار (انە) کراوە: <blockquote>دووبارەیی و بەکاربردنی سەرناوی ھەڵە. داڕێژەیەکی تر بوونی ھەیە بە ناوی [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای قەرەداغ]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:داڕێژەر: گوندەکانی قەزای قەرەداغ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%3A+%DA%AF%D9%88%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C+%D9%82%DB%95%D8%B1%DB%95%D8%AF%D8%A7%D8%BA|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٠٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) : سڵاو کاک ئارام ئەوە چەند جارێکە تووشی ئەم کێشیە دەبم ھۆکار چییە؟ کاتێک داڕێژەرەکە دروست دەکەم ھەتا دووبارەی نەکەمەوە نابێتە ووتار زانیارییەکم بدەیە. --[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٩:٢٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) :: سڵاو لە تۆش! کێشەکە تەنھا دەگەڕێتەوە بۆ زیاد نووسینی پیتی «ر» کە لە ویکیپیدیادا لەم [[ویکیپیدیا:بۆشایی ناو|سەرناوانە]] زیادترمان نییە. واتە لە پێش جووتخاڵەکە "''':'''" تەنھا ''داڕێژە'' نووسە بکە نەک ''داڕێژەر''. بۆ نموونە: ::* {{کرا|نووسەی دروست}} <code>داڕێژە:گوندەکانی قەزای قەرەداغ</code> ئەنجام: [[:داڕێژە:گوندەکانی قەزای قەرەداغ]] ::* {{نەکرا|نووسەی ھەڵە}} <code>داڕێژەر:گوندەکانی قەزای قەرەداغ</code> ئەنجام: [[:داڕێژەر:گوندەکانی قەزای قەرەداغ]] ::ھیوادارم لە مەبەستەکەم گەیشتبیت. سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٤٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) :: دەست خۆش زانیارییەکی بەسوودە من سوپاست دەکەم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) ==[[:شاقوڵی (ڕوونکردنەوە)]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک داندراوە لەسەر [[:شاقوڵی (ڕوونکردنەوە)]] کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>سڕینەوەی تەکنیکی</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند سیاسەتێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت بە''' [[:شاقوڵی (ڕوونکردنەوە)|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%B4%D8%A7%D9%82%D9%88%DA%B5%DB%8C+%28%DA%95%D9%88%D9%88%D9%86%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%29|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٤٨، ١٠ی ئازاری ٢٠١٨ (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=me&edc=6&prjedc=me6 Take the survey now!]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, ‏١٨:٣٣، ٢٩ی ئازاری ٢٠١٨ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/me6&oldid=17881391 --> == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاوت لێ بێت. دەستت خۆش بێت و ماندوو نەبیت بۆ دانانی وتار بۆ گوندەکانی کوردستان. بژیت و ھەر سەرکەوتوو بیت. [[بەکارھێنەر:ئاسۆ|ئاسۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاسۆ|لێدوان]]) ‏١٨:٢٧، ٤ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) |} ::سڵاو برام دەستت خۆش، سوپاس بۆ پێزانینەکەت، سەرکەوتنیش بۆ ئێوە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٠:٠٤، ٥ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) == بەسەرداچوونەوە == دەمباش Hamagelarai, تکایە بەسەر [[شنۆ]] و [[شنۆ (شارستان)]] بچۆرەوە چوون دەستکاریکراون بە زاراوەکانی شار و شارۆچکە. سپاس. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٢٨، ٩ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) :سڵاو کاک ئارام :زاراوەی شارۆچکە لەڕووی کارگێڕییەوە بۆ [[شنۆ]] گونجاوە چونکە شار نییە، شەهرستان بەرامبەر قەزا و شارۆچکەیە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:١٢، ١٠ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) :: زۆر سپاس. تکایە [[بنگرد]]یش. خۆم زۆرباش لەو شتانە نازانم و لێم تێک ئەچن؛ ئەم خەڵکەش بە کەیف و حەزی خۆیان دەستکاری ئەکەن. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٧، ١٠ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) ::: دەستت خۆش بۆ [[بنگرد]] شارەدێ عەیبی نیە، ناحیە بەرامبەری لە ئێستادا ئەم ووشەیە شیاوە، لە نە بوونی فەرهەنگی کوردی ئەم ناستاندەریانەمان بۆ درووست دەبێت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٣٩، ١٠ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) == Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 29% of Wikimedia contributors. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=me&edc=6&prjedc=me6 Take the survey now.]''' If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have design the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thanks! </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, ‏٠١:٣١، ١٣ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/me6&oldid=17881391 --> == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == <div class="mw-parser-output"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''23 April, 2018 (07:00 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=VAE&prj=me&edc=6&prjedc=me6 Take the survey now.]''' '''If you already took the survey - thank you! We will not bother you again.''' We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. To opt-out of future surveys, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. </div> <span class="mw-content-ltr" dir="ltr">[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]</span>, ‏٠٠:٤١، ٢٠ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:WMF Surveys@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/me6&oldid=17881391 --> == پەڕە ڕوونکردنەوەکان == دەمباش Hamagelarai، ویستم بڵێم ئەوکاتەی پەڕەیەکی ڕوونکردنەوە دروست دەکەیت، دەبێت ئەو پەڕانەی کە دەیخەیتە ناویەوە؛ لەسەرەوەی ھەموو وتارەکان داڕێژەی {{دا|نامەی ڕوونکردنەوە}} دابنێیت بۆ ئاسان جیاکردنەوە و دۆزینەوەی وتارە نزیکەکانی خۆیەتی لەڕووی ناوەوە. بۆ زیاتر تێگەیشتن بڕوانە [[کوردستان (ڕوونکردنەوە)]]. سپاس. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:١٨، ٢١ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) :سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش ڕوونکردنەوەیەکی جوانە، لەمەولا وادەکەم و هەوڵدەدەم ئەوانی کەش چاک بکەم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٢٦، ٢٢ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC) == پەڕگەکانت سڕانەوە لە کۆمنز! == دەمباش Hamagelarai، وا دیارە [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/Files_uploaded_by_Hamagelarai کۆمەڵێک پەڕگەی وێنەت لەسەر کۆمنز سڕدراونەتەوە] بە ھۆکاری ''کۆپیکراو لە فەیسبووکەوە، بێ مۆڵەت''، وە گەر ھی تریشت مابێت، دڵنیابە ئەوانیش دەسڕدرێنەوە. ئەوەنەی من ئاگادار بم کۆمنز یاساکانی زۆر توندن و دەبێت وێنەیەک بار بکەیت کە خۆت گرتبێتت و خۆت خاوەنی بیت بە پێچەوانەوە دەسڕدرێتەوە و گەر دووبارە و سێ بارەی بکەیتەوە، ئەوا بەربەست دەکرێیت. ئێستا گەر دەتەوێت دووبارە باریان بکەیتەوە، لە ویکیپیدیا باریان بکە و پێشنیاز دەکەم [[یارمەتی:پەڕگەکان|ئێرە ببینیت]] کە لە کۆتاییدا ڤیدیۆیەکی فێرکاریشی تێدایە و دەتوانیت بیبنیت بۆ زیاتر شارەزابوونت. کاتێکی خۆش، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٥٢، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش، ئەگەر ئەزیەت نەبێت چۆن ئەتوانم دووبارە لە ویکیدپیددیادا باریان بکەمەوە. وە ئەگەر وێنەیەک لە فەیسبوکەوە بێنم چۆن باری بکەم سوپاس. --[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٥٦، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::: [[یارمەتی:پەڕگەکان]] ببینە. وێنەیەک کە ھی خۆت نەبێت و خۆت نەتگرتبێت ناتوانیت نە باری بکەیت بۆ ناوخۆی ویکیپیدیا نە بۆ کامنز. ئێرە وێبگەیەکی سەرچاوەکراوەی [[ناوەڕۆک ئازاد]]ە و ھیچی ماف پارێزراو نابێت لێرە دابنرێت. نەک ھەر وێنە [[وپ:کۆپی پەیست|کۆپیکردنی دەقی ماڵپەڕەکانی تریش لێرە ڕێگەپێنەدراوە]]. ئەگەر یارمەتیت پێویست بوو ڕوو لە [[وپ:پرسگا]] یان [[وپ:مێزی زانیاری]] بکە. -- ‎◂ [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">لێدوان</b><span style="color:purple">&#9836;</span>}]] ‏١٧:٢٢، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) :::: بەس مامە {{وب|Épine}} گەر بەکارھێنەر داوای لە خاوەن وێنەکە کرد و ئەویش ڕێگەی پێدا. ئەوکاتیش ھەر ناتوانیت لە ویکیپیدیا باری بکەیت؟ یانی بۆ ئەو جۆرە وێنە زەحمەتە یەک کەس بتوانێت ئەو ھەموو وێنە بگرێت کە لە ناوچەی جیاوازن! وە خۆشم لەڕێگەی ڤیدیۆکەوە فێری بارکردن بووم، ھیچ کێشەی ھەیە؟ ئەگەریش لە ڕێنمایی کردنی بەڕێز {{وب|Hamagelarai}} ھەڵەم کردبێت، داوای لێبوردنم ھەیە. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٥٧، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::::: ئەگەر بڵاوکاری وێنەکە بە بەڵگەنامەی واژووکراوەوە ڕێگەیدا ئەوجا شیاوە. خۆمان دەزانین بەکارھێنەران تاقەتی ئەم شتە یاساییانەیان نییە (ھەرچەنە لە یارمەتی باسکراوە) بۆیە باشترە ھەر بزانن کە تەنیا وێنەی خۆیان گرتوویانە وەردەگرین.--&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">لێدوان</b><span style="color:purple">&#9836;</span>}]] ‏١٣:٠٥، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) :::::: دەستان خۆش بێت تێگەیشتیم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٥٦، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ==[[:ڕۆدیسیا]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|چەپ|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:ڕۆدیسیا]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>وتارەکان بە زمانی تر، بێبایەخبوون</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ڕۆدیسیا|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھارکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشتر کردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DA%95%DB%86%D8%AF%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D8%A7|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٢٥، ٢ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:دۆڵەتوو]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] پەڕەی [[:دۆڵەتوو]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە&#32;لەبەر ئەم کێشانە: <blockquote>زانیاری کەم و بێبایەخ</blockquote> ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، پەڕەکان لەوانەیە بسڕدرێنەوە [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بووەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{دا|سڕینەوەی پێشنیارکراو}} لە دەستپێکی وتارەکە، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە بدە لە کورتەی دەستکارییەکەدا یان لە پەڕەی وتووێژی پەڕەکە کە بۆچی نابێت وتارەکە بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشەیە بکە کە ڕوون کراوەتەوە. دەتوانیت {{دا|ڕاوەستان}} بەکاربھێنیت لە ژێر داڕێژەی سڕینەوە بۆ ئاگادارکردنەوەی بەکارھێنەرانی تر کە دەبێت سڕینەوە وتووێژی لەسەر بکرێت. بەھەرحاڵ، ئەگەر ئەم وتارە بەر یەکێک لە [[وپ:پسخ|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] کەوت، لەوانەیە بسڕدرێتەوە بەھەرحاڵ. [[بەکارهێنەر:rasan emprator page|<b style="/*dotted,dashed,solid,groove,ridge,inset,outset*/ width: 50px;height: 50px;border-style: double; border-radius:30px; border-color:#00ffff; background-color:#00; color:#00ffff; ">ڕاسان</b>]] ‏١٨:٣٩، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) ::سڵاو لە پەڕەی [[دۆڵەتوو]] تاگی سڕینەوەی لێدرابوو کە گوایە کورت و بي بایەخە، بەڵام ئەم ووتارانەی من دەستم کردووە بەنووسینی سەرچاوەی زۆرکەمە یان ھەر نیە تەنانەت بۆ دروستی ناوی گوندەکان گەشتی مەیدانیم کردووە یان لە پەیج و کاونتەکاندا پرسیارم کردووە تاکوو ئێستا ھيچ پەرتووکێک لەم بارەوە لەبەردەستدا نییە، وە لە زمانەکانی کەشدا نییە تا بەبەستەری کەوە بیبەستینەوە. دەست خۆش بۆ ئاگادارکردنەوەت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٠٠، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) :::سپاس بۆ ئێوە من تاگەکەم لابرد، {{وب|Rasan emprator page}} داینابوو و لە پەڕەی وتووێژەکەشی باسمان کرد[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٣:٠٩، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) :::: {{نەکرا}}. [https://ckb.wikipedia.org/wiki/ویکیپیدیا:دیوەخان_(سیاسەت)#پێداچوونەوە_بە_سیاسەتەکاندا لە ئێستادا سیاسەتەکانی سڕینەوە پێشنیاری پێداچوونەوەیان بۆ کراوە.] -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٥٧، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) ==[[گوڵەجۆی_کفری]]== سڵاو، ئەرێ ئەم وتارەت بۆ واڵا کردۆتەوە برالە؟‎&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">لێدوان</b><span style="color:purple">&#9836;</span>}]] ‏١٥:١٥، ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) :سڵاو برام ئەم ووتارەم دروست کرد ھەڵەم لەسەر ووتارەکەدا کردبوو، پاش ڕاست کردنەوە پێم باش بوو واڵابکرێتەوە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:١٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == وتاری گوندەکان == ئەوەی دەبینم وتاری زۆرتان بۆ گوندەکان نووسیوە. زۆرێکیشیان کورتن و لە یەک دەچن. بیرتان لەوە کردووەتەوە دەکرێ بە بۆت بیاننووسین؟ پێشتر وتاری گوندەکانی چەن ناوچەیەکمان بە بۆت نووسیبوو. سپاس، [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٥:٢٩، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) :سڵاو [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] سەبارەت بەکورتی ووتارەکان لەسەر گوندەکان ئەوەی ڕاستی بێت ھیچ سەرچاوەیەکم دەست نەکەوت لەسەریان ھەرچیشم دەست کەوت بۆیان زیاد دەکەم، ئەوەی زۆری لەیەک بچن ئەوە شتێکی ستاندەرە بۆ ھەموو گوندەکان، سەبارەت بە بۆت نوسین زانیاریم نییە گەر ئەوەمان تێبگەیەنیت؟ سوپاس.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٢٢، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) ::بۆ نموونە کاتێک دەتھەوێت بۆ ٥٠٠ دێ وتار بنووسیت و ناو و ژمارەی دانیشتوان و زمانەکەیان و بڕێک زانیاریی ترت لێیان ھەیە، لەجێی ئەوەی بە دەست وتاریان بۆ بنووسیت داوا دەکەی لەوانەی بۆتیان ھەیە بە ئوتوماتیک وتار بۆ ھەر ٥٠٠ گوندەکە بنووسن. زۆر ئاسانتر و خێراترە. بەڵام دیارە لەم جۆرەدا پێویستە زانیارییەکان پێشتر ئامادە کرابێتن. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١١:٣٣، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) ::: سڵاو ئەوەی من لەسەریان دەنوسم ھەموو شتێکیان جیاوازە ھەریەکە بۆخۆی زانیاریەکیان ھەیە وابزانم ناگونجێت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٢٤، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) ::::دەی ئەگەر وابێ، ھەر بەردەوام بە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢٠:١٩، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) ::::: من سوپاسی تۆ دەکەم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٧:٠٦، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی لە سیاسەتەکانی ویکیپیدیا == سڵاو لە گشت بەشداربووانی ویکیپیدیا. کۆمەڵگەی [[ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] داواکاربوون کە گۆڕانکاری لە سیاسەتەکانی ویکیپیدیا بکرێت، بە تایبەت سیاسەتەکانی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی سڕینەوە|سڕینەوە]]. ئێوە بانگهێشت کراون کە بەشدار بن لە ئاماژەدان بە ڕەخنەکانتان، کێشەتان لەگەڵ چ سیاسەتێک هەیە و پێشنیارتان بۆ چاکسازی کردن لەو سیاسەتەدا چییە. بۆ بینینی گشت سیاسەتەکانی ویکیپیدیا، تکایە بنۆڕە پۆلی [[:پۆل:سیاسەتەکانی ویکیپیدیا|سیاسەتەکانی ویکیپیدیا]]. '''[[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)/گۆڕانکاری|لێرە کرتە بکە بۆ بەشداربوون]]'''.--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٨، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Épine@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7&oldid=598601 --> == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی سەرەکی''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سوپاس بۆ پەرەپێدانی ویکیپدیا بەرێز [[بەکارھێنەر:Gyan333|✔Gyan333✔]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏١٩:٢٢، ١٦ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) |} :زۆر سوپاس بۆدیاریەکەت، بەھیوای سەرکەوتن بۆ ھەموو لایەک.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٥٥، ٢١ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == پێداچوونەوە == سڵاو بەڕێز Hamagelarai، ماوەیەکە دەنگت نەماوە! بەھیوام تەندروستیت باش بێت. ویستم داوای پێداچوونەوەیەکت لێ بکەم بۆ ھەردوو وتاری [[شانەدەری خواروو]] و [[شانەدەری کۆن]]، کە بەکارھێنەرێک بە ئای–پی و ھەژماریش دەستکاریی کردوون. لە سەرەتادا پووچەڵم کردنەوە، بەڵام بە وتەی خۆی دەڵێ من لەوێ لەدایک بووم و دەژیم، جا داوات لێ دەکەم چی پێویست بێت بەڕێزت بۆ دوو پەڕەکەی بکەیت. کاتێکی خۆش! -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠١:٠٥، ١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :: سڵاو کاک ئارام سوپاس بۆ ئەحواڵ پرسینەکەت مەمنونم ئێمە باشین، ھیوادارم ئێوەش باش بن، ھۆی دەرنەکەوتنم دەگێڕێتەوە بۆ پەرستشەکانی مانگی ڕەمەزان، برام ئەگەری ھەیە ئەوھاوڕێیە ڕاست بکات لە ناوخۆیاندا وەھا ناوی بێت بەڵام من لەسەرچاوەی میریەوە وەم گرتووە لەگەڵ نەخشە باوەڕپێکراوەکاندا کە بەم جۆرە ناویان ھێنراوە، بەلام برام ماوەیەکە لە زۆر شوێن ئەم دیاردەیە دەبینرێت ناوی گوندکان دەگۆڕدرێن و پاشگری کەسایەتییەکی دەدەنە پاڵ وەک خۆدەرخستن ئیتر ئەوەی ماوەتەوە دەکەوێتە سەر شانی بەڕێوەبەرانی وەک ئێوە پێویستیت بەھەر ڕوونکردنەوەیەکی تر بوو لەخزمەتداین.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٧:٥٤، ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) == وەبیرخستنەوە == سڵاو Hamagelarai، ماوەیەک لەمەوبەر لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر#ڕوونکردنەوە]]دا ڕێنووینیم کردی کە داوای مافەکە بکەیت، بەڵام داواکارییت پێشکەش نەکردووە! گرفتێک ھەیە؟ دوور لەوە و بەپێی ئەوەی بەڕێزت گرنگی بە وتارەکانی شوێنە کوردستانییەکان دەدەیت، پێم باشە لە ھەڵبژاردەکان > ئامرازەکان > بەشی ڕواڵەت > ھەردووک ئامرازی ڕەوانەکەری سەوز و ئەوەی سەر خۆی (ڕوونکردنەوەی پرتەقاڵی) چالاک بکەیت. ئەمانە وا دەکەن زووتر ناوە نەگونجاوەکان ڕاو بکەیت. بۆ بینینی ئەنجامی دوو ئامرازەکە دوای چالاککردنیان بە نموونە بڕۆ بۆ [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] و لە تەواوی پێڕستەکە بڕوانە. لەگەڵ ڕێزی بێپایانی ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٥٩، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :سڵاو کاک ئارام دەەستت خۆش بۆ زانیاریدانەکەت ئەوەم کرد کە ووتت، برام من کێشەم لەگەڵ ئەوەدا ھەیە بۆنمونە گوندی [[سەرچاوە، قەرەداغ]] و گوندی [[بانی میرانی سەروو]] یەک گوندن چۆن ھەوڵی ئەوەبدەم یەکیان بسڕینەوە، ئەم حاڵەتەم لە یەک دوو شوێن بەسەرھاتووە....--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٣، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :: دەتەوێت کام گوندەیان بمێنێ و کامیان نەمێنێ؟ کامیان ناوە ڕەسەنەکە بێت؟ ئەوەکەیان ببێتە ڕەوانەکەر بۆ ڕەسەنەکە؟ چوونکە تێکەڵیان دەکەم. وە تۆ پێویستیت بەو مافە ھەیە بۆ ئەوەی لەمەودوا خۆت گواستنەوەی بێ ڕەوانەکەر ئەنجام بدەیت. لە پەڕەی لێدوانەکەم ئاماژەم بەوە داوە کە داوایەک پێشکەش بکە بۆ وەرگتنی مافەکە. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٠٩، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::: سڵاو زۆر سوپاس داوای ئەو مافەدەکەم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٢٠، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :::: سڵاو، لێرە نابێت. تکایە [[ویکیپیدیا:داواکردنی مافەکان]] بخوێنەوە و لەوێ داواکاری پێشکەش بکە. تۆ داوای مافی '''گوێزەرەوە بەبێ ڕەوانەکەر''' دەکەیت. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٤٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::::: سڵاو لێرە نەمکردوە لەوڵا کردم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٤٤، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :::::: ببوورە! دوای لێدوانەکەم ئینجا داواکارییەکەتم بینی. بڕوانە [[ویکیپیدیا:داواکردنی مافەکان/گوێزەرەوە بەبێ ڕەوانەکەر#بەکارھێنەر:Hamagelarai|ئەنجامی داواکارییەکەت]]. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٢، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::::::: سوپاس دەستت خۆش بێت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:١٤، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) == سڵاو ( داواکاری ) == دەمباش Hamagelarai, ئەم کاتەت باش بەڕێز. ئێمە ئەمانەوێت پەڕەیەک بکەینەوە بۆ گوندەکەمان و هەموو زانیاری و ئامارە وردەکانی داغڵ بکەین بۆ ئەوەیش پێویستمان بە ڕەزامەندی بەڕێزتانە تا ئەو داتا و زانیاریە دروستانەی لە فەرمانگە و سەرچاوە مێژویەکانەوە وەرمانگرتوە لە ویکیپیدیا جێگیری بکەین بەناوی Kanipankaوە لە گەڕاندا دوو پەڕەمان بەرچاوکەوت بەناوی گوندەکەمانەوە دروستکراوە زانیاری گرنگی تێدانیە و بە کانیپانکەی خوار و کانیپانکەی سەروو دانراوە لەکاتێکدا یەک کانی پانکە هەیە سەردەشت عەبدوڵا 29.6.2019 -- [[تایبەت:بەشدارییەکان/94.46.87.228|94.46.87.228]] ‏١١:٣٢، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) :سڵاو بەڕێزم چۆن بتەوێت زانیاری زیاد بکەیت لەسەر گوندەکەت دەتوانیت بەڵام بەمەرجێک بە سەرچاوەی دروست بێت و ئاماژە بەسەرچاوەکان بدەیت، برام من کە ناوی گوندەکەتانم بە [[کانی پانکەی سەروو]] و [[کانی پانکەی خواروو]] ئاماژەم پێداوە من لە سەرچاوەی بەڕێوەبەرایەتی ئاماری حکومەتی ھەرێم وەرم گرتووە لەوێ بەم دوو ناوە ئاماژەی پێداوە و وە لە نەخشەی جوگرافی وەزارەتی کشتوکاڵیش ھەر بەم دووکەرتە ئاماژەی پێداوە، حەزدەکەم ڕوونکردنەوەم پێبدەیت و ئەوکات بەشکم بتوانین داوا لەبەڕێوەبەران بکەین ئەو دووناوەمان بۆ بکەنەوە بەیەک.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٦، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) دەمباش Hamagelarai, دوبارە سڵاو ڕێز ئەزیزان کانی پانکە Kanipanka لە ئەرشیڤ دا بە (موان و بنگرد و کانی پانکەی خوار و کانی پانکەی سەرەوە) ناوبراوە ئەوەیش لە بەدوادانەچون و کەمی زانیاری دروست بوە بۆ نمونە • موان چەند گوندێکن دەکەونە باشوری کانی پانکەوە هەریەکەیان پاشگرێکیان هەیە وەک (موانی حەمەحەسەن)هتد.... نوسەران کانیپانکەیشیان بە یەکێک لە موانەکان زانیوە ئەوەیش هەڵەیەکی گەورەیە چونکە کانپانکە مێژوەکەی کۆنترە • بنگرد لە گۆگڵ تا چەند ساڵێک پێش ئێستا کانیپانکە بە بنگرد نوسرابو چوار ساڵدەبێت چاکمان کردوە و کراوەتەوە بە Kanipanka ئەو ناوەوە لە وەوە هاتوە کانی پانکە گردێکی گەورەی لێیە دوو بۆ سێ ماڵی لە تەنیشتەوە بوە کاتی خۆی لە چەند فەرمانگەیەک بە بنگرد ناوی هاتوە لەکاتێکدا سەدان ماڵی لێبوە لە شوێنی گوندە کۆنەکەدا کانی پانکەی سەرو کانی پانکەی خوارو شەقامی سەرەکەی هەڵەبجە سلێمانی بەناو کانی پانکەدا تێپەڕ دەبێت بەشێکی بەشێکی کانی پانکە دەکەوێتە سەروی جوت سایدی سەرەکی و بەشەکەی تری دەکەوێتە خواروی شەقامەکە ئەوەیش بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەی لەیەک لە فەرمانگەکانی دەوڵەت بە خوار و سەر جیاکراونەتەوە کانی پانکە گوندێکی گەورەیە چەندین جار هەوڵی بە ناحیەکردنی دراوە و لەبەر چەند هۆکارێکی کەم بە ناحیەبونەکەی دواکەوتوە و لە 4 چوار گەڕەک پێک هاتوە ئەگەر بچینە وردەکاری بەڵام لە ڕاستیدا هەموو ئەو ناوانەی تر لە کانی پانکە نراوە حەقی خۆی پێنەدراوە و ئێمە ئەمانەوێت ئەو هەڵە و کەموکوڕیەی هەبوە ڕاستی بکەینەوە و هەموو ئەو ئامار و زانیاریانەی کە کۆکراوەتەوە و کراوە بە کتێبێک لەسەر کانی پانکە لێرەیش بەدروستی هەبێت بۆ ئەوەیش پێویستە هەردوو ناوی ئاماژەپێکراو (کانی پانکەی خوارو - کانی پانکەی سەرو) بکرێت بە (کانی پانکە) و دواتر لە خشتەیەکدا تەواوی زانیاریەکان جێگیر بکەین سەردەشت عەبدوڵا -- [[تایبەت:بەشدارییەکان/212.232.84.14|212.232.84.14]] ‏٠٩:٣٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::سڵاو کاک سەردەشت ڕوونکردنەوەکەت لەجێی خۆیدایە زانیاریەکانت تەواون، برام منیش کەمێک ئەمەم دەزانی بەڵام لە سەرچاوە میریەکاندا وەھا ھاتووە ئەمە منی خستبووە گومانەوە ئێست ئەتوانین ئەوە بکەین کە بەڕێزت داوای دەکەیت گەر پەلەم لێنەکەیت ھەردوو ناوەکەت بۆدەکەم بە کانی پانکە و ئەوکات چی زانیارییەکت ھەبوو دایبەزێنەو ئەم ووتارە بەھێزبکە جێی دەستخۆشییە نمونەت زیاد بێت، بەڵام برام ئەوەندەم پێ بڵێ کە بە (کانی پانکە) یان (کانیپانکە) بینوسین شێوازی ڕەنوسەکەیم بۆ دیاری بکە، وە ھەر تێبینیەکت ھەبوو لەسەر ناوی گوندەکانی ناوچەکە ئاگادارم بکە سوپاس.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٦، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) ::: سڵاو کاک سەردەشت ئێستا [[کانی پانکە]] ئامادەیە کە تۆ دەت ویست ھەر زانیارەیکت ھەیە بە سەرچاوەی تەواو و دروست ئەتوانی بۆی زیاد بکەیت، ھەر سەرکەوتووبیت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:١٢، ٢ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == بەسەرداچوونەوە == دەمباش Hamagelarai، بێزەحمەت [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=شارستانی_پۆلدەشت&curid=11377&diff=625629&oldid=557255&diffmode=source ئەمەیە]. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٢، ١ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :سڵاو کاک ئارام نازانم ئەم دەستاکریکردنانە لەسەر چی بنەمایەکە من بەزانیاری زۆر وورد و دەقیق نەبێت ئەم شتانە دانانێم لەسەر ئەوەشەوە توشی ھەڵە دەبم و خۆت ئاگاداریت، واھەستەکەم چونکە ئەم بابەتانە باری سیاسی و نەتەوەی لەپشتە بۆیە دەستکاری دەکرێت و ھەڵە نیشانیدەدەن کەوا ڕێژەی کورد کەم بکەنەوەو پاڵپشتی ناوە گۆڕاوەکان بکەن و ناوە کوردیەکان کەم بکەنەوە بەداخەوە سوپاس بۆ ئاگادارکردنەوەکەت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٧:٠٥، ٢ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == گەڕاندنەوەی دەستکاری == سڵاو کاک Hamagelarai، ویستم بپرسم ھۆکاری گەڕاندنەوەی دەستکارییەکەم چی بوو؟ سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:١٥، ٤ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :سڵاو برام سڕینەوەی [[ئاخچەمەسجید]] لە بەر ئەوەبوو دووبارەبوو بە [[ئاغچەمەسجید]] ھەیە و ئەم ناوەی دووەمیان دروسترە. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٠:٥٣، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :: دووبارە سڵاو، کاک Hamagelarai دەزانم دووبارە بوو، بەڵام دەبێت ناوەڕۆکی وتارەکەت بخەیتە سەر ئەوەی کە تاگی سڕینەوەت لێدابوو، و وتارەکەی بەڕێزت بسڕینەوە چوونکە دواتر دروست کراوە. ھەڵەکردن لەناو نابێتە ھۆی سڕینەوەی وتار. بەڕێزت دەتتوانی چاکسازیی لە وتارە کۆنەکە بکەیت و ناوەکەی بگۆڕیت. وە من کە دەستکارییەکەتم گەڕاندەوە ھۆکاری گەڕاندنەوەکەشم نووسیبوو کە بۆچی وام کردووە. ئیتر سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:١١، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::: سڵاو کاک ئارام نەم زانیبوو بەو ناوەوە ھەیە چونکە لەڕەنووسدا جیاواز بوون لەگەڵ ئەوەی من منیش بۆیە تاگی سڕینەوەم لەوی کە دا.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:١٤، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::: بەھەرحاڵ، ئێستا کارەکە پێچەوانە دەکەمەوە. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٢٥، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ==[[:ئاغچەمەسجید]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:ئاغچەمەسجید]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر پێوەری [[وپ:پسخ#و١٠|و١٠ی سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چوونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاغچەمەسجید|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%A6%D8%A7%D8%BA%DA%86%DB%95%D9%85%DB%95%D8%B3%D8%AC%DB%8C%D8%AF|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. <!-- Template:Db-repost-notice --><!-- داڕێژە:سخ-پسخ-ھۆشدار-تایبەت --> ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) --[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:١٣، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == پۆتانەکان == سڵاو کاک Hamagelarai، بۆ بابەتی پۆتانەکان کە لە پەڕەی وتووێژەکەشم باسمان لێوە کرد... [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=تایبەت%3Aچی+بەستەری+داوە+بێرە&target=مۆدیوول%3ALocation+map%2Fdata%2FKurdistan&namespace= ئەم بەستەرە سەرجەمی ئەو وتارانە (کە ژمارەیان ٢٤٠ وتارە) دەگرێتەخۆ کە پارامەتری دەرزی نەخشەیان Kurdistan]ە '''و دەبێت بگۆڕدرێن بۆ Kurdistan Region'''. دەتوانیت بە تەنیا بیانگۆڕیت؟ گەر نا، دەیکەینە نیوە. چی دەڵێیت؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٠٦، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) : بەڵام لە ھەندێکیان پێشنیار ئەکەم بگۆڕدرێن بۆ Iraq چوونکە بۆ نموونە لە [[سنە]] گەر بیکەین Kurdistan Region، ئەوا لە نەخشەکە دەردەچێت بۆیە، چاک وایە لەوانەدا بگۆڕدرێن بۆ Iraq. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:١٣، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :: سڵاو کاک ئارام منیش مەبەستم ئەوە بوو کە لە نەخشەکە دەردەچێت، بەڵام ناکرێت ئێمە iran ەکە بگۆڕین بۆ iraq لەبەرئەوەی پۆتانەکانی سنە دەکەوێتە ووڵاتی ئێرانەوە و ئەوە شتێکی نەگۆڕە، کەواتە ئەبێ بگەڕێینەوە بۆ kurdistanەکە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٢١، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::: نا، من مەبەستم ئەوە بوو کە Iranەکە وەکوو خۆی بمێنێتەوە و تەنیا kurdistanەکە بگۆڕین بۆ Iraq چوونکە گەر بیکەینە Kurdistan Region، ئەوا دەردەچێت. نەک لە ھەموو وتارەکان بەڵکوو، تەنیا لەوانەی کە لە باشوورەکە جوان دەرناچێت. لە من تێگەیشتی؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٠١، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::: سڵاو ئەوانەی باشوور عەیبیان نییە مەگەر پۆتانەکانیان ھەڵەبێت، من ئەم شەرە بۆ ڕۆژھەڵات دەکەم. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٠٦، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::: {{بیرۆکە}} ڕێک منیش مەبەستەکەم ڕۆژھەڵاتە. بیرۆکەیەکم بۆ ھات. با خۆمان نەخشەیەک بۆ ڕۆژھەڵات دروست بکەین. نەخشە لە تۆ و دروستکردنی مۆدیوولیش لە من. ڕات چییە؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٢٢، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::: سڵاو بیرۆکەیەکی زۆرچاکە بەڵام نەخشەکە دروست دەکەم بۆم بارناکرێت زۆر خەریک بووم. سەیری ئەمانە بکە [[File:Iran Kurdistan location map.svg]]. گەر شێوازی دروست کردن و بارکردنەکەیم فێر بکەیت ھەر زۆر چاکە و بێ عەیب دروستی دەکەم. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٤٤، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::: لە کۆمنز باری بکە. وا دیارە [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Iran_Kurdistan_location_map.svg پێشتر پەڕەکەت دروست کردووە، بەڵام بەبێ وێنە]. [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Upload&wpDestFile=Iran_Kurdistan_location_map.svg کرتە لێرە بکە بۆ بارکردن] و دوای زانیارییەکان بکەوە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٠٤، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::: سڵاو برام زانیاریەکانم بۆ پڕ ناکرێتەوە دەبێت چی بکەم؟ -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٢٩، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::: واتە چۆن؟ ھیچ ئاگادارییەک دێت؟ گەر نا وێنەکەم بە ئیمەیل بۆ بنێرە و خۆم باری دەکەم. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٤٦، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::: سڵاو برام کامە وێنە گەردەتوانی خۆت دانەیەک دروست بکە. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٤٨، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kurdistan_Province_Location_Map.svg ئەم وێنەیەی پارێزگای کوردستان] دروستە؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٨، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::: بەڵێ ئەوە پارێزگای کوردستانە ئەوە نابێت. <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Hamagelarai|بەشدارییەکان]]) ١٦:٢٩، ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC)</small> :::::: سڵاو کاک {{وب|Hamagelarai}} بەڕاستی دوێنێ لە گووگڵ زۆر گەڕام و ھیچ وێنەیەکی نەخشەی ڕۆژھەڵاتم دەستنەکەوت. تۆ بڵێی برادەرانی ڕۆژھەڵات نەخشەیەک شک نەبەن؟ بەڕاستی بۆ ئەوە ئەوەنەی لە توانام بوو کردم. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٧:٤٩، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::: سڵاو [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bf/Map_of_Iranian_Kurdistan.png سەیری ئەم وێنەیە بکە].--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٥، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::: ئەوەشم بینی، بەڵام وتم بۆ کارەکەی ئێمە بەشی ڕۆژھەڵاتەکە زۆر بچووکە. جا با بە قسەی تۆ بکەین. داینێم یان نا؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٠١، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::: سڵاو خۆ بچوکە ئەڵێی چی رەسمێکی گەورە دابنێم ئەوکات تۆش دایبنێ.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٠٧، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::::: سڵاو ئەی تۆ ئەڵێی چی رەسمێکی گەورەی رۆژھەڵات بارکەم ئەوکات تۆش داینێیت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٠٩، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::::: {{لەگەڵ}}. کارێکی زۆر باش دەکەیت تەنیا وێنەکە با ھەموو بەشی ڕۆژھەڵات بگرێتەوە و وێنەیەکی ڕوون بێت. چی لەوە باشترە؟ سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:١٧، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::::::: سڵاو برا [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Map_of_Rojhalat_Kurdistan.jpg بزانە ئەمە چۆنە] -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::::::::: ئێمە ئیشمان بە بەشەکەی ئێران نییە و گەر بکرێت بڕێک نزیکتر بێت واتە بەشە سەوزەکە گەورەتر بێت زۆرباش ئەبێت. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٤٣، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::::::::::: سڵاو برام ئەی [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%A6%DB%86%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%88%D9%88#/media/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:%DA%95%DB%86%DA%98%DA%BE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA.jpg ئەمەچۆنە]. -- [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٠٨، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) {{سھ}} سڵاو، {{مەزنە}} بەڵام ئەو وێنانە چاک وایە بە {{چەپ بۆ ڕاست|.svg}} بار بکرێن چوونکە ھەرچەند نزیکیش بکرێنەوە، ئەوا جۆرێتییەکەیان تێک ناچێت. بەھەرحاڵ، ئەوە [[مۆدیوول:Location map/data/ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مۆدیوولەکەم دروست کرد]]، بەڵام گەر بتوانی لە پۆتانەکان دڵنیا ببەوە چوونکە خۆم تەواو دڵنیا نیم. سەبارەت بە ناو و ئەمانەش گەر بە تەمای گۆڕین ھەیت، ئەوا ئێستا بڕیار بدە چوون دواتر دەبێت لە وتارەکانیش ناو بگۆڕین. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٣٦، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) : سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش ھەر زۆر بێ عەیبە سەرکەوتووبیت.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٤:٤٥، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :: ببورە برام غەڵەت ھەیە لە پۆتانەکاندا.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٠١، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::: من زۆر شارەزاییم لە بابەتە جوگرافییەکان نییە. غەڵەتەکە چییە؟ گەر دەتوانیت چاکی بکەیت، ئەوا تکایە بیکە گەر نا بزانم چییە و لەوانەیە توانای چاککردنیم ھەبێت. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:١١، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::: سڵاو برام ئەوە خۆم چاکم کرد دەستت خۆش.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:١٦، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::: ئەو پۆتانانەت بۆ ڕۆژھەڵاتەکە یان تارانەکە داناوە؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٤٧، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :::::: بۆ ڕۆژھەڵاتەکەیە.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٤٩، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) ::::::: زۆر چاکە! ھەربژیت و ماندوو نەبیت. ویستم دیسان [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=تایبەت%3Aچی+بەستەری+داوە+بێرە&target=مۆدیوول%3ALocation+map%2Fdata%2FKurdistan&namespace= پێڕستەکەت] بخەمەوە بەرچاو. بەردەوام بە. لەگەڵ سپاسی -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:٥٣، ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == بەسەرداچوونەوە == دەمباش Hamagelarai، تکایە بەسەر [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%AA%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%A8&action=history ٦ کۆتا دەستکاری] بچۆرەوە. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٥٤، ٧ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) :بە گشتی [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/89.196.210.89 بەشدارییەکانی ئەم ئای–پییە] بپشکنە بێزەحمەت. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٥٧، ٧ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏٠٠:٤٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19352813 --> == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏٠٠:٥٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19352813 --> == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏٠٠:٥٦، ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19352813 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏١٨:٥٧، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19397738 --> == مساعدة للترجمة == مرحبا أخ Hamagelarai, صرّحتَ في صفحتك انت تعرف عربي. هل بإمكانك أن نعمل معاً للترجمة بعض صحفات من الويكيبيديا العربية إلى كردية؟ أو ، هل تعرف هناك مستخدم آخر له إلمام بالأدب العراقي ؟ --[[بەکارھێنەر:Ruwaym|Ruwaym]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ruwaym|لێدوان]]) ‏١٩:٠٥، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] ‏١٥:٢٨، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RMaung (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19432342 --> == دوو تێبینی == دەمباش Hamagelarai، زۆر سپاس بۆ بەشدارییە بەردەوامەکانت! لە یەکەم تێبینی ویستم بڵێم کە گۆڕانکارییەکم لە داڕێژەی زانیاریدانی نیشتنگەدا کردووە و لەمەودوا دەبێت کۆدی نوێ بەکارببەیت تا گشت پارامەترەکان بەجوانی پیشان بدات. بڕوانە {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} و بەپێی پێویستی وتارەکانت کۆدەکان لەوێوە وەربگرە. دووەم تێبینییش ئەوەیە کە دەبێت داڕێژەکانی وەکوو {{دا|شارستانی ماکۆ}} لە بان پۆلەکانەوە دانێیت نەوەک لە بەشی ئەمانەش ببینە. ئەمە بۆ ھەموو وتارەکانی تر دەبێت بکرێت نەک تەنیا بۆ ''شارستانی ماکۆ''. گەر پرسیارت ھەیە، بفەرموو. زۆر سپاس! -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٣٠، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ::سلاو کاک ئارام سوپاس بۆ ئاگاداریەکەت بەڵێ ئیتر وەھا دەکەم، بەڵام کاک ئارام من کاتی خۆی داواکاری ئەوەم لە کاک ژیاریش کرد کەوا وەک ویکیپیدیای عەرەبی و ئینگلیزی بۆ زانیاریدانی نیشتینگە نەخشە زیاد بکات بەڵام ھەرنەیکرد و وائێستاش دیار نەماوە ھیوادارم ئەو ھەوڵەبدەیت ئیتر سوپاس.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٤٢، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ::: با، من ئەو ھەوڵەم دا، بەڵام دەبێت سەر لە نوێ گۆڕانکارییەکی چاک لە پەڕە بەکارگیراوەکاندا بکەین کە ئەوەش بە مرۆڤ ناکرێت و دەبێت [[وپ:بۆت|بۆت]] بیکات، بەڵام بەداخەوە ئێمە تا ئێستا بۆتێکمان نییە بۆ ئەو کارانە. دەڵێی چی؟ دەتوانیت وەھا کارێک بکەیت؟ داڕێژەکە بە تەنیا دروستکراوە. گەر حەز دەکەیت بەتەنیا بەکاری بھێنیت، ئەوەیان دەکرێ، بەڵام گەر بتەوێت لەناو داڕێژەی زانیاریدانی نیشتنگەکە بەکاری بھێنیت، ئەوا لەسەرەوە باسم کردووە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٣٨، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) :::: سڵاو کاک ئارام ئەو داڕێژەم بۆ بنێرە کە ئاماژەت پێداوە کەوا نەخشەی تیادایە ئەگەر بەکەڵک ھات بەکاریدەھێنم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٠١، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ::::: سڵاو لە تۆیش کاک {{وب|Hamagelarai}} فەرموو {{دا|Maplink}}. -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٢٣، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) == مافی گەڕێنەرەوە == [[پەڕگە:Wikipedia Rollbacker.svg|80px|چەپ]] دەمباش Hamagelarai، بەپێی ئەوەی کە ئەگەری [[وپ:خراپکاری|خراپکاری]] لە پەڕەی گوند و ناوچەکان دا زۆرە، و دەبێت ئێوە باشتر ئاگاتان لەو کردەوانە هەبێت و لەکاتی خراپکاری زۆر دا خۆتان بیان گەڕێننەوە، ئەوا مافی گەڕێنەرەوەم پێ دایت تا لەمەودوا ئاسانتر بتوانیت بەرەنگاری دەستکارییە خراپەکان و خراپکارەکان ببیتەوە و زووتر و بە کاتێکی کەمتر بیان گەڕێنیتەوە. بۆ زانیاریی زیاتر لەسەر مافە نوێیەکەت تکایە بڕوانە [[ویکیپیدیا:گەڕاندنەوە]]. زۆر سپاس بۆ گەڕاندنەوەی دەستکارییە خراپەکان! -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٧:٠٩، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) :سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش بێت بۆ ئەومافە، ئەگەر ھەردەستکاریەک ھەبوو ئەوا من ئاگادار دەکرێمەوە واتە دەست بەجێ پێی دەزانم.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٨:٤٢، ٥ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC) :: نەخێر، بۆ نموونە من ٢٠ دەستکاریی خراپم لەسەر لە وتارێکدا کردووە و تۆیش بینیوتە؛ دەتوانیت بەئاسانی و بە یەک دووگمە ھەموویان بگەڕێنیتەوە. بەڵگەنامەکە ڕوونکردنەوەی تەواوی داوە. سپاس! -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٠٣، ٥ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC) == کەناڵی ویکیپیدیا لە دیسکۆرد کرایەوە == سڵاو {{و|{{{name|{{SAFESUBST:<noinclude/>BASEPAGENAME}}}}}}} ئەم پەیامە بانگھێشتنامەیەکە لە کەناڵی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە دیسکۆرد([[:en:Discord (software)]])ەوە. دوای ئەوەی گەیشتین بەوەی کە زۆرینەی بەکارھێنەران (بەتایبەتی نوێیەکان) ناتوانن ڕێنمایییەکان بەباشی لە ویکیپیدیاوە وەر بگرن، بە چاک زاندرا کە کەناڵێک لە دەرەوەی ویکیپیدیا دروست بکرێت تا لە دۆخە پێویستەکان بەکارھێنەران بتوانن باشتر و بەشێوەی ڕاستەوخۆ (چ دووبەدوو یان بەکۆمەڵ) قسە لەگەڵ یەکتر بکەن و باشتر لە یەکتری تێ بگەن. ;تایبەتمەندییەکان: * دیسکۆرد تۆڕێکی کۆمەڵایەتی نییە. * بەکارھێنەران دەتوانن بەشێوەی نامە، دەنگ و ڤیدیۆ قسە لەگەڵ یەکتر بکەن. * بەکارھێنەران دەتوانن بە وێنە و ڤیدیۆ باشتر بابەتەکان شی بکەنەوە. * بۆ وێبگەڕەکان و زۆرینەی سیستمەکان بەردەستە. ;پابەندییەکان: * '''نابێت''' وەکوو جێگرەوەیەکی ویکیپیدیا سەیر بکرێت و بۆ ھەموو باسەکان ڕوو لەوێ بکرێ. ** '''دەبێت''' تەنیا لە حاڵەتی پێویست بەکار بێت. * کەناڵەکە شوێنێک نییە بۆ دەمەتەقێی نێوان بەکارھێنەران. ;بەخێربێیت! بۆ چوونەژوورە بۆ کەناڵی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە دیسکۆرد کرتە [https://discord.gg/TWyzqBv لێرە] بکە. گەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، ئەوا لەخوارەوە بپرسە. سپاس! --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١٤:٤٠، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7&oldid=693531 --> == پارامەترەکانی زانیاریدانی نیشتنگە نوێ کراونەتەوە == دەمباش Hamagelarai، ویستم پێت بڵێم کە [[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە|لێرە]] کۆدەکان وەرگرە چوونکە بڕێک دەستکاریی پارامەترەکانم کردووە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٣٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) سڵاو کاک ئارام دەستت خۆش. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٠، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == سوپاسکردن! == دەمباش Hamagelarai، ویستم لەسەر نوێکردنەوە و بەتایبەتییش زیادکردنی نەخشەکان وەک لە دوایین دەستکارییەکانت بینیم پڕبەدڵ سوپاست بکەم! کارێکی مەزن دەکەیت! وا دیارە زۆر چاکیش دەتوانیت مامەڵە بە داڕێژەی نەخشەکەوە بکەیت :) {{مەزنە}} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٢٢، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) :سڵاو کاک ئارام سوپاسی تۆ دەکەم بۆ ئەو یارمەتی و زانیاریانەی پێم دەبەخشیت، ئەم کارانە بەتەنھا ناکرێت پشتیوانی ئێوەشی دەوێت، کارێکی وەھام نەکردووە تەنھا خزمەتم کردووە، سوپاس بۆ خودا کە بەو کارەش گەیشتین ھەوڵی زیاتر دەدەین بۆ پێشخستنی.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٣١، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar Geography Hires.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی جوگرافی بۆ تۆ!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Hamagelarai، لەپێناو ئەو خۆبەختکردنەت لە ویکیپیدیا و بەشدارییەکانت بە وتارەکانی گوند و ناوچە کوردستانییەکان کە تا ئێستا زیاتر لە ٣٬٠٠٠ وتارێک دەبن، پڕبەدڵ ئەم ویکیدیارییەت پێشکەش دەکەم. بەڕاستی بە تەواوی کورد و ویکیپیدیاشەوە قەرزارتین! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) |} :سڵاو ھاوڕێی ئازیز دەستی تۆش خۆش بۆ پێزانینەکەت، بەھیوای سەرکەوتن بۆ ھەموولایەک.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٠:٣٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == ڕێکخستن == دەمباش Hamagelarai، گەر بکرێت، داڕێژەکانی ناوچەکان (بۆ نموونە: داڕێژەی شارستانی ماکۆ) لە [[دیبەک]] ببە خوارەوەی سەرچاوەکان، و وشەی سەرچاوەکان بەجێی پەراوێزەکان بەکاربێنە. مەبەستم ئەوەیە لە وتارەکانی دواتریشت ھەر وا بکە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٤٢، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == سەرچاوەکانی گوند و ناوچە کوردستانییەکان == دەمباش Hamagelarai، ئێستا سەیرێکی سەرچاوەکانی یەکێک لە گوندەکانم کرد و بینیم زۆرینەیان یان مردوون یان یان کار ناکەن! گەر بکرێت، بەسەرداچوونەوەیەکیان بۆ بکە و چارەسەرێکیان بۆ بدۆزەرەوە. منیش ھەرچیم پێ کرا، لێرەم. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٣٨، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) :شتێکی تریش، بۆ نموونە لە [[جانەزیز]] و ھەندێکی تریش بینیم کە بەشی ناو درێژ کرابوویەوە. لە ویکیپیدیا درێـژکردنەوە ناکرێت. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٤٤، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) :: سڵاو کاک ئارام بەڵێ سەرچاوەکان سەیرە ھەندێ جار نامێنن خۆشم بەتەمام پاکنوسێکیان بکەم بەپێی توانا، سەبارەت بە بەشی ناو ڕاستە درێژکراوەتەوە ھەوڵدەدەین دووبارە نەبێتەوە، سوپاس بۆ سەرنجەکانت. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٠:٥٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == گەڕاندنەوەی دەستکارییەکەم == دەمباش Hamagelarai، دەمەوێت بزانم ھۆکاری گەڕانەوەی دەستکارییەکەم [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ورمێ&diff=next&oldid=721094&diffmode=source لێرە] چی بوو؟ تکایە ھەمیشە ھۆکارێک بنووسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:١٣، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == بەستەری وێبگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان == دەمباش Hamagelarai، زۆر زۆر سوپاس بۆ بەردەوامییەکەت! بینیم کە [http://previous.cabinet.gov.krd/a/d.aspx?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 ئەم بەستەرە] لە وتارەکان دادەنێیت. وا دیارە بەستەرەکە کۆنە. تکایە گەر ھەیە، ھی نوێ دانێ و گەر نیشە، دانەنانی ئەو بەستەرە لە دانانی باشترە چونکە ھیچ سوودێکی نییە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٠١، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :تکایە گرنگی بەم پەیامە بدە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٠٦، ١٩ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو کاک ئارام ئەم بەستەرە زووتر چالاک بوو لەئێستەدا وەھای لێھاتووە نازانم، بەدڵنیاییەوە ئیتر بەکاری ناھێنم. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٨، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ::: کاکە، نازانم، لەوانەیە ئەوان بەپێی کابینەکان، بەستەریش بگۆڕن. هەر لەو بەستەرە ئاماژە بە بەستەری نوێ کراوە کە [https://gov.krd/ ئەمەیە]. بینیم کە بەستەری پەڕەی دەستپێکی پەرلەمانت دانابوو. ئەوەش هیچ سوودێکی نییە. گەر بەستەری ڕاستەوخۆی سەرچاوەی وتارەکانت دەست ناکەوێت، ئەوا هەر گشتیان بسڕدرێنەوە باشترە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:١٧، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :::: سڵاو کاک ئارام من ئەو بەستەرەم بۆ ئاڵای کوردستان داناوە ئەویش لەلایەن پەرلەمان و حکومەتی ھەرێمەوە بەفەری ناسێنراوە وەک ئاڵای کوردستان. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٣:٣١، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ::::: باسەکە ئەوە نییە کە بۆ چ شتێک کراوەتە سەرچاوە بەڵکوو باس لەوەیە ئەو جۆرە سەرچاوەدانانە ھەڵەیە. بە نموونە بڕوانە [//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=باروڤ&oldid=755561#پەراوێزەکان سەرچاوەکانی ١، ٤، ٥ و ٨ لەم وتارەش] کە ئاوان. سەرچاوە نابێت بەستەرێک بێت بۆ پەڕەی سەرەکیی شوێنێک بەڵکوو تەواوی ناونیشان(Full URL)ەکە دانێ گەر بەردەستە. گەر نیشە، بەڕاستی نابێت سەرچاوە ئاوا بێت. تکایە ھەوڵ بدە بەستەری تەواو دانێیت و جێگرەوەیان بۆ پەیدا بکەیت. خەمی دەستکاریکردنیشت نەبێت. گۆڕینی ھەموویان لەسەر من. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٣٥، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :::::: سڵاو Hamagelarai، کاکە گیان من وتم کە چارەسەرێک بۆ سەرچاوەکان بدۆزەرەوە یان ئەسڵەن گەر ھەر ئاوا بن، دایان مەنێ باشترە. بوو بە چی؟ باوەڕ بکە ئاوا یەک دەنک کەڵکیان نییە. من خۆشم ھیچ گوێم لێ نییە و مەجبوور نیم تەمەنی خۆم ئاوا لێرە بەو جۆرە خەرج بکەم، بەس دەڵێم ھەر دەیکەی دەیکەی، با بەبێ کەموکوڕی بێت باشترە. ئێستا ھەڵەکان چاک بکرێنەوە لەدوایی باشترە. ھیوادارم لێشم زوویر نەبیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٣١، ٧ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) سڵاو کاک ئارام پەیامەکەت گەیشت، برام لەم کاتەدا ناتوانم هیچیش بنوسم، چونکە توشی فەقەراتی مل بووم، لەوەیە هەر نەگەڕێمەوە و وتاریش بنوسم، گەر توانیم چاکسازی دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٦:٣٥، ٧ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :بەداخم، ئیشەڵڵا خوا زوو شیفات بدات! بەڕاستی منیش لەبەر ویکیپیدیامە. ببوورە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٣٩، ٨ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) سڵاو برام لەهەستت تێدەگەم، ژمارەی بەکارهێنان دوو ئەوەندەی وتارەکانمانە، گەر یەکی وتارێکیشیان بنوسیایە ئێستا ژمارەی وتارەکانمان زۆر زیاد دەبوو، بۆ ئەوبوارەی من تیای دەنوسم سەرچاوە ئەتوانم بڵێم نییە گەر هەشبێت هەڵەی زۆر تیایە، بۆیە بۆ وتارەکانم پەیوەندی لەگەڵ خەڵکی ناوچەکە دەگرم لەڕێیفەیسبوکەوە کە ئەوەش زۆر سەختە هەندێ هەرجواب نادەنەوە و هەندێ بەگومانن و بەکاری خیزبی و جاسوسی لێی تێدەگەن، هەندێکیشیان زۆر دڵسۆزن، هەرچەندە کارەکەم کە بەم دواییانە لەبارەی ڕۆژهەڵاتەوەیە بۆخۆی جێی مەترسییە و کارێکی بڤەیە، بۆیە ئەگەر کەم و کورتی تیابێت دەسەڵاتی من نییە. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:١١، ٨ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == تکای بەکارھێنەرێک == سڵاو براکەم، ماندووش نەبی بەم بەشدارییە بەنرخانەت، من یەک داوا و یەک پرسیارم ھەیە؛ #داوایەکەم: تکایە ئەگەر دەتوانن وتاری ([[ناوچەی ناوەندی شارستانی سەردەشت]]) ساز بکەن. #پرسیارەکەم: براکەم لەنەزەر ئێوەوە وتاری شارستانەکان باشترە بە نموونە «شارستانی تاران» بێت، یان «تاران (شارستان)»؟ زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏٠٨:٢٣، ٦ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) سڵاو برام سوپاس بۆ پێزانینەکەت، من لەخزمەت هەموو کوردێکی بەمانا کوردم. ۱-بەسەرچاو بەڵام کاتی دەوێت، من حەزدەکەم خزمەت بە هەموو شارستانەکان بکەم. ۲-شارستانی تاران، یان شارستانی سەردەشت ..... بنوسرێت ستاندارە، چونکە لە یەکە ئیدارییەکان و نوسراوە فەرمییەکاندا وەها دەنوسرێت، وەلەڕووی ڕێزمانیشەوە وەها دروستە. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٦:٣١، ٧ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گەڵێک سپاس برا، دەستت خۆش بێت، لەنەزەر منیشەوە ھەر ئاوا باشترە و لە کۆمەڵگا دێیلێم ھەتا بزانم ئەوانەی تریش قەبووڵی دەکەن، زۆر زۆر سپاس بۆ ھەموو بەشداریی و کارە گرینگەکانی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏١٤:٤٦، ٩ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) دیسان سڵاوت لێ بێ بەڕێز {{وب|Hamagelarai}} تکایە گەر دەتوانی دوو وتاری «[[گوندستانی باسکی کۆڵەسە]] و [[گوندستانی گەورکی سەردەشت]]» لە پڕۆژەی کارەکانت ھاوێی، گەلێک سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏٢٠:٤٩، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Writers Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی نووسەر''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو برای خۆشەویستم، پیرۆزباییتان لێ دەکەم بە ھۆی ئەوەی کەی دەستکارییەکانتان لە ١٠٫٠٠٠ تێپەڕ بوو، ھیوادارم ھەمیشە پیرۆز بن. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏٢٢:٣٠، ٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} : سڵاو برام دەستت خۆش سوپاس بۆ دڵسۆزی بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == بۆشایییەک == سڵاو، لەنێو داڕێژەی زانیاریدانی شوێنەکان تێبینیم کردووە لە زۆربەی وتارەکان نووسراوە ئیسلام(سوننە)، لێرە پێویستە بۆشایییەک لە پێش کەوانەی یەکەم ھەبێت و بنووسرێت ئیسلام (سووننە). کێشە نییە گەر ئەوانەی پێشووش چاک نەکەن، بەسبۆ وتارەکانی داھاتوو با چاک بکرێت. سپاس. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٣:٥٦، ٨ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) سڵاو، دروستە ئەبێت بۆشایی هەبێت، بەڵام هەڵەیەو بەسەرمدا تێپەڕ بووە. دەستت خۆش [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:٠٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == داواکاریی پشکنین == دەمباش Hamagelarai، دەتوانیت شیکردنەوە بۆ [[ئەڵایی]]، [[ئەڵایی خواروو]] و [[گوندی ئەڵڵایی سەروو]] بکەیت و بزانیت دووانیان دووبارە نین؟ سپاس، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:١٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) سڵاو کاک ئارام، هەرسێ ئەڵاییەکە هەیە، بەڵام ئەڵڵایی سەروو لە ئێستادا ئاوەدان نییە، ئەنجا دروستە بنوسرێت ئەڵایی سەروو نەک گوندی ئەڵایی سەروو. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١٥:٥٦، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :ئای دەستخۆش! گواستمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:٢٥، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) سڵاو دەستی تۆش خۆش برام. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٥، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == وتاری [[مەسۆیی]] == دەمباش Hamagelarai, من ئێستا دواین دەستکاری [[تایبەت:بەشدارییەکان/185.166.24.179|بەکارھێنەرێکی تۆمارنەکراوم]] گەڕاندەوە[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802292&oldid=714210 [1<nowiki>]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802293&oldid=802292 [2<nowiki>]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802294&oldid=802293 [3<nowiki>]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802295&oldid=802294 [4<nowiki>]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802296&oldid=802295 [5<nowiki>]</nowiki>] چونکە پەڕەکەی شێواندبوو تکایە گەر ئەزانیت زانیارییەکی بەسوودم گەڕاندۆتەوە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&diff=802450&oldid=802296 دەستکارییەکەم پووچەڵ بکەرەوە] لە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%95%D8%B3%DB%86%DB%8C%DB%8C&action=history مێژووی پەڕەکە] سوپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٤:١٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو دەستت خۆش شتێکی چاکت کردووە عەیبی نییە. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٢٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == ورمێ == سڵاو یەکەم سوپاس بۆ هەموو بەشدارییە چاکەکانت، ئەمڕۆ ئێوە دەستکاریی منتان سڕی لە ورمێ هۆکاری چی بوو؟ ئێستا ئەم ئامارانە هی ١٥ ساڵ لەمەوبەرە و دەبێت نوێ بێت چونکە هەڵەیە، دووەم ئەم ئامارانە هەروەها لە بەشەکانیدا ئایینیان لە نەتەوە جیانەکردگە و دەبێت جیابکرێنەوە. من ئایینەکانم لە گرووپە ڕەگەزییەکان جیاکردووەتەوە و بەپێی ئەو سەرچاوانەی لە وتارەکەدا ئاماژەم بۆ کردن ئامارەکانم تازە کردووەتەوە، بەڵام ئەو ئامارانەی کە ئێستا هەەس نە سەرچاوەیان هەیە و نە نوێن، تکایە زوو وەڵامم بدەیتەوە دووبارە سپاس. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٠، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو ھاوڕێ، سوپاس بۆ پێزانینەکەت، دەستخۆشیش بۆ ئێوە، لەڕاستیدا کە ئەو دەستکاریانەی تۆم گێڕایەوە بۆ ئەوە بوو کە من تەواو پشتم بە سەرچاوەکان لە ناو شاری ورمێوە بەستووە و لە گەڵ خەڵکی ئەو دەڤەرە دواوم، ئەنجا ئەوەم ھەڵھێنجاوە، بەڵام ئاواش ھەر بێ کەم و کورتی نییە بەداخەوە، سەبارەت بە نەتەوەیی شاری ورمێ کە زۆرینەی کورد و ئازەرین، کورەسوننیەکان ئەبێ حسابی نەتەوەیان بۆ بکرێت چونکە تا ئێستا لە نێوان کورد و ئازەریدا خۆیان بۆ یەکلا نەکراوەتەوە و خۆیان بە کورد و ئازەریش دەزانن بەپێی بەرژەوەندیان ھەرچەندە لە کوردەوە نزیکن، سەبارەت بە مەسیحییەکان کە وا ئاماژەم پێداوە بە مەسیحی ئەوەیە کە ئەمان لە ئاشووری و ئەرمەنی پێکھاتوون و وە وەک نەتەوە جیاوازن لە کورد و ئازەری، وە سەرچاوەیەکی وەھا نییە کەوا ئەو دوو نەتەوەیەمان بۆ جیا بکاتەوە بۆیە بە ناچاری بە مەسیحی ناوزەندیان دەکەین ھەرچەندە ئاشوورییەکان زۆرترینن، جووەکانیش ئەمڕۆ لە جیھاندا وەک نەتەوە سەیر دەکرێن، بەھائیش بەھەمان شێوە،یارسانەکانیش بەزمان تورکن و بە بنەچە کوردن ھەرچەندە خۆیان بەکورد نازانن و بنەچەی ھاتنیان و ناوچەی کرماشانە و لەئێستادا چوونەتە قاڵبی نەتەوەوە. ھیوام وایە ڕوونبێت لات ئەگەر شتی باسترت لایە گفتوگۆی لەسەر دەکەین.--[[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٦، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::سەبارەت بە کورە سوننیەکان من لە چەند جێگا خوەندوومە کە کوردن پێم واش بێت کە ئێستایش لە ورمێ هەر بە زمانی کوردی قسە دەکەن، پەس باشترنییە کە لە ڕێزی کورددا بیاننووسین؟ جا لە خوارەویەو بنووسین کورە سوننی لە ڕێزی کورد حیساب کراوە. ئێستا من دەڵێم ئامارەکان خۆتان کەی گەرەکتانە نوێ پکەن؟ سەیری ویکیپیدیای فارسیش کەن کە نووسیگە ٨٥٪ تا ٩٠٪ ئازەری! ئێستا ئێمە ئامارەکەمان هی ١٥ ساڵ پێشە بەڵام ئەوان ئامریان هی چەند ساڵ پێشە خەڵک وا دەزانێت کە لەم چەند ساڵەدا کوردەکان کەمەو بووگن. ئامارەکە وا دامناو لە نێو وتارەکەدا باش نەو(ئاماری نوێکە)؟ ٧٠٪ کورد، ٣٠٪ ئازەری و لە بەشی ئاییندا سوننە ٦٨٪، شیعە ٣٠٪، مەسیحی ١٪، ئەوانی تر ١٪(جوو، یارسان، بەهایی). [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏١٠:٥٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :::سڵاو کورەسوننی بەھەردوو زمانەکە قسەدەکەن خۆشیان زیاتر مەیلی کوردیان ھەیە بەڵام بەتەواوەتی نەیان وتووە کە کوردین یان ئازەرین، بۆیە دەبێت جودا حسابیان بۆ بکەین، وەچەندەھا ئازەری ھەیە لە پارێزگای ورمێ کە لە بنەچەدا کوردن و لەبەر ترسی گیانیان زمان و ئاینیان گۆڕیوە و بوونەتە ئازەری بەڵام گەر بیان دوێنین دەڵێن کوردین، مەسیحیەت لە ورمێدا ھەر ئاین نییە نەتەوەشن جونکە لە ئەرمەنی و ئاشووری پێکھاتوون. سەبارەت بە ئاماری دروستیش کە نییە، ھەر ھی ئێران ھەیە کە ئەویش زۆر زیاتر بەلای ئازەریدا دای دەتاشن. [[بەکارھێنەر:Hamagelarai|Hamagelarai]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamagelarai|لێدوان]]) ‏١١:٣٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == بەشداری لە وتووێژێک بکە دەربارەی چاکسازیکردن لە داڕێژەی زانیاریدانەکان == سڵاو {{و|{{BASEPAGENAME}}}}، هیوادارم تەندروستیت باش بێت. وەک یەکێک لە بەکارهێنەرە چالاکەکانی ویکیپیدیا، پێم خۆشە بانگێشتت بکەم بۆ بەشداریکردن لە وتووێژێک [[ویکیپرۆژە:زانیاریدانەکان/نوێکردنەوە و چاکسازی|سەبارەت بە چاکسازیکردن و نوێکردنەوەی داڕێژەکانی زانیاریدانی ویکیپدیا]]. دەتوانیت ڕا و بۆچوونی خۆت بخەیتە ڕوو و هاوکاری بکەیت لە باشترکردنی ئەم جۆرە داڕێژانە و ویکیپیدیا بە گشتی. زۆر سوپاس! &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٢:٢٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] == سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] تکایەکم ھەیە، پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:The Barnstar of Kurdish Merit.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی لێھاتووییی کوردستان''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو، ئەو مەدالیایە لەبەر نووسینی چەند هەزار وتار پەیوەندیدار بە کوردستان، پێشکەش دەکەم. ھەر بژیت. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏٠٨:١٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} سڵاو لە بەڕێزت سوپاس بۆ نیشانەکەت سەرکەوتن بۆ هەموو لایەک‌‌‌ [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٧، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Writers Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی نووسەر''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو کاک MFTG سپاس بۆ ئێوە زیاتر لە چەند هەزار وتارتان نووسیوە. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏١٣:٥٣، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} سڵاو برام سوپاس بۆ بەڕێزت[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٦:٢١، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == دەنگدان لەسەر ھێنانی مافێکی نوێ بۆ ویکیپیدیا == سڵاو، {{و|{{BASEPAGENAME}}}}، ھیوام تەندروستی بەرێزتانە، ئێستا لە [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#داوای_چالاکردنی_مافی_بەسەرداچوونەوەی_دەستکارییە_ھەڵواسراوەکان_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی|دیوەخان داوا دەکرێت مافێکی نوێ]] بھێنرێتە ناو ویکیپیدیا، و پێویستمان بە بەشداربووان ھەیە، بەڕێزتان بانگھێشت کراون بەھیوای بەشداریکردن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == وتاری [[ڕەزوار]] == سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] وتارەکە بەم دوایانە چەن گۆڕانکارییەکی لێکراوە من شارەزاییم نییە لە ڕاستی و دروستیان، داوا دەکەم پشکنینێکی بۆ بکەی {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٣١، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو ھاوڕێ دەستکارییەکەیان دروستە چونکە ناوی گوندێکیان ڕاستکردووەتەوە، [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٤، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) == هۆکاری گەڕاندنەوە == سڵاو، ویستم بزانم هۆکاری گەڕاندنەوەی [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%85%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&curid=29&diff=947184&oldid=906704&diffmode=source ئەم دەستکارییە] چی بوو. [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٩، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو هاوڕێ دەستکاری چەند وشەیەکت کردبوو کە هی زانیاری نشتینگەکەیە، ئەوە ستاندارە و هەر دەستکاری بکەیت دەبێتە هەڵە لە وتارەکەدا، بۆیە گەڕاندمەوە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٨، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]]: لە "زانیاریی نشینگە" مەبەستت بۆکسی زانیاریدانی وڵاتەکەیە؟ من پێشتر ناوی ئەو پارامیتەرانەم گۆڕیبوو. بڕوانە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95:%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA&diff=947176&oldid=779190 ئێرە]. [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == پێشنیار == دەم باش MFTG,لەگەڵ دەستخۆشم بۆ کارە باش و جێی بایەخەکانت ویستم پێشنیارێک بکەم بۆ بەڕێزت ، ئەگەر بتوانی ھەوڵبدەیت وتارێک بەپێی پێوەرکانی وتاری ھەڵبژێردراو ئامادەبکەیت بۆ ویکیپیدیا زۆر باش ئەبێت دیارە ئەمە تەنھا پێشنیارێکە ئەکرێت لە ماوەی داھاتووشدا کاری لەسەر بکەیت لەگەڵ ڕێز و پێزانین بۆ جەنابت .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:١٣، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) : سڵاو هاوڕێ هیوام باشیتە، سوپاس بۆ پێزانینەکەت، کاتی خۆی لە وتاری [[ورمێ]] ئەو هەوڵەمدا بەڵام نەکرا، بەهەر حاڵ من هەوڵم خزمەتە، خۆشم حەزم لێیەتی بەڵام بوار نییە، زیاتر حەز بە کار دەکەم لەو شوێنانەدا کە کورد لەگەڵ نەتەوەکانی تردا بەریەک دەکەون یان سنوورە یا تێکەڵن، بۆئەوەی بمێنێتەوە و ببێتە زانیارییەک، سوپاس بۆ پێشنیارەکەت. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٧:٠٩، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Mövzulu ay - Coğrafiya ayı qızıl.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی جوگرافی بۆتۆ!''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | وەک سپاس و ستایشێک بە لەبەرچاوگرتنی کارەکانتان لە درووستکردنی زیاتر لە 4 ھەزار وتار، بە تایبەتی ئەو وتارانەی تایبەتن بە ناساندنی شوێنەکانی جیھان بە تایبەتی کوردستان، خزمەتێکی یاساییی مەحاڵت ئەنجامداوە، کە بەیەک کەسی ئەنجام نادرێت و ئەرکێکی قورسە و ئەم نیشانەیە وەک ناسینەوەیەک بۆ کارە جوانەکانت و سپاسکردنت لە ئەرکە قورسەکانت و ماندووبوونەکانت، لەو کاتانەی کە ھەوڵتداوە و چالاکیت ئەنجامداوە لە ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٢، ٥ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) |} :سوپاس هاوڕێ بۆ دیارییەکەت، ئێوەش ماندوو نەبن، هیوای سەرکەوتن بۆ هەمووی دەخوازم لە بەرەوپێش بردنی ئەم ویکیپیدیایە، سوپاس بۆ پێزانینەکانتان [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٦:٢٩، ٥ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == وتاری [[دەربەندی پشدەر]] == سڵاو ئەم کاتەت باش وادیارە وتارەکە حاڵی باش ینیە و گومانم ھەیە زانیارییەکانی ناوی ورد و درووست بن، ئایا دەتوانن سەیرێکی وتارەکە بکەن یان گەر کرا نوێکارییەک بکەن؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٤:٣٥، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو هاوڕێ وتارەکە هەمان وتاری [[دەربەندی ڕانیە]]یە، ئیتر نازانم لەنەزانییە یان دەمارگیری ناوچەییە وا دەنووسن دەربەندی پشدەر، بەڵام لە هەموو سەرچاوە حکومی و کتێبەکاندا هەروەها سەر زمانی خەڵکیش هەر ناوی دەربەندی ڕانیەیە، ئەتوانرێت وتاری [[دەربەندی پشدەر]] بسڕێتەوە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٧:٠٩، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::کەواتە ھیچ سەرچاوەیەکی حکوومی نییە پشتگیری لە دەربەندی پشدەر و ئەو وتارە شتێکی بێمانایە و لە ئەرزی واقیع بوونی نییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڵێ شتێکی وا بوونی نییە [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٩، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::سپاس {{کرا|سڕایەوە}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٣١، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == وتاری جافراباد == سڵاو ھەڤاڵ، سوپاس بۆ دروستکردنی وتاری [[جافراباد]]، بەڵام لەڕاستیدا ناوی جافراباد ھەڵەیە، جەعفەرئاباد ناوە درووستەکەیە، خەڵکی ناوچەکە بە جەفەراباد ناوی دەبەن، بەڵام لە پۆست و فەرمانگە حوکومیە فەرمییەکان بە جەعفەرئاباد ناو دەھێنرێت، گەر ئەوە پەسند دەکەیت پێشنیار دەکەم چاکسازی لە ناوەکەیدا بکەن، سپاس [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| زەمەند⊁کەریم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٥٩، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو ھاوڕێ، سوپاس بۆ دەست خۆشیەکەت، دەستی تۆش خۆشبێت. ھاوڕێ لە زمانی فارسی و فەرمانگە میرییەکانی ئێراندا ناوی ئەم شارەدێیە جەعفەرئابادە، بەڵام لەسەر زمانی کوردی ناوچەکە جەھفەرئاباد یان [[جافراباد]] بەکاردەھێنن، بۆیە ئێمەش ئەبێ ھەوڵبدەین، ناوە شێوێندراو و بە عەرەبکراو و فارسیکراو و تورکیکراو و گۆڕدراوەکان بکەینەوە سەر ئەسڵی خۆیان کە دانیشتوانی ناوچەکە بەکاری دێنن، سوپاس. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٠٤، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) منیش لەگەڵ ئەوەدام ئەم جینۆسایدی زمانە کە بەسەر ناو و چاندی گوند و شارە کوردییەکاندا ھاتووە کە لەمێژەیە دەستپێکراوە ھیچ نەبێت ئێمە تۆزقاڵێک لێی کەمەوە کەین و ببینە پێگەیەک بۆ دەرخستنی ڕاستی و درووستی مێژووەکەمان، بەڵام ناوی جافاراباد زارەکییە و ھەر لە جەعفەرەوە ھاتووە گەر بزانیت لە ویکیپیدیای ئێمەشدا و ھەموو زمانەکانی دیکەش بابەتەکان فەرمی دەنووسرێن نەک بەوەی بەشێکی خەڵکی گوندەکە چی پێدەڵێن، تەنھا گوتم با ئەوەت پێبڵێم، دووبارە سپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| زەمەند⊁کەریم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١١:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو ھاوڕێ لێت تێدەگەم، بەڵام ئەو فەرمی بوونە بۆخۆی کێشەکەیە، کە بووەتە ھۆی ئەوەی گۆڕانکاری بەسەر ناوە کوردییەکەدا بھێنێت، جەعەفەر ناوێکی عەرەبییە، بەڵام لە کۆنەوە کوردان کردوویانە بە جافر، یان عومەر بووەتە ھۆمەر یا ئۆمەر، موحەممەد، بووەتە حەمە، ئەمە بەھۆکاری فۆنەتیک و گونجاندن و ئاسان ھاتن لەسەر زار، لێرەدا بۆ ئێمە ڕەسمییەکە جافرەکەیە نەک جەعفەرەکە، ئێمە ئەبێ ھەوڵدەین بیگێڕینەوە سەر ڕەسەنەکەی کە لە سەر زاری کوردانە، لەداھاتوودا ئەمەی ئێمە دەبێتە ڕەسەن، وەک سەرچاوە و ئەرشیف، من زۆر لەم بوارەدا ئیش دەکەم، تەنانەت ھەوڵ دەدەم و پەیوەندی دەکەم بە خەڵکی ئەوناوچانەی کە وتاریان بۆ دروست دەکەم، بەس لەبەر ئەوەی نەکەومە ھەڵەی ئەو ناوە دروستکراوانەوە. جا ھاوڕێ حەزدەکەم ئەگەر لەم بوارەدا کارت کرد تۆش وەھا ئیش بکە و ئەو ناوانە وەرگرە کە لە سەر زمانی خەڵکی ناوچەکەن، سوپاس بۆتۆی بەڕێز. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٢١:٢٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == بەژداریکردن لە [[ویکیپرۆژە:فلیمەکان و زنجیرەکان]] == [[File:بانگێشتنامەی بەکارهێنەران.jpg|بانگێشتنامە|thumb]] سڵاو سوپاس بۆ بانگێشت نامەکەت، بەڵام لە ئێستادا ناتوانم. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٤:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == وتاری موسڵ == سڵاو بەڕێز، سەبارەت بە پەڕەی شاری موسڵ و گەڕاندنەوەی دەستکاریەکەم بۆ دەسکاریە پێشووەکان ئەگەڕێتەوە بۆ چی هۆکارێک؟ موسڵ شارێکی عێراقیە و ئەکەوێتە پارێزگای گەورەی نەینەوا، هاوسنوور بە پارێزگای دهۆک و هەولێر، موسڵ دەکەوێتە باشوری دهۆک و نزیک سنووری هەرێمی کوردستانە و حکومەتی هەرێم هیچ دەسەڵاتێکی لەم شارەدا نیە و لەژێر کۆنتڕۆڵی حکومەتی ناوەندیە، زۆر سوپاس. [[بەکارھێنەر:RasberryPedia|RasberryPedia]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:RasberryPedia|لێدوان]]) ‏١٧:٣٨، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | کارەکانت جێگای دەستخۆش و پێزانینە، ھەر سەرکەوتووبن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) |} :سڵاو ھاوڕێ سوپاس بۆ دیارییەکەت و پێزانینییەکەت، ھیوام سەرکەوتنە بۆ بەڕێزیشت، سەرکەوتن بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٢١:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == میراوە == سڵاو بەڕێز، نازانم دەزانی کە [[میراوە]] بووەتە شارستان یان نا ([[ناوچەی وەزنێ]] ← شارستانی میراوە)، هەروەها چەند ناوچەیەکی بۆ زیاد کراون کە لە ویکیپیدیای فارسی دا نوسراون، تکایە هەوڵێک بۆ چاکردنی دابەشکارییەکان بدە سپاست دەکەم. [[تایبەت:بەشدارییەکان/83.121.212.231|83.121.212.231]] ‏١١:٠٦، ٤ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) : سڵاو برا بەسەر چاو با بەراورد کارییەک بکەم چاکیان دەکەم. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١١:٤١، ٥ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سوپاس بۆ دروستکردنە بەنرخەکانت لە وتارە جوگرافییەکان، بەتایبەت وتاری [[قەرەھەنجیر]]، ھەر بژیت! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:٣٦، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) |} :سڵاو هاوڕێ، سوپاس بۆ دیارییەکەت، بۆ پێزانینییەکەت، ئەوەی من دەینووسم و لەگەڵ ئێوەدا ئەرکە بەرامبەر بە نیشتیمانە بێ دڵسۆزەکەمان، بەهیوای سەرکەوتن بۆ هەموولایەک. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٢١:٤٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == ناوی گوندێک == سڵاو و ڕێز، ناوی گوندێک بە کورمانجی Înkesû نووسراوە، سەبارەت بە وتارێک پێویستم پێیەتی، گەڕام بەڵام نەمدیتەوە بە سۆرانی دەبێتە کوێ. تکایە یارمەتیم دەن سپاس. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢٢:١١، ١ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) : سڵاو مەرج نییە وتاری هەبێت، بەڵام ئەم گوندە دەکەوێتە کوێوە؟ [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٢:٠٠، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :: ناوچەی برادۆست. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢١:١٨، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :::سڵاو ناوچەی برادۆست لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان یان باشووری کوردستان؟ گەر ڕۆژهەڵاتت ویست ئەمە ناوی گوندەکانی تێدایە [[گوندەواری برادۆست]]. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٣، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ::::بۆ دڵنیایی لەکاتی وەڵامدانەوە قایە بکەن. @[[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٤:٣٥، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ::::: پێتان وایە [[ئیچکەسۆ]] بێت؟ [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢٢:٣٦، ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :::::: سڵاو، نازانم تۆ مەبەستت کوێیە؟ ئەم Înkesû دەکەوێتە کام بەشی کوردستان؟ [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٥:٠٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::: ورمێ، ناوچەی برادۆست. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) : سڵاو لەوانەیە هەر بۆ چوونەکەی خۆت بێت، [[ئیچکەسۆ]] بێت، بە فارسییەکەی اشگەسوە، ناوی ئەوگوندانەی [[شارستانی ورمێ]]م لە خەڵکی ناوچەکە وەرگرتووە دڵنیابە هیچ هەڵە لە ناوە کوردیەکاندا نییە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٢١:٢٩، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :: جێگیرم کرد، سپاس بۆ هاوفکریتان. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٢١:٤٢، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :::هەر سەرکەوتووبیت. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٥:٠٥، ٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == بەشدارییەکانی Omid Qasre == دەم باش MFTG, تکایە سەیرێکی وتارەکانی [https://xtools.wmcloud.org/pages/ckb.wikipedia.org/Omid%20Qasre/0 Omid Qasre] بکە و بزانە بسڕدرێنەوە باشە یان بە شێوەیەک بمێننەوە. ئەوە لێگەڕێ کە بانگەشەی بۆ خۆی کردووە. گەر توانیت سەیرێکی بەشدارییەکانیشی بکە؛ ھەندێ دەستکاریی سەیری کردووە. گەر دەزانی دەستکارییەکانی باش نین، پێم بڵێ تا ھەموویان پووچەڵ بکەمەوە و وتارەکانیشی (کە پێم وایە ھەمان ناوەڕۆکیان ھەن) بسڕمەوە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٣:٥٦، ٧ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) : سڵاو کاک ئارام، وتارەکانی زۆر بازاڕیانە نوسراوە، زۆرێک لە ناوەکانی دووبارەن، بێ سەرچاوەن، بێ پێزن، بەمانە ناوترێت وتار، سڕینەوەی باشترە، گەر قسەشی لەگەڵدا بکەیت، چاکیان بکات باشترە، کۆی گوندەکانی ناحیەی قەسرێ (٢٨) گوندە. بەڵام ئەم ئاماژەی بە(٤٨) گوند داوە ئەمەش بۆ ناوی دووبارە و ھەندێ جێگەی بە گوند داناوە بۆیە وای لێھاتووە. چی کەت پێویست بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٩، ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ::دەستەکانت خۆش بن کاکە گیان، و زۆر سپاس بۆ وەڵام و ڕوونکردنەوەکانت. وەڵا من بەشدارییەکانیم بە دڵ نین و ئەگەر خۆم بڕیار بدەم، تەواوی وتار و بەشدارییەکانی دەسڕمەوە، بەڵام حەزم کرد {{وب|Serchia|Kushared}} ڕای خۆیان بڵێن پێش ئەوەی بیانسڕمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٥:٥١، ٩ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == وتاری لێکچوو == سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]]، لێرە سێ وتار ھەن سەبارەت بە یەک ناوچە ([[بازیان]]، [[قەزای بازیان]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان]]) کە ھەرسێک وتارەکە تۆ دروستت کردون، دەستتخۆش بێت، بەڵام دەپرسم گەر یەکێ بیەوێت زانیاری لەسەر ناوی "بازیان" دەستکەوێت، دەبێ سەرەتا بچێت کام وتارەیان بخوێنێتەوە؟ ئەو وتارانە پێویستە ھەبن؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٤:٤٩، ١ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) : سڵاو بەڕێزم، بەڵێ من ئەم سێ وتارەم دروستکردووە، ئەم سێ وتارە لە ڕووی کارگێڕی و جوگرافیاوە جیاوازن، ھەر یەکەیان بە جیاوازی خۆیان ناوی بازیانیان ھەڵگرتووە، لە ئێستادا بۆ ئەم وتارانە لە بەشی ناودا ئاماژەم بەوەداوە کە ناوی بازیان لە چییەوە ھاتووە بە پێی ئەو سەرچاوانەی دەستم کەوتووە، بۆ ناوی بازیان سەیری [[قەزای بازیان]] بکە لە بەشی ناودا ئاماژەم پێداوە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٧:١٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::تێگەیشتم، سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکەت. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢١:٤٠، ٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Kurdistan barnstar for geography.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی جوگرافیای کوردستان''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سپاس بۆ ھەموو کارە بەنرخەکانت سەبارەت بە ھەر ناوچەیەکی کوردستان کە دروستت کردبێت. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٥:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) |} سڵاو سوپاس بۆ دیارییەکەت، بە ھیوای سەرکەوتن بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏٠٦:١٥، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == بۆ سەربازی ون == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Napoleonic Eagle (2).png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''سیمبولی هەڵۆ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | نیشانی هەڵۆ شایەنی جەنابتە، تۆ وەک هەڵۆی بەرزەفڕ بەسەر شاخ و دەشت و کونجەکانی ئەم نیشتیمانی دایکە (کە کوردستانە) هەڵفڕیویت و بە لێنزی کامێراکەت و بە دوگمەکانی کیبۆڕدەکەت تۆمارت کردوون و خستووتەتە ویکیپیدیاوە. پیرۆزە گەیشتنت بە ~٥٠٠٠ وتار [[بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|Τωαηα]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:د. توانا ع. بەرزنجی|لێدوان]]) ‏٠٣:٠١، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) |} :سڵاو دکتۆر گیان، سوپاس بۆ دیارییەکەت پێزانینێکی جوانە، سەرکەوتن بۆ هەموولایەک، تا بمێنین خزمەتی ئەم نیشتمانە بێ نازە دەکەین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٠:٣٩، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == داڕێژە:Photomontage == دەم باش MFTG، ماندوو نەبیت. تێبینیم کرد کە لە چەدنین وتار کەڵکت [[داڕێژە:Photomontage]] وەرگرتووە لەکاتێکدا وێنەیان تێدا نییە یان تەنیا یەک وێنەیان تێدایە کە ئەمە شتێکی ڕەشی لە سندووقی زانیاریدانەکان (وەک لە [[جەلی، کۆیە]] دیارە) بەرھەم ھێناوە. ئەم داڕێژە بۆ زیاتر لە وێنەیەک بەکاردێت. خۆشبەختانە بەشێکی پەڕەکان لە [[:پۆل:Pages using photo montage with one or fewer images]] کۆکراونەتەوە. ھەوڵ دەدەم چاکیان بکەم، بەڵام تکایە ئەگەر لای خۆت لەسەر قاڵبێک وتارەکان دروست دەکەیت، نوێی بکەوە. لەگەڵ ئەوپەڕی سپاس بەندە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :داڕێژەکانمان سڕییەوە کە ١٬٢٨٧ دانە بوون و ئەمانەش دوو نموونەی دەستکارییەکەن: [[تایبەت:diff/1427323|یەک]] و [[تایبەت:diff/1427073|دوو]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٤٤، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :: سڵاو دەستتان خۆش بێت ئیتر دای نانێین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٠٦:١١، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == مەدالیای کوردستان == {{مەدالیای کوردستان|MFTG|تەواوی بەشدارییەکان، بەتایبەتی وتاری گوندەکانی کوردستان. |--[[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٨:٢٤، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)}} :سڵاو زۆر سوپاس بۆ دیارییەکەت، هەربمێنن. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٠٦:٥٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == Help == Hello, could you help me improve [[جینۆسایدی غەززە|this]] article I recently created? If my Kurdish language skills were better, I would have done it myself. [[بەکارھێنەر:جودت|جودت]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:جودت|لێدوان]]) ١٢:٢٤، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == ژمارەی دانیشتوانی شار و گوندەکانی کوردستان == سڵاو، لە ماڵپەڕی ئاماری حکومەتی عێراق فایلێکی [https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 پی دی ئێف (لینکی یەکەم: تقرير نتائج التعداد العام للسكان والمساكن في العراق 2024)] بڵاوکراوەتەوە کە داتای سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٤ی لەخۆگرتووە. گرنگییەکەی لەوەیە کە ژمارەی دانیشتووانی بەپێی سەرجەم یەکە ئیدارییەکان جیاکردووەتەوە. بەهۆی ئەوەی بەڕێزت کارت لەسەر وتاری گوند و شارەکانی کوردستان دەکرد، گوتم ئەمەت بۆ پێشنیار بکەم کە ئەگەر بۆت ئاسان بێت لەمەودوا لە وتارەکان ئاماژە بە ژمارەی دانیشتووانیش بدەی. هەم لەڕێی دانانی بەشێکی نوێ لەنێو ئەو وتارانە بە ناوی "دانیشتووان" و هەم لە بۆکسی زانیارییەکان. هەرچەندە وەرگرتنی داتا بۆ هەر شوێنێک لە فایلێکی پی دی ئێف کەمێک بێزارکەرە، بەڵام ئێستا هەر بەم فایلە بەردەستە و ئەگەر بە شێوەی فایلێکی ئێکسڵیش دەستت بکەوێت باشتر دەبێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٦:٤٣، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو هاوڕێ دەستت خۆشبێت، بۆ من ئەمە دیارییەکی زۆر بەنرخ بوو، زۆر سوپاس. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢٢:٥٠، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) c7hpu5sge32k4c6ek0izymf7718uu6n 3 134072 1571413 1570084 2026-04-03T01:48:42Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت (کۆنتر لە ٣١ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٤]] 1571413 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(31d) |counter = 14 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 }} {{سەرقاڵ}} ---- {{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}} <!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--> {{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} {{ھن|٥}} <!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --> == چاکردنی ساڵە کۆچییەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،<br> ::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە <br> ::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، <br> ::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)<br> ::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.<br> ::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == فۆنتی سەربەشەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ساڵی ھەڵە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن: :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش: :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو، سپاس بۆ گرێدانی وتارەکەی دوێنێ، ئایا ڕێگایەک هەیە کە خۆم فێری ببم بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ئەو ئامرازەی بۆتە ڕێگر لە گرێدانی زمانەکان؟ --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٨:٤٤، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] شایەنی نییە. ھەر وەک ڤیدیۆکە بیکە، کێشەت نابێت؛ خۆشم ھەر وا گرێم دان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:٠٩، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == بۆت == سەلام کاک ئارام. هیوادارم لە هەر جێیەکی و لە هەر کاتێک دا باش و تەندرووست بی. کاک ئارام هیوادارم هەژمارەکەت بکەیەوە و ئەو پەیامم ببینی. چۆنێتی چاککردنی بۆتم دەویست، بەس ئەو بەشەی کە تاگ لە وتارەکان دەدا، بۆ ویکیپیدیای فارسیمە لەسەر [[user:KordBot]]، ئەگەر پێم بڵێی چ کۆدێک لە کوێ دەبێ بەکاربێنم تا کارا بێ زۆر باش دەبێ و یارمەتیەکی زۆرت پێ داوم. یاحەق [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١١:٢٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> kszjg2esjp5jj74enkeg3aynw33tltz 0 137756 1571066 1500527 2026-04-02T14:06:27Z 1silent scientist 51740 1571066 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|ناوچە مێژووییەکە|میرنشینەکە|میرنشینی حەکاری}} '''حەکاری''' ({{langx|syr|ܚܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Ḥakkāri}}، یان {{lang|syr|ܗܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Hakkāri}})، ناوچەیەکی شاخاوی مێژوویی بوو کە دەکەوتە باشووری [[دەریاچەی وان]]،<ref name="Aboona2">{{Harvnb|Aboona|2008|p=2}}</ref> کە بەشێک لە پارێزگاکانی مۆدێرنی [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]، [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]]، [[پارێزگای وان|وان]] لە [[تورکیا]] و [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەگرتەوە. لە کۆتایییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا [[سەنجەق]]ێک بوو لەناو [[ویلایەتی وان]]ی کۆندا. [[پەڕگە:Hakkari Assyrians, c. 1900.jpg|وێنۆک|[[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] == مێژوو == [[File:Church of Saint John the Arab.jpg|وێنۆک|کڵێسایەکی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|ئاشووری]] سەدەی شەشەم، مار یۆهانانی عەرەب، لە گوندی [[ئەنداچ|گێرامۆن]]ی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]]] [[File:Qudshanis-Hakkari Mar Shimon house.jpg|thumb|نشینگەی پاتریارک لە قودشانیس، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (١٦٩٢–١٩١٨)]] [[File:Semdinli Hakkari.jpg|thumb|right|ناوچەی شاخاوی [[شەمزینان]]]] [[File:Basket woven bridge across the Zab in Hakkari, c. 1900.jpg|thumb|پردی چنراو لەسەر زێ لە حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] ئەو ناوچەیەی لە [[توور عەبدین]]ەوە تا حەکاری درێژ دەبێتەوە، زەوییەکانی [[نایری]] پێکهێنابوو کە وەک سنووری باکووری ئاشووری و سنووری ڕکابەرەکانیان لە [[ئورارتوو]] کاری دەکرد. [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانی]] ئەم ناوچەیە مەسیحی بوون و شوێنکەوتووی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژهەڵات]] بوون و تا ساڵی ١٩٢٤ لێرە دەژیان، کاتێک کۆتا [[ئاشوورییەکان]] کە لە [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] و ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە ساڵی ١٩١٨دا ڕوویاندا ڕزگاریان ببوو، دەرکران. زۆربەیان دواتر ڕوویان لە دۆڵەکانی [[سپنە]] و [[نەھلە]] لە باکووری عێراق کرد. ئەوانەی چوونە [[سێمێل]] لە کۆتاییدا لە ماوەی دەیەی ١٩٣٠ بۆ [[ناوچەی تل تەمەر]] لە [[سووریا]] کۆچیان کرد. لە ساڵی ٩٨٠ی زایینیدا، عەزوولدەولە هێرشێکی بۆ سەر کوردانی حەکاری نارد و گوێڕایەڵی کردن.<ref>Houtsma, M. Th (1993). [https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936. BRILL. p. 1137. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> لە ساڵی ١٠٤١ی زایینیدا، دوای شکستی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزە تورکە]] داگیرکەرەکان و کۆمەڵکوژی دواتریان لە [[ورمێ]] لەلایەن ڕەوەندییەکانەوە، ئەوان بەرەو حەکاری هەڵاتن و لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە تێکشکان و ١٥٠٠ پیاوی هۆزی ئۆغوز کوژران و ڕزگاربووەکانیش لەلایەن کوردەکانەوە کۆیلە کران.<ref>Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids "Rawwadids"]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.</ref><ref>Houtsma, M. Th (1993). ''[https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936''. BRILL. p. 1138. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> دوای وێرانکردنی ناوەندە شارییەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لەسەر دەستی [[تەیمووری لەنگ]]، سەرکردەیەکی سەربازی تورک کە لەژێر پەردەی گێڕانەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی مەنگۆل]] کاری دەکرد و بە «شمشێری ئیسلام» ناسرابوو. داگیرکردنی [[بەغدا]] و ناوچەکە بەگشتی، بەتایبەتی وێرانکردنی [[تکریت]]، کاریگەری کردە سەر [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]] کە دوای لەناوبردنی مەسیحییەکانی ناوچەکە، [[ئیسماعیلییەکان]] و موسڵمانانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بەبێ جیاوازی لەلایەن تەیموورەوە لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٤دا، لە نزیک نەینەوا لە [[دێری مار مەتای]] پەنایان گرتبوو. ئەو چەند ڕزگاربووەی مابوونەوە پەنایان بۆ ئاشوورییەکانی حەکاری و ناوچەکانی دەوروبەری برد. ئەم ناوچەیە هەروەها چەندین قەشە و پاتریارکی بەرهەمهێنا چونکە جێنشینی میراتی بەکاردەهێنرا بۆ ڕێگریکردن لە هەرەسهێنانی تەواوی [[کڵێسا]]کە. تا سەدەی ١٦، ئاشوورییەکان لە زۆرێک لەو شارانە نەمان کە پێشتر تێیدا گەشەیان کردبوو، وەک [[تەورێز]] و [[نسێبین]]. سەرۆکی کڵێسای ڕۆژهەڵات تا ساڵی ١٥٥٣ لە بەغداوە بۆ [[مەراغە]] لە [[ورمێ]] گواسترایەوە.<ref name=Alexander36>{{Harvnb|Alexander|1994|p=36}}</ref> تا دەیەی ١٥٠٠، [[ئاشوورییەکان]] لە وەشانێکی کۆنتر لە سێگۆشەی ئاشووری چڕببوونەوە، کە خاڵەکانی لە [[ئامەد]] (ڕۆژاوا) و [[مەراغە]] (ڕۆژهەڵات) بوون. کڵێسای ڕۆژهەڵات هەندێک لە ئەندامەکانی لە چەند سەدەی دوای «فیتنەی ١٥٥٢» بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لەدەستدا، بەتایبەتی لە ئامەد. بەڵام ئەوانەی لە حەکاری دەژیان، کاریگەر نەبوون بەو ناکۆکییانە تا ساڵی ١٦٩٢، کاتێک ئەسقەفە کلدانییەکەی ئامەد، شەمعوونی نۆیەمی دنخا، لە [[ڕۆما]] جیا بووەوە و گواسترایەوە بۆ [[قودشانیس]] لە حەکاری، لەوێ هێڵی شەمعوونی بۆ جێنشینی میراتی پاتریارکی دووبارە ناساندەوە کە تا ساڵی ١٩٧٦ بەردەوام بوو. پاتریارک [[شەمعوونی سێزدەهەم]] کورسییەکەی لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[قۆچانیس]] گواستەوە. دوای گەڕانەوەی کۆتایی بۆ باوەڕە نەریتییەکە، پاتریارکەکانی هێڵی شەمعوون بڕیاریاندا سەربەخۆیی خۆیان بپارێزن و دوای ئەو کاتە دوو هێڵی سەربەخۆی پاتریارکە نەریتییەکان هەبوون: هێڵی باڵای ئەلیا لە ئەلقۆش و هێڵی خوارووی شەمعوون لە قۆچانیس.{{sfn|Murre van den Berg|1999a|p=235-264}} ئەم دابەشبوونە جگە لەوە بەهۆی پێکهاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگە ئاشوورییە ناوخۆییەکانەوە بوو، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکێتیی هۆزایەتی ڕێکخرابوون و هەر هۆزێک لەلایەن گەورەیەکی ناوخۆییەوە («مەلیک») سەرکردایەتی دەکرا، لە کاتێکدا هەر مەلیکێک لە کۆتاییدا ملکەچی پاتریارک بوو، کە نێوەندگیری لە نێوان ئاشوورییە مەسیحییەکان و دەسەڵاتدارانی [[عوسمانی]]دا دەکرد.{{sfn|Wigram|1914}} پاتریارک کە لە کڵێسای مار شەلیتا لە قودشانیس نیشتەجێ بوو، هەم دەسەڵاتی ڕۆحی و هەم سیاسی بەسەر ڕەعێتەکانیدا هەبوو. بەوپێیەی [[قەشە]]کان داوایان لێدەکرا بە [[ڕەبەن]]ی بمێننەوە، پاتریارکایەتی لە مامەوە بۆ برازا دەگواسترایەوە.<ref name=Alexander36/> ئەم سیستەمە بە «ناتر کورسیا» ({{lang|syr|ܢܛܪ ܟܘܪܣܝܐ}} «پاسەوانی تەخت») ناسرا، و تا سەدەی ١٩ ئەم سیستمە بۆ هەموو ئەسقەفنشینەکانی حەکاری جێبەجێ کرا.<ref name=Wilmshurst277>{{Harvnb|Wilmshurst|2000|p=277}}</ref> ئاشوورییەکان هاوپەیمانی ئاڵۆزیان لەگەڵ هۆزە کوردە دراوسێیەکان و ئاغاکانی عوسمانی پێکهێنابوو، و هەر هۆزێک لەلایەن «مەلیک»ێکەوە ({{lang|syr|ܡܠܟ}}) سەرکردایەتی دەکرا کە لە کاتی شەڕدا وەک سەرکردەیەکی سەربازیش کاری دەکرد.<ref name=Aboona35>{{Harvnb|Aboona|2008|p=35}}</ref> ئاشوورییەکانی [[تیاری]] لە ٥١ گوندی جیاوازدا دەژیان و ٥٠،٠٠٠ ئەندامیان هەبوو - ئەمەش وای لێکردبوو کە بەهێزترین بن لە نێوان هۆزە ئاشوورییە نیوە سەربەخۆکاندا.<ref>{{Cite book|last=Khan|first=Geoffrey|title=Neo-Aramaic dialect studies|date=2008|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-423-9|pages=39|oclc=862139304}}</ref> === شەڕە کوردییەکان === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان بەگ}} لە [[سەدەی نۆزدەهەم]]دا، چەندین ناوەندی کوردی ڕکابەر لە ناوچەکەدا دەستیان بە دەرکەوتن کرد. [[میر محەممەد]]، میری کوردی [[میرنشینی سۆران]]، کە ناوەندەکەی لە دەوروبەری [[ڕەواندز]] بوو، توانی ڕکابەرەکانی لابدات و ناوچەیەک لە [[مێردین]]ەوە تا [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] کۆنتڕۆڵ بکات.<ref name=Aboona173>{{Harvnb|Aboona|2008|p=173}}</ref> بەڵام لە ساڵی ١٨٣٨دا کاتێک ویستی ئاشوورییەکانی حەکاری گوێڕایەڵ بکات، لە شەڕدا شکا. [[عوسمانییەکان]]، بەهۆی هەوڵدانیان بۆ چەسپاندنی کۆنتڕۆڵیان بەسەر ناوچەکەدا، کەوتنە شەڕێکی پڕ تێچوو لەگەڵیدا کە لە کۆتاییدا بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی میرنشینەکەی.<ref name=Aboona174>{{Harvnb|Aboona|2008|p=174}}</ref> دوای ڕووخانی ڕکابەرە سەرەکییەکەی، [[بەدرخان بەگ]]ی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] هەوڵیدا دەسەڵاتی خۆی فراوان بکات بە لکاندنی ناوچە [[ئاشوورییەکان]] لە حەکاری.<ref name=Aboona179>{{Harvnb|Aboona|2008|p=179}}</ref> ئەو سوودی لە درزێکی نێوان پاتریارک شەمعوونی حەڤدەیەم ئیبراهیم و [[نووروڵڵا بەگ]]، میری کوردی حەکاری وەرگرت. بەدیرخان هاوپەیمانی لەگەڵ نووروڵڵا بەگ بەست و لە هاوینی ساڵی ١٨٤٣دا هێرشی کردە سەر ئاشوورییەکانی حەکاری و کۆمەڵکوژی کردن و ئەوانەشی ڕزگاریان بوو وەک کۆیلە بردن.<ref name=McDowall47>{{Harvnb|McDowall|2000|p=47}}</ref> کۆمەڵکوژییەکی تریش لە ساڵی ١٨٤٦دا بەسەر ئاشوورییەکانی تیاری هێنرا کە ئەوانیش لە حەکاری نیشتەجێ بوون.<ref name=McDowall47/> زلهێزە ڕۆژاواییەکان کە بەهۆی [[کۆمەڵکوژی]]یەکانەوە نیگەران ببوون، فشاریان خستە سەر [[عوسمانییەکان]] بۆ دەستوەردان. بەدیرخان دواتر شکا و لە ساڵی ١٨٤٧دا بۆ کریت دوورخرایەوە.<ref name=McDowall47/> === کۆنتڕۆڵی ڕاستەوخۆی عوسمانی === [[File:Armenian population of Van province in 1896.png|وێنۆک|ناوچە مەسیحییە چوارگۆشە ڕەنگکراوەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی وان]] ئەو شوێنەیە کە [[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری تێیدا دەژیان، لە کاتێکدا ناوچە مەسیحییە ڕەنگ شینەکان نیشاندەری شوێنی نیشتەجێبوونی [[ئەرمەنییەکان]]ە.]] هەرچەندە ناوچەکە لە سەدەی ١٦ەوە بە ناو لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بوو، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دانیشتووانە ئاشووری و کوردەکەی و ئاغاکانیانەوە بەڕێوە دەبرا. دۆخەکە دوای حوکمی بەدرخان بەگەکان و چاکسازییەکانی تەنزیمات گۆڕا، چونکە عوسمانییەکان ئێستا توانییان کۆنتڕۆڵی تەواوی خۆیان بەبێ بەرگری فراوان بکەن، و لە ساڵی ١٨٦٨دا [[سەنجەقی حەکاری]] دروست کرا.<ref name=Aboona3>{{Harvnb|Aboona|2008|p=3}}</ref> === کۆمەڵکوژی و کۆچکردنی بەکۆمەڵ === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی سەیفۆ}} لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، بەڵێنی مامەڵەی تایبەت بە پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین]] درابوو وەک پێشبینییەک بۆ جەنگەکە.<ref name=Stafford23>{{Harvnb|Stafford|2006|p=23}}</ref> بەڵام کەمێک دوای دەستپێکردنی جەنگ، نیشتەجێگا [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنییەکان]]ی باکووری حەکاری لەلایەن هێزە ناڕێکە کوردەکانی هاوپەیمانی [[سوپای عوسمانی]] لە کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکاندا هێرشیان کرایە سەر و تاڵان کران.<ref name=Stafford24>{{Harvnb|Stafford|2006|p=24}}</ref><ref name=gaunt134>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=134}}</ref> کەسانی تر بە زۆر بردرانە ناو لیواکانی کار و دواتر لەسێدارە دران.<ref name=gaunt136>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=136}}</ref> خاڵی وەرچەرخان ئەو کاتە بوو کە برای پاتریارک لە کاتی خوێندنی لە [[ئەستەمبوڵ]] بە دیل گیرا. عوسمانییەکان داوای بێلایەنی ئاشوورییەکانیان کرد و وەک ئاگادارکردنەوەیەک ئەو پیاوەیان لەسێدارە دا.<ref name="stafford25">{{Harvnb|Stafford|2006|p=25}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Assyrian Tragedy|url=http://www.aina.org/books/tat.htm|last=Yusuf|first=Malik|website=www.aina.org|access-date=2020-05-20|archive-date=October 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010132238/http://www.aina.org/books/tat.htm|url-status=live}}</ref> لە بەرامبەردا، پاتریارک لە ١٠ی نیسانی ١٩١٥دا شەڕی دژی عوسمانییەکان ڕاگەیاند.<ref name=stafford25/> ئاشوورییەکان دەستبەجێ لەلایەن هێزە ناڕێکە کوردەکانەوە کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە پشتگیری دەکران، هێرشیان کرایە سەر، کە زۆربەی ئاشوورییەکانی حەکارییان بەرەو لووتکەی چیاکان ڕاونا، چونکە ئەوانەی لە گوندەکانیاندا مابوونەوە کوژران.<ref name=stafford25/> شەمعوون بنیامین توانی بەبێ ئەوەی هەستی پێ بکرێت بچێتە [[ورمێ]]، کە لەو کاتەدا لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]دا بوو، و هەوڵیدا قەناعەتیان پێ بکات کە هێزێکی فریاگوزاری بۆ ئاشوورییە گەمارۆدراوەکان بنێرن.<ref name="stafford25"/> کاتێک [[ڕووسەکان]] وەڵامیان دایەوە کە داواکارییەکە نالۆژیکییە، ئەو گەڕایەوە حەکاری و ٥٠،٠٠٠ ئاشووری ڕزگاربووی لە ڕێگەی چیاکانەوە بەرەو شوێنی سەلامەت لە ورمێ برد.<ref name="stafford25"/> هەزاران کەس لە کاتی ئەم ڕێپێوانەدا بەهۆی سەرما و برسییەتییەوە گیانیان لەدەستدا.<ref name="stafford25"/> === دوای جەنگی جیھانیی یەکەم === لە کاتی کۆنفرانسەکانی ئاشتی لە [[پاریس]] لە ساڵی ١٩١٩دا، [[ئاشوورییەکان]] داوای دەوڵەتێکیان لە [[ئامەد]] و باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] لە [[عێراق]] کرد؛ کەسانی تر داوای پارێزگاری بەریتانیایان بۆ باکووری مێزۆپۆتامیا، باکووری [[مووسڵ]] و [[ورمێ]] کرد.<ref name=Nisan187>{{Harvnb|Nisan|2002|p=187}}</ref> ئاشوورییەکان هەوڵیاندا ناوچەکە وەربگرنەوە، بەڵام تورک و کوردەکان دژایەتی ئارەزووی ئەوانیان کرد بۆ وەرگرتنەوەی زەوییە باوباپیرانییەکانیان لە حەکاری، و هەوڵێکی ئاغا پترۆس بۆ داگیرکردنی ناوچەکە شکستی هێنا. لە ساڵی ١٩٢٤دا، دوای ڕاپەڕینێک، [[تورکیا]] بە فەرمی باکووری حەکاری داگیر کرد و کۆتا دانیشتووانە مەسیحییەکانی کە هێشتا لە ناوچەکەدا مابوون دەرکرد،<ref name=Nisan188>{{Harvnb|Nisan|2002|p=188}}</ref> تەنها گوندی [[گەزناخ]] نەبێت کە بەهۆی هاوپەیمانییە کوردییەکان و گۆڕینی باوەڕیان بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لە دوورخستنەوە ڕزگاری بوو. ئاشوورییەکان تا ئێستاش لە ناوچەی باشووری حەکاری لە بەرواری باڵا، کە ئێستا لەسەر سنووری تورکیا و عێراقە، و لە دۆڵەکانی [[سپنە]] و [[نەھلە]] لە ناوچەی نۆهەدرای پارێزگای دهۆکی عێراق دەژین. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی حەکاری]] * [[میرنشینە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|تورکیا|عێراق}} [[پۆل:بێ پۆل لە ئەیلوول ٢٠١٧]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] eol3aosurkm9zt6q4psz1o0d6q60c7b 1571067 1571066 2026-04-02T14:07:27Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571067 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|ناوچە مێژووییەکە|میرنشینەکە|میرنشینی حەکاری}} '''حەکاری''' ({{langx|syr|ܚܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Ḥakkāri}}، یان {{lang|syr|ܗܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Hakkāri}})، ناوچەیەکی شاخاوی مێژوویی بوو کە دەکەوتە باشووری [[دەریاچەی وان]]،<ref name="Aboona2">{{Harvnb|Aboona|2008|p=2}}</ref> کە بەشێک لە پارێزگاکانی مۆدێرنی [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]، [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]]، [[پارێزگای وان|وان]] لە [[تورکیا]] و [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەگرتەوە. لە کۆتایییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا [[سەنجەق]]ێک بوو لەناو [[ویلایەتی وان]]ی کۆندا. [[پەڕگە:Hakkari Assyrians, c. 1900.jpg|وێنۆک|[[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] == مێژوو == [[پەڕگە:Church of Saint John the Arab.jpg|وێنۆک|کڵێسایەکی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|ئاشووری]] سەدەی شەشەم، مار یۆھانانی عەرەب، لە گوندی [[ئەنداچ|گێرامۆن]]ی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]]] [[پەڕگە:Qudshanis-Hakkari Mar Shimon house.jpg|وێنۆک|نشینگەی پاتریارک لە قودشانیس، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (١٦٩٢–١٩١٨)]] [[پەڕگە:Semdinli Hakkari.jpg|وێنۆک|ڕاست|ناوچەی شاخاوی [[شەمزینان]]]] [[پەڕگە:Basket woven bridge across the Zab in Hakkari, c. 1900.jpg|وێنۆک|پردی چنراو لەسەر زێ لە حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] ئەو ناوچەیەی لە [[توور عەبدین]]ەوە تا حەکاری درێژ دەبێتەوە، زەوییەکانی [[نایری]] پێکھێنابوو کە وەک سنووری باکووری ئاشووری و سنووری ڕکابەرەکانیان لە [[ئورارتوو]] کاری دەکرد. [[ئاشوورییەکان]]ی ئەم ناوچەیە مەسیحی بوون و شوێنکەوتووی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] بوون و تا ساڵی ١٩٢٤ لێرە دەژیان، کاتێک کۆتا [[ئاشوورییەکان]] کە لە [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] و ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە ساڵی ١٩١٨دا ڕوویاندا ڕزگاریان ببوو، دەرکران. زۆربەیان دواتر ڕوویان لە دۆڵەکانی [[سپنە]] و [[نەھلە]] لە باکووری عێراق کرد. ئەوانەی چوونە [[سێمێل]] لە کۆتاییدا لە ماوەی دەیەی ١٩٣٠ بۆ [[ناوچەی تل تەمەر]] لە [[سووریا]] کۆچیان کرد. لە ساڵی ٩٨٠ی زایینیدا، عەزوولدەولە ھێرشێکی بۆ سەر کوردانی حەکاری نارد و گوێڕایەڵی کردن.<ref>Houtsma, M. Th (1993). [https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936. BRILL. p. 1137. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> لە ساڵی ١٠٤١ی زایینیدا، دوای شکستی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزە تورکە]] داگیرکەرەکان و کۆمەڵکوژی دواتریان لە [[ورمێ]] لەلایەن ڕەوەندییەکانەوە، ئەوان بەرەو حەکاری ھەڵاتن و لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە تێکشکان و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزی ئۆغوز کوژران و ڕزگاربووەکانیش لەلایەن کوردەکانەوە کۆیلە کران.<ref>Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids "Rawwadids"]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.</ref><ref>Houtsma, M. Th (1993). ''[https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936''. BRILL. p. 1138. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> دوای وێرانکردنی ناوەندە شارییەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لەسەر دەستی [[تەیمووری لەنگ]]، سەرکردەیەکی سەربازی تورک کە لەژێر پەردەی گێڕانەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی مەنگۆل]] کاری دەکرد و بە «شمشێری ئیسلام» ناسرابوو. داگیرکردنی [[بەغدا]] و ناوچەکە بەگشتی، بەتایبەتی وێرانکردنی [[تکریت]]، کاریگەری کردە سەر [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سووریانی]] کە دوای لەناوبردنی مەسیحییەکانی ناوچەکە، [[ئیسماعیلییەکان]] و موسڵمانانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بەبێ جیاوازی لەلایەن تەیموورەوە لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٤دا، لە نزیک نەینەوا لە [[دێری مار مەتای]] پەنایان گرتبوو. ئەو چەند ڕزگاربووەی مابوونەوە پەنایان بۆ ئاشوورییەکانی حەکاری و ناوچەکانی دەوروبەری برد. ئەم ناوچەیە ھەروەھا چەندین قەشە و پاتریارکی بەرھەمھێنا چونکە جێنشینی میراتی بەکاردەھێنرا بۆ ڕێگریکردن لە ھەرەسھێنانی تەواوی [[کڵێسا]]کە. تا سەدەی ١٦، ئاشوورییەکان لە زۆرێک لەو شارانە نەمان کە پێشتر تێیدا گەشەیان کردبوو، وەک [[تەورێز]] و [[نسێبین]]. سەرۆکی کڵێسای ڕۆژھەڵات تا ساڵی ١٥٥٣ لە بەغداوە بۆ [[مەراغە]] لە [[ورمێ]] گواسترایەوە.<ref name=Alexander36>{{Harvnb|Alexander|1994|p=36}}</ref> تا دەیەی ١٥٠٠، [[ئاشوورییەکان]] لە وەشانێکی کۆنتر لە سێگۆشەی ئاشووری چڕببوونەوە، کە خاڵەکانی لە [[ئامەد]] (ڕۆژاوا) و [[مەراغە]] (ڕۆژھەڵات) بوون. کڵێسای ڕۆژھەڵات ھەندێک لە ئەندامەکانی لە چەند سەدەی دوای «فیتنەی ١٥٥٢» بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لەدەستدا، بەتایبەتی لە ئامەد؛ بەڵام ئەوانەی لە حەکاری دەژیان، کاریگەر نەبوون بەو ناکۆکییانە تا ساڵی ١٦٩٢، کاتێک ئەسقەفە کلدانییەکەی ئامەد، شەمعوونی نۆیەمی دنخا، لە [[ڕۆما]] جیا بووەوە و گواسترایەوە بۆ [[قودشانیس]] لە حەکاری، لەوێ ھێڵی شەمعوونی بۆ جێنشینی میراتی پاتریارکی دووبارە ناساندەوە کە تا ساڵی ١٩٧٦ بەردەوام بوو. پاتریارک [[شەمعوونی سێزدەھەم]] کورسییەکەی لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[قۆچانیس]] گواستەوە. دوای گەڕانەوەی کۆتایی بۆ باوەڕە نەریتییەکە، پاتریارکەکانی ھێڵی شەمعوون بڕیاریاندا سەربەخۆیی خۆیان بپارێزن و دوای ئەو کاتە دوو ھێڵی سەربەخۆی پاتریارکە نەریتییەکان ھەبوون: ھێڵی باڵای ئەلیا لە ئەلقۆش و ھێڵی خوارووی شەمعوون لە قۆچانیس.{{sfn|Murre van den Berg|1999a|p=٢٣٥–٢٦٤}} ئەم دابەشبوونە جگە لەوە بەھۆی پێکھاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگە ئاشوورییە ناوخۆییەکانەوە بوو، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکێتیی ھۆزایەتی ڕێکخرابوون و ھەر ھۆزێک لەلایەن گەورەیەکی ناوخۆییەوە («مەلیک») سەرکردایەتی دەکرا، لەکاتێکدا ھەر مەلیکێک لە کۆتاییدا ملکەچی پاتریارک بوو، کە نێوەندگیری لە نێوان ئاشوورییە مەسیحییەکان و دەسەڵاتدارانی [[عوسمانی]]دا دەکرد.{{sfn|Wigram|1914}} پاتریارک کە لە کڵێسای مار شەلیتا لە قودشانیس نیشتەجێ بوو، ھەم دەسەڵاتی ڕۆحی و ھەم سیاسی بەسەر ڕەعێتەکانیدا ھەبوو. بەوپێیەی [[قەشە]]کان داوایان لێدەکرا بە [[ڕەبەن]]ی بمێننەوە، پاتریارکایەتی لە مامەوە بۆ برازا دەگواسترایەوە.<ref name=Alexander36/> ئەم سیستەمە بە «ناتر کورسیا» ({{lang|syr|ܢܛܪ ܟܘܪܣܝܐ}} «پاسەوانی تەخت») ناسرا، و تا سەدەی ١٩ ئەم سیستمە بۆ ھەموو ئەسقەفنشینەکانی حەکاری جێبەجێ کرا.<ref name=Wilmshurst277>{{Harvnb|Wilmshurst|2000|p=277}}</ref> ئاشوورییەکان ھاوپەیمانی ئاڵۆزیان لەگەڵ ھۆزە کوردە دراوسێیەکان و ئاغاکانی عوسمانی پێکھێنابوو، و ھەر ھۆزێک لەلایەن «مەلیک» ێکەوە ({{lang|syr|ܡܠܟ}}) سەرکردایەتی دەکرا کە لە کاتی شەڕدا وەک سەرکردەیەکی سەربازیش کاری دەکرد.<ref name=Aboona35>{{Harvnb|Aboona|2008|p=35}}</ref> ئاشوورییەکانی [[تیاری]] لە ٥١ گوندی جیاوازدا دەژیان و ٥٠٬٠٠٠ ئەندامیان ھەبوو - ئەمەش وای لێکردبوو کە بەھێزترین بن لە نێوان ھۆزە ئاشوورییە نیوە سەربەخۆکاندا.<ref>{{Cite book|last=Khan|first=Geoffrey|title=Neo-Aramaic dialect studies|date=2008|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-423-9|pages=39|oclc=862139304}}</ref> === شەڕە کوردییەکان === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان بەگ}} لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، چەندین ناوەندی کوردی ڕکابەر لە ناوچەکەدا دەستیان بە دەرکەوتن کرد. [[میر محەممەد]]، میری کوردی [[میرنشینی سۆران]]، کە ناوەندەکەی لە دەوروبەری [[ڕەواندز]] بوو، توانی ڕکابەرەکانی لابدات و ناوچەیەک لە [[مێردین]]ەوە تا [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] کۆنتڕۆڵ بکات.<ref name=Aboona173>{{Harvnb|Aboona|2008|p=173}}</ref> بەڵام لە ساڵی ١٨٣٨دا کاتێک ویستی ئاشوورییەکانی حەکاری گوێڕایەڵ بکات، لە شەڕدا شکا. [[عوسمانییەکان]]، بەھۆی ھەوڵدانیان بۆ چەسپاندنی کۆنتڕۆڵیان بەسەر ناوچەکەدا، کەوتنە شەڕێکی پڕ تێچوو لەگەڵیدا کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی میرنشینەکەی.<ref name=Aboona174>{{Harvnb|Aboona|2008|p=174}}</ref> دوای ڕووخانی ڕکابەرە سەرەکییەکەی، [[بەدرخان بەگ]]ی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] ھەوڵیدا دەسەڵاتی خۆی فراوان بکات بە لکاندنی ناوچە [[ئاشوورییەکان]] لە حەکاری.<ref name=Aboona179>{{Harvnb|Aboona|2008|p=179}}</ref> ئەو سوودی لە درزێکی نێوان پاتریارک شەمعوونی حەڤدەیەم ئیبراھیم و [[نووروڵڵا بەگ]]، میری کوردی حەکاری وەرگرت. بەدیرخان ھاوپەیمانی لەگەڵ نووروڵڵا بەگ بەست و لە ھاوینی ساڵی ١٨٤٣دا ھێرشی کردە سەر ئاشوورییەکانی حەکاری و کۆمەڵکوژی کردن و ئەوانەشی ڕزگاریان بوو وەک کۆیلە بردن.<ref name=McDowall47>{{Harvnb|McDowall|2000|p=47}}</ref> کۆمەڵکوژییەکی تریش لە ساڵی ١٨٤٦دا بەسەر ئاشوورییەکانی تیاری ھێنرا کە ئەوانیش لە حەکاری نیشتەجێ بوون.<ref name=McDowall47/> زلھێزە ڕۆژاوایییەکان کە بەھۆی [[کۆمەڵکوژی]]یەکانەوە نیگەران ببوون، فشاریان خستە سەر [[عوسمانییەکان]] بۆ دەستوەردان. بەدیرخان دواتر شکا و لە ساڵی ١٨٤٧دا بۆ کریت دوورخرایەوە.<ref name=McDowall47/> === کۆنتڕۆڵی ڕاستەوخۆی عوسمانی === [[پەڕگە:Armenian population of Van province in 1896.png|وێنۆک|ناوچە مەسیحییە چوارگۆشە ڕەنگکراوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی وان]] ئەو شوێنەیە کە [[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری تێیدا دەژیان، لەکاتێکدا ناوچە مەسیحییە ڕەنگ شینەکان نیشاندەری شوێنی نیشتەجێبوونی [[ئەرمەنییەکان]]ە.]] ھەرچەندە ناوچەکە لە سەدەی ١٦ەوە بە ناو لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بوو، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دانیشتووانە ئاشووری و کوردەکەی و ئاغاکانیانەوە بەڕێوە دەبرا. دۆخەکە دوای حوکمی بەدرخان بەگەکان و چاکسازییەکانی تەنزیمات گۆڕا، چونکە عوسمانییەکان ئێستا توانییان کۆنتڕۆڵی تەواوی خۆیان بەبێ بەرگری فراوان بکەن، و لە ساڵی ١٨٦٨دا [[سەنجەقی حەکاری]] دروست کرا.<ref name=Aboona3>{{Harvnb|Aboona|2008|p=3}}</ref> === کۆمەڵکوژی و کۆچکردنی بەکۆمەڵ === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی سەیفۆ}} لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، بەڵێنی مامەڵەی تایبەت بە پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین]] درابوو وەک پێشبینییەک بۆ جەنگەکە.<ref name=Stafford23>{{Harvnb|Stafford|2006|p=23}}</ref> بەڵام کەمێک دوای دەستپێکردنی جەنگ، نیشتەجێگا [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنییەکان]]ی باکووری حەکاری لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانی ھاوپەیمانی [[سوپای عوسمانی]] لە کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکاندا ھێرشیان کرایە سەر و تاڵان کران.<ref name=Stafford24>{{Harvnb|Stafford|2006|p=24}}</ref><ref name=gaunt134>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=134}}</ref> کەسانی تر بە زۆر بردرانە ناو لیواکانی کار و دواتر لەسێدارە دران.<ref name=gaunt136>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=136}}</ref> خاڵی وەرچەرخان ئەو کاتە بوو کە برای پاتریارک لە کاتی خوێندنی لە [[ئەستەمبوڵ]] بە دیل گیرا. عوسمانییەکان داوای بێلایەنی ئاشوورییەکانیان کرد و وەک ئاگادارکردنەوەیەک ئەو پیاوەیان لەسێدارە دا.<ref name="stafford25">{{Harvnb|Stafford|2006|p=25}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Assyrian Tragedy|url=http://www.aina.org/books/tat.htm|last=Yusuf|first=Malik|website=www.aina.org|access-date=2020-05-20|archive-date=October 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010132238/http://www.aina.org/books/tat.htm|url-status=live}}</ref> لە بەرامبەردا، پاتریارک لە ١٠ی نیسانی ١٩١٥دا شەڕی دژی عوسمانییەکان ڕاگەیاند.<ref name=stafford25/> ئاشوورییەکان دەستبەجێ لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانەوە کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە پشتگیری دەکران، ھێرشیان کرایە سەر، کە زۆربەی ئاشوورییەکانی حەکارییان بەرەو لووتکەی چیاکان ڕاونا، چونکە ئەوانەی لە گوندەکانیاندا مابوونەوە کوژران.<ref name=stafford25/> شەمعوون بنیامین توانی بەبێ ئەوەی ھەستی پێ بکرێت بچێتە [[ورمێ]]، کە لەو کاتەدا لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]دا بوو، و ھەوڵیدا قەناعەتیان پێ بکات کە ھێزێکی فریاگوزاری بۆ ئاشوورییە گەمارۆدراوەکان بنێرن.<ref name="stafford25"/> کاتێک [[ڕووسەکان]] وەڵامیان دایەوە کە داواکارییەکە نالۆژیکییە، ئەو گەڕایەوە حەکاری و ٥٠٬٠٠٠ ئاشووری ڕزگاربووی لە ڕێگەی چیاکانەوە بەرەو شوێنی سەلامەت لە ورمێ برد.<ref name="stafford25"/> ھەزاران کەس لە کاتی ئەم ڕێپێوانەدا بەھۆی سەرما و برسییەتییەوە گیانیان لەدەستدا.<ref name="stafford25"/> === دوای جەنگی جیھانیی یەکەم === لە کاتی کۆنفرانسەکانی ئاشتی لە [[پاریس]] لە ساڵی ١٩١٩دا، [[ئاشوورییەکان]] داوای دەوڵەتێکیان لە [[ئامەد]] و باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] لە [[عێراق]] کرد؛ کەسانی تر داوای پارێزگاری بەریتانیایان بۆ باکووری مێزۆپۆتامیا، باکووری [[مووسڵ]] و [[ورمێ]] کرد.<ref name=Nisan187>{{Harvnb|Nisan|2002|p=187}}</ref> ئاشوورییەکان ھەوڵیاندا ناوچەکە وەربگرنەوە، بەڵام تورک و کوردەکان دژایەتی ئارەزووی ئەوانیان کرد بۆ وەرگرتنەوەی زەوییە باوباپیرانییەکانیان لە حەکاری، و ھەوڵێکی ئاغا پترۆس بۆ داگیرکردنی ناوچەکە شکستی ھێنا. لە ساڵی ١٩٢٤دا، دوای ڕاپەڕینێک، [[تورکیا]] بە فەرمی باکووری حەکاری داگیر کرد و کۆتا دانیشتووانە مەسیحییەکانی کە ھێشتا لە ناوچەکەدا مابوون دەرکرد،<ref name=Nisan188>{{Harvnb|Nisan|2002|p=188}}</ref> تەنھا گوندی [[گەزناخ]] نەبێت کە بەھۆی ھاوپەیمانییە کوردییەکان و گۆڕینی باوەڕیان بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لە دوورخستنەوە ڕزگاری بوو. ئاشوورییەکان تا ئێستاش لە ناوچەی باشووری حەکاری لە ڕێکەوتی باڵا، کە ئێستا لەسەر سنووری تورکیا و عێراقە، و لە دۆڵەکانی [[سپنە]] و [[نەھلە]] لە ناوچەی نۆھەدرای پارێزگای دھۆکی عێراق دەژین. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی حەکاری]] * [[میرنشینە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|تورکیا|عێراق}} [[پۆل:بێ پۆل لە ئەیلوول ٢٠١٧]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] qp7r9io99r1ll1rwqmxqkkoqrgczrxj 1571068 1571067 2026-04-02T14:08:38Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1571068 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|ناوچە مێژووییەکە|میرنشینەکە|میرنشینی حەکاری}} '''حەکاری''' ({{langx|syr|ܚܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Ḥakkāri}}، یان {{lang|syr|ܗܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Hakkāri}})، ناوچەیەکی شاخاوی مێژوویی بوو کە دەکەوتە باشووری [[دەریاچەی وان]]،<ref name="Aboona2">{{Harvnb|Aboona|2008|p=2}}</ref> کە بەشێک لە پارێزگاکانی مۆدێرنی [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]، [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]]، [[پارێزگای وان|وان]] لە [[تورکیا]] و [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەگرتەوە. لە کۆتایییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا [[سەنجەق]]ێک بوو لەناو [[ویلایەتی وان]]ی کۆندا. [[پەڕگە:Hakkari Assyrians, c. 1900.jpg|وێنۆک|[[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] == مێژوو == [[پەڕگە:Church of Saint John the Arab.jpg|وێنۆک|کڵێسایەکی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|ئاشووری]] سەدەی شەشەم، مار یۆھانانی عەرەب، لە گوندی [[ئەنداچ|گێرامۆن]]ی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]]] [[پەڕگە:Qudshanis-Hakkari Mar Shimon house.jpg|وێنۆک|نشینگەی پاتریارک لە قودشانیس، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (١٦٩٢–١٩١٨)]] [[پەڕگە:Semdinli Hakkari.jpg|وێنۆک|ڕاست|ناوچەی شاخاوی [[شەمزینان]]]] [[پەڕگە:Basket woven bridge across the Zab in Hakkari, c. 1900.jpg|وێنۆک|پردی چنراو لەسەر زێ لە حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] ئەو ناوچەیەی لە [[توور عەبدین]]ەوە تا حەکاری درێژ دەبێتەوە، زەوییەکانی [[نایری]] پێکھێنابوو کە وەک سنووری باکووری ئاشووری و سنووری ڕکابەرەکانیان لە [[ئورارتوو]] کاری دەکرد. [[ئاشوورییەکان]]ی ئەم ناوچەیە مەسیحی بوون و شوێنکەوتووی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] بوون و تا ساڵی ١٩٢٤ لێرە دەژیان، کاتێک کۆتا [[ئاشوورییەکان]] کە لە [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] و ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە ساڵی ١٩١٨دا ڕوویاندا ڕزگاریان ببوو، دەرکران. زۆربەیان دواتر ڕوویان لە دۆڵەکانی [[سپنە]] و [[نەھلە]] لە باکووری عێراق کرد. ئەوانەی چوونە [[سێمێل]] لە کۆتاییدا لە ماوەی دەیەی ١٩٣٠ بۆ [[ناوچەی تل تەمەر]] لە [[سووریا]] کۆچیان کرد. لە ساڵی ٩٨٠ی زایینیدا، عەزوولدەولە ھێرشێکی بۆ سەر کوردانی حەکاری نارد و گوێڕایەڵی کردن.<ref>Houtsma, M. Th (1993). [https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936. BRILL. p. 1137. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> لە ساڵی ١٠٤١ی زایینیدا، دوای شکستی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزە تورکە]] داگیرکەرەکان و کۆمەڵکوژی دواتریان لە [[ورمێ]] لەلایەن ڕەوەندییەکانەوە، ئەوان بەرەو حەکاری ھەڵاتن و لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە تێکشکان و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزی ئۆغوز کوژران و ڕزگاربووەکانیش لەلایەن کوردەکانەوە کۆیلە کران.<ref>Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids "Rawwadids"]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.</ref><ref>Houtsma, M. Th (1993). ''[https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936''. BRILL. p. 1138. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> دوای وێرانکردنی ناوەندە شارییەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لەسەر دەستی [[تەیمووری لەنگ]]، سەرکردەیەکی سەربازی تورک کە لەژێر پەردەی گێڕانەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی مەنگۆل]] کاری دەکرد و بە «شمشێری ئیسلام» ناسرابوو. داگیرکردنی [[بەغدا]] و ناوچەکە بەگشتی، بەتایبەتی وێرانکردنی [[تکریت]]، کاریگەری کردە سەر [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]] کە دوای لەناوبردنی مەسیحییەکانی ناوچەکە، [[ئیسماعیلییەکان]] و موسڵمانانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بەبێ جیاوازی لەلایەن تەیموورەوە لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٤دا، لە نزیک نەینەوا لە [[دێری مار مەتای]] پەنایان گرتبوو. ئەو چەند ڕزگاربووەی مابوونەوە پەنایان بۆ ئاشوورییەکانی حەکاری و ناوچەکانی دەوروبەری برد. ئەم ناوچەیە ھەروەھا چەندین قەشە و پاتریارکی بەرھەمھێنا چونکە جێنشینی میراتی بەکاردەھێنرا بۆ ڕێگریکردن لە ھەرەسھێنانی تەواوی [[کڵێسا]]کە. تا سەدەی ١٦، ئاشوورییەکان لە زۆرێک لەو شارانە نەمان کە پێشتر تێیدا گەشەیان کردبوو، وەک [[تەورێز]] و [[نسێبین]]. سەرۆکی کڵێسای ڕۆژھەڵات تا ساڵی ١٥٥٣ لە بەغداوە بۆ [[مەراغە]] لە [[ورمێ]] گواسترایەوە.<ref name=Alexander36>{{Harvnb|Alexander|1994|p=36}}</ref> تا دەیەی ١٥٠٠، [[ئاشوورییەکان]] لە وەشانێکی کۆنتر لە سێگۆشەی ئاشووری چڕببوونەوە، کە خاڵەکانی لە [[ئامەد]] (ڕۆژاوا) و [[مەراغە]] (ڕۆژھەڵات) بوون. کڵێسای ڕۆژھەڵات ھەندێک لە ئەندامەکانی لە چەند سەدەی دوای «فیتنەی ١٥٥٢» بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لەدەستدا، بەتایبەتی لە ئامەد؛ بەڵام ئەوانەی لە حەکاری دەژیان، کاریگەر نەبوون بەو ناکۆکییانە تا ساڵی ١٦٩٢، کاتێک ئەسقەفە کلدانییەکەی ئامەد، شەمعوونی نۆیەمی دنخا، لە [[ڕۆما]] جیا بووەوە و گواسترایەوە بۆ [[قودشانیس]] لە حەکاری، لەوێ ھێڵی شەمعوونی بۆ جێنشینی میراتی پاتریارکی دووبارە ناساندەوە کە تا ساڵی ١٩٧٦ بەردەوام بوو. پاتریارک [[شەمعوونی سێزدەھەم]] کورسییەکەی لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[قۆچانیس]] گواستەوە. دوای گەڕانەوەی کۆتایی بۆ باوەڕە نەریتییەکە، پاتریارکەکانی ھێڵی شەمعوون بڕیاریاندا سەربەخۆیی خۆیان بپارێزن و دوای ئەو کاتە دوو ھێڵی سەربەخۆی پاتریارکە نەریتییەکان ھەبوون: ھێڵی باڵای ئەلیا لە ئەلقۆش و ھێڵی خوارووی شەمعوون لە قۆچانیس.{{sfn|Murre van den Berg|1999a|p=٢٣٥–٢٦٤}} ئەم دابەشبوونە جگە لەوە بەھۆی پێکھاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگە ئاشوورییە ناوخۆییەکانەوە بوو، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکێتیی ھۆزایەتی ڕێکخرابوون و ھەر ھۆزێک لەلایەن گەورەیەکی ناوخۆییەوە («مەلیک») سەرکردایەتی دەکرا، لەکاتێکدا ھەر مەلیکێک لە کۆتاییدا ملکەچی پاتریارک بوو، کە نێوەندگیری لە نێوان ئاشوورییە مەسیحییەکان و دەسەڵاتدارانی [[عوسمانی]]دا دەکرد.{{sfn|Wigram|1914}} پاتریارک کە لە کڵێسای مار شەلیتا لە قودشانیس نیشتەجێ بوو، ھەم دەسەڵاتی ڕۆحی و ھەم سیاسی بەسەر ڕەعێتەکانیدا ھەبوو. بەوپێیەی [[قەشە]]کان داوایان لێدەکرا بە [[ڕەبەن]]ی بمێننەوە، پاتریارکایەتی لە مامەوە بۆ برازا دەگواسترایەوە.<ref name=Alexander36/> ئەم سیستەمە بە «ناتر کورسیا» ({{lang|syr|ܢܛܪ ܟܘܪܣܝܐ}} «پاسەوانی تەخت») ناسرا، و تا سەدەی ١٩ ئەم سیستمە بۆ ھەموو ئەسقەفنشینەکانی حەکاری جێبەجێ کرا.<ref name=Wilmshurst277>{{Harvnb|Wilmshurst|2000|p=277}}</ref> ئاشوورییەکان ھاوپەیمانی ئاڵۆزیان لەگەڵ ھۆزە کوردە دراوسێیەکان و ئاغاکانی عوسمانی پێکھێنابوو، و ھەر ھۆزێک لەلایەن «مەلیک» ێکەوە ({{lang|syr|ܡܠܟ}}) سەرکردایەتی دەکرا کە لە کاتی شەڕدا وەک سەرکردەیەکی سەربازیش کاری دەکرد.<ref name=Aboona35>{{Harvnb|Aboona|2008|p=35}}</ref> ئاشوورییەکانی [[تیاری]] لە ٥١ گوندی جیاوازدا دەژیان و ٥٠٬٠٠٠ ئەندامیان ھەبوو - ئەمەش وای لێکردبوو کە بەھێزترین بن لە نێوان ھۆزە ئاشوورییە نیوە سەربەخۆکاندا.<ref>{{Cite book|last=Khan|first=Geoffrey|title=Neo-Aramaic dialect studies|date=2008|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-423-9|pages=39|oclc=862139304}}</ref> === شەڕە کوردییەکان === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان بەگ}} لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، چەندین ناوەندی کوردی ڕکابەر لە ناوچەکەدا دەستیان بە دەرکەوتن کرد. [[میر محەممەد]]، میری کوردی [[میرنشینی سۆران]]، کە ناوەندەکەی لە دەوروبەری [[ڕەواندز]] بوو، توانی ڕکابەرەکانی لابدات و ناوچەیەک لە [[مێردین]]ەوە تا [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] کۆنتڕۆڵ بکات.<ref name=Aboona173>{{Harvnb|Aboona|2008|p=173}}</ref> بەڵام لە ساڵی ١٨٣٨دا کاتێک ویستی ئاشوورییەکانی حەکاری گوێڕایەڵ بکات، لە شەڕدا شکا. [[عوسمانییەکان]]، بەھۆی ھەوڵدانیان بۆ چەسپاندنی کۆنتڕۆڵیان بەسەر ناوچەکەدا، کەوتنە شەڕێکی پڕ تێچوو لەگەڵیدا کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی میرنشینەکەی.<ref name=Aboona174>{{Harvnb|Aboona|2008|p=174}}</ref> دوای ڕووخانی ڕکابەرە سەرەکییەکەی، [[بەدرخان بەگ]]ی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] ھەوڵیدا دەسەڵاتی خۆی فراوان بکات بە لکاندنی ناوچە [[ئاشوورییەکان]] لە حەکاری.<ref name=Aboona179>{{Harvnb|Aboona|2008|p=179}}</ref> ئەو سوودی لە درزێکی نێوان پاتریارک شەمعوونی حەڤدەیەم ئیبراھیم و [[نووروڵڵا بەگ]]، میری کوردی حەکاری وەرگرت. بەدیرخان ھاوپەیمانی لەگەڵ نووروڵڵا بەگ بەست و لە ھاوینی ساڵی ١٨٤٣دا ھێرشی کردە سەر ئاشوورییەکانی حەکاری و کۆمەڵکوژی کردن و ئەوانەشی ڕزگاریان بوو وەک کۆیلە بردن.<ref name=McDowall47>{{Harvnb|McDowall|2000|p=47}}</ref> کۆمەڵکوژییەکی تریش لە ساڵی ١٨٤٦دا بەسەر ئاشوورییەکانی تیاری ھێنرا کە ئەوانیش لە حەکاری نیشتەجێ بوون.<ref name=McDowall47/> زلھێزە ڕۆژاوایییەکان کە بەھۆی [[کۆمەڵکوژی]]یەکانەوە نیگەران ببوون، فشاریان خستە سەر [[عوسمانییەکان]] بۆ دەستوەردان. بەدیرخان دواتر شکا و لە ساڵی ١٨٤٧دا بۆ کریت دوورخرایەوە.<ref name=McDowall47/> === کۆنتڕۆڵی ڕاستەوخۆی عوسمانی === [[پەڕگە:Armenian population of Van province in 1896.png|وێنۆک|ناوچە مەسیحییە چوارگۆشە ڕەنگکراوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی وان]] ئەو شوێنەیە کە [[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری تێیدا دەژیان، لەکاتێکدا ناوچە مەسیحییە ڕەنگ شینەکان نیشاندەری شوێنی نیشتەجێبوونی [[ئەرمەنییەکان]]ە.]] ھەرچەندە ناوچەکە لە سەدەی ١٦ەوە بە ناو لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بوو، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دانیشتووانە ئاشووری و کوردەکەی و ئاغاکانیانەوە بەڕێوە دەبرا. دۆخەکە دوای حوکمی بەدرخان بەگەکان و چاکسازییەکانی تەنزیمات گۆڕا، چونکە عوسمانییەکان ئێستا توانییان کۆنتڕۆڵی تەواوی خۆیان بەبێ بەرگری فراوان بکەن، و لە ساڵی ١٨٦٨دا [[سەنجەقی حەکاری]] دروست کرا.<ref name=Aboona3>{{Harvnb|Aboona|2008|p=3}}</ref> === کۆمەڵکوژی و کۆچکردنی بەکۆمەڵ === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی سەیفۆ}} لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، بەڵێنی مامەڵەی تایبەت بە پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین]] درابوو وەک پێشبینییەک بۆ جەنگەکە.<ref name=Stafford23>{{Harvnb|Stafford|2006|p=23}}</ref> بەڵام کەمێک دوای دەستپێکردنی جەنگ، نیشتەجێگا [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنییەکان]]ی باکووری حەکاری لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانی ھاوپەیمانی [[سوپای عوسمانی]] لە کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکاندا ھێرشیان کرایە سەر و تاڵان کران.<ref name=Stafford24>{{Harvnb|Stafford|2006|p=24}}</ref><ref name=gaunt134>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=134}}</ref> کەسانی تر بە زۆر بردرانە ناو لیواکانی کار و دواتر لەسێدارە دران.<ref name=gaunt136>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=136}}</ref> خاڵی وەرچەرخان ئەو کاتە بوو کە برای پاتریارک لە کاتی خوێندنی لە [[ئەستەمبوڵ]] بە دیل گیرا. عوسمانییەکان داوای بێلایەنی ئاشوورییەکانیان کرد و وەک ئاگادارکردنەوەیەک ئەو پیاوەیان لەسێدارە دا.<ref name="stafford25">{{Harvnb|Stafford|2006|p=25}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Assyrian Tragedy|url=http://www.aina.org/books/tat.htm|last=Yusuf|first=Malik|website=www.aina.org|access-date=2020-05-20|archive-date=October 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010132238/http://www.aina.org/books/tat.htm|url-status=live}}</ref> لە بەرامبەردا، پاتریارک لە ١٠ی نیسانی ١٩١٥دا شەڕی دژی عوسمانییەکان ڕاگەیاند.<ref name=stafford25/> ئاشوورییەکان دەستبەجێ لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانەوە کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە پشتگیری دەکران، ھێرشیان کرایە سەر، کە زۆربەی ئاشوورییەکانی حەکارییان بەرەو لووتکەی چیاکان ڕاونا، چونکە ئەوانەی لە گوندەکانیاندا مابوونەوە کوژران.<ref name=stafford25/> شەمعوون بنیامین توانی بەبێ ئەوەی ھەستی پێ بکرێت بچێتە [[ورمێ]]، کە لەو کاتەدا لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]دا بوو، و ھەوڵیدا قەناعەتیان پێ بکات کە ھێزێکی فریاگوزاری بۆ ئاشوورییە گەمارۆدراوەکان بنێرن.<ref name="stafford25"/> کاتێک [[ڕووسەکان]] وەڵامیان دایەوە کە داواکارییەکە نالۆژیکییە، ئەو گەڕایەوە حەکاری و ٥٠٬٠٠٠ ئاشووری ڕزگاربووی لە ڕێگەی چیاکانەوە بەرەو شوێنی سەلامەت لە ورمێ برد.<ref name="stafford25"/> ھەزاران کەس لە کاتی ئەم ڕێپێوانەدا بەھۆی سەرما و برسییەتییەوە گیانیان لەدەستدا.<ref name="stafford25"/> === دوای جەنگی جیھانیی یەکەم === لە کاتی کۆنفرانسەکانی ئاشتی لە [[پاریس]] لە ساڵی ١٩١٩دا، [[ئاشوورییەکان]] داوای دەوڵەتێکیان لە [[ئامەد]] و باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] لە [[عێراق]] کرد؛ کەسانی تر داوای پارێزگاری بەریتانیایان بۆ باکووری مێزۆپۆتامیا، باکووری [[مووسڵ]] و [[ورمێ]] کرد.<ref name=Nisan187>{{Harvnb|Nisan|2002|p=187}}</ref> ئاشوورییەکان ھەوڵیاندا ناوچەکە وەربگرنەوە، بەڵام تورک و کوردەکان دژایەتی ئارەزووی ئەوانیان کرد بۆ وەرگرتنەوەی زەوییە باوباپیرانییەکانیان لە حەکاری، و ھەوڵێکی ئاغا پترۆس بۆ داگیرکردنی ناوچەکە شکستی ھێنا. لە ساڵی ١٩٢٤دا، دوای ڕاپەڕینێک، [[تورکیا]] بە فەرمی باکووری حەکاری داگیر کرد و کۆتا دانیشتووانە مەسیحییەکانی کە ھێشتا لە ناوچەکەدا مابوون دەرکرد،<ref name=Nisan188>{{Harvnb|Nisan|2002|p=188}}</ref> تەنھا گوندی [[گەزناخ]] نەبێت کە بەھۆی ھاوپەیمانییە کوردییەکان و گۆڕینی باوەڕیان بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لە دوورخستنەوە ڕزگاری بوو. ئاشوورییەکان تا ئێستاش لە ناوچەی باشووری حەکاری لە ڕێکەوتی باڵا، کە ئێستا لەسەر سنووری تورکیا و عێراقە، و لە دۆڵەکانی [[سپنە]] و [[نەھلە]] لە ناوچەی نۆھەدرای پارێزگای دھۆکی عێراق دەژین. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی حەکاری]] * [[میرنشینە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|تورکیا|عێراق}} [[پۆل:بێ پۆل لە ئەیلوول ٢٠١٧]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] 4739w99kyninlf7ih5w40s64zcxos1m 1571069 1571068 2026-04-02T14:10:49Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1571069 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|ناوچە مێژووییەکە|میرنشینەکە|میرنشینی حەکاری}} '''حەکاری''' ({{langx|syr|ܚܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Ḥakkāri}}، یان {{lang|syr|ܗܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Hakkāri}})، ناوچەیەکی شاخاوی مێژوویی بوو کە دەکەوتە باشووری [[دەریاچەی وان]]،<ref name="Aboona2">{{Harvnb|Aboona|2008|p=2}}</ref> کە بەشێک لە پارێزگاکانی مۆدێرنی [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]، [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]]، [[پارێزگای وان|وان]] لە [[تورکیا]] و [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەگرتەوە. لە کۆتایییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا [[سەنجەق]]ێک بوو لەناو [[ویلایەتی وان]]ی کۆندا. [[پەڕگە:Hakkari Assyrians, c. 1900.jpg|وێنۆک|[[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] == مێژوو == [[پەڕگە:Church of Saint John the Arab.jpg|وێنۆک|کڵێسایەکی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|ئاشووری]] سەدەی شەشەم، مار یۆھانانی عەرەب، لە گوندی [[ئەنداچ|گێرامۆن]]ی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]]] [[پەڕگە:Qudshanis-Hakkari Mar Shimon house.jpg|وێنۆک|نشینگەی پاتریارک لە قودشانیس، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (١٦٩٢–١٩١٨)]] [[پەڕگە:Semdinli Hakkari.jpg|وێنۆک|ڕاست|ناوچەی شاخاوی [[شەمزینان]]]] [[پەڕگە:Basket woven bridge across the Zab in Hakkari, c. 1900.jpg|وێنۆک|پردی چنراو لەسەر زێ لە حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] ئەو ناوچەیەی لە [[توور عەبدین]]ەوە تا حەکاری درێژ دەبێتەوە، زەوییەکانی [[نایری]] پێکھێنابوو کە وەک سنووری باکووری ئاشووری و سنووری ڕکابەرەکانیان لە [[ئورارتوو]] کاری دەکرد. [[ئاشوورییەکان]]ی ئەم ناوچەیە مەسیحی بوون و شوێنکەوتووی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] بوون و تا ساڵی ١٩٢٤ لێرە دەژیان، کاتێک کۆتا [[ئاشوورییەکان]] کە لە [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] و ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە ساڵی ١٩١٨دا ڕوویاندا ڕزگاریان ببوو، دەرکران. زۆربەیان دواتر ڕوویان لە دۆڵەکانی [[سپنە]] و [[نەھلە]] لە باکووری عێراق کرد. ئەوانەی چوونە [[سێمێل]] لە کۆتاییدا لە ماوەی دەیەی ١٩٣٠ بۆ [[ناوچەی تل تەمەر]] لە [[سووریا]] کۆچیان کرد. لە ساڵی ٩٨٠ی زایینیدا، عەزوولدەولە ھێرشێکی بۆ سەر کوردانی حەکاری نارد و گوێڕایەڵی کردن.<ref>Houtsma, M. Th (1993). [https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936. BRILL. p. 1137. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> لە ساڵی ١٠٤١ی زایینیدا، دوای شکستی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزە تورکە]] داگیرکەرەکان و کۆمەڵکوژی دواتریان لە [[ورمێ]] لەلایەن ڕەوەندییەکانەوە، ئەوان بەرەو حەکاری ھەڵاتن و لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە تێکشکان و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزی ئۆغوز کوژران و ڕزگاربووەکانیش لەلایەن کوردەکانەوە کۆیلە کران.<ref>Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids "Rawwadids"]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.</ref><ref>Houtsma, M. Th (1993). ''[https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936''. BRILL. p. 1138. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> دوای وێرانکردنی ناوەندە شارییەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لەسەر دەستی [[تەیمووری لەنگ]]، سەرکردەیەکی سەربازی تورک کە لەژێر پەردەی گێڕانەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی مەنگۆل]] کاری دەکرد و بە «شمشێری ئیسلام» ناسرابوو. داگیرکردنی [[بەغدا]] و ناوچەکە بەگشتی، بەتایبەتی وێرانکردنی [[تکریت]]، کاریگەری کردە سەر [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]] کە دوای لەناوبردنی مەسیحییەکانی ناوچەکە، [[ئیسماعیلییەکان]] و موسڵمانانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بەبێ جیاوازی لەلایەن تەیموورەوە لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٤دا، لە نزیک نەینەوا لە [[دێری مار مەتای]] پەنایان گرتبوو. ئەو چەند ڕزگاربووەی مابوونەوە پەنایان بۆ ئاشوورییەکانی حەکاری و ناوچەکانی دەوروبەری برد. ئەم ناوچەیە ھەروەھا چەندین قەشە و پاتریارکی بەرھەمھێنا چونکە جێنشینی میراتی بەکاردەھێنرا بۆ ڕێگریکردن لە ھەرەسھێنانی تەواوی [[کڵێسا]]کە. تا سەدەی ١٦، ئاشوورییەکان لە زۆرێک لەو شارانە نەمان کە پێشتر تێیدا گەشەیان کردبوو، وەک [[تەورێز]] و [[نسێبین]]. سەرۆکی کڵێسای ڕۆژھەڵات تا ساڵی ١٥٥٣ لە بەغداوە بۆ [[مەراغە]] لە [[ورمێ]] گواسترایەوە.<ref name=Alexander36>{{Harvnb|Alexander|1994|p=36}}</ref> تا دەیەی ١٥٠٠، [[ئاشوورییەکان]] لە وەشانێکی کۆنتر لە سێگۆشەی ئاشووری چڕببوونەوە، کە خاڵەکانی لە [[ئامەد]] (ڕۆژاوا) و [[مەراغە]] (ڕۆژھەڵات) بوون. کڵێسای ڕۆژھەڵات ھەندێک لە ئەندامەکانی لە چەند سەدەی دوای «فیتنەی ١٥٥٢» بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لەدەستدا، بەتایبەتی لە ئامەد؛ بەڵام ئەوانەی لە حەکاری دەژیان، کاریگەر نەبوون بەو ناکۆکییانە تا ساڵی ١٦٩٢، کاتێک ئەسقەفە کلدانییەکەی ئامەد، شەمعوونی نۆیەمی دنخا، لە [[ڕۆما]] جیا بووەوە و گواسترایەوە بۆ [[قودشانیس]] لە حەکاری، لەوێ ھێڵی شەمعوونی بۆ جێنشینی میراتی پاتریارکی دووبارە ناساندەوە کە تا ساڵی ١٩٧٦ بەردەوام بوو. پاتریارک [[شەمعوونی سێزدەھەم]] کورسییەکەی لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[قۆچانیس]] گواستەوە. دوای گەڕانەوەی کۆتایی بۆ باوەڕە نەریتییەکە، پاتریارکەکانی ھێڵی شەمعوون بڕیاریاندا سەربەخۆیی خۆیان بپارێزن و دوای ئەو کاتە دوو ھێڵی سەربەخۆی پاتریارکە نەریتییەکان ھەبوون: ھێڵی باڵای ئەلیا لە ئەلقۆش و ھێڵی خوارووی شەمعوون لە قۆچانیس.{{sfn|Murre van den Berg|1999a|p=٢٣٥–٢٦٤}} ئەم دابەشبوونە جگە لەوە بەھۆی پێکھاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگە ئاشوورییە ناوخۆییەکانەوە بوو، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکێتیی ھۆزایەتی ڕێکخرابوون و ھەر ھۆزێک لەلایەن گەورەیەکی ناوخۆییەوە («مەلیک») سەرکردایەتی دەکرا، لەکاتێکدا ھەر مەلیکێک لە کۆتاییدا ملکەچی پاتریارک بوو، کە نێوەندگیری لە نێوان ئاشوورییە مەسیحییەکان و دەسەڵاتدارانی [[عوسمانی]]دا دەکرد.{{sfn|Wigram|1914}} پاتریارک کە لە کڵێسای مار شەلیتا لە قودشانیس نیشتەجێ بوو، ھەم دەسەڵاتی ڕۆحی و ھەم سیاسی بەسەر ڕەعێتەکانیدا ھەبوو. بەوپێیەی [[قەشە]]کان داوایان لێدەکرا بە [[ڕەبەن]]ی بمێننەوە، پاتریارکایەتی لە مامەوە بۆ برازا دەگواسترایەوە.<ref name=Alexander36/> ئەم سیستەمە بە «ناتر کورسیا» ({{lang|syr|ܢܛܪ ܟܘܪܣܝܐ}} «پاسەوانی تەخت») ناسرا، و تا سەدەی ١٩ ئەم سیستمە بۆ ھەموو ئەسقەفنشینەکانی حەکاری جێبەجێ کرا.<ref name=Wilmshurst277>{{Harvnb|Wilmshurst|2000|p=277}}</ref> ئاشوورییەکان ھاوپەیمانی ئاڵۆزیان لەگەڵ ھۆزە کوردە دراوسێیەکان و ئاغاکانی عوسمانی پێکھێنابوو، و ھەر ھۆزێک لەلایەن «مەلیک» ێکەوە ({{lang|syr|ܡܠܟ}}) سەرکردایەتی دەکرا کە لە کاتی شەڕدا وەک سەرکردەیەکی سەربازیش کاری دەکرد.<ref name=Aboona35>{{Harvnb|Aboona|2008|p=35}}</ref> ئاشوورییەکانی [[تیاری]] لە ٥١ گوندی جیاوازدا دەژیان و ٥٠٬٠٠٠ ئەندامیان ھەبوو - ئەمەش وای لێکردبوو کە بەھێزترین بن لە نێوان ھۆزە ئاشوورییە نیوە سەربەخۆکاندا.<ref>{{Cite book|last=Khan|first=Geoffrey|title=Neo-Aramaic dialect studies|date=2008|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-423-9|pages=39|oclc=862139304}}</ref> === شەڕە کوردییەکان === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان بەگ}} لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، چەندین ناوەندی کوردی ڕکابەر لە ناوچەکەدا دەستیان بە دەرکەوتن کرد. [[میر محەممەد]]، میری کوردی [[میرنشینی سۆران]]، کە ناوەندەکەی لە دەوروبەری [[ڕەواندز]] بوو، توانی ڕکابەرەکانی لابدات و ناوچەیەک لە [[مێردین]]ەوە تا [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] کۆنتڕۆڵ بکات.<ref name=Aboona173>{{Harvnb|Aboona|2008|p=173}}</ref> بەڵام لە ساڵی ١٨٣٨دا کاتێک ویستی ئاشوورییەکانی حەکاری گوێڕایەڵ بکات، لە شەڕدا شکا. [[عوسمانییەکان]]، بەھۆی ھەوڵدانیان بۆ چەسپاندنی کۆنتڕۆڵیان بەسەر ناوچەکەدا، کەوتنە شەڕێکی پڕ تێچوو لەگەڵیدا کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی میرنشینەکەی.<ref name=Aboona174>{{Harvnb|Aboona|2008|p=174}}</ref> دوای ڕووخانی ڕکابەرە سەرەکییەکەی، [[بەدرخان بەگ]]ی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] ھەوڵیدا دەسەڵاتی خۆی فراوان بکات بە لکاندنی ناوچە [[ئاشوورییەکان]] لە حەکاری.<ref name=Aboona179>{{Harvnb|Aboona|2008|p=179}}</ref> ئەو سوودی لە درزێکی نێوان پاتریارک شەمعوونی حەڤدەیەم ئیبراھیم و [[نووروڵڵا بەگ]]، میری کوردی حەکاری وەرگرت. بەدیرخان ھاوپەیمانی لەگەڵ نووروڵڵا بەگ بەست و لە ھاوینی ساڵی ١٨٤٣دا ھێرشی کردە سەر ئاشوورییەکانی حەکاری و کۆمەڵکوژی کردن و ئەوانەشی ڕزگاریان بوو وەک کۆیلە بردن.<ref name=McDowall47>{{Harvnb|McDowall|2000|p=47}}</ref> کۆمەڵکوژییەکی تریش لە ساڵی ١٨٤٦دا بەسەر ئاشوورییەکانی تیاری ھێنرا کە ئەوانیش لە حەکاری نیشتەجێ بوون.<ref name=McDowall47/> زلھێزە ڕۆژاوایییەکان کە بەھۆی [[کۆمەڵکوژی]]یەکانەوە نیگەران ببوون، فشاریان خستە سەر [[عوسمانییەکان]] بۆ دەستوەردان. بەدیرخان دواتر شکا و لە ساڵی ١٨٤٧دا بۆ کریت دوورخرایەوە.<ref name=McDowall47/> === کۆنتڕۆڵی ڕاستەوخۆی عوسمانی === [[پەڕگە:Armenian population of Van province in 1896.png|وێنۆک|ناوچە مەسیحییە چوارگۆشە ڕەنگکراوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی وان]] ئەو شوێنەیە کە [[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری تێیدا دەژیان، لەکاتێکدا ناوچە مەسیحییە ڕەنگ شینەکان نیشاندەری شوێنی نیشتەجێبوونی [[ئەرمەنییەکان]]ە.]] ھەرچەندە ناوچەکە لە سەدەی ١٦ەوە بە ناو لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بوو، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دانیشتووانە ئاشووری و کوردەکەی و ئاغاکانیانەوە بەڕێوە دەبرا. دۆخەکە دوای حوکمی بەدرخان بەگەکان و چاکسازییەکانی تەنزیمات گۆڕا، چونکە عوسمانییەکان ئێستا توانییان کۆنتڕۆڵی تەواوی خۆیان بەبێ بەرگری فراوان بکەن، و لە ساڵی ١٨٦٨دا [[سەنجەقی حەکاری]] دروست کرا.<ref name=Aboona3>{{Harvnb|Aboona|2008|p=3}}</ref> === کۆمەڵکوژی و کۆچکردنی بەکۆمەڵ === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی سەیفۆ}} لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، بەڵێنی مامەڵەی تایبەت بە پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین]] درابوو وەک پێشبینییەک بۆ جەنگەکە.<ref name=Stafford23>{{Harvnb|Stafford|2006|p=23}}</ref> بەڵام کەمێک دوای دەستپێکردنی جەنگ، نیشتەجێگا [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنییەکان]]ی باکووری حەکاری لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانی ھاوپەیمانی [[سوپای عوسمانی]] لە کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکاندا ھێرشیان کرایە سەر و تاڵان کران.<ref name=Stafford24>{{Harvnb|Stafford|2006|p=24}}</ref><ref name=gaunt134>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=134}}</ref> کەسانی تر بە زۆر بردرانە ناو لیواکانی کار و دواتر لەسێدارە دران.<ref name=gaunt136>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=136}}</ref> خاڵی وەرچەرخان ئەو کاتە بوو کە برای پاتریارک لە کاتی خوێندنی لە [[ئەستەمبوڵ]] بە دیل گیرا. عوسمانییەکان داوای بێلایەنی ئاشوورییەکانیان کرد و وەک ئاگادارکردنەوەیەک ئەو پیاوەیان لەسێدارە دا.<ref name="stafford25">{{Harvnb|Stafford|2006|p=25}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Assyrian Tragedy|url=http://www.aina.org/books/tat.htm|last=Yusuf|first=Malik|website=www.aina.org|access-date=2020-05-20|archive-date=October 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010132238/http://www.aina.org/books/tat.htm|url-status=live}}</ref> لە بەرامبەردا، پاتریارک لە ١٠ی نیسانی ١٩١٥دا شەڕی دژی عوسمانییەکان ڕاگەیاند.<ref name=stafford25/> ئاشوورییەکان دەستبەجێ لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانەوە کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە پشتگیری دەکران، ھێرشیان کرایە سەر، کە زۆربەی ئاشوورییەکانی حەکارییان بەرەو لووتکەی چیاکان ڕاونا، چونکە ئەوانەی لە گوندەکانیاندا مابوونەوە کوژران.<ref name=stafford25/> شەمعوون بنیامین توانی بەبێ ئەوەی ھەستی پێ بکرێت بچێتە [[ورمێ]]، کە لەو کاتەدا لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]دا بوو، و ھەوڵیدا قەناعەتیان پێ بکات کە ھێزێکی فریاگوزاری بۆ ئاشوورییە گەمارۆدراوەکان بنێرن.<ref name="stafford25"/> کاتێک [[ڕووسەکان]] وەڵامیان دایەوە کە داواکارییەکە نالۆژیکییە، ئەو گەڕایەوە حەکاری و ٥٠٬٠٠٠ ئاشووری ڕزگاربووی لە ڕێگەی چیاکانەوە بەرەو شوێنی سەلامەت لە ورمێ برد.<ref name="stafford25"/> ھەزاران کەس لە کاتی ئەم ڕێپێوانەدا بەھۆی سەرما و برسییەتییەوە گیانیان لەدەستدا.<ref name="stafford25"/> === دوای جەنگی جیھانیی یەکەم === لە کاتی کۆنفرانسەکانی ئاشتی لە [[پاریس]] لە ساڵی ١٩١٩دا، [[ئاشوورییەکان]] داوای دەوڵەتێکیان لە [[ئامەد]] و باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] لە [[عێراق]] کرد؛ کەسانی تر داوای پارێزگاری بەریتانیایان بۆ باکووری مێزۆپۆتامیا، باکووری [[مووسڵ]] و [[ورمێ]] کرد.<ref name=Nisan187>{{Harvnb|Nisan|2002|p=187}}</ref> ئاشوورییەکان ھەوڵیاندا ناوچەکە وەربگرنەوە، بەڵام تورک و کوردەکان دژایەتی ئارەزووی ئەوانیان کرد بۆ وەرگرتنەوەی زەوییە باوباپیرانییەکانیان لە حەکاری، و ھەوڵێکی ئاغا پترۆس بۆ داگیرکردنی ناوچەکە شکستی ھێنا. لە ساڵی ١٩٢٤دا، دوای ڕاپەڕینێک، [[تورکیا]] بە فەرمی باکووری حەکاری داگیر کرد و کۆتا دانیشتووانە مەسیحییەکانی کە ھێشتا لە ناوچەکەدا مابوون دەرکرد،<ref name=Nisan188>{{Harvnb|Nisan|2002|p=188}}</ref> تەنھا گوندی [[گەزناخ]] نەبێت کە بەھۆی ھاوپەیمانییە کوردییەکان و گۆڕینی باوەڕیان بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لە دوورخستنەوە ڕزگاری بوو. ئاشوورییەکان تا ئێستاش لە ناوچەی باشووری حەکاری لە ڕێکەوتی باڵا، کە ئێستا لەسەر سنووری تورکیا و عێراقە، و لە دۆڵەکانی [[سپنە]] و [[نەھلە]] لە ناوچەی نۆھەدرای [[پارێزگای دھۆک]] دەژین. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی حەکاری]] * [[میرنشینە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|تورکیا|عێراق}} [[پۆل:بێ پۆل لە ئەیلوول ٢٠١٧]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] r5wcwtids6p7odx4dmmklophwirx5z0 1571072 1571069 2026-04-02T14:14:19Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1571072 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|ناوچە مێژووییەکە|میرنشینەکە|میرنشینی حەکاری}} '''حەکاری''' ({{langx|syr|ܚܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Ḥakkāri}}، یان {{lang|syr|ܗܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Hakkāri}})، ناوچەیەکی شاخاوی مێژوویی بوو کە دەکەوتە باشووری [[دەریاچەی وان]]،<ref name="Aboona2">{{Harvnb|Aboona|2008|p=2}}</ref> کە بەشێک لە پارێزگاکانی مۆدێرنی [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]، [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]]، [[پارێزگای وان|وان]] لە [[تورکیا]] و [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەگرتەوە. لە کۆتایییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا [[سەنجەق]]ێک بوو لەناو [[ویلایەتی وان]]ی کۆندا. [[پەڕگە:Hakkari Assyrians, c. 1900.jpg|وێنۆک|[[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] == مێژوو == [[پەڕگە:Church of Saint John the Arab.jpg|وێنۆک|کڵێسایەکی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|ئاشووری]] سەدەی شەشەم، مار یۆھانانی عەرەب، لە گوندی [[ئەنداچ|گێرامۆن]]ی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]]] [[پەڕگە:Qudshanis-Hakkari Mar Shimon house.jpg|وێنۆک|نشینگەی پاتریارک لە قودشانیس، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (١٦٩٢–١٩١٨)]] [[پەڕگە:Semdinli Hakkari.jpg|وێنۆک|ڕاست|ناوچەی شاخاوی [[شەمزینان]]]] [[پەڕگە:Basket woven bridge across the Zab in Hakkari, c. 1900.jpg|وێنۆک|پردی چنراو لەسەر زێ لە حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] ئەو ناوچەیەی لە [[توور عەبدین]]ەوە تا حەکاری درێژ دەبێتەوە، زەوییەکانی [[نایری]] پێکھێنابوو کە وەک سنووری باکووری ئاشووری و سنووری ڕکابەرەکانیان لە [[ئورارتوو]] کاری دەکرد. [[ئاشوورییەکان]]ی ئەم ناوچەیە مەسیحی بوون و شوێنکەوتووی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] بوون و تا ساڵی ١٩٢٤ لێرە دەژیان، کاتێک کۆتا [[ئاشوورییەکان]] کە لە [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] و ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە ساڵی ١٩١٨دا ڕوویاندا ڕزگاریان ببوو، دەرکران. زۆربەیان دواتر ڕوویان لە دۆڵەکانی [[ڕووباری سپنە|سپنە]] و [[دەشتی نەھلێ|نەھلێ]] لە باکووری عێراق کرد. ئەوانەی چوونە [[سێمێل]] لە کۆتاییدا لە ماوەی دەیەی ١٩٣٠ بۆ [[ناوچەی تل تەمەر]] لە [[سووریا]] کۆچیان کرد. لە ساڵی ٩٨٠ی زایینیدا، عەزوولدەولە ھێرشێکی بۆ سەر کوردانی حەکاری نارد و گوێڕایەڵی کردن.<ref>Houtsma, M. Th (1993). [https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936. BRILL. p. 1137. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> لە ساڵی ١٠٤١ی زایینیدا، دوای شکستی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزە تورکە]] داگیرکەرەکان و کۆمەڵکوژی دواتریان لە [[ورمێ]] لەلایەن ڕەوەندییەکانەوە، ئەوان بەرەو حەکاری ھەڵاتن و لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە تێکشکان و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزی ئۆغوز کوژران و ڕزگاربووەکانیش لەلایەن کوردەکانەوە کۆیلە کران.<ref>Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids "Rawwadids"]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.</ref><ref>Houtsma, M. Th (1993). ''[https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936''. BRILL. p. 1138. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> دوای وێرانکردنی ناوەندە شارییەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لەسەر دەستی [[تەیمووری لەنگ]]، سەرکردەیەکی سەربازی تورک کە لەژێر پەردەی گێڕانەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی مەنگۆل]] کاری دەکرد و بە «شمشێری ئیسلام» ناسرابوو. داگیرکردنی [[بەغدا]] و ناوچەکە بەگشتی، بەتایبەتی وێرانکردنی [[تکریت]]، کاریگەری کردە سەر [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]] کە دوای لەناوبردنی مەسیحییەکانی ناوچەکە، [[ئیسماعیلییەکان]] و موسڵمانانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بەبێ جیاوازی لەلایەن تەیموورەوە لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٤دا، لە نزیک نەینەوا لە [[دێری مار مەتای]] پەنایان گرتبوو. ئەو چەند ڕزگاربووەی مابوونەوە پەنایان بۆ ئاشوورییەکانی حەکاری و ناوچەکانی دەوروبەری برد. ئەم ناوچەیە ھەروەھا چەندین قەشە و پاتریارکی بەرھەمھێنا چونکە جێنشینی میراتی بەکاردەھێنرا بۆ ڕێگریکردن لە ھەرەسھێنانی تەواوی [[کڵێسا]]کە. تا سەدەی ١٦، ئاشوورییەکان لە زۆرێک لەو شارانە نەمان کە پێشتر تێیدا گەشەیان کردبوو، وەک [[تەورێز]] و [[نسێبین]]. سەرۆکی کڵێسای ڕۆژھەڵات تا ساڵی ١٥٥٣ لە بەغداوە بۆ [[مەراغە]] لە [[ورمێ]] گواسترایەوە.<ref name=Alexander36>{{Harvnb|Alexander|1994|p=36}}</ref> تا دەیەی ١٥٠٠، [[ئاشوورییەکان]] لە وەشانێکی کۆنتر لە سێگۆشەی ئاشووری چڕببوونەوە، کە خاڵەکانی لە [[ئامەد]] (ڕۆژاوا) و [[مەراغە]] (ڕۆژھەڵات) بوون. کڵێسای ڕۆژھەڵات ھەندێک لە ئەندامەکانی لە چەند سەدەی دوای «فیتنەی ١٥٥٢» بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لەدەستدا، بەتایبەتی لە ئامەد؛ بەڵام ئەوانەی لە حەکاری دەژیان، کاریگەر نەبوون بەو ناکۆکییانە تا ساڵی ١٦٩٢، کاتێک ئەسقەفە کلدانییەکەی ئامەد، شەمعوونی نۆیەمی دنخا، لە [[ڕۆما]] جیا بووەوە و گواسترایەوە بۆ [[قودشانیس]] لە حەکاری، لەوێ ھێڵی شەمعوونی بۆ جێنشینی میراتی پاتریارکی دووبارە ناساندەوە کە تا ساڵی ١٩٧٦ بەردەوام بوو. پاتریارک [[شەمعوونی سێزدەھەم]] کورسییەکەی لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[قۆچانیس]] گواستەوە. دوای گەڕانەوەی کۆتایی بۆ باوەڕە نەریتییەکە، پاتریارکەکانی ھێڵی شەمعوون بڕیاریاندا سەربەخۆیی خۆیان بپارێزن و دوای ئەو کاتە دوو ھێڵی سەربەخۆی پاتریارکە نەریتییەکان ھەبوون: ھێڵی باڵای ئەلیا لە ئەلقۆش و ھێڵی خوارووی شەمعوون لە قۆچانیس.{{sfn|Murre van den Berg|1999a|p=٢٣٥–٢٦٤}} ئەم دابەشبوونە جگە لەوە بەھۆی پێکھاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگە ئاشوورییە ناوخۆییەکانەوە بوو، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکێتیی ھۆزایەتی ڕێکخرابوون و ھەر ھۆزێک لەلایەن گەورەیەکی ناوخۆییەوە («مەلیک») سەرکردایەتی دەکرا، لەکاتێکدا ھەر مەلیکێک لە کۆتاییدا ملکەچی پاتریارک بوو، کە نێوەندگیری لە نێوان ئاشوورییە مەسیحییەکان و دەسەڵاتدارانی [[عوسمانی]]دا دەکرد.{{sfn|Wigram|1914}} پاتریارک کە لە کڵێسای مار شەلیتا لە قودشانیس نیشتەجێ بوو، ھەم دەسەڵاتی ڕۆحی و ھەم سیاسی بەسەر ڕەعێتەکانیدا ھەبوو. بەوپێیەی [[قەشە]]کان داوایان لێدەکرا بە [[ڕەبەن]]ی بمێننەوە، پاتریارکایەتی لە مامەوە بۆ برازا دەگواسترایەوە.<ref name=Alexander36/> ئەم سیستەمە بە «ناتر کورسیا» ({{lang|syr|ܢܛܪ ܟܘܪܣܝܐ}} «پاسەوانی تەخت») ناسرا، و تا سەدەی ١٩ ئەم سیستمە بۆ ھەموو ئەسقەفنشینەکانی حەکاری جێبەجێ کرا.<ref name=Wilmshurst277>{{Harvnb|Wilmshurst|2000|p=277}}</ref> ئاشوورییەکان ھاوپەیمانی ئاڵۆزیان لەگەڵ ھۆزە کوردە دراوسێیەکان و ئاغاکانی عوسمانی پێکھێنابوو، و ھەر ھۆزێک لەلایەن «مەلیک» ێکەوە ({{lang|syr|ܡܠܟ}}) سەرکردایەتی دەکرا کە لە کاتی شەڕدا وەک سەرکردەیەکی سەربازیش کاری دەکرد.<ref name=Aboona35>{{Harvnb|Aboona|2008|p=35}}</ref> ئاشوورییەکانی [[تیاری]] لە ٥١ گوندی جیاوازدا دەژیان و ٥٠٬٠٠٠ ئەندامیان ھەبوو - ئەمەش وای لێکردبوو کە بەھێزترین بن لە نێوان ھۆزە ئاشوورییە نیوە سەربەخۆکاندا.<ref>{{Cite book|last=Khan|first=Geoffrey|title=Neo-Aramaic dialect studies|date=2008|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-423-9|pages=39|oclc=862139304}}</ref> === شەڕە کوردییەکان === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان بەگ}} لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، چەندین ناوەندی کوردی ڕکابەر لە ناوچەکەدا دەستیان بە دەرکەوتن کرد. [[میر محەممەد]]، میری کوردی [[میرنشینی سۆران]]، کە ناوەندەکەی لە دەوروبەری [[ڕەواندز]] بوو، توانی ڕکابەرەکانی لابدات و ناوچەیەک لە [[مێردین]]ەوە تا [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] کۆنتڕۆڵ بکات.<ref name=Aboona173>{{Harvnb|Aboona|2008|p=173}}</ref> بەڵام لە ساڵی ١٨٣٨دا کاتێک ویستی ئاشوورییەکانی حەکاری گوێڕایەڵ بکات، لە شەڕدا شکا. [[عوسمانییەکان]]، بەھۆی ھەوڵدانیان بۆ چەسپاندنی کۆنتڕۆڵیان بەسەر ناوچەکەدا، کەوتنە شەڕێکی پڕ تێچوو لەگەڵیدا کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی میرنشینەکەی.<ref name=Aboona174>{{Harvnb|Aboona|2008|p=174}}</ref> دوای ڕووخانی ڕکابەرە سەرەکییەکەی، [[بەدرخان بەگ]]ی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] ھەوڵیدا دەسەڵاتی خۆی فراوان بکات بە لکاندنی ناوچە [[ئاشوورییەکان]] لە حەکاری.<ref name=Aboona179>{{Harvnb|Aboona|2008|p=179}}</ref> ئەو سوودی لە درزێکی نێوان پاتریارک شەمعوونی حەڤدەیەم ئیبراھیم و [[نووروڵڵا بەگ]]، میری کوردی حەکاری وەرگرت. بەدیرخان ھاوپەیمانی لەگەڵ نووروڵڵا بەگ بەست و لە ھاوینی ساڵی ١٨٤٣دا ھێرشی کردە سەر ئاشوورییەکانی حەکاری و کۆمەڵکوژی کردن و ئەوانەشی ڕزگاریان بوو وەک کۆیلە بردن.<ref name=McDowall47>{{Harvnb|McDowall|2000|p=47}}</ref> کۆمەڵکوژییەکی تریش لە ساڵی ١٨٤٦دا بەسەر ئاشوورییەکانی تیاری ھێنرا کە ئەوانیش لە حەکاری نیشتەجێ بوون.<ref name=McDowall47/> زلھێزە ڕۆژاوایییەکان کە بەھۆی [[کۆمەڵکوژی]]یەکانەوە نیگەران ببوون، فشاریان خستە سەر [[عوسمانییەکان]] بۆ دەستوەردان. بەدیرخان دواتر شکا و لە ساڵی ١٨٤٧دا بۆ کریت دوورخرایەوە.<ref name=McDowall47/> === کۆنتڕۆڵی ڕاستەوخۆی عوسمانی === [[پەڕگە:Armenian population of Van province in 1896.png|وێنۆک|ناوچە مەسیحییە چوارگۆشە ڕەنگکراوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی وان]] ئەو شوێنەیە کە [[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری تێیدا دەژیان، لەکاتێکدا ناوچە مەسیحییە ڕەنگ شینەکان نیشاندەری شوێنی نیشتەجێبوونی [[ئەرمەنییەکان]]ە.]] ھەرچەندە ناوچەکە لە سەدەی ١٦ەوە بە ناو لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بوو، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دانیشتووانە ئاشووری و کوردەکەی و ئاغاکانیانەوە بەڕێوە دەبرا. دۆخەکە دوای حوکمی بەدرخان بەگەکان و چاکسازییەکانی تەنزیمات گۆڕا، چونکە عوسمانییەکان ئێستا توانییان کۆنتڕۆڵی تەواوی خۆیان بەبێ بەرگری فراوان بکەن، و لە ساڵی ١٨٦٨دا [[سەنجەقی حەکاری]] دروست کرا.<ref name=Aboona3>{{Harvnb|Aboona|2008|p=3}}</ref> === کۆمەڵکوژی و کۆچکردنی بەکۆمەڵ === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی سەیفۆ}} لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، بەڵێنی مامەڵەی تایبەت بە پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین]] درابوو وەک پێشبینییەک بۆ جەنگەکە.<ref name=Stafford23>{{Harvnb|Stafford|2006|p=23}}</ref> بەڵام کەمێک دوای دەستپێکردنی جەنگ، نیشتەجێگا [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنییەکان]]ی باکووری حەکاری لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانی ھاوپەیمانی [[سوپای عوسمانی]] لە کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکاندا ھێرشیان کرایە سەر و تاڵان کران.<ref name=Stafford24>{{Harvnb|Stafford|2006|p=24}}</ref><ref name=gaunt134>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=134}}</ref> کەسانی تر بە زۆر بردرانە ناو لیواکانی کار و دواتر لەسێدارە دران.<ref name=gaunt136>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=136}}</ref> خاڵی وەرچەرخان ئەو کاتە بوو کە برای پاتریارک لە کاتی خوێندنی لە [[ئەستەمبوڵ]] بە دیل گیرا. عوسمانییەکان داوای بێلایەنی ئاشوورییەکانیان کرد و وەک ئاگادارکردنەوەیەک ئەو پیاوەیان لەسێدارە دا.<ref name="stafford25">{{Harvnb|Stafford|2006|p=25}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Assyrian Tragedy|url=http://www.aina.org/books/tat.htm|last=Yusuf|first=Malik|website=www.aina.org|access-date=2020-05-20|archive-date=October 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010132238/http://www.aina.org/books/tat.htm|url-status=live}}</ref> لە بەرامبەردا، پاتریارک لە ١٠ی نیسانی ١٩١٥دا شەڕی دژی عوسمانییەکان ڕاگەیاند.<ref name=stafford25/> ئاشوورییەکان دەستبەجێ لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانەوە کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە پشتگیری دەکران، ھێرشیان کرایە سەر، کە زۆربەی ئاشوورییەکانی حەکارییان بەرەو لووتکەی چیاکان ڕاونا، چونکە ئەوانەی لە گوندەکانیاندا مابوونەوە کوژران.<ref name=stafford25/> شەمعوون بنیامین توانی بەبێ ئەوەی ھەستی پێ بکرێت بچێتە [[ورمێ]]، کە لەو کاتەدا لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]دا بوو، و ھەوڵیدا قەناعەتیان پێ بکات کە ھێزێکی فریاگوزاری بۆ ئاشوورییە گەمارۆدراوەکان بنێرن.<ref name="stafford25"/> کاتێک [[ڕووسەکان]] وەڵامیان دایەوە کە داواکارییەکە نالۆژیکییە، ئەو گەڕایەوە حەکاری و ٥٠٬٠٠٠ ئاشووری ڕزگاربووی لە ڕێگەی چیاکانەوە بەرەو شوێنی سەلامەت لە ورمێ برد.<ref name="stafford25"/> ھەزاران کەس لە کاتی ئەم ڕێپێوانەدا بەھۆی سەرما و برسییەتییەوە گیانیان لەدەستدا.<ref name="stafford25"/> === دوای جەنگی جیھانیی یەکەم === لە کاتی کۆنفرانسەکانی ئاشتی لە [[پاریس]] لە ساڵی ١٩١٩دا، [[ئاشوورییەکان]] داوای دەوڵەتێکیان لە [[ئامەد]] و باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] لە [[عێراق]] کرد؛ کەسانی تر داوای پارێزگاری بەریتانیایان بۆ باکووری مێزۆپۆتامیا، باکووری [[مووسڵ]] و [[ورمێ]] کرد.<ref name=Nisan187>{{Harvnb|Nisan|2002|p=187}}</ref> ئاشوورییەکان ھەوڵیاندا ناوچەکە وەربگرنەوە، بەڵام تورک و کوردەکان دژایەتی ئارەزووی ئەوانیان کرد بۆ وەرگرتنەوەی زەوییە باوباپیرانییەکانیان لە حەکاری، و ھەوڵێکی ئاغا پترۆس بۆ داگیرکردنی ناوچەکە شکستی ھێنا. لە ساڵی ١٩٢٤دا، دوای ڕاپەڕینێک، [[تورکیا]] بە فەرمی باکووری حەکاری داگیر کرد و کۆتا دانیشتووانە مەسیحییەکانی کە ھێشتا لە ناوچەکەدا مابوون دەرکرد،<ref name=Nisan188>{{Harvnb|Nisan|2002|p=188}}</ref> تەنھا گوندی [[گەزناخ]] نەبێت کە بەھۆی ھاوپەیمانییە کوردییەکان و گۆڕینی باوەڕیان بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لە دوورخستنەوە ڕزگاری بوو. ئاشوورییەکان تا ئێستاش لە ناوچەی باشووری حەکاری لە [[بەرواری]]، کە ئێستا لەسەر سنووری [[تورکیا]] و [[عێراق]]ە، و لە دۆڵەکانی [[ڕووباری سپنە|سپنە]] و [[دەشتی نەھلێ|نەھلێ]] لە ناوچەی نۆھەدرای [[پارێزگای دھۆک]] دەژین. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی حەکاری]] * [[میرنشینە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|تورکیا|عێراق}} [[پۆل:بێ پۆل لە ئەیلوول ٢٠١٧]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] 8hq5lv7ei2ayw49061hqs313ix5mryl 1571317 1571072 2026-04-02T21:06:52Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571317 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|ناوچە مێژووییەکە|میرنشینەکە|میرنشینی حەکاری}} '''حەکاری''' ({{langx|syr|ܚܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Ḥakkāri}}، یان {{lang|syr|ܗܟܪܝ}} {{Transliteration|syr|Hakkāri}})، ناوچەیەکی شاخاوی مێژوویی بوو کە دەکەوتە باشووری [[دەریاچەی وان]]،<ref name="Aboona2">{{Harvnb|Aboona|2008|p=2}}</ref> کە بەشێک لە پارێزگاکانی مۆدێرنی [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]، [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]]، [[پارێزگای وان|وان]] لە [[تورکیا]] و [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەگرتەوە. لە کۆتایییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا [[سەنجەق]]ێک بوو لەناو [[ویلایەتی وان]]ی کۆندا. [[پەڕگە:Hakkari Assyrians, c. 1900.jpg|وێنۆک|[[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] == مێژوو == [[پەڕگە:Church of Saint John the Arab.jpg|وێنۆک|کڵێسایەکی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات|ئاشووری]] سەدەی شەشەم، مار یۆھانانی عەرەب، لە گوندی [[ئەنداچ|گێرامۆن]]ی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]]] [[پەڕگە:Qudshanis-Hakkari Mar Shimon house.jpg|وێنۆک|نشینگەی پاتریارک لە قودشانیس، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] (١٦٩٢–١٩١٨)]] [[پەڕگە:Semdinli Hakkari.jpg|وێنۆک|ڕاست|ناوچەی شاخاوی [[شەمزینان]]]] [[پەڕگە:Basket woven bridge across the Zab in Hakkari, c. 1900.jpg|وێنۆک|پردی چنراو لەسەر زێ لە حەکاری، نزیکەی ١٩٠٠]] ئەو ناوچەیەی لە [[توور عەبدین]]ەوە تا حەکاری درێژ دەبێتەوە، زەوییەکانی [[نایری]] پێکھێنابوو کە وەک سنووری باکووری ئاشووری و سنووری ڕکابەرەکانیان لە [[ئورارتوو]] کاری دەکرد. [[ئاشوورییەکان]]ی ئەم ناوچەیە مەسیحی بوون و شوێنکەوتووی [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] بوون و تا ساڵی ١٩٢٤ لێرە دەژیان، کاتێک کۆتا [[ئاشوورییەکان]] کە لە [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] و ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە ساڵی ١٩١٨دا ڕوویاندا ڕزگاریان ببوو، دەرکران. زۆربەیان دواتر ڕوویان لە دۆڵەکانی [[ڕووباری سپنە|سپنە]] و [[دەشتی نەھلێ|نەھلێ]] لە باکووری عێراق کرد. ئەوانەی چوونە [[سێمێل]] لە کۆتاییدا لە ماوەی دەیەی ١٩٣٠ بۆ [[ناوچەی تل تەمەر]] لە [[سووریا]] کۆچیان کرد. لە ساڵی ٩٨٠ی زایینیدا، عەزوولدەولە ھێرشێکی بۆ سەر کوردانی حەکاری نارد و گوێڕایەڵی کردن.<ref>Houtsma, M. Th (1993). [https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936. BRILL. p. 1137. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> لە ساڵی ١٠٤١ی زایینیدا، دوای شکستی [[تورکە ئۆغوزەکان|ئۆغوزە تورکە]] داگیرکەرەکان و کۆمەڵکوژی دواتریان لە [[ورمێ]] لەلایەن ڕەوەندییەکانەوە، ئەوان بەرەو حەکاری ھەڵاتن و لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە تێکشکان و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزی ئۆغوز کوژران و ڕزگاربووەکانیش لەلایەن کوردەکانەوە کۆیلە کران.<ref>Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids "Rawwadids"]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.</ref><ref>Houtsma, M. Th (1993). ''[https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1136 E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam], 1913-1936''. BRILL. p. 1138. {{ISBN|978-90-04-09790-2}}</ref> دوای وێرانکردنی ناوەندە شارییەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] لەسەر دەستی [[تەیمووری لەنگ]]، سەرکردەیەکی سەربازی تورک کە لەژێر پەردەی گێڕانەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی مەنگۆل]] کاری دەکرد و بە «شمشێری ئیسلام» ناسرابوو. داگیرکردنی [[بەغدا]] و ناوچەکە بەگشتی، بەتایبەتی وێرانکردنی [[تکریت]]، کاریگەری کردە سەر [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]] کە دوای لەناوبردنی مەسیحییەکانی ناوچەکە، [[ئیسماعیلییەکان]] و موسڵمانانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بەبێ جیاوازی لەلایەن تەیموورەوە لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٤دا، لە نزیک نەینەوا لە [[دێری مار مەتای]] پەنایان گرتبوو. ئەو چەند ڕزگاربووەی مابوونەوە پەنایان بۆ ئاشوورییەکانی حەکاری و ناوچەکانی دەوروبەری برد. ئەم ناوچەیە ھەروەھا چەندین قەشە و پاتریارکی بەرھەمھێنا چونکە جێنشینی میراتی بەکاردەھێنرا بۆ ڕێگریکردن لە ھەرەسھێنانی تەواوی [[کڵێسا]]کە. تا سەدەی ١٦، ئاشوورییەکان لە زۆرێک لەو شارانە نەمان کە پێشتر تێیدا گەشەیان کردبوو، وەک [[تەورێز]] و [[نسێبین]]. سەرۆکی کڵێسای ڕۆژھەڵات تا ساڵی ١٥٥٣ لە بەغداوە بۆ [[مەراغە]] لە [[ورمێ]] گواسترایەوە.<ref name=Alexander36>{{Harvnb|Alexander|1994|p=36}}</ref> تا دەیەی ١٥٠٠، [[ئاشوورییەکان]] لە وەشانێکی کۆنتر لە سێگۆشەی ئاشووری چڕببوونەوە، کە خاڵەکانی لە [[ئامەد]] (ڕۆژاوا) و [[مەراغە]] (ڕۆژھەڵات) بوون. کڵێسای ڕۆژھەڵات ھەندێک لە ئەندامەکانی لە چەند سەدەی دوای «فیتنەی ١٥٥٢» بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لەدەستدا، بەتایبەتی لە ئامەد؛ بەڵام ئەوانەی لە حەکاری دەژیان، کاریگەر نەبوون بەو ناکۆکییانە تا ساڵی ١٦٩٢، کاتێک ئەسقەفە کلدانییەکەی ئامەد، شەمعوونی نۆیەمی دنخا، لە [[ڕۆما]] جیا بووەوە و گواسترایەوە بۆ [[قودشانیس]] لە حەکاری، لەوێ ھێڵی شەمعوونی بۆ جێنشینی میراتی پاتریارکی دووبارە ناساندەوە کە تا ساڵی ١٩٧٦ بەردەوام بوو. پاتریارک [[شەمعوونی سێزدەھەم]] کورسییەکەی لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[قۆچانیس]] گواستەوە. دوای گەڕانەوەی کۆتایی بۆ باوەڕە نەریتییەکە، پاتریارکەکانی ھێڵی شەمعوون بڕیاریاندا سەربەخۆیی خۆیان بپارێزن و دوای ئەو کاتە دوو ھێڵی سەربەخۆی پاتریارکە نەریتییەکان ھەبوون: ھێڵی باڵای ئەلیا لە ئەلقۆش و ھێڵی خوارووی شەمعوون لە قۆچانیس.{{sfn|Murre van den Berg|1999a|p=٢٣٥–٢٦٤}} ئەم دابەشبوونە جگە لەوە بەھۆی پێکھاتەی ئاڵۆزی کۆمەڵگە ئاشوورییە ناوخۆییەکانەوە بوو، کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکێتیی ھۆزایەتی ڕێکخرابوون و ھەر ھۆزێک لەلایەن گەورەیەکی ناوخۆییەوە («مەلیک») سەرکردایەتی دەکرا، لەکاتێکدا ھەر مەلیکێک لە کۆتاییدا ملکەچی پاتریارک بوو، کە نێوەندگیری لە نێوان ئاشوورییە مەسیحییەکان و دەسەڵاتدارانی [[عوسمانی]]دا دەکرد.{{sfn|Wigram|1914}} پاتریارک کە لە کڵێسای مار شەلیتا لە قودشانیس نیشتەجێ بوو، ھەم دەسەڵاتی ڕۆحی و ھەم سیاسی بەسەر ڕەعێتەکانیدا ھەبوو. بەوپێیەی [[قەشە]]کان داوایان لێدەکرا بە [[ڕەبەن]]ی بمێننەوە، پاتریارکایەتی لە مامەوە بۆ برازا دەگواسترایەوە.<ref name=Alexander36/> ئەم سیستەمە بە «ناتر کورسیا» ({{lang|syr|ܢܛܪ ܟܘܪܣܝܐ}} «پاسەوانی تەخت») ناسرا، و تا سەدەی ١٩ ئەم سیستمە بۆ ھەموو ئەسقەفنشینەکانی حەکاری جێبەجێ کرا.<ref name=Wilmshurst277>{{Harvnb|Wilmshurst|2000|p=277}}</ref> ئاشوورییەکان ھاوپەیمانی ئاڵۆزیان لەگەڵ ھۆزە کوردە دراوسێیەکان و ئاغاکانی عوسمانی پێکھێنابوو، و ھەر ھۆزێک لەلایەن «مەلیک» ێکەوە ({{lang|syr|ܡܠܟ}}) سەرکردایەتی دەکرا کە لە کاتی شەڕدا وەک سەرکردەیەکی سەربازیش کاری دەکرد.<ref name=Aboona35>{{Harvnb|Aboona|2008|p=35}}</ref> ئاشوورییەکانی [[تیاری]] لە ٥١ گوندی جیاوازدا دەژیان و ٥٠٬٠٠٠ ئەندامیان ھەبوو - ئەمەش وای لێکردبوو کە بەھێزترین بن لە نێوان ھۆزە ئاشوورییە نیوە سەربەخۆکاندا.<ref>{{Cite book|last=Khan|first=Geoffrey|title=Neo-Aramaic dialect studies|date=2008|publisher=Gorgias Press|isbn=978-1-59333-423-9|pages=39|oclc=862139304}}</ref> === شەڕە کوردییەکان === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژییەکانی بەدرخان بەگ}} لە [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، چەندین ناوەندی کوردی ڕکابەر لە ناوچەکەدا دەستیان بە دەرکەوتن کرد. [[میر محەممەد]]، میری کوردی [[میرنشینی سۆران]]، کە ناوەندەکەی لە دەوروبەری [[ڕەواندز]] بوو، توانی ڕکابەرەکانی لابدات و ناوچەیەک لە [[مێردین]]ەوە تا [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] کۆنتڕۆڵ بکات.<ref name=Aboona173>{{Harvnb|Aboona|2008|p=173}}</ref> بەڵام لە ساڵی ١٨٣٨دا کاتێک ویستی ئاشوورییەکانی حەکاری گوێڕایەڵ بکات، لە شەڕدا شکا. [[عوسمانییەکان]]، بەھۆی ھەوڵدانیان بۆ چەسپاندنی کۆنتڕۆڵیان بەسەر ناوچەکەدا، کەوتنە شەڕێکی پڕ تێچوو لەگەڵیدا کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی میرنشینەکەی.<ref name=Aboona174>{{Harvnb|Aboona|2008|p=174}}</ref> دوای ڕووخانی ڕکابەرە سەرەکییەکەی، [[بەدرخان بەگ]]ی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] ھەوڵیدا دەسەڵاتی خۆی فراوان بکات بە لکاندنی ناوچە [[ئاشوورییەکان]] لە حەکاری.<ref name=Aboona179>{{Harvnb|Aboona|2008|p=179}}</ref> ئەو سوودی لە درزێکی نێوان پاتریارک شەمعوونی حەڤدەیەم ئیبراھیم و [[نووروڵڵا بەگ]]، میری کوردی حەکاری وەرگرت. بەدیرخان ھاوپەیمانی لەگەڵ نووروڵڵا بەگ بەست و لە ھاوینی ساڵی ١٨٤٣دا ھێرشی کردە سەر ئاشوورییەکانی حەکاری و کۆمەڵکوژی کردن و ئەوانەشی ڕزگاریان بوو وەک کۆیلە بردن.<ref name=McDowall47>{{Harvnb|McDowall|2000|p=47}}</ref> کۆمەڵکوژییەکی تریش لە ساڵی ١٨٤٦دا بەسەر ئاشوورییەکانی تیاری ھێنرا کە ئەوانیش لە حەکاری نیشتەجێ بوون.<ref name=McDowall47/> زلھێزە ڕۆژاوایییەکان کە بەھۆی [[کۆمەڵکوژی]]یەکانەوە نیگەران ببوون، فشاریان خستە سەر [[عوسمانییەکان]] بۆ دەستوەردان. بەدیرخان دواتر شکا و لە ساڵی ١٨٤٧دا بۆ کریت دوورخرایەوە.<ref name=McDowall47/> === کۆنتڕۆڵی ڕاستەوخۆی عوسمانی === [[پەڕگە:Armenian population of Van province in 1896.png|وێنۆک|ناوچە مەسیحییە چوارگۆشە ڕەنگکراوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی وان]] ئەو شوێنەیە کە [[ئاشوورییەکان]]ی حەکاری تێیدا دەژیان، لەکاتێکدا ناوچە مەسیحییە ڕەنگ شینەکان نیشاندەری شوێنی نیشتەجێبوونی [[ئەرمەنییەکان]]ە.]] ھەرچەندە ناوچەکە لە سەدەی ١٦ەوە بە ناو لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بوو، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دانیشتووانە ئاشووری و کوردەکەی و ئاغاکانیانەوە بەڕێوە دەبرا. دۆخەکە دوای حوکمی بەدرخان بەگەکان و چاکسازییەکانی تەنزیمات گۆڕا، چونکە عوسمانییەکان ئێستا توانییان کۆنتڕۆڵی تەواوی خۆیان بەبێ بەرگری فراوان بکەن، و لە ساڵی ١٨٦٨دا [[سەنجەقی حەکاری]] دروست کرا.<ref name=Aboona3>{{Harvnb|Aboona|2008|p=3}}</ref> === کۆمەڵکوژی و کۆچکردنی بەکۆمەڵ === {{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی سەیفۆ}} لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، بەڵێنی مامەڵەی تایبەت بە پاتریارک [[بنیامین مارشەمعوون|شەمعوونی نۆزدەیەم بنیامین]] درابوو وەک پێشبینییەک بۆ جەنگەکە.<ref name=Stafford23>{{Harvnb|Stafford|2006|p=23}}</ref> بەڵام کەمێک دوای دەستپێکردنی جەنگ، نیشتەجێگا [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنییەکان]]ی باکووری حەکاری لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانی ھاوپەیمانی [[سوپای عوسمانی]] لە کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکاندا ھێرشیان کرایە سەر و تاڵان کران.<ref name=Stafford24>{{Harvnb|Stafford|2006|p=24}}</ref><ref name=gaunt134>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=134}}</ref> کەسانی تر بە زۆر بردرانە ناو لیواکانی کار و دواتر لەسێدارە دران.<ref name=gaunt136>{{Harvnb|Gaunt|Beṯ-Şawoce|2006|p=136}}</ref> خاڵی وەرچەرخان ئەو کاتە بوو کە برای پاتریارک لە کاتی خوێندنی لە [[ئەستەمبوڵ]] بە دیل گیرا. عوسمانییەکان داوای بێلایەنی ئاشوورییەکانیان کرد و وەک ئاگادارکردنەوەیەک ئەو پیاوەیان لەسێدارە دا.<ref name="stafford25">{{Harvnb|Stafford|2006|p=25}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Assyrian Tragedy|url=http://www.aina.org/books/tat.htm|last=Yusuf|first=Malik|website=www.aina.org|access-date=2020-05-20|archive-date=October 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010132238/http://www.aina.org/books/tat.htm|url-status=live}}</ref> لە بەرامبەردا، پاتریارک لە ١٠ی نیسانی ١٩١٥دا شەڕی دژی عوسمانییەکان ڕاگەیاند.<ref name=stafford25/> ئاشوورییەکان دەستبەجێ لەلایەن ھێزە ناڕێکە کوردەکانەوە کە لەلایەن عوسمانییەکانەوە پشتگیری دەکران، ھێرشیان کرایە سەر، کە زۆربەی ئاشوورییەکانی حەکارییان بەرەو لووتکەی چیاکان ڕاونا، چونکە ئەوانەی لە گوندەکانیاندا مابوونەوە کوژران.<ref name=stafford25/> شەمعوون بنیامین توانی بەبێ ئەوەی ھەستی پێ بکرێت بچێتە [[ورمێ]]، کە لەو کاتەدا لەژێر کۆنتڕۆڵی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]دا بوو، و ھەوڵیدا قەناعەتیان پێ بکات کە ھێزێکی فریاگوزاری بۆ ئاشوورییە گەمارۆدراوەکان بنێرن.<ref name="stafford25"/> کاتێک [[ڕووسەکان]] وەڵامیان دایەوە کە داواکارییەکە نالۆژیکییە، ئەو گەڕایەوە حەکاری و ٥٠٬٠٠٠ ئاشووری ڕزگاربووی لە ڕێگەی چیاکانەوە بەرەو شوێنی سەلامەت لە ورمێ برد.<ref name="stafford25"/> ھەزاران کەس لە کاتی ئەم ڕێپێوانەدا بەھۆی سەرما و برسییەتییەوە گیانیان لەدەستدا.<ref name="stafford25"/> === دوای جەنگی جیھانیی یەکەم === لە کاتی کۆنفرانسەکانی ئاشتی لە [[پاریس]] لە ساڵی ١٩١٩دا، [[ئاشوورییەکان]] داوای دەوڵەتێکیان لە [[ئامەد]] و باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] لە [[عێراق]] کرد؛ کەسانی تر داوای پارێزگاری بەریتانیایان بۆ باکووری مێزۆپۆتامیا، باکووری [[مووسڵ]] و [[ورمێ]] کرد.<ref name=Nisan187>{{Harvnb|Nisan|2002|p=187}}</ref> ئاشوورییەکان ھەوڵیاندا ناوچەکە وەربگرنەوە، بەڵام تورک و کوردەکان دژایەتی ئارەزووی ئەوانیان کرد بۆ وەرگرتنەوەی زەوییە باوباپیرانییەکانیان لە حەکاری، و ھەوڵێکی ئاغا پترۆس بۆ داگیرکردنی ناوچەکە شکستی ھێنا. لە ساڵی ١٩٢٤دا، دوای ڕاپەڕینێک، [[تورکیا]] بە فەرمی باکووری حەکاری داگیر کرد و کۆتا دانیشتووانە مەسیحییەکانی کە ھێشتا لە ناوچەکەدا مابوون دەرکرد،<ref name=Nisan188>{{Harvnb|Nisan|2002|p=188}}</ref> تەنھا گوندی [[گەزناخ]] نەبێت کە بەھۆی ھاوپەیمانییە کوردییەکان و گۆڕینی باوەڕیان بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لە دوورخستنەوە ڕزگاری بوو. ئاشوورییەکان تا ئێستاش لە ناوچەی باشووری حەکاری لە [[بەرواری]]، کە ئێستا لەسەر سنووری [[تورکیا]] و [[عێراق]]ە، و لە دۆڵەکانی [[ڕووباری سپنە|سپنە]] و [[دەشتی نەھلێ|نەھلێ]] لە ناوچەی نۆھەدرای [[پارێزگای دھۆک]] دەژین. == ئەمانەش ببینە == * [[میرنشینی حەکاری]] * [[میرنشینە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|تورکیا|عێراق}} [[پۆل:بێ پۆل لە ئەیلوول ٢٠١٧]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی تورکیا]] [[پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو]] 0kz1q5bjtbp7urcvqgxuh42q7e3murk 0 145007 1571305 1451052 2026-04-02T20:41:59Z CommonsDelinker 62 "Abdullah_Beg_Benari.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Polarlys|Polarlys]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Abdullah Beg Benari.jpg|]]. 1571305 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} '''عەبدوڵڵا بەگی بێنارێ''' ({{بە عەرەبی|عبدالله بيگ بينارى}})، (١٨٨٠ — ١٩٣٩) دوامین میری میرنشینی برادۆستی مەرگەوەڕ و ورمێ. عەبدوڵڵا بەگ کوڕی جەھانگیر کوڕی میر سوڵتان لە نەوەی خانی [[خانی لەپ زێڕین|لەپزێڕین]]ی پاڵەوانی داستانی [[قەڵای دمدم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/dimdim|سەردێڕ=DIMDIM|دوایین=دمدم|یەکەم=قەڵاى|وێبگە=ئیرانیکا ئۆنلاین}}</ref> کە ھەردووکیان بە دەستی [[عەجەم|عەجەمان]] نامەردانە کوژراون. خانی دمدم لە ١٦٠٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/baradust-kurdish-bradost-name-of-kurdish-tribe-region-mountain-range-river-and-amirate|سەردێڕ=بابەتى برادۆست لە ئیرانیکا.|وێبگە=http://www.iranicaonline.org/articles/baradust-kurdish-bradost-name-of-kurdish-tribe-region-mountain-range-river-and-amirate|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180603014027/http://www.iranicaonline.org/articles/baradust-kurdish-bradost-name-of-kurdish-tribe-region-mountain-range-river-and-amirate|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و سوڵتان ئەحمەد لە ١٨٥٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=لغتنامه دهخدا / واژه برادوست|سەردێڕ=واژه نامک / نویسنده عبدالحسین نوشین.|وێبگە=http://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-5e7c1be8f86741169288603aa3fbe942-fa.html}}</ref> قەڵای بێنار کەوتۆتە سێکوچکەی سنووری [[ئێران]]، [[عێراق|عێڕاق]] و [[تورکیا]] دوا پێگەی میرانی برادۆست بووە کە نەکەوتبووە ژێر دەسەلاتی عەجەمان. رۆژگاری میرایەتی عەبدولا بەگ پڕ بووە لە ئالنگاری ناوخۆیی و دەرەکی. پاش نەمانی زۆربەی میرنشینە کوردیەکانی نێو رچەی میرانی [[شەرەفنامە]]، [[عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] پشتگیری بنەماڵەی شێخی [[شەمزینان|نەھری ]]شەمزینان<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=تاریخ کردستان|دوایین=لازاریف|یەکەم=واسیلییه‌وا|بڵاوکەرەوە=نشر فروغ|ساڵ=٢٠٠٥|شوێن=تاران|پەڕەکان=لا ١٣١-١٣٥}}</ref> وسەرۆک ھۆزەکانی [[ھەرکی]] و [[شکاک|شکاکی]] دەکرد تا لە شەڕی روس و یاخی بووە [[ئەرمەنی|ئەرمەنەکان]] کەڵکیان لێ وەربگرێت و ھەژموونی ئێران لەسەر سنوورەکانی رۆژھەلاتی دەوڵەتەکەی کز بکات. دەڤەری [[سۆمابرادۆست]] و [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]] کە زێدی میرانی بەگزادەى برادۆستە، کەوتە ژێر کاریگەری ئەم دۆخە پەشێوەی که دوای بەرپابوونی جەنگی جیھانی یەکەم (١٩١٤-١٩١٤) ھاتبووە کایەوە و بوو بە شەڕگەی نێوان لەشکری رووسیای قەیسەری و لەشکری دەوڵەتى عوسمانى . کە [[ئاسووری]]ەکانی [[جۆلەمێرگ|ھەکاری]] ناچار بوون زێدی خۆیان جێبھێڵن و پەنایان بۆ لەشکری رووس برد لە [[سەڵماس]] و ورمێ، سمکۆی شکاک بەهۆکارێکى نەزانراو مارشەموونی گەورەی ئاسووریەکانی لە نزیک سەڵماس کوشت. ئاگرى دووبەرەکى نێوان کورد و ئاسوورى پەرەى سەند و بەسەدان کەس بوونە قوربانى. گوندەکانی دەشتی ورمێ تا رەواندز کەوتنە بەر پەلاماری لەشکری رووس و ھاوپەیمانە ئەرمەنی و ئاسووریەکان. عەبدوڵڵابەگی بێناری لە شۆرشی [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] دژ بە ئێران <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://i-cias.com/e.o/assyrian_gc.htm|سەردێڕ=مێژووى ورمێ|دوایین=جینۆسایدى ئاسووریەکان|یەکەم=١٩١٥|وێبگە=http://i-cias.com/e.o/assyrian_gc.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715195803/http://i-cias.com/e.o/assyrian_gc.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لە بەرگریکردنی لەشکری رووس لە رەواندز رۆڵی دیاری ھەبووە. نورالله ى برای لە شەڕی [[ئاسووری|تیاریەکان]] لە نزیک ورمێ کوژرا. لە دوای دامرکانەوی ئاگری شۆڕشی سمکۆ و کشانەوەی رووسەکان لە ١٩١٧ عەبدوڵڵا بەگی بێناری لەلایەن دەوڵەتی ئێران دەستبەسەر دەکرێت و نەفی دەکرێت بۆ [[قەزوین]] و [[زەنجان]]. فەرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەردەچێت، بەلام بە ھۆی نێوانگیری پیاوماقولانی ئەفشاری ورمێ لێخۆشبوون بەدەس دێنێت و دەگەڕێتەوە کوردستان . دواى ساڵى 1922 ناچار زێد و موڵکى باپیرانى خۆی لە مەرگەوەڕ و دۆڵێ جێدەهێلێت لەگەڵ سمکۆ و زۆرێک لە سەرناسانی کوردی ورمێ دەپەڕنەوە دیوی سیدەکان کە ئەوسا لەژێر حوکمڕانی ئینگلیزدا بوو. کە سمکۆ ساڵی ١٩٣٠ بە پیلانێکی حکومەتی ئێران لە [[شنۆ (شارستان)|شنۆیە]] کوژرا، عەبدوڵڵا بەگ ئومێدبڕاو دەبێت لەگەڕانەوە بۆ سەر زێدو موڵک وماڵی خۆی ، سیدەکان دەببێتە دوامەنزڵگای. لە دەورى ساڵی ١٩٤٠ کۆچی دوایی دەکا و لە گۆرستانی شیشکانى سیدەکان دەنێژرێت. عەبدوڵڵا بەگ لە نێو خەڵکی برادۆست و ھەرکی و شکاک و [[ئەفشار|ئەفشاری ئورمیە]] ناسراو بووەو خاوەن کەسایەتیێکی بەڕێز بووە. بەسەرھاتەکانی وەک لاوک لەسەر مێرخاسی ئەو کەڵەمێردە تا ئێستاش دەگوترێنەوە. نەوەکانی عەبدوڵڵا بەگی بێناری ئەمڕۆ لەھەردوو دیوی برادۆست لە ورمێ (مەرگەوەر) و ھەولێردا دەژین و لەسەر رێچکەی باپیرەی خۆیان خزمەت بە نیشتمان و گەلەکەیان دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] rs26y4pr0i5i8xw0xedlg12oyle22is 0 151689 1571028 1570904 2026-04-02T12:02:40Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571028 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=کوردانی ئوردن|image=|population=٣٠،٠٠٠<ref name="language"/>–١٠٠،٠٠٠<ref name=kurdica>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Diaspora: Die Gemeinschaft in Jordanien|ناونیشان=http://www.kurdica.com/News-sid-Die-Gemeinschaft-in-Jordanien-167.html|ئیش=Kurdica|بڵاوکەرەوە=Kurdica|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=German|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161111060944/http://www.kurdica.com/News-sid-Die-Gemeinschaft-in-Jordanien-167.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> </small>'''~١٪ی دانیشتووانی ئوردن'''</small>|popplace=[[عەممان]]، [[ئیربید]]، [[سەڵت، ئوردن|سەڵت]] و [[زەرقا]]<ref name="language"/>|languages=[[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی کوردی|کوردی]]<ref name=language>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|ناونیشان=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|religions=[[عەلەوی]] و [[ئیسلام]]<ref name="kurdica"/><ref name="hist">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethnic and religious groups|ناونیشان=http://fanack.com/countries/jordan/population/ethnic-and-religious-groups/|بڵاوکەرەوە=Fanack|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141107162208/http://fanack.com/countries/jordan/population/ethnic-and-religious-groups/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|related=[[ئێرانییەکان]]}} '''کوردانی ئوردن''' بەو خەڵکە دەوترێت کە بنەچەیان [[کورد]]ە و لە [[ئوردن]] لەدایکبوون یان لەوێ نیشتەجێ بوون. ژمارەی کوردانی ئوردن لەنێوان ٣٠٬٠٠٠ و ١٠٠٫٠٠٠ کەس دەبێت، زۆربەیان لە شارەکانی [[عەممان]]، [[ئیربید]]، [[سەڵت، ئوردن|سەڵت]] و [[زەرقا، ئوردن|زەرقا]] نیشتەجێن. کوردانی ئوردن لەگەڵ کۆمەڵگەی ئوردنی ئاوێتەبوون، لەبەرەوەش کورسی تایبەتیان نییە لە [[پەرلەمانی ئوردن]].<ref name="language"/> == مێژوو == کوردەکان لەوەتەی ساڵی ١١٧٣ لە ئوردن دەژین، لە سەردەمی [[دەوڵەتی ئەییووبی]] کە لەلایەن [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەددین]]ەوە دەمزرێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Kurds from Jordan: The history of one dynasty|ناونیشان=http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=E20037ECE02402D140657DB7FA813E44|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|newspaper=Kurdish Globe|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120905155336/http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=E20037ECE02402D140657DB7FA813E44|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120905155336/http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=E20037ECE02402D140657DB7FA813E44 |date= ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢ }}</ref> ئەو کوردانەی لە [[سپای عوسمانی]] بوون دواتر لە شاری سەڵت نیشتەجێبوون. لە کاتی کۆمەڵکوژیی کوردان لە ١٩٢٠ەکان و ١٩٣٠ەکان لە تورکیا، بەشێکیان ھەڵاتن بۆ ئوردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Kurds of Lebanon: Socioeconomic Mobility and Political Participation via Naturalization|ناونیشان=http://www.ndu.edu.lb/lerc/researchpaperseries/thekurdsoflebanon.pdf|ئیش=Guita Hourani|بڵاوکەرەوە=Notre Dame University|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809081442/http://www.ndu.edu.lb/lerc/researchpaperseries/thekurdsoflebanon.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەشێکی دیکەی کوردانی ئوردن لە کاتی ئاوارەبوونی ١٩٤٨ و ١٩٦٧ی فەڵەستینییەکان ھاتوونەتە ئوردن.<ref name="hist"/><ref name=canada>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Integrative Project: Research Materials|ناونیشان=http://www.perspectivescanada.org/Portals/perspectives/Integrative%20Project%20-%20Kurds.pdf|ئیش=Perspectives Canada|بڵاوکەرەوە=Perspectives Canada|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200511193532/http://perspectivescanada.outreach.ca/Portals/perspectives/Integrative%20Project%20-%20Kurds.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و بەشێکیشیان لە عێراق ھاتن دوای [[جەنگی کەنداو]]. ھەوەھا کۆمەڵێک کوردی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یش چوونە ئوردن لە ئەنجامی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Support committee urges help for Iranian Kurds in Jordan-Iraq border camp.|ناونیشان=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-18878674_ITM|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|newspaper=BBC Monitoring|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNHCR worried about welfare of Iranian-Kurds on Iraq-Jordan border|ناونیشان=http://www.unhcr.org/44b394ee4.html|ئیش=UNCHR|بڵاوکەرەوە=UNCHR|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٠٦}}</ref> == کەسایەتییەکان == * [[سەعد جومعە]]، سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئوردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول كتاب عن الأكراد الأردنيين: أقلية غير منعزلة ومنهم رؤساء حكومات [The first book about the Kurds Jordanians: non-isolated minority, including the heads of governments]|ناونیشان=http://www.aawsat.com/details.asp?issueno=9165&article=270663|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=Arabic|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230232059/http://www.aawsat.com/details.asp?issueno=9165&article=270663|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=الأكراد الأردنيون ودورهم في بناء الأردن الحديث / تقديم وإعداد محمد علي الصويركي الكردي.|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٩٥٧١٥٠٣٠٨|پەڕەکان=١٩١|زمان=عەرەبی}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Ürdün kürtleri ve modern Ürdün'ün yapılandırılmasındaki rolleri|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Avesta|شوێن=تورکیا|ژپنک=٩٧٨٩٩٤٤٣٨٢١٤٤|پەڕەکان=٢٣٦|نووسەر=Muhammad ʻAli ̄al-Suwayriki. ̄ Kurdi, Kadri Yıldırım|زمان=تورکی}} == سەرچاوەکان == <references group="" responsive=""/> {{کوردە دابڕاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئوردن}} [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:قەومەکانی ئوردن]] pkluxyq0e8mn34tytk377s3jfyr61ed 0 164223 1571029 1570890 2026-04-02T12:02:50Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571029 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = کازم ئۆز | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | وێنە = Kazım Öz at New York University's Cantor Center.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = کازم ئۆز لە دانیشتنێکی سەنتەری کانتۆر لە زانکۆی نیویۆک، ساڵی ٢٠١٨. | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٧٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[پارێزگای دێرسم|دەرسیم]] - [[باکووری کوردستان]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = [[دەرھێنەری فیلم]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٩٦ تاکوو ئێستا | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''کازم ئۆز''' (لە دایکبووی ١٩٧٣، [[پارێزگای دێرسم|دەرسیم]]، [[باکووری کوردستان]])<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://newafilm.net/en/kazim-oez-director/|سەردێڕ=Kazım Öz - director {{!}} NEWA FILM|زمان=en-GB|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929174040/http://newafilm.net/en/kazim-oez-director/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":1">[https://www.rudaw.net/sorani/culture/251120182 کازم ئۆز دەرھێنەری کورد لە دێرسم دەستبەسەرکرا]، [[ڕووداو (وێبگە)|ماڵپەڕی ڕووداو]]، لە ڕۆژی ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، لەلایەن ھیوا سەلاح بڵاوکراوەتەوە.</ref> دەرھێنەری کورد، بەرھەمھێنەر و سیناریۆنووسی فیلمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://as.nyu.edu/content/nyu-as/as/research-centers/neareaststudies/events/spring-2018/zer.html|سەردێڕ=ZER / A Film by Kazım Öz|وێبگە=as.nyu.edu|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٢، بە نواندن لە شانۆدا دەستی بەکارەکانی کرد، لە ھەمان کاتیش کاری لە فیلمیش دەکرد. لە ساڵی ٢٠٠٣، بەشی سینەمای تەواوکرد.<ref name=":1"/> کازم دامەزرێنەری ئاژانسی [[ناوەندی چاندی مەزۆپۆتامیا|فیلمی سینەمایی مێزۆپۆتۆمیایە]].<ref>[http://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/8074-2018-12-02-11-47-15 پۆلیسی تورکیا دەرھێنەرێکی کوردی لە باکووری کوردستان بە تۆمەتی تیرۆر دەستگیر کردووە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326033656/http://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/8074-2018-12-02-11-47-15 |date=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢ }}، ماڵپەڕی ڕۆژنامەی ھەولێر، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ بڵاوکراوەتەوە.</ref> فیلمەکانی کازم زۆربەی کات لە [[تورکیا]] قەدەغەکراون، فیلمی خاک (ئاخ) یەکەم فیلمی کازم بوو کە لەلایەن وەزارەتی کەلتور و گەشتوگوزاری تورکیا قەدەغەکرا. دواتر فیلمی فۆتۆگراف لە فیستیڤاڵی فیلمی پۆلەندا قەدەغەکرا، ئەمەش بەهۆی دەستێوەردانی هەمان وەزارەتی تورکیا بەوەی سپۆنسەری فیستیڤاڵەکە بوون. لە نیسانی ٢٠١٧، فیلمی [[زەر]] لە ٣٦ەمین فیستیفاڵی فیلمی ئیستەنبۆل نمایشکرا، بەڵام دوو دیمەن لە فیلمەکە سانسۆرکرا لەلایەن وەزارەتی کەلتوور و گەشتوگوزار.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.seismopolite.com/dealing-with-art-censorship-in-turkey-the-case-of-kazim-oz-s-film-zer|سەردێڕ=Dealing with Art Censorship in Turkey: The Case of Kazım Öz's film Zer|وێبگە=www.seismopolite.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200517085600/http://www.seismopolite.com/dealing-with-art-censorship-in-turkey-the-case-of-kazim-oz-s-film-zer|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨، کازم لەلایەن دەسەڵاتی تورکیاوە دەستگیرکرا بەتۆمەتی ئەندامبوون لە ڕێکخراوی نایاسایی ([[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]])،<ref>[http://www.nrttv.com/NRT2/News.aspx?id=6118&MapID=4 پۆلیسی تورکیا دەرهێنەرێکی کوردی لە باکوری کوردستان بە تۆمەتی تیرۆر دەستگیرکردووە]، ماڵپەڕی ئێن ئارتی ٢، ڕۆژی ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ بڵاوکراوەتەوە.</ref> بەڵام دوای دوو ڕۆژ ئازادکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfenglish.com/culture/director-kazim-Oez-released-from-custody-31003|سەردێڕ=Director Kazım Öz released from custody|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> دواتر کازم تورکیای جێهێشت. لە ئەیلوولی ٢٠١٩، دەسەڵاتی دادوەری تورکیا بڕیاری بەندکردنی بۆ کازم داوە لەنێوان حەوت ساڵ و نیو بۆ پانزدە ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://anfenglishmobile.com/culture/director-kazim-Oez-faces-15-years-imprisonment-in-turkey-37947|سەردێڕ=Director Kazim Öz faces 15 years imprisonment in Turkey|وێبگە=ANF News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+فیلمنامەی کازم ئۆز<ref name=":0"/> !ناوی فیلم '''(وەرگێڕدراو)''' !ناوی فیلم !ساڵ !تێبینی/خەڵات |- | |''Destên Me Wê Bibin Bask Emê Bifirin Herin'' |١٩٩٦ |فیلمی بەڵگەنامەیی |- |گەشتێک بەرەو خۆر | ''Güneşe Yolculuk'' |١٩٩٨ | |- |خاک |''Ax'' |١٩٩٩ |کورتە فیلم |- |وێنەکە |''Fotograf'' |٢٠٠١ |باشترین فیلمی درێژ، فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی میلانۆ، ئیتالیا. |- |دوور |''Uzak'' |٢٠٠٥ | |- |[[باھۆز (فیلم)|باھۆز]] |''Fırtına'' |٢٠٠٨ | |- |کۆتا وەرز |''Son Mevsim: Şavaklar'' |٢٠١٠ | |- |ھەبوو نەبوو |''He bû tune bû'' |٢٠١٤ | |- |چناری سپی |''Beyaz Çınar'' |٢٠١٦ | |- |[[زەر]] |''Zer'' |٢٠١٧ | |} == ئەمانەش ببینە == * [[سینەمای کوردی]] * [[یەڵماز گونەی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Kazım Öz}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی تورکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:کوردەکانی تورکیا]] [[پۆل:پەنابەرانی کورد]] hp1gqbw42nzxcq2tzyi1o9yzn0f9hof 0 167198 1571186 1469688 2026-04-02T17:32:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571186 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکی}} {{Infobox person | name = گەیتن ماتەرازۆ | image = Gaten Matarazzo by Gage Skidmore.jpg | caption = گەیتن لە کۆمیک-کۆنی سان دیاگۆی ٢٠١٧ | birth_name = گەیتانۆ جۆن ماتەرازۆی سێیەم | birth_date = {{birth date and age|٢٠٠٢|٩|٨}} | birth_place = کۆنێکتیکەت، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا<ref>https://bestofnj.com/features/entertainment/things-didnt-know-gaten-matarazzo-stranger-things/</ref> | home_town = ڵیتڵ ئێگ ھاڕبەر تاونشیپ، نیو جێرزی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | occupation = ئەکتەر، گۆرانیبێژ | years_active = ٢٠١١–ئێستا }} '''گەیتانۆ جۆن 'گەیتن' ماتەرازۆی سێیەم'''<ref>Matarzzo at {{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=CEMeDw7dCb4|سەردێڕ=Stranger Things' Gaten Matarazzo Goes Undercover on Reddit, YouTube and Twitter|ئیش=[[GQ (magazine)|GQ]]|ڕێکەوت= ١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١ی تەممووزی ٢٠١٩|medium=www.youtube.com|کات=٠٠:٤٦|وتەگێڕانەوە=It's actually Gaetano John Matarazzo III.}}</ref> ({{IPAc-en|ˈ|ɡ|eɪ|t|ən|_|ˌ|m|æ|t|ə|ˈ|r|æ|z|oʊ}}؛ {{IPA-it|ɡaeˈta:no mataˈrattso|lang}}؛ {{ئینگ|Gaten Matarazzo}})، (لەدایکبووی ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٢)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.upi.com/Top_News/2019/09/08/UPI-Almanac-for-Sunday-Sept-8-2019/2621567647013/|سەردێڕ= UPI Almanac for Sunday, Sept. 8, 2019|agency= [[United Press International]] | ڕێکەوت= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190909031013/https://www.upi.com/Top_News/2019/09/08/UPI-Almanac-for-Sunday-Sept-8-2019/2621567647013/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وتەگێڕانەوە=…actor Gaten Matarazzo in 2002 (age 17)}}</ref> ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. یەکەم کاری ڕۆڵگێڕانی لە ستەیجی بڕۆدوەی بوو بەڕۆڵی بینجامین لە ''Priscilla, Queen of the Desert'' و ڕۆڵی گاڤرۆچی لە ''Les Misérables''.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.playbill.com/personlistpage/person-list?production=00000150-aea8-d936-a7fd-eefc733d0003&type=op#oc|سەردێڕ=Les Misérables|magazine=[[Playbill]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> ناوبراو ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]] دەگێڕێت لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[فیلمی ترسێنەر|ترسناک]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''، و پێشکەشکاری پڕۆگرامی کورتی ''Prank Encounters''ی نێتفلیکسە. == ژیانی سەرەتایی == گەیتن لە کۆنێکتیکەت لەدایکبووە، بۆ گەیتانۆ و ھیذەر ماتەرازۆ، بەڵام لە ڵیتڵ ئێگ ھاڕبەر، نیوجێرزی گەورە بووە، و لە قوتابخانەی پاینڵاندی ئایینی ناوەندی لە تەکەڕتن، نیوجێرزی خوێندوویەتی.<ref name=PromPhotos>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nj.com/entertainment/2019/05/nj-stranger-things-star-gaten-matarazzo-shows-off-prom-photos.html|سەردێڕ=N.J. 'Stranger Things' star Gaten Matarazzo shows off prom photos|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|یەکەم=Amy|دوایین= Kuperinsky|بڵاوکەرەوە=[[New Jersey Advance Media]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200130183401/https://www.nj.com/entertainment/2019/05/nj-stranger-things-star-gaten-matarazzo-shows-off-prom-photos.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.j-14.com/posts/gaten-matarazzo-heather-matarazzo-150838/|سەردێڕ=Gaten Matarazzo and Heather Matarazzo: Are They Related?|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=J-14|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230721162045/https://www.j-14.com/posts/gaten-matarazzo-heather-matarazzo-150838/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو برا و خوشکێکی ھەیە، خوشکەکەی، سابرینا، کە لە خۆی گەورەترە و براکەشی، کاڕمێنا، کە لە خۆی بچووکترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.looper.com/156982/the-untold-truth-of-gaten-matarazzo/|سەردێڕ=The untold truth of Gaten Matarazzo|دوایین=Santilli|یەکەم=Morgana|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Looper.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> بە منداڵی، گەیتن زۆر بەژداری لە ھونەردا کردووە، بە تایبەتی گۆرانی گووتن. ئەو ڕاھێنانی دەنگی لە سەنتەری نواندنی ھونەری ستارڵایت لە نیوجێرزی ئەنجام داوە. لە ٢٠١١ دا، لە پێشبڕکێیەکی گۆرانی گووتندا بەژداری کردوو بوو بە سێھەم بە گۆرانییە سۆڵۆکەی «بێن» لە پێشبڕکێی ھونەرەکانی ستارپاوەر لە ئەنکازڤیڵ، کۆنێکتیکەت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.starpowertalent.com/CompetitionResults/2011WorldChampionships/2011UncasvilleResults/tabid/912/Default.aspx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111229081952/http://www.starpowertalent.com/CompetitionResults/2011WorldChampionships/2011UncasvilleResults/tabid/912/Default.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=2011 Uncasville Results|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی تایبەتی == گەیتن بە ڕەچەڵەک ئیتاڵییە.<ref>[http://247.libero.it/lfocus/39105018/1/gaten-matarazzo-il-dustin-di-stranger-things-ha-famiglia-originaria-di-avellino/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801011738/http://247.libero.it/lfocus/39105018/1/gaten-matarazzo-il-dustin-di-stranger-things-ha-famiglia-originaria-di-avellino/ |date= ١ی ئابی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>[http://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/tv/2019/07/05/stranger-things-amicizia-batte-paura_ac7df6be-2e17-41ce-8ffc-9d7ee816074d.html]</ref> گەیتن بە نەخۆشیی cleidocranial dysostosis (CCD)ەوە لەدایکبووە، کە نەخۆشییەکە کە بە زۆری کار لە ئێسقان و ددان دەکات، کە وایان لێدەکات کە بەجوانی گەشە نەکەن و تێکبچن، کە خۆشی باسی کردووە، و باسی یەکێک لە نەشتەرگەرییەکانیشی کردووە، لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، ددانە تێکچووەکانی لابران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://metro.co.uk/2020/02/02/stranger-things-star-gaten-matarazzo-gives-thumbs-successful-fourth-surgery-fourth-surgery-rare-bone-condition-complete-success-12168587/|سەردێڕ=Stranger Things star Gaten Matarazzo's surgery is a complete success|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Metro|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ro|یەکەم=Crystal|ناونیشان=http://hellogiggles.com/dustin-stranger-things-loves-showing-off-fake-teeth-real-life-obviously-adorable|سەردێڕ=Dustin from "Stranger Things" loves showing off his fake teeth in real life, and obviously it's adorable|بڵاوکەرەوە=HelloGiggles.com|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809070514/http://hellogiggles.com/dustin-stranger-things-loves-showing-off-fake-teeth-real-life-obviously-adorable|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی کە ھەڵبژێردرا بۆ ''[[شتە نامۆکان]]'' بۆ ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]]، نەخۆشییەکەی لەگەڵ چیرۆکی کارەکتەرەکەدا تێکەڵکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.inverse.com/article/20121-dustin-stranger-things-missing-teeth|سەردێڕ=Stranger Things: What Happened to Gaten Matarazzo's Teeth?|وێبگە=Inverse|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> ئەو ددانی دەستکرد بەکارئەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.ca/2016/09/28/gaten-matarazzo-disorder_n_12232838.html|سەردێڕ=Gaten Matarazzo Of 'Stranger Things' Talks About His Genetic Disorder|magazine=[[Huffington Post]]|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> ناوبراو ڕوەکییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bestofnj.com/features/entertainment/things-didnt-know-gaten-matarazzo-stranger-things/|سەردێڕ=9 Things You Didn't Know About Gaten Matarazzo (Stranger Things)|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Best of NJ|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == کاری خێرخوازی == گەیتن پلاتفۆرمەکانی بۆ ھۆشدارکردنەوەی نەخۆشیی CCD و بۆ کاری خێرخوازیی ڕێکخراوی CCD Smiles بەکاردێنێت، کە ڕێکخراوێکە پارەی نەشتەرگەری ددانی CCD بۆ کەمدەرامەتەکان دەدات. ھەروەھا گەیتن دەستیکردووە بە بەرھەمھێنانی زنجیرە تی شێرتێک کە داھاتەکەی بۆ CCD Smiles دەڕوات. لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیدا، گەیتن بە فۆڵۆوەرەکانی دەڵێت کە چۆن پارە ببەخشن ڤە CCD Smiles و ھەندێک ئیڤێنت ڕێکدەخات کە خۆیشی تێیدا بەشداردەبێت. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٧دا، خوشکەکەی کەمپینێکی لە [[فەیسبووک]]دا دەستپێکرد بۆ پەیداکردنی پارە بۆ ڕێکخراوەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://startsomegood.com/ccd-smiles|سەردێڕ=Donate to CCD Smiles!|بڵاوکەرەوە=StartSomeGood|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180825143409/https://startsomegood.com/ccd-smiles|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ksl.com/?sid=46188187&nid=148&title=stranger-things-star-brings-smiles-to-utahns-with-rare-genetic-disorder|سەردێڕ='Stranger Things' star brings smiles to Utahns with rare genetic disorder|بڵاوکەرەوە=[[KSL-TV]]|شوێن=Salt Lake City, Utah|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable sortable" |+ فیلم و تەلەڤیزیۆن ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable" | تێبینییەکان |- | ٢٠١٥ | ''The Blacklist'' | فین | زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی (ئەڵقەی: "The Kenyon Family (No. 71)") |- | ٢٠١٦–ئێستا | ''[[شتە نامۆکان]]'' | [[دەستن ھێندرسن]] |زنجیرەی تەلەڤزیۆنی؛ ڕۆڵی سەرەکی |- | ٢٠١٧ | ''Ridiculousness'' | خۆی | زنجیرەی تەلەڤزیۆنی (ئەڵقەی: "Scarediculousness") |- | ٢٠١٧ | ''Lip Sync Battle'' | خۆی | زنجیرەی تەلەڤزیۆنی (ئەڵقەی: "The Cast of ''Stranger Things''") |- | ٢٠١٩ | ''The Angry Birds Movie 2'' | بەبا | دەنگ |- | ٢٠١٩ | ''Prank Encounters'' | خۆی / پێشکەشکار | زنجیرەی تەلەڤزیۆنی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین=Squires | یەکەم=John | سەردێڕ=[Trailer] Gaten Matarazzo Hosts New Scare-Based Prank Show "Prank Encounters" for Netflix | وێبگە=Bloody Disgusting | ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩| ناونیشان=https://bloody-disgusting.com/tv/3588389/trailer-gaten-matarazzo-hosts-new-scare-based-prank-show-prank-encounters-netflix/ | ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> |- |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! گۆرانیبێژ |- | rowspan=3|٢٠١٧ | "Swish Swish" | [[کەیتی پێری]] <small>(لەگەڵ نیکی میناج)</small><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Bell|یەکەم١=Sadie|سەردێڕ=Here Are All the Cameos From Katy Perry's 'Swish Swish' Music Video|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop/7941788/katy-perry-swish-swish-video-cameos|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> |- |"Lost Boys Life" |"Computer Games" (دارن و چەک کریس) |- |"Jimmy Fallon's Golden Globes 2017 Opening" | جیمی فاڵن |- |٢٠٢٠ |"Meet Me On The Roof" |گرین دەی |} === ستەیج === {| class="wikitable sortable" ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! ناونیشان |- | ٢٠١١ | ''Priscilla, Queen of the Desert'' | بینجامین | سینەمای پاڵاس (نیویۆرک ستی)، بڕۆدوەی |- | ٢٠١٤ | ''Les Misérables'' | گاڤرۆچێ / پێتیت گێرڤایس | سینەمای ئیمپێڕیاڵ، بڕۆدوەی |- |٢٠١٨ | ''Cinderella'' | جین-مایکڵ | قوتابخانەی پاینلاندی ئایینی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://thesandpaper.villagesoup.com/p/1728167|سەردێڕ=Pinelands' 'Cinderella' Not Your Grandfather's 'Cinderella'|newspaper=The SandPaper}}</ref> |- | ٢٠١٩ | ''Into the Woods'' | جاک | ھۆڵیوود بۆوڵ، لۆس ئەنجلس |} == خەڵات و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan=3|٢٠١٧ | خەڵاتەکانی ھونەرمەندە گەنجەکان | باشترین نواند لە فیلم یان زنجیرەیەکی دیجیتاڵ - ئەکتەری ھەرزەکار | rowspan="6"| ''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} |<ref name="2016YAA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards |ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm |بڵاوکەرەوە=[[Young Artist Association]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees |date= ٢ی شوباتی ٢٠١٧ }}</ref> |- | [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|magazine=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|archive-date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|access-date=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|url-status=dead}}</ref> |- | خەڵاتەکانی شۆڕتی | باشترین ئەکتەر | {{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://shortyawards.com/9th/gatenm123|سەردێڕ=9th Annual Shorty Awards|بڵاوکەرەوە=[[Shorty Awards]]|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> |- | rowspan=2|٢٠١٨ | خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |<ref name="SAG Awards 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gonzalez|یەکەم١=Sandra|سەردێڕ=The full list of the 2018 SAG Awards nominees|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ئێم تی ڤی بۆ فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین تیمی سەر شاشە {{small|(لەگەڵ [[فین وۆڵفھارد|فین وۆڵفھاڕد]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین|کەیڵەب مەکڵاکڵین]]، [[نۆوا شناپ]] و [[سەیدی سینک]])}} | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations |دوایین=Nordyke |یەکەم=Kimberly |magazine=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر|The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |- | ٢٠١٩ | خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران | ئەکتەری ھەڵبژێردراو بۆ تەلەڤزیۆنی ھاوین | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Swift |یەکەم١=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |magazine=TVLine |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوت=July 8, 019 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|7140802}} * {{IBDB name|491509}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Gaten Matarazzo}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] sy1i9b1cupt3xj7izdzliybru63jtf0 0 167843 1571023 1570950 2026-04-02T12:01:49Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571023 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەرێکی ئەمریکی}} {{Infobox person | name = کەیڵەب مەگڵاکڵین | image = Caleb McLaughlin by Gage Skidmore.jpg | caption = کەیڵەب لە کۆمیک-کۆنی ساندیاگۆ، ٢٠١٧ | birth_name = کەیڵەب ڕێجیناڵد مەگڵاکڵین | birth_date = {{Birth date and age|٢٠٠١|١٠|١٣}} | birth_place = کاڕمێڵ، نیویۆرک، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | occupation = ئەکتەر | years_active = ٢٠١٢–ئێستا }} '''کەیڵەب ڕێجیناڵد مەگڵاکڵین'''<ref>{{بیرخستنەوەی ئەڵقە|سەردێڕ=Sean Hayes/Stranger Things Kids/Sheryl Crow|زنجیرە=The Ellen DeGeneres Show|بەستەری زنجیرە=The Ellen DeGeneres Show|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وەرز=١٥|ژمارە=٣٧}}</ref> (لەدایکبووی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The kids of "Stranger Things" wishing Caleb McLaughlin (Lucas) a happy birthday is pure #friendshipgoals|ناونیشان=https://hellogiggles.com/reviews-coverage/tv-shows/kids-of-stranger-things-all-wished-caleb-mclaughlin-a-happy-birthday/|وێبگە=[[HelloGiggles]]|یەکەم=Sarah|دوایین=Terry|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220726091235/https://hellogiggles.com/reviews-coverage/tv-shows/kids-of-stranger-things-all-wished-caleb-mclaughlin-a-happy-birthday/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەکتەر و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. بە ڕۆڵی لوکەس سینکڵەیر لە زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان ]]'' ناسراوە. کەیڵەب دەستی بە کاری نواندن کرد کە لە ئۆپێرایەکدا دەرکەوت بە ناوی ''Lost in the Stars'' لە کۆپەرستاون، نیویۆرک لە گڵیمەرگڵاس ئۆپێرا ھاوس. پاشان لە ستەیجی بڕۆدوەی ڕۆڵی سیمبای گەنجی گێڕا لە ''The Lion King''. لە ٢٠١٧ دا، کەیڵەب لە کورتە زنجیرەی BET بە ناوی ''The New Edition Story'' دەرکەوت کە ڕۆڵی ڕیکی بێڵی بە گەنجی ئەگێڕا. == ژیانی سەرەتایی == کەیڵەب لە کاڕمێڵ، نیویۆرک گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Caleb McLaughlin Biography, Celebrity Facts and Awards|ناونیشان=https://www.tvguide.com/celebrities/caleb-mclaughlin/bio/841502/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[TV Guide]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> لە قوتابخانەی کێنتی سەرەتایی بووە و پاشان چووە بۆ قوتابخانەی جۆرج فیسچەری ناوەندی بۆ ساڵێک. خۆی فێری دانس کردن کردووە بۆ ساڵێک لە قوتابخانەی Happy Feet بۆ دانس لە کاڕمێڵ، نیویۆرک، و پاشان لە قوتابخانەی ھاڕلێم بۆ ھونەر کە لەژێر دەستی ئاوبری لینچدا بوو، کە بەرھەمھێنەری پێشووی ''The Lion King'' بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Silva|یەکەم١=Tiffany|سەردێڕ=CALEB MCLAUGHLIN IS HAVING A GREAT START TO 2017|ناونیشان=https://bckonline.com/2017/01/10/caleb-mclaughlin-is-having-a-great-start-to-2017/|وێبگە=bckonline.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Cabiles|یەکەم١=Janroe|سەردێڕ=Caleb McLaughlin: Stranger Stages|ناونیشان=http://statusmagonline.com/features/caleb-mclaughlin-interview-july-2017/|وێبگە=statusmagonline.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916102040/http://statusmagonline.com/features/caleb-mclaughlin-interview-july-2017|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاتێک کە باوەڕە ئایینییەکانی نەزانراون، لە کاتی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠]] مەگڵاکڵین دەستی کرد بە، «ھەرچەندە پێکەوە نین ھێشتا ئەتوانین پێکەوە دوعا بکەین.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Stranger Things' star offers fans encouragement and prayer during pandemic |ناونیشان=https://www.11alive.com/article/entertainment/television/programs/the-a-scene/stranger-things-star-offers-fans-encouragement-and-prayer/85-1b990094-803f-4a40-aaee-8592d34606b1 |وێبگە=11Alive.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> ئەو چەپەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=S_xViIj-vGQ|سەردێڕ=Stranger Things' Caleb McLaughlin Replies to Fans on the Internet {{!}} Actually Me {{!}} GQ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable" ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! تێبینییەکان |- | ٢٠١٢ | ''Noah Dreams of Origami Fortunes'' | نۆوا | کورتە فیلم<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dunmore|یەکەم=Royce|سەردێڕ=Noah Dreams of Origami Fortunes (2012)|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt2265704/|وێبگە=[[Internet Movie Database]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> |- ||٢٠١٩ | ''High Flying Bird'' | داریەس | |- | ٢٠٢٠ | ''Concrete Cowboys'' | کۆڵ | لە بەرھەمھێنان دایە |- |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable" | تێبینییەکان |- | rowspan="2"|٢٠١٣ | ''Law & Order: Special Victims Unit'' | منداڵ | ئەڵقەی: "Born Psychopath" |- | ''Unforgettable'' | برا گەورە | ئەڵقەی: "New Hundred" |- | ٢٠١٤ | ''Forever'' | ئالێجاندرۆ | ئەڵقەی: "The Pugilist Break" |- | ٢٠١٥ | ''What Would You Do?'' | کەیڵەب/ئەکتەری نھێنی | ئەڵقەی دووەم؛ وەرزی دەیەم |- | ٢٠١٦ | ''Shades of Blue'' | جەی-جەی | ٣ ئەڵقە |- | ٢٠١٦–ئێستا | ''[[شتە نامۆکان]]'' | لوکەس سینکڵەیر | ئەکتەری سەرەکی |- | ٢٠١٦ | ''Blue Bloods'' | تۆنی لەین | ئەڵقەی: "For the Community" |- | rowspan="2"|٢٠١٧ | ''The New Edition Story'' | ڕیکی بێڵ (تەمەنی ١٠–١٥) | ٣ ئەڵقە |- | ''Lip Sync Battle'' | کەیڵەب | ئەڵقەی: "The Cast of ''Stranger Things''" |- | rowspan="2"|٢٠١٨ | ''Final Space'' | گاری بە گەنجی (دەنگ) | ئەڵقەی: "Chapter 4" |- | ''Summer Camp Island'' | تارمایی (دەنگ) | ئەڵقەی: "Ghost the Boy" |} === زنجیرەی تۆڕ === {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! تێبینییەکان |- | ٢٠١٩ | ''Brawl with the Stars'' | خۆی | ئەڵقەی: "Brawl with the Stars {{بچووک|(لەگەڵ [[فین وۆڵفھاڕد]] و کەیڵەب مەگڵاکڵین)}}" |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! گۆرانیبێژ ! تێبینییەکان |- | rowspan="2"|٢٠١٧ | دەستپێکی گۆڵدن گڵۆبی ٢٠١٧ی جیمی فاڵن | جیمی فاڵن | |- | ''Santa's Coming For Us'' | سیا | |} === شانۆ === {| class="wikitable" ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! ناونیشان |- | ٢٠١٢–١٤ | ''The Lion King'' | سیمبای گەنج | ستەیجی میسکۆف، بڕۆدوەی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Velez|یەکەم=Ali|ناونیشان=https://www.buzzfeed.com/alivelez/you-guys-the-little-kids-from-stranger-things-can-really-sin|سەردێڕ=We Need To Talk About The Musical Talents Of The Kids From "Stranger Things"|وێبگە=[[BuzzFeed]]|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.playbill.com/person/caleb-mclaughlin-vault-0000123644|سەردێڕ=Caleb McLaughlin|وێبگە=[[Playbill]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> |- | ٢٠١٥ | ''The Painted Rocks at Revolver Creek'' | بۆکی | پێرشینگ سکوەیر، بڕۆدوەی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Isherwood |یەکەم=Charles |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Review: 'The Painted Rocks at Revolver Creek,' an Athol Fugard Play |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/05/12/theater/review-the-painted-rocks-at-revolver-creek-an-athol-fugard-play.html |ئیش=The New York Times |شوێن=New York |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> |} == خەڵات و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! خەڵات ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! {{Abbr|سەرچاوە|References}} |- | rowspan=3|٢٠١٧ | خەڵاتی ھونەرمەندە گەنجەکان | باشترین نواندن لە زنجیرەیەک یان فیلمێکی دیجیتاڵی - ئەکتەری گەنج | rowspan="8"| ''[[شتە نامۆکان]]'' | {{nom}} |<ref name="2016YAA">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=38th Annual Awards |ناونیشان=http://www.youngartistawards.org/noms25.htm |بڵاوکەرەوە=[[Young Artist Association]] |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees |date= ٢ی شوباتی ٢٠١٧ }}</ref> |- | [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە|خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە]] | باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|سەردێڕ=SAG Awards nominations 2017: See the full list|وێبگە=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Joely|دوایین=Nolfi|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | خەڵاتەکانی بی ئی تی | خەڵاتی ئەستێرە گەنجەکان | {{Nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bet.com/shows/bet-awards/2017/nominees/youngstars-award.html |سەردێڕ=Youngstars Award |وێبگە=[[BET Awards 2017]] |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> |- | rowspan=3|٢٠١٨ | خەڵاتەکانی NAACP Image | باشترین نواندن لەلایەن گەنجێکەوە (زنجیرە، تایبەت، تەلەڤیزیۆن یان فیلم و زنجیرەی دیاریکراو) | {{won}} |<ref name="NAACP49">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Early winners at the 49th NAACP Image Awards|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/national/early-winners-at-the-49th-naacp-image-awards/2018/01/15/06791b02-f9bc-11e7-9b5d-bbf0da31214d_story.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=The Washington Post|بڵاوکەرەوە=The Washington Post|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180115110513/https://www.washingtonpost.com/national/early-winners-at-the-49th-naacp-image-awards/2018/01/15/06791b02-f9bc-11e7-9b5d-bbf0da31214d_story.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرانی شاشە |باشترین نواندن لەلایەن گروپێکەوە لە زنجیرەیەکی درامی | {{nom}} |<ref name="SAG Awards 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gonzalez|یەکەم١=Sandra|سەردێڕ=The full list of the 2018 SAG Awards nominees|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=CNN|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- | خەڵاتەکانی ئێم تی ڤی بۆ فیلم و تەلەڤیزیۆن | باشترین تیمی سەرشاشە {{بچووک|(لەگەڵ [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[فین وۆڵفھاڕد]]، [[نۆوا شناپ]] و [[سەیدی سینک]])}} | {{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |سەردێڕ=MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations |دوایین=Nordyke |یەکەم=Kimberly |ئیش=[[The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |- |rowspan=2|٢٠١٩ |خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی منداڵانی نیکەلۆدیەن |ئەکتەری تەلەڤزیۆنی نێری پەسەند |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/kids-choice-awards-complete-list-nominees-2019-1190854|سەردێڕ=Kids' Choice Awards: 'Avengers: Infinity War' Tops Nominees; DJ Khaled to Host|دوایین=Howard|یەکەم=Annie|ئیش=[[The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> |- |خەڵاتەکانی ھەڵبژاردەی ھەرزەکاران |ئەکتەری تەلەڤزیۆنی ھەڵبژێردراوی ھاوین |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Swift |یەکەم١=Andy |سەردێڕ=Teen Choice Awards: Stranger Things Leads Final Wave of 2019 Nominations |ناونیشان=https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |وێبگە=TVLine |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|زمان=en |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|5160895}} * {{IBDB name|493505}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Caleb McLaughlin}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١]] [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] 0feyv3ehkruklb8c5wxm5kl914pdy9q 0 168725 1571416 1568539 2026-04-03T02:31:26Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571416 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{خۆژیاننامە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''یوونس محەممەد''' ھونەرمەند و وێنەگری بەڵگەیی [[:en:Social_documentary_photography|Social Documentary]] دانیشتووی شاری ھەولێر، لە ساڵی ١٩٦٨ لە شاری دھۆک لەدایک بووە، ھەر لە مناڵییەوە ئاوارەی ئێران دەبێ و بۆ ٢٤ ساڵ لەگەڵ بنەمالەکەی لە تاراوگە بەسەر دەبن، ساڵی ١٩٩٨ لە [https://management.ut.ac.ir/ کۆلێژی کارگێری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921025454/https://management.ut.ac.ir/ |date=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }} [https://ut.ac.ir/fa زانکۆی تاران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200910053421/https://ut.ac.ir/fa |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }} بروانامەی بەکلۆریوس لە بواری کارگێری بازرگانی وەردەگرێ و ھەر ھەمان ساڵ دەگەرێتەوە بۆ کوردستان. لە کۆتایییەکانی ٢٠١٢ بەھۆی ئاوارە بوونی کوردانی ڕۆژئاڤا و ھاتنی داعش بۆ ناوچەکە بە تەواوەتی کاتی خۆی بۆ وێنەی ڕۆژنامەوانی و بەڵگەیی تەرخان دەکات و دەست دەکات بە ڕۆماڵ کردنی ڕووداوەکانی ناوچەکە بە تایبەت شەری دژ بە داعش لە کوردستانی عێراق و سوریا و لە ڕێگەی ئاژانسە نێودەولەتییەکانی وەک بارکرافت میدیا [http://www.barcroftimages.com/ Barcroft Media] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920040359/http://www.barcroftimages.com/ |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }} و پۆلاریس [https://www.polarisimages.com/ Polaris Images] و گێتی [https://www.gettyimages.com/ Getty Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308035736/http://www.corbisimages.com/images/VN002426.jpg?size=67&uid=%7BFABB5CAB-C7F1-427B-A746-B0FFC7CB87A7%7D |date= ٨ی ئازاری ٢٠١٦ }} کارەکانی خۆی بلاو دەکاتەوە. ئێستا وەک وێنەگری ئاژانسی میدل ایست ایمەیجز بەردەوامە لە کارەکانی. == دەستکەوتەکان == ١- خەڵاتی زێرین لە ڵایەن وەزارەتی مافی مرۆڤ عێراق - عێراق ٢٠١٤ ٢- خەڵاتی لێژنەی دادوەری وێنەی ڕۆژنامەوانی نێودەولەتی دەیزی ژاپۆن - ژاپۆن ٢٠١٦ ٣- خەڵاتی گەلەری شایستە - ئەمریکا ٢٠١٦ ٤- پەرتووکی وێنەگرانی ئەمریکی - ئەمریکا ٢٠١٦ ٥- خەڵاتی یەکەمی بەشی ئێدیتۆریال، وێنەی نێودەولەتی مۆسکۆ - ڕوسیا ٢٠١٦ ٦- خەڵاتی یەکەمی بەشی شەڕ، وێنەی نێودەولەتی مۆسکۆ - ڕوسیا ٢٠١٦ ٧- براوەی ئێسکۆلارشیپی قوتابخانەی فۆندەری فۆتۆجۆرنالیسم - ئەفریقای باشوور ٢٠١٦ ٨- وەرگیراوی فستیڤالی فۆتۆجۆرنالیسمی ھێند، حەیدەرئاباد - ھێند ٢٠١٦ ٩- خەڵاتی زێرین وەک باشترین وێنەگری ساڵ لەلایەن ھاوکار گرۆپ - کوردستای عێراق ٢٠١٦ ١٠- بەشداری لە مەستێر کلاسی دامەزراوەی پاتریک شۆڤێل - فەرەنسا ٢٠١٦ ١١- وەرگیراوی فستیڤالی فۆتۆجۆرنالیسمی دووربین نێت، تاران - ئێران ٢٠١٦ ١٢- خەلاتی زێرین و پلەی یەکەم لە بەشی چیرۆکە وێنەی دووربین نێت - ئێران ٢٠١٦ ١٣- خەڵاتی یەکەمی بەشی ئێدیتۆریال، وێنەی نێودەولەتی تۆکیۆ - ژاپۆن ٢٠١٦ ١٤- خەڵاتی یەکەمی بەشی شەڕ، وێنەی نێودەولەتی تۆکیۆ - ژاپۆن ٢٠١٦ == دیمانەکان == # پێشانگای ھاوبەش لە بارەی [https://www.jadaliyya.com/Details/29987/Rojava-Life-and-War-in-Kurdish-Syria سوریا] # چیرۆکی بەناوی کۆتای [https://www.socialdocumentary.net/exhibit/Younes_Mohammad/3846 کاتژمێر] # وێنەی ڕۆژنامەوانی بۆ ئاژانسی [https://www.gettyimages.com/photos/younes-mohammad گێتی]{{بەستەری مردوو|url=https://www.gettyimages.com/photos/younes-mohammad |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} # براوەی خەلاتی چیرۆکی ([https://internationalphotogrant.com/winners-gallery/photogrvphy-grant-2017/photojournalism/hm/597 بەناوی ئاین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831144229/http://internationalphotogrant.com/winners-gallery/photogrvphy-grant-2017/photojournalism/hm/597 |date=٣١ی ئابی ٢٠١٩ }}) # گفتوگۆ بۆ میدیای [https://www.youtube.com/watch?v=nVM__DIxpLk کوردستان تیڤی] # گفتوگۆ بۆ میدیای [https://www.youtube.com/watch?v=fDJlVc6GZUA کوردستان ٢٤] # گفتوگۆ بۆ [https://www.youtube.com/watch?v=u8LxQLzBdMw دوارۆژ] # گفتوگۆ بۆ [https://www.youtube.com/watch?v=o1czC7_67wc رووداو] # گفتوگۆ بۆ [https://www.youtube.com/watch?v=rkfaQNLfCxI کەی ئێن ئێن] # گفتوگۆ بۆ [https://www.youtube.com/watch?v=nVM__DIxpLk ئێستا تیڤی] خاوەنی ١٥ خەلاتی ناوەخۆ و دەروەی کوردستانە وە بەشداری زیاتر لە ٤٠ پێشانگی لۆکالی و جیھان کردوە. 37mqpn6g92390d2d0ix5c3vqzyyo0q1 1 173007 1571187 1469373 2026-04-02T17:32:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571187 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گەیتن ماتەرازۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=743401 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170809070514/http://hellogiggles.com/dustin-stranger-things-loves-showing-off-fake-teeth-real-life-obviously-adorable بۆ http://hellogiggles.com/dustin-stranger-things-loves-showing-off-fake-teeth-real-life-obviously-adorable زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٣٤، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[گەیتن ماتەرازۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845140 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111229081952/http://www.starpowertalent.com/CompetitionResults/2011WorldChampionships/2011UncasvilleResults/tabid/912/Default.aspx بۆ http://www.starpowertalent.com/CompetitionResults/2011WorldChampionships/2011UncasvilleResults/tabid/912/Default.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170809070514/http://hellogiggles.com/dustin-stranger-things-loves-showing-off-fake-teeth-real-life-obviously-adorable بۆ http://hellogiggles.com/dustin-stranger-things-loves-showing-off-fake-teeth-real-life-obviously-adorable زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گەیتن ماتەرازۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=877125 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170202050908/http://youngartistawards.org/nominees بۆ http://www.youngartistawards.org/noms25.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:١٨، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گەیتن ماتەرازۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1030964 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200801011738/http://247.libero.it/lfocus/39105018/1/gaten-matarazzo-il-dustin-di-stranger-things-ha-famiglia-originaria-di-avellino/ بۆ http://247.libero.it/lfocus/39105018/1/gaten-matarazzo-il-dustin-di-stranger-things-ha-famiglia-originaria-di-avellino/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٣٣، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گەیتن ماتەرازۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1223697 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180825143409/https://startsomegood.com/ccd-smiles بۆ https://startsomegood.com/ccd-smiles زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٠٢، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[گەیتن ماتەرازۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1318080 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://hellogiggles.com/dustin-stranger-things-loves-showing-off-fake-teeth-real-life-obviously-adorable *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://startsomegood.com/ccd-smiles *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ بۆ https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٤١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[گەیتن ماتەرازۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331482 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.starpowertalent.com/CompetitionResults/2011WorldChampionships/2011UncasvilleResults/tabid/912/Default.aspx *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180825143409/https://startsomegood.com/ccd-smiles بۆ https://startsomegood.com/ccd-smiles زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190708201032/https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ بۆ https://tvline.com/2019/07/08/teen-choice-awards-nominees-2019-stranger-things-full-list-nominations/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گەیتن ماتەرازۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1469372 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230721162045/https://www.j-14.com/posts/gaten-matarazzo-heather-matarazzo-150838/ بۆ https://www.j-14.com/posts/gaten-matarazzo-heather-matarazzo-150838/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٣٥، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گەیتن ماتەرازۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571186 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations بۆ https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٣٢، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 13zq0a0kpfw0zf08ceg09abatz8w8l9 0 173064 1571446 1569486 2026-04-03T09:05:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571446 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئاڵای فەڕەنسا''' لە سێ ڕەنگی [[شین]]، [[سپی]] و [[سوور]] کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان، پێکھاتووە. لە ١٥ی شوباتی ١٧٩٤وە ئاڵای فەرمیی کۆماری [[فەڕەنسا]]یە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Flag of France |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|author-last=Smith |author-first=Whitney |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-France |access-date=7 November 2017 |location=Chicago}}</ref> حکوومەتی [[پاشایەتی]] ئاماژەی زۆری بەکاردەھێنا، دیارترینیان قەڵغانی شین و زەردی «فلۆر دی لی» بوو لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، یان ئاڵای دەوڵەت. لە سەرەتای [[شۆڕشی فەڕەنسا]]دا، [[میلیشیا]]ی پاریس کە ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە گرتنی قەڵای باستیلدا، نیشانەیەکی (کۆکارد) لە ھەردوو ڕەنگی [[شین]] و [[سوور]]ی شارەکە پۆشی کە ڕەنگە نەریتییەکان بوون. بەپێی وتەی [[مۆتیێ دوو جێلبێرت]] و [[لافایێت]]، ڕەنگی [[سپی]] کە «ڕەنگی فەڕەنسای کۆن» بوو، بۆ نیشانەی سەر کڵاوەکە زیادکرا بۆ دروستکردنی نیشانەی سێ ڕەنگی میلیشیا، یان نیشانەی نیشتمانی. ئەم نیشانەیە بەشێک بوو لە جلی فەرمی پاسەوانی نیشتمانی کە جێگرەوەی میلیشیاکان بوو و لەلایەن لافایێتەوە فەرماندەیی دەکرا. ڕەنگەکان و دیزاینی ئەم نیشانەیە بوونە بنەمای ئاڵای فەڕەنسا کە لە ساڵی ١٧٩٠دا پەسەندکرا. دیزاینێکی دەستکاریکراو لەلایەن [[جاک لویس دەیڤد]] لە ساڵی ١٧٩٤دا پەسەندکرا. ئاڵای سپی بێ وێنە لە سەردەمی گەڕانەوەی بۆربۆنەکان لە ساڵانی ١٨١٥–١٨٣٠ بەکارھات، بەڵام لەو کاتەوە ئاڵای سێ ڕەنگی بەکاردەھێنرێت.<ref>ماري جوزيف بول إيف دوو ڕوش جيلبرت موتير لافاييت (المركيز دي)، «مذكرات والمراسلات والمخطوطات من لافاييت العامة»، المجلد. 2 ص وأصبح 252.</ref> == دیزاین == ماددەی ٢ی [[دەستووری فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٩٥٨دا دەڵێت: «دروشمی نیشتمانی بریتییە لە ئاڵای سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور». ھیچ یاسایەک تۆخی و کاڵیی ئەم ڕەنگە فەرمییانەی دیاری نەکردووە. شریتی شینەکە بەزۆری شینی تۆخ بوو؛ بەڵام سەرۆک [[ڤالێری جیسکار دیستان]] لە ساڵی ١٩٧٦دا وەشانێکی بە شینی کاڵ (و سوورێکی کەمێک کاڵتر) ناساند. لەو کاتەوە ھەردوو وەشانەکە بەکاردەھێنرێن. بەزۆری شارەوانییەکان، باڵەخانە گشتییەکان و سەربازگەکان وەشانی تۆخی ئاڵاکە ھەڵدەدەن، بەڵام وەشانی کاڵتر ھەندێک جار تەنانەت لە باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەتیشدا بەکارھاتووە. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆک [[ئیمانوێل ماکرۆن]]، بێ ھیچ لێدوانێک و بێ ئەوەی فەرمان بە دامەزراوەکانی دیکە بکات بۆ بەکارھێنانی وەشانێکی دیاریکراو، گەڕایەوە بۆ ڕەنگە تۆخەکە بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەلیزێ، وەک ھێمایەک بۆ [[شۆڕشی فەڕەنسا]]. ئەم ھەنگاوە لەگەڵ کۆمێنت و ڕای جیاوازی لایەنگر و دژبەری گۆڕانکارییەکە بەرەوڕوو بووەوە، بەڵام تێبینی کرا کە ھەردوو ئاڵا تۆخ و کاڵەکە بۆ چەندین دەیەیە لە بەکارھێناندا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.france24.com/ar/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7/20211115-%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B2%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%87 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006155604/https://www.france24.com/ar/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7/20211115-%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B2%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%87 |url-status=live }}</ref><ref>https://arabicpost.live/أخبار/2021/11/16/ماكرون-يغير-لون-علم-فرنسا/</ref> ئێستا ئاڵاکە پانییەکەی یەک جار و نیو ھێندەی بەرزییەکەیەتی (واتە بە ڕێژەی ٢:٣)، و جگە لە [[ھێزی دەریایی فەڕەنسا]]، شریتەکانی پانییان یەکسانە. لە سەرەتادا سێ شریتەکەی ئاڵاکە پانییان یەکسان نەبوو، بە شێوەیەک کە بە ڕێژەی ٣٠ (شین)، ٣٣ (سپی) و ٣٧ (سوور) بوون. لە سەردەمی [[ناپۆلیۆنی یەکەم]]دا، ڕێژەکان گۆڕدران بۆ ئەوەی پانی شریتەکان یەکسان بن، بەڵام بەپێی بڕیارێکی ڕێککەوتی ١٧ی ئایاری ١٨٥٣، ھێزی دەریایی گەڕایەوە سەر بەکارھێنانی ڕێژەی ٣٠:٣٣:٣٧، کە ئێستاش بەردەوامە لە بەکارھێنانی، چونکە شەکایەوەی ئاڵاکە لەسەر کەشتییەکان وادەکات بەشە دوورەکانی ئاڵاکە بچووکتر دەربکەون. ئاڵاکە وەک پاشبنەمایەک بۆ وێنەگرتن بەکاردێت کاتێک چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی [[فەڕەنسا]] لە بۆنەیەکی فەرمی یان تەلەڤیزیۆنیدا دەربکەوێت، زۆرجار ئەو ئاڵایەی کە شریتە سپییەکەی تەسکترە وەک پاشبنەما بەکاردێت؛ چونکە لە وێنەی نزیکدا، ئاڵا ستانداردەکە تەنھا بە ڕەنگی سپی دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National flag of France|ئاڵای فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|سیاسەت}} [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی فەڕەنسی]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٧٩٤]] laihi8x6iwugw7jhcmwnmgqxap3rxmk 0 174439 1571016 1570999 2026-04-02T12:00:59Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571016 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{Infobox military conflict | conflict = سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا | partof = | image = | caption = | date = | place = [[تورکیا]]، [[عێراق]] ([[باشووری کوردستان]]) | status = بەردەوام * چەند سەربزێویی گەورە شکستی ھێنا لەماوەی ١٩٢٠–٣٧ * [[ناکۆکیی تورکیا و کورد (١٩٧٨ - ئێستا)]] (١٩٨٤-ئێستا) | combatant1 = {{flagicon image|Ottoman flag alternative 2.svg|size=20px}} [[حکوومەتی نەتەوەیی ئەنجومەن مەزن]] <small>(١٩٢٠–١٩٢٣)</small>---- {{flag|Turkey}} <small>(لەدوای ١٩٢٣)</small> * ھەندێک لە ھۆزەکانی کورد (<small>لەدوای ٢٠١٥</small>)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|سەردێڕ=Turkey’s Kurdish tribes call PKK to leave country|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220172411/http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="dailysabah.com1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailysabah.com/politics/2015/09/09/kurdish-people-unite-against-terror-tribe-of-65000-pledge-to-stand-up-against-pkk|سەردێڕ=Kurdish people unite against terror: Tribe of 65,000 pledge to stand up against PKK|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|سەردێڕ=Erdogan’s new Kurdish allies – Kurdish Institute|وێبگە=www.kurdishinstitute.be|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170118033043/http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | combatant2 = ھۆزی قۆچگری {{ھن}}Ginyan Tribe{{ھن}}جڤاتی بەرزبوونەوەی کوردستان ---- ھۆزەکانی کورد: * [[زازا]] [[سوننە]]کان * [[کرمانج]] ** ھۆرمەکان ** لۆلان ---- {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[کۆماری ئارارات]] (١٩٢٧–١٩٣٠) * [[خۆییبوون]] ---- ھۆزەکانی [[دێرسیم]] ---- {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (لەدوای ١٩٧٨) * {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] * {{flagicon image|HPG Flag.svg|border=}} [[ھێزەکانی پاراستنی گەل]] * {{flagicon image|Flag of YJA-Star.svg|border=}} [[Free Women's Units|YJA-STAR]] [[YDG-H]] (لەدوای ٢٠١٣) * {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی مەدەنی|YPS]] (لەدوای ٢٠١٥) * [[YPS-Jin]] (لەدوای ٢٠١٦) {{flagicon image|InfoboxTAK.png}} [[بازەکانی ئازادی کوردستان]] (لەدوای ٢٠٠٤) | commander1 = [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]{{ھن}}[[Nureddin Pasha]]{{ھن}}[[Major|Binbaşı]] ---- [[Kâzım İnanç]]{{ھن}}[[Mürsel Bakû]]{{ھن}}[[Naci Eldeniz]] ---- [[عیسمەت ئینۆنو]]{{ھن}}[[کازم ئۆربای]]{{ھن}}{{illm|عەبدوڵڵا ئەلپدۆغان|diq||tr}} ---- [[فەوزی چاکماق]]{{ھن}}[[İbrahim Tali Öngören]]{{ھن}}[[İzzettin Çalışlar]]{{ھن}}[[Salih Omurtak]] ---- [[Osman Pamukoğlu]]{{ھن}}[[Kenan Evren]]{{ھن}}[[Turgut Özal]]{{ھن}}[[Süleyman Demirel]]{{ھن}}[[Ahmet Necdet Sezer]]{{ھن}}[[Bülent Ecevit]]{{ھن}}[[Mesut Yılmaz]]{{ھن}}[[Necmettin Erbakan]]{{ھن}}[[Tansu Çiller]]{{ھن}}[[Işık Koşaner]]{{ھن}}[[İlker Başbuğ]]{{ھن}}[[Yaşar Büyükanıt]]{{ھن}}[[Hilmi Özkök]]{{ھن}}[[Hüseyin Kıvrıkoğlu]]{{ھن}}ئیسماعیل حەقی تەکچە{{ھن}}[[Doğan Güreş]]{{ھن}}[[Necip Torumtay]]{{ھن}}[[Necdet Üruğ]]{{ھن}}[[Nurettin Ersin]]{{ھن}}[[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]{{ھن}}[[ئەحمەد داودئۆغڵو]]{{ھن}}حۆلووسی ئاکار | commander2 = Alişan Bey{{Surrendered}}<ref name="genelkurmay">Türk İstiklal Harbi, Edition VI, ''İstiklal Harbinde Ayaklanmalar'', T. C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Resmî Yayınları, 1974, page 281</ref>{{ھن}}[[نووری دەرسیمی]] ---- [[خالید بەگێ جبری]]{{Executed}} [[شێخ سەعید|شێخ سەعیدی پیران]]{{Executed}} ---- {{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[ئیحسان نووری پاشا]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[Ibrahim Heski]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[فەرزەندە بەگێ حەسەنی]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdish flag (1932).png}} [[Halis Öztürk]] ---- [[سەید ڕەزا]]{{POW}}{{Executed}}{{ھن}}کامەر ئاغا (یوسوفان){{ھن}}جەبرائیل ئاغا (دێمەنان){{ھن}}کامەر ئاغا (حەیدەران){{ھن}}{{illm|Alîşêr|diq|Alişêr|ku|Elîşêr|tr|Alişir}}{{KIA}}{{ھن}}زەریفە{{KIA}} ---- [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]{{POW}}{{ھن}}[[Şemdin Sakık]]{{POW}}{{ھن}}[[عوسمان ئۆجەلان]]{{ھن}}[[مەحسووم کۆرکماز]]{{KIA}}{{ھن}}[[نزامەتین تاش]]{{ھن}}[[مەزڵووم دۆغان|مەزڵوم دۆغان]]{{ھن}}[[کانی یەڵماز]]{{ھن}}[[حوسێن یەڵدیریم]]{{ھن}}[[ھاکی کارەر]]{{KIA}}{{ھن}}Halil Atac{{ھن}}[[موراد قەرەیلان]]{{ھن}}[[باھۆز ئەرداڵ]]{{ھن}}[[جەمیل بایک]]{{ھن}}[[مستەفا کاراسو]]{{ھن}}[[دووران کاڵکان]]{{ھن}}[[Ali Haydar Kaytan]] | strength1 = قۆچگری: ٣٬١٦١–٣١٬٠٠٠ سەرباز ---- شێخ سەعیدی پیران: ٢٥٬٠٠٠–٥٢٬٠٠٠ کەس ---- کۆماری ئارارات: ١٠٬٠٠٠–٦٦٬٠٠٠ کەس ---- دەرسیم: ٥٠٬٠٠٠ کەس<ref name="McDowall209">David McDowall, ''A modern history of the Kurds'', I.B.Tauris, 2002, {{ISBN|978-1-85043-416-0}}, p. 209.</ref> ---- [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]]: ٦٣٩٬٥٥١:<ref name=aktifhaber>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NEWS FROM TURKISH ARMED FORCES|ناونیشان=http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|بڵاوکەرەوە=Turkish Armed Forces|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105231107/http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref>{{ھن}}[[جەندرمە|فەرمانداریی گشتیی جەندرمە]]: ١٤٨٬٧٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey's Paramilitary Forces |ئیش=Orbat |پەڕە=٣٣|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |format=PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090327045138/http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٠٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref>{{ھن}}[[پۆلیس]]: ٢٢٥٬٠٠٠{{ھن}}پاسەوانی گوند: ٦٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mysinchew.com/node/37882|سەردێڕ=Turkey's 'village guards' tired of conflict|بڵاوکەرەوە=My Sinchew|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100421094821/http://www.mysinchew.com/node/37882|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{flagicon|Turkey}} '''سەرجەم: ٩٤٨٬٥٥٠'''{{ھن}}<small>(not all directly involved in the conflict)</small> | strength2 = قۆچگری: ٣٬٠٠٠–٦٬٠٠٠ چەکدار ---- شێخ سەعیدی پیران: ١٥٬٠٠٠ چەکدار<ref name="olson1989">Olson, 1989, page 107</ref> ---- کۆماری ئارارات: ٥٬٠٠٠–٨٬٠٠٠ چەکدار<ref name="bidwell1997">[[Robin Leonard Bidwell]], Kenneth Bourne, Donald Cameron Watt, Great Britain. Foreign Office: ''British documents on foreign affairs--reports and papers from the Foreign Office confidential print: From the First to the Second World War. Series B, Turkey, Iran, and the Middle East, 1918–1939, Volume 32'', University Publications of America, 1997, page 82.</ref> ---- دەرسیم: ٦٬٠٠٠ چەکدار<ref>[[Osman Pamukoglu|Osman Pamukoğlu]], ''Unutulanlar dışında yeni bir şey yok: Hakkari ve Kuzey Irak dağlarındaki askerler'', Harmoni Yayıncılık, 2003, {{ISBN|975-6340-00-2}}, p. 16. {{in lang|tr}}</ref> ---- [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]]: ٤٬٠٠٠–٣٢٬٨٠٠<ref name="fas">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm|سەردێڕ=Kurdistan Workers' Party (PKK)|بڵاوکەرەوە=[[Federation of American Scientists]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٤|یەکەم=John|دوایین=Pike|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080428065853/http://www.fas.org/irp/world/para/pkk.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=Sabah>{{بیرخستنەوەی وێب|agency=Sabah News Agency|ناونیشان=http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-pkkli-hainlerin-il-il-dagilimi/85|سەردێڕ=The PKK in Numbers |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | casualties1 = قۆچگری ---- شێخ سەعیدی پیران: نەزانراو ---- ئارارات: نەزانراو ---- نەزانراو: ١١٠ کوژراو ---- ناکۆکیی تورکیا و کورد (١٩٧٨ - ئێستا): ٧٬٢٣٠ | casualties2 = قۆچگری: ٥٠٠ چەکدار کوژرا<ref name="apak">Hüseyin Rahmi Apak, ''Türk İstiklâl Harbi – İç ayaklanmalar: 1919–1921'', 1964, C.VI, Genelkurmay Basımevi, pages 163-165</ref> ---- شێخ سەعیدی پیران: نادیار ---- ئارارات: نادیار ---- دەرسیم: ١٠٬٠٠٠–١٣٬١٦٠ کوژراو (بەزۆری مەدەنی) ---- ناکۆکیی تورکیا و کورد (١٩٧٨ - ئێستا): ٣١٬٨٧٤<ref name=nearly7000/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages|سەردێڕ=Turkey counts cost of conflict as Kurdish militant battle rages on|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111191845/https://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کوژراو | casualties3 = Said revolt: 15,000–20,000<ref>''The Militant Kurds: A Dual Strategy for Freedom'', Vera Eccarius-Kelly, page 86, 2010</ref> to 40,000–250,000 civilians killed<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ethesis.helsinki.fi/julkaisut/val/sospo/vk/koivunen/theinvis.pdf |سەردێڕ=(page 104) |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012052731/http://ethesis.helsinki.fi/julkaisut/val/sospo/vk/koivunen/theinvis.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}Ararat revolt: 4,500 civilians killed{{ھن}}Kurdish-Turkish conflict (١٩٧٨-ئێستا): 6,741<ref name=nearly7000>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|سەردێڕ=Nearly 7,000 civilians killed by PKK in 31 years|یەکەم=Yeni|دوایین=Şafak|وێبگە=Yeni Şafak|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161011091853/http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> to 18,000-20,000<ref name="executions">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.sddt.com/News/article.cfm?SourceCode=20040126cg|سەردێڕ=Federal Judge Rules Part Of Patriot Act Unconstitutional|agency=Associated Press|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150911000425/http://www.sddt.com/News/article.cfm?SourceCode=20040126cg|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Visweswaran|یەکەم١=edited by Kamala|سەردێڕ=Everyday occupations experiencing militarism in South Asia and the Middle East|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press|شوێن=Philadelphia|ژپنک=٠-٨١٢٢-٠٧٨٣-١|پەڕە=١٤|edition=1st|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pGcUBAAAQBAJ}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Romano|یەکەم١=David|سەردێڕ=The Kurdish nationalist movement: opportunity, mobilization and identity|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٠-٥٢١-٦٨٤٢٦-٩|پەڕە=٨١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ohSNu6bidEQC}}</ref><ref name="wounded">[http://www.kurdishaspect.com/doc122107AD.html Turkey, US, and the PKK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413175202/http://www.kurdishaspect.com/doc122107AD.html |date=2016-04-13}}, 21 December 2007</ref> civilians killed '''سەرجەم: ١٠٠٬٠٠٠+ کوژراون''' }} '''سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا''' ئاماژە دەکات بۆ سەربزێوییەکانی نەتەوەپەرستی [[کورد]] لە تورکیا، لە [[شەڕی سەربەخۆیی تورکی]]ا و تێپەڕین لە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بۆ دەوڵەتی تورکیای نوێ دەست پێ دەکات و ھەتا ئێستا ناکۆکی کورد-تورکیا بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Orhan|یەکەم١=Mehmet|سەردێڕ=Kurdish Rebellions and Conflict Groups in Turkey during the 1920s and 1930s|journal=Journal of Muslim Minority Affairs|ناونیشان=https://www.academia.edu/2586279/Kurdish_Rebellions_and_Conflict_Groups_in_Turkey_during_the_1920s_and_1930s|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١|شوێن=en}}</ref> == مێژوو == === شۆڕشی قۆچگری (١٩٢٠) === ڕووداوەکانی شۆڕش لە ساڵی ١٩٢٠ لە ناوچەیەک لە [[دێرسیم]] دەستی پێکرد، ئەندامانی ڕێکخراوێک کە بە [[کۆمەڵەی تەعالی کوردستان]] ناسرابوو پلانیان بۆ داڕشتبوو.<ref>{{Harvard citation|van Bruinessen|1978|p=446}} (footnote 35) and {{Harvard citation|Olson|1989|pp=26–33}}</ref> ئەم شۆڕشە بە دیاریکراوی بە چەند ھۆکارێک شکستی ھێنا. لە ڕاستیدا، زۆرێک لە سەرکردە ھۆزەکانی دێرسیم بەردەوام بوون لە پشتگیریکردنی کەمالییەکان - پێیان وابوو [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]] «پارێزەرە» دژی شەپۆلە ئایینییە [[سوننە|سوننەکان]]، و ھەندێکیان لە [[کوردانی باکووری کوردستان|کوردانی کورمانجی]] بوون.<ref>{{Harvard citation|van Bruinessen|1978|pp=374–75}}</ref> زۆربەی کوردە کورمانجییەکان ئەو ڕاپەڕینەیان بە تەنھا بە عەلەوی دەزانی، بۆیە گرنگییان پێ نەدەدا. دەنگۆ سەبارەت بە کۆماری نوێی تورکیا دوای [[ڕاپەڕینی قۆچگری]] بڵاوبووەوە، و سەبارەت بە ئەنجومەنی نیشتمانیی گەورەی [[تورکیا]]، بە شێوەیەکی سنووردار لە «[[ئۆتۆنۆمی]]» بۆ کورد لە ناوچە کوردییەکانی ناوەند لە [[کوردستان]]. ھەموو ئەمانە لە [[پەیمانی لۆزان]]دا نەمان. کوردەکان لە ساڵی ١٩٢٥دا بەھۆی نائومێدییەوە دیسانەوە ڕوویان لە ململانێی چەکداری کردەوە، بە سەرکردایەتیی زانای ئایینی لە تایفەی [[زازا]]، [[شێخ سەعید]]، بەڵام بە ڕێکخستنی ڕێکخراوێکی نەتەوەیی کوردیی نوێ بە ناوی ئازادی بوو. === شۆڕشی شێخ سەعید (١٩٢٥) === شۆڕشی شێخ سەعید شوێنێکی سەرەکی لە مێژووی ڕاپەڕینی [[کورد]] لە تورکیادا دەگرێت، ئەو شۆڕشەی لە ساڵی ١٩٢٥ لە [[کوردستان]]، بە سەرکردایەتیی [[شێخ سەعید]] دەستی پێکرد. دژایەتییەکانی [[کەمالیزم|کەمالییەکان]] و ڕەوتە [[عەلمانی]]یە توندڕەوەکانی ڕژێمی تورکیا و پرۆسەکانی سڕینەوەی ناسنامەی [[کورد]]ی ڕێگەیان خۆشکرد بۆ ڕاپەڕینی زیاتری کورد. [[شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران|شۆڕشی شێخ سەعید]] لە شوباتی ١٩٢٥ دەستی پێکرد. زۆربەی بەشداربووە کوردەکان لە شەڕکەرانی [[زازا]] بوون، و ژمارەیان گەیشتە ١٥ ھەزار شەڕکەری کورد لە بەرامبەر ٥٢ ھەزار لە ھێزەکانی [[ژەندرمە|جەندەرمە]]ی [[تورکیا]]. شۆڕشەکە لە سنووری [[پارێزگای ئامەد]] و شاری [[مێردین]]دا بڵاوبووەوە. شۆڕشی شێخ سەعید یەکەم شۆڕش بوو کە لەسەر ئاستێکی فراوان لەلایەن نەتەوەی کوردەوە لە تورکیادا ھەڵگیرسا. کۆمەڵەی کوردیی سەربەخۆ، ئازادی، ئەم شۆڕشەی بە شێوەیەکی بنەڕەتی ڕێکخست. مەبەستی ئازادی ڕزگارکردنی کورد بوو لە چەوسانەوەی تورکیا، و دابینکردنی کەشێکی ئازادی بۆ کورد، و پەرەپێدانی دەوڵەتەکە. ڕاپەڕینەکە بە خێرایی لە ئازاری ١٩٢٥ کۆتایی ھات. شێخ سەعید و ھەموو سەرکردە ڕێکخەرەکانی شۆڕشەکە لە ٢٩ی حوزەیراندا لەسێدارە دران. زنجیرەیەک ھێرش بۆ سەر سەربازگە تورکییەکان لە [[پالۆ]] و [[مەلەتی]] دوای کەوتنی شێخ عەبدولڕەحمان (برای شێخ سەعید) لە ساڵی ١٩٢٧ دەستی پێکرد. یاخیبووان توانییان شارەکانی [[لایس]] و [[چەولیگ]] کۆنترۆڵ بکەن؛ و بەرزایییەکانی باشووری ئەرزەڕۆمیان داگیرکرد. ھێزە سەربازییەکانی تورکیا ھێرشی ئاسمانییان دژی شۆڕشگێڕان لە ماردین بەکارھێنا. شۆڕشگێڕان ھێرشیان کردە سەر ناوچەی دۆغبایەزید. برای شێخ سەعید ھەوڵیدا تۆڵە لە حکوومەتی تورکیا بکاتەوە بە ھێرشکردنە سەر چەندین بنکەی سەربازیی تورکیا لە کوردستان. ھیچ شتێکی بەردەوام بەدەست نەھات. شۆڕشگێڕان دوای گەیشتنی ھێزی سەربازیی تورکیا بۆ ناوچەکە پاشەکشەیان کرد.<ref name="Olson79">{{Harvard citation|Olson|2000|p=79}}</ref> شۆڕشەکە شکستی ھێنا، و بزووتنەوەی ئیحسان نووری پاشا لە ١٩٢٩دا دەستی بەسەر ڕووبەرێکی فراوانی کوردیدا گرت، و ڕاپەڕینەکە لە ساڵی ١٩٣٠دا کۆتایی ھات. === ڕاپەڕینی ئارارات === دەوڵەتی ئارارات دەوڵەتێکی کوردیی بانگەشەکراو بوو. ئارارات لە ڕۆژھەڵاتی تورکیای مۆدێرن، لە ناوەندی [[پارێزگای ئاگری]] ھەڵکەوتووە. سەربەخۆیی [[کۆماری ئارارات]] لە ساڵی ١٩٢٧ ڕاگەیەندرا، لە کاتی شەپۆلێکی ڕاپەڕینی کورد لە باشووری ڕۆژھەڵاتی تورکیا. ڕاپەڕینەکە بە سەرکردایەتیی [[ئیحسان نووری پاشا]] بوو؛ بەڵام دانپێدانانی وڵاتانی دیکەی بەدەست نەھێنا، و پێشینەیەکی پاڵپشتی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] نەبوو. ھێزە ئاسمانییەکانی تورکیا پێگەکانی کوردیان لە دەوروبەری کێوی ئارارات لە ھەموو لایەکەوە تا کۆتایی ھاوینی ١٩٣٠ بۆردومان کرد. بە گوتەی لیوا ئیحسان نووری پاشا، باڵادەستیی سەربازیی [[ھێزە ئاسمانییەکانی تورکیا]] ورەی کوردی شکاند و بووە ھۆی خۆبەدەستەوەدانیان. [[کۆمەڵکوژیی زیلان|ڕاپەڕینی زیلان]] لە ١٣ی تەممووزدا سەرکوتکرا. ھێزە ئاسمانییەکانی تورکیا پۆلێکی پێکھاتوو لە ١٠–١٥ فڕۆکەی جەنگییان بۆ تێکشکاندنی شۆڕشەکە بەکارھێنا. کوردەکان دوو فڕۆکەی تورکیایان لە ١٦ی تەممووزدا خستە خوارەوە و فڕۆکەوانەکانیان کوشت. بۆردوومانی ئاسمانی چەند ڕۆژێکی خایاند، کە ھێزە کوردییەکانی ناچار کرد بۆ بەرزی ٥ ھەزار مەتر پاشەکشە بکەن.<ref>{{Harvard citation|Olson|2000|p=82}}</ref> بۆردوومانی تورکیا تا ٢١ی تەممووز ژمارەیەک قەڵای کوردی تێکشکاند. ھێزەکانی تورکیا لە ماوەی ئەم ئۆپەراسیۆنانەدا بە نزیکەی ٦٦ ھەزار سەرباز و ١٠٠ فڕۆکەی جەنگی پێشڕەوییان کرد.<ref>{{Harvard citation|Olson|2000|p=86}}</ref> ھەڵمەتە ڕێکخراوەکە دژی کوردەکان لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٣٠ کۆتایی ھات.<ref>{{Harvard citation|Olson|2000|p=88}}</ref> [[ڕاپەڕینی ئاگری|ڕاپەڕینی ئارارات]] لە ساڵی ١٩٣١دا تێکشکێنرا، و کۆنترۆڵی [[تورکیا]] بەسەر ناوچەکەدا بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ | مسار = http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=14198 | ناونیشان = The Kurdish issue in Turkey need political solution|سەردێڕ=Generational differences in political mobilization among Kurdish forced migrants | کۆتایی = Abdulla | یەکەم = Mufid | ڕێکەوت = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧| عمل = Kurdish Media | تاريخ الوصول = 2008-08-01 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20071228164624/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=14198 | تاريخ أرشيف = 2007-12-28 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<!-- back-up: http://www.iraqupdates.com/p_articles.php/article/23347 --></ref> === ڕێکارە حکوومییەکان دوای ١٩٣٧ === باری نائاسایی بەسەر باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]]دا سەپێنرا دوای سەرکوتکردنی کۆتا شۆڕشەکانی کورد لە ١٩٣٧. [[حکوومەتی تورکیا]] دوای وێرانکردنی گوندەکان و ڕاگواستنی بەکۆمەڵ، ھانی نیشتەجێبوونی [[ئەلبانییەکان]]ی [[کۆسۆڤۆ]] و [[ئاشوورییەکان]]ی دا لە ناوچە کوردییەکان؛ بۆ گۆڕینی پێکھاتەی ئەتنی ناوچەکە. سوپای تورکیا ئەم ڕێکارانەی دوای شۆڕشە ھەرە توندوتیژەکانی ڕاپەڕینەکانی پێشوو گرتەبەر.<ref name="Dahlman2002">{{استشهاد بدورية محكمة|مسار=http://people.cas.sc.edu/dahlmanc/Dahlman%202002%20Political%20Geography%20of%20Kurdistan.pdf|doi=10.2747/1538-7216.43.4.271|مؤلف=Dahlman, Carl|صحيفة=Eurasian Geography and Economics|المجلد=43|العدد=4|صفحات=271–299|سنة=2002|عنوان=The Political Geography of Kurdistan|تاريخ الوصول=2008-06-30|تنسيق=PDF|url-status=dead|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20081003071614/http://people.cas.sc.edu/dahlmanc/Dahlman%202002%20Political%20Geography%20of%20Kurdistan.pdf|تاريخ أرشيف=2008-10-03}}</ref> بەپێی لێدوانەکانی پارتی کۆمۆنیستی کوردی، زیاتر لە ١٫٥ ملیۆن کورد لە نێوان ساڵانی ١٩٢٥ و ١٩٣٨دا ڕاگوێزران و کۆمەڵکوژ کران. ئاگر لە گوند و بیناکان بەردرا بۆ سەرکوتکردنی دانیشتووانی کورد. بیانییەکان لە سەردانیکردنی تەواوی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی [[فورات]] تا ساڵی ١٩٦٥ قەدەغە کران بۆ ڕێگری لە ھەر کاریگەرییەکی نەرێنی لەسەر ناوبانگی نێونەتەوەیی [[تورکیا]]، و تا ساڵی ١٩٥٠ ناوچەکە لەژێر گەمارۆی سەربازیدا مایەوە. زمانی [[کوردی]] قەدەغە کرا و وشەکانی وەک «[[کورد]]» و «[[کوردستان]]» لە [[فەرھەنگ]] و [[پەرتووک]]ەکانی مێژوودا سڕانەوە، و ئاماژە بە کوردەکان کرا بە نازناوی «تورکی چیایی».<ref>[[جرارد شالياند]]، A.R. Ghassemlou, M. Pallis, ''A People Without A Country'', 256 pp. , Zed Books, 1992, {{ردمك|1-85649-194-3}}, p.58</ref> <blockquote>«تورکەکان، کە لەم دواییانەدا بۆ بەدەستھێنانی ئازادی تێدەکۆشان، ڕووبەڕووی کوردەکان بوونەوە، کە بەدوای ئازادی خۆیاندا دەگەڕان. مرۆڤ سەری سووڕدەمێنێت لە گۆڕانی نەتەوەخوازی بەرگریی بۆ نەتەوەخوازییەکی توندوتیژ، و گۆڕانی جەنگی ئازادی بۆ زاڵبوون بەسەر کەسانی تردا.» - جەواھیر لال نەھرۆ، لە وەڵامی شۆڕشە کوردییەکان لە دەوڵەتی سەرەتایی تورکیادا.</blockquote> === ململانێی کوردی-تورکی (١٩٧٨–ئێستا) === نەتەوەخوازیی کوردی لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا زیندوو بووەوە کاتێک چەپ و ڕاست لە سیاسەتی تورکیادا تووشی پێکدادان بوون، و [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بۆ داواکردنی دەوڵەتێکی کوردی سەربەخۆ پێکھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | مسار = https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm | عنوان = Kurdistan Workers' Party (PKK) | تاريخ = 2004-05-21 | ناشر = [[اتحاد العلماء الأمريكيين]] | تاريخ الوصول = 2008-08-23 | الأخير = Pike | الأول = John |مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20191120043946/https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm|تاريخ أرشيف=2019-11-20}}</ref> پارتی کرێکارانی کوردستان ئامانجەکانی خۆی بۆ ڕزگارکردنی بەشێک لە [[کوردستان]] لە چەوسانەوەی [[کۆلۆنیالیزم|داگیرگەیی]] و دامەزراندنی دەوڵەتی کوردستانی [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستی]] سەربەخۆی یەکگرتوو ڕاگەیاند. ئەو بیرۆکەیە سەرنجی توێژە ھەژارەکانی گەلی کوردی ڕاکێشا و پارتی کرێکاران بووە تاکە پارت کە پەیوەندییە خێڵەکییەکان زاڵ نەبن بەسەریدا. سەرۆکی پارتەکە، [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، شانازی بە ڕەچەڵەکە سادەکەیەوە دەکرد. ململانێکە بە دژایەتیکردنی [[کۆلۆنیالیزم]] ناسرا، بۆیە توندوتیژی ڕووی لە ھاوکارەکان کرد، وەک سەرۆک خێڵە کوردەکان کە بە دڵسۆزی بۆ دەوڵەتی [[تورکیا]] ناسراون، و ھەروەھا دژی ڕێکخراوە ڕکابەرەکانیش. کودەتای سەربازی لە ساڵی ١٩٨٠ بووە ھۆی قۆناغێک لە سەرکوتکردن و لەناوبردنی زۆربەی ڕێکخراوە [[جەپڕەوی|چەپە]] کوردییەکان. تەنھا [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] لەو ھەڵمەتانە ڕزگاری بوو، و دوای کودەتایەکە فراوانتر بوو. پارتەکە دەستی بە جەنگی [[پارتیزان]]ی کرد بە زنجیرەیەک ھێرش بۆ سەر ھێزەکانی تورکیا و بنکەکانی پۆلیس، و بەھۆی بەرگرییەکەی بەرامبەر ئاڵنگاریی سوپای تورکیا، جەماوەرییەکی زۆری لە نێوان گەلی کورددا بەدەستھێنا. پارتەکە لە سەرەتای ١٩٩٠دا ئیدارەی تایبەتی خۆی لە ناوچە گوندنشینەکاندا دامەزراند. لەو ماوەیەدا ئامانجەکانی پارتەکە لە سەربەخۆیی تەواوی کوردییەوە گۆڕا بۆ گفتوگۆی سازش لەگەڵ حکوومەتی تورکیا، بەتایبەتی دوای بەڵێنە ناڕاستەوخۆکانی سەرۆک [[تورگوت ئۆزال]]. ھێزە سەربازییەکانی تورکیا دوای مردنی لەناکاوی ئۆزال ھەڵمەتەکانیان بۆ سەر بنکەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان چڕتر کردەوە. ئەو ڕێکارانە سەرکەوتوو بوون لە دابڕانی پارتی کرێکارانی کوردستان لە مەدەنییەکان، و کەمکردنەوەی جەنگە پارتیزانییەکان لەسەر چیاکان. فشاری تورکیا بۆ سەر [[سووریا]] بووە ھۆی دەرکردنی ئۆجەلان و دەستگیرکردنی لەلایەن ھێزە تایبەتەکانی تورکیا لە کینیا لە ساڵی ١٩٩٩. بارودۆخەکە ئارام بووەوە و لە ساڵی ٢٠١٤دا ئاگربەست دەستی پێکرد، بەڵام بەھۆی [[گەمارۆی کۆبانی]]وە ململانێکان دیسانەوە دەستیان پێکردەوە.<ref>van Bruinessen, Martin. ''[http://igitur-archive.library.uu.nl/let/2007-0312-083811/UUindex.html The Kurdish movement: issues, organization, mobilization] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724173136/http://igitur-archive.library.uu.nl/let/2007-0312-083811/UUindex.html|date=2011-07-24}}'', Newsletter of the Friends of the International Institute for Social History, No.8, 2004, pp.6-8</ref> تورکیا لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی بە بەرنامەی تواندنەوەی زۆرەملێی گەلی کورد کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|مسار الفصل=http://www.cogsci.ed.ac.uk/~siamakr/Kurdish/KURDICA/1999/JUL/policy.html|chapter=Kurdish Language Policy in Turkey|عنوان=Nationalism and Language in Kurdistan 1918-1985|تاريخ الوصول=2008-08-23|ناشر=Edwin Mellon Press|سنة=1992|صفحات=132–136;150–152|الأول=Amir|الأخير=Hassanpour}}</ref> ئەو ھەڵمەتانە لە ساڵی ١٩٨٤دا گەیشتنە لووتکە کاتێک پارتی کرێکارانی کوردستان دەستی بە ڕاپەڕین کرد دژی دەسەڵاتی تورکیا و ھێرشی کردە سەر ئامانجە سەربازی و مەدەنییەکانی [[تورکیا]]. لە سەرەتای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]ەوە نزیکەی ٣٧ ھەزار کەس کوژراون؛ بەڵام لەگەڵ گۆڕانی بارودۆخەکە و گەیشتنی پارتی داد و گەشەپێدان بۆ دەسەڵات، بارودۆخەکە باشتر بوو؛ و ململانێکان بۆ تەنھا ٣٠٠٠ شەڕکەر کەمبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ | مسار = http://www.chinadaily.com.cn/world/2007-10/19/content_6192126.htm | تاريخ الوصول = 2008-08-23 | عنوان = Turkish forces on high alert against PKK attacks | تاريخ = 2007-10-19 | عمل = [[وكالة أنباء شينخوا]] | ناشر = China Daily |مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20171012055202/http://www.chinadaily.com.cn/world/2007-10/19/content_6192126.htm|تاريخ أرشيف=2017-10-12}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی ڕاپەڕینی کوردان]] * [[ناکۆکیی تورکیا و کورد (١٩٧٨ - ئێستا)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|تورکیا|شەڕ|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish separatism in Turkey}} [[پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد]] [[پۆل:سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا]] [[پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان]] [[پۆل:ناکۆکیی تورکیا و کوردەکان]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی]] 0tqrt0563v4jaxfg4c8iqy0m0iukc86 0 178377 1571355 1490803 2026-04-02T23:44:43Z MFTG 21816 /* top */ 1571355 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بلێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بلي}}<br>{{lang-en| Ble }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.86321| 44.06555 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی بلێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.86321| 44.06555 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بارزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = بەشیر حەمید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٤٨٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٠<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بلێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] و [[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بلێ''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. شارەدێی بلێ ناوەندی [[ناحیەی بارزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> بلێ بە دووریی (١٣٣)کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری شاری [[ھەولێر]]، بە دووریی (٣٤)کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[مێرگەسۆر]].<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناحیەکانی سنووری قەزای مێرگەسۆر|ناونیشان=https://mergasor.net/ku/naheakan/|وێبگە=mergasor.net|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210410094218/https://mergasor.net/ku/naheakan/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]] {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای هەولێر}} 40ffoctzng4oaarpse4y73tk6kyhcr3 1571422 1571355 2026-04-03T06:34:44Z MFTG 21816 1571422 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بلێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بلي}}<br>{{lang-en| Ble }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.86321| 44.06555 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی بلێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.86321| 44.06555 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بارزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = بەشیر حەمید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٤٨٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٠<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بلێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] و [[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بلێ''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. شارەدێی بلێ ناوەندی [[ناحیەی بارزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> بلێ بە دووریی (١٣٣)کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری شاری [[ھەولێر]]، بە دووریی (٣٤)کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[مێرگەسۆر]].<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناحیەکانی سنووری قەزای مێرگەسۆر|ناونیشان=https://mergasor.net/ku/naheakan/|وێبگە=mergasor.net|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210410094218/https://mergasor.net/ku/naheakan/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیدارەی سۆران]] * [[بارزان]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[قەزای مێرگەسۆر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]] {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای هەولێر}} cpjk7vw29kwd3an6p97720eh3o8uzgv 1571423 1571422 2026-04-03T07:15:38Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1571423 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بلێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بلی}}<br>{{lang-en| Ble }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.86321| 44.06555 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی بلێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.86321| 44.06555 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بارزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = بەشیر حەمید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٤٨٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٠<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بلێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] و [[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بلێ''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. شارەدێی بلێ ناوەندی [[ناحیەی بارزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> بلێ بە دووریی (١٣٣)کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری شاری [[ھەولێر]]، بە دووریی (٣٤)کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[مێرگەسۆر]].<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناحیەکانی سنووری قەزای مێرگەسۆر|ناونیشان=https://mergasor.net/ku/naheakan/|وێبگە=mergasor.net|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210410094218/https://mergasor.net/ku/naheakan/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == شارەدێی '''بلێ''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[بارزان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[زورەگڤان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ڕێزان]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[ھەرن]]. بلێ دەکەوێتە سەر [[زێی گەورە]] نێوان ھەردوو [[چیای شیرین]] و [[چیای پیرس]]. دەشتێکی پان و بەرینە گرد و زێ و کانیاوی زۆری لێیە و ڕووباری بە تەنیش شاروچکەی کەدا دەرواتە خوارەوە. گرنگترین شوێنی ستراتیژی دەڤەری بارزانە گەورەترین شارۆچکەیە لە ڕووی رووبەر و ژمارەی دانیشتوان و ناوەندێکی بازرگانی بەھێزە لە [[قەزای مێرگەسۆر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/node/2488259200</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیدارەی سۆران]] * [[بارزان]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[قەزای مێرگەسۆر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]] {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای هەولێر}} rwe9x6bvkmo3mu9cfh3l70xvfzhamwd 0 179449 1571210 1555125 2026-04-02T19:19:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571210 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور {{ھن}} Hedayat Abdollahpour|شار=|دارایی=|باڵا=|کێش=|تەلەڤیزیۆن=|سەرناو=|وادە=|پێشوو=|جێگر=|حیزب=[[حدکا]]|بزاڤ=|بەرانبەرەکان=|ئایین=|سزای_تاوانباری=|مووچە=|ڕەوشی_تاوانباری=|یار=|منداڵەکان=کوردستان و سیروان|باوان=|خزمەکان=|خەڵاتەکان=|واژوو=|جێگری_واژوو=|قەبارەی_واژوو=|ماڵپەڕ=|پەراوێزەکان=|ڕەنگی پرچ=|ڕەنگی چاو=|قەبارەی جل=|ھاوسەر=|شێواز=|شوێنی دۆزینەوەی تەرم=|کارە_دیارەکان=|قەبارەی وێنە=|جێگری_وێنە=|لێدوانی وێنە=|ناوی_خۆماڵی=|زمانی_ناوی_خۆماڵی=|ناوی کاتی لەدایکبوون=|ڕێکەوتی لەدایکبوون=[[١٩٩٠]]|شوێنی لەدایکبوون=[[شنۆ]]|ڕێکەوتی_ونبوون=|شوێنی_ونبوون=|ڕەوشی_ونبوون=|ڕێکەوتی مردن=[[١١ی ئایار]]ی [[٢٠٢٠]]|شوێنی مردن=یەکێک لە پادگانەکانی شنۆ|وێنە=|ھۆکاری مردن=تیرباران کردن|شوێنی گۆڕ=نادیار|مۆنۆمێنتەکان=|نیشتەجێ=|نەتەوە=[[کورد]]|ناوەکانی تر=|نەژاد=|شارومەندێتی=|ڕادەی خوێندەواری=|پیشە=|ساڵانی چالاکی=|خاوەنکار=|ڕێکخراو=|ناوبانگ=|قەبارەی پێڵاو=}} '''ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور''' (١٩٩٠ لە [[شنۆ]] - ٢٠٢٠ لە شنۆ) زیندانییەکی سیاسیی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو کە ١١ی ئایاری ٢٠٢٠ (٢٢ی بانەمەڕی ١٣٩٩ی [[کۆچی ھەتاوی]]) بە نھێنی لەلایەن [[کۆماری ئیسلامی ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە]] بە تۆمەتی ھاوکاری لەگەڵ [[حدکا]] (دژایەتی لەگەڵ خودا) تیرباران کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran: Forcibly disappeared prisoner feared ‘executed by firing squad’|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/06/iran-forcibly-disappeared-prisoner-feared-executed-by-firing-squad/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.amnesty.org|زمان=en}}</ref> == دەستبەسەر کردن == ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور کوڕی ئەبووبەکر و مەرجان خەڵکی گوندی [[قەرەسەقەل]]ی شنۆ چل و نۆ ڕۆژ دوای تێکھەڵچوونی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و ڕژیمی ئێران (١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ - ٢٦ی جۆزەردانی ١٣٩٥) لە دێی خۆیان، ھاوڕێ لەگەڵ شەش کەسی تری خەڵکی وێ بە ناوەکانی حاسڵ عەزیزی، جەلال مەسرووری، کەماڵ مەسرووری، زاھیر فەرامەرزی، یاقووب بائەکرەم و سەدیق بائەکرەم<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرپرسانی سپا فەرماندەرانی سزای قورسی گیراوانی قەرەسەقەلن|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7-%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%82%DB%95%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%82%DB%95%D9%84%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=hengaw.net}}</ref> لە ڕێکەوتی ١٣ی گەلاوێژ - ٣ی ئابی لەلایەن ئیتلاعاتی سپاوە دەستبەسەر کرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Association|یەکەم=Kurdistan Human Rights|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=“Ramin Hossein Panahi”and ”Hedayat Abdollahpour” Sentenced to death|ناونیشان=https://www.kmmk.info/en/2126/ramin-hossein-panahiand-hedayat-abdollahpour-sentenced-to-death/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Kurdistan Human Rights Association|زمان=en-US}}</ref><ref>[https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/130520202 Amnesty calls on Iran to ‘reveal fate' of four death row prisoners,] Rudaw</ref> و دوای حەفتا و چوار ڕۆژ ئەشکەنجە لە گرتووخانەی ئیتلاعاتی [[ورمێ]] بۆ بەندیخانەی ورمێ گوازراوە. لەژێر ئەشکەنجەدا دانیان پێ دانا کە لەو شەڕەدا دەستی بووە بەڵام ھیدایەت نە چەکی پێ بووە و نە لە کاتی شەڕەکەدا لە ناوچەکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran: Authorities must tell family of forcibly disappeared prisoner the truth about ‘secret execution’|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/06/iran-authorities-must-tell-family-of-forcibly-disappeared-prisoner-the-truth-about-secret-execution/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.amnesty.org|زمان=en}}</ref> == گوللەباران کردن == ُشوباتی ٢٠١٧ - ڕێبەندانی ١٣٩٥ لە لقی دووی دادگای شۆڕشی ورمێ بە تۆمەتی ھاوکاری لەگەڵ حدکا لە شەڕی قەرەسەقەلدا واتە محاربە و دژایەتی لەگەڵ خودا بە سێدارە مەحکووم بوو. دوای دەربڕینی ناڕەزایەتی بۆ حوکمەکە ھەمدیسان لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ - ١٦ی ڕەزبەری ١٣٩٧دا لەلایەن لقی چل و حەوتی ئەنجومەنی باڵا پەسەند کراوە و بە پارێزەران و بنەماڵەکەی ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوکمی سێدارەی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور لەلایەن دیوانی بەرزی وڵاتی ئێرانەوە پەسەند کرا|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/حوکمی-سێدارەی-ھیدایەت-عەبدوڵڵاپوور-لەلایەن-دیوانی-بەرزی-وڵاتی-ێرانەوە-پەسەند-کرا|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://hengaw.net/so/news/%D8%AD%D9%88%DA%A9%D9%85%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%DA%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7%D9%BE%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%84%DB%95%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95-%D9%BE%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%A7 |date=ئایاری ٢٠٢١ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran: Kurdish Political Prisoner, Hedayat Abdollahpour, Executed in Urmia Prison {{!}} International Liberty Association|ناونیشان=https://iliberty.org.uk/iran-kurdish-political-prisoner-hedayat-abdollahpour-executed-in-urmia-prison/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=iliberty.org.uk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210505202723/https://iliberty.org.uk/iran-kurdish-political-prisoner-hedayat-abdollahpour-executed-in-urmia-prison/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran secretly executed Kurdish political prisoner in May: PDKI|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/22692-Iran-secretly-executed-Kurdish-political-prisoner-in-May:-PDKI|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net|زمان=en}}</ref> ٩ی ئایاری ٢٠٢٠ - ٢٠ی بانەمەڕی ١٣٩٩ ھیدایەت لە بەندیخانەی ورمێ ڕاگوێزرا و بۆ ماوەی یەک مانگ بێسەروشوێن بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەبوونی زانیاری لە چارەنووسی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور، بەندکراوی سیاسیی مەحکووم بە ئێعدام – پەیام|ناونیشان=https://payaam.net/ku/نەبوونی-زانیاری-لھ-چارەنووسی-ھید/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://payaam.net/ku/%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%84%DA%BE-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B3%DB%8C-%DA%BE%DB%8C%D8%AF/ |date=ئایاری ٢٠٢١ }}</ref> و بەرپرسان بە بێڕێزی و گاڵتە پێ کردن بە بنەماڵەکەیان دەگوت: «لە قەبرستان بەدوایدا بگەڕێن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="ھیدایەت عەبدوڵڵا پوور" دوای گواستنەوەی بۆ زیندانی "ورمێ" چارەنووسی ناڕوونە|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=20208&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.asoyroj.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210507121825/http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=20208&Jor=1}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=داواکاری گشتی ئورمییە بۆ ھاوژینی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور: لە گۆڕستان بەدوایدا بگەڕێن|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=170170|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sharpress.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210505202722/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=170170}}</ref> لە ئاکامدا لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ - ٢١ی جۆزەردانی ١٣٩٩ تەنیا ئەوەندە ھەواڵە ڕاگەیەندرا کە دوو ڕۆژ دوای ڕاگوێستنی (١١ی ئایار - ٢٢ بانەمەڕ) لە پادگانێکی شنۆ بە ئامادە بوونی کەسوکاری کوژراوانی شەڕەکە لە سێدارە دراوە کە دواتر بینا بە وتەی حدکا و ئەو گەواییەی ٢٤ی حوزەیران درایە دەست بنەماڵەکەی ڕوون بۆوە کە تیرباران کراوە؛<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/240620202 حدکا: ئێران ھیدایەت عەبدوڵڵاپووری گوللەبارانکردووە،] ڕووداو</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish political prisoner allegedly executed by shooting in Iran {{!}} AvaToday|ناونیشان=https://avatoday.net/node/10419|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=avatoday.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranian Kurdish Dissident's Family Gets Death Certificate but No Closure {{!}} Voice of America - English|ناونیشان=https://www.voanews.com/middle-east/voa-news-iran/iranian-kurdish-dissidents-family-gets-death-certificate-no-closure|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.voanews.com|زمان=en}}</ref> ئەوە لە حاڵێکدا بوو کە لە ھەشتاکانی زایینییەوە کەس لە ئێران گوللەباران نەکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN - More information on the execution of Hedayat Abdollahpour: he was shot by a firing squad|ناونیشان=http://www.handsoffcain.info/notizia/iran-more-information-on-the-execution-of-hedayat-abdollahpour-he-was-shot-by-a-firing-squad-60310550|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.handsoffcain.info}}</ref> عەبدوڵڵاپوور پێنج مانگ بوو ئیزنی دیتنی ھاوسەر و منداڵەکانی نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حیزبی دێموکرات لە ڕاگەیەندراوێکدا جێبەجێکردنی حوکمی ئێعدامی “ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور”ی پشتڕاست کردەوە – PDKIMEDIA|ناونیشان=https://pdkimedia.com/?p=2314|ڕەوشی ناونیشان=dead|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=pdkimedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506014318/https://pdkimedia.com/?p=2314}}</ref> == کاردانەوەکان == # [[لێبوردنی نێونەتەوەیی]] داوای لە ئێران کرد چارەنووس و شوێنی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور ئاشکرا بکات یان دەنا ھەواڵی نەمان و لە سێدارە دانی بڵاو کاتەوە و تەرمەکەی بداتەوە دەست کەسوکاری؛ ھەرەھا وتی ئەو شێوە بێ ھەواڵ ھێشتنەوە و ھەڵسوکەوت کردنە لەگەڵ بنەماڵەکەی دەبیتە ھۆی [[پەژارە]]ی زیاتر و دووپاتی کردەوە بە ھەر شێوەیەک دژی سزای سێدارەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=News|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.amnesty.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Might Have Executed A Kurdish Prisoner In Secret - Amnesty|ناونیشان=https://en.radiofarda.com/a/iran-might-have-executed-a-kurdish-prisoner-in-secret---amnesty/30665947.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=RFE/RL|زمان=en}}</ref> # [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] لە ڕاگەیەندراوێکدا ئیعدامی ھیدایەت عەبدوڵڵاپووری مەحکووم کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ڕاگەیاندن|یەکەم=ناوەندی|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ڕاگەیەندراوی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران لەبارەی ئێعدام‌کرانی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور|ناونیشان=https://www.komala.com/10897|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210505202727/https://www.komala.com/10897}}</ref> # [[ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان]] ئیعدامی ھیدایەت عەبدوڵڵاپووری مەحکووم کرد و وتی ئەو کارە دژ بە یاسایە و ئێستا تووڕە و دڵگرانین.<ref>[https://www.ohchr.org/en/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=26036&LangID=E UN rights experts condemn secret execution of Kurdish political prisoner], United Nations Human Rights Council</ref> # کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان ئەو ڕووداوەی بە جەنایەتێکی دژ بە مرۆڤایەتی پێناسە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان - ژێنێڤ: تیربارانکردنی ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور جینایەت دژی مرۆڤایەتییە|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/کۆمەڵەی-مافی-مرۆڤی-کوردستان-ژێنێڤ-تیربارانکردنی-ھیدایەت-عەبدوڵڵاپوور-جینایەت-دژی-مرۆڤایەتییە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Kurdpa|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpa.net/so/news/%DA%A9%DB%86%D9%85%DB%95%DA%B5%DB%95%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DB%86%DA%A4%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%98%DB%8E%D9%86%DB%8E%DA%A4-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7%D9%BE%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%AC%DB%8C%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D8%AF%DA%98%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DB%86%DA%A4%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95 |date=ئایاری ٢٠٢١ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] ppzwu4rvfbropokybjr5sde0lbfdur9 0 179654 1571063 1537475 2026-04-02T13:53:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571063 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict|title=گرژییەکانی ئیسرائیل-فەلەستین ٢٠٢١|side2={{flagicon|Palestine}} [[فەڵەستین]] * خۆپیشاندەرانی فەلەستینی * {{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[حەماس]] * {{flagicon image|Flag of the Islamic Jihad Movement in Palestine.svg}} [[بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەڵەستین|جیھادی ئیسلامی]]|damage=|howmany2=|howmany1=|leadfigures2=|leadfigures1=|casualties2=١ فەرماندەی حەماس کوژرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/410920/World/Region/UPDATE--Death-toll-from-Israeli-strikes-on-Gaza-ri.aspx |سەردێڕ=Death toll from Israeli strikes on Gaza rises to 20: Hamas |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[Al-Ahram]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510221801/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/410920/World/Region/UPDATE--Death-toll-from-Israeli-strikes-on-Gaza-ri.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 26 Palestinians killed, 103 wounded (in [[Gaza Strip]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/11/israel-launches-fresh-air-raids-on-besieged-gaza-strip-live-news|سەردێڕ=Israel launches new air raids on besieged Gaza Strip: Live news|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[Al Jazeera]]|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref>{{ھن}}305+ Palestinian protesters injured, 23 arrested (in Jerusalem).<ref name=MoreThan300>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apnews.com/article/middle-east-israel-jerusalem-076a9ec7e2bd9c065882c64a4ab820a1 |سەردێڕ=More than 300 Palestinians hurt in Jerusalem holy site clash |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|دوایین=Ben Zion |یەکەم=Ilan |وێبگە=[[Associated Press]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/25-wounded-23-arrested-as-palestinians-arab-israelis-protest-across-israel/ |سەردێڕ=25 wounded, 23 arrested in Arab protests in Jerusalem and across Israel |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|دوایین=Boxerman |یەکەم=Aaron |وێبگە=[[The Times of Israel]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref>|casualties1=21 Israel Police officers injured<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sky.com/story/israeli-police-clash-with-palestinian-protesters-in-jerusalem-12302425|سەردێڕ=Israel: Nationalist march re-routed in Jerusalem following clashes that saw more than 300 hurt|وێبگە=[[Sky News]]}}</ref> 2 Israeli civilians killed, more than 70 Israeli civilians injured<ref name="OneDead">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=1 dead, 3 hurt as 'largest ever' Hamas barrage hits Ashdod, Ashkelon|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/article/ULALGRFGI|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ynetnews|زمان=en}}</ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Two Israelis dead, over 90 injured after rockets strike Ashkelon, Ashdod|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/four-people-injured-after-rocket-strikes-house-in-ashkelon-667825|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[The Jerusalem Post]]|زمان=en-US}}</ref>|side1={{Flag|Israel}} * {{flagicon image|Flag of the Israel Police.svg}} [[پۆلیسی ئیسرائیل]] ** {{flagicon image|Emblem_of_Magav.svg}} [[پۆلیسی سنووری ئیسرائیل]] * [[File:Badge of the Israel Defense Forces.svg|25px]] [[ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل]] ** [[ھێزی ئاسمانی ئیسرائیل]]|partof=[[ناکۆکیی ئیسرائیل و فەڵەستین]]|result=|status=|methods=|goals=|causes=|place=[[ئیسرائیل]]، [[فەڵەستین|ناوچە فەڵەستینییەکان]]|date=٦ی ئایاری ٢٠٢١ - ٢١ی ئایاری ٢٠٢١|effect=}} لە مانگی ئایاری ٢٠٢١ دا، پێکدادان لە نێوان خۆپیشاندەرانی فەڵەستینی و [[پۆلیسی ئیسرائیل]]دا دروست بوو لەسەر حوکمێکی داڕێژراوی دادگای باڵای ئیسرائیل لەسەر دەرکردنی فەڵەستینییەکان لە گەڕەکی شێخ جەراح لە ڕۆژھەلاتی [[ئورشەلیم]] و نیشتەجێکردنی [[جوو]]ەکان لێی. پێکدادانەکان ھاوکات بوو لەگەڵ [[شەوی قەدر]] و [[ڕۆژی قودس]] کە زیاتر لە ٣٠٠ کەسی تێدا بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apnews.com/article/middle-east-israel-jerusalem-076a9ec7e2bd9c065882c64a4ab820a1 |سەردێڕ=More than 300 Palestinians hurt in Jerusalem holy site clash |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|دوایین=Ben Zion |یەکەم=Ilan |وێبگە=[[ئەسۆوشیەیتید پرێس|Associated Press]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> پۆلیسی ئیسرائیل بە گولـلەی لاستیکی و بۆمبی دەنگی ھەوڵی دوورخستنەوەی فەڵەستینییەکانی دا، ئەوانیش بە بەکارھێنانی بەرد و بوتڵی بەتاڵ، ڕووبەڕوویان بوونەوە. لە ئەنجامدا ژمارەیەکی زۆر بریندار بوون کە زۆربەیان خەڵکی مەدەنیی فەڵەستینی بوون. لە ڕۆژی ١٠ی ئایاری ٢٠٢١ پۆلیسی ئیسرائیل ھێرشی کردە سەر مزگەوتی [[مزگەوتی ئەقسا|ئەقسا]]، بەو ھۆیەشەوە شەڕ و ئاڵۆزی لەنێوان پۆلیسی ئیسرائیل و نوێژخوێنانی مزگەوتەکە دروست بوو. لە وەڵامی ھێرشەکانی پۆلیسی ئیسرائیل بۆ سەر موسوڵمانانی فەڵەستین، باڵی سەربازیی بزووتنەوەی [[حەماس]] ھەمان ڕۆژ چەند موشەکێکی ئاڕاستەی ئیسرائیل کرد. ھاوکات ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل ١٣٠ ھێرشی کردە سەر [[کەرتی غەززە]] و لە ئەنجامدا ٢٤ فەڵەستینی کوژران، زیاتر لە ١٠٠ کەسی دیکەش بریندار بوون. == پێکدادانەکان == === ٦ی ئایار === فەڵەستینییەکان بە ھاوکاری لەگەڵ دانیشتووانی گەڕەکی شێخ جەڕاح کە ڕووبەڕووی بڕیارێکی دادگای باڵای ئیسرائیل دەبنەوە، بۆ چۆڵکردنی حەوت خێزانی فەڵەستینی لە ماڵەکانیان و نیشتەجێکردنی چەند خێزانێکی جوولەکە. پۆلیسی ئیسرائیل بە بەکارھێنانی گولـلەی کانزایی کە لە شێوەی لاستیکی و بۆمبی دەنگیدا بوو، وەڵامیان دانەوە، دەستدرێژییان کردە سەر ناڕازاییان، شەش کەس لە دانیشتووانی ئەو گەڕەکەیان دەستگیرکرد و زیاتر لە ١٣٦ کەس بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palestinians, Israel police clash at Al-Aqsa mosque; 53 hurt|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-middle-east-west-bank-shootings-d5c6b1ed602844be69318bd1d1a334cf|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=AP NEWS}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=التقارير اليومية أيار 06 2021|ناونیشان=https://www.nad.ps/ar/violations-reports/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D8%B1-06-2021|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=دائرة شؤون المفاوضات|زمان=ar}}</ref> === ٧ی ئایار === بڕیار بوو لە ٧ی ئایاری لەگەڵ کۆتا ڕۆژی ھەینی لە مانگی ڕەمەزانی ١٤٤٢ ھیجری، ٧٠ ھەزار فەڵەستینی نوێژی ھەینی لە مزگەوتی ئەقسا بکەن. بەڵام بەھۆی ڕێوشوێنەکانی ئیسرائیل و بلۆککردنی ڕێگاکان و ڕێگەگرتن لە ھاتنی پاس و پێنەدان بە مۆڵەتی نوێژ بە فەڵەستینییەکان، لە بانکی ڕۆژاوا ئەو ژمارەیە کۆنەبووەوە. بەڵام لەگەڵ ئەوەش ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی فەڵەستین بۆ نوێژکردن ڕوویان لە مزگەوتی ئەقسا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خاص{{!}} هندسياً.. المسجد الأقصى لا يتسع لأكثر من 180 ألف مصل|ناونیشان=https://www.alhadath.ps/article/40179/%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%8B-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-180-%D8%A3%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%B5%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alhadath.ps|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625021041/http://www.alhadath.ps/article/40179/%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%8B-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-180-%D8%A3%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%B5%D9%84|url-status=dead}}</ref> دواتر پێکدادان لەنێوان گەنجانی فەڵەستینی و کۆمەڵێک لە نیشتەجێکانی ئیسرائیلدا کە لەلایەن ھێزەکانی ئیسرائیلەوە پارێزگاریان لێدەکرێت، ڕووی دا. لە کاتی نوێژی ئێوارە سەدان کەس لە پۆلیسی ئیسرائیل ھەڵیان کوتایە سەر مزگەوتی ئەقسا و ھێرشیان کردە سەر نوێژکەران لە کاتی نوێژکردن دا بە بۆمبی گازی و گولـلەی ئاسنی دەنگ و لاستیکی داپۆشراو، بڵاوەیان بە نوێژخوێنان کرد؛ ئەمەش ناڕەزایەتی زۆری لێکەوتەوە. گرژی و ئاڵۆزی لە نێوان پۆلیسی ئیسرائیلی و فەڵەستینییەکان ڕووی دا و زیاتر لە ٢٠٥ فەڵەستینی بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=إصابة عشرات الفلسطينيين في اشتباكات بالقدس|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/middleeast-57034317|newspaper=BBC News عربي|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=ar}}</ref> کۆمەڵگای مانگی سووری فەڵەستینی ناچار بوو لەو ناوچەیە نەخۆشخانەیەکی مەیدانی بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اقتحام الأقصى.. ارتفاع الإصابات إلى 305 أشخاص بينهم مسعفون|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/الدول-العربية/اقتحام-الأقصى-ارتفاع-الإصابات-إلى-305-أشخاص-بينهم-مسعفون-/2235540|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> ھەروەھا پۆلیسی ئیسرائیل ڕایگەیاند ١٧ ئەفسەریان لەو گرژییانەدا بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=أكثر من أمٍّ لي، وأقل من ابنةٍ لي|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.18356/2f36d875-ar|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=dx.doi.org}}</ref> === ٨ و ٩ی ئایار === لەم دوو ڕۆژەدا بەھەمان شێوەی ڕۆژەکانی دیکە گرژی ئاڵۆزی پەیدا بوو. ھێزەکانی ئیسرائیل لە دەوروبەری مزگەوتی ئەقسا و شاری کۆن بڵاوەیان پێ کرا. لەو دوو شەوە ٩٠ فەڵەستینی بریندار بوون و ٤٥ فەڵەستینیش لەلایەن ھێزەکانی ئیسرائیل دەستگیرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=القدس.. هدوء حذر بعد ليلة مواجهات ساخنة|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A1-%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86%D8%A9/2234534|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210509114952/https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A1-%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D9%86%D8%A9/2234534|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welle (www.dw.com)|یەکەم=Deutsche|سەردێڕ=إسرائيل تعتقل 13 فلسطينيا.. وإدانة عربية لـ"اقتحام الأقصى" {{!}} DW {{!}} 08.05.2021|ناونیشان=https://www.dw.com/ar/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D8%B9%D8%AA%D9%82%D9%84-13-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%80%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89/a-57469924|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=DW.COM|زمان=ar-AE}}</ref> هەروەها هێزەکانی ئیسرائیل گەڕەکی شێخ جەرەحی ئۆرشەلیمیان داخست و ڕێگرییان کرد لە هاتنە ژوورەوەی هاوڵاتیان جگە لەو کەسانەی کە لەوێ نیشتەجێن <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=التقارير اليومية أيار 09 2021 {{!}} دائرة شؤون المفاوضات|ناونیشان=https://www.nad.ps/ar/violations-reports/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D8%B1-09-2021|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510150525/https://www.nad.ps/ar/violations-reports/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D8%B1-09-2021|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ١٠ ی ئایار === [[پەڕگە:Bus and car burnt out after rocket hit in Holon Photo by Yoav Keren.jpg|وێنۆک|وێنەیەک پاس و ئۆتۆمبێلێکی سووتاو نیشان دەدات دوای ئەوەی مووشەکەکانی بەرھەڵستکارانی فەڵەستینی لە شاری ھولەونی ئیسرائیل کەوتنە خوارەوە .]] پێکدادانەکان لە بەرەبەیانی ١٠ ی ئایاری ٢٠٢١ لە نێوان ھێزەکانی ئیسرائیل و فەڵەستینییەکان دەستی پێکردەوە پاش ئەوەی ھەزاران پۆلیسی ئیسرائیل ھەڵیانکوتایە سەر مزگەوتی ئەقسا و فیشەکی لاستیکی و بۆمبی دەنگی و گازیان بە ڕووی فەڵەستینییەکان تەقاند. ھەروەھا ھێرشیان کردە سەر کۆمەڵێک لە ڕۆژنامە نوسان و پزیشکان. لە ئەنجامی پێکدادانەکان برینداربوونی زیاتر لە ٣٣١ فەڵەستینی لێکەوتەوە کە ٧ لە بریندارەکان بارودۆخیان مەترسی دار بوو مەترسی دار بوو لەو ژمارەیە ٢٢٨ بریندار گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانەکانی کۆمەڵەی خێرخوازی ئیسلامی و نەخۆشخانەی مەتلەع و نەخۆشخانەی فەرساوی و نەخۆشخانەی مەیدانی کۆمەڵەی مانگی سووری فەڵەستینی لە گەڕەکی سەوانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=331 إصابة باعتداءات الاحتلال في القدس و"الأقصى"|ناونیشان=https://www.wafa.ps/Pages/Details/23272|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510140621/https://www.wafa.ps/Pages/Details/23272|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=اقتحام الأقصى.. ارتفاع الإصابات إلى 305 أشخاص بينهم مسعفون|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A5%D9%84%D9%89-305-%D8%A3%D8%B4%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%88%D9%86-/2235540|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510140553/https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A5%D9%84%D9%89-305-%D8%A3%D8%B4%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%88%D9%86-/2235540|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ھەمان ڕۆژ کاتیبەی قەسام بەیاننامەیەکیان بڵاوکردەوە و ڕایان گەیاند، کە تا کاتژمێر ٦ی ئێوارە کات بە ھێزەکانی ئیسرائیل دەدات بۆ ئەوەی سەربازەکانی لە ئەقسا بکشێتەوە و گیراوەکان ئازاد بکات ئەگینا ھێرش دەکەنە سەریان بەلام ئیسرائیل ئەو بەیاننامەیە پشت گوێ دەخات. کاتژمێر ٠٦:٠٤ ئێوارە دوای تەواوبوونی وادەی ئاگادارکردنەوەکە بە دەیان موشەکی لە کەرتی غەزەوە بەرەو ئیسرائیل تەقێندران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجيش الإسرائيلي: إطلاق نحو 150 صاروخا من قطاع غزة - بوابة الشروق|ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=11052021&id=193c2dcf-b6a0-476e-b6be-e1aba43f3bc8|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.shorouknews.com|زمان=ar-eg}}</ref> بەشی زۆری ئەو موشەکانە لەلایەن سیستەمی دژە مووشەکی ئیسرائیل لە ئاسمان تەقێندرانەوە لەگەڵ ئەوەش ھەندێکیان کەوتنە خوارەوە و زیانی گیانی و مادی لێکەوتەوە. ھەروەھا سەرایای قودس تەئکیدیان کردەوە کە بە ٣٠ ڕۆکێت شاری سدێرۆتی ئیسرائیلییان بۆردومان کردووە.<<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=بالفيديو.. سرايا القدس تستهدف جيب قيادة للعدو بصاروخ كورنيت شرق بيت حانون - سرايا القدس - الجناح العسكري لحركة الجهاد الإسلامي في فلسطين|ناونیشان=https://saraya.ps/post/60803/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%AC%D9%8A%D8%A8-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88-%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512023256/https://saraya.ps/post/60803/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%AC%D9%8A%D8%A8-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88-%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە بەرامبەر ئەو ھێرشانە ئیسرائیل ١٣٠ ئامانجی لە کەرتی غەزە بۆردوومان کرد لە ئەنجامدا چەندین سەرکردەی بزووتنەوەی حەماس کوژران و بریندار بوون ھەروەھا ٩ کەسی مەدەنی کوژران کە لە ناویاندا ٣ منداڵ ھەبوون. === ١١ی ئایار === لە ١١ ی ئایاردا، ئیسرائیل چەند شوێنیکی کەرتی غەزەی بۆردوومانکرد لە ئەنجامدا چەندین کەس کوژران و بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=3 شهداء.. طيران الاحتلال يستهدف منزلاً مأهولاً بالسكان في مخيم الشاطئ غرب غزة {{!}} فلسطين اليوم|ناونیشان=https://paltoday.ps/ar/post/407433/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1-3-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%A7-%D9%85%D8%A3%D9%87%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AE%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%A6-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513001236/https://paltoday.ps/ar/post/407433/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1-3-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%A7-%D9%85%D8%A3%D9%87%D9%88%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%AE%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%A6-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> یەکێک لەو شوێنانەی بۆردومان کرا تاوەرێکی ١٣ نھۆمی بوو، بەھۆی بوونی یەکێک لە ئۆفیسەکانی بزووتنەوەی حەماس لەو تاوەرەدا لە ئەنجامدا تاوەرەکە ڕووخا و چەندین کەسی باڵی سەربازی بزووتنەوەکە کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=Andrew Carey, Hadas Gold, Kareem Khadder, Abeer Salman, Ofri Eshel, and Ibrahim Dahman|سەردێڕ=At least 35 killed in Gaza as Israel ramps up airstrikes in response to rocket attacks|ناونیشان=https://www.cnn.com/2021/05/11/middleeast/israel-gaza-airstrikes-rockets-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=CNN}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Gaza residential tower collapses in Israeli airstrike, witnesses say|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-residential-tower-collapses-israeli-airstrike-witnesses-say-2021-05-11/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Reuters}}</ref> لە بەرامبەردا بزووتنەوەی حەماس و بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەڵەستین ١٣٧ ڕۆکێتیان لە ماوەی پێنج خولەکدا. بە ئاڕاستەی تەل ئەبیب تەقاند. بەڵام بەشی زۆریان لەلایەن سیستەمی دژە مووشەکی کەوتنەخوارەوە. لە دوایین ئاماری وەزارەتی تەندروستی فەڵەستیندا، لەو ڕۆژەدا ٣٢ کەس کوژراون کە لە ناویاندا ١٠ منداڵ بوون، ھەروەھا ٢٢٠ کەسیش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لحظة بلحظة.. 32 شهيدًا و 220 جرحى في عدوان "إسرائيل" على غزة - المركز الفلسطيني للإعلام|ناونیشان=https://www.palinfo.com/news/2021/5/11/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-32-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D8%A7-%D9%88-220-%D8%AC%D8%B1%D8%AD%D9%89-%D9%81%D9%8A-%D8%B9%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.palinfo.com}}</ref> === ١٢ی ئایار === لەم ڕۆژەدا کەشتییە جەنگییەکانی ئیسرائیل ئە کاتژمێر ٣:٠٠ی شەو بە کاتی فەڵەستین ژمارەیەک مەشەکیان ئاڕاستەی باکووری ڕۆژاوای شاری غەزە کرد. [[سوپای ئیسرائیل]] کوژرانی سێ لە کاربەدەستانی ھەواڵگری حەماسی ڕاگەیاند بەھۆی ئەم بۆردوومانانەوە. کاتژمێر ٤:٣٠ ی بەرەبەیان فڕۆکە جەنگییەکانی ئیسرائیل دووبارە دەستیان بە ھێرشی چڕ کردەوە، دەزگای ئاسایشی ناوخۆ و بەڕێوبەرایەتی پاسپۆرت و بارەگای حکومی لە کەرتی غەزە یان کردە ئامانج وەزارەتی تەندروستی فەڵەستین کوژرانی ٤٨ کەس و برینداربوونی ٣٠٤ کەسی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=جيش الاحتلال: أكثر من 1050 صاروخ أطلقت من غزة حتى اللحظة - الوطنية للإعلام|ناونیشان=https://www.watania.net/news/195123-%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-1050-%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512144624/https://www.watania.net/news/195123-%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-1050-%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بزووتنەوەی حەماس کوژرانی باسم عیسا یەکێک لە فەرماندەکانی خۆی پشتڕاست کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=إسرائيل تنشر أسماء قادة لحماس تمت تصفيتهم في غارات بغزة {{!}} الحرة|ناونیشان=https://www.alhurra.com/israel/2021/05/12/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%AA%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%B5%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%87%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512144705/https://www.alhurra.com/israel/2021/05/12/%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%AA%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3-%D8%AA%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%B5%D9%81%D9%8A%D8%AA%D9%87%D9%85-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> میدیاکانی ئیسرائیل ڕایان گەیاند کە ١٠٥٠ ڕۆکێت بە ئاڕاستەی تەل ئەبیب تەقێندراون کە بەشی زۆریان لەلایەن سیستەمی دژە موشەکی ئیسرائیل کەوتوونەتە خوارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=جيش الاحتلال: 1050 صاروخا أطلق من غزة على "إسرائيل" - Alghad|ناونیشان=https://alghad.com/%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-1050-%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%A7-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82-%D9%85%D9%86-%D8%BA%D8%B2%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A5/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512145649/https://alghad.com/%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-1050-%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%A7-%D8%A3%D8%B7%D9%84%D9%82-%D9%85%D9%86-%D8%BA%D8%B2%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A5/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بەڵام بەھۆی ئەم ڕۆکێتانەوە سێ ئیسرائیلی بە سەختی برینداربوون. ھەمان ڕۆژ [[جۆ بایدن]] [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ئەمریکا]] جەخت لەوە دەکاتەوە کە «ئیسرائیل مافی تەواوی خۆیەتی بەرگری لەخۆی بکات لەڕووبەڕووبوونەوەی ئەو موشەکانەی کە لەغەزەوە تەقێنرابوون»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=بايدن يؤكد لنتنياهو حق إسرائيل في الدفاع عن نفسها.. ويدعو لوقف الأعمال العدائية - بوابة الشروق|ناونیشان=http://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=12052021&id=7235e0b8-b5e1-4995-baea-1906f77b45d8|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513001256/http://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=12052021&id=7235e0b8-b5e1-4995-baea-1906f77b45d8|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەوەشی گوت کە لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دا قسەی کردووە و ھیوای خواست کە زووتر کۆتایی بەو ململانێیە بێت. لە بەرامبەردا ساڵح ئەلعوری جێگری بەرپرسی مەکتەبی سیاسی حەماس دووپاتیکردەوە کە " بۆ ڕاگرتنی شەڕ پێویستە ھێزەکانی ئیسرائل لە مزگەوتی ئەقسا و گەرەکی شێخ جەراح بکشێنەوە "ھەروەھا وتی کە "بزووتنەوەکەیان توانای خۆڕاگری و شەڕیان ھەیە بۆ ماوەیەکی زۆر "<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ="العاروري: المقاومة ألقت بثقلها وأوصلت رسالتها للاحتلال بأن القدس هي مقصدها|ناونیشان=https://thegazapost.com/ar/post/117831|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513000151/https://thegazapost.com/ar/post/117831|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ١٣ی ئایار === فڕۆکە شەڕکەرەکانی ئیسرائیل هێرشی نوێ بۆ سەر کەرتی غەزە ئەنجام دا و چەندین شوێنی بۆردوومان کرد ،.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=الاحتلال يواصل عدوانه على غزة ويدمر بناية في حي الرمال|ناونیشان=https://www.raya.ps/news/1108107.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513131636/https://www.raya.ps/news/1108107.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> هاوکات خۆپیشاندەرانی فەلەستینی لەناو شارۆچکەی کەفر قاسم دوو ئۆتۆمبێلی پۆلیسی ئیسرائیلیان سوتاند وەزارەتی تەندروستی فەلەستین ئاماری کوژراوان و برینداربوانی بەهۆی هێرشەکانی ئیسرائل بڵاوکردەوە کە ٦٧ کەس کوژراون ٣٨٨ کەسی دیکەش برینداربوون .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=لحظة بلحظة.. تطورات اليوم الثالث للعدوان على غزة - المركز الفلسطيني للإعلام|ناونیشان=https://www.palinfo.com/news/2021/5/12/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210513131659/https://www.palinfo.com/news/2021/5/12/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> پەیامنێری ئەلجەزیرە ڕایگەیاند کە هێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ڕەفە ، ماڵەکانی نیشتەجێبوون، شوێنی بازرگانی، خزمەتگوزاری و بینای حکومیەکانیان کردۆتە ئامانجی هێرشە کانیان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=انتشال جثامين 4 شهداء جراء قصف صهيوني لمنزل في رفج جنوب قطاع غزة {{!}} فلسطين اليوم|ناونیشان=https://paltoday.ps/ar/post/407716/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%AB%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86-4-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B5%D9%87%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B1%D9%81%D8%AC-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210514130629/https://paltoday.ps/ar/post/407716/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%AB%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86-4-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B5%D9%87%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84-%D9%81%D9%8A-%D8%B1%D9%81%D8%AC-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە کاتێکدا ئیسرائیل ڕایگەیاند کە ئێمە هێرشەکانمان بۆ سەر بنکەو شوێنی گروپە دژبەرەکان بووە . هەمان ڕۆژ سوپای ئیسرائیل حەوت هەزار سەربازی خۆی لە سەر سنور جێگیرکردووە بە مەبەستی هێرشی زەمینی بۆ سەر فەلەسیتن === ١٤ی ئایار === لیوای قەسام، باڵی چەکداریی حەماس، بە ١٥٠ ڕۆکێت چەند ناوچەیەکی ئیسرائیلیان بۆردومان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=كتائب القسام تقصف عسقلان وأسدود وبئر السبع وسديروت بـ150 صاروخا – الشروق أونلاين|ناونیشان=https://www.echoroukonline.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A3%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D9%88%D8%A8%D8%A6%D8%B1-%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210515005124/https://www.echoroukonline.com/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A3%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D9%88%D8%A8%D8%A6%D8%B1-%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> هەروەها ئیسرائیلیش هێرشی ئاسمانی لە غەزە دەست پێکرد، کە بەپێی قەسەی هێزی بەرگریی ئیسرائیل ئەم هێرشانە هەوڵێک بووە بۆ لەناوبردنی ئەو ڕێرەوە نهێنییانەی کە لەلایەن حەماسەوە بەکار دەهێنران وەک ڕێگای هاتووچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Israel pounds Gaza to curb Palestinian militants but rockets still fly|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-fires-artillery-into-gaza-amid-persistent-palestinian-rocket-attacks-2021-05-13/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Reuters}}</ref> لە دەوروبەری کاتژمێر ٨ی بەیانی، وەزارەتی تەندروستیی غەزە ڕایگەیاند، کە ژمارەی کوژراوان بەهۆی گرژییەکانەوە بەرز بووەتە بۆ ١١٩ کەس، کە ٢٧ منداڵ و ١١ ژن بوون . جگە لە برینداربوونی ٦٠٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=لحظة بلحظة.. تابع آخر مستجدات الوضع في فلسطين {{!}} فلسطين أخبار {{!}} الجزيرة نت|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2021/5/14/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210514113833/https://www.aljazeera.net/news/2021/5/14/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D9%8A|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ١٥ی ئایار === هێزی ئاسمانیی ئیسرائیل شوقەیەکی لە کەرتی غەزە بۆردوومان کرد کە بنکەی کەناڵە جیهانیەکانی وەکوو جەزیرە و [[ئەسۆوشیەیتید پرێس]] تێدابوو بەهۆی ئەم بۆردوومانەوە شوقەکە بە تەواوی ڕووخا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=برج الجلاء..صواريخ الاحتلال تدمر عين العالم في غزة|ناونیشان=https://aabbir.com/%D8%A8%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%A1-%D8%B5%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AF%D9%85%D8%B1-%D8%B9%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210515152343/https://aabbir.com/%D8%A8%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%84%D8%A7%D8%A1-%D8%B5%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AF%D9%85%D8%B1-%D8%B9%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Israeli airstrike in Gaza destroys media building|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=GDE9BND1T_w|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> حاوەنی شوقەکە ڕایگەیەند کە لەلایەن ئەقسەرێکی ئیسرائیلیەوە ئاگادار کراوەتەوە کە یەک کاتژمێر مۆڵەتی لەبەردەستە بۆ ئەوەی شوقەکە چۆڵ بکرێت .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gaza tower housing Al Jazeera office destroyed by Israeli attack|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/15/building-housing-al-jazeeera-office-in-gaza-hit-by-israeli-strike|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref> ئەمەش کاردانەوەی هەردوو کەنالەکەی لێکەتەوە . هەمان ڕۆژ لە کەرتی غەزەوە چەندین موشەک بە ئاراستەی تەلئەبیب هاوژێژران زیانی گیانی و مادییان لێکەتەوە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Magid|یەکەم=Jacob|دوایین٢=staff|یەکەم٢=T. O. I.|سەردێڕ=Rockets rain on south; Hamas says kids among 7 killed in Israeli strike|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog-may-14-2021/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.timesofisrael.com|زمان=en-US}}</ref> وەزارەتی تەندروستی فەلەستین ڕایگەیاند، لە ئەنجامی هێرشەکانی ئیسرائیل تەنها لەو ڕۆژەدا ٢٦ فەلەستینی کوژراون و ٦٠٠ کەسی تریش برینداربوون .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=وزارة الصحة الفلسطينية: 26 شهيدا فلسطينيا و600 مصاب اليوم|ناونیشان=http://www.tunisien.tn/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9/%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-26-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%D8%A7-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210515010752/http://www.tunisien.tn/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9/%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-26-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%D8%A7-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ١٦ی ئایار === وتەبێژی قەسام ڕایگەیاند، کە لە وەڵامی تۆپبارانی تاوەری ئەلجەلە، لە شەودا ٤٠ ڕۆکێت لە غەزەوە بە ئاراستەی چەند شارێک لە ئیسرائیل تەقێنراوون ، لەلایەن خۆیەوە ئیسرائیل رایگەیاند کە دەستیان کردووە بە 'قۆناغی دووەم' ی ئۆپەراسیۆنی لەناوبردنی تۆڕەکانی تونێلی ژێر زەوی هەروەها لە ڕاپۆرتێکدا هێزی بەرگری ئیسرائیل ڕایگەیاند کە کۆی گشتی ئەو موشەکانەی لە غەزەوە بۆ ئیسرائیل هاوێژراون زیاتر لە ٣٠٠٠موشەک بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=staff|یەکەم=T. O. I.|دوایین٢=Magid|یەکەم٢=Jacob|سەردێڕ=US for 3rd time blocking Security Council joint statement calling for ceasefire|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog-may-16-2021/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.timesofisrael.com|زمان=en-US}}</ref> وەزارەتی تەندروستی فەلەستین ئاماری کوژراوان و بریندارانی بڵاوکردەوە ڕایگەیاند ژمارەی کوژراوان بۆ ١٨١ کەس بەرزبۆتەوە و لە ناویاندا ٥٢ منداڵ و ٣١ ئافرەت بووە هەروەها ١٢٢٥ کەسیش بریندار بوون . هەمان ڕۆژ ٣٣ کوژران <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=وزارة الصحة الفلسطينية تعدّ 181 شهيدا في غزة|ناونیشان=https://www.hespress.com/%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D9%91-181-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%D8%A7-%D9%81%D9%8A-823461.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210516153912/https://www.hespress.com/%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AD%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D9%91-181-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF%D8%A7-%D9%81%D9%8A-823461.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === ١٧ی ئایار === === ١٨ی ئایار === === ١٩ی ئایار === === ٢٠ی ئایار === === ٢١ی ئایار === == ئاگربەست == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2021 Israel–Palestine crisis|گرژییەکانی ٢٠٢١ی ئیسرائیل-فەلەستین}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|شەڕ|سیاسەت|فەلەستین|ئیسرائیل|بەشەکانی غەززە|مێژوو|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئیسرائیل]] [[پۆل:فەلەستین]] [[پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] [[پۆل:ھێرشەکانی حەماس]] q56ksck6441flphcps3s7mpizr4dvgc 0 179671 1571024 1570933 2026-04-02T12:01:59Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571024 wikitext text/x-wiki '''میرنشینی دونبەلی''' ناوی دەوڵەتێکی کوردییە کە لەناوەڕاستی سەدەی دەیەمدا بووە تا سەرەتای سەدەی ١٣یەم ھەندێک جار سەربەخۆ و ھەندێک جاریش نیمچەسەربەخۆ، فەرمانڕەوایەتی بەشێکی [[پارێزگای ئامەد|ئامەد]] و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانیان]] دەکرد. [[پایتەخت]] دەوڵەتەکەیان شاری [[خۆی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=رۆحانی|یەکەم=کەمال|سەردێڕ=کورد و کوردستان لە ڕێڕەوی مێژوودا|بڵاوکەرەوە=ئاراس|ساڵ=۱۳۹۸ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٦٢٢-٦٢٧٨-٣١-٠|شوێن=تاران|پەڕەکان=١٩٨،١٩٩}}</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:پل_خاتون_شهرستان_خوی.jpg|وێنۆک|پردی خاتوون لە باشووری [[خۆی]] لەلایەن [[ئەحمەد خانی دونبەلی]] لە دەوروبەری ساڵانی ١٧٥٦–١٧٨٦ دروست کراوە.]] === سەردەمی سەفەوییەکان === میرنشینی دونبەلی لە سەردەمی ئەمیر [[ئیبراھیم دونبەلی]] (کۆچی دوایی ١٣٢٠) پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ [[مەحموود غازان|غازان]] فەرمانڕەوای [[ئیلخانی|ئیلخانەکان]] ھەبوو، و پێدەچێت ئەو بووبێت کە ئیلخانەکانی لە لەناوچوون ڕزگار کردووە. لەگەڵ ئەوەشدا، جێنشینی ئیبراھیم دونبەلی، [[جەمشید دونبەلی]] (کۆچی دوایی ١٣٤١)، لە کاتی شەڕکردن دژی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکان]] گیانی لەدەستدا. جێنشینی ئەمیر [[بەھلوول دونبەلی]] (کۆچی دوایی ١٣٥٩) کۆتایی بە شەڕەکان لەگەڵ مەغۆلەکان ھێنا. دواتر لە ھەکاری کۆچی دوایی کرد.{{Sfnp|Başçı|٢٠١٩}} پێش داگیرکردنی ناوچەکە لەلایەن [[ئاق قۆینلۆ]]، سەرۆکی ھۆزی دونبەلی عیسا بەگ بوو. لەژێر ئیدارەی ئاق قۆینلۆدا، شێخ ئەحمەد بەگ کە لە نەوەکانی عیسا بەگ بوو، زەوییەکانی دەوروبەری [[ھەکاری]] داگیرکرد. کاتێک [[دەوڵەتی سەفەوی|سەفەوییەکان]] دەستیان بەسەر ناوچەکەدا گرت، حاجی بەگ، نەوەی شێخ ئەحمەد بەگ، وەک فەرمانڕەوای شاری [[ناوچەی سووکمان ئاباد|سوکمان ئاباد]] ھەڵبژێردرا کە ئەو کاتە شاری خۆی لەخۆدەگرت ([[تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]] شاری خۆی و شاری سووکمان ئابادی لە یەک ناوچەدا کۆکردەوە). ھەروەھا ئەرکی بەرگریکردن لە سنوورەکانی سەفەوی لە [[ویلایەتی وان|وان]] سپێردرا بە حاجی بەگ پێش ئەوەی لە ساڵی ١٥٤٨ لەلایەن فەرمانڕەوای وانەوە تیرۆر بکرێت. ئەم ڕووداوە بووە ھۆی تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان میرنشینەکە و [[شا]] [[تەھماسبی یەکەم]] کە ھێزێکی نارد بۆ ملکەچکردنی کوردەکان و ٤٠٠ ئەندامی دونبەلی لەلایەن [[قزڵباش|قزڵباشەکانەوە]] کوژران. دواتر ھۆزەکە بەرەو [[دەوڵەتی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ھەڵاتن و لەوێ لەژێر سەرکردایەتی مەنسوور بەگ، برازای حاجی بەگ، یەکیانگرت. {{Sfnp|Oberling|1995}} نزیکەی ٤٠٠ ئەندامی دونبەلی کوژران و قزڵباشەکان کۆمەڵکوژییان ئەنجامدا. ترسی گەشەکردنی ھەژموونی دونبەلی لە [[کوردستان]] ھۆکارێکی تری کۆمەڵکوژییەکە بوو. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} برازای حاجی بەگ بەرەو [[قۆتور]] (کە ئەو کاتە بەشێک بوو لە دەوڵەتی عوسمانی) ھەڵات و لەوێ پاشماوەی ھۆزەکەی کۆکردەوە. {{Sfnp|Oberling|1995}} {{Sfnp|Başçı|٢٠١٩}} لە ماوەی دواتردا، لە کۆتایی سەدەی شازدەھەم تا سەرەتای سەدەی حەفدەھەم، خۆی لەژێر دەسەڵاتی دونبەلی نەبوو؛ بەڵام لە سەرەتای سەدەی حەفدەھەمدا، میرنشینەکە جارێکی تر دڵسۆزی خۆی گۆڕی و چووە پاڵ [[سەفەوییەکان]]، و جەمشید سوڵتانی دونبەلی وەک سەرۆکی شارەوانی [[مەڕەند]] دەستنیشانکرا دوای [[داگیرکردنەوەی تەورێز|وەرگرتنەوەی تەورێز لەلایەن سەفەوییەکانەوە]] لە ساڵی ١٦٠٣دا. لە نێوان دەستنیشانکردنەکانی تری دونبەلی سەلمان سوڵتان ھەبوو کە ویلایەتی [[سەڵماس]] و [[خۆی]] پێدرا، و مەقسوود سوڵتان کە بارکۆساتی پێدرا. {{Sfnp|Oberling|1995}} شاری خۆی لە دەوروبەری ساڵانی ١٦٢٠ گەڕایەوە بۆ دونبەلییەکان، کاتێک لە بەڵگەنامەیەکی ساڵی ١٦٢٨دا ھاتووە کە فەرمانڕەوای خۆی سەلمان خانی دونبەلی بووە. پێشکەشکردنی ھاوکاری سەربازی بۆ شا مەرجی ڕادەستکردنی دەسەڵات بوو. دوای ئەوە، نەوەکانی حاجی بەگ بە شێوەیەکی میراتی و بەردەوام بە نازناوی [[خان (نازناو)|خان]] تا سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم فەرمانڕەوایی خۆیان کرد. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} کاتێک خۆی گەڕایەوە بۆ دەستی دونبەلی، شارەکە بەھۆی ململانێی سەربازی لەگەڵ عوسمانییەکان وێران بوو، و دەبوو بڕێکی دیاریکراو لە داھاتی [[باج]] کە لە ھەرێمەکانی [[شەروور]] و «دێر ئەلکیس» وەردەگیرا بۆ «خۆراک» وەربگرێت. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} === [[ئەفشارییەکان]] و [[زەندییەکان]] === کاتێک نادر شا لە ساڵی ١٧٣٧دا خۆی لە عوسمانییەکان وەرگرتەوە، ھۆزی دونبەلی بە سەرکردایەتی [[نەجەف قولی خان]] چووە خزمەت شا و لە ھەڵمەتە سەربازییەکانیدا بۆ [[ھیندستان]]، [[گورجستان]] و [[داغستان]] ھاوڕێیەتییان کرد. {{Sfnp|Oberling|1995}} لە ساڵانی ١٧٤٣ و ١٧٤٤دا، شۆڕشێکی بەھێز لە خۆی ھەڵگیرسا کە پشتگیری لەلایەن «ڕەعیەتە ناوخۆییەکان» وەرگرت، بەھۆی زیادبوونی ئەو باجانەی کە لەلایەن نادر شاوە سەپێنرابوون؛ بەڵام لە کۆتاییدا ئاژاوەکان لەلایەن شاوە سەرکوت کران کە ھۆزە کۆچەرییەکانی لە [[شیروان]]، [[گەنجە]] و [[یەریڤان]] نارد. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} [[پەڕگە:بازار_خوی_در_یک_روز_تعطیل.jpg|وێنۆک|بازاڕی کۆنی خۆی لەلایەن ئەحمەد خانی دونبەلی دروست کراوە و لەو سەردەمەدا وەک ناوەندێکی بازرگانی ناوچەیی خزمەتی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=1 March 2019|عنوان=Khoy Bazaar in Iran's West Azarbaijan|صحيفة=Tasnim News|مسار=https://www.tasnimnews.com/en/news/2019/03/01/1957136/khoy-bazaar-in-iran-s-west-azarbaijan|تاريخ-الوصول=9 May 2021|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250403153326/https://www.tasnimnews.com/en/news/2019/03/01/1957136/khoy-bazaar-in-iran-s-west-azarbaijan|تاريخ أرشيف=2025-04-03}}</ref>]] بەپێی وتەی دیپلۆماتی بەریتانی «ھارفۆرد جۆنز-بریدجز»، کە لە سەرەتای [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا لە [[ئێران]] بووە، [[حوسێن قولی دونبەلی]] لە ساڵی ١٧٨٧دا لەگەڵ [[دەوڵەتی زەند|سوپای زەند]] بە سەرکردایەتی [[لووتف عەلی خان]] لە نزیک [[شیراز]] جەنگاوە و شکستی پێ ھێناون، و نزیکەی ١٨ ھەزار سەربازی زیندانی کردووە و کوشتووە؛ بەڵام قەڵای شیراز نەکەوت، و خودی [[عەلی خان]] زیانی پێنەگەیشت. جۆنز-بریدجز دەڵێت کە «[[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]]» دەیویست «ئازەربایجان کەم بکاتەوە» و بۆیە لە ساڵی ١٧٩١دا خاوەندارێتی [[خانییەتی تەورێز]]ی دایە ھاوپەیمانەکەی حوسێن قولی دونبەلی.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=[[Harford Jones-Brydges|Jones-Brydges]]|الأول=Hardford|مسار=https://www.wdl.org/en/item/16816/|عنوان=The dynasty of the Kajars|سنة=1833|مكان=[[لندن]]|تاريخ-الوصول=25 April 2021|كونغرس=05001740|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20211103101455/https://www.wdl.org/en/item/16816/|تاريخ أرشيف=2021-11-03}}</ref> === دابەزین و ڕووخان === لە ساڵی ١٧٩٧دا «ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ» تیرۆر کرا. لە ئەنجامدا شۆڕش لە ھەموو لایەکی وڵات ھەڵگیرسا. یەکێک لەو یاخیبووانە «[[سادق خانی شەقاقی]]» بوو، کە بە سوپایەکەوە کە لە ١٥ ھەزار پیاو پێکھاتبوو، ڕاپەڕی.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Tapper|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=3s1oPwAACAAJ|عنوان=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|تاريخ=2006-11-02|ناشر=Cambridge University Press|لغة=en|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٢٩٠٦-٣|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250819045119/https://books.google.com/books?id=3s1oPwAACAAJ|تاريخ أرشيف=2025-08-19}}</ref> توانی دەست بەسەر بەشێکی زۆری [[ئازەربایجان]]دا بگرێت و [[قەزوین]]ی گەمارۆدا؛ بەڵام دواتر لە قەزوین شکستی ھێنا و لەلایەن دونبەلییەکانەوە لە ئازەربایجان دەرکرا.<ref name=":2"/> لە بەھاری ساڵی ١٧٩٨دا «سادق خانی شەقاقی» جارێکی تر ڕاپەڕی و ھێرشی کردە سەر دونبەلییەکان (بەھۆی دەستنیشانکردنی «[[جەعفەر قولی خانی دونبەلی]]» وەک فەرمانڕەوای [[تەورێز]]) بەڵام دەستگیرکرا.<ref name=":2"/> لەگەڵ ئەوەشدا، دواتر توانی قەناعەت بە [[ئەفشارەکانی ورمێ|ئەفشارییەکان لە ورمێ]] و دونبەلییەکان بکات بۆ یاخیبوون.<ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=[[Harford Jones-Brydges|Jones-Brydges]]|الأول=Hardford|مسار=https://www.wdl.org/en/item/16816/|عنوان=The dynasty of the Kajars|سنة=1833|مكان=[[لندن]]|تاريخ-الوصول=25 April 2021|كونغرس=05001740|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20211103101455/https://www.wdl.org/en/item/16816/|تاريخ أرشيف=2021-11-03}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJones-Brydges1833">[[Harford Jones-Brydges|Jones-Brydges]], Hardford (1833). [https://www.wdl.org/en/item/16816/ ''The dynasty of the Kajars'']. [[لندن|London]]. [[ڕقم الضبط في مكتبة الكونغرس|LCCN]]&nbsp;[https://lccn.loc.gov/05001740 05001740]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 April</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name="مولد تلقائيا2">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Werner|الأول=Christoph|مسار=https://books.google.com/books?id=L-Gj8Ai0wIAC|عنوان=An Iranian Town in Transition: A Social and Economic History of the Elites of Tabriz, 1747-1848|تاريخ=2000|ناشر=Otto Harrassowitz Verlag|لغة=en|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٤٧-٠٤٣٠٩-٠|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250105001320/https://books.google.com/books?id=L-Gj8Ai0wIAC|تاريخ أرشيف=2025-01-05}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWerner2000">Werner, Christoph (2000). [https://books.google.com/books?id=L-Gj8Ai0wIAC ''An Iranian Town in Transition: A Social and Economic History of the Elites of Tabriz, 1747-1848'']. Otto Harrassowitz Verlag. [[النظام القياسي الدولي لترقيم الكتب|ISBN]]&nbsp;[[خاص:BookSources/978-3-447-04309-0|<bdi>978-3-447-04309-0</bdi>]].</cite></ref><ref name=":2"/> [[فەتح عەلی شای قاجاڕ]] ھەواڵەکەی لە مانگی زولقەعدەی ساڵی ١٢١٢ (نیسان-ئایاری ١٧٩٨) بیست و «فەرمان»ێکی دەرکرد بۆ دوورخستنەوەی نوخبەی تەورێز لە پشتگیریکردنی ھاوپەیمانییەکە.<ref name=":0"/> لە کۆتاییدا، ھێزە ئێرانییەکان بەرەو ئازەربایجان جووڵان، و لە ٢٠ی حوزەیراندا ورمێیان گرت، و لە یەکی تەممووزدا بەرەو [[سەڵماس]] و [[خۆی]] جووڵان و جەعفەر قولی خانیان لادا.<ref name=":1"/> حوسێن قولی دونبەلی لە شوێنی براکەی لەسەر تەخت دانرا. دوای ئەوەی فەتح عەلی شا لە پاییزی ساڵی ١٧٩٨دا بەرەو [[تاران]] بەجێھێشت، [[جەعفەر قولی خان]] ھەوڵیدا تەخت لە براکەی وەربگرێتەوە بەڵام شکستی ھێنا.<ref name=":0"/> لە بەھاری ساڵی ١٧٩٩دا [[حوسێن قولی دونبەلی]] بە ھۆکارێکی نادیار کۆچی دوایی کرد و داوا لە جەعفەر قولی خان کرا بگەڕێتەوە و بوو بە خانی نوێی خۆی. داوای پشتڕاستکردنەوەی لە فەتح عەلی شا کرد، بەڵام «شاھەنشا» ڕەتیکردەوە و عەباس میرزای نارد بۆ تێکشکاندنی دونبەلییەکان.<ref name="مولد تلقائيا2"/> لە حوزەیرانی ١٧٩٩دا عەباس چووە ناو تەورێز و لە ١٧ی ئەیلوولدا دونبەلییەکان لە نزیک خۆی تێکشکان، ئەمەش بە کردەیی کۆتایی بە خانییەتەکە ھێنا. مەحموود خان وەک فەرمانڕەوا دەستنیشانکرا بەڵام دوای ماوەیەکی کەم لادرا و خانییەتەکە لکێنرا.<ref name=":0"/> جەعفەر قولی خانی دونبەلی بەرەو [[ماکۆ]] و پاشان بەرەو [[دەوڵەتی عوسمانی]] ھەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Bournoutian|الأول=George|مسار=https://books.google.com/books?id=4kswEAAAQBAJ|عنوان=From the Kur to the Aras: A Military History of Russia's Move into the South Caucasus and the First Russo-Iranian War, 1801-1813|تاريخ=2020-12-29|ناشر=BRILL|لغة=en|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٤٥١٦-١|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20221109215644/https://books.google.com/books?id=4kswEAAAQBAJ|تاريخ أرشيف=2022-11-09}}</ref> دواتر، ڕوویکردە ھاوپەیمانی لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]] و [[خانییەتی شەکی]] لە ساڵی ١٨٠٦دا وەرگرت. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} جەعفەر قولی خان لە [[گەمارۆدانی یەریڤان (١٨٠٤)|گەمارۆدانی یەریڤان]] لە ساڵی ١٨٠٤دا لە لایەنی [[ڕووسەکان]] بەشداری کردبوو و خەنجەرێکی وەک دیاری وەرگرتبوو و ھەوڵیدەدا لە خۆی جێگیری بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Dubrovin|الأول=N. F.|عنوان=Закавказье от 1803-1806 года|ناشر=Тиپ. Департамента уделов|سنة=1866|مكان=[[سانت بطرسبرغ]]|صفحات=328|لغة=ru}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئێران}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] ciiu499op8e92lu94fdfk8gwg7x3z5p 1571268 1571024 2026-04-02T20:08:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1571268 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''میرنشینی دونبەلی''' ناوی دەوڵەتێکی کوردییە کە لەناوەڕاستی سەدەی دەیەمدا بووە تا سەرەتای سەدەی ١٣یەم ھەندێک جار سەربەخۆ و ھەندێک جاریش نیمچەسەربەخۆ، فەرمانڕەوایەتی بەشێکی [[پارێزگای ئامەد|ئامەد]] و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانیان]] دەکرد. [[پایتەخت]] دەوڵەتەکەیان شاری [[خۆی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=رۆحانی|یەکەم=کەمال|سەردێڕ=کورد و کوردستان لە ڕێڕەوی مێژوودا|بڵاوکەرەوە=ئاراس|ساڵ=۱۳۹۸ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٦٢٢-٦٢٧٨-٣١-٠|شوێن=تاران|پەڕەکان=١٩٨،١٩٩}}</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:پل_خاتون_شهرستان_خوی.jpg|وێنۆک|پردی خاتوون لە باشووری [[خۆی]] لەلایەن [[ئەحمەد خانی دونبەلی]] لە دەوروبەری ساڵانی ١٧٥٦–١٧٨٦ دروست کراوە.]] === سەردەمی سەفەوییەکان === میرنشینی دونبەلی لە سەردەمی ئەمیر [[ئیبراھیم دونبەلی]] (کۆچی دوایی ١٣٢٠) پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ [[مەحموود غازان|غازان]] فەرمانڕەوای [[ئیلخانی|ئیلخانەکان]] ھەبوو، و پێدەچێت ئەو بووبێت کە ئیلخانەکانی لە لەناوچوون ڕزگار کردووە. لەگەڵ ئەوەشدا، جێنشینی ئیبراھیم دونبەلی، [[جەمشید دونبەلی]] (کۆچی دوایی ١٣٤١)، لە کاتی شەڕکردن دژی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکان]] گیانی لەدەستدا. جێنشینی ئەمیر [[بەھلوول دونبەلی]] (کۆچی دوایی ١٣٥٩) کۆتایی بە شەڕەکان لەگەڵ مەغۆلەکان ھێنا. دواتر لە ھەکاری کۆچی دوایی کرد.{{Sfnp|Başçı|٢٠١٩}} پێش داگیرکردنی ناوچەکە لەلایەن [[ئاق قۆینلۆ]]، سەرۆکی ھۆزی دونبەلی عیسا بەگ بوو. لەژێر ئیدارەی ئاق قۆینلۆدا، شێخ ئەحمەد بەگ کە لە نەوەکانی عیسا بەگ بوو، زەوییەکانی دەوروبەری [[ھەکاری]] داگیرکرد. کاتێک [[دەوڵەتی سەفەوی|سەفەوییەکان]] دەستیان بەسەر ناوچەکەدا گرت، حاجی بەگ، نەوەی شێخ ئەحمەد بەگ، وەک فەرمانڕەوای شاری [[ناوچەی سووکمان ئاباد|سوکمان ئاباد]] ھەڵبژێردرا کە ئەو کاتە شاری خۆی لەخۆدەگرت ([[تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]] شاری خۆی و شاری سووکمان ئابادی لە یەک ناوچەدا کۆکردەوە). ھەروەھا ئەرکی بەرگریکردن لە سنوورەکانی سەفەوی لە [[ویلایەتی وان|وان]] سپێردرا بە حاجی بەگ پێش ئەوەی لە ساڵی ١٥٤٨ لەلایەن فەرمانڕەوای وانەوە تیرۆر بکرێت. ئەم ڕووداوە بووە ھۆی تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان میرنشینەکە و [[شا]] [[تەھماسبی یەکەم]] کە ھێزێکی نارد بۆ ملکەچکردنی کوردەکان و ٤٠٠ ئەندامی دونبەلی لەلایەن [[قزڵباش|قزڵباشەکانەوە]] کوژران. دواتر ھۆزەکە بەرەو [[دەوڵەتی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ھەڵاتن و لەوێ لەژێر سەرکردایەتی مەنسوور بەگ، برازای حاجی بەگ، یەکیانگرت. {{Sfnp|Oberling|1995}} نزیکەی ٤٠٠ ئەندامی دونبەلی کوژران و قزڵباشەکان کۆمەڵکوژییان ئەنجامدا. ترسی گەشەکردنی ھەژموونی دونبەلی لە [[کوردستان]] ھۆکارێکی تری کۆمەڵکوژییەکە بوو. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} برازای حاجی بەگ بەرەو [[قۆتور]] (کە ئەو کاتە بەشێک بوو لە دەوڵەتی عوسمانی) ھەڵات و لەوێ پاشماوەی ھۆزەکەی کۆکردەوە. {{Sfnp|Oberling|1995}} {{Sfnp|Başçı|٢٠١٩}} لە ماوەی دواتردا، لە کۆتایی سەدەی شازدەھەم تا سەرەتای سەدەی حەفدەھەم، خۆی لەژێر دەسەڵاتی دونبەلی نەبوو؛ بەڵام لە سەرەتای سەدەی حەفدەھەمدا، میرنشینەکە جارێکی تر دڵسۆزی خۆی گۆڕی و چووە پاڵ [[سەفەوییەکان]]، و جەمشید سوڵتانی دونبەلی وەک سەرۆکی شارەوانی [[مەڕەند]] دەستنیشانکرا دوای [[داگیرکردنەوەی تەورێز|وەرگرتنەوەی تەورێز لەلایەن سەفەوییەکانەوە]] لە ساڵی ١٦٠٣دا. لە نێوان دەستنیشانکردنەکانی تری دونبەلی سەلمان سوڵتان ھەبوو کە ویلایەتی [[سەڵماس]] و [[خۆی]] پێدرا، و مەقسوود سوڵتان کە بارکۆساتی پێدرا. {{Sfnp|Oberling|1995}} شاری خۆی لە دەوروبەری ساڵانی ١٦٢٠ گەڕایەوە بۆ دونبەلییەکان، کاتێک لە بەڵگەنامەیەکی ساڵی ١٦٢٨دا ھاتووە کە فەرمانڕەوای خۆی سەلمان خانی دونبەلی بووە. پێشکەشکردنی ھاوکاری سەربازی بۆ شا مەرجی ڕادەستکردنی دەسەڵات بوو. دوای ئەوە، نەوەکانی حاجی بەگ بە شێوەیەکی میراتی و بەردەوام بە نازناوی [[خان (نازناو)|خان]] تا سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم فەرمانڕەوایی خۆیان کرد. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} کاتێک خۆی گەڕایەوە بۆ دەستی دونبەلی، شارەکە بەھۆی ململانێی سەربازی لەگەڵ عوسمانییەکان وێران بوو، و دەبوو بڕێکی دیاریکراو لە داھاتی [[باج]] کە لە ھەرێمەکانی [[شەروور]] و «دێر ئەلکیس» وەردەگیرا بۆ «خۆراک» وەربگرێت. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} === [[ئەفشارییەکان]] و [[زەندییەکان]] === کاتێک نادر شا لە ساڵی ١٧٣٧دا خۆی لە عوسمانییەکان وەرگرتەوە، ھۆزی دونبەلی بە سەرکردایەتی [[نەجەف قولی خان]] چووە خزمەت شا و لە ھەڵمەتە سەربازییەکانیدا بۆ [[ھیندستان]]، [[گورجستان]] و [[داغستان]] ھاوڕێیەتییان کرد. {{Sfnp|Oberling|1995}} لە ساڵانی ١٧٤٣ و ١٧٤٤دا، شۆڕشێکی بەھێز لە خۆی ھەڵگیرسا کە پشتگیری لەلایەن «ڕەعیەتە ناوخۆییەکان» وەرگرت، بەھۆی زیادبوونی ئەو باجانەی کە لەلایەن نادر شاوە سەپێنرابوون؛ بەڵام لە کۆتاییدا ئاژاوەکان لەلایەن شاوە سەرکوت کران کە ھۆزە کۆچەرییەکانی لە [[شیروان]]، [[گەنجە]] و [[یەریڤان]] نارد. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} [[پەڕگە:بازار_خوی_در_یک_روز_تعطیل.jpg|وێنۆک|بازاڕی کۆنی خۆی لەلایەن ئەحمەد خانی دونبەلی دروست کراوە و لەو سەردەمەدا وەک ناوەندێکی بازرگانی ناوچەیی خزمەتی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=1 March 2019|عنوان=Khoy Bazaar in Iran's West Azarbaijan|صحيفة=Tasnim News|مسار=https://www.tasnimnews.com/en/news/2019/03/01/1957136/khoy-bazaar-in-iran-s-west-azarbaijan|تاريخ-الوصول=9 May 2021|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250403153326/https://www.tasnimnews.com/en/news/2019/03/01/1957136/khoy-bazaar-in-iran-s-west-azarbaijan|تاريخ أرشيف=2025-04-03}}</ref>]] بەپێی وتەی دیپلۆماتی بەریتانی «ھارفۆرد جۆنز-بریدجز»، کە لە سەرەتای [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا لە [[ئێران]] بووە، [[حوسێن قولی دونبەلی]] لە ساڵی ١٧٨٧دا لەگەڵ [[دەوڵەتی زەند|سوپای زەند]] بە سەرکردایەتی [[لووتف عەلی خان]] لە نزیک [[شیراز]] جەنگاوە و شکستی پێ ھێناون، و نزیکەی ١٨ ھەزار سەربازی زیندانی کردووە و کوشتووە؛ بەڵام قەڵای شیراز نەکەوت، و خودی [[عەلی خان]] زیانی پێنەگەیشت. جۆنز-بریدجز دەڵێت کە «[[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]]» دەیویست «ئازەربایجان کەم بکاتەوە» و بۆیە لە ساڵی ١٧٩١دا خاوەندارێتی [[خانییەتی تەورێز]]ی دایە ھاوپەیمانەکەی حوسێن قولی دونبەلی.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=[[Harford Jones-Brydges|Jones-Brydges]]|الأول=Hardford|مسار=https://www.wdl.org/en/item/16816/|عنوان=The dynasty of the Kajars|سنة=1833|مكان=[[لندن]]|تاريخ-الوصول=25 April 2021|كونغرس=05001740|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20211103101455/https://www.wdl.org/en/item/16816/|تاريخ أرشيف=2021-11-03}}</ref> === دابەزین و ڕووخان === لە ساڵی ١٧٩٧دا «ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ» تیرۆر کرا. لە ئەنجامدا شۆڕش لە ھەموو لایەکی وڵات ھەڵگیرسا. یەکێک لەو یاخیبووانە «[[سادق خانی شەقاقی]]» بوو، کە بە سوپایەکەوە کە لە ١٥ ھەزار پیاو پێکھاتبوو، ڕاپەڕی.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Tapper|الأول=Richard|مسار=https://books.google.com/books?id=3s1oPwAACAAJ|عنوان=Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan|تاريخ=2006-11-02|ناشر=Cambridge University Press|لغة=en|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٢٩٠٦-٣|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250819045119/https://books.google.com/books?id=3s1oPwAACAAJ|تاريخ أرشيف=2025-08-19}}</ref> توانی دەست بەسەر بەشێکی زۆری [[ئازەربایجان]]دا بگرێت و [[قەزوین]]ی گەمارۆدا؛ بەڵام دواتر لە قەزوین شکستی ھێنا و لەلایەن دونبەلییەکانەوە لە ئازەربایجان دەرکرا.<ref name=":2"/> لە بەھاری ساڵی ١٧٩٨دا «سادق خانی شەقاقی» جارێکی تر ڕاپەڕی و ھێرشی کردە سەر دونبەلییەکان (بەھۆی دەستنیشانکردنی «[[جەعفەر قولی خانی دونبەلی]]» وەک فەرمانڕەوای [[تەورێز]]) بەڵام دەستگیرکرا.<ref name=":2"/> لەگەڵ ئەوەشدا، دواتر توانی قەناعەت بە [[ئەفشارەکانی ورمێ|ئەفشارییەکان لە ورمێ]] و دونبەلییەکان بکات بۆ یاخیبوون.<ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=[[Harford Jones-Brydges|Jones-Brydges]]|الأول=Hardford|مسار=https://www.wdl.org/en/item/16816/|عنوان=The dynasty of the Kajars|سنة=1833|مكان=[[لندن]]|تاريخ-الوصول=25 April 2021|كونغرس=05001740|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20211103101455/https://www.wdl.org/en/item/16816/|تاريخ أرشيف=2021-11-03}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJones-Brydges1833">[[Harford Jones-Brydges|Jones-Brydges]], Hardford (1833). [https://www.wdl.org/en/item/16816/ ''The dynasty of the Kajars'']. [[لندن|London]]. [[ڕقم الضبط في مكتبة الكونغرس|LCCN]]&nbsp;[https://lccn.loc.gov/05001740 05001740]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 April</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name="مولد تلقائيا2">{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Werner|الأول=Christoph|مسار=https://books.google.com/books?id=L-Gj8Ai0wIAC|عنوان=An Iranian Town in Transition: A Social and Economic History of the Elites of Tabriz, 1747-1848|تاريخ=2000|ناشر=Otto Harrassowitz Verlag|لغة=en|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٤٧-٠٤٣٠٩-٠|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250105001320/https://books.google.com/books?id=L-Gj8Ai0wIAC|تاريخ أرشيف=2025-01-05}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWerner2000">Werner, Christoph (2000). [https://books.google.com/books?id=L-Gj8Ai0wIAC ''An Iranian Town in Transition: A Social and Economic History of the Elites of Tabriz, 1747-1848'']. Otto Harrassowitz Verlag. [[النظام القياسي الدولي لترقيم الكتب|ISBN]]&nbsp;[[خاص:BookSources/978-3-447-04309-0|<bdi>978-3-447-04309-0</bdi>]].</cite></ref><ref name=":2"/> [[فەتح عەلی شای قاجاڕ]] ھەواڵەکەی لە مانگی زولقەعدەی ساڵی ١٢١٢ (نیسان-ئایاری ١٧٩٨) بیست و «فەرمان»ێکی دەرکرد بۆ دوورخستنەوەی نوخبەی تەورێز لە پشتگیریکردنی ھاوپەیمانییەکە.<ref name=":0"/> لە کۆتاییدا، ھێزە ئێرانییەکان بەرەو ئازەربایجان جووڵان، و لە ٢٠ی حوزەیراندا ورمێیان گرت، و لە یەکی تەممووزدا بەرەو [[سەڵماس]] و [[خۆی]] جووڵان و جەعفەر قولی خانیان لادا.<ref name=":1"/> حوسێن قولی دونبەلی لە شوێنی براکەی لەسەر تەخت دانرا. دوای ئەوەی فەتح عەلی شا لە پاییزی ساڵی ١٧٩٨دا بەرەو [[تاران]] بەجێھێشت، [[جەعفەر قولی خان]] ھەوڵیدا تەخت لە براکەی وەربگرێتەوە بەڵام شکستی ھێنا.<ref name=":0"/> لە بەھاری ساڵی ١٧٩٩دا [[حوسێن قولی دونبەلی]] بە ھۆکارێکی نادیار کۆچی دوایی کرد و داوا لە جەعفەر قولی خان کرا بگەڕێتەوە و بوو بە خانی نوێی خۆی. داوای پشتڕاستکردنەوەی لە فەتح عەلی شا کرد، بەڵام «شاھەنشا» ڕەتیکردەوە و عەباس میرزای نارد بۆ تێکشکاندنی دونبەلییەکان.<ref name="مولد تلقائيا2"/> لە حوزەیرانی ١٧٩٩دا عەباس چووە ناو تەورێز و لە ١٧ی ئەیلوولدا دونبەلییەکان لە نزیک خۆی تێکشکان، ئەمەش بە کردەیی کۆتایی بە خانییەتەکە ھێنا. مەحموود خان وەک فەرمانڕەوا دەستنیشانکرا بەڵام دوای ماوەیەکی کەم لادرا و خانییەتەکە لکێنرا.<ref name=":0"/> جەعفەر قولی خانی دونبەلی بەرەو [[ماکۆ]] و پاشان بەرەو [[دەوڵەتی عوسمانی]] ھەڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Bournoutian|الأول=George|مسار=https://books.google.com/books?id=4kswEAAAQBAJ|عنوان=From the Kur to the Aras: A Military History of Russia's Move into the South Caucasus and the First Russo-Iranian War, 1801-1813|تاريخ=2020-12-29|ناشر=BRILL|لغة=en|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٤٥١٦-١|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20221109215644/https://books.google.com/books?id=4kswEAAAQBAJ|تاريخ أرشيف=2022-11-09}}</ref> دواتر، ڕوویکردە ھاوپەیمانی لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]] و [[خانییەتی شەکی]] لە ساڵی ١٨٠٦دا وەرگرت. {{Sfnp|Petrushevsky|1949}} جەعفەر قولی خان لە [[گەمارۆدانی یەریڤان (١٨٠٤)|گەمارۆدانی یەریڤان]] لە ساڵی ١٨٠٤دا لە لایەنی [[ڕووسەکان]] بەشداری کردبوو و خەنجەرێکی وەک دیاری وەرگرتبوو و ھەوڵیدەدا لە خۆی جێگیری بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|مؤلف=Dubrovin|الأول=N. F.|عنوان=Закавказье от 1803-1806 года|ناشر=Тиپ. Департамента уделов|سنة=1866|مكان=[[سانت بطرسبرغ]]|صفحات=328|لغة=ru}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئێران}} [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] p37ih9l6cc5l7x96lv3m96g5kiftjak 1 179835 1571064 1361041 2026-04-02T13:53:21Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571064 wikitext text/x-wiki == ناو== ئەگەر ناوی ئەم وتارە بگۆرین بۆ ( گرژییەکانی فەلەستین-ئیسرائیل٢٠٢١ ) چۆنە ؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:١٨، ١٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) :سەرەتا جەژنت پیرۆز بیت مامە Kurd2021! کێشە نییە، بەڵام دڵنیابەرەوە لە ڕێنووسەکەی واتا فەڵەستین نەک فەلەستین دەستخۆش بژیت. [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏٢١:٢٧، ١٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) کاک {{وب|-Haryad}} ماندوو نەبن، ئەوەندەی من بیستوومە و لەو دوو وتارانەشدا ([[فەلەستین|١]]، [[مێژووی فەلەستین|٢]]) ھاتووە، ل دروستترە تاکوو ڵ. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏٢٣:٠٥، ١٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) :ڕاستەکەیت، بەڵام لە [https://www.google.com/search?q=%D9%81%DB%95%DA%B5%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86&sxsrf=ALeKk00Ve78Of6Z5YKEc4d4im0CpIaZp_A%3A1621033962876&ei=6gOfYJf4NI6sUsK5jYAG&oq=%D9%81%DB%95%DA%B5%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAMyBggAEAUQHjIGCAAQBRAeMgYIABAFEB46BwgAEEcQsANQ_7sDWP-7A2DWzANoAXACeACAAb4CiAHcBJIBBTItMS4xmAEAoAEBqgEHZ3dzLXdpesgBAsABAQ&sclient=gws-wiz&ved=0ahUKEwiXlZqMpsrwAhUOlhQKHcJcA2AQ4dUDCA4&uact=5 گۆگڵ] سێرچم کرد بە ڵ هێنایی بە ل نەم بینی. کێشە نابێت. هەرکامیان ڕاست بوون ئەیکەینەوە بەوە. [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏٢٣:١٤، ١٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) ڕاستیش دەکەی، بەخوای من ھێندەی لێ نازانم، لەو بوارەدا زانیاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏٢٣:٢٨، ١٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) {{وب|-Haryad}}-{{وب|Ahrirrr}} جەژنی ئێوەش پیرۆزبێت دەستان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:١٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == نوێ کردنەوە== ئەم وتارە پێویستی بە یارمەتییە ئەگەر کەسێک هەوڵ بدات باشتری بکات سوپاسی دەکەم بەهۆی نەبوونی کات و دەست پێکردنی تاقیکردنەوەکان ناتوانم زیاتر پەرەی پێ بدەم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:١٨، ٢١ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گرژییەکانی ٢٠٢١ی ئیسرائیل-فەلەستین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1102446 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210510221801/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/410920/World/Region/UPDATE--Death-toll-from-Israeli-strikes-on-Gaza-ri.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/410920/World/Region/UPDATE--Death-toll-from-Israeli-strikes-on-Gaza-ri.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٣، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[گرژییەکانی ٢٠٢١ی ئیسرائیل-فەلەستین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331282 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210510221801/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/410920/World/Region/UPDATE--Death-toll-from-Israeli-strikes-on-Gaza-ri.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/410920/World/Region/UPDATE--Death-toll-from-Israeli-strikes-on-Gaza-ri.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210512023256/https://saraya.ps/post/60803/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%AC%D9%8A%D8%A8-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88-%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86 بۆ https://saraya.ps/post/60803/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%AC%D9%8A%D8%A8-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88-%D8%A8%D8%B5%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%AE-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A8%D9%8A%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210513000151/https://thegazapost.com/ar/post/117831 بۆ https://thegazapost.com/ar/post/117831 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٢٣، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گرژییەکانی ٢٠٢١ی ئیسرائیل و فەلەستین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571063 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160625021041/http://www.alhadath.ps/article/40179/%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%8B-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-180-%D8%A3%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%B5%D9%84 بۆ https://www.alhadath.ps/article/40179/%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%8B-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B5%D9%89-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-180-%D8%A3%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%B5%D9%84 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٥٣، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) jd38qdpslljsdwdwtpw11ei2fexnnjr 0 181799 1571414 1555583 2026-04-03T02:00:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571414 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = پێرسپۆلیس | وێنە = [[پەڕگە:Persepolis 2017 logo.png|بێچوارچێوە]] | ناونیشانی وێنە = لۆگۆی یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس | ناوی تەواو = یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس | نازناو = ''سوپای سوور''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.irna.ir/en/News/83094498|سەردێڕ=Iran's Red Army to use 200% power|ئیش=IRNA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-afc.com/competitions/afc-champions-league/latest/news/persepolis-primed-for-iran-pro-league-season|سەردێڕ=Persepolis primed for Iran Pro League season|ئیش=The-AFC.com}}</ref> | ناوی کورتکراوە = | دامەزراندن = {{start date and age|١٩٦٣|١٢}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Victory name of Persepolis' game|ناونیشان=https://www.fifa.com/news/y=2009/m=3/news=victory-name-persepolis-game-1034318.html|بڵاوکەرەوە=[[FIFA]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131015104944/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=1040601.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="AFC">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Persepolis F.C. |ناونیشان=http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-champions-league/33337 |بڵاوکەرەوە=[[Asian Football Confederation|AFC]] |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180721163815/http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-champions-league/33337}}</ref> |ناوی پیشەیی یاریگا = یاریگا |یاریگا = [[یاریگای ئازادی]] |ژمارەی کورسی = ٧٨،١١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.varzesh3.com/news/1343025/22-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%85-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=22 |ئیش=varzesh3.com|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> | ھەڵوەشاندن = | زەوی = | پانتایی = | ناوی پیشەیی خاوەن یانە = سەرۆک | سەرۆک = ڕەزا دەروێش | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی نایابی کەنداوی فارس]] | وەرز = [[٢٠٢٢]] – [[٢٠٢٣]] | ڕیزبەند = '''یەکەم''' لە خولی نایابی کەنداوی فارس | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکەر = | کۆمەڵەی ھاندەران = | میدالیاکان = |زۆرترین یاری یاریزان = | ڕاھێنەر = [[یەحیا گوڵ محەممەدی]] |ماڵپەڕی فەرمی = http://fc-perspolis.com |وەرزی ئەمساڵ = خولی نایابی کەنداوی فارس (٢٠٢٢-٢٠٢٣) | pattern_la1 = _whiteborder | pattern_b1 = _Perspolis_1404_red | pattern_ra1 = _whiteborder | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = E50000 | body1 = E50000 | rightarm1 = E50000 | shorts1 = E50000 | socks1 = E50000 | pattern_la2 = _Perspolis_1404_black | pattern_b2 = _Persepolis_black_1404 | pattern_ra2 = _Perspolis_1404_black | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 }} '''یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس''' ({{بە فارسی|باشگاه فوتبال پرسپولیس}}) یانەیەکی تۆپی پێی نیشتەجێی [[تاران]] لە [[ئێران]]ە کە لە [[خولی نایابی کەنداوی فارس]] بەشدارە. ئەو یانەیە لە ساڵی ١٩٦٣دا دامەزراوە. == یانە پێوەبەستراوەکان == * {{ھێمای ئاڵا|ئیتالیا}} [[یانەی تۆپی پێی ئا.سی. میلان|ئاسی میلان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FROM TEHERAN TO MILAN |ناونیشان=http://www.acmilan.com/en/news/show/144795}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = MILAN-PERSEPOLIS FC: ECCO COSA PREVEDE L'ACCORDO DI COOPERAZIONE |ناونیشان = http://www.canalemilan.it/news/milan-persepolis-fc-ecco-cosa-prevede-accordo-di-cooperazione-75490 |ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20130616025111/http://www.canalemilan.it/news/milan-persepolis-fc-ecco-cosa-prevede-accordo-di-cooperazione-75490 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130616025111/http://www.canalemilan.it/news/milan-persepolis-fc-ecco-cosa-prevede-accordo-di-cooperazione-75490 |date=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پرسپولیس در میلان نمایندگی دایر می‌کند |ناونیشان=http://www.shafaf.ir/fa/news/152745/%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210605223509/http://www.shafaf.ir/fa/news/152745/%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مفاد تفاهم‌نامه باشگاه‌های پرسپولیس و میلان تنظیم شد|ناونیشان=http://90tv.ir/node/133422|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130616061650/http://90tv.ir/node/133422|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130616061650/http://90tv.ir/node/133422 |date=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نماینده باشگاه آث‌میلان امشب وارد تهران می‌شود/تقابل شاگردان دایی با ستاره‌های میلان |ناونیشان=http://farsnews.ir/newstext.php?nn=13920511000897 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180314181512/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13920511000897 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|ڕووسیا}} [[یانەی تۆپی پێی ڕووبین کازان|ڕووبین کازان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="Рубин" и "Персеполис" подписали договор о дружбе и сотрудничестве|ناونیشان=http://rubin-kazan.ru/ru/news/club/4697.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130702112003/http://rubin-kazan.ru/ru/news/club/4697.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130702112003/http://rubin-kazan.ru/ru/news/club/4697.html |date= ٢ی تەممووزی ٢٠١٣ }}</ref><ref>http://www1.fc-perspolis.com/news_content/main/newsId:11444 {{Webarchive|url=https://archive.today/20130628041254/http://www1.fc-perspolis.com/news_content/main/newsId:11444 |date=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.perspolisnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=48534:2013-06-27-07-09-50&catid=53&Itemid=846|سەردێڕ=سرکنسولگری ایران در تاتارستان سفر دایی و رویانیان را تشریح کرد - Perspolisnews.Com|یەکەم=ali|دوایین=safari|ئیش=perspolisnews.com|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924071750/http://www.perspolisnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=48534:2013-06-27-07-09-50&catid=53&Itemid=846|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2013/06/28/4079116/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D9%86%D8%B4%D8%AF?ICID=OP|سەردێڕ=Latest Football News, Transfer Rumours & More|ئیش=goal.com|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130701204216/http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2013/06/28/4079116/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D9%86%D8%B4%D8%AF?ICID=OP|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|پورتوگال}} [[یانەی تۆپی پێی بەیرامار|بەیرامار]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Representante do Persepolis visita Beira-Mar |ناونیشان = http://beiramar.pt/beiramar/2013/04/02/representante-do-persepolis-visita-beira-mar/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130408015017/http://beiramar.pt/beiramar/2013/04/02/representante-do-persepolis-visita-beira-mar/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی نیسانی ٢٠١٣|df = dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408015017/http://beiramar.pt/beiramar/2013/04/02/representante-do-persepolis-visita-beira-mar/ |date= ٨ی نیسانی ٢٠١٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=افتتاح دفتر باشگاه پرسپولیس در سوئد/امضای تفاهم نامه با باشگاه بیرامار پرتغال |ناونیشان=http://khabaronline.ir/detail/284818/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نماینده پرسپولیس با مدیران باشگاه پرتغالی دیدار کرد |ناونیشان=http://aftabnews.ir/fa/news/189779/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دعوت پرسپوليس از تيم ليگ برتري پرتغال |ناونیشان=http://www.varzesh3.com/news.do?itemid=1005557&title=%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%B3_%D8%A7%D8%B2_%D8%AA%D9%8A%D9%85_%D9%84%D9%8A%DA%AF_%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%D9%8A_%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84 |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220926091112/https://www.varzesh3.com/news/1005557/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|ئیسپانیا}} [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مسئولان آکادمي رئال مادريد در تمرين پرسپوليس |ناونیشان=http://www.varzesh3.com/news.do?itemid=1001568&title=%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86_%D8%A2%DA%A9%D8%A7%D8%AF%D9%85%D9%8A_%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D9%84_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%AF_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%86_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%B3 |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220926091113/https://www.varzesh3.com/news/1001568/%D9%85%D8%B3%D9%8A%D9%94%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%93%DA%A9%D8%A7%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%8A%D9%94%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=همکاری مشترک رئال‌ مادرید و پرسپولیس |ناونیشان=http://footballonline.ir/News.aspx?ID=26818 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130410062852/http://footballonline.ir/News.aspx?ID=26818 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130410062852/http://footballonline.ir/News.aspx?ID=26818 |date=١٠ی نیسانی ٢٠١٣ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[وەرزش لە ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Persepolis FC}} * [http://fc-perspolis.com/ وێبگەی فەرمی یانەی پێرسپۆلیس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129174816/http://fc-perspolis.com/ |date=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ }} (بە فارسی) {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ئێران}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس|*]] [[پۆل:وەرزشی ئێران]] heejed07ghdgiy6qwcggjxgy0hb9ho3 1 182777 1571415 1082635 2026-04-03T02:01:03Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571415 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=797026 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100129174816/http://fc-perspolis.com/ بۆ http://fc-perspolis.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٥٨، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=827546 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131015104944/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=1040601.html بۆ https://www.fifa.com/news/y=2009/m=3/news=victory-name-persepolis-game-1034318.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180721163815/http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-champions-league/33337 بۆ http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-champions-league/33337 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180314181512/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920511000897 بۆ http://farsnews.com/newstext.php?nn=13920511000897 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130701204216/http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2013/06/28/4079116/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D9%86%D8%B4%D8%AF?ICID=OP بۆ http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2013/06/28/4079116/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D9%86%D8%B4%D8%AF?ICID=OP زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٨ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845329 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180721163815/http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-champions-league/33337 بۆ http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-champions-league/33337 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.is/20130616025111/http://www.canalemilan.it/news/milan-persepolis-fc-ecco-cosa-prevede-accordo-di-cooperazione-75490 بۆ http://www.canalemilan.it/news/milan-persepolis-fc-ecco-cosa-prevede-accordo-di-cooperazione-75490 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.is/20130616061650/http://90tv.ir/node/133422 بۆ http://90tv.ir/node/133422 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180314181512/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920511000897 بۆ http://farsnews.com/newstext.php?nn=13920511000897 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130702112003/http://rubin-kazan.ru/ru/news/club/4697.html بۆ http://rubin-kazan.ru/ru/news/club/4697.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130701204216/http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2013/06/28/4079116/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D9%86%D8%B4%D8%AF?ICID=OP بۆ http://www.goal.com/iran/news/1825/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/2013/06/28/4079116/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D9%86%D8%B4%D8%AF?ICID=OP زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130408015017/http://beiramar.pt/beiramar/2013/04/02/representante-do-persepolis-visita-beira-mar/ بۆ http://beiramar.pt/beiramar/2013/04/02/representante-do-persepolis-visita-beira-mar/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130410062852/http://footballonline.ir/News.aspx?ID=26818 بۆ http://footballonline.ir/News.aspx?ID=26818 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=867828 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131015104944/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=1040601.html بۆ https://www.fifa.com/news/y=2009/m=3/news=victory-name-persepolis-game-1034318.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20130628041254/http://www1.fc-perspolis.com/news_content/main/newsId:11444 بۆ http://www1.fc-perspolis.com/news_content/main/newsId:11444 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٢، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=988775 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131015104944/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=1040601.html بۆ https://www.fifa.com/news/y=2009/m=3/news=victory-name-persepolis-game-1034318.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.the-afc.com/en/tournaments/clubs/afc-champions-league/33337 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٧، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996287 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220926091112/https://www.varzesh3.com/news/1005557/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%84%DB%8C%DA%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84 بۆ http://www.varzesh3.com/news.do?itemid=1005557&title=%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%B3_%D8%A7%D8%B2_%D8%AA%D9%8A%D9%85_%D9%84%D9%8A%DA%AF_%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%D9%8A_%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220926091113/https://www.varzesh3.com/news/1001568/%D9%85%D8%B3%D9%8A%D9%94%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%93%DA%A9%D8%A7%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%8A%D9%94%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3 بۆ http://www.varzesh3.com/news.do?itemid=1001568&title=%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86_%D8%A2%DA%A9%D8%A7%D8%AF%D9%85%D9%8A_%D8%B1%D8%A6%D8%A7%D9%84_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%AF_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%86_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%B3 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:١٩، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1082634 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210605223509/http://www.shafaf.ir/fa/news/152745/%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF بۆ http://www.shafaf.ir/fa/news/152745/%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٠٥، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571414 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150924071750/http://www.perspolisnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=48534:2013-06-27-07-09-50&catid=53&Itemid=846 بۆ http://www.perspolisnews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=48534:2013-06-27-07-09-50&catid=53&Itemid=846 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٠١، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) asesk19ud1ovy85nwk8d4b49io4041t 0 188407 1571212 1408580 2026-04-02T19:27:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571212 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو =ھیشام زەمان | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە =Hîşam Zaman.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٥|٢|١}} | شوێنی لەدایکبوون =[[کەرکووک]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە =[[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = <!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە =[[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] {{ھن}} [[سیناریۆنووس]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''ھیشام زەمان''' ({{بە ئینگلیزی|Hisham Zaman}}) [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] و [[سیناریۆنووس]]ێکی [[کورد]]ی نیشتەجێی [[نەرویژ]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hisham Zaman shares his Happy Day with Zentropa, Cinenic Film|ناونیشان=https://www.nordiskfilmogtvfond.com/news/stories/hisham-zaman-shares-his-happy-day-with-zentropa-cinenic-film|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Nordisk Film & TV Fond|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201215120546/https://www.nordiskfilmogtvfond.com/news/stories/hisham-zaman-shares-his-happy-day-with-zentropa-cinenic-film}}</ref> ھیشام دەرچووی قوتابخانەی فیلمی نەرویژە لە [[لیڵێھامەر]] (ساڵی ٢٠٠٤). فیلمەکانی جەخت دەکەنە سەر چیرۆک و کۆسپی پەنابەران و باسگەلێک وەکوو ئەوین، لەخۆبردوویی، تۆڵە، شانازی و ئەمگناسی دەورووژێنن. ھیشام چەندین سیناریۆی خۆی لەگەڵ نووسەری نەرویژی، «کیەل ئۆلا داڵ» نووسیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KVIFF {{!}} Before Snowfall|ناونیشان=https://www.kviff.com/en/programme/film/29/7568-before-snowfall|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.kviff.com}}</ref> فیلمی [[باوکە (فیلم)|باوکە]]کەی زیاتر لە چل خەڵاتی نەتەوەیی و نێونەتەوەیی بردووەتەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WAAR Media|ناونیشان=https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=waarmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110073913/https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/}}</ref> ھەروەھا دوو کەڕەت براوی خەڵاتی دراگۆن (Dragon Award) بووە بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film)؛ ھیشام تەنیا فیلمسازێکە کە دوو ساڵ پشت سەری یەک ئەو خەڵاتەی وەدەست ھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WAAR Media|ناونیشان=https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=waarmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110073913/https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/}}</ref> == ژیان == ھیشام ساڵی ١٩٧٥ لە کەرکووک لەدایک بووە. تەمەنی دە ساڵ بووە کە لەگەڵ دایک و باوک و خوشک و براکەی، بە ناچاری کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Kurdish Film Festival: Love stories 'standing in the queue' for conflict-born directors says Hisham Zaman|ناونیشان=https://www.ibtimes.co.uk/kurdish-film-festival-love-stories-standing-queue-conflict-born-directors-says-hisham-zaman-1529577|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=International Business Times UK|زمان=en}}</ref> ئەوان چەند ساڵ لە ترسی دەستبەسەربوون، بە نھێنی لە [[ئێران]] و [[تورکیا]] ژیاون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}</ref> حەڤدە ساڵی بووە کە گەیشتوونەتە نەرویژ و لەوێ وەک پەنابەری سیاسی وەرگیراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}</ref> زەمان سەرەڕای ئەوەیکە بابی پێی خۆش نەبووە، حەزی لە سینەما کردووە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts & Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}</ref> دایکی ئیزنی پێ داوە بەبێ ئیزنی بابی، لەگەڵ ئامۆزاکانی بچێتە سینەمایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cinema|یەکەم=Le Mag|سەردێڕ=Travelling Oslo: Rencontre avec Hisham Zaman - Le Mag Cinéma|ناونیشان=https://lemagcinema.fr/festivals/travelling-oslo-rencontre-avec-hisham-zaman/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=lemagcinema.fr|زمان=fr-FR}}</ref> دوای گیرسانەوەیان لە نەرویژ بە پێشنیاری بابی وەک مکانیک لە [[تۆیۆتا]] دەستی بە کار کردووە، بەو حاڵەشەوە ئێواران چووەتە کڵابێکی فیلمسازی و لەوێ ھەستی بەوە کردووە چەندە تامەزرۆی فیلم سازکردنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts & Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}</ref> ساڵی ٢٠٠١ لە قوتابخانەی فیلمی نەرویژ لە لیڵێھامەر وەرگیراوە، ساڵی ٢٠٠٤ دەرچووە و لە خوێندن تەواو بووە. فیلمی دیبلۆمەکەی «میچ» (The Roof) لە زۆر فێستیڤاڵی نێونەتەوەییدا بەشدار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hisham Time - Festival on Wheels|ناونیشان=https://ankarasinemadernegi.org/en/directors/hisham-zaman/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110114445/https://ankarasinemadernegi.org/en/directors/hisham-zaman/}}</ref> لەگەڵ ھاوپۆلەکانی کورتەفیلمێک بەناوی «پرد» یان (The Bridge) ساز کردووە کە ساڵی ٢٠٠٣ بووە بە براوی خەڵاتی ئەنجومەنی شانۆنووسیی نەرویژی بۆ باشترین [[سیناریۆ (ھونەر)|سیناریۆ]] لە فێستیڤاڵی [[کورتەفیلم]]ی نەرویژ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Letter to the King” – Intensely Inspired by Real Life|ناونیشان=https://fipresci.org/report/letter-to-the-king-intensely-inspired-by-real-life/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en-GB}}</ref> == کارەکان == === ''[[باوکە (فیلم)|باوکە]]'' (٢٠٠٥) === ''باوکە'' زۆریەک لە ڕەخنەگران ستایشی ئەو کورتەفیلمەی زەمانیان کردووە. ئەم کورتەفیلمە ١٥ خولەکە باس لە بابێک دەکات، کوردێکی پەبابەر کە ناعیلاج، لەبەر کوڕەمنداڵەکەی لە نێوان دوو شەڕاژۆیی یەکیان ھەڵدەبژێرێت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Bawke (Short 2005) - IMDb|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt0493396/|زمان=en-US}}</ref> باوکە لە فێستیڤاڵی فیلمی ساندیس (Sundance Film Festival) پیشان درا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Broadcast {{!}} Production {{!}} NAB {{!}} Broadband {{!}} Satellite {{!}} Mobile {{!}} www.tvtechnology.com|ناونیشان=https://www.tvtechnology.com/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=TVTechnology}}</ref> و لە خەڵاتی فیلمی ئەورووپا بوو بە بەربژێری باشترین کورتەفیلمی ئەورووپایی؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hisham Zaman|ناونیشان=http://www.imdb.com/name/nm2106742/awards|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=IMDb}}</ref> ھەروەھا خەڵاتی زیاتر لە چل فێستیڤاڵی تری جیھانی وەدەست ھێنا؛ یەک لەوان فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی کورتەفیلمی کلێرماند فێرند (Clermont-Ferrand) لە ساڵی ٢٠٠٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts & Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}</ref> لە ھەمان ساڵدا خەڵاتی ئاماندا بۆ باشترین کورتەفیلمیشی وەرگرت، کە بە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]ی نەرویژ دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2 x Hisham Zaman: The Boy in the Picture + Hedda|ناونیشان=https://filmklubb.no/filmer/2-x-hisham-zaman-the-boy-in-the-picture-hedda/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=NFK|زمان=nb-NO}}</ref> ساڵی ٢٠١٠ لە ڕاپرسیی گۆڤاری فیلمی نەرویژی (Rushprint) وەکوو باشترین کورتەفیلمی دەیەی ڕابردوو ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tiff.no/en/news/six-nominations-snowfall |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130827165506/https://tiff.no/en/news/six-nominations-snowfall |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فیلمەکە پێشکەشی ھەموو ئەو کەسانە کراوە کە وڵاتەکەیان جێ ھێشتووە و بۆ ژیانێکی باشتر دەستیان لە ڕەگ و زمانی خۆیان ھەڵگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KVIFF {{!}} Bawke|ناونیشان=https://www.kviff.com/en/programme/film/29/7566-bawke|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.kviff.com}}</ref> === ''[[وڵاتی زستان]]'' (٢٠٠٧) === ''وڵاتی زستان'' فیلمی دواتری ھیشامە. [[کۆمیدیای دراما]]یەک لەبارەی پیاوێکی کورد کە لە باکووری نەرویژ، لە جێیەکی دوور ژیان بەسەر دەبات و لەگەڵ کچێکی وڵاتی خۆی کە تا ئێستا نەیدیتووە، ھاوسەرگیری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Winterland (Vinterland)|ناونیشان=http://www.nfi.no/english/norwegianfilms/show.html?id=763|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071113204515/http://www.nfi.no/english/norwegianfilms/show.html?id=763}}</ref> === ''[[پێش بەفربارین]]'' (٢٠١٣) === ''پێش بەفربارین'' یەکەم فیلمی درێژی ھیشامە و لە ماوەی دوو ساڵدا، لە چوار وڵاتان، کاری وێنەھەڵگرتنەوەی بۆ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts & Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Before Snowfall (Før snøen faller)|ناونیشان=https://film.list.co.uk/listing/354815-before-snowfall-for-snoen-faller/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The List|زمان=en-GB}}</ref> فیلمەکە چیرۆکی کوڕیکی جەوانە کە خوشکەکەی نایھەوێت لەگەڵ ئەو کوڕەی لەمێژە بۆیان نیشان کردووە، زەماوەند بکات و ھەڵدەێت و ئەویش ھەوڵی تۆڵەسەندنەوە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Before Snowfall|ناونیشان=https://nwfilm.org/films/before-snowfall/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=NW Film Center|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210511103222/https://nwfilm.org/films/before-snowfall/}}</ref> پێش بەفربارین درامایەکی سەرسووڕھێنەرە کە باس لە لێکدانەوەی خراپی چەمکگەلێک وەکوو: بنەماڵە، ئەوین و شەرەف دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The road to SIFF-Renton {{!}} It's a wrap|ناونیشان=https://www.rentonreporter.com/life/the-road-to-siff-renton-its-a-wrap/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Renton Reporter|زمان=en-US}}</ref> ئەم فیلمە دەستپێکانەی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ترۆمسە بوو لە ساڵی ٢٠١٣؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=HISHAM ZAMAN / BEFORE SNOWFALL|ناونیشان=https://www.anaarabcinema.com/directors14/hisham-zaman-before-snowfall|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=ANA Contemporary Arab Cinema|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109204944/https://www.anaarabcinema.com/directors14/hisham-zaman-before-snowfall}}</ref> ھەر ئەو ساڵیش لەناو فیلمە نەرویژییەکاندا زۆرترین خەڵاتی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Renowned Kurdish Director “Hisham Zaman” returning to Duhok IFF with two new films in a special program|ناونیشان=https://duhokiff.com/index.php/press/news/item/1192-renowned-kurdish-director-hisham-zaman-returning-to-duhok-iff-with-two-new-films-in-a-special-program|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=duhokiff.com|زمان=en-gb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210804222914/https://duhokiff.com/index.php/press/news/item/1192-renowned-kurdish-director-hisham-zaman-returning-to-duhok-iff-with-two-new-films-in-a-special-program}}</ref> پێش بەفربارین بوو بە براوی خەڵاتی دراگۆن (Dragon Award) بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film) لە فێستیڤاڵی فیلمی یۆتۆبۆری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Göteborg International Film Festival Dragon Awards Winners 2013|ناونیشان=https://www.filmfestivals.com/blog/editor/g_teborg_international_film_festival_dragon_awards_winners_2013|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.filmfestivals.com|زمان=en}}</ref> ھەروەھا لە فێستیڤاڵی فیلمی ترابیکا براوی خەڵاتی باشترین وێنەگرتن بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tribeca Film Festival Winners Announced|ناونیشان=https://www.vulture.com/2013/04/tribeca-film-festival-winners-announced.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Vulture|زمان=en-us}}</ref> === ''[[نامەیەک بۆ پاشا]]'' (٢٠١٤) === ''نامەیەک بۆ پاشا'' دووھەمین فیلمی درێژی ھیشام زەمانە و بریتییە لە چیرۆکی پێنج کەسایەتی، لە سەفەرێکی یەک ڕۆژەیان لە کەمپی نیشتەجێبوونیان بۆ [[ئۆسلۆ]]؛ کە ھەرکامیان پیلانی تایبەت بە خۆیان بۆ سەفەرەکە داڕشتووە. ئەو پێنج چیرۆکە لە ڕێگەی دەنگی پیرەپیاوێکەوە پێک گرێ دراون، کە لە چوونەوە بۆ کوردستان بێھیوا بووە و بڕیاری داوە نامەیەک بۆ پاشانی نەرویژ بنووسێت و باسی حاڵ و وەزعی خۆی بۆ بکات.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Letter to the King (2014) - IMDb|ناونیشان=http://www.imdb.com/title/tt2183194/plotsummary}}</ref> سیناریۆی فیلمەکە لەگەڵ محەممەد ئاکتاش، بەرھەمھێنەر و نووسەری [[باکووری کوردستان]]، نووسراوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Simon|یەکەم=Alissa|دوایین٢=Simon|یەکەم٢=Alissa|سەردێڕ=Film Review: ‘Letter to the King’|ناونیشان=https://variety.com/2014/film/festivals/film-review-letter-to-the-king-1201116840/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Variety|زمان=en-US}}</ref> نووسینی سیناریۆکە سێ ھەفتەی پێ چووە و کەڵکیان لە چیرۆکی ئەو پەنابەرانە وەرگرتووە کە ڕاستەخۆ ناسیویانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Astoul|یەکەم=Julie|سەردێڕ=Quand le cinéma témoigne de l'errance des migrants - Panorama du film européen au Caire|ناونیشان=https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131|ڕەوشی ناونیشان=dead|وێبگە=Orient XXI|زمان=fr|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110102616/https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131}}</ref> فیلمەکە بەبێ ھیچ پشگرییەکی ماڵی، لە ٣٥ ڕۆژدا فیلمبەرداری کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Letter to the King” – Intensely Inspired by Real Life|ناونیشان=https://fipresci.org/report/letter-to-the-king-intensely-inspired-by-real-life/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en-GB}}</ref> ئەم فیلمەش بوو بە براوی خەڵاتی دراگۆن (Dragon Award) بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film) لە فێستیڤاڵی فیلمی یۆتۆبۆری بۆ ساڵی ٢٠١٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hisham Zaman’s ‘Letter To The King’ Tops Goteborg|ناونیشان=http://yahoo.com/entertainment/news/hisham-zaman-letter-king-tops-goteborg-204847802.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=yahoo.com|زمان=en-US}}</ref> ھەروەھا لە فێستیڤاڵی سینەمای ئەورووپایی لێچێ، خەڵاتی فێپرێشی (Fipresci) بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Letter to the King” – Intensely Inspired by Real Life|ناونیشان=https://fipresci.org/report/letter-to-the-king-intensely-inspired-by-real-life/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en-GB}}</ref> نامەیەک بۆ پاشا یەک لەو سێ فیلمانە بوو، کە لەلایەن کۆمیتەی ئۆسکاری نەرویژ، بۆ بەربژێری خەڵاتی ئۆسکار ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nww.no/norwegian-oscar-candidates-ready/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119234752/https://nww.no/norwegian-oscar-candidates-ready/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مژار و شێوازی دەرھێنەری == لەکاتێکدا پەنابەران کەسایەتیی سەرەکیی ھەموو فیلمەکانی زەمانن، خۆی جەخت لەسەر ئەوە دەکات کە «مژاری فیلمەکانم مرۆڤەکانن، نە سیاسەت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chilling Love Stories at the 2008 Scandinavian Film Festival Los Angeles|ناونیشان=https://cineequal.org/1442-chilling-love-stories-at-the-2008-scandinavian-film-festival-los-angeles/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=CineEqual|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110004229/https://cineequal.org/1442-chilling-love-stories-at-the-2008-scandinavian-film-festival-los-angeles/}}</ref> ھەموو فیلمەکانی ھیشام خەیاڵین بەڵام لە ڕووداو و کەسایەتی و چیرۆکە ڕاستەقینەکان وەرگیراون؛ بۆ نموونە ئەزموونەکانی خۆی وەک مناڵێکی پەنابەر لەسەر باوکە کاریگەر بووە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An interview with Hisham Zaman on Bawke|ناونیشان=https://pov.imv.au.dk/Issue_21/section_1/artc2A.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=pov.imv.au.dk}}</ref> ھیشام وتوویەتی: «بۆم گرینگ بوو خۆم لەو ھەموو چیرۆکانەی تەمەنێکە ئازارم دەدەن، ڕزگار کەم».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}</ref> بۆ بەرەوپێشبردنی چیرۆکی پێش بەفربارین لەگەڵ قاچاقچییەکانی مرۆڤ دانیشتووە و وردەکارییەکانی ئیشەکەیانی کۆڵیوەتەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cinema as a tool to humanise the refugee question: A talk with filmmaker Hisham Zaman - Film - Arts & Culture|ناونیشان=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Ahram Online|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx}}</ref> زوو زوو گەڕاوەتەوە کوردستان و سەردانی کەمپی پەنابەرانی ئۆسڵۆی کردووە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}</ref> ھەر بۆیەش فیلمەکانی مابەینی [[بەڵگەفیلم]] و داستانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An interview with Hisham Zaman on Bawke|ناونیشان=https://pov.imv.au.dk/Issue_21/section_1/artc2A.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=pov.imv.au.dk}}</ref> زەمان بۆ فیلمەکانی کەڵک لە ئەکتەری پرۆفیشناڵ وەرناگرێت و ڕۆڵە سەرەکییەکانی دەدات بە پەنابەران و ئەوان لە شوێنە گشتییەکان دەبینێتەوە و دایاندەمەزرێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outside the frame: Arab diaspora filmmakers show the pain of exile at Abu Dhabi Film Festival|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/arts/outside-the-frame-arab-diaspora-filmmakers-show-the-pain-of-exile-at-abu-dhabi-film-festival-1.333927|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The National}}</ref> ئەو دەڵێت: «ئەکتەر بەشی ھەرە گرینگی پڕۆسەکەیە، شایەت پەنجا لە سەتی فیلمەکە، بۆیەش ھەڵبژاردنی ئەکتەری باش، نیوەی کارەکەیە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An interview with Hisham Zaman on Bawke|ناونیشان=https://pov.imv.au.dk/Issue_21/section_1/artc2A.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=pov.imv.au.dk}}</ref> لەکاتێکدا سیناریۆکانی وی بە زمانی نەرویژی دەنووسرێن بەڵام وتووێژی فیلمەکانی زۆربەیان یان کوردین یان بەو زمانانەن کە پەنابەران پێی دەئاخڤێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Astoul|یەکەم=Julie|سەردێڕ=Quand le cinéma témoigne de l'errance des migrants - Panorama du film européen au Caire|ناونیشان=https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131|ڕەوشی ناونیشان=dead|وێبگە=Orient XXI|زمان=fr|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110102616/https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131}}</ref> سەرەڕای تەجرەبە تاڵەکانی ژیانی پەنابەری کە لە فیلمەکانی زەماندا ڕەنگیان داوەتەوە، کۆمێدی بەشی دانەبڕاوی کارەکانییەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Letter to the King” – Intensely Inspired by Real Life|ناونیشان=https://fipresci.org/report/letter-to-the-king-intensely-inspired-by-real-life/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|زمان=en-GB}}</ref> == پەراوێزەکان == ھیشام زەمان ساڵی ٢٠١٥، کۆمپانیای سازکردنی فیلمی سنۆفاڵ کامێرای (Snowfall Cinema) داناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Snowfall Cinema, Torggate 33, Oslo (2021)|ناونیشان=https://www.cineplo.com/NO/Oslo/776916085756067/Snowfall-Cinema|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=www.cineplo.com|زمان=no|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109230157/https://www.cineplo.com/NO/Oslo/776916085756067/Snowfall-Cinema}}</ref> زانستیاری قوتانخانەی فیلمی نەرویژ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=n|ناونیشان=https://eng.inn.no/about-inn-university/employees/hisham-zaman|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=eng.inn.no|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110104116/https://eng.inn.no/about-inn-university/employees/hisham-zaman}}</ref> بەسەر شەش زمانی [[کوردی]]، [[ئینگلیزی]]، [[عەرەبی]]، [[تورکی]]، [[فارسی]] و [[زمانی نەرویژی|نەرویژی]]دا زاڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mørkets mann|ناونیشان=https://www.aftenposten.no/norge/i/KvVQ7/moerkets-mann|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.aftenposten.no|زمان=nb}}</ref> == فیلمەکان == [[پەڕگە:The Boy in the Picture.jpg|وێنۆک|]] * Piraten (٢٠٠٢) - کورتەفیلم * The Bridge (٢٠٠٣) - کورتەفیلم * The Roof (٢٠٠٤) - کورتەفیلم * باوکە (٢٠٠٥) - کورتەفیلم * وڵاتی زستان (٢٠٠٧) * Europa (٢٠٠٩) - کورتەفیلم * The Other Ones (٢٠٠٩) - کورتەفیلم * پێش بەفربارین (٢٠١٣) * نامەیەک بۆ پاشا (٢٠١٤) * Hedda (٢٠١٦)- کورتەفیلم * The Boy in the Picture (٢٠١٦) - کورتەفیلم == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" |'''ساڵ''' |'''لەلایەن''' |'''خەڵات''' |'''فیلم''' |- |٢٠١٥ |[[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک]] |باشترین فیلمی دیاسپۆرا |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٥ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک |باشترین نووسینی سینەمایی |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٤ |فێستیڤاڵی فیلمی باکوور |خەڵاتی بەشداریی تایبەت بۆ سینەمای باکوور |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٤ |ڕۆژانی فیلمی نۆردیک لوبیک |ڕێزگرتن |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٤ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سان مارینۆ |باشترین فیلم |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٤ |خەڵاتی فیلمی نەتەوەیی |ئاماندا بۆ باشترین سیناریۆ |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٤ |خەڵاتی فیلمی نەتەوەیی |ئاماندا بۆ باشترین ئەکتەری ڕۆلی تەواوکەری ژن، ئیڤان ئاندێرسۆن |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٤ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی باشترین فیلمی ھونەری |ئاماژەی تایبەت خەڵاتی شارەداری تەپڵس |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٤ |فێستیڤاڵی سینەمای ئەورووپایی لێچێ |خەڵاتی فێپرێشی (Fipresci) |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٤ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی [[یۆتۆبۆری]] |خەڵاتی دراگۆن بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film) |نامەیەک بۆ پاشا |- |٢٠١٤ | فێستیڤاڵی فیلمی کارتاژ |خەڵاتی فێپرێشی، تانیتی زێوین بۆ فیلمی درێژ، باشترین ئەکتەری ژن (سوزان ئیلر) |پێش بەفربارین |- |٢٠١٤ |فێستیڤاڵی فیلمی باکوور |خەڵاتی بەشداریی تایبەت بۆ سینەمای باکوور، خەڵاتی بینەران بۆ باشترین فیلمی درێژ |پێش بەفربارین |- |٢٠١٤ |Baltic Debuts |باشترین دەرھێنەر |پێش بەفربارین |- |٢٠١٤ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی فێسترۆیا (Festroia) |باشترین فیلمی یەکەم |پێش بەفربارین |- |٢٠١٣ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی مانھایم |خەڵاتی تایبەتیی دادوەران |پێش بەفربارین |- |٢٠١٣ |فێستیڤاڵێ فیلمی [[ئەبووزەبی]] |باشترین فیلمی جیھانی عەرەب |پێش بەفربارین |- |٢٠١٣ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی دھۆک |باشترین ئەکتەری ژن (سوزان ئیلر)، ئاماژەی تایبەتیی دادەوران، خەڵاتی شاری دھۆک |پێش بەفربارین |- |٢٠١٣ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی پرێشتێنا (Prishtina) |خواوەندی زێڕین، باشترین پێشبڕکێی سەرەکیی فیلم |پێش بەفربارین |- |٢٠١٣ |فیستیڤاڵی فیلمی باتومی (Batumi) |خەڵاتی گەورە |پێش بەفربارین |- |٢٠١٣ |فیستیڤاڵی فیلمی ترابیکا (Tribeca) |باشترین وێنەگری سینەمایی |پێش بەفربارین |- |٢٠١٣ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی یۆتۆبۆری |خەڵاتی دراگۆن بۆ باشترین فیلمی نۆردیک (Nordic Film) |پێش بەفربارین |- |٢٠٠٧ |چیای نێونەتەوەیی ئاترانس و فێستیڤاڵی فیلمی سەرکێشی |خەڵاتی گەورەی خۆزێ جووانی |وڵاتی زستان |- |٢٠٠٧ |خەڵاتی نەتەوەیی فیلم |خەڵاتی ئاماندا بۆ باشترین ئەکتەری سەرەکیی پیاو، ڕەئووف سەراج |وڵاتی زستان |- |٢٠٠٨ |فێستیڤاڵێ فیلمی کوردی [[مەنچستر]] |باشترین دەرھێنەر، باشترین فیلم |باوکە |- |٢٠٠٧ |فیلی زێڕین، فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی منداڵانی ھیند |فیلی زێوین بۆ باشترین کورتەفیلم |باوکە |- |٢٠٠٧ |فێستیڤاڵێ فیلمی ئەبووزەبی |خەڵاتی مرواری ڕەش بۆ باشترین کورتەفیلم |باوکە |- |٢٠٠٧ |فێستیڤاڵی کورتەفیلم و ئاسیا |خەڵاتی تەلەڤیزیۆنیی جوپیتر (Jupiter)، باشترین کورتەفیلم |باوکە |- |٢٠٠٧ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سێدۆنا (Sedona) |باشترین کورتەفیلمی زمانی بیانی |باوکە |- |٢٠٠٦ |وەزارەتی فەرھەنگی نەرویژ |خەڵاتی مافەکانی مرۆڤ |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی کورتەفیلمی سییەنا (Siena) |خەڵاتی بینەران |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی MedFilm، [[ڕۆما]] |Premio Methexis |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵێ du Film Court de Villeurbanne |باشترین کورتەفیلمی ئەورووپایی |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی du Cinéma International de Abitibi-Témiscamingue |خەڵاتی Télebéc |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ئێکستێرمەدۆرا (Extremadura) |باشترین کورتەفیلم |باوکە |- |٢٠٠٦ |Palm Springs International ShortsFest |باشترین خەڵاتی فێستیڤاڵەکە |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی کورتەفیلمی سینەمای کاپاڵبیۆ (Capalbio Cinema) |باشترین دەرھێنەر |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی والێنسیا |زێوی لونا دێ والێنسیا |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی جیھانیی کورتەفیلم، [[تۆرۆنتۆ]] |باشترتن کورتەفیلمی ڕاستەوخۆ |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی ھووسکا |ئاماژەی تایبەت |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی فیلمی Shadowline Salerno |خەڵاتی دادوەرانی لاو بۆ باشترین کورتەفیلم |باوکە |- |٢٠٠٦ |Aspen Shortsfest |خەڵاتی نایابی بەفتا (BAFTA)، ستایشی ئەنجومەنی داوەران بۆ ڕۆڵگێڕانی ئەکتەری مێرمنداڵ: بڕوا ئاکۆ ڕەسووڵ |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵێ فیلمی مافەکانی مرۆڤ |خەڵاتی دادوەرانی لاو بۆ باشترین کورتەفیلم |باوکە |- |٢٠٠٦ |فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی کورتەفیلمی کلێرماند فێرند |خەڵاتی de la Jeunesse |باوکە |- |٢٠٠٥ |فێستیڤاڵی باشترین کورتەفیلمی ئەورووپا |ئاماژەی دادوەران، ئاماژەی تایبەتیی دادوەران |باوکە |- |٢٠٠٥ |نۆردیسک پانۆراما، فێستیڤاڵی پێنج شار، [[بارگن]] |ئاماژەی تایبەت، Canal+ Award |باوکە |- |٢٠٠٥ |فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ |خەڵاتی تەکنیکی ئەنجومەنی کارکەرانی فیلمی نەرویژ بۆ باشترین سیناریۆ |باوکە |- |٢٠٠٥ |فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ |خەڵاتی تەکنیکی ئەنجومەنی کارکەرانی فیلمی نەرویژ بۆ وێنەگری سینەمایی |باوکە |- |٢٠٠٥ |فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ |بەربژێری باشترین کورتەفیلمی ئەورووپایی |باوکە |- |٢٠٠٥ |فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ |خەڵاتی کورسی زێڕین بۆ باشترین کورتە فیلم |باوکە |- |٢٠٠٥ |فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ |خەڵاتی بینەران |باوکە |- |٢٠٠٣ |فێستیڤاڵی کورتەفیلمی نەرویژ |خەڵاتی ئەنجومەنی شانۆنووسی نەرویژی بۆ باشترین سیناریۆ |بروئێن |} == ئەمانەش ببینە == * [[سینەمای کوردی]] * [[یەڵماز گونەی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.imdb.com/name/nm2106742/ ھیشام زەمان] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:خەڵکی کەرکووک]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]] dcordtv2dey75ebns0k3k5p3ip0hnk7 1 188939 1571213 1331660 2026-04-02T19:28:01Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571213 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=820088 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110073913/https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/ بۆ https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110073913/https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/ بۆ https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130827165506/https://tiff.no/en/news/six-nominations-snowfall بۆ https://tiff.no/en/news/six-nominations-snowfall زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210119234752/https://nww.no/norwegian-oscar-candidates-ready/ بۆ https://nww.no/norwegian-oscar-candidates-ready/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٥٩، ٧ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845228 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110073913/https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/ بۆ https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110073913/https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/ بۆ https://waarmedia.com/english/award-winning-director-returns-to-duhok-film-festival-with-a-new-film/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130827165506/https://tiff.no/en/news/six-nominations-snowfall بۆ https://tiff.no/en/news/six-nominations-snowfall زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210119234752/https://nww.no/norwegian-oscar-candidates-ready/ بۆ https://nww.no/norwegian-oscar-candidates-ready/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875449 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201215120546/https://www.nordiskfilmogtvfond.com/news/stories/hisham-zaman-shares-his-happy-day-with-zentropa-cinenic-film بۆ https://www.nordiskfilmogtvfond.com/news/stories/hisham-zaman-shares-his-happy-day-with-zentropa-cinenic-film زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210804222914/https://duhokiff.com/index.php/press/news/item/1192-renowned-kurdish-director-hisham-zaman-returning-to-duhok-iff-with-two-new-films-in-a-special-program بۆ https://duhokiff.com/index.php/press/news/item/1192-renowned-kurdish-director-hisham-zaman-returning-to-duhok-iff-with-two-new-films-in-a-special-program زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:١٧، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=878178 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109230157/https://www.cineplo.com/NO/Oslo/776916085756067/Snowfall-Cinema بۆ https://www.cineplo.com/NO/Oslo/776916085756067/Snowfall-Cinema زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٥٩، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=945645 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210511103222/https://nwfilm.org/films/before-snowfall/ بۆ https://nwfilm.org/films/before-snowfall/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110004229/https://cineequal.org/1442-chilling-love-stories-at-the-2008-scandinavian-film-festival-los-angeles/ بۆ https://cineequal.org/1442-chilling-love-stories-at-the-2008-scandinavian-film-festival-los-angeles/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٤٩، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1048125 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110104116/https://eng.inn.no/about-inn-university/employees/hisham-zaman بۆ https://eng.inn.no/about-inn-university/employees/hisham-zaman زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:١٢، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1056749 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109204944/https://www.anaarabcinema.com/directors14/hisham-zaman-before-snowfall بۆ https://www.anaarabcinema.com/directors14/hisham-zaman-before-snowfall زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:١٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1104015 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٠٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1222440 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110114445/https://ankarasinemadernegi.org/en/directors/hisham-zaman/ بۆ https://ankarasinemadernegi.org/en/directors/hisham-zaman/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٣٦، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٤ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331659 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201215120546/https://www.nordiskfilmogtvfond.com/news/stories/hisham-zaman-shares-his-happy-day-with-zentropa-cinenic-film بۆ https://www.nordiskfilmogtvfond.com/news/stories/hisham-zaman-shares-his-happy-day-with-zentropa-cinenic-film زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110114445/https://ankarasinemadernegi.org/en/directors/hisham-zaman/ بۆ https://ankarasinemadernegi.org/en/directors/hisham-zaman/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20071113204515/http://www.nfi.no/english/norwegianfilms/show.html?id=763 بۆ http://www.nfi.no/english/norwegianfilms/show.html?id=763 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210511103222/https://nwfilm.org/films/before-snowfall/ بۆ https://nwfilm.org/films/before-snowfall/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109204944/https://www.anaarabcinema.com/directors14/hisham-zaman-before-snowfall بۆ https://www.anaarabcinema.com/directors14/hisham-zaman-before-snowfall زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210804222914/https://duhokiff.com/index.php/press/news/item/1192-renowned-kurdish-director-hisham-zaman-returning-to-duhok-iff-with-two-new-films-in-a-special-program بۆ https://duhokiff.com/index.php/press/news/item/1192-renowned-kurdish-director-hisham-zaman-returning-to-duhok-iff-with-two-new-films-in-a-special-program زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110004229/https://cineequal.org/1442-chilling-love-stories-at-the-2008-scandinavian-film-festival-los-angeles/ بۆ https://cineequal.org/1442-chilling-love-stories-at-the-2008-scandinavian-film-festival-los-angeles/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109193524/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx بۆ https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/175165/Arts--Culture/Film/Cinema-as-a-tool-to-humanise-the-refugee-question-.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210109230157/https://www.cineplo.com/NO/Oslo/776916085756067/Snowfall-Cinema بۆ https://www.cineplo.com/NO/Oslo/776916085756067/Snowfall-Cinema زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110104116/https://eng.inn.no/about-inn-university/employees/hisham-zaman بۆ https://eng.inn.no/about-inn-university/employees/hisham-zaman زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٩، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھیشام زەمان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571212 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110102616/https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131 بۆ https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210110102616/https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131 بۆ https://orientxxi.info/lu-vu-entendu/quand-le-cinema-temoigne-de-l-errance-des-migrants,1131 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٨، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) mx9ueebd0ebyybb2nn1z2c9m9ig40yn 0 195105 1571324 1436830 2026-04-02T21:16:55Z 1silent scientist 51740 1571324 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Iranian Protesters Burning USA Flag.jpg|وێنۆک|250px|خۆپیشاندەرانی ئێرانی لە کاتی دڕاندنی [[ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە [[تاران]]، تشرینی دووەمی ٢٠١٨]] [[پەڕگە:Protests after US decision to withdraw from JCPOA, around former US embassy, Tehran - 8 May 2018 26.jpg|وێنۆک|چەپ|250px|دوو خۆپیشاندەری ئێرانی لە کاتی دڕاندنی ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆبوونەیەکی دژە-ئەمریکی]] '''نەمان بۆ ئەمریکا''' ({{بە فارسی|مرگ بر آمریکا}}، {{بە ئینگلیزی|Death to America}}) [[دروشمی سیاسی|دروشمێکی سیاسی]] بە بیروڕای [[دژە ئەمریکیزم]]ە، کە لە وڵاتانی [[ئێران]]،<ref name="karami2">Arash Karami: [http://iranpulse.al-monitor.com/index.php/tag/sadegh-zibakalam/ Khomeini Orders Media to End ‘Death to America’ Chant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100629/http://iranpulse.al-monitor.com/index.php/tag/sadegh-zibakalam/|date=2016-03-04}}, Iran Pulse, October 13, 2013</ref> [[ئەفغانستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protestors Chant ‘Death to America’ Amid Leaflet Outcry|ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan/protestors-chant-‘death-america’-amid-leaflet-outcry|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=TOLOnews|زمان=en}}</ref> [[لوبنان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Hezbollah Vows Anew to Target Americans |ناونیشان=http://articles.latimes.com/2003/apr/17/news/war-hezbollah17 |newspaper=Los Angeles Times}}</ref> [[یەمەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Yemen's 'Death to America' rebels bring calm to northern Yemen |ناونیشان=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/1028/Yemen-s-Death-to-America-rebels-bring-calm-to-northern-Yemen |newspaper=The Christian Science Monitor}}</ref> [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hassan|یەکەم=Falih|دوایین٢=Hubbard|یەکەم٢=Ben|دوایین٣=Rubin|یەکەم٣=Alissa J.|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Protesters Attack U.S. Embassy in Iraq, Chanting ‘Death to America’|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/12/31/world/middleeast/baghdad-protesters-us-embassy.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/|سەردێڕ=Mourners shout 'Death to America' at funeral for Iranian general|بڵاوکەرەوە=ITV News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> [[پاکستان]]<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Peshimam|یەکەم=Syed Raza Hassan, Gibran Naiyyar|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Thousands protest in Pakistan over U.S. killing of Iranian commander|زمان=en|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-protests-iran-idUSKBN1Z40NR|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pakistan Stress Neutrality, Big Rally Protests Killing of Soleimani {{!}} Voice of America - English|ناونیشان=https://www.voanews.com/middle-east/voa-news-iran/pakistan-stress-neutrality-big-rally-protests-killing-soleimani|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.voanews.com|زمان=en}}</ref> و [[کۆریای باکوور]]<ref name="North Korea">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea's bold wave of propaganda art - in pictures|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/gallery/2017/aug/20/north-koreas-propaganda-art-in-pictures|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.theguardian.com|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٩|زمان=en}}</ref><ref name="Pyongyang">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea Holds Mass Rally — Soldiers And Students Chant 'Death To US Imperialists'|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3|وێبگە=www.businessinsider.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٣|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240113030040/https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەکاردێت. یەکەمین جار لە [[شەڕی کۆریا]]دا لەلایەن کۆریای باکوورەوە بەکارھێنرا.<ref name="North Korea"/><ref name="Pyongyang"/> دواتر لە یەکەم ڕۆژەکانی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆڕشی ئێران]] لە ساڵی ١٩٧٩دا بەشێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Vanessa Martin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=O13vs8Drp6QC&q=%22death+to+america%22&pg=PA152|سەردێڕ=Creating An Islamic State: Khomeini and the Making of a New Iran|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨١٨٦٠٦٤٩٠٠٤|پەڕە=١٥٢}}</ref> [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران بەشێوەیەکی بەرچاو ئەو دەستەواژەی بەکاردەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Philip Herbst|ناونیشان=https://archive.org/details/talkingterrorism0000herb|سەردێڕ=Talking Terrorism: A Dictionary of the Loaded Language of Political Violence|ساڵ=٢٠٠٣|پەڕە=[https://archive.org/details/talkingterrorism٠٠٠٠herb/page/٦ ٦]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ئەو دژایەتی بەکارھێنانی ئەو دروشمەی بۆ ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن کرد، بەڵام لەگەڵ بەکاربرنی لە خۆپیشاندانەکان و کۆبوونەوەکانی دیکە بوو.<ref name="karami2"/> == مێژوو == [[File:Saeed Jalili-Rajanews-06.jpg|thumb|250px|[[کۆنفرانس]]ێک بە ناوی «بژی مەرگ بۆ ئەمریکا» لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[زانکۆی تاران]] بەڕێوەچوو، کە باس لە هۆکارە مێژووییەکانی وتنەوەی دروشمەکە دەکات.<ref>{{Cite web |url=http://margbaramerica.net/2900 |title=عکس/سعید جلیلی در همایش زنده باد مرگ بر آمریکا {{!}} مرگ بر آمریکا {{!}} قرارگاه سایبری صیانت از شعار مردمی مرگ بر آمریکا |website=margbaramerica.net |access-date=2017-06-24 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>]] دوای ڕووخانی خانەدانە [[شانشینی پەھلەوی|پەھلەوی]]یە لایەنگرەکەی [[ئەمریکا]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٩، خۆپیشاندەرانی ئێرانی بەردەوام هاواریان دەکرد مەرگ بۆ ئەمریکا و «مەرگ بۆ شا» لە دەرەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]]، لەنێویاندا ئەو ڕۆژەی کە باڵیۆزخانەکە لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩دا دەستی بەسەردا گیرا، کە دەستپێکی قەیرانی بارمتەکانی ئێران بوو.<ref>{{cite book|author=David Patrick Houghton|title=US Foreign Policy and the Iran Hostage Crisis|url=https://books.google.com/books?id=Zw18f_uonosC&q=%22death+to+america%22&pg=PA51|year=2001|isbn=9780521805094|page=51|publisher=Cambridge University Press}}</ref> لە ماوەی قەیرانەکەدا، ئەو ئێرانییانەی دەوری باڵیۆزخانەکەیان دابوو هاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ کارتەر».<ref>{{cite book|author=Mark Bowden|title=Guests of the Ayatollah: The First Battle in America's War with Militant Islam|publisher=Atlantic Monthly Press|url=https://archive.org/details/guestsofayatolla00bowd|url-access=registration|quote=death to america.|year=2006 |page=[https://archive.org/details/guestsofayatolla00bowd/page/221 221], 245|isbn=9780871139252}}</ref> کاتێک ئێران ٥٢ بارمتە ئەمریکییەکەی تری لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨١ ئازاد کرد، لە ڕێگەی ڕیزێکی خوێندکارانەوە بردران کە هێڵی هاوتەریبیان پێکهێنابوو و هاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» کاتێک سەرکەوتنە سەر ئەو فڕۆکەیەی کە لە تارانەوە دەیانفڕێنێت.<ref>Bowden, p.&nbsp;584</ref> دروشمێکی هاوشێوەی «مەرگ بۆ ئیسرائیل» (بە [[فارسی]]: مرگ بر اسرائیل) بەکاردێت، و بەردەوام لە گردبوونەوە سیاسییەکانی ئێران و [[پاکستان]] دەوترێتەوە. ئەمە ناسراوترین جۆری دروشمەکەیە.<ref>{{cite news |last=Taylor |first=Adam |date=4 November 2015 |title=Why 'Death to America' won't go away |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/11/04/why-death-to-america-wont-go-away/ |newspaper=The Washington Post |access-date=5 February 2018 |archive-date=28 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228015657/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/11/04/why-death-to-america-wont-go-away/ |url-status=live }}</ref> نووسەری گەشتیاری [[ڕیک ستیڤس]] سەبارەت بە بینینی شۆفێرێک لە ئێران نووسیویەتی کە وتوویەتی باوە ئێرانییەکان بڵێن «مەرگ بۆ» ئەو شتانەی کە بێزاریان دەکەن و ناتوانن کۆنتڕۆڵی بکەن، وەک جەنجاڵی هاتوچۆ؛ ستیڤس ئەمەی بەراورد کردووە بە بەکارهێنانی وشەی «نەفرەت» لە دەستەواژەکانی وەک «نەفرەت لەو مێرمنداڵانە».<ref>{{Cite web |last=Steves |first=Rick |author-link=Rick Steves |date=January 2009 |title=Iran: The Politics of People |url=https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/iran-the-politics-of-people |access-date=2025-09-25 |website=Rick Steves |language=en-US |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820182147/https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/iran-the-politics-of-people |url-status=live }}</ref> لە ماوەی بوونی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا، دروشمەکە کۆڵەکەیەکی بەها شۆڕشگێڕییەکانی پێکهێناوە. بەردەوام لە نوێژەکانی [[هەینی]]دا و بۆنە گشتییەکانی تردا دەوترێتەوە، کە زۆرجار لەگەڵ سووتاندنی [[ئاڵای ئەمریکا]] هاوڕێیە. ئەم بۆنانە ساڵیادی ٤ی تشرینی دووەمی دەستبەسەرداگرتنی باڵیۆزخانەی ئەمریکا دەگرێتەوە، کە سەرکردەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٨٧دا وەک پشوویەکی نیشتمانی ڕایانگەیاند، کە ناوی نراوە «ڕۆژی مەرگ بۆ ئەمریکا».<ref>{{cite news |date=3 November 1987 |title=Millions Of Iranians Demonstrate Against U.S. |url=https://apnews.com/349374a3c1c5a4ec6c3fbefd1ac3f2ae |work=Associated Press News |archive-date=28 May 2023 |access-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528202838/https://apnews.com/349374a3c1c5a4ec6c3fbefd1ac3f2ae |url-status=live }}</ref> وێنە کێشراوەکانی سەر دیوار کە لەلایەن دەوڵەتەوە پشتگیری دەکرێن و دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان لەسەرە لە شارەکانی ئێراندا باون، بەتایبەتی لە تاران.<ref>{{cite book|first=Lina |last=Khatib|author-link=Lina Khatib |title=Image Politics in the Middle East: The Role of the Visual in Political Struggle|url=https://books.google.com/books?id=laf52AEnJDwC&q=%22death+to+america%22&pg=PA81|year=2012|isbn=9781848852822 |pages=81–83|publisher=Bloomsbury Academic}}</ref> بە وتەی [[هاشمی ڕەفسەنجانی]]، [[خومەینی]] لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٨٤دا ڕازی بووە کە بەکارهێنانی دروشمەکە ڕابگیرێت. لێدوانەکەی ڕەفسەنجانی لەلایەن نەیارە توندڕەوەکانیەوە ڕەتکرایەوە کە وتیان «ئیمام لە بەدرێژایی ژیانی ئەمریکای بە شەیتانی گەورە ناوبردووە. ئەو پێی وابوو کە هەموو کێشەکانی موسڵمانان بەهۆی ئەمریکاوەیە».<ref>[https://www.theguardian.com/world/2007/aug/20/iran.roberttait Khomeini 'sought to drop Death to America chant'], ''Guardian'', Robert Tait, 20 August 2007</ref> بەگوێرەی گۆڤاری [[پۆلیتیکۆ]]، دوای هێرشەکانی ١١ی ئەیلوول، ڕێبەری باڵای ئێران [[عەلی خامنەیی]] «دروشمە ئاساییەکانی مەرگ بۆ ئەمریکای لە [[نوێژی ھەینی|نوێژەکانی هەینیدا]]» بە شێوەیەکی کاتی ڕاگرت.<ref>[https://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052/ 34 Years of Getting to No with Iran]. ''[[Politico]] Magazine''. Barbara Slavin. November 19, 2013. . [https://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052/ Permanent Archived Link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140129195150/http://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052.html?ml=m_t2_2h |date=29 January 2014 }} at [[WebCite]]. Retrieved and archived on July 4th, 2016.</ref> لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٣، لە کاتی گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە گۆڕەپانی [[کیم ئیل سونگ]] لە [[پیۆنگیانگ]] لە [[کۆریای باکوور]] بۆ پشتگیریکردن لە بانگەوازی [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ چەک، بەشداربووان هاواریان دەکرد «مەرگ بۆ [[ئیمپریالیزم|ئیمپریالیست]]ەکانی ئەمریکا».<ref name="Pyongyang">{{Cite news |title=North Korea Holds Mass Rally — Soldiers And Students Chant 'Death To US Imperialists' |url=https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3 |website=www.businessinsider.com |date=29 March 2013 |language=en |archive-date=2024-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113030040/https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3 |url-status=live |access-date=2024-01-12}}</ref> لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٥، خامنەیی لە کاتی وتاردان لە گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە [[ئێران]] لە کاتی [[جەژنی نەورۆز]]دا، پشتگیری لە دەستەواژەی «مەرگ بۆ ئەمریکا» کرد و هاواری کرد.<ref>{{cite news|title='Death to America': Iran's Supreme Leader accuses the US of 'bullying'|url=http://www.euronews.com/2015/03/21/death-to-america-iran-s-supreme-leader-accuses-the-us-of-bullying/|access-date=21 March 2015|publisher=[[Euronews]]|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013747/https://www.euronews.com/2015/03/21/death-to-america-iran-s-supreme-leader-accuses-the-us-of-bullying|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Obama downplays Iran 'death to America' remarks, toes hard line on Benjamin Netanyahu|url=http://www.washingtontimes.com/news/2015/mar/23/obama-downplays-iran-death-to-america-remarks-toes/|access-date=23 March 2015|work=The Washington Times|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.washingtontimes.com/news/2015/mar/23/obama-downplays-iran-death-to-america-remarks-toes/|url-status=live}}</ref> لە بەیاننامەیەکدا کە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[ماڵپەڕ]]ەکەیدا بڵاوکراوەتەوە، [[خامنەیی]] وتی: «پێویست بە گوتن ناکات کە دروشمەکە بەواتای مەرگ بۆ نەتەوەی [[ئەمریکا]] نایەت؛ ئەم دروشمە بەواتای مەرگ بۆ سیاسەتەکانی ئەمریکا و [[مەرگ]] بۆ لووتبەرزی دێت».<ref>{{cite web|last1=Dehghan|first1=Saeed|title=Iran's Ayatollah clarifies that 'death to America' slogan refers to policies|url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/03/ayatollah-khamenei-iran-death-to-america|website=The Guardian|access-date=6 November 2015|date=November 3, 2015}}</ref><ref>{{cite web|last1=Vinograd|first1=Cassandra|title=Iran's Ayatollah Ali Khamenei Explains 'Death to America' Slogan|url=https://www.nbcnews.com/news/world/irans-ayatollah-ali-khamenei-explains-death-america-slogan-n456406|work=NBC News|access-date=6 November 2015|date=3 November 2015|archive-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021725/http://www.nbcnews.com/news/world/irans-ayatollah-ali-khamenei-explains-death-america-slogan-n456406|url-status=live}}</ref> لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧، لە کاتی [[ڕۆژی قودس]]دا، خۆپیشاندەران هاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ [[ئیسرائیل]]».<ref>{{Cite web|title='Death to Israel.', 'Death to America' at Iranian parade|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/231478|publisher=[[Arutz Sheva]]|date=June 23, 2017|access-date=July 9, 2018|archive-date=July 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010219/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/231478|url-status=live}}</ref> لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨، ئێران ڕای گەیاند کە [[ئیمۆجی]]یەکی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە [[ئەپڵیکەیشن]]ێکی نامەنووسینی ناوخۆیدا دەخرێتە نێو بەرنامەکەوە.<ref>{{Cite web|title='Death to America' emoji reportedly included in Iran messaging app|url=https://www.cnbc.com/2018/04/25/death-to-america-emoji-reportedly-included-in-iran-messaging-app.html|publisher=[[CNBC]]|date=April 25, 2018|access-date=9 July 2018|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.cnbc.com/2018/04/25/death-to-america-emoji-reportedly-included-in-iran-messaging-app.html|url-status=live}}</ref> لە ٩ی ئایاری ٢٠١٨، ئاڵایەکی ئەمریکا لەناو [[پەرلەمانی ئێران]]دا لەناو هاواری «مەرگ بۆ ئەمریکا» سووتێنرا، دوای کشانەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی لە سەردەمی سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]].<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/05/09/trump-iran-nuclear-deal-withdrawal-fallout/593490002/ Iran lawmakers shout 'death to America,' burn U.S. flag after Trump nixes nuclear deal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211122233035/https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/05/09/trump-iran-nuclear-deal-withdrawal-fallout/593490002/ |date=2021-11-22}} usatoday.com</ref> لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، لویس فەراخان، ڕێبەری گرووپی ئایینی نەتەوەی [[ئیسلام]]، لە کاتی گەشتێکی هاوپشتی بۆ ئێران، پێش ئەو سزایانەی کە چاوەڕوان دەکرا لەلایەن ئیدارەی ترامپەوە بەسەر ئێراندا بسەپێنرێت، سەرکردایەتی دروشمێکی «مەرگ بۆ ئەمریکا»ی کرد.<ref>{{Cite web|last1=Parke|first1=Caleb|title=Louis Farrakhan, Nation of Islam leader, leads 'Death to America' chant in Iran|url=https://www.foxnews.com/world/farrakhan-chants-death-to-america-in-iran.amp|publisher=[[Fox News]]|date=November 5, 2018|access-date=6 November 2018|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.foxnews.com/world/farrakhan-chants-death-to-america-in-iran.amp|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.algemeiner.com/2018/11/04/renowned-antisemite-louis-farrakhan-chants-death-to-america-on-solidarity-trip-to-iran/ Renowned antisemite louis farrakhan chants death to america on solidarity trip to Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106214129/https://www.algemeiner.com/2018/11/04/renowned-antisemite-louis-farrakhan-chants-death-to-america-on-solidarity-trip-to-iran/ |date=2018-11-06}} algemeiner.com</ref> زۆرێک لە خۆپیشاندەرانی دژ بە [[حکوومەتی ئێران]]، چ لە ناوەوە و چ لە دەرەوەی ئێران، دەستەواژەی هاوشێوەیان بۆ خۆپیشاندان دژی حکوومەتی تیۆکراتی بەکارهێناوە. دروشمەکانی وەک «مەرگ بۆ خامنەیی»، «مەرگ بۆ [[دیکتاتۆر]]» و «مەرگ بۆ کۆماری ئیسلامی» لەو بۆنانەدا وتراونەتەوە، کە دوایینیان [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی مەهسا ئەمینی]] بوو کە لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ دەستیپێکرد.<ref>{{Cite web |url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/death-to-khamenei-after-protests-iran-president-apologizes-over-power-blackouts-1.9974522 |title='Death to Khamenei': After Protests, Iran's President Apologizes Over Power Blackouts |access-date=30 July 2021 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131140206/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/death-to-khamenei-after-protests-iran-president-apologizes-over-power-blackouts-1.9974522 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.1news.co.nz/2022/11/11/death-to-the-dictator-iran-protests-rage-on/ |title='Death to the Dictator' - Iran protests rage on |access-date=2022-11-29 |archive-date=2022-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129230830/https://www.1news.co.nz/2022/11/11/death-to-the-dictator-iran-protests-rage-on/ |url-status=dead}}</ref> هەروەها خۆپیشاندەران ڕەتیانکردەوە بەسەر ئاڵا گەورەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا بڕۆن کە لەسەر زەوی زانکۆکان کێشرابوون،<ref>{{Cite web |url=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-protests-crowds-tehran-refuse-walk-u-s-israeli-flags-n1114371 |title=Iran protests: Crowds in Tehran refuse to walk on U.S. and Israeli flags |website=[[NBC News]] |date=13 January 2020 |access-date=2020-01-17 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211053305/https://www.nbcnews.com/news/world/iran-protests-crowds-tehran-refuse-walk-u-s-israeli-flags-n1114371 |url-status=live}}</ref> کە لەلایەن سەرۆکی ئەو کاتە ترامپ لە ساڵی ٢٠٢٠دا ستایش کرا.<ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/trump-hails-iran-protesters-for-not-trampling-us-flag-150937 Trump hails Iran protesters for not trampling US flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115170139/http://www.hurriyetdailynews.com/trump-hails-iran-protesters-for-not-trampling-us-flag-150937 |date=2020-01-15}}, ''Hurriyet Daily News''</ref> لە مەراسیمی بەخاکسپاردنی [[قاسم سولەیمانی]]، دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە زۆرێک لە ماتەمگێڕان لە سەرانسەری [[بەغدا]]، [[ئیسلاماباد]]، [[کەراچی]] و زۆر شاری دیکە دەبیسترا.<ref name="MS">{{Cite web|url=https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/ |title=Mourners shout 'Death to America' at funeral for Iranian general |date=4 January 2020 |publisher=ITV News |language=en |access-date=2020-01-04 |archive-date=2020-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200104201330/https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/ |url-status=live}}</ref> لە گردبوونەوەی [[ڕۆژی قودس]]ی ساڵی ٢٠٢٤ لە دیربۆرن لە [[میشیگان]]، هەندێک لە ئامادەبووان دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان دەوتەوە لە وەڵامی وتارە دژە ئەمریکییەکانی یەکێک لە قسەکەرەکان.<ref>{{citation |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/death-to-america-death-to-israel-chants-at-a-pro-palestine-rally-led-by-tarek-bazzi-in-michigans-dearborn-101712549003591.html |title='Death to America', 'Death to Israel' chants at a pro-Palestine rally led by Tarek Bazzi in Michigan's Dearborn |date=April 8, 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413130831/https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/death-to-america-death-to-israel-chants-at-a-pro-palestine-rally-led-by-tarek-bazzi-in-michigans-dearborn-101712549003591.html |url-status=live |website=Hindustan Times}}</ref> دواتر ڕێکخەرانی گردبوونەوەکە وتیان دروشمەکان «ناڕەوا» و «هەڵە» بوون، و سەرۆکی شارەوانی دیربۆرن [[عەبدوڵڵا حەمموود]] وتی دروشمەکان «قبووڵنەکراون و بە پێچەوانەی دڵی ئەم شارەیە».<ref>{{citation |url=https://edition.cnn.com/2024/04/15/opinions/death-to-america-chants-palestinian-rally-dearborn-obeidallah/index.html |title=Opinion: There's no excuse for 'death to America' chants, and Dearborn agrees |author=Dean Obeidallah |date=April 15, 2024 |website=[[CNN]] |access-date=25 October 2024 |archive-date=5 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305023816/https://edition.cnn.com/2024/04/15/opinions/death-to-america-chants-palestinian-rally-dearborn-obeidallah/index.html |url-status=live }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Death to America}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران|عێراق|یەمەن|لوبنان|ئەفغانستان|پاکستان|کۆریای باکوور}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:شەڕی کۆریا]] [[پۆل:پەیوەندییەکانی کۆریای باکوور و ویلایەتە یەکگرتووەکان]] d9l3hy52o2mw5amri8qu4ok5f58ijon 1571325 1571324 2026-04-02T21:17:56Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1571325 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Iranian Protesters Burning USA Flag.jpg|وێنۆک|250px|خۆپیشاندەرانی ئێرانی لە کاتی دڕاندنی [[ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە [[تاران]]، تشرینی دووەمی ٢٠١٨]] [[پەڕگە:Protests after US decision to withdraw from JCPOA, around former US embassy, Tehran - 8 May 2018 26.jpg|وێنۆک|چەپ|250px|دوو خۆپیشاندەری ئێرانی لە کاتی دڕاندنی ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆبوونەیەکی دژە-ئەمریکی]] '''نەمان بۆ ئەمریکا''' ({{بە فارسی|مرگ بر آمریکا}}، {{بە ئینگلیزی|Death to America}}) [[دروشمی سیاسی|دروشمێکی سیاسی]] بە بیروڕای [[دژە ئەمریکیزم]]ە، کە لە وڵاتانی [[ئێران]]،<ref name="karami2">Arash Karami: [http://iranpulse.al-monitor.com/index.php/tag/sadegh-zibakalam/ Khomeini Orders Media to End ‘Death to America’ Chant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100629/http://iranpulse.al-monitor.com/index.php/tag/sadegh-zibakalam/|date=2016-03-04}}, Iran Pulse, October 13, 2013</ref> [[ئەفغانستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protestors Chant ‘Death to America’ Amid Leaflet Outcry|ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan/protestors-chant-‘death-america’-amid-leaflet-outcry|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=TOLOnews|زمان=en}}</ref> [[لوبنان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Hezbollah Vows Anew to Target Americans |ناونیشان=http://articles.latimes.com/2003/apr/17/news/war-hezbollah17 |newspaper=Los Angeles Times}}</ref> [[یەمەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Yemen's 'Death to America' rebels bring calm to northern Yemen |ناونیشان=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/1028/Yemen-s-Death-to-America-rebels-bring-calm-to-northern-Yemen |newspaper=The Christian Science Monitor}}</ref> [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hassan|یەکەم=Falih|دوایین٢=Hubbard|یەکەم٢=Ben|دوایین٣=Rubin|یەکەم٣=Alissa J.|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Protesters Attack U.S. Embassy in Iraq, Chanting ‘Death to America’|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/12/31/world/middleeast/baghdad-protesters-us-embassy.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/|سەردێڕ=Mourners shout 'Death to America' at funeral for Iranian general|بڵاوکەرەوە=ITV News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> [[پاکستان]]<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Peshimam|یەکەم=Syed Raza Hassan, Gibran Naiyyar|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Thousands protest in Pakistan over U.S. killing of Iranian commander|زمان=en|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-protests-iran-idUSKBN1Z40NR|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pakistan Stress Neutrality, Big Rally Protests Killing of Soleimani {{!}} Voice of America - English|ناونیشان=https://www.voanews.com/middle-east/voa-news-iran/pakistan-stress-neutrality-big-rally-protests-killing-soleimani|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.voanews.com|زمان=en}}</ref> و [[کۆریای باکوور]]<ref name="North Korea">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea's bold wave of propaganda art - in pictures|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/gallery/2017/aug/20/north-koreas-propaganda-art-in-pictures|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.theguardian.com|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٩|زمان=en}}</ref><ref name="Pyongyang">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea Holds Mass Rally — Soldiers And Students Chant 'Death To US Imperialists'|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3|وێبگە=www.businessinsider.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٣|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240113030040/https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەکاردێت. یەکەمین جار لە [[شەڕی کۆریا]]دا لەلایەن کۆریای باکوورەوە بەکارھێنرا.<ref name="North Korea"/><ref name="Pyongyang"/> دواتر لە یەکەم ڕۆژەکانی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆڕشی ئێران]] لە ساڵی ١٩٧٩دا بەشێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Vanessa Martin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=O13vs8Drp6QC&q=%22death+to+america%22&pg=PA152|سەردێڕ=Creating An Islamic State: Khomeini and the Making of a New Iran|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨١٨٦٠٦٤٩٠٠٤|پەڕە=١٥٢}}</ref> [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران بەشێوەیەکی بەرچاو ئەو دەستەواژەی بەکاردەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Philip Herbst|ناونیشان=https://archive.org/details/talkingterrorism0000herb|سەردێڕ=Talking Terrorism: A Dictionary of the Loaded Language of Political Violence|ساڵ=٢٠٠٣|پەڕە=[https://archive.org/details/talkingterrorism٠٠٠٠herb/page/٦ ٦]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ئەو دژایەتی بەکارھێنانی ئەو دروشمەی بۆ ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن کرد، بەڵام لەگەڵ بەکاربرنی لە خۆپیشاندانەکان و کۆبوونەوەکانی دیکە بوو.<ref name="karami2"/> == مێژوو == [[File:Saeed Jalili-Rajanews-06.jpg|thumb|250px|[[کۆنفرانس]]ێک بە ناوی «بژی مەرگ بۆ ئەمریکا» لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[زانکۆی تاران]] بەڕێوەچوو، کە باس لە هۆکارە مێژووییەکانی وتنەوەی دروشمەکە دەکات.<ref>{{Cite web |url=http://margbaramerica.net/2900 |title=عکس/سعید جلیلی در همایش زنده باد مرگ بر آمریکا {{!}} مرگ بر آمریکا {{!}} قرارگاه سایبری صیانت از شعار مردمی مرگ بر آمریکا |website=margbaramerica.net |access-date=2017-06-24 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>]] دوای ڕووخانی خانەدانە [[شانشینی پەھلەوی|پەھلەوی]]یە لایەنگرەکەی [[ئەمریکا]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٩، خۆپیشاندەرانی ئێرانی بەردەوام هاواریان دەکرد مەرگ بۆ ئەمریکا و «مەرگ بۆ شا» لە دەرەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]]، لەنێویاندا ئەو ڕۆژەی کە باڵیۆزخانەکە لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩دا دەستی بەسەردا گیرا، کە دەستپێکی قەیرانی بارمتەکانی ئێران بوو.<ref>{{cite book|author=David Patrick Houghton|title=US Foreign Policy and the Iran Hostage Crisis|url=https://books.google.com/books?id=Zw18f_uonosC&q=%22death+to+america%22&pg=PA51|year=2001|isbn=9780521805094|page=51|publisher=Cambridge University Press}}</ref> لە ماوەی قەیرانەکەدا، ئەو ئێرانییانەی دەوری باڵیۆزخانەکەیان دابوو هاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ کارتەر».<ref>{{cite book|author=Mark Bowden|title=Guests of the Ayatollah: The First Battle in America's War with Militant Islam|publisher=Atlantic Monthly Press|url=https://archive.org/details/guestsofayatolla00bowd|url-access=registration|quote=death to america.|year=2006 |page=[https://archive.org/details/guestsofayatolla00bowd/page/221 221], 245|isbn=9780871139252}}</ref> کاتێک ئێران ٥٢ بارمتە ئەمریکییەکەی تری لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨١ ئازاد کرد، لە ڕێگەی ڕیزێکی خوێندکارانەوە بردران کە هێڵی هاوتەریبیان پێکهێنابوو و هاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» کاتێک سەرکەوتنە سەر ئەو فڕۆکەیەی کە لە تارانەوە دەیانفڕێنێت.<ref>Bowden, p.&nbsp;584</ref> دروشمێکی هاوشێوەی «مەرگ بۆ ئیسرائیل» (بە [[فارسی]]: مرگ بر اسرائیل) بەکاردێت، و بەردەوام لە گردبوونەوە سیاسییەکانی ئێران و [[پاکستان]] دەوترێتەوە. ئەمە ناسراوترین جۆری دروشمەکەیە.<ref>{{cite news |last=Taylor |first=Adam |date=4 November 2015 |title=Why 'Death to America' won't go away |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/11/04/why-death-to-america-wont-go-away/ |newspaper=The Washington Post |access-date=5 February 2018 |archive-date=28 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228015657/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/11/04/why-death-to-america-wont-go-away/ |url-status=live }}</ref> نووسەری گەشتیاری [[ڕیک ستیڤس]] سەبارەت بە بینینی شۆفێرێک لە ئێران نووسیویەتی کە وتوویەتی باوە ئێرانییەکان بڵێن «مەرگ بۆ» ئەو شتانەی کە بێزاریان دەکەن و ناتوانن کۆنتڕۆڵی بکەن، وەک جەنجاڵی هاتوچۆ؛ ستیڤس ئەمەی بەراورد کردووە بە بەکارهێنانی وشەی «نەفرەت» لە دەستەواژەکانی وەک «نەفرەت لەو مێرمنداڵانە».<ref>{{Cite web |last=Steves |first=Rick |author-link=Rick Steves |date=January 2009 |title=Iran: The Politics of People |url=https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/iran-the-politics-of-people |access-date=2025-09-25 |website=Rick Steves |language=en-US |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820182147/https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/iran-the-politics-of-people |url-status=live }}</ref> لە ماوەی بوونی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا، دروشمەکە کۆڵەکەیەکی بەها شۆڕشگێڕییەکانی پێکهێناوە. بەردەوام لە نوێژەکانی [[هەینی]]دا و بۆنە گشتییەکانی تردا دەوترێتەوە، کە زۆرجار لەگەڵ سووتاندنی [[ئاڵای ئەمریکا]] هاوڕێیە. ئەم بۆنانە ساڵیادی ٤ی تشرینی دووەمی دەستبەسەرداگرتنی باڵیۆزخانەی ئەمریکا دەگرێتەوە، کە سەرکردەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٨٧دا وەک پشوویەکی نیشتمانی ڕایانگەیاند، کە ناوی نراوە «ڕۆژی مەرگ بۆ ئەمریکا».<ref>{{cite news |date=3 November 1987 |title=Millions Of Iranians Demonstrate Against U.S. |url=https://apnews.com/349374a3c1c5a4ec6c3fbefd1ac3f2ae |work=Associated Press News |archive-date=28 May 2023 |access-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528202838/https://apnews.com/349374a3c1c5a4ec6c3fbefd1ac3f2ae |url-status=live }}</ref> وێنە کێشراوەکانی سەر دیوار کە لەلایەن دەوڵەتەوە پشتگیری دەکرێن و دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان لەسەرە لە شارەکانی ئێراندا باون، بەتایبەتی لە تاران.<ref>{{cite book|first=Lina |last=Khatib|author-link=Lina Khatib |title=Image Politics in the Middle East: The Role of the Visual in Political Struggle|url=https://books.google.com/books?id=laf52AEnJDwC&q=%22death+to+america%22&pg=PA81|year=2012|isbn=9781848852822 |pages=81–83|publisher=Bloomsbury Academic}}</ref> بە وتەی [[هاشمی ڕەفسەنجانی]]، [[خومەینی]] لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٨٤دا ڕازی بووە کە بەکارهێنانی دروشمەکە ڕابگیرێت. لێدوانەکەی ڕەفسەنجانی لەلایەن نەیارە توندڕەوەکانیەوە ڕەتکرایەوە کە وتیان «ئیمام لە بەدرێژایی ژیانی ئەمریکای بە شەیتانی گەورە ناوبردووە. ئەو پێی وابوو کە هەموو کێشەکانی موسڵمانان بەهۆی ئەمریکاوەیە».<ref>[https://www.theguardian.com/world/2007/aug/20/iran.roberttait Khomeini 'sought to drop Death to America chant'], ''Guardian'', Robert Tait, 20 August 2007</ref> بەگوێرەی گۆڤاری [[پۆلیتیکۆ]]، دوای هێرشەکانی ١١ی ئەیلوول، ڕێبەری باڵای ئێران [[عەلی خامنەیی]] «دروشمە ئاساییەکانی مەرگ بۆ ئەمریکای لە [[نوێژی ھەینی|نوێژەکانی هەینیدا]]» بە شێوەیەکی کاتی ڕاگرت.<ref>[https://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052/ 34 Years of Getting to No with Iran]. ''[[Politico]] Magazine''. Barbara Slavin. November 19, 2013. . [https://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052/ Permanent Archived Link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140129195150/http://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052.html?ml=m_t2_2h |date=29 January 2014 }} at [[WebCite]]. Retrieved and archived on July 4th, 2016.</ref> لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٣، لە کاتی گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە گۆڕەپانی [[کیم ئیل سونگ]] لە [[پیۆنگیانگ]] لە [[کۆریای باکوور]] بۆ پشتگیریکردن لە بانگەوازی [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ چەک، بەشداربووان هاواریان دەکرد «مەرگ بۆ [[ئیمپریالیزم|ئیمپریالیست]]ەکانی ئەمریکا».<ref name="Pyongyang">{{Cite news |title=North Korea Holds Mass Rally — Soldiers And Students Chant 'Death To US Imperialists' |url=https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3 |website=www.businessinsider.com |date=29 March 2013 |language=en |archive-date=2024-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113030040/https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3 |url-status=live |access-date=2024-01-12}}</ref> لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٥، خامنەیی لە کاتی وتاردان لە گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە [[ئێران]] لە کاتی [[جەژنی نەورۆز]]دا، پشتگیری لە دەستەواژەی «مەرگ بۆ ئەمریکا» کرد و هاواری کرد.<ref>{{cite news|title='Death to America': Iran's Supreme Leader accuses the US of 'bullying'|url=http://www.euronews.com/2015/03/21/death-to-america-iran-s-supreme-leader-accuses-the-us-of-bullying/|access-date=21 March 2015|publisher=[[Euronews]]|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013747/https://www.euronews.com/2015/03/21/death-to-america-iran-s-supreme-leader-accuses-the-us-of-bullying|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Obama downplays Iran 'death to America' remarks, toes hard line on Benjamin Netanyahu|url=http://www.washingtontimes.com/news/2015/mar/23/obama-downplays-iran-death-to-america-remarks-toes/|access-date=23 March 2015|work=The Washington Times|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.washingtontimes.com/news/2015/mar/23/obama-downplays-iran-death-to-america-remarks-toes/|url-status=live}}</ref> لە بەیاننامەیەکدا کە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[ماڵپەڕ]]ەکەیدا بڵاوکراوەتەوە، [[خامنەیی]] وتی: «پێویست بە گوتن ناکات کە دروشمەکە بەواتای مەرگ بۆ نەتەوەی [[ئەمریکا]] نایەت؛ ئەم دروشمە بەواتای مەرگ بۆ سیاسەتەکانی ئەمریکا و [[مەرگ]] بۆ لووتبەرزی دێت».<ref>{{cite web|last1=Dehghan|first1=Saeed|title=Iran's Ayatollah clarifies that 'death to America' slogan refers to policies|url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/03/ayatollah-khamenei-iran-death-to-america|website=The Guardian|access-date=6 November 2015|date=November 3, 2015}}</ref><ref>{{cite web|last1=Vinograd|first1=Cassandra|title=Iran's Ayatollah Ali Khamenei Explains 'Death to America' Slogan|url=https://www.nbcnews.com/news/world/irans-ayatollah-ali-khamenei-explains-death-america-slogan-n456406|work=NBC News|access-date=6 November 2015|date=3 November 2015|archive-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021725/http://www.nbcnews.com/news/world/irans-ayatollah-ali-khamenei-explains-death-america-slogan-n456406|url-status=live}}</ref> لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧، لە کاتی [[ڕۆژی قودس]]دا، خۆپیشاندەران هاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ [[ئیسرائیل]]».<ref>{{Cite web|title='Death to Israel.', 'Death to America' at Iranian parade|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/231478|publisher=[[Arutz Sheva]]|date=June 23, 2017|access-date=July 9, 2018|archive-date=July 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010219/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/231478|url-status=live}}</ref> لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨، ئێران ڕای گەیاند کە [[ئیمۆجی]]یەکی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە [[ئەپڵیکەیشن]]ێکی نامەنووسینی ناوخۆیدا دەخرێتە نێو بەرنامەکەوە.<ref>{{Cite web|title='Death to America' emoji reportedly included in Iran messaging app|url=https://www.cnbc.com/2018/04/25/death-to-america-emoji-reportedly-included-in-iran-messaging-app.html|publisher=[[CNBC]]|date=April 25, 2018|access-date=9 July 2018|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.cnbc.com/2018/04/25/death-to-america-emoji-reportedly-included-in-iran-messaging-app.html|url-status=live}}</ref> لە ٩ی ئایاری ٢٠١٨، ئاڵایەکی ئەمریکا لەناو [[پەرلەمانی ئێران]]دا لەناو هاواری «مەرگ بۆ ئەمریکا» سووتێنرا، دوای کشانەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی لە سەردەمی سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]].<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/05/09/trump-iran-nuclear-deal-withdrawal-fallout/593490002/ Iran lawmakers shout 'death to America,' burn U.S. flag after Trump nixes nuclear deal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211122233035/https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/05/09/trump-iran-nuclear-deal-withdrawal-fallout/593490002/ |date=2021-11-22}} usatoday.com</ref> لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، لویس فەراخان، ڕێبەری گرووپی ئایینی نەتەوەی [[ئیسلام]]، لە کاتی گەشتێکی هاوپشتی بۆ ئێران، پێش ئەو سزایانەی کە چاوەڕوان دەکرا لەلایەن ئیدارەی ترامپەوە بەسەر ئێراندا بسەپێنرێت، سەرکردایەتی دروشمێکی «مەرگ بۆ ئەمریکا»ی کرد.<ref>{{Cite web|last1=Parke|first1=Caleb|title=Louis Farrakhan, Nation of Islam leader, leads 'Death to America' chant in Iran|url=https://www.foxnews.com/world/farrakhan-chants-death-to-america-in-iran.amp|publisher=[[Fox News]]|date=November 5, 2018|access-date=6 November 2018|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.foxnews.com/world/farrakhan-chants-death-to-america-in-iran.amp|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.algemeiner.com/2018/11/04/renowned-antisemite-louis-farrakhan-chants-death-to-america-on-solidarity-trip-to-iran/ Renowned antisemite louis farrakhan chants death to america on solidarity trip to Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106214129/https://www.algemeiner.com/2018/11/04/renowned-antisemite-louis-farrakhan-chants-death-to-america-on-solidarity-trip-to-iran/ |date=2018-11-06}} algemeiner.com</ref> زۆرێک لە خۆپیشاندەرانی دژ بە [[حکوومەتی ئێران]]، چ لە ناوەوە و چ لە دەرەوەی ئێران، دەستەواژەی هاوشێوەیان بۆ خۆپیشاندان دژی حکوومەتی تیۆکراتی بەکارهێناوە. دروشمەکانی وەک «مەرگ بۆ خامنەیی»، «مەرگ بۆ [[دیکتاتۆر]]» و «مەرگ بۆ کۆماری ئیسلامی» لەو بۆنانەدا وتراونەتەوە، کە دوایینیان [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی مەهسا ئەمینی]] بوو کە لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ دەستیپێکرد.<ref>{{Cite web |url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/death-to-khamenei-after-protests-iran-president-apologizes-over-power-blackouts-1.9974522 |title='Death to Khamenei': After Protests, Iran's President Apologizes Over Power Blackouts |access-date=30 July 2021 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131140206/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/death-to-khamenei-after-protests-iran-president-apologizes-over-power-blackouts-1.9974522 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.1news.co.nz/2022/11/11/death-to-the-dictator-iran-protests-rage-on/ |title='Death to the Dictator' - Iran protests rage on |access-date=2022-11-29 |archive-date=2022-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129230830/https://www.1news.co.nz/2022/11/11/death-to-the-dictator-iran-protests-rage-on/ |url-status=dead}}</ref> هەروەها خۆپیشاندەران ڕەتیانکردەوە بەسەر ئاڵا گەورەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا بڕۆن کە لەسەر زەوی زانکۆکان کێشرابوون،<ref>{{Cite web |url=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-protests-crowds-tehran-refuse-walk-u-s-israeli-flags-n1114371 |title=Iran protests: Crowds in Tehran refuse to walk on U.S. and Israeli flags |website=[[NBC News]] |date=13 January 2020 |access-date=2020-01-17 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211053305/https://www.nbcnews.com/news/world/iran-protests-crowds-tehran-refuse-walk-u-s-israeli-flags-n1114371 |url-status=live}}</ref> کە لەلایەن سەرۆکی ئەو کاتە ترامپ لە ساڵی ٢٠٢٠دا ستایش کرا.<ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/trump-hails-iran-protesters-for-not-trampling-us-flag-150937 Trump hails Iran protesters for not trampling US flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115170139/http://www.hurriyetdailynews.com/trump-hails-iran-protesters-for-not-trampling-us-flag-150937 |date=2020-01-15}}, ''Hurriyet Daily News''</ref> لە مەراسیمی بەخاکسپاردنی [[قاسم سولەیمانی]]، دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە زۆرێک لە ماتەمگێڕان لە سەرانسەری [[بەغدا]]، [[ئیسلاماباد]]، [[کەراچی]] و زۆر شاری دیکە دەبیسترا.<ref name="MS">{{Cite web|url=https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/ |title=Mourners shout 'Death to America' at funeral for Iranian general |date=4 January 2020 |publisher=ITV News |language=en |access-date=2020-01-04 |archive-date=2020-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200104201330/https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/ |url-status=live}}</ref> لە گردبوونەوەی [[ڕۆژی قودس]]ی ساڵی ٢٠٢٤ لە دیربۆرن لە [[میشیگان]]، هەندێک لە ئامادەبووان دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان دەوتەوە لە وەڵامی وتارە دژە ئەمریکییەکانی یەکێک لە قسەکەرەکان.<ref>{{citation |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/death-to-america-death-to-israel-chants-at-a-pro-palestine-rally-led-by-tarek-bazzi-in-michigans-dearborn-101712549003591.html |title='Death to America', 'Death to Israel' chants at a pro-Palestine rally led by Tarek Bazzi in Michigan's Dearborn |date=April 8, 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413130831/https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/death-to-america-death-to-israel-chants-at-a-pro-palestine-rally-led-by-tarek-bazzi-in-michigans-dearborn-101712549003591.html |url-status=live |website=Hindustan Times}}</ref> دواتر ڕێکخەرانی گردبوونەوەکە وتیان دروشمەکان «ناڕەوا» و «هەڵە» بوون، و سەرۆکی شارەوانی دیربۆرن [[عەبدوڵڵا حەمموود]] وتی دروشمەکان «قبووڵنەکراون و بە پێچەوانەی دڵی ئەم شارەیە».<ref>{{citation |url=https://edition.cnn.com/2024/04/15/opinions/death-to-america-chants-palestinian-rally-dearborn-obeidallah/index.html |title=Opinion: There's no excuse for 'death to America' chants, and Dearborn agrees |author=Dean Obeidallah |date=April 15, 2024 |website=[[CNN]] |access-date=25 October 2024 |archive-date=5 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305023816/https://edition.cnn.com/2024/04/15/opinions/death-to-america-chants-palestinian-rally-dearborn-obeidallah/index.html |url-status=live }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Death to America}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران|عێراق|یەمەن|لوبنان|ئەفغانستان|پاکستان|کۆریای باکوور}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:شەڕی کۆریا]] [[پۆل:پەیوەندییەکانی کۆریای باکوور و ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 2kxgbhopqv5siltoan6xvtve06uztf2 1571326 1571325 2026-04-02T21:18:58Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571326 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Iranian Protesters Burning USA Flag.jpg|وێنۆک|250px|خۆپیشاندەرانی ئێرانی لە کاتی دڕاندنی [[ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە [[تاران]]، تشرینی دووەمی ٢٠١٨]] [[پەڕگە:Protests after US decision to withdraw from JCPOA, around former US embassy, Tehran - 8 May 2018 26.jpg|وێنۆک|250px|دوو خۆپیشاندەری ئێرانی لە کاتی دڕاندنی ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆبوونەیەکی دژە-ئەمریکی]] '''نەمان بۆ ئەمریکا''' ({{بە فارسی|مرگ بر آمریکا}}، {{بە ئینگلیزی|Death to America}}) [[دروشمی سیاسی|دروشمێکی سیاسی]] بە بیروڕای [[دژە ئەمریکیزم]]ە، کە لە وڵاتانی [[ئێران]]،<ref name="karami2">Arash Karami: [http://iranpulse.al-monitor.com/index.php/tag/sadegh-zibakalam/ Khomeini Orders Media to End ‘Death to America’ Chant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304100629/http://iranpulse.al-monitor.com/index.php/tag/sadegh-zibakalam/|date=2016-03-04}}, Iran Pulse, October 13, 2013</ref> [[ئەفغانستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Protestors Chant ‘Death to America’ Amid Leaflet Outcry|ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan/protestors-chant-‘death-america’-amid-leaflet-outcry|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=TOLOnews|زمان=en}}</ref> [[لوبنان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Hezbollah Vows Anew to Target Americans |ناونیشان=http://articles.latimes.com/2003/apr/17/news/war-hezbollah17 |newspaper=Los Angeles Times}}</ref> [[یەمەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Yemen's 'Death to America' rebels bring calm to northern Yemen |ناونیشان=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/1028/Yemen-s-Death-to-America-rebels-bring-calm-to-northern-Yemen |newspaper=The Christian Science Monitor}}</ref> [[عێراق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hassan|یەکەم=Falih|دوایین٢=Hubbard|یەکەم٢=Ben|دوایین٣=Rubin|یەکەم٣=Alissa J.|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Protesters Attack U.S. Embassy in Iraq, Chanting ‘Death to America’|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/12/31/world/middleeast/baghdad-protesters-us-embassy.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/|سەردێڕ=Mourners shout 'Death to America' at funeral for Iranian general|بڵاوکەرەوە=ITV News|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> [[پاکستان]]<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Peshimam|یەکەم=Syed Raza Hassan, Gibran Naiyyar|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Thousands protest in Pakistan over U.S. killing of Iranian commander|زمان=en|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-pakistan-protests-iran-idUSKBN1Z40NR|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pakistan Stress Neutrality, Big Rally Protests Killing of Soleimani {{!}} Voice of America - English|ناونیشان=https://www.voanews.com/middle-east/voa-news-iran/pakistan-stress-neutrality-big-rally-protests-killing-soleimani|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.voanews.com|زمان=en}}</ref> و [[کۆریای باکوور]]<ref name="North Korea">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea's bold wave of propaganda art - in pictures|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/gallery/2017/aug/20/north-koreas-propaganda-art-in-pictures|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.theguardian.com|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٩|زمان=en}}</ref><ref name="Pyongyang">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=North Korea Holds Mass Rally — Soldiers And Students Chant 'Death To US Imperialists'|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3|وێبگە=www.businessinsider.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٣|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240113030040/https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەکاردێت. یەکەمین جار لە [[شەڕی کۆریا]]دا لەلایەن کۆریای باکوورەوە بەکارھێنرا.<ref name="North Korea"/><ref name="Pyongyang"/> دواتر لە یەکەم ڕۆژەکانی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆڕشی ئێران]] لە ساڵی ١٩٧٩دا بەشێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Vanessa Martin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=O13vs8Drp6QC&q=%22death+to+america%22&pg=PA152|سەردێڕ=Creating An Islamic State: Khomeini and the Making of a New Iran|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨١٨٦٠٦٤٩٠٠٤|پەڕە=١٥٢}}</ref> [[ڕووحوڵڵا خومەینی]]، یەکەمین ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران بەشێوەیەکی بەرچاو ئەو دەستەواژەی بەکاردەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Philip Herbst|ناونیشان=https://archive.org/details/talkingterrorism0000herb|سەردێڕ=Talking Terrorism: A Dictionary of the Loaded Language of Political Violence|ساڵ=٢٠٠٣|پەڕە=[https://archive.org/details/talkingterrorism0000herb/page/٦ ٦]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ئەو دژایەتی بەکارھێنانی ئەو دروشمەی بۆ ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن کرد، بەڵام لەگەڵ بەکاربرنی لە خۆپیشاندانەکان و کۆبوونەوەکانی دیکە بوو.<ref name="karami2"/> == مێژوو == [[پەڕگە:Saeed Jalili-Rajanews-06.jpg|وێنۆک|250px|[[کۆنفرانس]]ێک بە ناوی «بژی مەرگ بۆ ئەمریکا» لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[زانکۆی تاران]] بەڕێوەچوو، کە باس لە ھۆکارە مێژووییەکانی وتنەوەی دروشمەکە دەکات.<ref>{{Cite web |url=http://margbaramerica.net/2900 |title=عکس/سعید جلیلی در همایش زنده باد مرگ بر آمریکا {{!}} مرگ بر آمریکا {{!}} قرارگاه سایبری صیانت از شعار مردمی مرگ بر آمریکا |website=margbaramerica.net |access-date=2017-06-24 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot}}</ref>]] دوای ڕووخانی خانەدانە [[شانشینی پەھلەوی|پەھلەوی]]یە لایەنگرەکەی [[ئەمریکا]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٩، خۆپیشاندەرانی ئێرانی بەردەوام ھاواریان دەکرد مەرگ بۆ ئەمریکا و «مەرگ بۆ شا» لە دەرەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]]، لەنێویاندا ئەو ڕۆژەی کە باڵیۆزخانەکە لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩دا دەستی بەسەردا گیرا، کە دەستپێکی قەیرانی بارمتەکانی ئێران بوو.<ref>{{cite book|author=David Patrick Houghton|title=US Foreign Policy and the Iran Hostage Crisis|url=https://books.google.com/books?id=Zw18f_uonosC&q=%22death+to+america%22&pg=PA51|year=2001|isbn=978-0-521-80509-4|page=51|publisher=Cambridge University Press}}</ref> لە ماوەی قەیرانەکەدا، ئەو ئێرانییانەی دەوری باڵیۆزخانەکەیان دابوو ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ کارتەر».<ref>{{cite book|author=Mark Bowden|title=Guests of the Ayatollah: The First Battle in America's War with Militant Islam|publisher=Atlantic Monthly Press|url=https://archive.org/details/guestsofayatolla00bowd|url-access=registration|quote=death to america.|year=2006 |page=[https://archive.org/details/guestsofayatolla00bowd/page/221 221], 245|isbn=978-0-87113-925-2}}</ref> کاتێک ئێران ٥٢ بارمتە ئەمریکییەکەی تری لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨١ ئازاد کرد، لە ڕێگەی ڕیزێکی خوێندکارانەوە بردران کە ھێڵی ھاوتەریبیان پێکھێنابوو و ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» کاتێک سەرکەوتنە سەر ئەو فڕۆکەیەی کە لە تارانەوە دەیانفڕێنێت.<ref>Bowden, p. &nbsp;584</ref> دروشمێکی ھاوشێوەی «مەرگ بۆ ئیسرائیل» (بە [[فارسی]]: مرگ بر اسرائیل) بەکاردێت، و بەردەوام لە گردبوونەوە سیاسییەکانی ئێران و [[پاکستان]] دەوترێتەوە. ئەمە ناسراوترین جۆری دروشمەکەیە.<ref>{{cite news |last=Taylor |first=Adam |date=4 November 2015 |title=Why 'Death to America' won't go away |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/11/04/why-death-to-america-wont-go-away/ |newspaper=The Washington Post |access-date=5 February 2018 |archive-date=28 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228015657/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/11/04/why-death-to-america-wont-go-away/ |url-status=live}}</ref> نووسەری گەشتیاری [[ڕیک ستیڤس]] سەبارەت بە بینینی شۆفێرێک لە ئێران نووسیویەتی کە وتوویەتی باوە ئێرانییەکان بڵێن «مەرگ بۆ» ئەو شتانەی کە بێزاریان دەکەن و ناتوانن کۆنتڕۆڵی بکەن، وەک جەنجاڵی ھاتوچۆ؛ ستیڤس ئەمەی بەراورد کردووە بە بەکارھێنانی وشەی «نەفرەت» لە دەستەواژەکانی وەک «نەفرەت لەو مێرمنداڵانە».<ref>{{Cite web |last=Steves |first=Rick |author-link=Rick Steves |date=January 2009 |title=Iran: The Politics of People |url=https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/iran-the-politics-of-people |access-date=2025-09-25 |website=Rick Steves |language=en-US |archive-date=20 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820182147/https://www.ricksteves.com/watch-read-listen/iran-the-politics-of-people |url-status=live}}</ref> لە ماوەی بوونی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا، دروشمەکە کۆڵەکەیەکی بەھا شۆڕشگێڕییەکانی پێکھێناوە. بەردەوام لە نوێژەکانی [[ھەینی]]دا و بۆنە گشتییەکانی تردا دەوترێتەوە، کە زۆرجار لەگەڵ سووتاندنی [[ئاڵای ئەمریکا]] ھاوڕێیە. ئەم بۆنانە ساڵیادی ٤ی تشرینی دووەمی دەستبەسەرداگرتنی باڵیۆزخانەی ئەمریکا دەگرێتەوە، کە سەرکردەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٨٧دا وەک پشوویەکی نیشتمانی ڕایان گەیاند، کە ناوی نراوە «ڕۆژی مەرگ بۆ ئەمریکا».<ref>{{cite news |date=3 November 1987 |title=Millions Of Iranians Demonstrate Against U.S. |url=https://apnews.com/349374a3c1c5a4ec6c3fbefd1ac3f2ae |work=Associated Press News |archive-date=28 May 2023 |access-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528202838/https://apnews.com/349374a3c1c5a4ec6c3fbefd1ac3f2ae |url-status=live}}</ref> وێنە کێشراوەکانی سەر دیوار کە لەلایەن دەوڵەتەوە پشتگیری دەکرێن و دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان لەسەرە لە شارەکانی ئێراندا باون، بەتایبەتی لە تاران.<ref>{{cite book|first=Lina |last=Khatib|author-link=Lina Khatib |title=Image Politics in the Middle East: The Role of the Visual in Political Struggle|url=https://books.google.com/books?id=laf52AEnJDwC&q=%22death+to+america%22&pg=PA81|year=2012|isbn=978-1-84885-282-2 |pages=81–83|publisher=Bloomsbury Academic}}</ref> بە وتەی [[ھاشمی ڕەفسەنجانی]]، [[خومەینی]] لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٨٤دا ڕازی بووە کە بەکارھێنانی دروشمەکە ڕابگیرێت. لێدوانەکەی ڕەفسەنجانی لەلایەن نەیارە توندڕەوەکانیەوە ڕەتکرایەوە کە وتیان «ئیمام لە بەدرێژایی ژیانی ئەمریکای بە شەیتانی گەورە ناوبردووە. ئەو پێی وابوو کە ھەموو کێشەکانی موسڵمانان بەھۆی ئەمریکاوەیە».<ref>[https://www.theguardian.com/world/2007/aug/20/iran.roberttait Khomeini 'sought to drop Death to America chant'], ''Guardian'', Robert Tait, 20 August 2007</ref> بەگوێرەی گۆڤاری [[پۆلیتیکۆ]]، دوای ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول، ڕێبەری باڵای ئێران [[عەلی خامنەیی]] «دروشمە ئاساییەکانی مەرگ بۆ ئەمریکای لە [[نوێژی ھەینی|نوێژەکانی ھەینیدا]]» بە شێوەیەکی کاتی ڕاگرت.<ref>[https://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052/ 34 Years of Getting to No with Iran]. ''[[Politico]] Magazine''. Barbara Slavin. November 19, 2013. . [https://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052/ Permanent Archived Link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140129195150/http://www.politico.com/magazine/story/2013/11/a-failure-to-communicate-100052.html?ml=m_t2_2h |date=29 January 2014}} at [[WebCite]]. Retrieved and archived on July 4th, 2016.</ref> لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٣، لە کاتی گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە گۆڕەپانی [[کیم ئیل سونگ]] لە [[پیۆنگیانگ]] لە [[کۆریای باکوور]] بۆ پشتگیریکردن لە بانگەوازی [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ چەک، بەشداربووان ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ [[ئیمپریالیزم|ئیمپریالیست]]ەکانی ئەمریکا».<ref name="Pyongyang">{{Cite news |title=North Korea Holds Mass Rally — Soldiers And Students Chant 'Death To US Imperialists' |url=https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3 |website=www.businessinsider.com |date=29 March 2013 |language=en |archive-date=2024-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113030040/https://www.businessinsider.com/north-korea-holds-mass-rally--soldiers-and-students-chant-death-to-us-imperialists-2013-3 |url-status=live |access-date=2024-01-12}}</ref> لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٥، خامنەیی لە کاتی وتاردان لە گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە [[ئێران]] لە کاتی [[جەژنی نەورۆز]]دا، پشتگیری لە دەستەواژەی «مەرگ بۆ ئەمریکا» کرد و ھاواری کرد.<ref>{{cite news|title='Death to America': Iran's Supreme Leader accuses the US of 'bullying'|url=http://www.euronews.com/2015/03/21/death-to-america-iran-s-supreme-leader-accuses-the-us-of-bullying/|access-date=21 March 2015|publisher=[[Euronews]]|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013747/https://www.euronews.com/2015/03/21/death-to-america-iran-s-supreme-leader-accuses-the-us-of-bullying|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Obama downplays Iran 'death to America' remarks, toes hard line on Benjamin Netanyahu|url=http://www.washingtontimes.com/news/2015/mar/23/obama-downplays-iran-death-to-america-remarks-toes/|access-date=23 March 2015|work=The Washington Times|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.washingtontimes.com/news/2015/mar/23/obama-downplays-iran-death-to-america-remarks-toes/|url-status=live}}</ref> لە بەیاننامەیەکدا کە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە [[ماڵپەڕ]]ەکەیدا بڵاوکراوەتەوە، [[خامنەیی]] وتی: «پێویست بە گوتن ناکات کە دروشمەکە بەواتای مەرگ بۆ نەتەوەی [[ئەمریکا]] نایەت؛ ئەم دروشمە بەواتای مەرگ بۆ سیاسەتەکانی ئەمریکا و [[مەرگ]] بۆ لووتبەرزی دێت».<ref>{{cite web|last1=Dehghan|first1=Saeed|title=Iran's Ayatollah clarifies that 'death to America' slogan refers to policies|url=https://www.theguardian.com/world/2015/nov/03/ayatollah-khamenei-iran-death-to-america|website=The Guardian|access-date=6 November 2015|date=November 3, 2015}}</ref><ref>{{cite web|last1=Vinograd|first1=Cassandra|title=Iran's Ayatollah Ali Khamenei Explains 'Death to America' Slogan|url=https://www.nbcnews.com/news/world/irans-ayatollah-ali-khamenei-explains-death-america-slogan-n456406|work=NBC News|access-date=6 November 2015|date=3 November 2015|archive-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021725/http://www.nbcnews.com/news/world/irans-ayatollah-ali-khamenei-explains-death-america-slogan-n456406|url-status=live}}</ref> لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧، لە کاتی [[ڕۆژی قودس]]دا، خۆپیشاندەران ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ [[ئیسرائیل]]».<ref>{{Cite web|title='Death to Israel.', 'Death to America' at Iranian parade|url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/231478|publisher=[[Arutz Sheva]]|date=June 23, 2017|access-date=July 9, 2018|archive-date=July 10, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010219/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/231478|url-status=live}}</ref> لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨، ئێران ڕای گەیاند کە [[ئیمۆجی]]یەکی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە [[ئەپڵیکەیشن]]ێکی نامەنووسینی ناوخۆیدا دەخرێتە نێو بەرنامەکەوە.<ref>{{Cite web|title='Death to America' emoji reportedly included in Iran messaging app|url=https://www.cnbc.com/2018/04/25/death-to-america-emoji-reportedly-included-in-iran-messaging-app.html|publisher=[[CNBC]]|date=April 25, 2018|access-date=9 July 2018|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.cnbc.com/2018/04/25/death-to-america-emoji-reportedly-included-in-iran-messaging-app.html|url-status=live}}</ref> لە ٩ی ئایاری ٢٠١٨، ئاڵایەکی ئەمریکا لەناو [[پەرلەمانی ئێران]]دا لەناو ھاواری «مەرگ بۆ ئەمریکا» سووتێنرا، دوای کشانەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی لە سەردەمی سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]].<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/05/09/trump-iran-nuclear-deal-withdrawal-fallout/593490002/ Iran lawmakers shout 'death to America,' burn U.S. flag after Trump nixes nuclear deal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211122233035/https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/05/09/trump-iran-nuclear-deal-withdrawal-fallout/593490002/ |date=2021-11-22}} usatoday.com</ref> لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، لویس فەراخان، ڕێبەری گرووپی ئایینی نەتەوەی [[ئیسلام]]، لە کاتی گەشتێکی ھاوپشتی بۆ ئێران، پێش ئەو سزایانەی کە چاوەڕوان دەکرا لەلایەن ئیدارەی ترامپەوە بەسەر ئێراندا بسەپێنرێت، سەرکردایەتی دروشمێکی «مەرگ بۆ ئەمریکا»ی کرد.<ref>{{Cite web|last1=Parke|first1=Caleb|title=Louis Farrakhan, Nation of Islam leader, leads 'Death to America' chant in Iran|url=https://www.foxnews.com/world/farrakhan-chants-death-to-america-in-iran.amp|publisher=[[Fox News]]|date=November 5, 2018|access-date=6 November 2018|archive-date=28 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250628013746/https://www.foxnews.com/world/farrakhan-chants-death-to-america-in-iran.amp|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.algemeiner.com/2018/11/04/renowned-antisemite-louis-farrakhan-chants-death-to-america-on-solidarity-trip-to-iran/ Renowned antisemite louis farrakhan chants death to america on solidarity trip to Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106214129/https://www.algemeiner.com/2018/11/04/renowned-antisemite-louis-farrakhan-chants-death-to-america-on-solidarity-trip-to-iran/ |date=2018-11-06}} algemeiner.com</ref> زۆرێک لە خۆپیشاندەرانی دژ بە [[حکوومەتی ئێران]]، چ لە ناوەوە و چ لە دەرەوەی ئێران، دەستەواژەی ھاوشێوەیان بۆ خۆپیشاندان دژی حکوومەتی تیۆکراتی بەکارھێناوە. دروشمەکانی وەک «مەرگ بۆ خامنەیی»، «مەرگ بۆ [[دیکتاتۆر]]» و «مەرگ بۆ کۆماری ئیسلامی» لەو بۆنانەدا وتراونەتەوە، کە دوایینیان [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی مەھسا ئەمینی]] بوو کە لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ دەستیپێکرد.<ref>{{Cite web |url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/death-to-khamenei-after-protests-iran-president-apologizes-over-power-blackouts-1.9974522 |title='Death to Khamenei': After Protests, Iran's President Apologizes Over Power Blackouts |access-date=30 July 2021 |archive-date=31 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131140206/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/death-to-khamenei-after-protests-iran-president-apologizes-over-power-blackouts-1.9974522 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.1news.co.nz/2022/11/11/death-to-the-dictator-iran-protests-rage-on/ |title='Death to the Dictator' - Iran protests rage on |access-date=2022-11-29 |archive-date=2022-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129230830/https://www.1news.co.nz/2022/11/11/death-to-the-dictator-iran-protests-rage-on/ |url-status=dead}}</ref> ھەروەھا خۆپیشاندەران ڕەتیانکردەوە بەسەر ئاڵا گەورەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا بڕۆن کە لەسەر زەوی زانکۆکان کێشرابوون،<ref>{{Cite web |url=https://www.nbcnews.com/news/world/iran-protests-crowds-tehran-refuse-walk-u-s-israeli-flags-n1114371 |title=Iran protests: Crowds in Tehran refuse to walk on U.S. and Israeli flags |website=[[NBC News]] |date=13 January 2020 |access-date=2020-01-17 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211053305/https://www.nbcnews.com/news/world/iran-protests-crowds-tehran-refuse-walk-u-s-israeli-flags-n1114371 |url-status=live}}</ref> کە لەلایەن سەرۆکی ئەو کاتە ترامپ لە ساڵی ٢٠٢٠دا ستایش کرا.<ref>[http://www.hurriyetdailynews.com/trump-hails-iran-protesters-for-not-trampling-us-flag-150937 Trump hails Iran protesters for not trampling US flag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115170139/http://www.hurriyetdailynews.com/trump-hails-iran-protesters-for-not-trampling-us-flag-150937 |date=2020-01-15}}, ''Hurriyet Daily News''</ref> لە مەراسیمی بەخاکسپاردنی [[قاسم سولەیمانی]]، دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە زۆرێک لە ماتەمگێڕان لە سەرانسەری [[بەغدا]]، [[ئیسلاماباد]]، [[کەراچی]] و زۆر شاری دیکە دەبیسترا.<ref name="MS">{{Cite web|url=https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/ |title=Mourners shout 'Death to America' at funeral for Iranian general |date=4 January 2020 |publisher=ITV News |language=en |access-date=2020-01-04 |archive-date=2020-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200104201330/https://www.itv.com/news/2020-01-04/mourners-shout-death-to-america-at-funeral-for-iranian-general/ |url-status=live}}</ref> لە گردبوونەوەی [[ڕۆژی قودس]]ی ساڵی ٢٠٢٤ لە دیربۆرن لە [[میشیگان]]، ھەندێک لە ئامادەبووان دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان دەوتەوە لە وەڵامی وتارە دژە ئەمریکییەکانی یەکێک لە قسەکەرەکان.<ref>{{citation |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/death-to-america-death-to-israel-chants-at-a-pro-palestine-rally-led-by-tarek-bazzi-in-michigans-dearborn-101712549003591.html |title='Death to America', 'Death to Israel' chants at a pro-Palestine rally led by Tarek Bazzi in Michigan's Dearborn |date=April 8, 2024 |access-date=April 12, 2024 |archive-date=April 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240413130831/https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/death-to-america-death-to-israel-chants-at-a-pro-palestine-rally-led-by-tarek-bazzi-in-michigans-dearborn-101712549003591.html |url-status=live |website=Hindustan Times}}</ref> دواتر ڕێکخەرانی گردبوونەوەکە وتیان دروشمەکان «ناڕەوا» و «ھەڵە» بوون، و سەرۆکی شارەوانی دیربۆرن [[عەبدوڵڵا حەمموود]] وتی دروشمەکان «قبووڵنەکراون و بە پێچەوانەی دڵی ئەم شارەیە».<ref>{{citation |url=https://edition.cnn.com/2024/04/15/opinions/death-to-america-chants-palestinian-rally-dearborn-obeidallah/index.html |title=Opinion: There's no excuse for 'death to America' chants, and Dearborn agrees |author=Dean Obeidallah |date=April 15, 2024 |website=[[CNN]] |access-date=25 October 2024 |archive-date=5 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305023816/https://edition.cnn.com/2024/04/15/opinions/death-to-america-chants-palestinian-rally-dearborn-obeidallah/index.html |url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Death to America}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئێران|عێراق|یەمەن|لوبنان|ئەفغانستان|پاکستان|کۆریای باکوور}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:شەڕی کۆریا]] [[پۆل:پەیوەندییەکانی کۆریای باکوور و ویلایەتە یەکگرتووەکان]] pqufjxvx6qcuwxxb5mc7kporc9ly4oq 1 198426 1571211 1555034 2026-04-02T19:19:42Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571211 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875447 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210505202727/https://www.komala.com/10897 بۆ https://www.komala.com/10897 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:١٧، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1020584 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210505202722/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=170170 بۆ https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=170170 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٤٨، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1261258 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210507121825/http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=20208&Jor=1 بۆ http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=20208&Jor=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:١٤، ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331645 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210507121825/http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=20208&Jor=1 بۆ http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=20208&Jor=1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210505202722/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=170170 بۆ https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=170170 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210505202727/https://www.komala.com/10897 بۆ https://www.komala.com/10897 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٥، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1555033 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210505202723/https://iliberty.org.uk/iran-kurdish-political-prisoner-hedayat-abdollahpour-executed-in-urmia-prison/ بۆ https://iliberty.org.uk/iran-kurdish-political-prisoner-hedayat-abdollahpour-executed-in-urmia-prison/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٤٤، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیدایەت عەبدوڵڵاپوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571210 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210506014318/https://pdkimedia.com/?p=2314 بۆ https://pdkimedia.com/?p=2314 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:١٩، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ab1r8i9rm86ua89k8pgqfvebtf05mbu 0 199235 1571027 1570911 2026-04-02T12:02:29Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571027 wikitext text/x-wiki {{کردنەیەک|تەختەکلیلی_کۆمپیوتەر}} '''تەختەکلیلی کۆمپیوتەر''' ئامێرێکی تێکردنی ناوەوەیە کە لە دوای کیبۆردی [[چاپکەر]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thefreedictionary.com/computer+keyboard|سەردێڕ=computer keyboard|ئیش=TheFreeDictionary.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> مۆدێل کراوە کە ڕێکخستنێکی دوگمەکان یان کلیلەکان بەکاردێنێت بۆ ئەوەی وەک لیڤەری میکانیکی یان سویچی ئەلیکترۆنی کاربکات. جێگرتنەوەی کارتی مشتی زوو و تەکنەلۆجیای شریتی کاغەز، کارلێک لە ڕێگەی تەختەکلیلەکانی شێوازی تێلێپەرینتەرەوە، لە ساڵانی ١٩٧٠کانەوە، کە لەلایەن ماوسی کۆمپیوتەرەوە تەواو کراوە، لە ساڵانی ١٩٨٠کانەوە، شێوازی سەرەکی تێکردنی کۆمپیوتەرەکان بووە. == مێژوو == لەکاتێکدا چاپکەرەکان باوباپیری یەکلاکەرەوەی ھەموو ئامێرەکانی چوونەژوورەوەی دەقی سەرەکین، تەختەکلیلی کۆمپیوتەر وەک ئامێرێک بۆ چوونەژوورەوەی داتای کارەبایی و پەیوەندی بە زۆری لە سوودەکانی دوو ئامێرەوە سەرچاوە دەگریت: چاپکەرەکانی تەلی (یان تێلیپ) و چاپکەرەکان. ئەوە لە ڕێگەی ئەو ئامێرانەوە بوو کە تەختەکلیلی کۆمپیوتەرە مۆدێرنەکان لە چیدەکانی خۆیان بە میراتەوە. ھەر لە سەرەتای ١٨٧٠کان، ئامێرەکانی وەک تێلێپرینتەر بەکار دەھێنران بۆ تایپکردن و گواستنەوەی داتای تێکستی [[بازاڕی سەرمایە]] لە تەختەکلیلەکەوە بە درێژایی ھێڵەکانی تەلەگراف بۆ ئامێرە تیککەرەکان بۆ ئەوەی دەستبەجێ کۆپی بکرێن و پیشان بدرێت لەسەر شریتی تیکتەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Essay on Technology Advancements in Computer Interfaces|ناونیشان=https://www.123helpme.com/technology-advancements-in-computer-interfaces-preview.asp?id=364629}}</ref> چاپکەری تەلەڤیزیۆنەکە، لە شێوەی ھاوچەرخی خۆیدا، لە ساڵی ١٩٠٧ بۆ ١٩١٠ لەلایەن ئەندازیاری میکانیکی ئەمریکی چارلس کرۆم و ھۆواردی کوڕەکەی، لەگەڵ بەشداری زووی ئەندازیاری کارەبایی فرانک پیرن پەرەی پێدرا. مۆدێلەکانی پێشتر بەجیا لەلایەن تاکەکانی وەک ڕۆیاڵ ئێرل ھاوس و فرێدریک جی کرید پەرەیان پێدرا. پێشتر ھێرمان ھۆلریث یەکەم ئامێری چاپی کلیلی پەرەپێدا، کە بەم زووانە گەشەی کرد بۆ ئەوەی کلیلەکانی چوونەژوورەوەی دەق و ژمارە بۆ چاپکەرەکانی ئاسایی لە دەیەی ١٩٣٠ بگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.zdnet.com/pictures/gallery-ibm-100-years-of-thinking-big/|سەردێڕ=Gallery: IBM: 100 Years of THINKing Big|نووسەر=Smith, Andy|ئیش=[[ZDNet]]|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151210153020/http://www.zdnet.com/pictures/gallery-ibm-100-years-of-thinking-big/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|df=dmy-all}}</ref> تەختەکلیلی سەر چاپکەری تەلەکە ڕۆڵێکی بەھێزی بینی لە پەیوەندی خاڵ بە خاڵ و خاڵ بۆ چەند خاڵی بۆ زۆربەی سەدەی بیستەم، لەکاتێکدا تەختەکلیلەکە لەسەر ئامێری چاپی کلیلەکە ڕۆڵێکی بەھێزی بینی لە چوونەژوورەوەی داتا و خەزنکردن تەنیا بۆ ماوەیەکی درێژ. پەرەسەندنی کۆنترین کۆمپیوتەرەکان تەختەکلیلی چاپکەری کارەبایی تێکەڵ کرد: پەرەسەندنی کۆمپیوتەری ENIAC ئامێرێکی چاپکەری کلیلی وەک ھەردوو ئامێری دەرھێنراو و کاغەزی لەسەر بنەمای کاغەزی تێکەڵکرد، لەکاتێکدا کۆمپیوتەری BINAC ھەروەھا بەکارھێنانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Past is prototype: The evolution of the computer keyboard|ناونیشان=https://www.computerworld.com/article/2493059/computer-peripherals/past-is-prototype--the-evolution-of-the-computer-keyboard.html|وێبگە=ComputerWorld.com}}</ref> تەختەکلیلەکە بە سەرەکیترین، یەکخراوترین کۆمپیوتەری بە باشی مایەوە بۆ سەردەمی ژماردنی کەسی تا پێشەکی ماوسەکە وەک ئامێرێکی بەکاربەر لە ساڵی ١٩٨٤. لەم کاتەدا، بەکارھێنەرە تەنھا دەقەکان لەگەڵ گرافیکی پاشەکەوت ڕێگایان دا بە ئایکۆنە بە بەراوردکارییە دەوڵەمەندەکانی گرافیک لەسەر شاشەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=D Kocielinski|سەردێڕ=Proceedings of the 15th international conference on Human-computer interaction with mobile devices and services - MobileHCI '13|ڕێکەوت=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١٤٥٠٣٢٢٧٣٧|پەڕە=٥٤٦|chapter=Linear interface for graphical interface of touch-screen|doi=10.1145/2493190.2494439|chapter-url=http://dl.acm.org/citation.cfm?id=2494439|s2cid=15291819}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، تەختەکلیلەکان ناوەند دەمێننەوە بۆ کارلێککردنی مرۆڤ و کۆمپیوتەر بۆ ئێستا، تەنانەت وەک ئامێرەکانی ژماردنی کەسی مۆبایل وەک [[تەلەفۆنی زیرەک|مۆبایلی زیرەک]] و تابلێتەکان تەختەکلیلەکە وەک ئامرازێکی ڕاستەقینەیی ئارەزوومەندانە دەگونجێنن == جۆر و پێوانەکان == جۆری جیاوازی تەختەکلیلەکان بەردەستن و ھەریەکەیان بە سەرنجێک لەسەر تایبەتمەندییە تایبەتەکان دیزاین کراون کە گونجاون لەگەڵ پێداویستییە تایبەتەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Master your keyboard - The ULTIMATE guide|ناونیشان=https://mainform.net/master-your-keyboard-the-ultimate-guide/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190907001532/https://mainform.net/master-your-keyboard-the-ultimate-guide/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمڕۆ، زۆربەی تەختەکلیلەکانی قەبارەی تەواو، یەکێک لە سێ پلانی میکانیکی جیاواز بەکاردێنن، کە عادەتەن بە سادەیی ISO(ISO/IEC 9995-2)، ANSI (ANSI-INCITS 154-1988)، و JIS (JIS X 6002-1980) بەکاردێنن، کە بە نزیکەیی بۆ سازمانەکان کە بە شێوەیەکی نزیک لە جیھان، ویلایەتە یەکگرتووەکان، و ستانداردەکانی ژاپۆنی، دەری دەکەن. (لە ڕاستیدا، لەیئاوتی میکانیکی ئاماژە بۆ کراوە وەک "ISO" و "ANSI" پابەندن بە پێشنیارە سەرەتایییەکان لە ستانداردە ناونراوەکاندا، لەکاتێکدا ھەر کام لەم ستانداردانە لە ڕاستیدا ڕێگە بە ڕێگاکەی تر دەدات. تەختەکلیلی ژمارەیی ستانداردی ANSI کلیلی ھەیە کە لەسەر سێ چارەگی سەنتەری ئینچ (٠٫٧٥ ئینچ (١٩ میلیمەتر)، و گەشتێکی کلیلی ھەیە بەلایەنی کەمەوە ٠٫١٥ ئینچ (٣٫٨ میلیمەتر) مۆدێلەکانی تەختەکلیلی نوێ کۆمەڵێک کلیلی کۆی تێدایە بەپێی ستانداردی دیاریکراویان، وەسف کراوە وەک ١٠١، ١٠٤، ١٠٥، ھتد و بە تەختەکلیلی «پڕ قەبارە» دەفرۆشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Judd|یەکەم١=William|سەردێڕ=Full-size, TKL, 60% and more: a guide to mechanical keyboard sizes|ناونیشان=https://www.keyboardco.com/blog/index.php/2017/08/full-size-tkl-60-and-more-a-guide-to-mechanical-keyboard-sizes/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=The Keyboard Company}}</ref> تەختەکلیلە مۆدێرنەکان کە ھاوتای پەیمانەکانی ئەمریکان بە شێوەیەکی ئاسایی ١٠٤ کلیلیان ھەیە لەکاتێکدا ١٠٥ کلیلەکە نۆرمەکەیە لە ھەموو جیھاندا. ئەم ژمارەیە ھەمیشە پەیڕەو ناکرێت، و کلیلەکانی تاک یان ھەموو بەشەکان بە گشتی لە پێناو کۆمپاکتی یان پەسەندی بەکارھێنەردا دەپەڕێن. باوترین بژاردە ئەوەیە کە numpad ناگرێتەوە، کە دەکرێ بە تەواوی بە بەشی ئەلف ومۆری بگۆڕدرێت. لاپتۆپەکان و شوێنەکانی وایەرلێس زۆر جار کلیلی دووبارەییان نییە و ئەوانەی کە بە دەگمەن بەکار دەھێنرێن. کردار- و کلیلەکانی تیر بە نزیکەیی ھەمیشە ئامادەن. یەکێکی تر لە فاکتەرەکانی دیاریکردنی قەبارەی تەختەکلیل قەبارە و مەودای کلیلەکان. کەمکردنەوەکە سنووردارکراوە بە ڕەچاوکردنی کرداری کە کلیلەکان پێویستە بە ئەندازەی پێویست گەورە بن بۆ ئەوەی بە ئاسانی پەنجەکان دابنرێن. بە جێگرەوە، ئامرازێک بەکاردێت بۆ فشار خستنە سەر کلیلە بچووکەکان. === دێسکتۆپ یان قەبارەی تەواو === تەختەکلیلەکانی کۆمپیوتەری دێسکتۆپ پیتی ئەلفوبێی و ژمارەکان، ھێما چاپییەکان و نیشانەکانی خاڵبەندی، یەک یان زیاتر لە ھێماکانی دراو و پیتە تایبەتەکانی تر، دیاکریتیک و کۆمەڵێک کلیلی کرداری جیاواز لەخۆدەگرێت. دووبارەکردنەوەی گلیفەکان نەخشێنراوە لەسەر کلیلەکانی تەختەکلیلێک کە لەگەڵ کۆنگرەی نەتەوەیی و پێویستییەکانی زماندا بگونجێت. تەختەکلیلەکانی کۆمپیوتەر ھاوشێوەی تەختەکلیلەکانی چاپکەری کارەبان بەڵام کلیلی زیاتریان تێدایە، وەک کلیلی فرمان یان کلیلەکانی Windows. === قەبارەی لاپتۆپ === تەختەکلیلەکان لەسەر لاپتۆپەکان و کۆمپیوتەرەکانی دەفتەری تێبینی عادەتەن مەودایەکی گەشتی کورتتریان ھەیە بۆ لێدانی کلیلەکان، کورتتر لەسەر مەودای سەفەر، و کۆمەڵە کلیلێکی کەمکراو. ئەوان لەوانەیە پەڕەی کلیلی ژمارەیییان نەبێت، و کلیلەکانی فانکشن لەوانەیە لە شوێنەکان دابنرێن کە جیاوازن لە دانانیان لەسەر تەختەکلیلێکی پێوانەیی، بە قەبارەی تەواو. میکانیزمی سویچ بۆ تەختەکلیلی لاپتۆپ زیاتر ئەگەری ھەیە ببێتە سویچی قەشە لە کۆمی لاستیکی؛ ئەمە پێچەوانەی ئاراستەکەیە بۆ تەختەکلیلی قەبارە تەواو. == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Computer keyboards}}{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر}} [[پۆل:تەختەکلیلەکانی کۆمپیوتەر]] io4kfaygr73txolme50u9xcnw7pk7ah 0 199866 1571424 1274724 2026-04-03T07:29:41Z 1silent scientist 51740 1571424 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ئەرکفەخشاد |image=Arphaxad.jpg |image_size=220px |caption=ئەرکفەخشاد کوڕی سام |birth_date= |birth_place=[[ئوور]]، [[سۆمەر]] |death_date=''نەزانراو'' |death_place= |occupation= |parents=[[سام]] |children=[[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]] [[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]] [[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]] }} '''ئەرکفەخشاد''' ({{بە عیبری|אַרְפַּכְשַׁד}}، {{بە یۆنانی|Ἀρφαξάδ}}) ھەروەھا ناسراو بە '''ئەرفاکساد''' یان '''ئەرفاکساد''' یەکێکە لە کوڕەکانی [[سام]]ی کوڕی [[نووح]]. ناوەکە لە کتێبی [[تەورات]]ی عیبری (یان پەیمانی کۆنی ئینجیلی مەسیحی) تۆمار کراوە و دواتر لە کتێبی [[ئینجیل]]ی جیاوازدا کۆپی کراوە، لەوانە [[ئینجیلی لۆقا]] لە پەیمانی نوێدا. ئەرکفەخشاد دوو ساڵ دوای زریانەکەی نووح لەدایکبوو.<ref>پیدایش ۱۱:۱۲</ref> براکانی ئەرکفەخشاد، ئیلام، ئاشوور، لوود و ئارام بوون. <ref>تواریخ ۱:۱۷</ref> کوڕەکەی یەکەمی ئەرکفەخشاد [[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]] یان شاڵح بوو، کوڕی دووەمی [[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]] و کوڕەکەی دیکەی [[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]] بوو. لە کتێبی یووبیلدا، ئەرکفەخشاد وەک باپیری ھۆزەکانی ئوور و کێشان ھاتووە. ئەرکفەخشاد قەڵای ئۆرکەلدانی لە کەناری باشووری فورات دامەزراند.<ref>یوبیل ۱۴:۱۷</ref> ئەرکفەخشاد چوارسەد و سی و ھەشت ساڵ ژیا.<ref>توا ۱:۱۷</ref> ناوی لە ڕەچەڵەکەکەی [[داوود]]،<ref>تواریخ ۱۴:۸</ref> [[عیسا]]<ref>لوقا ۳:۳۳</ref> و [[محەممەد]]<ref>سیرت رسول‌اللە ص ۱۹</ref> ھاتووە. شاری ئەرکفەخشاد لە ئێستادا دەکەوێتە باشووری [[عێراق]]. ==گێڕدراوە ئینجیلییەکان== ئەرکفەخشاد بەپێی [[سەرەتای بەدیھێنان|پەرتووکی پەیدابوون]] یەکێک بوو لە پێنج کوڕەکەی [[سام]] (کوڕی [[نووح]]).<ref>{{bibleverse|Genesis|10:22|KJV}} {{Bibleverse|Genesis|11:10-13|KJV}} {{Bibleverse|1 Chronicles|1:17-18|KJV}}</ref> ئەو دوازدەیەمین ناوی [[ڕەچەڵەکنامەی پەیدابوون]]ە کە شوێن ڕەچەڵەکی [[ئیبراھیم]] دەکەوێت لە ئادەمەوە تا [[تارەح]]. بە دەستپێکردن لە [[ئادەم]]ەوە، نۆ ناوی [[پێش لافاو]] دراون کە پێش [[نووح]] و [[چیرۆکی لافاوەکەی پەیدابوون|لافاوەکە]] دەکەون، و نۆ ناوی دوای لافاو، بە کوڕە گەورەکەی سام دەست پێ دەکات و بە [[تارەح]] کۆتایی دێت.<ref>{{Cite book| publisher = Bloomsbury Publishing| isbn = 978-0-567-57455-8| last = Blenkinsopp| first = Joseph| title = Creation, Un-creation, Re-creation: A discursive commentary on Genesis 1-11| date = 2011-02-17}}</ref> بەپێی دەقەکە، براکانی ئەرکفەخشاد بریتی بوون لە [[ئیلام|عیلام]]، [[ئاشوور]]، [[لوود]] و [[ئارام]]. کوڕی ئەرکفەخشاد ناوی [[شالح]]ە، جگە لە [[سەپتۆجینت]]، کە تێیدا کوڕەکەی [[قەینان]]ە، و شالح دەبێتە نەوەی ئەرکفەخشاد. قەینان ھەروەھا وەک کوڕی ئەرکفەخشاد ناسێنراوە لە [[ئینجیلی لۆقا]] ٣:٣٦ و لە پەرتووکی نامۆریدی [[پەرتووکی یۆبیلەکان|یۆبیلەکان]] ٨:١. [[پەرتووکی یۆبیلەکان]] جگە لەوەش ھاوسەری ئەرکفەخشاد بە «ڕەسوئایا» دیاری دەکات، کە کچی «سووسان» بوو، کە کوڕی (یان کچی لە ھەندێک وەشاندا) کوڕە گەورەکەی [[سام]]، عیلام بوو. (دایکی ئەرکفەخشاد لەم سەرچاوەیەدا ناوی «سەدەکە تەلەباب»ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئایین|جوویەتی|ژیاننامە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون]] [[پۆل:نووح]] 3lqrjw7e9xlx2vsqc9noadw3np6hm2j 1571425 1571424 2026-04-03T07:32:26Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1571425 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ئەرکفەخشاد |image=Arphaxad.jpg |image_size=220px |caption=ئەرکفەخشاد کوڕی سام |birth_date= |birth_place=[[ئوور]]، [[سۆمەر]] |death_date=''نەزانراو'' |death_place= |occupation= |parents=[[سام]] |children=[[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]] [[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]] [[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]] }} '''ئەرکفەخشاد''' ({{بە عیبری|אַרְפַּכְשַׁד}}، {{بە یۆنانی|Ἀρφαξάδ}}) ھەروەھا ناسراو بە '''ئەرفاکساد''' یان '''ئەرفاکساد''' یەکێکە لە کوڕەکانی [[سام]]ی کوڕی [[نووح]]. ناوەکە لە کتێبی [[تەورات]]ی عیبری (یان پەیمانی کۆنی ئینجیلی مەسیحی) تۆمار کراوە و دواتر لە کتێبی [[ئینجیل]]ی جیاوازدا کۆپی کراوە، لەوانە [[ئینجیلی لۆقا]] لە پەیمانی نوێدا. ئەرکفەخشاد دوو ساڵ دوای زریانەکەی نووح لەدایکبوو.<ref>پیدایش ۱۱:۱۲</ref> براکانی ئەرکفەخشاد، ئیلام، ئاشوور، لوود و ئارام بوون. <ref>تواریخ ۱:۱۷</ref> کوڕەکەی یەکەمی ئەرکفەخشاد [[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]] یان شاڵح بوو، کوڕی دووەمی [[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]] و کوڕەکەی دیکەی [[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]] بوو. لە کتێبی یووبیلدا، ئەرکفەخشاد وەک باپیری ھۆزەکانی ئوور و کێشان ھاتووە. ئەرکفەخشاد قەڵای ئۆرکەلدانی لە کەناری باشووری فورات دامەزراند.<ref>یوبیل ۱۴:۱۷</ref> ئەرکفەخشاد چوارسەد و سی و ھەشت ساڵ ژیا.<ref>توا ۱:۱۷</ref> ناوی لە ڕەچەڵەکەکەی [[داوود]]،<ref>تواریخ ۱۴:۸</ref> [[عیسا]]<ref>لوقا ۳:۳۳</ref> و [[محەممەد]]<ref>سیرت رسول‌اللە ص ۱۹</ref> ھاتووە. شاری ئەرکفەخشاد لە ئێستادا دەکەوێتە باشووری [[عێراق]]. ==گێڕدراوە ئینجیلییەکان== ئەرکفەخشاد بەپێی [[سەرەتای بەدیھێنان|پەرتووکی پەیدابوون]] یەکێک بوو لە پێنج کوڕەکەی [[سام]] (کوڕی [[نووح]]).<ref>{{bibleverse|Genesis|10:22|KJV}} {{Bibleverse|Genesis|11:10-13|KJV}} {{Bibleverse|1 Chronicles|1:17-18|KJV}}</ref> ئەو دوازدەیەمین ناوی [[ڕەچەڵەکنامەی پەیدابوون]]ە کە شوێن ڕەچەڵەکی [[ئیبراھیم]] دەکەوێت لە ئادەمەوە تا [[تارەح]]. بە دەستپێکردن لە [[ئادەم]]ەوە، نۆ ناوی [[پێش لافاو]] دراون کە پێش [[نووح]] و [[چیرۆکی لافاوەکەی پەیدابوون|لافاوەکە]] دەکەون، و نۆ ناوی دوای لافاو، بە کوڕە گەورەکەی سام دەست پێ دەکات و بە [[تارەح]] کۆتایی دێت.<ref>{{Cite book| publisher = Bloomsbury Publishing| isbn = 978-0-567-57455-8| last = Blenkinsopp| first = Joseph| title = Creation, Un-creation, Re-creation: A discursive commentary on Genesis 1-11| date = 2011-02-17}}</ref> بەپێی دەقەکە، براکانی ئەرکفەخشاد بریتی بوون لە [[ئیلام|عیلام]]، [[ئاشوور]]، [[لوود]] و [[ئارام]]. کوڕی ئەرکفەخشاد ناوی [[شالح]]ە، جگە لە [[سەپتۆجینت]]، کە تێیدا کوڕەکەی [[قەینان]]ە، و شالح دەبێتە نەوەی ئەرکفەخشاد. قەینان ھەروەھا وەک کوڕی ئەرکفەخشاد ناسێنراوە لە [[ئینجیلی لۆقا]] ٣:٣٦ و لە پەرتووکی نامۆریدی [[پەرتووکی یۆبیلەکان|یۆبیلەکان]] ٨:١. [[پەرتووکی یۆبیلەکان]] جگە لەوەش ھاوسەری ئەرکفەخشاد بە «ڕەسوئایا» دیاری دەکات، کە کچی «سووسان» بوو، کە کوڕی (یان کچی لە ھەندێک وەشاندا) کوڕە گەورەکەی [[سام]]، عیلام بوو. (دایکی ئەرکفەخشاد لەم سەرچاوەیەدا ناوی «سەدەکە تەلەباب»ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئایین|جوویەتی|ژیاننامە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون]] [[پۆل:نووح]] 4k4uueqlotzsf73bqnijyvm3oyiylfr 1571426 1571425 2026-04-03T07:35:37Z 1silent scientist 51740 /* گێڕدراوە ئینجیلییەکان */ 1571426 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ئەرکفەخشاد |image=Arphaxad.jpg |image_size=220px |caption=ئەرکفەخشاد کوڕی سام |birth_date= |birth_place=[[ئوور]]، [[سۆمەر]] |death_date=''نەزانراو'' |death_place= |occupation= |parents=[[سام]] |children=[[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]] [[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]] [[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]] }} '''ئەرکفەخشاد''' ({{بە عیبری|אַרְפַּכְשַׁד}}، {{بە یۆنانی|Ἀρφαξάδ}}) ھەروەھا ناسراو بە '''ئەرفاکساد''' یان '''ئەرفاکساد''' یەکێکە لە کوڕەکانی [[سام]]ی کوڕی [[نووح]]. ناوەکە لە کتێبی [[تەورات]]ی عیبری (یان پەیمانی کۆنی ئینجیلی مەسیحی) تۆمار کراوە و دواتر لە کتێبی [[ئینجیل]]ی جیاوازدا کۆپی کراوە، لەوانە [[ئینجیلی لۆقا]] لە پەیمانی نوێدا. ئەرکفەخشاد دوو ساڵ دوای زریانەکەی نووح لەدایکبوو.<ref>پیدایش ۱۱:۱۲</ref> براکانی ئەرکفەخشاد، ئیلام، ئاشوور، لوود و ئارام بوون. <ref>تواریخ ۱:۱۷</ref> کوڕەکەی یەکەمی ئەرکفەخشاد [[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]] یان شاڵح بوو، کوڕی دووەمی [[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]] و کوڕەکەی دیکەی [[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]] بوو. لە کتێبی یووبیلدا، ئەرکفەخشاد وەک باپیری ھۆزەکانی ئوور و کێشان ھاتووە. ئەرکفەخشاد قەڵای ئۆرکەلدانی لە کەناری باشووری فورات دامەزراند.<ref>یوبیل ۱۴:۱۷</ref> ئەرکفەخشاد چوارسەد و سی و ھەشت ساڵ ژیا.<ref>توا ۱:۱۷</ref> ناوی لە ڕەچەڵەکەکەی [[داوود]]،<ref>تواریخ ۱۴:۸</ref> [[عیسا]]<ref>لوقا ۳:۳۳</ref> و [[محەممەد]]<ref>سیرت رسول‌اللە ص ۱۹</ref> ھاتووە. شاری ئەرکفەخشاد لە ئێستادا دەکەوێتە باشووری [[عێراق]]. ==گێڕدراوە ئینجیلییەکان== ئەرکفەخشاد بەپێی [[سەرەتای بەدیھێنان|پەرتووکی پەیدابوون]] یەکێک بوو لە پێنج کوڕەکەی [[سام]] (کوڕی [[نووح]]).<ref>{{bibleverse|Genesis|10:22|KJV}} {{Bibleverse|Genesis|11:10-13|KJV}} {{Bibleverse|1 Chronicles|1:17-18|KJV}}</ref> ئەو دوازدەیەمین ناوی [[ڕەچەڵەکنامەی پەیدابوون]]ە کە شوێن ڕەچەڵەکی [[ئیبراھیم]] دەکەوێت لە ئادەمەوە تا [[تارەح]]. بە دەستپێکردن لە [[ئادەم]]ەوە، نۆ ناوی [[پێش لافاو]] دراون کە پێش [[نووح]] و [[چیرۆکی لافاوەکەی پەیدابوون|لافاوەکە]] دەکەون، و نۆ ناوی دوای لافاو، بە کوڕە گەورەکەی سام دەست پێ دەکات و بە [[تارەح]] کۆتایی دێت.<ref>{{Cite book| publisher = Bloomsbury Publishing| isbn = 978-0-567-57455-8| last = Blenkinsopp| first = Joseph| title = Creation, Un-creation, Re-creation: A discursive commentary on Genesis 1-11| date = 2011-02-17}}</ref> بەپێی دەقەکە، براکانی ئەرکفەخشاد بریتی بوون لە [[ئیلام کوڕی سام|عیلام]]، [[ئاشوور کوڕی سام|ئاشوور]]، [[لودی کوڕی سام|لوود]] و [[ئارام]]. کوڕی ئەرکفەخشاد ناوی [[شالح]]ە، جگە لە [[سەپتۆجینت]]، کە تێیدا کوڕەکەی [[قەینان]]ە، و شالح دەبێتە نەوەی ئەرکفەخشاد. قەینان ھەروەھا وەک کوڕی ئەرکفەخشاد ناسێنراوە لە [[ئینجیلی لۆقا]] ٣:٣٦ و لە پەرتووکی نامۆریدی [[پەرتووکی یۆبیلەکان|یۆبیلەکان]] ٨:١. [[پەرتووکی یۆبیلەکان]] جگە لەوەش ھاوسەری ئەرکفەخشاد بە «ڕەسوئایا» دیاری دەکات، کە کچی «سووسان» بوو، کە کوڕی (یان کچی لە ھەندێک وەشاندا) کوڕە گەورەکەی [[سام]]، عیلام بوو. (دایکی ئەرکفەخشاد لەم سەرچاوەیەدا ناوی «سەدەکە تەلەباب»ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئایین|جوویەتی|ژیاننامە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون]] [[پۆل:نووح]] gm2g6dynmpobecf45l8r0a6gs2i20ln 1571427 1571426 2026-04-03T07:36:08Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1571427 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ئەرکفەخشاد |image=Arphaxad.jpg |image_size=220px |caption=ئەرکفەخشاد کوڕی سام |birth_date= |birth_place=[[ئوور]]، [[سۆمەر]] |death_date=''نەزانراو'' |death_place= |occupation= |parents=[[سام]] |children=[[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]] [[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]] [[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]] }} '''ئەرکفەخشاد''' ({{بە عیبری|אַרְפַּכְשַׁד}}، {{بە یۆنانی|Ἀρφαξάδ}}) ھەروەھا ناسراو بە '''ئەرفاکساد''' یان '''ئەرفاکساد''' یەکێکە لە کوڕەکانی [[سام]]ی کوڕی [[نووح]]. ناوەکە لە کتێبی [[تەورات]]ی عیبری (یان پەیمانی کۆنی ئینجیلی مەسیحی) تۆمار کراوە و دواتر لە کتێبی [[ئینجیل]]ی جیاوازدا کۆپی کراوە، لەوانە [[ئینجیلی لۆقا]] لە پەیمانی نوێدا. ئەرکفەخشاد دوو ساڵ دوای زریانەکەی نووح لەدایکبوو.<ref>پیدایش ۱۱:۱۲</ref> براکانی ئەرکفەخشاد، ئیلام، ئاشوور، لوود و ئارام بوون. <ref>تواریخ ۱:۱۷</ref> کوڕەکەی یەکەمی ئەرکفەخشاد [[ساڵح (کوڕی ئەرکفەخشاد)|ساڵح]] یان شاڵح بوو، کوڕی دووەمی [[کینان (کوڕی ئەرکفەخشاد)|کینان]] و کوڕەکەی دیکەی [[مەکران (کوڕی ئەرکفەخشاد)|مەکران]] بوو. لە کتێبی یووبیلدا، ئەرکفەخشاد وەک باپیری ھۆزەکانی ئوور و کێشان ھاتووە. ئەرکفەخشاد قەڵای ئۆرکەلدانی لە کەناری باشووری فورات دامەزراند.<ref>یوبیل ۱۴:۱۷</ref> ئەرکفەخشاد چوارسەد و سی و ھەشت ساڵ ژیا.<ref>توا ۱:۱۷</ref> ناوی لە ڕەچەڵەکەکەی [[داوود]]،<ref>تواریخ ۱۴:۸</ref> [[عیسا]]<ref>لوقا ۳:۳۳</ref> و [[محەممەد]]<ref>سیرت رسول‌اللە ص ۱۹</ref> ھاتووە. شاری ئەرکفەخشاد لە ئێستادا دەکەوێتە باشووری [[عێراق]]. ==گێڕدراوە ئینجیلییەکان== ئەرکفەخشاد بەپێی [[سەرەتای بەدیھێنان|پەرتووکی پەیدابوون]] یەکێک بوو لە پێنج کوڕەکەی [[سام]] (کوڕی [[نووح]]).<ref>{{bibleverse|Genesis|10:22|KJV}} {{Bibleverse|Genesis|11:10-13|KJV}} {{Bibleverse|1 Chronicles|1:17-18|KJV}}</ref> ئەو دوازدەیەمین ناوی [[ڕەچەڵەکنامەی پەیدابوون]]ە کە شوێن ڕەچەڵەکی [[ئیبراھیم]] دەکەوێت لە ئادەمەوە تا [[تارەح]]. بە دەستپێکردن لە [[ئادەم]]ەوە، نۆ ناوی [[پێش لافاو]] دراون کە پێش [[نووح]] و [[چیرۆکی لافاوەکەی پەیدابوون|لافاوەکە]] دەکەون، و نۆ ناوی دوای لافاو، بە کوڕە گەورەکەی سام دەست پێ دەکات و بە [[تارەح]] کۆتایی دێت.<ref>{{Cite book| publisher = Bloomsbury Publishing| isbn = 978-0-567-57455-8| last = Blenkinsopp| first = Joseph| title = Creation, Un-creation, Re-creation: A discursive commentary on Genesis 1-11| date = 2011-02-17}}</ref> بەپێی دەقەکە، براکانی ئەرکفەخشاد بریتی بوون لە [[ئیلام کوڕی سام|عیلام]]، [[ئاشوور کوڕی سام|ئاشوور]]، [[لودی کوڕی سام|لوود]] و [[ئارام]]. کوڕی ئەرکفەخشاد ناوی [[شالح]]ە، جگە لە [[سەپتۆجینت]]، کە تێیدا کوڕەکەی [[قەینان]]ە، و شالح دەبێتە نەوەی ئەرکفەخشاد. قەینان ھەروەھا وەک کوڕی ئەرکفەخشاد ناسێنراوە لە [[ئینجیلی لۆقا]] ٣:٣٦ و لە پەرتووکی نامۆریدی [[پەرتووکی یۆبیلەکان|یۆبیلەکان]] ٨:١. [[پەرتووکی یۆبیلەکان]] جگە لەوەش ھاوسەری ئەرکفەخشاد بە «ڕەسوئایا» دیاری دەکات، کە کچی «سووسان» بوو، کە کوڕی (یان کچی لە ھەندێک وەشاندا) کوڕە گەورەکەی [[سام]]، عیلام بوو. (دایکی ئەرکفەخشاد لەم سەرچاوەیەدا ناوی «سەدەکە تەلەباب»ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئایین|جوویەتی|ژیاننامە}} [[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو کتێبی پەیدابوون]] [[پۆل:نووح]] 3uovjiw0zix01865ht5bvhvrvd550f0 0 210634 1571331 1488833 2026-04-02T21:43:11Z 1silent scientist 51740 1571331 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:25th Death Anniversary of Ruhollah Khomeini (13930314 4526610).jpg|وێنۆک|ئەو دروشمە لەکاتی ئاخاوتنی [[عەلی خامنەیی]] لە ٢٥ەمین ساڵیادی مردنی ڕووحوڵڵا خومەینی لە [[گڵکۆی ڕووحوڵڵا خومەینی|گڵکۆکەی]]، ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤]] '''ئەمریکا ناتوانێت ھیچ ھەڵەیەک بکات''' ({{بە فارسی|آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند}}، {{بە ئینگلیزی|America can't do a damn thing against us}}) دروشمێکە لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری پێشووی ئێران]]، [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لەکاتی [[قەیرانی بارمتەگرتنی ئێران]]،<ref name="Limbert">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Limbert|یەکەم=John W.|سەردێڕ=Negotiating with Iran: Wrestling the Ghosts of History|ناونیشان=https://archive.org/details/negotiatingwithi00limb|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=US Institute of Peace Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠١٢٧-٠٤٣-٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/negotiatingwithi٠٠limb/page/١٧٠ ١٧٠]–}}</ref> بۆ ڕەزامەندیدان بە ئێرانییەکان داندرا کە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ناتوانێت [[محەممەدڕەزا شا|شای پێشوو]] بۆ ئێران بگەڕێنێتەوە. ئەو وتەیە دواتر بووە دروشمێکی نافەرمی بۆ [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]].<ref name="FP">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Clawson|یەکەم١=Patrick|سەردێڕ=Iran Can't Agree to a Damn Thing|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2013/02/20/iran-cant-agree-to-a-damn-thing/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Foreign Policy|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216045615/http://foreignpolicy.com/2013/02/20/iran-cant-agree-to-a-damn-thing/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جێبەجێکردن == لە وەڵامی داواکاریی ئێران بۆ ڕادەستکردنەوەی شای ئێران، «[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]»، سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] «[[جیمی کارتەر]]» ڕێوشوێنی گەشتەکەی شای بۆ [[پەنەما]] دابین کرد. بەم کارە، کارتەر هەوڵیدا ئەگەری ڕادەستکردنەوەی شا نەهێڵێت لە بەرامبەر ئەو بارمتانەی کە لای ئێرانی شۆڕشگێڕ بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ (٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ – ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨١) دەستبەسەر بوون، دوای ئەوەی کۆمەڵێک خوێندکاری شۆڕشگێڕی ئێرانی سەر بە «خوێندکارانی موسڵمانی پەیڕەوی ڕێبازی ئیمام» هەڵیانکوتایە سەر باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە [[تاران]] و چوونە ژوورەوە و ستافە دیپلۆماسییەکەیان بە بارمتە گرت. ئەمەش لە بەرانبەردا کردارێک بوو وەک وەڵامێک بۆ پێدانی مافی پەنابەری سیاسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە [[شا]].<ref>{{cite book|last1=Chalk|first1=Peter|title=Encyclopedia of Terrorism (2 volume set)|date=2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0313308956|url=https://books.google.com/books?id=czK7lIU7m1oC&q=were+held+hostage+for+444+days+%28November+4%2C+1979%2C+to+January+20%2C+1981%29+after+a+group+of+Iranian+students+belonging+to+the+Muslim+Student+Followers+of+the+Imam%27s+Line+who+supported+the+Iranian+Revolution%2C+took+over+the+U.S.+Embassy+in+Tehran&pg=PT1000|access-date=2024-09-09|archive-date=2023-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923062526/https://books.google.com/books?id=czK7lIU7m1oC&q=were+held+hostage+for+444+days+%28November+4%2C+1979%2C+to+January+20%2C+1981%29+after+a+group+of+Iranian+students+belonging+to+the+Muslim+Student+Followers+of+the+Imam%27s+Line+who+supported+the+Iranian+Revolution%2C+took+over+the+U.S.+Embassy+in+Tehran&pg=PT1000|url-status=live}}</ref><ref name= "keyhan">{{cite news|url=http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2827/p02827211700061.pdf|title=Firm responses to void threats - Imam Khomeini said: America can't do a damn thing against us.|work=Kayhan|date=30 September 2015|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216192620/http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2827/p02827211700061.pdf|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref> هەفتەیەک دوای ڕووداوەکە، پەڕە و داراییەکانی ئێران لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە دەستیان بەسەردا گیرا. کەچی، سەرەڕای ئەوەی لەلایەن ئێرانەوە وەک هەڕەشەی نێودەوڵەتی دەبینران، هێشتا ئەگەری بەڕێوەچوونی دادگاییکردن بۆ سیخوڕە ئەمریکییە گومانلێکراوەکان هەبوو، و پەرچەکرداری [[خومەینی]] دژی هەڕەشەکەی کارتەر کە بەردەوام لەلایەن میدیا نێونەتەوەیییەکانەوە بڵاودەکرایەوە، دروشمی «ئەمریکا ناتوانێت هیچ غەڵەتێک بەرامبەرمان بکات» بوو.<ref name="keyhan" /> دروشمەکە لەسەر زۆرێک لە دیوار و پۆستەرەکان دەرکەوت وەک تابلۆیەکی بانگەشەی لەسەر سنووری [[ئێران]]-[[عێراق]]، و پۆستەرێک کە لەبەردەم [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان|فڕۆکە بێفڕۆکەوان]]ە دەستبەسەرکراوەکەدا هەڵواسرابوو وەک بەشێک لە ڕووداوی [[ئاڕ-کیو-١٧٠]]ی نێوان ئێران و ئەمریکا.<ref name="Limbert"/><ref name="FP"/> دروشمەکە هەروەها لەلایەن عەلی خامنەیی، جێنشینی خومەینی وەک ڕێبەری باڵای ئێران، بەکارهێنرا<ref name="TOI">{{cite news|last1=Winer|first1=Stuart|title=Khamenei to US: Your military 'can't do a damn thing' to us|url=http://www.timesofisrael.com/iran-leader-puts-kibosh-on-talks-under-us-threat-of-attack/|access-date=30 January 2016|work=Times of Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131133555/http://www.timesofisrael.com/iran-leader-puts-kibosh-on-talks-under-us-threat-of-attack/|archive-date=31 January 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Staff|title=America can't do a damn thing|language=fa|url=http://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=29938|website=KHAMENEI.IR|access-date=31 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115204254/http://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=29938|archive-date=15 January 2016|url-status=live}}</ref> یان بە شێوەی جیاواز ئاماژەی پێکرا.<ref>{{cite news|last1=Karami|first1=ArStaff|title=Khamenei: Iran rejected US offer to cooperate against IS|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/09/iran-rejects-us-offer-cooperate-is.html|access-date=31 January 2016|work=Al-Monitor|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116151744/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/09/iran-rejects-us-offer-cooperate-is.html|archive-date=16 January 2016|url-status=live}}</ref> هەروەها لەلایەن هەندێک لە بەرپرسانی تری ئێرانیشەوە بەکارهێنراوە.<ref>{{cite news|title=Iran: Obama 'can't do a damn thing'|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna36212348|access-date=31 January 2016|work=NBC news|agency=Associated Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225080802/http://www.nbcnews.com/id/36212348/ns/world_news-mideast_n_africa/t/iran-obama-cant-do-damn-thing/|archive-date=25 February 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Staff|title=Ahmadinejad: U.S. Can't Do "Damn Thing" on Nukes|url=http://www.cbsnews.com/news/ahmadinejad-us-cant-do-damn-thing-on-nukes/|access-date=31 January 2016|work=CBS News|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216101722/http://www.cbsnews.com/news/ahmadinejad-us-cant-do-damn-thing-on-nukes/|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Staff|title=Only Iran is confronting Islamic State, paramilitary chief says|url=https://www.reuters.com/article/mideast-crisis-iraq-iran-idUSL5N0YG0MK20150525?rpc=401|access-date=31 January 2016|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216102559/http://www.reuters.com/article/mideast-crisis-iraq-iran-idUSL5N0YG0MK20150525?rpc=401|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|America can't do a damn thing against us}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:دروشمەکان]] 9m6z52yqbonkecdm7l10ceartcmk8os 1571332 1571331 2026-04-02T21:43:42Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571332 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:25th Death Anniversary of Ruhollah Khomeini (13930314 4526610).jpg|وێنۆک|ئەو دروشمە لەکاتی ئاخاوتنی [[عەلی خامنەیی]] لە ٢٥ەمین ساڵیادی مردنی ڕووحوڵڵا خومەینی لە [[گڵکۆی ڕووحوڵڵا خومەینی|گڵکۆکەی]]، ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤]] '''ئەمریکا ناتوانێت ھیچ ھەڵەیەک بکات''' ({{بە فارسی|آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند}}، {{بە ئینگلیزی|America can't do a damn thing against us}}) دروشمێکە لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری پێشووی ئێران]]، [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لەکاتی [[قەیرانی بارمتەگرتنی ئێران]]،<ref name="Limbert">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Limbert|یەکەم=John W.|سەردێڕ=Negotiating with Iran: Wrestling the Ghosts of History|ناونیشان=https://archive.org/details/negotiatingwithi00limb|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=US Institute of Peace Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠١٢٧-٠٤٣-٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/negotiatingwithi00limb/page/١٧٠ ١٧٠]–}}</ref> بۆ ڕەزامەندیدان بە ئێرانییەکان داندرا کە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ناتوانێت [[محەممەدڕەزا شا|شای پێشوو]] بۆ ئێران بگەڕێنێتەوە. ئەو وتەیە دواتر بووە دروشمێکی نافەرمی بۆ [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]].<ref name="FP">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Clawson|یەکەم١=Patrick|سەردێڕ=Iran Can't Agree to a Damn Thing|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2013/02/20/iran-cant-agree-to-a-damn-thing/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Foreign Policy|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216045615/http://foreignpolicy.com/2013/02/20/iran-cant-agree-to-a-damn-thing/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جێبەجێکردن == لە وەڵامی داواکاریی ئێران بۆ ڕادەستکردنەوەی شای ئێران، «[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]»، سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] «[[جیمی کارتەر]]» ڕێوشوێنی گەشتەکەی شای بۆ [[پەنەما]] دابین کرد. بەم کارە، کارتەر ھەوڵیدا ئەگەری ڕادەستکردنەوەی شا نەھێڵێت لە بەرامبەر ئەو بارمتانەی کە لای ئێرانی شۆڕشگێڕ بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ (٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ – ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨١) دەستبەسەر بوون، دوای ئەوەی کۆمەڵێک خوێندکاری شۆڕشگێڕی ئێرانی سەر بە «خوێندکارانی موسڵمانی پەیڕەوی ڕێبازی ئیمام» ھەڵیانکوتایە سەر باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە [[تاران]] و چوونە ژوورەوە و ستافە دیپلۆماسییەکەیان بە بارمتە گرت. ئەمەش لە بەرامبەردا کردارێک بوو وەک وەڵامێک بۆ پێدانی مافی پەنابەری سیاسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە [[شا]].<ref>{{cite book|last1=Chalk|first1=Peter|title=Encyclopedia of Terrorism (2 volume set)|date=2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-30895-6|url=https://books.google.com/books?id=czK7lIU7m1oC&q=were+held+hostage+for+444+days+(November+4%2C+1979%2C+to+January+20%2C+1981)+after+a+group+of+Iranian+students+belonging+to+the+Muslim+Student+Followers+of+the+Imam%27s+Line+who+supported+the+Iranian+Revolution%2C+took+over+the+U.S.+Embassy+in+Tehran&pg=PT1000|access-date=2024-09-09|archive-date=2023-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923062526/https://books.google.com/books?id=czK7lIU7m1oC&q=were+held+hostage+for+444+days+%28November+4%2C+1979%2C+to+January+20%2C+1981%29+after+a+group+of+Iranian+students+belonging+to+the+Muslim+Student+Followers+of+the+Imam%27s+Line+who+supported+the+Iranian+Revolution%2C+took+over+the+U.S.+Embassy+in+Tehran&pg=PT1000|url-status=live}}</ref><ref name= "keyhan">{{cite news|url=http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2827/p02827211700061.pdf|title=Firm responses to void threats - Imam Khomeini said: America can't do a damn thing against us.|work=Kayhan|date=30 September 2015|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216192620/http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2827/p02827211700061.pdf|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref> ھەفتەیەک دوای ڕووداوەکە، پەڕە و داراییەکانی ئێران لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە دەستیان بەسەردا گیرا. کەچی، سەرەڕای ئەوەی لەلایەن ئێرانەوە وەک ھەڕەشەی نێودەوڵەتی دەبینران، ھێشتا ئەگەری بەڕێوەچوونی دادگاییکردن بۆ سیخوڕە ئەمریکییە گومانلێکراوەکان ھەبوو، و پەرچەکرداری [[خومەینی]] دژی ھەڕەشەکەی کارتەر کە بەردەوام لەلایەن میدیا نێونەتەوەیییەکانەوە بڵاودەکرایەوە، دروشمی «ئەمریکا ناتوانێت ھیچ غەڵەتێک بەرامبەرمان بکات» بوو.<ref name="keyhan"/> دروشمەکە لەسەر زۆرێک لە دیوار و پۆستەرەکان دەرکەوت وەک تابلۆیەکی بانگەشەی لەسەر سنووری [[ئێران]]-[[عێراق]]، و پۆستەرێک کە لەبەردەم [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان|فڕۆکە بێفڕۆکەوان]]ە دەستبەسەرکراوەکەدا ھەڵواسرابوو وەک بەشێک لە ڕووداوی [[ئاڕ-کیو-١٧٠]]ی نێوان ئێران و ئەمریکا.<ref name="Limbert"/><ref name="FP"/> دروشمەکە ھەروەھا لەلایەن عەلی خامنەیی، جێنشینی خومەینی وەک ڕێبەری باڵای ئێران، بەکارھێنرا<ref name="TOI">{{cite news|last1=Winer|first1=Stuart|title=Khamenei to US: Your military 'can't do a damn thing' to us|url=http://www.timesofisrael.com/iran-leader-puts-kibosh-on-talks-under-us-threat-of-attack/|access-date=30 January 2016|work=Times of Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131133555/http://www.timesofisrael.com/iran-leader-puts-kibosh-on-talks-under-us-threat-of-attack/|archive-date=31 January 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Staff|title=America can't do a damn thing|language=fa|url=http://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=29938|website=KHAMENEI.IR|access-date=31 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115204254/http://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=29938|archive-date=15 January 2016|url-status=live}}</ref> یان بە شێوەی جیاواز ئاماژەی پێکرا.<ref>{{cite news|last1=Karami|first1=ArStaff|title=Khamenei: Iran rejected US offer to cooperate against IS|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/09/iran-rejects-us-offer-cooperate-is.html|access-date=31 January 2016|work=Al-Monitor|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116151744/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/09/iran-rejects-us-offer-cooperate-is.html|archive-date=16 January 2016|url-status=live}}</ref> ھەروەھا لەلایەن ھەندێک لە بەرپرسانی تری ئێرانیشەوە بەکارھێنراوە.<ref>{{cite news|title=Iran: Obama 'can't do a damn thing'|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna36212348|access-date=31 January 2016|work=NBC news|agency=Associated Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225080802/http://www.nbcnews.com/id/36212348/ns/world_news-mideast_n_africa/t/iran-obama-cant-do-damn-thing/|archive-date=25 February 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Staff|title=Ahmadinejad: U.S. Can't Do "Damn Thing" on Nukes|url=http://www.cbsnews.com/news/ahmadinejad-us-cant-do-damn-thing-on-nukes/|access-date=31 January 2016|work=CBS News|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216101722/http://www.cbsnews.com/news/ahmadinejad-us-cant-do-damn-thing-on-nukes/|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Staff|title=Only Iran is confronting Islamic State, paramilitary chief says|url=https://www.reuters.com/article/mideast-crisis-iraq-iran-idUSL5N0YG0MK20150525?rpc=401|access-date=31 January 2016|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216102559/http://www.reuters.com/article/mideast-crisis-iraq-iran-idUSL5N0YG0MK20150525?rpc=401|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|America can't do a damn thing against us}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:دروشمەکان]] ekw0xfvej8c0d53lg3g21ggi59gfnrb 1571337 1571332 2026-04-02T21:58:14Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1571337 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:25th Death Anniversary of Ruhollah Khomeini (13930314 4526610).jpg|وێنۆک|ئەو دروشمە لەکاتی ئاخاوتنی [[عەلی خامنەیی]] لە ٢٥ەمین ساڵیادی مردنی ڕووحوڵڵا خومەینی لە [[گڵکۆی ڕووحوڵڵا خومەینی|گڵکۆکەی]]، ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤]] '''ئەمریکا ناتوانێت ھیچ ھەڵەیەک بکات''' ({{بە فارسی|آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند}}، {{بە ئینگلیزی|America can't do a damn thing against us}}) دروشمێکە لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری پێشووی ئێران]]، [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لەکاتی [[قەیرانی بارمتەگرتنی ئێران]]،<ref name="Limbert">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Limbert|یەکەم=John W.|سەردێڕ=Negotiating with Iran: Wrestling the Ghosts of History|ناونیشان=https://archive.org/details/negotiatingwithi00limb|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=US Institute of Peace Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠١٢٧-٠٤٣-٦|پەڕەکان=[https://archive.org/details/negotiatingwithi00limb/page/١٧٠ ١٧٠]–}}</ref> بۆ ڕەزامەندیدان بە ئێرانییەکان داندرا کە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ناتوانێت [[محەممەدڕەزا شا|شای پێشوو]] بۆ ئێران بگەڕێنێتەوە. ئەو وتەیە دواتر بووە دروشمێکی نافەرمی بۆ [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]].<ref name="FP">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Clawson|یەکەم١=Patrick|سەردێڕ=Iran Can't Agree to a Damn Thing|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2013/02/20/iran-cant-agree-to-a-damn-thing/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=Foreign Policy|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216045615/http://foreignpolicy.com/2013/02/20/iran-cant-agree-to-a-damn-thing/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جێبەجێکردن == لە وەڵامی داواکاریی ئێران بۆ ڕادەستکردنەوەی شای ئێران، «[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]»، سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] «[[جیمی کارتەر]]» ڕێوشوێنی گەشتەکەی شای بۆ [[پەنەما]] دابین کرد. بەم کارە، کارتەر ھەوڵیدا ئەگەری ڕادەستکردنەوەی شا نەھێڵێت لە بەرامبەر ئەو بارمتانەی کە لای ئێرانی شۆڕشگێڕ بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ (٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ – ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨١) دەستبەسەر بوون، دوای ئەوەی کۆمەڵێک خوێندکاری شۆڕشگێڕی ئێرانی سەر بە «خوێندکارانی موسڵمانی پەیڕەوی ڕێبازی ئیمام» ھەڵیانکوتایە سەر باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە [[تاران]] و چوونە ژوورەوە و ستافە دیپلۆماسییەکەیان بە بارمتە گرت. ئەمەش لە بەرامبەردا کردارێک بوو وەک وەڵامێک بۆ پێدانی مافی پەنابەری سیاسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە [[شا]].<ref>{{cite book|last1=Chalk|first1=Peter|title=Encyclopedia of Terrorism (2 volume set)|date=2012|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-30895-6|url=https://books.google.com/books?id=czK7lIU7m1oC&q=were+held+hostage+for+444+days+(November+4%2C+1979%2C+to+January+20%2C+1981)+after+a+group+of+Iranian+students+belonging+to+the+Muslim+Student+Followers+of+the+Imam%27s+Line+who+supported+the+Iranian+Revolution%2C+took+over+the+U.S.+Embassy+in+Tehran&pg=PT1000|access-date=2024-09-09|archive-date=2023-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923062526/https://books.google.com/books?id=czK7lIU7m1oC&q=were+held+hostage+for+444+days+%28November+4%2C+1979%2C+to+January+20%2C+1981%29+after+a+group+of+Iranian+students+belonging+to+the+Muslim+Student+Followers+of+the+Imam%27s+Line+who+supported+the+Iranian+Revolution%2C+took+over+the+U.S.+Embassy+in+Tehran&pg=PT1000|url-status=live}}</ref><ref name= "keyhan">{{cite news|url=http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2827/p02827211700061.pdf|title=Firm responses to void threats - Imam Khomeini said: America can't do a damn thing against us.|work=Kayhan|date=30 September 2015|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216192620/http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/2827/p02827211700061.pdf|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref> ھەفتەیەک دوای ڕووداوەکە، پەڕە و داراییەکانی ئێران لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە دەستیان بەسەردا گیرا. کەچی، سەرەڕای ئەوەی لەلایەن ئێرانەوە وەک ھەڕەشەی نێودەوڵەتی دەبینران، ھێشتا ئەگەری بەڕێوەچوونی دادگاییکردن بۆ سیخوڕە ئەمریکییە گومانلێکراوەکان ھەبوو، و پەرچەکرداری [[خومەینی]] دژی ھەڕەشەکەی کارتەر کە بەردەوام لەلایەن میدیا نێونەتەوەیییەکانەوە بڵاودەکرایەوە، دروشمی «ئەمریکا ناتوانێت ھیچ غەڵەتێک بەرامبەرمان بکات» بوو.<ref name="keyhan"/> دروشمەکە لەسەر زۆرێک لە دیوار و پۆستەرەکان دەرکەوت وەک تابلۆیەکی بانگەشەی لەسەر سنووری [[ئێران]]-[[عێراق]]، و پۆستەرێک کە لەبەردەم [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان|فڕۆکە بێفڕۆکەوان]]ە دەستبەسەرکراوەکەدا ھەڵواسرابوو وەک بەشێک لە ڕووداوی [[ئاڕ-کیو-١٧٠]]ی نێوان ئێران و ئەمریکا.<ref name="Limbert"/><ref name="FP"/> دروشمەکە ھەروەھا لەلایەن عەلی خامنەیی، جێنشینی خومەینی وەک ڕێبەری باڵای ئێران، بەکارھێنرا<ref name="TOI">{{cite news|last1=Winer|first1=Stuart|title=Khamenei to US: Your military 'can't do a damn thing' to us|url=http://www.timesofisrael.com/iran-leader-puts-kibosh-on-talks-under-us-threat-of-attack/|access-date=30 January 2016|work=Times of Israel|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131133555/http://www.timesofisrael.com/iran-leader-puts-kibosh-on-talks-under-us-threat-of-attack/|archive-date=31 January 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Staff|title=America can't do a damn thing|language=fa|url=http://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=29938|website=KHAMENEI.IR|access-date=31 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115204254/http://farsi.khamenei.ir/audio-content?id=29938|archive-date=15 January 2016|url-status=live}}</ref> یان بە شێوەی جیاواز ئاماژەی پێکرا.<ref>{{cite news|last1=Karami|first1=ArStaff|title=Khamenei: Iran rejected US offer to cooperate against IS|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/09/iran-rejects-us-offer-cooperate-is.html|access-date=31 January 2016|work=Al-Monitor|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116151744/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/09/iran-rejects-us-offer-cooperate-is.html|archive-date=16 January 2016|url-status=live}}</ref> ھەروەھا لەلایەن ھەندێک لە بەرپرسانی تری ئێرانیشەوە بەکارھێنراوە.<ref>{{cite news|title=Iran: Obama 'can't do a damn thing'|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna36212348|access-date=31 January 2016|work=NBC news|agency=Associated Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20160225080802/http://www.nbcnews.com/id/36212348/ns/world_news-mideast_n_africa/t/iran-obama-cant-do-damn-thing/|archive-date=25 February 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Staff|title=Ahmadinejad: U.S. Can't Do "Damn Thing" on Nukes|url=http://www.cbsnews.com/news/ahmadinejad-us-cant-do-damn-thing-on-nukes/|access-date=31 January 2016|work=CBS News|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216101722/http://www.cbsnews.com/news/ahmadinejad-us-cant-do-damn-thing-on-nukes/|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last1=Staff|title=Only Iran is confronting Islamic State, paramilitary chief says|url=https://www.reuters.com/article/mideast-crisis-iraq-iran-idUSL5N0YG0MK20150525?rpc=401|access-date=31 January 2016|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216102559/http://www.reuters.com/article/mideast-crisis-iraq-iran-idUSL5N0YG0MK20150525?rpc=401|archive-date=16 February 2016|url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|America can't do a damn thing against us}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:دروشمەکان]] nm0jbk8m5ydmsbiif0ystlst5392hq2 0 211451 1571308 1556250 2026-04-02T20:58:33Z ~2026-20423-17 75534 references 1571308 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''کازینۆکانی ئۆنلاین،''' کە ھەروەھا ناسراون بە '''کازینۆکانی ڤێرچواڵ''' یاخود '''کازینۆکانی ئینتەرنێت،''' وەشانی ئۆلاینی گازینۆکانی نەریتین ("جێگای فیزیکی"). گازینۆکانی ئۆنلاین ڕێگە بە [[قومار]]کەران دەدەن کە یاری بکەن و گرەو دابنێن لەسەر یارییەکانی گازینۆ لە ڕێگەی ئینتەرنێت. ئەمەش جۆرێکی زۆر باو و بە بەرھەمی قومارکردنی ئۆنلاینە، ھەروەھا لە وڵاتانی عەرەبی و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا ئێستا زۆر ھەواداری ھەیە. بەشێک لە گازینۆکانی ئۆنلاین ئاماژە بە ڕێگەی پارەدانی بەرزتر دەکەن بۆ یارییەکانی ئامێری سلۆت، و ھەندێکیان خشتەی ڕێگەی پارەدانەکەیان بڵاو دەکەنەوە لەسەر ماڵپەڕەکانیان. وا دابنێ گازینۆیەکی ئۆنلاین پرۆگرامێکی دەقیقی دروستکەری ژمارەی ھەڕەمەکی بەکاردەھێنێت، یارییەکانی سەر مێز وەک بلاک جاک سودێکی بۆ خاوەن جێگا تێدا دانراوە. ڕێژەی پارەدان بۆ ئەم یاریانە دروستکراون لەلایەن یاساکانی یارییەکە. {{TOC right}} == جۆرەکان == گازینۆکانی ئۆنلاین بە گشتی بەش دەبن بۆ دوو جۆر و کاتەگۆری لەسەر بنەمای ئەو بەرنامەیەی بەکاری دەھێنن: بنەمای-وێب و گازینۆکانی کە دەبێت دای بەزێنیت. پێشتر، گازینۆکانی ئۆنلاین تەنیا یەکێک لەم دوو پلاتفۆڕمەی تێدا بوو. لەگەڵ ئەوەشدا، لەگەڵ گۆڕانکاری [[تەکنۆلۆژیا|تەکنەلۆژیا]]یی پێشکەوتوو، ئێستا گازینۆیەکی ئۆنلاین دەتوانێت ھەردووکیان بگونجێنێت.[https://howtoslots.com/] === بنەمای-وێب === گازینۆکانی ئۆنلاینی کە لەسەر بنەمای-[[وێب]] (ھەروەھا ناسراون بەو گازینۆیانەی دابەزاندنیان نییە) ئەو ماڵپەڕانەن کە بەکارھێنەرەکان دەتوانن یارییەکانی گازینۆ بکەن بە بێ دابەزاندنی بەرنامەیەک بۆ سەر کۆمپیوتەرەکەی خۆی. ھێڵێکی ئینتەرنێتی جێگیر پێویستە بۆ ئەوەی ئەزموونێکی یاریکردنی ڕونت ھەبێت و ھەموو ڕوکارەکان، دەنگەکان و ئەنیمەیشنەکان دەکرێنەوە لە ڕێگەی وێب. زۆربەی گازینۆکانی ئۆنلاین ڕێگە بە شێوازی یاری و ڕوکارەکە دەدەن لە ڕێگەی ڕوکاری [[ئەیچ تی ئێم ئێڵ|HTML]]، پێشتر ئەمە دەکرا لە ڕێگەی زیادکردنێک بۆ سەر وێب گەڕەکان، وەک فلاش پلەیەر، شۆکوەیڤ، یاخود [[جاڤا (زمانی بەرنامەسازی)|جاڤا]]. === بنەمای-دابەزاندن === گازینۆکانی ئۆنلاینی بنەمای-دابەزاندن پێویستی بە داونلۆد کردن و دابەزاندنی بەرنامەیەکە بۆ بەکارھێنەر تا بتوانێت یاری بکات و گرەو دابنێت لەسەر ئەو یاریانەی گازینۆ کە پێشکەش دەکرێن. بەرنامەی گازینۆی ئۆنلاینەکە پەیوەست دەبێت بە بەردەستخەری گازینۆکە و پەیوەندییەکان دەگرێتە ئەستۆ بە بێ پشتگیری وێبگەڕ. گازینۆکانی ئۆنلاینی کە پێویستی بە دابەزاندن ھەیە بە گشتی خێراتر کار دەکەن لە گازینۆکانی ئۆنلاینی پشتبەستنی-وێب چونکە ڕوکار و دەنگەکان پرۆگرام کرداون لەسەر سۆفتوێرەکەی بەکارھێنەر، لە جیاتی ئەوەی کە بکرێتەوە لەسەر ئینتەرنێت. لە لایەکی دیکەوە، داونلۆد کردن و چەسپاندنی بەرنامەی گازینۆکە کاتی پێ دەچێت. وەک ھەر داونلۆد کردنێکی تر لەسەر [[ئینتەرنێت]]، مەترسی ئەوە ھەیە پرۆگرامەکە لەناویدا malware بوونی ھەبێت، کە ئەمەش وا دەکات کەمتر بەناوبانگ بێت لەنێوان یاریزانە بە گومانەکانی گازینۆ. == یارییەکان == === ڤێرچواڵ === ھەروەھا ناسراون بە یارییەکانی گازینۆی ئۆنلاین لەسەر بنەمای-بەرنامەکردن، دەرەنجامی ئەم یاریانە دیاریدەکرێن بە بەکارھێنانی سۆفتوێری دروستکەری ژمارەی ھەڕەمەکی (PRNG). ئەم بەرنامەیە دڵنیایی دەکاتەوە کە ھەر دابەشکردنی کاردێک، ئەنجامی ھەڵدانی زار، یاخود ئەنجامەکانی دروست دەبن بە خولاندنەوەی ئامێری سلۆت یاخود ویلی [[ڕۆلێت]] بەتەواوی ھەڕەمەکی و پێشبینی نەکراو بن. دروستکەری ژمارەی ھەڕەمەکی پسویدۆ چەند ڕێنمایەکی [[ماتماتیک|بیرکاری]] بەکاردەھێنێت ناسراون بە ھاوکێشەیەک 'ئەلگۆریزم" بۆ ئەوەی پۆلێکی درێژی ژمارە دروست بکات کە شێوەی ھەڕەمەکی ڕاستی دەدات. لەکاتێکدا ئەمە ھەمان شت نییە وەک دروستکردنی ژمارەی ھەڕەمکی ڕاستی (کۆمپیوتەر ناتوانێت ئەمە بکات بە بێ ھەبوونی سەرچاوەیەکی دەرەکی تۆمارکردن)، ئەنجامەکانی بەردەستی دەخات ھەمووان ڕازی دەکات تەنیا ئەوانە نەبێت کە زۆر بە تونی ویستی ھەڕەمەکی ڕاستییان ھەیە. کاتێک بە ڕاستیدادەنرێت، ئەلگۆریزمی PRNG وەک Mersenne Twister دڵنیایی دەدات کە یارییەکان دادپەروەر و پێشبینی نەکراو بن. لەگەڵ ئەوەشدا، بە زۆری، یاریزانەکە پێویستە متمانە بەوە بکات کە بەرنامەکە دانەنراوە تا سودی خاوەن جێگا زیاد بکات، چونکە کارکردنە ناوەکییەکانی بەرنامەکە نادیارن بۆ بەکارھێنەر. گازینۆکانی ئۆنلاین بە شێوەی گونجاو وردبینی دەکرێن لە دەرەکییەوە لەلایەن ڕێکخراوە سەربەخۆکان بۆ ئەوەی دڵنیایی بکەنەوە کە ڕێژەی بردنەوەکان بەپێی ئەو ئەگەر و پۆینتانەیە کە ئاماژەی پێکراوە، و ئەمەش دەکرێت خاڵێکی تر بێت بۆ دڵنیابونەوەی یاریزانەکە کە یارییەکان دادپەروەرن، بێگومان بە دانانی ئەوەی یاریزانەکە متمانە بە ڕێکخراوەکە دەکات. === دابەشکاری ڕاستەوخۆ === یارییەکانی گایزنۆی دابەشکاری ڕاستەوخۆ بەتەواوی پێچەوانەی یارییەکانی بنەمای-سۆفتوێرن. لە جیاتی پشت بەستن بە بەرنامەیەک بۆ ئەوەی دەرەنجامێک دیاری بکات لە خولاندنەوەی ڕۆلێت، ھەڵدانی زارێک، یاخود دابەشکردنی کاردێک، ئەم یاریانە پشت دەبەستن بە ئەنجامی کاتی-ڕاستی. ئەمەش دەکرێت لە ڕێگەی پەخشکردنی کاتی-ڕاستی لە گازینۆیەکی سەر-زەوی یاخود ستۆدیۆیەک کە دروست کراوەتەوە ھاوشێوەی گازینۆیەکی سەر زەوی. بۆ دڵنیا بوونەوە لەوەی یاریزانەکان بە ئاسانی دەتوانن ئەم یاریانە بکەن و ژینگەیەکی گازینۆی ڕاستی بە تەواوی دروست کراوەتەوە، گەشەپێدەرانی سۆفتوێر لەناو ئەم یاریانەدا تایبەتمەندی داھێنەرانە دەکەن وەک تایبەتمەندی چات. ئەمە وا دەکات یاریزانەکە بتوانێت نامەی خۆی بنوسێت بۆ دابەشکارەکە و بە زارەکی وەڵام وەربگرێتەوە. تایبەتمەندی چاتی ڕاستەوخۆ ھەروەھا دەتوانێت بەکاربھێنرێت بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ یاریزانانی تر کە دانیشتوون لەسەر مێزەکە دوابەدوای چەند [[یاسا]] و ڕێنمایەک کە لەلایەن گازینۆکەوە دانراوە. ئەنجامەکانی کردارە فیزیایییەکان کە لەلایەن دابەشکارەکەوە دەکرێت، وەک ئەنجامی خولاندنەوەی ویلی ڕۆلێت یاخود دابەشکردنی کاردەکان، دەگۆڕدرێن بە داتا کە بەکاردەھێنرێت لەلایەن بەرنامەیەکەوە بە ناوی تەکنەلۆژیای ناسینەوەی کارەکتەری بینراو (OCR). ئەمەش وا دەکات یاریزانەکە بەھەمان شێوەی یارییەکی گازینۆی دروستکراو کارلێک لەگەڵ یارییەکە بکات، بێجگە لەوەی کە ئەنجامەکان دیاری دەکرێن بە کرداری ژیانی-ڕاستی وەک لە پرۆسەی ئۆتۆماتیکی. ئەم یاریانە زۆر گرانترن بۆ [[ماڵپەڕ]]ەکان کە دای بنێن وەک لە یارییەکانی دروستکراو 'ڤێرچواڵ'، چونکە وەبەرھێنانی زیاتری دەوێت لە تەکنەلۆژیا و ژمارەی ستاف. بە سادەیی ستۆدیۆیەکی گازینۆی ڕاستەوخۆ یەک کامێرامان یاخود زیاتری ھەیە، چەند دابەشکارێک کە یاری جیاواز بەڕێوە دەبەن، بەڕێوەبەرێکی [[تەکنۆلۆژیای زانیاری|تەکنەلۆژیای زانیاری]] بۆ ئەوەی دڵنیا بیت کە ھیچ کێشەیەکی تەکنیکی ڕوبەڕوت نەبێتەوە، ھەروەھا بەڕێوەبەرێکی گشتی گورج کە کاربکات وەک دادوەر لە حاڵەتی ھەبوونی ناکۆکی لە نێوان یاریزانەکان و دابەشکارەکان. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، ئەمە پێویستی بە دانانی سێ-ژوور دەبێت، دامەزراندنی ستۆدیۆیەکی ڕاستەوخۆ، ژورێکی [[ڕاژەکار|سێرڤەر]]/سۆفتوێر، و ژورێکی شیکردنەوە. ڕێکخستنی ئەم ژورانە جیاوازە لە گازینۆیەکەوە بۆ گازینۆیەکی تر، چونکە ھەندێکیان چەند مێزێکی یاریکردنیان ھەیە لە یەک ژوور، و ھەندێکی تریان تەنیا یەک مێزیان ھەیە لە ھەر ژورێک. تێچوی بەرزی کارکردنی یارییەکانی دابەشکردنی ڕاستەوخۆ ئەو ھۆکارەیە کە گازینۆکانی ئۆنلاین تەنیا چەند یارییەک لە بەناوبانگترینەکان لەم شێوازەدا پێشکەش دەکەن، وەک ڕۆلێت، بلاک جاک، سیک بۆ، و بەقەرە. لە بەراوردا بە تێچوی پەیوەندیدار بە یارییەکانی دروستکراو 'ڤێرچواڵ' زۆر کەمن، ھەر بۆیە ئاسانە بۆ گازینۆکانی ئۆنلاین کە سەدان یاری جیاوازی گازینۆ لە ڤێڕچواڵ پێشکەش بە یاریزانەکانیان بکەن لەسەر ماڵپەڕەکانیان. گازینۆکانی ئۆنلاین ڕێگای جیاوازیان ھەیە لە پێشکەشکردنی یارییەکانی ڕاستەوخۆ، ھەندێکیان یارییەکانی ڕاستەوخۆ بەردەست دەخەن لە ڕێگەی [[تەلەڤیزیۆن|کەناڵی تەلەڤیزیۆنی]] خۆیان، و ئەوانەی تر یارییەکان پێشکەش دەکەن بە تایبەتی لە ڕێگەی ماڵپەڕەکانیان. لە حاڵەتی یارییەکانی تەلەڤیزیۆنی، یاریزانەکان بە گشتی دەتوانن مۆبایلەکانیان بەکاربھێنن یاخود کۆنترۆڵی تەلەڤیزیۆنەکانیان بۆ ئەوەی گرەوەکانیان دابنێن لە جیاتی کردنی ھەمان شت لە ڕێگەی کۆمپیوتەرێک کە پەیوەستە بە ئینتەرنێت. باوترین یارییەکانی دابەشکردنی ڕاستەوخۆ کە پێشکەش دەکرێن لە گازینۆکانی ئۆنلاین بریتین لە بەقەرە، بلاک جاک، و ڕۆلێت. === نموونەکان === نموونەیەک لە بژاردەکانی یارییەکانی قومارکردن کە پێشکەش دەکرێن لە گازینۆیەکی ئۆنلاین لەناویاندا: * بەقەرە * بلاک جاک * کراپس * ڕۆلێت * سیک بۆ * ئامێرەکانی سلۆت * پۆکەر * کینۆ * بینگۆ == بۆنسەکان == چەندین گازینۆی ئۆنلاین بۆنسی خۆ تۆمارکردن پێشکەشی یاریزانە نوێیەکانی دەکات لە کاتی دانانی یەکەم پارە داخڵکردن، و زۆرجار بە یاریکردنی بەردەوامیش. ئەم بۆنسانە جۆرێکە لە [[ڕیکلام]] و [[مارکێتینگ]] کە ڕەنگە تێچویەکەی ھەبێت (تێچویەکی گونجاو بۆ ئەوەی یاریزانی نوێ ڕابکێشیت کە ڕەنگە یاری بکەن و چەندین ھێندە پارە داخڵکردن بکەن)، ھەروەھا گازینۆکە لە بنەمادا ئەو پارەیە دەبەخشن لە بەرامبەردا پێویستە پابەند بوونێک ھەبێت لەلایەن یاریزان بۆ ئەوەی گرەو بکەن بە کەمترین بڕی دیاریکراو لەلایەن گازینۆ تا بتوانن پارەکەیان ڕابکێشن. چونکە ھەموو یارییەکانی گازینۆ سودی خاوەن جێگایان ھەیە، داواکارییەکانی گرەو دڵنیایی دەدات کە یاریزانەکە ناتوانێت بە سادەیی و ئاسان بڕوات لەگەڵ پارەکەی گازینۆ ڕاستەوخۆ دوای ئەوەی بۆنسەکە بەدەست دەھێنێت. ئەم پێویستییە داواکراوانەی گازینۆ بە گشتی بە بەرزی دیاری دەکرێت کە وا دەکات یاریزانەکە پێشبینی نەرێنی ھەبێت، بە تەواوی وەک ئەوەی پارەی داخڵ کردبێت و بۆنسی بەدەست نەھێنابێت. گازینۆکان ڕەنگە ھەندێ یاری بە دوور بگرن لە بۆنسەکان و جێبەجێکردنی داواکراوەکانی گرەوکردن، بە ھۆکاری دوورخستنەوەی یاریزانەکان لە یاریکردنی یاری ڕێژەی کەمتری خاوەن جێگا یاخود دورخستنەوەیان لە یاریرکردنی 'بێ-مەترسی' (بۆ نموونە گرەوکردن لەسەر ھەردوو سوور و ڕەش لەسەر ڕۆلێت)، ھەر بۆیە تەواوکردن و جێبەجێکردنی داواکراوەکانی گرەوکردن و پێویستییەکان لەگەڵ قازانجێکی گەرەنتی کراو دوای بۆنسەکە بە ھەند وەرگیراوە. === بەخێرھاتن === بۆنسی بەخێرھاتن بۆنسێکی ھاوتاکردنی پارە داخڵکردنە لەسەر یەکەم پارەداخڵکردن کە دەیکەیت لەناو ئەو گازینۆیە یاخود گرووپێکی گازینۆ. بۆنسەکانی بەخێرھاتن ھەندێ جار لە جۆری پاکەیجێکدا دەبن و دەبەخشرێن بۆ ئەوەی ھاوتای دوو پارە داخڵکردنی یەکەم یاخود سێ پارە داخڵکردنی یەکەم بکات (بۆنسی بەخێرھاتنی پارەداخڵکردنی یەکەم، بۆنسی بەخێرھاتنی پارە داخڵکردنی دووەم، ھتر). ھەروەھا دەکرێت ببەسترێنەوە بە یاری دیارکراو، وەک بۆنسی بەخێرھاتنی سلووەتەکان یاخود بۆنسی بەخێرھاتنی یارییەکانی سەر مێز. گازینۆکە ھەروەھا ڕەنگە بۆنسەکانی بەخێرھاتن پێشکەش کات بۆ ئەوانەی بە بڕی بەرز گرەو و قومار دەکەن کە یەکەم پارە داخڵکردنیان لە سەروو سنوورەکانی بڕی ستانداردەوەیە. === ئاماژەکردن === دوو جۆری بۆنسەکانی ئاماژەکردن ھەیە: یەکەمیان بۆ ئەوەی ئاماژەی بۆ کراوە و دانەیەکی تر بۆ ئەوەی ئاماژەکەی کردووە. ئاماژە پێکراو بۆنسێک وەردەگرێت کاتێک ھەژمارێک بۆ خۆی تۆمار دەکات لەسەر گازینۆکە و ئاماژە بەو کەسە دەکات کە ئاماژەی گازینۆکەی بۆ کردووە. ئەو کەسەی ئاماژەکەی کردووە بۆنسێک وەردەگرێت کاتێک ھاوڕێکەی ھەموو پێویستییەکان تەواو دەکات، وەک پارە داخڵکردن و گرەو دانان بۆ چەند جارێکی دیاریکراو. === دڵنیایی یاخود کاش باک === بۆنسەکانی دڵنیایی یاخود کاش باک 'گێڕاندنەوەی پارە' پێشکەش دەکرێن بە ڕێژەیەکی ھەموو دۆڕاندنەکانت لە چالاکییەکانی پێشووی یاریکردنی یاریزانەکە. بەشێوەیەکی ئاسایی، تەنیا ئەو پارە داخڵکردنانەی کە ھیچ بۆنسێکی تری پێ وەرنەگیراوە بۆ ئەم بۆنسەیان ھەژمار دەکرێن. دەتوانیت ماڵپەڕی زیاتر بدۆزیتەوە کە پارەدانی کاش باک دەدەنەوە لەسەر بنەمای دۆڕاندنەکانت لەکاتێکدا یاری دەکەیت لە گازینۆیەکی ئۆنلاین یاخود زیاتر. ئەم جۆرانەی بۆنسی کاش باک بە گشتی دەگەڕێنەوە بۆ یاریزانەکان لەلایەن ئەو پۆرتاڵانەی گازینۆ کە ئەم ئۆفەرە تایبەتانەی گێڕاندنەوەی پارە پێشکەش دەکەن. === بە بێ پارە داخڵکردن === بەناوبانگترین جۆری بۆنس ئەوەیە کە دەتوانیت بەدەستی بھێنیت بە بێ ئەوەی پێویست بکات یاریزانەکە ھیچ پارەیەکی خۆی داخڵ بکات – دەناسرێن بە بۆنسی بە بێ پارە داخڵکردن. ئەم بۆنسانە بەکاردەھێنن وەکو ئامڕازێک بە ھیوای ڕاکێشانی یاریزانی نوێ. بۆنسەکانی بە بێ پارە داخڵکردن ھەموو جارێک بە جۆری پارەی ڕاستی نابن، وەکو لە خوارەوە بە نموونە ھەیە. === نەگۆڕین بۆ-کاش === بۆنسەکانی بەگۆڕین بۆ کاش واتە ناکرێن بە پارەی ڕاستی، ڕەنگە پێیان بوترێت بۆنسەکانی «وەستاو»یاخود «فانتۆم - نەبینراو». لە ھەردوو حاڵەتەکەدا، بۆنسەکە بەشێک لە باڵانسی یاریزانەکە پێک دەھێنێت، بەڵام ناتوانرێت ڕابکێشرێت. جیاوازی لە نێوان بۆنسەکانی فانتۆم لە کاتی پارە ڕاکێشان دەردەکەوێت. بۆنسی فانتۆم لە باڵانسی یاریزانەکە دەبڕدرێت لەو کاتەی کە داوای پارە ڕاکێشان دادەنێت. بۆ نموونە: ئەگەر ١٠٠$ داخڵکرد، ١٠٠$ بۆنس وەرگرت، یاریت کرد، و پێویستییەکانت تەواو کرد و ١٥٠$ مایەوە. ئەگەر بۆنسەکە وەستاو بێت، یاریزانەکە تەنیا دەتوانێت ٥٠$ پارە ڕاکێشان بکات. ئەگەر بۆنسەکە بکرێت بە کاش و جۆری تر بێت، ئەو کات دەتوانێت ھەموو باڵانسەکەی کە بەردەستە ڕابکێشێت. === خاڵەکانی کۆمپ === بابەتی سەرەکی: کۆمپەکان (گازینۆ) کۆمپەکان بە بڵاوی بەردەستن لە گازینۆکانی سەر زەوی، بەڵام ھەروەھا لە ئۆنلاین ھەیە. خاڵەکانی کۆمپ بە زۆری دەتوانرێت بگۆڕدرێت بۆ پارە، خەڵات و کۆمپی تر. ئەو بڕە پارەیەی دەدرێت لە ھەر گرەوێکدا بە گشتی زۆر کەمە و جیاوازیشە لەگەڵ بژاردەی یارییەکەت. گازینۆیەک ڕەنگە سێ خاڵی کۆمپ ببەخشێت بۆ ھەر گرەوێکی ١٠$ لەسەر سلووەتەکان و یەک خاڵی کۆمپ بۆ ھەر گرەوێکی ١٠$ لەسەر بلاک جاک. گازینۆکە ڕەنگە ١$ بدات بۆ ھەر ١٠٠ خاڵێکی کۆمپ. ئەم نموونەیە ھاوشێوەیە لەگەڵ گەڕاندنەوەی ٠٫٣٪ لەسەر گرەوەکانی سلووەتەکان و ٠٫١٪ لە گرەوەکان لەسەر بلاک جاک. لەوەش زیاتر، گازینۆکانی ئۆنلاین ڕەنگە کۆمپەکان پێشکەش بکەن وەک بلیتی خۆڕایی بۆ پاڵەوانێتییەکانی ئۆنلاین، سلۆتی خۆڕایی ئۆنلاین، بلیت بۆ ڕووداو و ئیڤێنتی تایبەتی تر، بۆنسی زیادە، دیاری، و گەڕاندنەوەی پارە. === ڕاوکردن === '''ڕاوکردنی بۆنس''' (ھەروەھا ناسراوە بە '''جانتای بۆنس''' یاخود '''سەرگەردانی بۆنس''') جۆرێکە لە قومارکردنی سود کە قازانجێک بەدەست دەھێنیت لە گازینۆ، بۆنسی ژوری پۆکەر و دروستکەری گرەو دۆخی بیرکارییەکەی گونجاوە. بۆ نموونە، سودی خاوەن جێگا لە بلاک جاک لە بە سەختی دەگاتە ٠٫٥٪. ئەگەر یاریزانێک ١٠٠$ بۆنسی پێشکەش بکرێت و پێویست بکات ٥٠٠٠$ گرەو بکات لەسەر بلاک جاک لەگەڵ سودی خاوەن جێگا یاخود بردنەوەی گازینۆ بە ٠٫٥٪، دۆڕاندنی پێشبینی کراو ٢٥$ دەبێت. ھەر بۆیە، یاریزانەکە قازانجێکی پێشبینیکراوی ھەیە بە ٧٥$ لە دوای بەدەستھێنانی بۆنسێکی ١٠٠$. === ناکۆکییەکان === بەشێکی گەورەی ناکۆکییەکانی گازینۆی ئۆنلاین پەیوەندی بە بۆنسەکانەوە ھەیە. گازینۆکان ڕەنگە یاریزانەکانی کە دەیبەنەوە بە بەکارھێنانی بۆنسەکان بە «خراپ بەکارھێنەرانی بۆنس» ناوبھێنن. ھەردوو یاریزانەکان و گازینۆکان ڕەنگە گەندەڵی بکەن. نموونەیەک لەسەر گەندەڵی یاریزان دروستکردنی چەندین ھەژمار و بەکارھێنانی ئەو ھەژمارانەیە بۆ ئەوەی چەند جارێک بۆنسی خۆ تۆمارکردن ببەنەوە. نموونەیەک لە گەندەڵی گازینۆ بریتییە لە گۆڕینی ڕینمایەکانی بۆنسێک دوای ئەوەی یاریزانەکە پێویسیتە داواکاراوەکانی گرەوەکەی تەواو کرد. دواتر داوا لە یاریزانەکە بکات کە ڕێنمای نوێی بۆنسەکە جێبەجێ بکات. == یاسایی == یاسادانانی قومارکردنی ئۆنلاین بە زۆری دەرچەی ھەیە کە لە ئەنجامی گەشەی خێرایی ئەو تەکنەلۆژیایەیە کە پشتگیری لە گەشەی ئەم پیشەسازییە دەکات. ھەندێ لە وڵاتان، لەناویاندا [[بەلجیکا]]، [[کەنەدا]]، [[فینلاند|فینلەندا]]، و [[سوێد|سوید]] یاسای قۆرخکاری قومارکردنیان ھەیە و ڕێگەپێدان نادەن بە کۆمپانیاکانی گازینۆی دەرەوەی وڵاتی خۆیان. بەپێی یاساکەیان، کۆمپانیاکانی کە ڕێگەپێدانیان ھەیە لەو جێگایانەی ئەو وڵاتانە تەنیا دەکرێت بە یاسایی دابنرێن. لە ھەمان کاتدا، ناتوانن وەگەڕخەرەکانی گازینۆی بیانی ڕێگە لێببگرن و تەنیا ماڵپەڕەکانیان بلۆک دەکەن. یاریزانەکان لەم وڵاتانە ناتوانن سزا بدرێن و دەتوانن لە ھەر ماڵپەڕێک قومار بکەن کە پێی دەگەن. === ئوستوڕالیا === یاسای قومارکردنی کارلێکی ئوستوڕالی 2001 (IGA) بەردەست خستنی ھەر یارییەکی گازینۆی ئۆنلاین لەلایەن ھەر وەگەڕخەرێکەوە لە جیھان بۆ خەڵکی لە ئوستوڕالیا نیشتەجێیە بە تاوانبار دەزانێت. تەنیا وەگەڕخەر و کۆمپانیاکانی ماڵپەڕەکانی قومارکردنی ئۆنلاینی کردووە بە ئامانج، لە ئەنجامدا دۆخێکی سەیری دروست کردووە کە نایاسایی نییە بۆ یاریزانێک لە ئوستوڕالیا ھەر گازینۆیەکی ئۆنلاین بکاتەوە و قومار بکات. ھیچ وەگەڕخەرێکی گازینۆ ھیچ کاتێک سزا نەدراوە لەژێر شکاندنی ئەم یاسایە و چەندین گازینۆی ئۆنلاین بەکارھێنەری ئوستوڕالی قبوڵ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Last Bets: around the world in online casinos -- first stop, Gibraltar|ناونیشان=https://www.crikey.com.au/2011/06/22/last-bets-around-the-world-in-online-casinos-first-stop-gibraltar/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Crikey|زمان=en-US}}</ref> لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٦، حکوومەتی باشووری ئوستوڕالی بوو بە یەکەم [[ھەرێم]] یاخود ویلایەت لە جیھاندا کە ١٥٪ باجی بەکارھێنان دابنێت (POCT) و دای بڕێژێت لەسەر 2014 UK POCT.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=SA punters being 'punished by Government tax grab', betting agency says|ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2016-08-02/sportsbet-hits-out-at-sa-governments-online-betting-tax/7680514|newspaper=ABC News|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=en-AU}}</ref> === بەلجیکا === یاسای یاریکردنی بەلجیکی کەوتە جێبەجێ کردنەوە لە کانوونی دووەمی ٢٠١١ و ڕێگە بە قومارکردنی ئۆنلاین دەدات، بەڵام تەنیا لەژێر مەرجی توند و چاودێرییەوە. === کەنەدا === کۆدی تاوانکاری کەنەدی ئاماژە بەوە دەکات کە تەنیا حکوومەتەکەنای ھەرێمەکان و ڕێکخراوەکانی خێرخوازی کە ڕێگە پێدراون لەلایەن حکوومەتەکانی ھەرێمەکان دەتوانن وەگەڕخەری گازینۆیەک بن لە کەنەدا. ھەروەھا لە دانیشتووانەکەی قەدەغە کردووە کە بەشداری لە ھیچ یەکێک لە پرۆگرامەکانی یانسیبدا بکەن، یاخود یاری بەخت، یاخود ھەر چالاکییەکی تری قومارکردن کە ڕێگە پێنەدراوە یان بەگەرنەخراوە لەلایەن حکوومەتی ھەرێمایەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alcohol and Gaming Commission of Ontario {{!}}|ناونیشان=https://www.agco.ca/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.agco.ca}}</ref> لە ٢٠١٠، ئەنجومەنی یانسیبی بریتیش کۆلۆمبیا یەکەم گازینۆی ئۆنلاینی یاسایی بڵاو کردەوە، PlayNow. کە بەردەستە بۆ دانیشتووانی بریتیش کۆلۆمبیا. ھەروەھا ھەرێمی کیوبیک گازینۆیەکی ئۆنلاینی یاسایی بەڕێوە دەبات لە ڕێگی Loto-Quebec. سەرەڕای ئەم یاسایە، یەکەم نەتەوەی کیوبیک کاھناواک ئاماژەیان کرد کە ئەوان نەتەوەیەکی سەربەخۆن، دەتوانت یاسای قومارکردنی خۆیان ھەبێت، و ڕێگەپێدان و پێشوازیان کرد لە نزیکەی ٣٥٠ ماڵپەڕی قومارکردن، بە بێ ئەوەی ھیچ کاتێک ڕوبەڕوی لێپێچینەوە بوبێتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Crowne-Mohammed|یەکەم=Emir Aly|دوایین٢=Andreacchi|یەکەم٢=Roberto|ڕێکەوت=2009-08|سەردێڕ=The (Un)availability of Common Law Remedies for Victims of Online Gambling Fraud|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1089/glre.2009.13405|journal=Gaming Law Review and Economics|بەرگ=١٣|issue=4|پەڕەکان=٣٠٤–٣٠٩|doi=10.1089/glre.2009.13405|issn=1097-5349}}</ref> === ئەڵمانیا === گرێبەستی ویلایەتی ئەڵمانی دەربارەی قومارکردن (ئەڵمانی: ''Glücksspielstaatsvertrag'' [de]) لە نێوان ھەموو ١٦ ویلایەتەکەی ئەڵمانی بەسترا و دواتر ھەڵگیرا لە ٢٠١٢. ڕێکخستنێکی سسەختە بۆ چۆنییەتی مامەڵەکردن لەگەڵ قومارکردنی-ئۆنلاین، لەناویاندا یاسایەکی سادەی قۆرخکاری لەسەر قومارکردنی گشتی بێجگە لە چەند وەگەرخەرێکی بازرگانی. قومارکردنی ئۆنلاین، و شێوازەکانی تری قومارکردنی گشتی، لە دژی ئەم ڕێکخستنانە نایاسایییە لە ئەڵمانیا. ئەو گرێبەستە، جێبەجێکردنی ناگونجێت لەگەڵ یاسایی ئەورووپی کە نەرمتر و ئاسانترە، و گۆڕانکاری لە داھاتوودا چەندین مشتومڕی لەسەر کراوە لە گشتیدا و سیاسەت و ھۆڵەکانی دادگا. === ھندستان === قومارکردنی ئۆنلاین نایاسایییە لە ویلایەتی [[مەھاراشترا]] کە ژێر ناوی «یاسای قوماردانانی بۆمبای». نوێترین یاسا کە دەربارەی قومار کردنی ئۆنلاین بێت یاساکانی تەکنەلۆژیای زانیاری فیدراڵی بوو کە دەڵێت ئەو چالاکییە نا یاساییانە دەبێت قەدەغە بکرێت لەلایەن کۆمپانیاکانی ئینتەرنێتەوە لە ھندستان. یاسایەکی تر بریتییە لە فەرمانی یاریکردنی گشتی لە ١٨٦٧. ویلایەتەکان پێویستە بەپێی دەسەڵاتی خۆیان کار بکەن. کێشەی یاسایی قومارکردنی ئۆنلاین لە ھندستان ئاڵۆزە چونکە قومارکردن لە ھندستان ڕێکخراوە بە چەند یاسایەکی جیاوازی ویلایەتەکان و قومارکردنی ئۆنلاین بابەتی سەرەکییە. بۆ ساغکردنەوەی بڕیاری حکوومەتی ھندی، دادگای باڵای ھندستان داوای ڕای حکوومەتی ناوەندی کرد لەسەر ئەم بابەتە بەڵام بە ھەمان شێوە ڕەت کرایەوە لەلایەن [[حکوومەتی ناوەندی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Centre: Let SC decide if rummy, poker are gambling|ناونیشان=https://indianexpress.com/article/india/india-others/centre-let-sc-decide-if-rummy-poker-are-gambling/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=The Indian Express|زمان=en}}</ref> ئەمەش وا دەکات یاریکردنی یارییەکانی کارد بە ئۆنلاین وەک ڕومی، پۆکەر، و ھتر لە ڕووی یاسایییەوە مەترسی ھەبێت. === شانشینی یەکگرتوو - بەریتانیا === لە بەریتانیا، یاسای قومارکردنی ٢٠٠٥ ھەموو بابەتەکانی قومارکردنی ئۆنلاین بەڕێوە دەبات، ڕێی گرت لە ماڵپەڕەکانی گرەوی ئۆنلاین کە ڕێگەپێدانی قومارکردنی دەرەوەیان ھەبێت و ناتوانن گرەوی ئۆنلاین پێشکەش بە ھاووڵاتیانی بەریتانی بکەن. لە ٢٠١٤. حکوومەتی بەریتانیا یاسایەکی نوێی کردە سەر پرۆژە یاسایی قومارکردنی ٢٠١٤ کە زیادەیەک بوو بۆ یاسا سەرەکییەکەی ٢٠٠٥، پێویستی دەکرد وەگەرخەرەکانی دەرەوەی قومار کردنی ئۆنلاین یاریزانانی بەریتانی ڕازی بکەن تا بتوانن ڕێگەپێدانی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]]یان ھەبێت. ئەم ڕێکخستنە نوێیە داوای لە وەگەڕخەرەکان دەکرد کە ١٥٪ باجی بەکاربردن دابنێن (POCT)، شتێک بوو کە وای کرد بەشێک لە وەگەرخەرەکان بەریتانیا بەجێ بھێڵن. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم بەجێھێشتنە زۆری نەخایاند و لە زۆربەی حاڵەتەکاندا سودەکان زیاتر بوون لە بەرەبەستەکان، بەھۆی ئەوەی بەریتانیا یەکێکە لە بازاڕە گەورەکان بۆ قومارکردنی ئۆنلاین. لە ٢٠١٩ کۆمسیۆنی قومارکردنی شانشینی یەکگرتوو (UKGC) چەند پێوانەیەکی نوێی ڕاگەیاند بۆ ئەوەی جێبەجێ بکرێت لەلایەن گازینۆکانی ئۆنلاین و مۆبایل تا قومارکردنی خوار تەمەنی یاسایی کەم بێتەوە لەگەڵ ئامانجی زیادکردنی ڕوونی و دادپەروەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller|یەکەم=George|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=UKGC: New rules to make online gambling in Britain fairer and safer|ناونیشان=https://europeangaming.eu/portal/press-releases/2019/02/11/38509/ukgc-new-rules-to-make-online-gambling-in-britain-fairer-and-safer/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=European Gaming Industry News|زمان=en-US}}</ref> ئەم پێوانە نوێیانە داوا لە گازینۆکان دەکات کە بەکارھێنەرەکان ناسنامەی خۆیان و تەمەنیان بسەلمێنن بۆ ئەوەی بتوانن قومار بکەن. === ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا === لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، یاسایی بوونی قوماری ئۆنلاین چەندین دیبەیتی لەسەر کراوە و جیاوازە لە ویلایەتێکەوە بۆ ویلایەتێکی تر. فەرمانی زۆرەملێی نایاسایی بوونی قومارکردنی ئینتەرنێت لە 2006 (UIGEA) توانای بانکەکان و ڕێکخەرانی پارەدان سنووردار دەکات کە کار بکەن لەگەڵ ماڵپەڕەکانی قومارکردنی ئینتەرنێت کە ڕێگە پێنەدراون لەژێر یاساکانی فیدراڵی یاخود ویلایەت. لەگەڵ ئەوەشدا، پێناسەی یاسایی بوون یاخود نەبونی ماڵپەڕی قومارکردنی ئینتەرنێت ناکات. بە گشتی وا دادەنرا کە یاسای تەلی فیدراڵی ھەموو جۆرەکانی قومار کردنی ئۆنلاین قەدەغە دەکات. لەگەڵ ئەوەشدا، لە کانوونی یەکەمی ٢٠١١، بەڕێوەبەرایەتی دادی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لێدوانێکی بڵاوکردەوە کە ڕونی دەکردەوە یاسایی تەل تەنیا بەسەر ماڵپەڕەکانی گرەوی وەرزشی جێبەجێ دەبێت و بۆ ماڵپەڕەکانی گازینۆی ئۆنلاین، پۆکەر و یانسیب نییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Gambling in California|ناونیشان=http://www.library.ca.gov/CRB/97/03/crb97003.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091008073125/http://www.library.ca.gov/CRB/97/03/crb97003.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vardi|یەکەم=Nathan|سەردێڕ=Department Of Justice Flip-Flops On Internet Gambling|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/nathanvardi/2011/12/23/department-of-justice-flip-flops-on-internet-gambling/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref> پێناسەی یاسایی بوونی بۆ ویلایەتەکان خۆیان بە جێھێشت. چەند ویلایەتێکی دیاریکراو وەک نیڤادا، دێلاوار، و نیوجێرسی پرۆسەی بە یاسایی کردنیان دەست پێکرد و قومار کردنی ئۆنلاینیان ڕێکخست و چاوەڕوان دەکرێت ڕێکخستنەکە بەردەوام بێت لەسەر بنەمای ویلایەت بە ویلایەت == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Online casinos}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئینتەرنێت}} [[پۆل:یاریە ئۆنڵاینەکان]] [[پۆل:قومار]] sqlrnxzo4euq91hl2s62s815nhui2id 1571327 1571308 2026-04-02T21:22:11Z Ciseleur 72387 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1571308|1571308]] لە لایەن [[Special:Contributions/~2026-20423-17|~2026-20423-17]] ([[User talk:~2026-20423-17|لێدوان]]) - cross-wiki spam 1571327 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''کازینۆکانی ئۆنلاین،''' کە ھەروەھا ناسراون بە '''کازینۆکانی ڤێرچواڵ''' یاخود '''کازینۆکانی ئینتەرنێت،''' وەشانی ئۆلاینی گازینۆکانی نەریتین ("جێگای فیزیکی"). گازینۆکانی ئۆنلاین ڕێگە بە [[قومار]]کەران دەدەن کە یاری بکەن و گرەو دابنێن لەسەر یارییەکانی گازینۆ لە ڕێگەی ئینتەرنێت. ئەمەش جۆرێکی زۆر باو و بە بەرھەمی قومارکردنی ئۆنلاینە، ھەروەھا لە وڵاتانی عەرەبی و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا ئێستا زۆر ھەواداری ھەیە. بەشێک لە گازینۆکانی ئۆنلاین ئاماژە بە ڕێگەی پارەدانی بەرزتر دەکەن بۆ یارییەکانی ئامێری سلۆت، و ھەندێکیان خشتەی ڕێگەی پارەدانەکەیان بڵاو دەکەنەوە لەسەر ماڵپەڕەکانیان. وا دابنێ گازینۆیەکی ئۆنلاین پرۆگرامێکی دەقیقی دروستکەری ژمارەی ھەڕەمەکی بەکاردەھێنێت، یارییەکانی سەر مێز وەک بلاک جاک سودێکی بۆ خاوەن جێگا تێدا دانراوە. ڕێژەی پارەدان بۆ ئەم یاریانە دروستکراون لەلایەن یاساکانی یارییەکە. {{TOC right}} == جۆرەکان == گازینۆکانی ئۆنلاین بە گشتی بەش دەبن بۆ دوو جۆر و کاتەگۆری لەسەر بنەمای ئەو بەرنامەیەی بەکاری دەھێنن: بنەمای-وێب و گازینۆکانی کە دەبێت دای بەزێنیت. پێشتر، گازینۆکانی ئۆنلاین تەنیا یەکێک لەم دوو پلاتفۆڕمەی تێدا بوو. لەگەڵ ئەوەشدا، لەگەڵ گۆڕانکاری [[تەکنۆلۆژیا|تەکنەلۆژیا]]یی پێشکەوتوو، ئێستا گازینۆیەکی ئۆنلاین دەتوانێت ھەردووکیان بگونجێنێت. === بنەمای-وێب === گازینۆکانی ئۆنلاینی کە لەسەر بنەمای-[[وێب]] (ھەروەھا ناسراون بەو گازینۆیانەی دابەزاندنیان نییە) ئەو ماڵپەڕانەن کە بەکارھێنەرەکان دەتوانن یارییەکانی گازینۆ بکەن بە بێ دابەزاندنی بەرنامەیەک بۆ سەر کۆمپیوتەرەکەی خۆی. ھێڵێکی ئینتەرنێتی جێگیر پێویستە بۆ ئەوەی ئەزموونێکی یاریکردنی ڕونت ھەبێت و ھەموو ڕوکارەکان، دەنگەکان و ئەنیمەیشنەکان دەکرێنەوە لە ڕێگەی وێب. زۆربەی گازینۆکانی ئۆنلاین ڕێگە بە شێوازی یاری و ڕوکارەکە دەدەن لە ڕێگەی ڕوکاری [[ئەیچ تی ئێم ئێڵ|HTML]]، پێشتر ئەمە دەکرا لە ڕێگەی زیادکردنێک بۆ سەر وێب گەڕەکان، وەک فلاش پلەیەر، شۆکوەیڤ، یاخود [[جاڤا (زمانی بەرنامەسازی)|جاڤا]]. === بنەمای-دابەزاندن === گازینۆکانی ئۆنلاینی بنەمای-دابەزاندن پێویستی بە داونلۆد کردن و دابەزاندنی بەرنامەیەکە بۆ بەکارھێنەر تا بتوانێت یاری بکات و گرەو دابنێت لەسەر ئەو یاریانەی گازینۆ کە پێشکەش دەکرێن. بەرنامەی گازینۆی ئۆنلاینەکە پەیوەست دەبێت بە بەردەستخەری گازینۆکە و پەیوەندییەکان دەگرێتە ئەستۆ بە بێ پشتگیری وێبگەڕ. گازینۆکانی ئۆنلاینی کە پێویستی بە دابەزاندن ھەیە بە گشتی خێراتر کار دەکەن لە گازینۆکانی ئۆنلاینی پشتبەستنی-وێب چونکە ڕوکار و دەنگەکان پرۆگرام کرداون لەسەر سۆفتوێرەکەی بەکارھێنەر، لە جیاتی ئەوەی کە بکرێتەوە لەسەر ئینتەرنێت. لە لایەکی دیکەوە، داونلۆد کردن و چەسپاندنی بەرنامەی گازینۆکە کاتی پێ دەچێت. وەک ھەر داونلۆد کردنێکی تر لەسەر [[ئینتەرنێت]]، مەترسی ئەوە ھەیە پرۆگرامەکە لەناویدا malware بوونی ھەبێت، کە ئەمەش وا دەکات کەمتر بەناوبانگ بێت لەنێوان یاریزانە بە گومانەکانی گازینۆ. == یارییەکان == === ڤێرچواڵ === ھەروەھا ناسراون بە یارییەکانی گازینۆی ئۆنلاین لەسەر بنەمای-بەرنامەکردن، دەرەنجامی ئەم یاریانە دیاریدەکرێن بە بەکارھێنانی سۆفتوێری دروستکەری ژمارەی ھەڕەمەکی (PRNG). ئەم بەرنامەیە دڵنیایی دەکاتەوە کە ھەر دابەشکردنی کاردێک، ئەنجامی ھەڵدانی زار، یاخود ئەنجامەکانی دروست دەبن بە خولاندنەوەی ئامێری سلۆت یاخود ویلی [[ڕۆلێت]] بەتەواوی ھەڕەمەکی و پێشبینی نەکراو بن. دروستکەری ژمارەی ھەڕەمەکی پسویدۆ چەند ڕێنمایەکی [[ماتماتیک|بیرکاری]] بەکاردەھێنێت ناسراون بە ھاوکێشەیەک 'ئەلگۆریزم" بۆ ئەوەی پۆلێکی درێژی ژمارە دروست بکات کە شێوەی ھەڕەمەکی ڕاستی دەدات. لەکاتێکدا ئەمە ھەمان شت نییە وەک دروستکردنی ژمارەی ھەڕەمکی ڕاستی (کۆمپیوتەر ناتوانێت ئەمە بکات بە بێ ھەبوونی سەرچاوەیەکی دەرەکی تۆمارکردن)، ئەنجامەکانی بەردەستی دەخات ھەمووان ڕازی دەکات تەنیا ئەوانە نەبێت کە زۆر بە تونی ویستی ھەڕەمەکی ڕاستییان ھەیە. کاتێک بە ڕاستیدادەنرێت، ئەلگۆریزمی PRNG وەک Mersenne Twister دڵنیایی دەدات کە یارییەکان دادپەروەر و پێشبینی نەکراو بن. لەگەڵ ئەوەشدا، بە زۆری، یاریزانەکە پێویستە متمانە بەوە بکات کە بەرنامەکە دانەنراوە تا سودی خاوەن جێگا زیاد بکات، چونکە کارکردنە ناوەکییەکانی بەرنامەکە نادیارن بۆ بەکارھێنەر. گازینۆکانی ئۆنلاین بە شێوەی گونجاو وردبینی دەکرێن لە دەرەکییەوە لەلایەن ڕێکخراوە سەربەخۆکان بۆ ئەوەی دڵنیایی بکەنەوە کە ڕێژەی بردنەوەکان بەپێی ئەو ئەگەر و پۆینتانەیە کە ئاماژەی پێکراوە، و ئەمەش دەکرێت خاڵێکی تر بێت بۆ دڵنیابونەوەی یاریزانەکە کە یارییەکان دادپەروەرن، بێگومان بە دانانی ئەوەی یاریزانەکە متمانە بە ڕێکخراوەکە دەکات. === دابەشکاری ڕاستەوخۆ === یارییەکانی گایزنۆی دابەشکاری ڕاستەوخۆ بەتەواوی پێچەوانەی یارییەکانی بنەمای-سۆفتوێرن. لە جیاتی پشت بەستن بە بەرنامەیەک بۆ ئەوەی دەرەنجامێک دیاری بکات لە خولاندنەوەی ڕۆلێت، ھەڵدانی زارێک، یاخود دابەشکردنی کاردێک، ئەم یاریانە پشت دەبەستن بە ئەنجامی کاتی-ڕاستی. ئەمەش دەکرێت لە ڕێگەی پەخشکردنی کاتی-ڕاستی لە گازینۆیەکی سەر-زەوی یاخود ستۆدیۆیەک کە دروست کراوەتەوە ھاوشێوەی گازینۆیەکی سەر زەوی. بۆ دڵنیا بوونەوە لەوەی یاریزانەکان بە ئاسانی دەتوانن ئەم یاریانە بکەن و ژینگەیەکی گازینۆی ڕاستی بە تەواوی دروست کراوەتەوە، گەشەپێدەرانی سۆفتوێر لەناو ئەم یاریانەدا تایبەتمەندی داھێنەرانە دەکەن وەک تایبەتمەندی چات. ئەمە وا دەکات یاریزانەکە بتوانێت نامەی خۆی بنوسێت بۆ دابەشکارەکە و بە زارەکی وەڵام وەربگرێتەوە. تایبەتمەندی چاتی ڕاستەوخۆ ھەروەھا دەتوانێت بەکاربھێنرێت بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ یاریزانانی تر کە دانیشتوون لەسەر مێزەکە دوابەدوای چەند [[یاسا]] و ڕێنمایەک کە لەلایەن گازینۆکەوە دانراوە. ئەنجامەکانی کردارە فیزیایییەکان کە لەلایەن دابەشکارەکەوە دەکرێت، وەک ئەنجامی خولاندنەوەی ویلی ڕۆلێت یاخود دابەشکردنی کاردەکان، دەگۆڕدرێن بە داتا کە بەکاردەھێنرێت لەلایەن بەرنامەیەکەوە بە ناوی تەکنەلۆژیای ناسینەوەی کارەکتەری بینراو (OCR). ئەمەش وا دەکات یاریزانەکە بەھەمان شێوەی یارییەکی گازینۆی دروستکراو کارلێک لەگەڵ یارییەکە بکات، بێجگە لەوەی کە ئەنجامەکان دیاری دەکرێن بە کرداری ژیانی-ڕاستی وەک لە پرۆسەی ئۆتۆماتیکی. ئەم یاریانە زۆر گرانترن بۆ [[ماڵپەڕ]]ەکان کە دای بنێن وەک لە یارییەکانی دروستکراو 'ڤێرچواڵ'، چونکە وەبەرھێنانی زیاتری دەوێت لە تەکنەلۆژیا و ژمارەی ستاف. بە سادەیی ستۆدیۆیەکی گازینۆی ڕاستەوخۆ یەک کامێرامان یاخود زیاتری ھەیە، چەند دابەشکارێک کە یاری جیاواز بەڕێوە دەبەن، بەڕێوەبەرێکی [[تەکنۆلۆژیای زانیاری|تەکنەلۆژیای زانیاری]] بۆ ئەوەی دڵنیا بیت کە ھیچ کێشەیەکی تەکنیکی ڕوبەڕوت نەبێتەوە، ھەروەھا بەڕێوەبەرێکی گشتی گورج کە کاربکات وەک دادوەر لە حاڵەتی ھەبوونی ناکۆکی لە نێوان یاریزانەکان و دابەشکارەکان. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، ئەمە پێویستی بە دانانی سێ-ژوور دەبێت، دامەزراندنی ستۆدیۆیەکی ڕاستەوخۆ، ژورێکی [[ڕاژەکار|سێرڤەر]]/سۆفتوێر، و ژورێکی شیکردنەوە. ڕێکخستنی ئەم ژورانە جیاوازە لە گازینۆیەکەوە بۆ گازینۆیەکی تر، چونکە ھەندێکیان چەند مێزێکی یاریکردنیان ھەیە لە یەک ژوور، و ھەندێکی تریان تەنیا یەک مێزیان ھەیە لە ھەر ژورێک. تێچوی بەرزی کارکردنی یارییەکانی دابەشکردنی ڕاستەوخۆ ئەو ھۆکارەیە کە گازینۆکانی ئۆنلاین تەنیا چەند یارییەک لە بەناوبانگترینەکان لەم شێوازەدا پێشکەش دەکەن، وەک ڕۆلێت، بلاک جاک، سیک بۆ، و بەقەرە. لە بەراوردا بە تێچوی پەیوەندیدار بە یارییەکانی دروستکراو 'ڤێرچواڵ' زۆر کەمن، ھەر بۆیە ئاسانە بۆ گازینۆکانی ئۆنلاین کە سەدان یاری جیاوازی گازینۆ لە ڤێڕچواڵ پێشکەش بە یاریزانەکانیان بکەن لەسەر ماڵپەڕەکانیان. گازینۆکانی ئۆنلاین ڕێگای جیاوازیان ھەیە لە پێشکەشکردنی یارییەکانی ڕاستەوخۆ، ھەندێکیان یارییەکانی ڕاستەوخۆ بەردەست دەخەن لە ڕێگەی [[تەلەڤیزیۆن|کەناڵی تەلەڤیزیۆنی]] خۆیان، و ئەوانەی تر یارییەکان پێشکەش دەکەن بە تایبەتی لە ڕێگەی ماڵپەڕەکانیان. لە حاڵەتی یارییەکانی تەلەڤیزیۆنی، یاریزانەکان بە گشتی دەتوانن مۆبایلەکانیان بەکاربھێنن یاخود کۆنترۆڵی تەلەڤیزیۆنەکانیان بۆ ئەوەی گرەوەکانیان دابنێن لە جیاتی کردنی ھەمان شت لە ڕێگەی کۆمپیوتەرێک کە پەیوەستە بە ئینتەرنێت. باوترین یارییەکانی دابەشکردنی ڕاستەوخۆ کە پێشکەش دەکرێن لە گازینۆکانی ئۆنلاین بریتین لە بەقەرە، بلاک جاک، و ڕۆلێت. === نموونەکان === نموونەیەک لە بژاردەکانی یارییەکانی قومارکردن کە پێشکەش دەکرێن لە گازینۆیەکی ئۆنلاین لەناویاندا: * بەقەرە * بلاک جاک * کراپس * ڕۆلێت * سیک بۆ * ئامێرەکانی سلۆت * پۆکەر * کینۆ * بینگۆ == بۆنسەکان == چەندین گازینۆی ئۆنلاین بۆنسی خۆ تۆمارکردن پێشکەشی یاریزانە نوێیەکانی دەکات لە کاتی دانانی یەکەم پارە داخڵکردن، و زۆرجار بە یاریکردنی بەردەوامیش. ئەم بۆنسانە جۆرێکە لە [[ڕیکلام]] و [[مارکێتینگ]] کە ڕەنگە تێچویەکەی ھەبێت (تێچویەکی گونجاو بۆ ئەوەی یاریزانی نوێ ڕابکێشیت کە ڕەنگە یاری بکەن و چەندین ھێندە پارە داخڵکردن بکەن)، ھەروەھا گازینۆکە لە بنەمادا ئەو پارەیە دەبەخشن لە بەرامبەردا پێویستە پابەند بوونێک ھەبێت لەلایەن یاریزان بۆ ئەوەی گرەو بکەن بە کەمترین بڕی دیاریکراو لەلایەن گازینۆ تا بتوانن پارەکەیان ڕابکێشن. چونکە ھەموو یارییەکانی گازینۆ سودی خاوەن جێگایان ھەیە، داواکارییەکانی گرەو دڵنیایی دەدات کە یاریزانەکە ناتوانێت بە سادەیی و ئاسان بڕوات لەگەڵ پارەکەی گازینۆ ڕاستەوخۆ دوای ئەوەی بۆنسەکە بەدەست دەھێنێت. ئەم پێویستییە داواکراوانەی گازینۆ بە گشتی بە بەرزی دیاری دەکرێت کە وا دەکات یاریزانەکە پێشبینی نەرێنی ھەبێت، بە تەواوی وەک ئەوەی پارەی داخڵ کردبێت و بۆنسی بەدەست نەھێنابێت. گازینۆکان ڕەنگە ھەندێ یاری بە دوور بگرن لە بۆنسەکان و جێبەجێکردنی داواکراوەکانی گرەوکردن، بە ھۆکاری دوورخستنەوەی یاریزانەکان لە یاریکردنی یاری ڕێژەی کەمتری خاوەن جێگا یاخود دورخستنەوەیان لە یاریرکردنی 'بێ-مەترسی' (بۆ نموونە گرەوکردن لەسەر ھەردوو سوور و ڕەش لەسەر ڕۆلێت)، ھەر بۆیە تەواوکردن و جێبەجێکردنی داواکراوەکانی گرەوکردن و پێویستییەکان لەگەڵ قازانجێکی گەرەنتی کراو دوای بۆنسەکە بە ھەند وەرگیراوە. === بەخێرھاتن === بۆنسی بەخێرھاتن بۆنسێکی ھاوتاکردنی پارە داخڵکردنە لەسەر یەکەم پارەداخڵکردن کە دەیکەیت لەناو ئەو گازینۆیە یاخود گرووپێکی گازینۆ. بۆنسەکانی بەخێرھاتن ھەندێ جار لە جۆری پاکەیجێکدا دەبن و دەبەخشرێن بۆ ئەوەی ھاوتای دوو پارە داخڵکردنی یەکەم یاخود سێ پارە داخڵکردنی یەکەم بکات (بۆنسی بەخێرھاتنی پارەداخڵکردنی یەکەم، بۆنسی بەخێرھاتنی پارە داخڵکردنی دووەم، ھتر). ھەروەھا دەکرێت ببەسترێنەوە بە یاری دیارکراو، وەک بۆنسی بەخێرھاتنی سلووەتەکان یاخود بۆنسی بەخێرھاتنی یارییەکانی سەر مێز. گازینۆکە ھەروەھا ڕەنگە بۆنسەکانی بەخێرھاتن پێشکەش کات بۆ ئەوانەی بە بڕی بەرز گرەو و قومار دەکەن کە یەکەم پارە داخڵکردنیان لە سەروو سنوورەکانی بڕی ستانداردەوەیە. === ئاماژەکردن === دوو جۆری بۆنسەکانی ئاماژەکردن ھەیە: یەکەمیان بۆ ئەوەی ئاماژەی بۆ کراوە و دانەیەکی تر بۆ ئەوەی ئاماژەکەی کردووە. ئاماژە پێکراو بۆنسێک وەردەگرێت کاتێک ھەژمارێک بۆ خۆی تۆمار دەکات لەسەر گازینۆکە و ئاماژە بەو کەسە دەکات کە ئاماژەی گازینۆکەی بۆ کردووە. ئەو کەسەی ئاماژەکەی کردووە بۆنسێک وەردەگرێت کاتێک ھاوڕێکەی ھەموو پێویستییەکان تەواو دەکات، وەک پارە داخڵکردن و گرەو دانان بۆ چەند جارێکی دیاریکراو. === دڵنیایی یاخود کاش باک === بۆنسەکانی دڵنیایی یاخود کاش باک 'گێڕاندنەوەی پارە' پێشکەش دەکرێن بە ڕێژەیەکی ھەموو دۆڕاندنەکانت لە چالاکییەکانی پێشووی یاریکردنی یاریزانەکە. بەشێوەیەکی ئاسایی، تەنیا ئەو پارە داخڵکردنانەی کە ھیچ بۆنسێکی تری پێ وەرنەگیراوە بۆ ئەم بۆنسەیان ھەژمار دەکرێن. دەتوانیت ماڵپەڕی زیاتر بدۆزیتەوە کە پارەدانی کاش باک دەدەنەوە لەسەر بنەمای دۆڕاندنەکانت لەکاتێکدا یاری دەکەیت لە گازینۆیەکی ئۆنلاین یاخود زیاتر. ئەم جۆرانەی بۆنسی کاش باک بە گشتی دەگەڕێنەوە بۆ یاریزانەکان لەلایەن ئەو پۆرتاڵانەی گازینۆ کە ئەم ئۆفەرە تایبەتانەی گێڕاندنەوەی پارە پێشکەش دەکەن. === بە بێ پارە داخڵکردن === بەناوبانگترین جۆری بۆنس ئەوەیە کە دەتوانیت بەدەستی بھێنیت بە بێ ئەوەی پێویست بکات یاریزانەکە ھیچ پارەیەکی خۆی داخڵ بکات – دەناسرێن بە بۆنسی بە بێ پارە داخڵکردن. ئەم بۆنسانە بەکاردەھێنن وەکو ئامڕازێک بە ھیوای ڕاکێشانی یاریزانی نوێ. بۆنسەکانی بە بێ پارە داخڵکردن ھەموو جارێک بە جۆری پارەی ڕاستی نابن، وەکو لە خوارەوە بە نموونە ھەیە. === نەگۆڕین بۆ-کاش === بۆنسەکانی بەگۆڕین بۆ کاش واتە ناکرێن بە پارەی ڕاستی، ڕەنگە پێیان بوترێت بۆنسەکانی «وەستاو»یاخود «فانتۆم - نەبینراو». لە ھەردوو حاڵەتەکەدا، بۆنسەکە بەشێک لە باڵانسی یاریزانەکە پێک دەھێنێت، بەڵام ناتوانرێت ڕابکێشرێت. جیاوازی لە نێوان بۆنسەکانی فانتۆم لە کاتی پارە ڕاکێشان دەردەکەوێت. بۆنسی فانتۆم لە باڵانسی یاریزانەکە دەبڕدرێت لەو کاتەی کە داوای پارە ڕاکێشان دادەنێت. بۆ نموونە: ئەگەر ١٠٠$ داخڵکرد، ١٠٠$ بۆنس وەرگرت، یاریت کرد، و پێویستییەکانت تەواو کرد و ١٥٠$ مایەوە. ئەگەر بۆنسەکە وەستاو بێت، یاریزانەکە تەنیا دەتوانێت ٥٠$ پارە ڕاکێشان بکات. ئەگەر بۆنسەکە بکرێت بە کاش و جۆری تر بێت، ئەو کات دەتوانێت ھەموو باڵانسەکەی کە بەردەستە ڕابکێشێت. === خاڵەکانی کۆمپ === بابەتی سەرەکی: کۆمپەکان (گازینۆ) کۆمپەکان بە بڵاوی بەردەستن لە گازینۆکانی سەر زەوی، بەڵام ھەروەھا لە ئۆنلاین ھەیە. خاڵەکانی کۆمپ بە زۆری دەتوانرێت بگۆڕدرێت بۆ پارە، خەڵات و کۆمپی تر. ئەو بڕە پارەیەی دەدرێت لە ھەر گرەوێکدا بە گشتی زۆر کەمە و جیاوازیشە لەگەڵ بژاردەی یارییەکەت. گازینۆیەک ڕەنگە سێ خاڵی کۆمپ ببەخشێت بۆ ھەر گرەوێکی ١٠$ لەسەر سلووەتەکان و یەک خاڵی کۆمپ بۆ ھەر گرەوێکی ١٠$ لەسەر بلاک جاک. گازینۆکە ڕەنگە ١$ بدات بۆ ھەر ١٠٠ خاڵێکی کۆمپ. ئەم نموونەیە ھاوشێوەیە لەگەڵ گەڕاندنەوەی ٠٫٣٪ لەسەر گرەوەکانی سلووەتەکان و ٠٫١٪ لە گرەوەکان لەسەر بلاک جاک. لەوەش زیاتر، گازینۆکانی ئۆنلاین ڕەنگە کۆمپەکان پێشکەش بکەن وەک بلیتی خۆڕایی بۆ پاڵەوانێتییەکانی ئۆنلاین، سلۆتی خۆڕایی ئۆنلاین، بلیت بۆ ڕووداو و ئیڤێنتی تایبەتی تر، بۆنسی زیادە، دیاری، و گەڕاندنەوەی پارە. === ڕاوکردن === '''ڕاوکردنی بۆنس''' (ھەروەھا ناسراوە بە '''جانتای بۆنس''' یاخود '''سەرگەردانی بۆنس''') جۆرێکە لە قومارکردنی سود کە قازانجێک بەدەست دەھێنیت لە گازینۆ، بۆنسی ژوری پۆکەر و دروستکەری گرەو دۆخی بیرکارییەکەی گونجاوە. بۆ نموونە، سودی خاوەن جێگا لە بلاک جاک لە بە سەختی دەگاتە ٠٫٥٪. ئەگەر یاریزانێک ١٠٠$ بۆنسی پێشکەش بکرێت و پێویست بکات ٥٠٠٠$ گرەو بکات لەسەر بلاک جاک لەگەڵ سودی خاوەن جێگا یاخود بردنەوەی گازینۆ بە ٠٫٥٪، دۆڕاندنی پێشبینی کراو ٢٥$ دەبێت. ھەر بۆیە، یاریزانەکە قازانجێکی پێشبینیکراوی ھەیە بە ٧٥$ لە دوای بەدەستھێنانی بۆنسێکی ١٠٠$. === ناکۆکییەکان === بەشێکی گەورەی ناکۆکییەکانی گازینۆی ئۆنلاین پەیوەندی بە بۆنسەکانەوە ھەیە. گازینۆکان ڕەنگە یاریزانەکانی کە دەیبەنەوە بە بەکارھێنانی بۆنسەکان بە «خراپ بەکارھێنەرانی بۆنس» ناوبھێنن. ھەردوو یاریزانەکان و گازینۆکان ڕەنگە گەندەڵی بکەن. نموونەیەک لەسەر گەندەڵی یاریزان دروستکردنی چەندین ھەژمار و بەکارھێنانی ئەو ھەژمارانەیە بۆ ئەوەی چەند جارێک بۆنسی خۆ تۆمارکردن ببەنەوە. نموونەیەک لە گەندەڵی گازینۆ بریتییە لە گۆڕینی ڕینمایەکانی بۆنسێک دوای ئەوەی یاریزانەکە پێویسیتە داواکاراوەکانی گرەوەکەی تەواو کرد. دواتر داوا لە یاریزانەکە بکات کە ڕێنمای نوێی بۆنسەکە جێبەجێ بکات. == یاسایی == یاسادانانی قومارکردنی ئۆنلاین بە زۆری دەرچەی ھەیە کە لە ئەنجامی گەشەی خێرایی ئەو تەکنەلۆژیایەیە کە پشتگیری لە گەشەی ئەم پیشەسازییە دەکات. ھەندێ لە وڵاتان، لەناویاندا [[بەلجیکا]]، [[کەنەدا]]، [[فینلاند|فینلەندا]]، و [[سوێد|سوید]] یاسای قۆرخکاری قومارکردنیان ھەیە و ڕێگەپێدان نادەن بە کۆمپانیاکانی گازینۆی دەرەوەی وڵاتی خۆیان. بەپێی یاساکەیان، کۆمپانیاکانی کە ڕێگەپێدانیان ھەیە لەو جێگایانەی ئەو وڵاتانە تەنیا دەکرێت بە یاسایی دابنرێن. لە ھەمان کاتدا، ناتوانن وەگەڕخەرەکانی گازینۆی بیانی ڕێگە لێببگرن و تەنیا ماڵپەڕەکانیان بلۆک دەکەن. یاریزانەکان لەم وڵاتانە ناتوانن سزا بدرێن و دەتوانن لە ھەر ماڵپەڕێک قومار بکەن کە پێی دەگەن. === ئوستوڕالیا === یاسای قومارکردنی کارلێکی ئوستوڕالی 2001 (IGA) بەردەست خستنی ھەر یارییەکی گازینۆی ئۆنلاین لەلایەن ھەر وەگەڕخەرێکەوە لە جیھان بۆ خەڵکی لە ئوستوڕالیا نیشتەجێیە بە تاوانبار دەزانێت. تەنیا وەگەڕخەر و کۆمپانیاکانی ماڵپەڕەکانی قومارکردنی ئۆنلاینی کردووە بە ئامانج، لە ئەنجامدا دۆخێکی سەیری دروست کردووە کە نایاسایی نییە بۆ یاریزانێک لە ئوستوڕالیا ھەر گازینۆیەکی ئۆنلاین بکاتەوە و قومار بکات. ھیچ وەگەڕخەرێکی گازینۆ ھیچ کاتێک سزا نەدراوە لەژێر شکاندنی ئەم یاسایە و چەندین گازینۆی ئۆنلاین بەکارھێنەری ئوستوڕالی قبوڵ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Last Bets: around the world in online casinos -- first stop, Gibraltar|ناونیشان=https://www.crikey.com.au/2011/06/22/last-bets-around-the-world-in-online-casinos-first-stop-gibraltar/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Crikey|زمان=en-US}}</ref> لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٦، حکوومەتی باشووری ئوستوڕالی بوو بە یەکەم [[ھەرێم]] یاخود ویلایەت لە جیھاندا کە ١٥٪ باجی بەکارھێنان دابنێت (POCT) و دای بڕێژێت لەسەر 2014 UK POCT.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=SA punters being 'punished by Government tax grab', betting agency says|ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2016-08-02/sportsbet-hits-out-at-sa-governments-online-betting-tax/7680514|newspaper=ABC News|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=en-AU}}</ref> === بەلجیکا === یاسای یاریکردنی بەلجیکی کەوتە جێبەجێ کردنەوە لە کانوونی دووەمی ٢٠١١ و ڕێگە بە قومارکردنی ئۆنلاین دەدات، بەڵام تەنیا لەژێر مەرجی توند و چاودێرییەوە. === کەنەدا === کۆدی تاوانکاری کەنەدی ئاماژە بەوە دەکات کە تەنیا حکوومەتەکەنای ھەرێمەکان و ڕێکخراوەکانی خێرخوازی کە ڕێگە پێدراون لەلایەن حکوومەتەکانی ھەرێمەکان دەتوانن وەگەڕخەری گازینۆیەک بن لە کەنەدا. ھەروەھا لە دانیشتووانەکەی قەدەغە کردووە کە بەشداری لە ھیچ یەکێک لە پرۆگرامەکانی یانسیبدا بکەن، یاخود یاری بەخت، یاخود ھەر چالاکییەکی تری قومارکردن کە ڕێگە پێنەدراوە یان بەگەرنەخراوە لەلایەن حکوومەتی ھەرێمایەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alcohol and Gaming Commission of Ontario {{!}}|ناونیشان=https://www.agco.ca/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.agco.ca}}</ref> لە ٢٠١٠، ئەنجومەنی یانسیبی بریتیش کۆلۆمبیا یەکەم گازینۆی ئۆنلاینی یاسایی بڵاو کردەوە، PlayNow. کە بەردەستە بۆ دانیشتووانی بریتیش کۆلۆمبیا. ھەروەھا ھەرێمی کیوبیک گازینۆیەکی ئۆنلاینی یاسایی بەڕێوە دەبات لە ڕێگی Loto-Quebec. سەرەڕای ئەم یاسایە، یەکەم نەتەوەی کیوبیک کاھناواک ئاماژەیان کرد کە ئەوان نەتەوەیەکی سەربەخۆن، دەتوانت یاسای قومارکردنی خۆیان ھەبێت، و ڕێگەپێدان و پێشوازیان کرد لە نزیکەی ٣٥٠ ماڵپەڕی قومارکردن، بە بێ ئەوەی ھیچ کاتێک ڕوبەڕوی لێپێچینەوە بوبێتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Crowne-Mohammed|یەکەم=Emir Aly|دوایین٢=Andreacchi|یەکەم٢=Roberto|ڕێکەوت=2009-08|سەردێڕ=The (Un)availability of Common Law Remedies for Victims of Online Gambling Fraud|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1089/glre.2009.13405|journal=Gaming Law Review and Economics|بەرگ=١٣|issue=4|پەڕەکان=٣٠٤–٣٠٩|doi=10.1089/glre.2009.13405|issn=1097-5349}}</ref> === ئەڵمانیا === گرێبەستی ویلایەتی ئەڵمانی دەربارەی قومارکردن (ئەڵمانی: ''Glücksspielstaatsvertrag'' [de]) لە نێوان ھەموو ١٦ ویلایەتەکەی ئەڵمانی بەسترا و دواتر ھەڵگیرا لە ٢٠١٢. ڕێکخستنێکی سسەختە بۆ چۆنییەتی مامەڵەکردن لەگەڵ قومارکردنی-ئۆنلاین، لەناویاندا یاسایەکی سادەی قۆرخکاری لەسەر قومارکردنی گشتی بێجگە لە چەند وەگەرخەرێکی بازرگانی. قومارکردنی ئۆنلاین، و شێوازەکانی تری قومارکردنی گشتی، لە دژی ئەم ڕێکخستنانە نایاسایییە لە ئەڵمانیا. ئەو گرێبەستە، جێبەجێکردنی ناگونجێت لەگەڵ یاسایی ئەورووپی کە نەرمتر و ئاسانترە، و گۆڕانکاری لە داھاتوودا چەندین مشتومڕی لەسەر کراوە لە گشتیدا و سیاسەت و ھۆڵەکانی دادگا. === ھندستان === قومارکردنی ئۆنلاین نایاسایییە لە ویلایەتی [[مەھاراشترا]] کە ژێر ناوی «یاسای قوماردانانی بۆمبای». نوێترین یاسا کە دەربارەی قومار کردنی ئۆنلاین بێت یاساکانی تەکنەلۆژیای زانیاری فیدراڵی بوو کە دەڵێت ئەو چالاکییە نا یاساییانە دەبێت قەدەغە بکرێت لەلایەن کۆمپانیاکانی ئینتەرنێتەوە لە ھندستان. یاسایەکی تر بریتییە لە فەرمانی یاریکردنی گشتی لە ١٨٦٧. ویلایەتەکان پێویستە بەپێی دەسەڵاتی خۆیان کار بکەن. کێشەی یاسایی قومارکردنی ئۆنلاین لە ھندستان ئاڵۆزە چونکە قومارکردن لە ھندستان ڕێکخراوە بە چەند یاسایەکی جیاوازی ویلایەتەکان و قومارکردنی ئۆنلاین بابەتی سەرەکییە. بۆ ساغکردنەوەی بڕیاری حکوومەتی ھندی، دادگای باڵای ھندستان داوای ڕای حکوومەتی ناوەندی کرد لەسەر ئەم بابەتە بەڵام بە ھەمان شێوە ڕەت کرایەوە لەلایەن [[حکوومەتی ناوەندی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Centre: Let SC decide if rummy, poker are gambling|ناونیشان=https://indianexpress.com/article/india/india-others/centre-let-sc-decide-if-rummy-poker-are-gambling/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=The Indian Express|زمان=en}}</ref> ئەمەش وا دەکات یاریکردنی یارییەکانی کارد بە ئۆنلاین وەک ڕومی، پۆکەر، و ھتر لە ڕووی یاسایییەوە مەترسی ھەبێت. === شانشینی یەکگرتوو - بەریتانیا === لە بەریتانیا، یاسای قومارکردنی ٢٠٠٥ ھەموو بابەتەکانی قومارکردنی ئۆنلاین بەڕێوە دەبات، ڕێی گرت لە ماڵپەڕەکانی گرەوی ئۆنلاین کە ڕێگەپێدانی قومارکردنی دەرەوەیان ھەبێت و ناتوانن گرەوی ئۆنلاین پێشکەش بە ھاووڵاتیانی بەریتانی بکەن. لە ٢٠١٤. حکوومەتی بەریتانیا یاسایەکی نوێی کردە سەر پرۆژە یاسایی قومارکردنی ٢٠١٤ کە زیادەیەک بوو بۆ یاسا سەرەکییەکەی ٢٠٠٥، پێویستی دەکرد وەگەرخەرەکانی دەرەوەی قومار کردنی ئۆنلاین یاریزانانی بەریتانی ڕازی بکەن تا بتوانن ڕێگەپێدانی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]]یان ھەبێت. ئەم ڕێکخستنە نوێیە داوای لە وەگەڕخەرەکان دەکرد کە ١٥٪ باجی بەکاربردن دابنێن (POCT)، شتێک بوو کە وای کرد بەشێک لە وەگەرخەرەکان بەریتانیا بەجێ بھێڵن. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم بەجێھێشتنە زۆری نەخایاند و لە زۆربەی حاڵەتەکاندا سودەکان زیاتر بوون لە بەرەبەستەکان، بەھۆی ئەوەی بەریتانیا یەکێکە لە بازاڕە گەورەکان بۆ قومارکردنی ئۆنلاین. لە ٢٠١٩ کۆمسیۆنی قومارکردنی شانشینی یەکگرتوو (UKGC) چەند پێوانەیەکی نوێی ڕاگەیاند بۆ ئەوەی جێبەجێ بکرێت لەلایەن گازینۆکانی ئۆنلاین و مۆبایل تا قومارکردنی خوار تەمەنی یاسایی کەم بێتەوە لەگەڵ ئامانجی زیادکردنی ڕوونی و دادپەروەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miller|یەکەم=George|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=UKGC: New rules to make online gambling in Britain fairer and safer|ناونیشان=https://europeangaming.eu/portal/press-releases/2019/02/11/38509/ukgc-new-rules-to-make-online-gambling-in-britain-fairer-and-safer/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=European Gaming Industry News|زمان=en-US}}</ref> ئەم پێوانە نوێیانە داوا لە گازینۆکان دەکات کە بەکارھێنەرەکان ناسنامەی خۆیان و تەمەنیان بسەلمێنن بۆ ئەوەی بتوانن قومار بکەن. === ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا === لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، یاسایی بوونی قوماری ئۆنلاین چەندین دیبەیتی لەسەر کراوە و جیاوازە لە ویلایەتێکەوە بۆ ویلایەتێکی تر. فەرمانی زۆرەملێی نایاسایی بوونی قومارکردنی ئینتەرنێت لە 2006 (UIGEA) توانای بانکەکان و ڕێکخەرانی پارەدان سنووردار دەکات کە کار بکەن لەگەڵ ماڵپەڕەکانی قومارکردنی ئینتەرنێت کە ڕێگە پێنەدراون لەژێر یاساکانی فیدراڵی یاخود ویلایەت. لەگەڵ ئەوەشدا، پێناسەی یاسایی بوون یاخود نەبونی ماڵپەڕی قومارکردنی ئینتەرنێت ناکات. بە گشتی وا دادەنرا کە یاسای تەلی فیدراڵی ھەموو جۆرەکانی قومار کردنی ئۆنلاین قەدەغە دەکات. لەگەڵ ئەوەشدا، لە کانوونی یەکەمی ٢٠١١، بەڕێوەبەرایەتی دادی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لێدوانێکی بڵاوکردەوە کە ڕونی دەکردەوە یاسایی تەل تەنیا بەسەر ماڵپەڕەکانی گرەوی وەرزشی جێبەجێ دەبێت و بۆ ماڵپەڕەکانی گازینۆی ئۆنلاین، پۆکەر و یانسیب نییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Gambling in California|ناونیشان=http://www.library.ca.gov/CRB/97/03/crb97003.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091008073125/http://www.library.ca.gov/CRB/97/03/crb97003.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vardi|یەکەم=Nathan|سەردێڕ=Department Of Justice Flip-Flops On Internet Gambling|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/nathanvardi/2011/12/23/department-of-justice-flip-flops-on-internet-gambling/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref> پێناسەی یاسایی بوونی بۆ ویلایەتەکان خۆیان بە جێھێشت. چەند ویلایەتێکی دیاریکراو وەک نیڤادا، دێلاوار، و نیوجێرسی پرۆسەی بە یاسایی کردنیان دەست پێکرد و قومار کردنی ئۆنلاینیان ڕێکخست و چاوەڕوان دەکرێت ڕێکخستنەکە بەردەوام بێت لەسەر بنەمای ویلایەت بە ویلایەت == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Online casinos}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئینتەرنێت}} [[پۆل:یاریە ئۆنڵاینەکان]] [[پۆل:قومار]] enw1ezi6hfmlttrrew5yugw7etlvexc 0 213139 1571159 1570912 2026-04-02T17:03:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:میسر|میسر]] 1571159 wikitext text/x-wiki یانەی وەرزشی ئەهلی ([[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] : النادي الأهلي للرياضة البدنية، بە وەرگێڕانی گشتی : یانەی نەتەوەیی، کە بە گشتی بە ئەهلی بانگ دەکرێت، یانەیەکی [[وەرزش|وەرزشی]] پیشەگەری [[میسر|میسڕیە]] و لە قاهیرەیە. یەکێکە لە سەرکەوتووترین یانەکانی [[تۆپی پێ]] لە جیهاندا لەسەر بنەمای کۆی گشتی ئەو پاڵەوانێتیانەی بردویەتیەوە. تیمی تۆپی پێی پیشەگەری یاری دەکات لە خولی نایابی میسڕی، یەکەم ئاست لە سیستەمی خولی تۆپی پێی میسڕی. یانەکە لە ٢٤ [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ١٩٠٧، وەک جێگایەکی کۆبونەوە بۆ سەندیکاکانی خوێندکارانی [[قاھیرە|قاهیرە]]. خاوەنی ڕیکۆردی زۆرترین نازناوی خولی نەتەوەییە بە ٤٢ دانە، ٣٧ نازناوی جامی نەتەوەیی و ١١ نازناوی جامی سوپەری نەتەوەیی، کە وا دەکات سەرکەوتووترین یانە بێت لە [[میسر|میسڕ]]. یانەکە هیچ کاتێک دانەبەزیووە بۆ خولی پلە دووی میسڕی. ئەهلی بە یەکێک لە سەرکەوتووترین تیمەکان دادەنرێت لە [[ئەفریقا]] و یەکێکە لە بەهێزەکانی ئەو کیشوەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=The 15 Most Successful Football Clubs in Africa - Speeli|ناونیشان=https://www.speeli.com/the-15-most-successful-football-clubs-in-africa/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.speeli.com|زمان=en-US}}</ref> لە پاڵەوانێتیە نێودەوڵەتیەکاندا، یانەکە ڕیکۆردی هەیە و خاوەنی ١٠ نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقایە ، جامێکی کیشوەری [[ئەفریقا]]، ڕیکۆردی هەشت جامی سوپەری ئەفریقا، ڕیکۆردی چوار جامی براوەکانی جامی ئەفریقی، پاڵەوانێتی یانەکانی [[ئاسیا]]-ئەفریقیا، جامێکی پاڵەوانەکانی یانەی [[عەرەب]]، جامێکی براوەکانی جامی عەرەب، ڕیکۆردی دوو جامی سوپەری عەرەب، و سێ جار مەدالیای برۆنزی بردۆتەوە لە جامی جیهانی یانەکانی [[فیفا]]. لەگەڵ ٢٥ نازناوی کیشوەری، ئەهلی سەرکەوتووترین یانەی تۆپی پێیە لە مێژووی ئەفریقا، و لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفریقاوە دەنگی پێدرا وەک باشترین یانەی ئەفریقی لە سەدەی ٢٠دا. نازناوە نێودەوڵەتیەکانی یانەکە بە کۆی گشتی دووەم زۆرتریە لە جیهانی [[تۆپی پێ|تۆپی پێدا]]، تەنها لە دوای [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] دێت. == مێژوو == === دامەزراندن و دەستپێکی یانەکە === بیرۆکەی دامەزراندنی یانەی ئەهلی لە دەیەی یەکەمی سەدەی 20دا خرایە بەرباس لەلایەن عومەر لوتفی لە کاتی سەرۆکایەتیەکەی لە یانەی خوێندکارانی ئامادەیی، کە لە ساڵی 1905 دامەزرابوو. دامەزراندنی یانەیەک لە خوێندکارانی ئامادەیی بۆ مەبەستی [[سیاسەت|سیاسی]] بوو، و خوێندکاران پێویست بوون بۆ یانەیەکی [[وەرزش|وەرزشی]] تا کۆیان بکاتەوە بۆ کات بەسەر بردن و ڕاهێنان. ئەم بیرۆکەیەی دامەزراندنی یانەیەی باس کرد لەگەڵ گروپێک لە هاوڕێکانی کە پەرۆش بوون دەربارەی بیرۆکەکە، و لە ساڵی 1907، ئەهلی دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=البداية..نادي الوطنية|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200702155205/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> یانەیەکە یەکەم جار بەڕێوە دەبرا لەلایەن ئالفرێد میچێل-ئینس، کە ڕاوێژکارێکی بەریتانی بوو لەو کاتەدا لە وەزارەتی دارایی، و بۆ ئەوەی بتوانێت یارمەتی دارایی بدات بە یانەکە. کۆبونەوەیەکی فەرمی کرا لە دەستەی کارگێڕی یانەکە لە 24 [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] 1907. دەستەکە لە کاتژمێر 5:30 خولەکی ئێوارە یەکیان بینی لە ماڵی میچێل ئینس لە [[جزیر|جەزیرە]] لە ژێر سەرپەرشتی خۆیی و ئەندامێتی ئیدریس ڕەغب بەگ، ئیسماعیل سێری پاشا، ئەمین سامی پاشا، عومەر لوفتی بەگ و محمد ئەفەندی شەریف وەک سکرتێر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=أول مجلس في تاريخ الأهلي|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%88%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200702154909/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D9%88%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دامەزراندنی یانەکە قبوڵ کرا و ئەندازیاری بیناسازی ئیسماعیل سێری دیزاینی بارەگای سەرەکی یانەکەی کرد، کە لە ژێر ئامۆژگاری میچێل ئینس بارەگاکە وا دانرا لە باشوری-ڕۆژهەڵاتی ناوچەکە بێت، تا دەرگای بارەگا سەرەکیەکە ڕووی لە باکور بێت. کۆمپانیایەکی شارستانی بۆ یانەی وەرزشی ئەهلی دامەزرا. پشکەکانی کۆمپانیاکە هەر یەکێکیان نرخی 5£E بوو، و ئامانجی یانەکە ئەوە بوو کە کاتێک دامەزرا 5،000£E کۆبکاتەوە. تەنیا 3،165£E کۆ کرایەوە لە ماوەی ساڵێکدا، کە ئەمەش بەس نەبوو. وای کرد یانەکە 1،000£E قەرز بکات لە بانکی نەتەوەیی میسڕ لە مارسی 1908 لەلایەن عومەر سوڵتان و ئیدریس ڕەغیب و تەلعەت حەرب کە 100£E دانابوو بۆ دامەزراندنی یانەکە. یەکەم سەرۆکی فەخری یانەکە وەزیری پەروەردە سەعد زاغولی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=حجر الأساس|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%A7%D8%B3/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625014159/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%A7%D8%B3/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ناوی یانەی وەرزشی ئەهلی پێشنیار کرا لەلایەن ئامینە سامی ئەمین، بۆ مەبەستی خزمەتکردنی [[قوتابیان]] و دەرچووانی ئامادەیی کە پایەی سەرەکی [[شۆڕش]] بوون لەدژی داگیرکاریی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=إسم جديد ورئيس مصري|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A5%D8%B3%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804091531/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A5%D8%B3%D9%85-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە 2 ی نیسانی 1908، میچێل ئینس دەستی لەکار کێشایەوە وەک سەرۆکی یانەکە. عەزیز عیزەت دیاری کرا وەک سەرۆکی نوێ و بوو بە یەکەم سەرۆکی [[میسر|میسڕی]] ئەهلی. مەڕاسیمی فەرمی کردنەوەی یانەکە کرا لە بارەگای سەرەکی لە لە 26 [[شوبات|شوباتی]] 1908. یاری تۆپی پێ یەکێک لە ئامانجە سەرەکیەکانی دروستکەرانی یانەی ئەهلی نەبوو، بەڵکو دەیانویست دەرگاکانی یانەکە بکەنەوە بۆ خوێندکارانی ئامادەیی تا یەک ببینن و ڕاهێنانی دیالۆگی سیاسەت بکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، دەرچوانی ئامادەیی کە ئەندام بوون لە یانەکە ئارەزوویان بۆ تۆپی پێ کرد، کە وای کرد ئەهلی یەکەم یاریگا دروست بکات لە 1909. کە لەو کاتەدا ناویان ئەهێنا بە هاوش ( Al-Hawsh)؛ وشەیەکی وتوێژە لە زمانی میسڕی، بە مەعنای حەوشدە دێت لە زمانی عەرەبی. یاریگاکە دواتر بە درێژای ساڵەکان گەشەی کرد و بوو بە یاریگای موختار ئاڵتێش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=أول ملعب كرة|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D9%84%D8%B9%D8%A8-%D9%83%D8%B1%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200704071017/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D9%84%D8%B9%D8%A8-%D9%83%D8%B1%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> یەکەم تیمی فەرمی تۆپی پێ دامەزرا لە 1911. تیمەکە لە یاریزانانی ئامادەیی و ناوەندی [[فێرگە|خوێندنگە]] پێک هاتبوو کە یاریان دەکرد لە هاوش، کە ئەویش لە 1909 دامەزرا لە ناوچەی یانەکە. ناوەکانی یەکەم یاریزانەکانی ئەهلی ئەمانە بوون : حوسێن حیگازی، عەبدل فەتاح تاهیر، فواد دەروێش، حوسێن مەنسور، و ئیبراهیم فەهمی. ئەستێرەی ئەم تیمە هێرشبەر حوسێن حیگازی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=أول فريق كرة|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82-%D9%83%D8%B1%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200702165643/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82-%D9%83%D8%B1%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بوو. لە ساڵی 1915، ئەهلی گەشتی شارەکانی میسڕی کرد بۆ ئەوەی یاری بکات و تۆپی پێ و کلتورەکەی بڵاو بکاتەوە. ئەهلی یاریکرد لە ئەسکەندەریە، پۆرت سەعید، ئەسیوت و ئیسماعیلیا. تیمەکە، کە پێشرەوی دەکرا لەلایەن ئەستێرە حسێن حیگازی، ڕوبەڕوی چەندین تیم بووەوە لەناویاندا چەند تیمێکی بیانی کە سەر بە سوپای بەریتانی بوون، کە ئەمەش وای کرد ناوبانگی ئەهلی و ئەم یاریە نوێیە لە میسڕ زیاد بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=جولة داخلية|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200703234716/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەهلی کاری کرد لەگەڵ یانەکانی زەمالیک و حەدید بۆ دروستکردنی یەکەم تیمی تۆپی پێی میسڕ تا بەشداری بکات لە یاریەکانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٠|ئۆڵۆمپیادی 1920]]. یانەکە هەروەها کاری کرد بۆ دروستکردنی فیراسیۆنی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] میسڕی. لە 1923، ئەهلی ڕۆلێکی چالاکی هەبوو لە دروستکردنی یەکەم فیدراسیۆنی [[تێنس|تێنسی]] میسڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=اتحاد التنس|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%86%D8%B3/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200702154912/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%86%D8%B3/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[File:ميشيل_إنس.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D9%85%D9%8A%D8%B4%D9%8A%D9%84_%D8%A5%D9%86%D8%B3.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەلفرێد میشێڵ-ئینس، یەکەم سەرۆکی ئەهلی.]] === یەکەم نازناوەکان (1918-1948) === لە دوای ئەوەی ئەهلی ڕەتی کردەوە کە ڕکابەری بکات لەگەڵ یانەکانی هاوپەیمانی بیانی لە جامی سوڵتان حسێن لە یەکەم پاڵەوانێتی لە 1917، بەڕێوەبەرانی یانەکە بڕیاریاندا بەشدار بن لە پاڵەوانێتیەکە لە 1918. لە 1923، ئەهلی یەکەم جامی سوڵتان حسێنی بردەوە لە دوای بردنەوە لە پاڵەوانی پێشوو زەمالیک، دواتر شەش نازناوی تری بردەوە بۆ ئەوەی ببێت بە خاوەنی ڕیکۆرد لە زۆرترین ژمارەی بردنەوە هەتا کۆتا وەشانی جامەکە لە 1938. یانەکە لە دوای بردنەوەی جامی سوڵتان حسێن، بۆ یەکەم جار جامی شا فاروقی بردەوە لە 1924، لە سیکە حەدیدی بردەوە 4-1 لە کۆتایی. باشترین یاریزانی یاریەکە موختار ئەلتاش بوو کە دوو گۆڵی لە یاریەکەدا تۆمار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=سجل الابطال {{!}} بطولات النادي الأهلي المصري|ناونیشان=https://mercatoday.com/2020/04/16/سجل-بطولات-الأهلي-المصري/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ميركاتو داي|زمان=ar}}</ref> [[File:Omar_Lotfy.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Omar_Lotfy.jpg|وێنۆک|عومەر لوتفی، دروستکەری ئەهلی]] [[File:Al_Ahly_First_meeting.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Al_Ahly_First_meeting.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|یەکەم کۆبونەوەی فەرمی دەستەی کارگێڕی یانەکە]] [[File:Talaat_Harb.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Talaat_Harb.jpg|وێنۆک|تەلعەت حەرب، سەرۆکی بانقی میسڕ، £E100 پێشکەش کرد بۆ دروستکردنی یانەکە]] [[File:Tetch.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tetch.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|موختار ئاڵتێش. یەکێک لە ئەفسانەکانی یانەکە، بوو بە ناوی یاریگا کۆنەکەی یانەکە و جێگای ڕاهێنانی ئێستا]] لە هاوینی 1929، تیمی تۆپی پێی ئەهلی گەشتێکی کرد، کە یەکەم دانە بوو لەو جۆرە کاتێک تیمەکە گەشتی کرد بۆ ڕوبەڕوو بونەوەی چەندین یانەی [[ئەورووپا|ئەوروپی]]، وەک فەنارباخچە و گالاتەسەرای لە [[تورکیا]] و پریوسێن، [[میونشن]] 1860 و [[شاڵکە ٠٤|شالکە]] لە [[ئەڵمانیا]]. گەشتەکە کۆتایی هات لەگەڵ ئەهلی کە دواین دوو یاری لە [[بولگاریا]] کرد لە دژی لێڤسکی سۆفیا و سلاڤیا سۆڤیا. لە [[تشرینی دووەم|تشرینی دووەمی]] 1930، ئەهلی لە ڕکابەرە نەریتیەکەی بردەوە کە زەمالیک بوو 4-0 لە یاریەکدا کە خولی [[قاھیرە|قاهیرە]]. لەو یاریەدا، موختار تاش یەکەم یاریزان بوو کە هاتریک تۆمار بکات لە دێربی قاهیرە. لە کۆتایی وەرزی 1936-1937، ئەهلی توانی خولەکە بباتەوە لە کۆتا قۆناغدا بە بردنەوە لە زەمالیک 4-1، خولەکە کۆتایی هات بە جیاوازی سێ خاڵ لەگەڵ رکابەرەکانی. یانەکە دووەم جامی بردەوە بە بردنەوەی جامی میسڕ 3-2 بەرامبەر سیکە حەدید، لە یاریەکی سەرنجڕاکێشدا کە ئەبدول کەریم ساقر گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد لە خولەکەکانی کۆتایی. لە دوای دروستبونی لە 1917، ئەهلی کۆتا وەشانی جامی سوڵتان حسێنی بردەوە کە لە 1938دا کرا، بە بردنەوەیەکی سەخت 1-0 لەبەرامبەر ماسڕی لە کۆتا یاریدا، و مستەفا لەتیف گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد لە گێمی یەکەمی کاتی زیادکراو. یانەکە خولی قاهیرەی بردەوە، و دووبارە لە کۆتا قۆناغ، بە بردنەوەیەکی گەورە 5-1 لەبەرامبەر یانەی دووەمی ڕیزبەندی زەمالیک، کە ساڵح سەواف دوو گۆڵی تۆمارکرد، و موختار تاش، جەمیل سابیر و عەبدول مەجید ئاشری هەر یەکێکیان گۆڵێکیان تۆمارکرد. تیمەکە گەشتیان کرد بۆ [[فەلەستین|فەڵەستین]] لە 1943 بۆ گەشتێکی 23-ڕۆژ، کە لەلایەن ئەفسانەی یانەکە موختار تاش بەڕێوە دەبرا، بۆ ئەوەی چەند یاریەک بکەن لەگەڵ تیمە عەرەبیەکان بۆ پشتگیری فەڵەستین لە دژی زاینۆیەکان. ئەهلی بە کۆی گشتی سێ یاریان کرد لە دژی تیمی جولەکە بەیتەر تەل ئەڤیڤ و دوو تیمی هەڵبژێردراوی عەرەب لە [[ئورشەلیم|ئۆرشەلیم]] و حەیفا. بڕیارەکە درا، سەرەڕای ڕەتکردنەوەی لەلایەن سەرۆکی فیراسیۆنی تۆپی پێی میسڕ حەیدەر پاشا بەهۆی پەستانکردنە سەری لەلایەن ئینگلیزەکانەوە، بە هۆکاری دژایەتیان لە کێشەی فەڵەستینی. == زاڵبوون بەسەر خولدا (1948-1967) == [[File:ModernEgypt,_Saad_Zaghloul,_BAP_14785.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ModernEgypt,_Saad_Zaghloul,_BAP_14785.jpg|ڕاست|وێنۆک|سەعد زاغلۆل، وەزیری پەروەردە، بوو بە یەکەم سەرۆکی فەخری ئەهلی.]] لە یەکەم وەشانی خولی نایابی میسڕی، کە بۆ یەکەم جار لە 1948 کرا، ئەهلی یەکەم یاری بردەوە 5-0 لە بەرامبەر ئەسکەندەریەی گریک. ئەحمەد مەکاوی یەکەم گۆڵی بۆ هەلی تۆمار کرد لە مێژووی پاڵەوانێتیەکە لە خولەکی ١١دا. مەکاوی گۆڵی دووەمی تۆمار کرد لە نیوەی دووەم، و حەلمی ئەبو مەتی، موحەمەد لاهیتە و فەتحی خەتاب هەر یەکێکیان گۆڵێکی تۆمار کرد. یەکەم تیمی ئەهلی لە پاڵەوانێتیەکەدا بریتی بوون لە : کەمال حەمید – عەبولعەزیز حەمامی – محمد ئەبو هەباجە – عەبدول مونێم شاتەرە – سەعید عوسمان – حیلمی ئەبو ئەل مەتی – فواد سەدقی – محمد لهێتا – ئەحمەد مەکاوی – سالح سەلیم – فەتحی خەتاب. موختار تاش پێشڕەوی ئەهلی کرد بۆ بردنەوەی یەکەم پاڵەوانێتی لە مێژووی یانەکە وەک یاریزان و هەروەها پێشڕەوی یانەکەی کرد بۆ بردنەوەی یەکەم خول لە مێژووی یانەکە وەکو [[ڕاھێنەر (وەرزش)|ڕاهێنەر]]، کە دوو نازناوی برد کە هەردوو خولەکە و جام بوو بۆ یەکەم جار لە دوای بردنەوە لە زەمالیک 3-1 لە یاری کۆتایی جامی میسڕ 1949. تۆتۆ، حوسێن مەدکور و فەتحی خەتاب گۆڵیان تۆمار کرد بۆ ئەهلی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=أول دوري|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200622175639/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> وەرزی 1949-50 باڵادەستیەکی مێژووی بینی بۆ ئەهلی لەلایەن نەوەی زێڕینی پەنجاکان، بە پێشڕەوی سالح سەلیم، تۆتۆ، و ئەحمەد مەکاوی، کە توانیان هەموو پاڵەوانێتیە ناوخۆیەکان ببەنەوە. ئەهلی نازناوی خولی پریمەر لیگی میسڕی بردنەوە لە دوای ڕکابەریەکی سەخت لەگەڵ تێرسانە کە کۆتایی هات بەوەی هەردوو یانەکە هەمان خاڵیان هەبوو. براوەی خولەکە دیاریکرا لە ڕێگەی یاریەکەوە لە نێوانیان؛ ئەهلی خولەکەی بردەوە لە دوای بردنەوەی لە تێرسانە 2-1 لە یاریەکەدا. گۆڵەکان تۆمار کران لەلایەن تۆتۆ و فەتحی خەتاب.یانەکە هەروەها خولی [[قاھیرە|قاهیرەی]] بردەوە، بە پێشکەوتنی یەک خاڵ لەگەڵ تێرسانە. لە جامی میسڕ، ئەهلی لە تێرسانای بردەوە لە کۆتاییدا بە ئەنجامێکی گەورە و 6-0.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الثلاثية على الترسانة|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200625104209/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%A7%D8%AB%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> وەرزی 1950-51، ئەهلی دوو نازناوی بردەوە، بە بردنەوەی خولەکە بۆ سێیەم جاری دوا بەدوای یەک هەرچەندە ڕکابەریەکی بەهێز کرا لەلایەن زەمالیک، هەروەها بردنەوەیەکی سەخت لە کۆتایی جامی میسڕی لە دژی سیکە حەدید.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=بطل الثنائية بصعوبة|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A8%D8%B7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%86%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%A8%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112001241/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A8%D8%B7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%86%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%A8%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە دوای لادانی شا فاروق لە شۆڕشی 1952، ئەهلی [[جەمال عەبدولناسر|جەمال عەبدول ناسڕی]] دیاریکرد وەک سەرۆکی فەخری یانەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=published|یەکەم=Gary Parkinson|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٦|سەردێڕ=FourFourTwo's 50 Biggest Derbies in the World, No.10: Al Ahly vs Zamalek|ناونیشان=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-50-biggest-derbies-world-no10-al-ahly-vs-zamalek|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=fourfourtwo.com|زمان=en}}</ref> لە وەرزی 1951-52، پاڵەوانێتی خولەکە هەڵوەشایەوە بەهۆی شۆڕشی 1952، و ڕێگە درا بە تیمی نەتەوەیی وڵاتەکە ئامادەکاری بکەن بۆ [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٥٢|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی]] ١٩٥٢. لەگەڵ ئەوەشدا، جامی میسڕ و خولی قاهیرە بە شێوەیەکی ئاسایی کرا. ئەهلی هەردوو پاڵەوانێتیەکەی دۆڕاند بە زەمالیک. پاڵەوانێتیەکە دەستی پێکردەوە لە وەرزی دواتردا و ئەهلی توانی بۆ جاری چوارەم لەسەر یەک خولەکە بباتەوە، بە جیاوازیەکی کەم و بە دوو خاڵ لە پێش زەمالیک دەهات، لە دوای ئەوەی هەردوو تیمەکە لە قۆناغی کۆتاییدا 2-2 بوون. لە جامدا، ئەهلی توانی لە پاڵەوانی پێشوو بباتەوە کە زەمالیک بوو 4-1 لە یاری کۆتایدا، لە یاریەکدا کە ساڵح سەلیم دوو گۆڵی تۆمار کرد و برا گەورەکەی عەبدول-وەهاب سەلیم گۆڵێکی تۆمار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dr.Tarek Said's Homepage - Egyptian League 1950/51|ناونیشان=http://drtareksaid.net/SocDawry5051.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=drtareksaid.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201019084602/http://drtareksaid.net/SocDawry5051.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە وەرزی 1956-57، ژمارەی تیمەکان زیادیان کرد بۆ 14 تیم، و ئەهلی توانی خولەکە بباتەوە بە جیاوازی 9 خاڵ لەگەڵ زەمالیک کە دووەم بوو، و حەوتەم نازناو لەسەر یەک بباتەوە. ئەوە یەکەم جار بوو کە تیمەکە 40 خاڵ بەدەست بهێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=بطل الدوري بفارق قياسي|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A8%D8%B7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%82-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200622032743/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A8%D8%B7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%82-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەهلی پاڵەوانێتی خولی 1958-59 بردەوە بۆ نۆیەم جار لەسەر یەک. سەیاد دیزی بوو بە یەکەم یاریزانی ئەهلی کە ببێت بە گۆڵکاری خولەکە. تیمەکە 55 گۆڵی تۆمار کرد لە تەنیا 18 یاریدا لەو وەرزەدا، زیاتر لە 20 گؤل لە نزیکترین ڕکابەریان لە پاڵەوانێتیەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=التاسعة..والضظوي هداف الدوري|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%B8%D9%88%D9%8A-%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200623034154/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%B8%D9%88%D9%8A-%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە دوای دۆڕاندنی خولەکە بۆ یەکەم جار لە سەرەتایی دەسپێکردنی پاڵەوانێتیەکەوە، ئەهلی توانی خولەکە بباتەوە بۆ دەیەم جار لە مێژووی یانەکە، لە وەرزی 1960-61. یانەکە جامی میسڕی بردەوە لە دوای بردنەوەی لە قەناه 5-0، هەروەها میمی شێربینی دوو گۆڵی تۆمار کرد. == بۆ یەکەم جار بەشداری کردن لە پاڵەوانێتی ئەفریقا (1697-1980) == لە دوای جەنگی شەش-ڕۆژەی 1967 و وەستاندنی چالاکیەکانی وەرزشی لە میسڕ، دەستەی کارگێڕی ئەهلی کە لەلایەن ئیبراهیم کەمال وەکیل بەڕێوەدەبرا ڕایگەیاند کە یانەکە ڕاهێنانی [[سەرباز|سەربازی]] ئەنجام دەدات بۆ ئەو ئەندامە خۆبەخشانەی کە بەشدارن لە [[سپا|سوپای]] [[میسر|میسڕی]]، هەروەها کۆکردنەوەی خێرخوازی لە ژێرناوی یانەکە بۆ پشتگیری لە بواری سەربازی. تەواوی نەوەیەک لە ئەستێرەکانی [[تۆپی پێ]] بەهۆی شەڕەوە وازیان لە یاری هێنا و خانەنشین بوون بوون، وەک: ساڵح سەلیم، تاریق سەلیم، تەها ئیسماعیل، رفعەت ئەلفەناگیلی، عادل هەیکال و مەحمود ئەلگوهاری. ئەهلی بۆ ماوەی 13 ساڵی تر نەیتوانی خولەکە بباتەوە. لە دوای چەندین ساڵ لە تێکشکان، یانەکە یەکەم هەنگاوەکانی نا بۆ چاککردنەوە کاتێک بەڕێوەبەرانی یانەکە بڕیاریاندا کە ناندۆر هیجگوتی وەک ڕاهێنەر دەستنیشان بکەن لە [[ئەیلوول|ئەیلولی]] 1973، بە موچەیەک کە کەمتر بوو لە 600 دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٢|سەردێڕ=Nandor Hidegkuti|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/nandor-hidegkuti-9215721.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=The Independent|زمان=en}}</ref> هیدجکوتی نەوەیەکی نوێی ناساند کە ناسرابون بە ئەل تەلامزە (خوێندکاران). نازناوی خول گەڕایەوە بۆ ئەهلی لە 1974-75، لەگەڵ ئەوەی تیمەکە 70 گۆڵی تۆمار کرد لە 34 یاریدا. یەکەم بەشداری ئەهلی لە خولی پاڵەوانەکانی ئەفریقا لە 1976 بوو. لە دوای دەستپێکێکی خراپ، یانەکە کرایە دەرەوە لە یەکەم قۆناغ لەلایەن ئەلجێر. خەتیب یەکەم گۆڵی کیشوەرەکەی تۆمار کرد بۆ ئەهلی. یانەکە خولی وڵاتەکەی بردەوە لە وەرزەکانی 1975-76 و 1976-77. وەرزی دواتر دووەم بەشداریکردنی بینی لە پاڵەوانێتی ئەفریقا، کە تیمەکە زۆر باشتر بوو لە جاری یەکەم. لە قۆناغی [[File:جعفر_والي_باشا.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D8%AC%D8%B9%D9%81%D8%B1_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A_%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%A7.jpg|ڕاست|وێنۆک|غەفار والی، یەکەم سەرۆکی هەردوو یانەی وەرزشی ئەهلی و فیراسیۆنی تۆپی پێی میسڕی لە هەمان کاتدا]] چارەکی کۆتایی لەلایەن ئەکرا هێرتس (ئینگلیزی : Accra Hearts of Oak S.C) کرایە دەرەوە. لە 1978 بۆ 1980، هیدجکوتی ڕەتی کردەوە کە بەشدار بێت لە خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف بەهۆی نەبوونی سەرچاوەی دارایی و گەشتی هیلاککەر لە ئەفریقا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=جيل السبعينات الذهبي|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AC%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A8%D8%B9%D9%8A%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812022536/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AC%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A8%D8%B9%D9%8A%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == داگیرکردنی ئەفریقا (1980-1990) == زەمالیک بە شەش خاڵ لە پێش ئەهلی بوو لە خولی نایابی میسڕی 1981-82 . ئەو وەرزە، بۆ بردنەوەی هەر یاریەک دوو خاڵ هەژمار دەکرا، نەک سێ. دوا یاریەکانی پاڵەوانێتیەکە خراپی زۆری زەمالیکی بەخۆیەوە بینی تا ئەوکاتەی ئەهلی توانی پاڵەوانێتیەکە بباتەوە لێیان بە جیاوازی و پێشبونی سێ خاڵ، لە دوای بەرامبەربوونی بێ گۆڵ لە دێربی [[قاھیرە|قاهیرە]] لە قۆناغی کۆتاییدا. ئەهلی گەیشتە پێش کۆتایی یانە پاڵەوانەکانی جامی [[ئەفریقا]] 1981 بەڵام کشایەوە بەهۆی تیرۆرکردنی سەرۆک [[ئەنوەر سادات]]. [[File:Al_Ahly_1948.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Al_Ahly_1948.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|پێکهاتەی ئەهلی لە یەکەم خولی میسڕی]] ئەهلی پاڵەوانێتی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا 1982 بردەوە، کە ئێستا ناسراوە بە خولی پاڵەوانەکانی کاف، لە کۆتاییدا لە ئەسانتێ کۆتۆکۆی بردەوە.یاری یەکەمیان 3-0 بردەوە و مەحمود خەتیب دوو گۆڵی تۆمار کرد و عەلا مەیهوب گۆڵێکی تر. یاری یەکەم لە 28 تشرینی دووەم کرا لە یاریگای قاهیرە و لە بەردەم 60،000 هاندەرەدا. لە یاری دووەمدا لە کوماسی، مەحمود خەتیب دووبارە گۆڵی تۆمار کرد و یاریەکە 1-1 کۆتایی هات. یاری دووەم لە 12 کانوونی یەکەم ئەنجامدرا لە کوماسی، [[گانا|غانا]]، و زیاتر لە 70،000 هاندەر ئامادە بوون. ئەهلی لە ماوەی ئەم پاڵەوانێتیەدا دە یاری ئەنجامدا، بردنەوەی لە هەموو یاریەکانی یاریگای خۆی تۆمار کرد کە پێنج یاری بوو، لە دەرەوەی یاریگای خۆی سێ یاری بەرامبەر بوو و دوو یاری دۆڕا. گەورەترین ئەنجام بریتی بوو لە بردنەوەی 5-0 لە بەرامبەر ئەفریقیە لاوەکان (ئینگلیزی : Young Africans) لە قۆناغی 16. یانەکە 16 گۆڵی تۆمار کرد و پێنج گۆڵی لەسەر تۆمار کرا تەنیا لەم پاڵەوانێتیە. لە دوای 15 ساڵ، ئەهلی لە کۆتاییدا بوو بە براوەی یەکەم پاڵەوانێتی [[ئەفریقا|کیشوەری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكاية نهائي (1).. الأهلي بطل 1982 .. عندما هتف الرئيس الغاني "تحيا مصر"|ناونیشان=https://www.yallakora.com//News/199849/%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A-1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D8%B7%D9%84-1982-%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%A7-%D9%87%D8%AA%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%AA%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%85%D8%B5%D8%B1-|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=يلاكورة.كوم}}</ref> [[File:محمود_الخطيب_ودرع_الدوري_.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B7%D9%8A%D8%A8_%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A_.jpg|ڕاست|وێنۆک|خەتیب لەگەڵ نازناوی خولی ١٩٧٦-٧٧]] [[File:Hidegkuti_and_El_Khatib.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hidegkuti_and_El_Khatib.png|وێنۆک|ناندۆر هیدجکوتی و محمد خەتیب]] ئەهلی گەیشتە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا بۆ دووەم جار بەدوای یەک لە 1983، بەڵام کۆتۆکۆی توانی حەقی خۆی بکاتەوە بە بردنەوە لە ئەهلی بە تۆمارکردنی یەک گۆڵ لە هەردوو یاریەکەدا. یاری یەکەم کرا لە 27 تشرینی دووەم لە یاریگای قاهیرە لە بەردەم 90،000 هاندەر، بە بەشداری سەرۆکی پێشوو [[حوسنی موبارەک]]، و کۆتایی هات بە 0-0. یاری دووەم کرا لە 11 [[کانوونی یەکەم|کانونی یەکەم]] لە کوماسی لەبەردەم 70،000 هاندەر، و کۆتایی هات بە بردنەوەی 1-0 کە گۆڵەکە تۆمار کرا لەلایەن ئپۆکو نتی لە خولەکی 22دا. گۆڵی یاریەکە تۆمار کرد لە ڕێگەی ئۆفسایدێکی ڕونەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكاية نهائي (2).. الأهلي يخسر 83.. عندما احتسب الحكم الجزائري الهدف من تسلل|ناونیشان=https://www.yallakora.com//News/199915/%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%AE%D8%B3%D8%B1-83-%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B3%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%81-%D9%85%D9%86-%D8%AA%D8%B3%D9%84%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=يلاكورة.كوم}}</ref> ئەهلی گەیشتە یاری کۆتایی کیشوەری لە 1984 دووبارە، ئەمجارە لە جامی براوەکانی جامە ئەفریقیەکان لەبەرامبەر کانۆن یۆندی. ئەهلی بە لێدانی یەکلاکەرەوە بردیەوە لە پایتەختی [[کامیروون|کامیرۆن]] لە دوای بەرامبەربوونی 1-1 لە هەردوو یاریەکەدا. لە وەرزی 1984-85 یەکێک بوو لە باشترین وەرزەکان لە مێژووی ئەهلی، کە زلهێزە سورەکان جام و خولیان بردەوە، و هەروەها جامی براوەکانی جامی ئەفریقایان بۆ دووەم جار لەسەر یەک بردەوە بە بردنەوە لە لێڤێنتیس یونایتد 2-1 بە ئەنجامی هەردوو یاری. بۆ سێیەم ساڵ لەسەر یەک، ئەهلی جامی براوەکانی جامی ئەفریقای بردەوە لە ١٩٨٦لە دوای بردنەوەی خول، بە بردنەوە لە سۆگارا لە یاری کۆتایی و بە ئەنجامی هەردوو یاری 3-2، لەگەڵ تۆمار کردنی دوو گۆڵ لەلایەن تاهیر ئەبوزەید و مەگدی عەبدول غانی گۆڵێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ثنائية ولقب إفريقي رابع|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AB%D9%86%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%84%D9%82%D8%A8-%D8%A5%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B9/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200129000631/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AB%D9%86%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%84%D9%82%D8%A8-%D8%A5%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەهلی خولی میسڕی بردەوە لە وەرزی 1986-87 لە ژێرسەرپەرشتی [[ڕاھێنەر (وەرزش)|ڕاهێنەر]] تەها ئیسماعیل. پاڵەوانێتیەکە لەگەڵ زمالیک بەردەوام بوو هەتا [[File:Al_Ahly_1982_(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Al_Ahly_1982_(2).jpg|alt=|ڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یاریزانانی ئەهلی لەگەڵ نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ١٩٨٢]] کۆتا قۆناغ، کاتێک ئەهلی دوو خاڵ لە پێش بوو. یانەکە توانی لە زەمالیک بباتەوە لە کۆتا قۆناغ ٢-١ کە هەردوو گۆڵەکە ئەیمەن شەوکی تۆماریکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=انتصار الأسبوع الأخير|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D9%8A%D8%B1/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112002506/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D8%A8%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D9%8A%D8%B1/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەهلی جامی ئەفریقای پاڵەوانەکانی یانەکانی ١٩٨٧ بردەوە بە بردنەوە لە یانەی هیلال لە کۆتاییدا. یاری یەکەم بەرامبەر بوون ٠-٠ کە کرا لە ٢٩ی تشرینی دووەم لە خارتوومی پایتەختی سودان، بە ئامادەبوونی ٥٠،٠٠٠ هاندەری سودانی و ٥٠٠ هاندەری میسڕی. یاری دووەم لە ١٨ کانونی یەکەم کرا لە یاریگای قاهیرە بە ئامادەبوونی ٨٠،٠٠٠ هاندەر ، و ٢-٠ بۆ ئەهلی کۆتایی هات. جەمال تەلاب گۆڵێکی لە خۆیان تۆمار کرد و ئەیمەن شەوکی گۆڵی دووەمی تۆمار کرد. سێ ڕۆژ دوای یاریەکە، ئەفسانەی یانەکە مەحمود خەتیب بڕیاری واز هێنانی لە یاریکردندا دوای ١٧ ساڵ لە یانەکە، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی کە ژمارەیەکی زۆر [[ڕۆژنامەوان|ڕۆژنامەنووس]] ئامادەی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكاية نهائي (3) .. الأهلي "87" يحسم الصراع العربي والكرة تودع الخطيب|ناونیشان=https://www.yallakora.com//News/199988/%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A-3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-87-%D9%8A%D8%AD%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%AA%D9%88%D8%AF%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B7%D9%8A%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=يلاكورة.كوم}}</ref> == بردنەوەی پاڵەوانێتیەکانی عەرەب & بایکۆتکردنی کاف (١٩٩٠ – ٢٠٠٥) == ئەهلی نازناوی جامی میسڕی بردەوە لە ١٩٩٢ بە بردنەوە لە پاڵەوانی خولەکە زەمالیک ٢-١ لە یاریەکی سەرنجڕاکێشی کۆتایی. ئەیمەن شەوکی گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد لە خولەکی ٩٢ بە لێدانی سەر. لە دوای بردنەوەی جامەکە بۆ جاری سێیەم لەسەر یەک لە ١٩٩٣، ئەهلی گەڕایەوە [[ئەفریقا]] بە بردنەوەی جامی براوەکانی جامی ئەفریقی بۆ جاری چوارەم لە مێژوودا لە ١٩٩٣، کە کۆتا بەشداری یانەکە بوو لەم پاڵەوانێتیە، ئەهلی لە ئەفریقا سپۆرتس لە یاری کۆتایی بە گۆڵکردنێکی لێدانێکی پەنالتی لەلایەن عەبدول عەبدولڕەحمان لە [[قاھیرە|یاریگای قاهیرە]] لە دوای بەرامبەر بوون ١-١ لە یاری یەکەمدا. لە هەمان وەرز، یانەکە جامی میسڕی بردەوە بە بردنەوە لە غازل مەهالە ٣-٢ لە یاری کۆتاییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=رقم قياسي إفريقي|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B1%D9%82%D9%85-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%A5%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112165253/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B1%D9%82%D9%85-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A-%D8%A5%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Egypt - List of Cup Winners|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablese/egycuphist.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rsssf.com}}</ref> لە دوای سێ ساڵ بە بێ بردنەوەی خول، نازناوەکە گەڕایەوە بۆ ئەهلی لە وەرزی ١٩٩٣-٩٤ لە ژێر ڕاهێنەرایەتی ئالان هاریس لە دوای ڕکابەریەکی سەخت لەگەڵ عیسمائیلی، کە بە یاریەکی کۆتایی یەکلا بۆوە تیایدا زلهێزە سورەکان ٤-٣ لە ئەسکەندەریە بردیانەوە بە هاتریکی محمد ڕەمەزان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=إنطلاق جيل التسعينات الذهبي|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A5%D9%86%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AC%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B3%D8%B9%D9%8A%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112231052/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A5%D9%86%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AC%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B3%D8%B9%D9%8A%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەهلی بەشداری کرد لە پاڵەوانێتی عەرەب بۆ یەکەم جار لە ١٩٩٣ لە دوای ئەوەی بڕیاریدا بایکۆتی پاڵەوانێتیەکانی ئەفریقا بکات بەهۆی داهاتی کەم و ڕەخنەکانیان لە بڕیارەکانی ناوبژیوان لە جامی سوپەری کاف ١٩٩٤. ئەهلی جامی براوەکانی جامی عەرەب ١٩٩٤ بردەوە بە بردنەوە لە ئەل شەباب لە یاری کۆتایی ١-٠ کە گۆڵەکە تۆمار کرا لەلایەن فلێکس ئەبۆاگی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=تفوق عربي|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AA%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112130245/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AA%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە دوای ئەوەی ئەهلی دووەم نازناوی خولی لەسەریەکی بەدەست هێنا لەگەڵ جامی سوپەری عەرەب لە [[مەغریب]]، ڕێنێر هۆڵمان ئەهلی بەجێهێشت لە کۆتایی ١٩٩٧، لە دوای بوون بە دووەم لە جامی پاڵەوانەکانی یانەکانی عەرەب ١٩٩٧ لە [[توونس|تونس]]. جێی گیرایەوە لەلایەن هاووڵاتەکەی ڕاینێر زۆبێل، کە سەرکەوتوو بوو لە بردەوەی نازناوی خول بۆ پێنجەم وەرزی لەسەر یەک لە ١٩٩٧-٩٨ و بردنەوەی نازناوی جامی سوپەری عەرەب ١٩٩٨ لەگەڵ زۆبێل بۆ دووەم وەرزی لەسەر یەک، بە بردنەوەی لە ئۆران و شەباب و بەرامبەر بوون لەگەڵ کلەب ئەفرقا. لە ١٩٩٨، ئەهلی گەڕایەوە پاڵەوانێتی ئەفریقی بۆ یەکەم جار لە شەش ساڵی پێشوودا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=استمرار المدرسة الألمانية|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112223406/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە هاوینی ٢٠٠١، ئەهلی گرێبەستی لەگەڵ مانوێل جۆسێ واژۆ کرد بۆ ئەوەی ڕاهێنەری یانەکە بێت، بۆ یەکەم جار لە مێژووی یانەکەدا کە ڕاهێنەرێکی [[زمانی پورتوگالی|پرتوگالی]] هەبێت. یەکەم بەشداری جۆسێ لەگەڵ ئەهلی یاریەکی دۆستانە بوو لە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] لە مانگی ئابی ٢٠٠١، کاتێک ئەهلی مەدریدی شۆک کرد بە بردنەوەی ١-٠ بە تەنها گۆڵی سەندەی چیکبویک لە یاریگای قاهیرە. گۆڵەکە تۆمار کرا لەدوای هێرشێکی هەڵگەڕاوە و ڕاکردنێکی تەنهای خالید بێبۆ و دواتر پاسدان بە حوسام غالی کە توانی [[گۆڵپارێز|گۆڵپارێزی]] ڕیاڵ ببڕێت و پاس بدات بە سەندەی و گۆڵ تۆمار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Al Ahly upset Real Madrid|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/1474011.stm|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> ئەمە چوارەم جار بوو ئەهلی لە پاڵەوانێکی ئەوروپی بباتەوە، جارەکانی تر بریتی بوون لە بردنەوەی ٣-٢ لە [[بەنفیکا]] لە ١٩٦٣ کە جامی [[ئەورووپا|ئەوروپی]] بردبۆوە لە ١٩٦١ و ١٩٦٢ و گەیشتە یاری کۆتایی لە ١٩٦٣، بردنەوەی ٢-١ لە دژی [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] لە ١٩٧٧، و لە کۆتاییدا بردنەوەی لە ستیوا بوخارستی ٣-٠ لە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قدوم جوزيه…والفوز علي الريال|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D9%82%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%B2%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200623145835/http://alahlyegypt.com/announcement/%D9%82%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%B2%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>١٩٨٦. ئەهلی یەکەم خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقای بردەوە دوای بردنەوەی ٤-١ لە بەرامبەر یانەی مامێلۆدی سەنداون. یاری یەکەم لە ٨ کانونی یەکەم کرا لە یاریگای لۆفتوس ڤێرسفێلد لە پایتەختی [[ئەفریقای باشوور|ئەفریقای باشور]] لە پریتۆریا، و ١-١ بە بەرامبەر بوون کۆتایی هات. گیفت کامپامبا لە خولەکی ٢٦ گۆڵی تۆمار کرد و سەعید عەبدول حافز لە خولەکی ٥٨ بەرامبەری کردەوە. یاری دووەم لە ٢١ کانونی یەکەم کرا لە یاریگای نێودەوڵەتی قاهیرە بە ئامادەبوونی ٧٥،٠٠٠ هاندەر، و کۆتایی هات بە بردنەوەی ئەهلی بە سێ گۆل کە تۆمار کران لەلایەن خالید بێبۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكاية نهائي (4).. الأهلي بطل 2001.. "هاتريك" بيبو والعرجون نجم المباراة|ناونیشان=https://www.yallakora.com//News/200037/%D8%AD%D9%83%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A-4-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D8%B7%D9%84-2001-%D9%87%D8%A7%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%83-%D8%A8%D9%8A%D8%A8%D9%88-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%AC%D9%88%D9%86-%D9%86%D8%AC%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=يلاكورة.كوم}}</ref> هەروەها ئەهلی زلهێزی خۆی سەلماند لە کیشوەردا بە بردنەوەی جامی سوپەر بەرامبەر یانەیەکی تری [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]]. ئەمجارەیان بەرامبەر کایزەر شێفس ٤-١ لە [[قاھیرە|قاهیرە]]، و لە یاریەکدا کە گۆڵپارێزی ئەهلی عیسام هەداری گۆڵێکی مێژووی تۆمار کرد. مانوێل جۆسێ نەیتوانی هیچ پاڵەوانێتیەکی ناوخۆیی بباتەوە لە جاری یەکەمی ڕاهێنەرایەتی یانەکەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=عودة غزو إفريقيا وهاتريك بيبو|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D8%BA%D8%B2%D9%88-%D8%A5%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112170114/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D8%BA%D8%B2%D9%88-%D8%A5%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>، هەرچەندە یانەکە توانی بردنەوەیەکی گەورە بەدەست بهێنێت بەرامبەر پاڵەوانی پێشووی خولەکە زەمالیک بە ئەنجامی ٦-١، لەگەڵ ئەوەی خالید بێبۆ چوار گۆڵی تۆمار کرد. بۆ یەکەم جار و تەنیا جار لە مێژووی دێربی قاهیرە کە یاریزانێک بتوانێت ئەو ڕیکۆردە تۆمار بکات. لە کۆتایی وەرزەکە، جۆسێ دەرکرا و جێگەی گیرایەوە لەلایەن جۆهانێس بۆنفێرێی هۆڵەندی بە گرێبەستێکی یەک-ساڵ، موچەی مانگانەی ١٨،٠٠٠$. بڕیاری یانەکە دەربارەی دەرکردنی جۆسێ لەلایەن زۆربەی هاندەرانەوە ڕەخنەی لێگیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bonfrere joins Al Ahly|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/2067222.stm|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ال6-1|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%846-1/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200112165248/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%846-1/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەردەمی زێڕین (٢٠٠٥ – ٢٠١٣) == === ٢٠٠٥ : وەرزێک بە بێ دۆڕان === ئەهلی بردنەوەی بەدەست هێنا لە هەموو یاریەکانی ١٤ قۆناغی یەکەم لە خولی نایابی میسڕی ٢٠٠٤-٠٥ ، نازناوی خولی نایابی بردەوە بۆ ٢٩یەم جار لە مێژووی یانەکە و یەکەم پاڵەوانێتی ناوخۆیی بوو بۆ ڕاهێنەری [[زمانی پورتوگالی|پرتوگالی]] مانوێل جۆسێ کە دوبارە لەلایەن یانەکەوە دەست نیشان کرابۆوە. ئەهلی خولەکەی بردەوە بە جیاوازی ٣١ خاڵ لەگەڵ ئێنپی کە نزیکترین ڕکابەر بوو. بۆ یەکەم جار یانەیەک هەموو یاریەکانی نیوەی یەکەمی وەرزەکەی بردەوە لەوکاتەوەی خولەکە دەستی پێکردووە لە <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Al Ahly set Egyptian record|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/4123535.stm|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref>١٩٤٨. [[File:AFC_ULtras.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AFC_ULtras.jpg|وێنۆک|هاندەرانی ئەهلی ئاهەنگ دەگێڕن لە دوای بردنەوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا ٢٠٠٥]] ئەهلی دووەم جامی سوپەری میسڕی بردەوە لە تەموزی ٢٠٠٥ بە بردنەوە لە ئێنپی ١-٠، کە گۆڵەکە تۆمار کرا لە کاتی زیاد کراو لەلایەن وائیل گۆما. لە کۆتایی ٢٠٠٥، یانەکە نازناوی یانە پاڵەوانەکانی کافی بردەوە بۆ چوارەم جار لە مێژوویدا بە بردنەوە لە ئیتۆیل دی ساهێل ٣-٠ لە یاری کۆتایی لە قاهیرە. یاری یەکەم کرا لە ٢٩ [[تشرینی یەکەم]] لە ستەید ئۆڵۆمپیک دی ساوسێ لە [[توونس|تونس]]، و ٠-٠ کۆتایی هات. یاری دووەم کرا لە ١٢ تشرینی دووەم لە یاریگای ئەکادیمیای سەربازی قاهیرە بە ئامادەبوونی ٣٠،٠٠٠ هاندەر، بەهۆی نۆژەنکردنەوەی یاریگای نێودەوڵەتی قاهیرە کە ئامادەکاری دەکرا بۆ میوانداری کردنی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ٢٠٠٦. ئەهلی ٣-٠ بردیەوە، کە گۆڵەکان تۆمار کران لەلایەن محمد ئەبوتریکە، ئوسامە حوسنی، و محمد بەرەکات. لەگەڵ بردنەوەی نازناوی [[خولی یانە پاڵەوانەکان]]، یانەکە ڕیکۆردێکی بێ هاوتای تۆمار کرد کە وەرزێکی تەواو هیچ یاریەک نەدۆڕا لە هەموو پاڵەوانێتیەکان.بە کۆی گشتی ٤٦ یاری کرد لە خولی نایابی میسڕی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Summary - Premier League - Egypt - Results, fixtures, tables and news - Soccerway|ناونیشان=https://int.soccerway.com/national/egypt/premier-league/2005-2006/regular-season/r2281/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=int.soccerway.com}}</ref>، جامی میسڕ، جامی سوپەری میسڕی و خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف، کە یانەکە هەر چوار پاڵەوانێتیەکەی بردەوە. یانەکە هەروەها ڕیکۆردێکی تری تۆمار کرد کە ٥٢ یاری نەدۆڕا لە ٨٥٢ ڕۆژدا. ئەهلی یەکەم بەشداری کرد لە [[جامی جیھانیی یانەکان|جامی جیهانی یانەکانی فیفا]] لە کانونی یەکەم ٢٠٠٥، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو و لە قۆناغی یەکەمدا لە بەرامبەر ئیتیحاد دۆڕا و دواتر پێنجەمی لەدەستدا بە دۆڕان بەرامبەر [[سیدنی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الرباعية وكأس العالم لأول مرة|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200719011603/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[File:Aboutrika2011.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aboutrika2011.jpg|ڕاست|وێنۆک|محمد ئەبوتریکە، یەکێک لە ئەفسانەکانی یانەکە.]] زۆربەی خەڵک وا دادەنێن کە ٢٠٠٦ باشترین ساڵ بوو لە مێژووی ئەهلی لە ڕوی دەستکەوتەوە، کە دەستی پێکرد بە بردنەوەی جامی سوپەری میسڕی بۆ دووەم جار بە بردنەوەیەکی تر لەبەرامبەر ئێنپی، کە گۆڵەکە لە کاتی زیادکراودا تۆمار کرا. یانەکە هەروەها خولی بردەوە بۆ جاری دووەم لەسەر یەک. ئەهلی دواتر جامی میسڕی بردەوە ٣-٠ لە بەرامبەر زەمالیک، کە بەمەش هەر سێ نازناوە ناوخۆیەکەی بردەوە. ئەهلی دوبارە ئەفریقای داگیر کرد بە گەیشتن بە یاری کۆتایی لەبەرامبەر سفاکسێن، لە یاری یەکەمدا بەرامبەر بوو ١-١ لە یاریگای قاهیرە، کە گۆڵەکان تۆمار کران لەلایەن ئەبو تریکە لە نیوەی یەکەم لە ڕێگەی لێدانێکی ڕاستەوخۆوە و دواتر یەکسان کرایەوە لەلایەن فریمپۆنگ بۆ سفاکسێن لە پێنج خولەکی سەرەتای نیوەی دووەم. سفاکسێن پاڵێوراو بوو بۆ بردنەوەی جامەکە بۆ یەکەم جار لە مێژوویاندا. لە چرکەکانی کۆتایی یاری دووەم، ئەنجامەکە ٠-٠ بوو تا ئەوکاتەی محمد ئەبوتریکە تەنیا گۆڵی یاریەکەی کرد لە ڕێگەی لێدانێکەوە و نازناوەکەی بۆ ئەهلی بەدەست هێنا. یانەکە بەشداری کرد لە جامی جیهانی یانەکانی فیفا ٢٠٠٦ بۆ دووەم جار لەسەر یەک، کە پاڵەوانێتیەکە کرا لە یابان. بەشداری ئەهلی ئەمجارە سەرکەوتوو تر بوو لە جاری پێشوو، کە لە ئەوکلاند ستی بردەوە لە چارەکی کۆتایی ٢-٠ کە گۆڵەکان تۆمار کران لەلایەن فلاڤیۆ ئامادۆ و محمد ئەبوتریکە لە نیوەی دووەم. یانەکە لە قۆناغی پێش کۆتایی ڕوبەڕوی یانەی بەڕازیلی ئینتەرناسیۆنال بووەوە، کە ٢-١ دۆڕا و گۆڵەکان تۆمار کران لەلایەن ئەلێکساندەر پاتۆ و لویز ئادریانۆ، لە کاتێکدا فلاڤیۆ گۆڵەکەی ئەهلی تۆمار کرد لە نیوەی دووەم. یانەکە توانی مەدالیای برۆنز بباتەوە بۆ یەکەم جار لە مێژووی ئەفریقا کە لە کلەب ئەمریکای بردۆتەوە ٢-١ لە یۆکۆهاما. محمد ئەبوتریکە دوو گۆڵی تۆمار کرد، لە کاتێکدا سالڤادۆر کاباناس تەنیا گۆڵەکەی یانە [[مەکسیک|مەکسیکیەکی]] تۆمار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الرباعية التاريخية وليلة أبوتريكة|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%83%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200718014342/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%83%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەهلی لە جامی سوپەری کاف ٢٠٠٧ یاری کرد لە ١٨ شوبات لە یاریگای ئەدیس ئابابا وەک پاڵەوانی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ٢٠٠٦ لە دژی ساهیل، پاڵەوانی جامی کیشوەرەکانی کاف ٢٠٠٦. ئەهلی چەندین یاریزانی دورکەوتبۆوە لەم قۆناغەدا بەهۆی پێکانی یاریزانەکان. لەگەڵ ئەوەشدا، یاریەکە گەیشتە پەنالتیەکان لە دوایی ئەوەی کاتی زیادکراو بە بێ گۆڵ تەواو بوو، کە ئەهلی بە پەنالتی ٥-٤ یاریەکەی بردەوە. لە دوای بردنەوەی نازناوی جامی سوپەر، یانەکە ڕیکۆردەکەی لەگەڵ زەمالیک یەکسان کردەوە بە بردنەوەی ٣ نازناوی جامی سوپەر، پێش ئەوەی سێ نازناوی تر بباتەوە و ڕیکۆردێکی نوێ تۆمار بکات. ئەهلی هەروەها ڕیکۆردێکی تری تۆمار کرد وەک زۆرترین بەشداری کردن لە جامی سوپەر (٨ جار). زلهێزە سورەکان بەردەوام بوون لە زاڵبوونیان بەسەر نازناوی خول، بە بردنەوەی خولی نایابی میسڕی بۆ چوارەم جار لەسەر یەک بە جیاوازی ١٧ خاڵ لە یانەی ئیسماعیلی. یانەکە هەروەها جامی سوپەری بردەوە بۆ چوارەم جار لەسەر یەک بە بردنەوە لە زەمالیک ٢-٠ کە گۆڵەکان ئەحمەد حەسەن و مواتاز ئینزۆ تۆماریان کرد. ئەوە دووەم بردنەوە بوو لە هەفتەیەکدا بۆ ئەهلی لەبەرامبەر زەمالیک لە دوای ئەوەی هەفتەیەک پێش ئەوە لە خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ڕوبەڕوی یەک بونەوە. ئەهلی خولی یانە پاڵەوانەکانی کافی بردەوە بۆ شەشەم جار بە ئەنجامی هەردوو یاری ٤-٢ لە بەرامبەر کۆتۆن سپۆرت دی گۆروا لە یاری کۆتاییدا، لە دوای ئەوەی یاری یەکەمی ٢-٠ بردەوە و لە یاری گەڕانەوەدا ٢-٢ بەرامبەر بوون. یانەکە بەشداری کردەوە لە [[جامی جیھانیی یانەکان|جامی جیهانی یانەکان]]، بەڵام ئەمجارە هەردوو یاری دۆڕاند لە بەرامبەر پۆجوا و یانەی تۆپی پێی ئەدیلاین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الأهلي يعود لليابان|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200722010115/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[File:Min_zamalek2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Min_zamalek2.jpg|وێنۆک|260x260پیکسڵ|ئۆڵتراس ئەهلاوی پێش یاری دێربی قاهیرە لە خولی نایابی میسڕی ٢٠٠٧-٠٨]] [[File:Al_Ahly_2011.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Al_Ahly_2011.jpg|وێنۆک|240x240پیکسڵ|پێکهاتەی سەرەکی ئەهلی لە ٢٠١١]] یانەکە وەرزی ٢٠٠٨-٢٠٠٩ ی بە بردنەوەی جامی سوپەری کاف دەست پێکرد لە دوای بردنەوەی لە سفاکسێن ٢-١ کە دوو گۆڵەکە تۆمار کران لەلایەن فلاڤیۆ، و پێش ئەوەی پێشبڕکێی بەرگری کردن لە خول دەست پێبکات لە ئیسماعیلی، هەردوو تیمەکە یاریەکی یەکلاکەرەوەیان ئەنجام دا بۆ ئەوەی پاڵەوان دیاری بکرێت، کە ئەهلی ١-٠ بردیەوە لە ڕێگەی لێدانێکی سەری فلاڤیۆ و بە ئەسیستی هاونیشتیمانەکەی جیلبێرتۆ لە لێدانێکی ڕاستەوخۆدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Al Ahly clinch league title|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/8066497.stm|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> ئەوە کۆتا پاڵەوانێتی مانوێل جۆسێ بوو لە ماوەی دووەمی ڕاهێنەرایەتیدا پێش ئەوەی حوسام ئەل بەدری ببێت بە ڕاهێنەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=رحيل جوزيه بعد نهاية مثيرة|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B1%D8%AD%D9%8A%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%B2%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%AB%D9%8A%D8%B1%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200722010121/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B1%D8%AD%D9%8A%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%B2%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%AB%D9%8A%D8%B1%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> بەدری توانی پارێزگای لە نازناوی خولی ٢٠٠٩-٢٠١٠ بکات و بوو بە یەکەم ڕاهێنەری هاونیشتیمانی ئەهلی کە نازناوی خول بباتەوە بۆ یانەکە لە ماوەی ٢٣ ساڵی پێشوودا. ئەهلی جامی سوپەری میسڕی بردەوە بە بردنەوە لە حەراس ئەل هۆدود ١-٠ . لە خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف، ئەهلی گەیشت بە یاری کۆتایی، بەڵام دەرکرا لەلایەن ئێسپێرانس سپۆرتیڤ دی تونس بە هۆی هەڵەیەکی بەناوبانگی ناوبژیوان لەلایەن جۆسێف لامپتی کە بردنەوەی بەخشی بە خاوەن یاریگا لە یاری دووەمدا کە تۆپێکی دەستی ڕوون ئەنجامدا لە گۆڵەکەی تۆمار کرا لەلایەن مایکڵ ئنێرامۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=تفوق محلي وظلم إفريقي|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AA%D9%81%D9%88%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A-%D9%88%D8%B8%D9%84%D9%85-%D8%A5%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200722011220/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%AA%D9%81%D9%88%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A-%D9%88%D8%B8%D9%84%D9%85-%D8%A5%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> چالاکی وەرزشی لە میسڕ دواخرا بەهۆی ئاڵۆزی یاریگای بەنداوی سەعید. لە یاری یەکەمدا لە دوای دەست پێکردنەوەی چالاکی وەرزشی، ئەهلی جامی سوپەری میسڕی بردەوە بە بردنەوە لە ئێنپی ٢-١، لە یاریەکی بێ هاندەردا لە یاریگای بۆرگ عەرەب. سەرەڕای سەختی ڕوداوەکان، یاریزانانی ئەهلی توانیان زاڵ بن و لە ئێسپێرانسیان بردەوە لە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ٢٠١٢. یاری یەکەم کۆتایی هات ١-١ لە یاریگای بۆرگ عەرەب، بردەوە لە یاری گەڕانەوەدا ٢-١ بۆ ئەهلی لە ستەید ئۆڵۆپیک دێ رادێس حەوتەم نازناوی پاڵەوانی ئەفریقای بەخشی لە مێژووی یانەکەدا، کە گێدۆ گۆڵی یەکەمی ئەهلی تۆمار کرد لە ڕێگەی لێدانێک لەناو لاکێشەی ١٨ یارد پێش کۆتایی هاتنی نیوەی یەکەم، و وەلید سۆلیمان ئەنجامەکەی کرد بە ٢-٠ لە خولەکی ٦١ دا. هێرشبەری ئێسپێرانس یانیک جێنگ گۆڵێکی بۆیان تۆمار کردەوە، و محمد ئەبوتریکە پەنالتیەکی لەدەست دا، بەڵام ئەهلی توانی یاریەکە بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Al Ahly clinch African club final|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/20357913|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=من أجل الشهداء|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D9%85%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200718010354/http://alahlyegypt.com/announcement/%D9%85%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەهلی، بە ڕێبەرایەتی حوسام بەدری، توانی پلەی چوارەم بەدەست بهێنێت لە جامی جیهانی یانەکانی فیفا ٢٠١٢ لە [[ژاپۆن|یابان]]، بە بردەوەی یاری یەکەم لە دژی سانفرێچ هیرۆشیما ٢-١، کە گۆڵەکان سەعید حەمدی و یاریزانی ناوەڕاست و هێمای ئەهلی محمد ئەبوتریکە کە لە جێمی دووەم خرایە ناوەوە و توانی گۆڵی بردنەوە تۆمار بکات دوای تەنیا ١٢ خولەک لە نیوەی دووەم<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ahly through to world semi-finals|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/20658331|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref>، ئەهلی دواتر ١-٠ دۆڕا بە پاڵەوانی [[جامی لیبەرتادۆریس]] کۆرینسیانس، و دواتر بە مۆنتێری دۆڕا لە یاری دیاریکردنی پلەی سێیەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=عودة لليابان|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200718054213/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> حوسام بەدری یانەکەی جێهێشت بۆ محمد یوسف، کە توانی زاڵبونەکەیان تەواو بکات بە سەرکەوتووی و ئەهلی گەیاند بە نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ٢٠١٣ بۆ هەشتەم جار بە بردنەوەی لە یانەی ئەفریقای باشور ئۆرلاندۆ پایرەتس ٢-٠ لە یاری گەڕانەوەدا، لە دوای بەرامبەر بوون ١-١ لە یاری چوندا. محمد ئەبوتریکە گۆڵی بۆ ئەهلی تۆمار کرد لە یاری چوندا لە ڕێگەی لێدانێکی ڕاستەوخۆ. یاری گەڕانەوە کۆتا کاریگەری و هاندانی هاندەران بوو بۆ ئەفسانەی یانەکە محمد ئەبوتریکە کە گۆڵی یەکەمی یاریەکەی تۆمار کرد و بوو بە کۆتا گۆڵی بە درێسی سورەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=اللقب الثامن واعتزال الساحر|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%82%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%85%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B2%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%B1/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200718014441/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%82%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%85%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B2%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%B1/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەردەمی مەحمود تاهیر (٢٠١٤ – ٢٠١٧) == ئەهلی بەشدار بوون لە جامی کۆنفیدراڵی ئەفریقی لە دوای دۆڕاندنی زووی لە [[خولی یانە پاڵەوانەکان]]، بەڵام زلهێزە سورەکان خولیایەکی بەهێزیان هەبوو بۆ ئەوەی ئەو پاڵەوانێتیە کیشوەریە زیاد بکەن بۆ مێژووی یانەکە بۆ یەکەم جار. ئەهلی گەیشتە یاری کۆتایی لە دژی سێوێ بەڵام یاری چوون دۆڕا ٢-١. لە یاری گەڕانەوەدا، ئەنجامەکە ٠-٠ بوو هەتا خولەکی شەش لە کاتی زیادکراو، کاتێک عیماد مۆتاب گۆڵی تۆمار کرد بە لێدانی سەر لە خولەکەکانی کۆتاییدا، کە وای کرد [[ڕاھێنەر (وەرزش)|ڕاهێنەر]] خوان کارلۆس گۆریدۆ ڕابکات و ئاهەنگ بگێڕێت لەسەر یاریگاکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الأكثر تتويجا…برأس متعب|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B1%D8%A3%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A8/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200113015401/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%B1%D8%A3%D8%B3-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A8/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> گاریدۆ دواتر دەرکرا لەلایەن یانەکە لە دوای ئەوەی لە خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف دەرکرا بە پەنالتی دۆڕا بە مۆغریب تێتوان. ئەهلی بە قۆناغێکی گرنگدا دەڕۆیشت لە دوای ئەوەی زۆربەی ئەستێرەکانی نەوەکەی پێشوو وازیان لە یاریکردن هێنا، لە ئەنجامدا چەند پاڵەوانێتیەکیان دۆڕاند. یانەکە ڕێڕەوی خۆی وەرگرتەوە کاتێک لە یاری جامی سوپەر ڕوبەڕوی زەمالیک بووەوە لە [[دوبەی]] بۆ یەکەم جار لە کۆتایی ٢٠١٥. [[File:Al_ahly_fans_in_uae_2.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Al_ahly_fans_in_uae_2.JPG|وێنۆک|250x250پیکسڵ|هاندەرانی تیفۆی ئەهلی پێش یاری جامی سوپەری میسڕی لە ٢٠١٥]] عەبدول-عەزیز عەبودل-شەریف پێشڕەوی زلهێزە سورەکانی کرد وەک ڕاهێنەر بە بردنەوەی ٣-٢ لە بەرامبەر زەمالیک لە یاریگای هەزە بن زاید تا نۆیەم جامی سوپەری میسڕی بباتەوە لە مێژووی یانەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=بطل السوبر|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A8%D8%B7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%A8%D8%B1/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804081925/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A8%D8%B7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%A8%D8%B1/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە دوای لەدەستدانی نازناوی خولی منیسڕی ٢٠١٤-٢٠١٥، ئەهلی خولی ٢٠١٥-١٦ بە جیاوازی حەوت-خاڵ لەگەڵ پاڵەوانی پێشوو زەمالیک. ئەهلی پاڵەوانێتیەکەی کۆتایی پێهێنا بە بەهێزترین هێڵی هێرشبردن و بەرگری لە ژێر سەرپەرشتی ڕاهێنەری [[زمانی ھۆڵەندی|هۆڵەندی]] مارتین جۆل، کە لە جێگای ڕاهێنەری [[زمانی پورتوگالی|پرتوگالی]] جۆسێ پێسێرۆ دەست بەکاربوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=بطل الدوري 38|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A8%D8%B7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-38/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200704103128/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A8%D8%B7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-38/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەهلی نازناوی خولەکەی بردەوە بۆ ٣٩یەم جار لە مێژووی یانەکە پێش تەواوبوونی خولەکە بە چوار یاری. یانەکە توانی ٣٩ یاری لەسەر یەک بە بێ دۆڕاندن بە ڕێبکات لە هەموو پاڵەوانێتیەکاندا، کە ڕیکۆردێکی تۆمار کرد بە ٣٠ یاری بە بێ دۆڕاندن لە خولدا. لە ژێر سەرپەرشتی حوسام بەدری کرابوو، ئەهلی توانی ٣٠ یاری گۆڵەکەی بە خاوێنی بهێڵێتەوە لەو وەرزەدا لە سەرجەم پاڵەوانێتیەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=الأهلى يفوز بالدورى للمرة الـ "39"|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2017/5/30/الأهلى-يفوز-بالدورى-للمرة-الـ-39/3260128|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=اليوم السابع|زمان=ar}}</ref> یانەکە دواتر جامی میسڕی بردەوە بۆ ٣٦ەم جار لە مێژوویدا لە دوای بردنەوە لە ئەل مەسری ٢-١ لە یاریەکی بەهێزدا لە کۆتایی جامی میسڕی لە یاریگای بۆرگ عەرەب. مەسڕی لە خولەکی ١٠٢دا گۆڵی تۆمار کرد و دوای ئەوە عەمر گەماڵ یەکسانی کردەوە لە خولەکی ١١٧، و ئەحمەد فەتحی گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد لە خولەکی ١٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بالفيديو {{!}} الأهلي يتوج بالكأس رقم 37 في تاريخه {{!}} Goal.com|ناونیشان=https://www.goal.com/ar-eg/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%AA%D9%88%D8%AC-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%B1%D9%82%D9%85-37-%D9%81%D9%8A-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%87/1xpju5bprslu91r7oifnq0vwjr|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.goal.com}}</ref> ئەهلی گەیشتە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ٢٠١٧، بە بەرامبەر بوون ١-١ لەگەڵ ویداد لە یاریگای بۆرگ عەرەب، ویداد دواتر میوانداری ئەهلی کرد لە ستەید محمد کاسابلانکا، کە ئەهلی دۆڕا ١-٠ و نەیتوانی نۆیەم نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف بباتەوە. == سەردەمی مەحمود خەتیب & گەڕاندنەوە بۆ نازناوی ئەفریقی (٢٠١٧-ئێستا) == لە ١ کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، مەحمود خەتیب هەڵبژێردرا وەک [[سەرۆک|سەرۆکی]] نوێی یانەکە، خەتیب لە پێشەوەی ڕکابەریەکان دەهات لە مەحمود تاهیر و ٢٠،٩٥٦ دەنگی بەدەست هێنا. تاهیر، کە سەرۆک بوو لە ٢٠١٤ هەتا ٢٠١٧، تەنها ١٣،١٨٢ دەنگی بەدەست هێنا. لە پێشبڕکێ بۆ بوون بە جێگری سەرۆک، موستەفا فەهمی ١٤،٢٦٩ دەنگی کۆکردەوە بەروارد بە [[وەزیر|وەزیری]] پێشووی وەرزشی میسڕی عەمری فاروک کە بردیەوە و ١٩،٩٢٣ دەنگی بەدەست هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fahmy loses in Ahly polls as El Khatib wins|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/42193642|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> ئەهلی جامی سوپەری میسڕی بردەوە بۆ دەیەم جار لە مێژوویدا، لە دوای بردنەوەی لە ئەل مەسڕی ١-٠، لە یاریەکەدا کە ئەنجامدرا لە ١٢ [[کانوونی دووەم|کانونی دووەمی]] ٢٠١٩ لە یاریگای هەزە بین زاید ، یانەی ئەل عەین، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیمارات]]. گۆڵی بردنەوە تۆمارکرا لەلایەن وەلید ئازارۆ لە خولەکی ١٢ی نیوەی یەکەمی کاتی زیادکراو، کە نازناوەکەی بەخشی بە زلهێزە سورەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=«أجايي» أول لاعب أجنبي يحرز هدفين في «السوبر»|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/2019/09/21/%D8%A3%D8%AC%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D9%87%D8%AF%D9%81%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200224055226/http://alahlyegypt.com/2019/09/21/%D8%A3%D8%AC%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D9%87%D8%AF%D9%81%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> وەرزی دواتر، یانەکە توانی نازناوی خولی نایابی میسڕی بباتەوە بۆ سێیەم وەرزی لەسەر یەک لە ژێر سەرپەرشتی ڕاهێنەر حوسام بەدری، چلەم نازناو لە مێژوویدا، کە گەیشت بە چوارەم ئەستێرە. ئەهلی بە فەرمی نازناوەکەی بردەوە ٦ هەفتە پێش کۆتایی هاتنی پاڵەوانێتیەکە، کە دووەم زێراترین نازناو بوو لە مێژوودا لە دوای وەرزە مێژوویەکەی خولی نایابی میسڕی ٢٠٠٤-٠٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=النجمة الرابعةll «الأربعين».. ثاني أسرع دوري في تاريخ الأهلي|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/2018/03/12/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A9ll-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D9%8A%D9%86-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%B9/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200225145625/http://alahlyegypt.com/2018/03/12/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A9ll-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D9%8A%D9%86-%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A3%D8%B3%D8%B1%D8%B9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەهلی گەیشت بە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ٢٠١٨، بەڵام دۆڕا بە یانەی [[توونس|تونسی]] ئێسپێرانس، ئەهلی یاری یەکەمی بردەوە ٣-١، بەڵام ئێسپێرانس لە یاری گەڕانەوەدا ٣-٠ بردیەوە و وای کرد خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ببەنەوە بەهۆی یاسای گۆڵی دەرەوە، ئەهلی نەیتوانی نۆیەم نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف بباتەوە. ئەهلی توانی نازناوی خولی نایابی میسڕی ٢٠١٨-١٩ بباتەوە بۆ چوارەم وەرزی لەسەر یەک و ٤١ەمین نازناو لە مێژوویدا لە ژێر کە ئەو وەرزە لە ژێر سەرپەرشتی ڕاهێنەری [[ئوروگوای|ئۆرۆگوای]] مارتن لاسارتێ بوو، لە دوای بردنەوەی لە مۆکاولون عەرەب ٣-١ لە ڕوبەڕوو بونەوەیەکدا لە ٢٣ حوزەیرانی ٢٠١٩. ئەم ئەنجامە وای کرد ئەهلی پێنج خاڵ پێش بکەوێت لەبەرامبەر ڕکابەرەکەی زەمالیک کە یەک یاری لە وەرزی خولەکەدا مابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ahly win Egyptian title with game to spare|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/49111077|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> بردنەوەی خولی ٢٠١٨-١٩  نازناوەکانی یانەکەی زیاد کرد بۆ ١٣٦، وای کرد ئەهلی یەکەم یانە بێت کە زۆرترین نازناوی هەبێت بە هەبوونی ٢٠ نازناوی کیشەوری؛ نۆ خولی یانە پاڵەوانەکان، یەک جامی کۆنفیدراڵی، چوار جامی براوەی جامەکان، شەش جامی سوپەر و یەک پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا-ئەفریقا، هەتا ٢٠١٨، ئەهلی نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی کافی بردبۆوە لە ١٩٨٢، ١٩٨٧، ٢٠٠١، ٢٠٠٥، ٢٠٠٦، ٢٠٠٨ <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Coton Sport 2-2 Al Ahly|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/africa/7732186.stm|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref>، ٢٠١٢ و ٢٠١٣؛ وای کرد ببن بە خاوەنی زۆرترین نازناو لە ئەفریقا. لەسەر ئاستی نەتەوەیی، ئەهلی ٤١ خولی نایابی میسڕی و ٣٦ جامی میسڕی، ١١ نازناوی جامی سوپەری میسڕی، و حەوت جامی سوڵتان حوسێن، ١٥ نازناوی قاهیرەی هەبێت کە زیاتر بێت لە هەر یانەیەکی تر، لەگەڵیدا بردنەوەی جامی کۆماری یەکگرتووی عەرەب یەک جار و جامی کۆنفیدراڵی میسڕی یەکجار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الأهلي الأكثر تتويجًا بالبطولات في العالم|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/2019/07/24/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200702101204/http://alahlyegypt.com/2019/07/24/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ٣١ ئاب، ڕێنێ وێیلەر وەک ڕاهێنەری نوێی ئەهلی دانرا، وێیلەر جێگای مارتن لاسارتێی گرتەوە کە لابرا هەرچەندە ئەهلی گەیاند بە نازناوی خول و یاریەکیش مابوو لە خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ahly appoint Rene Weiler as new coach|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/49536711|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> وێیلەر توانی یەکەم نازناو بۆ یانەکە بەدەست بهێنێت لە کەمتر لە مانگێکدا کاتێک ئەهلی توانی جامی سوپەری میسڕی بباتەوە بۆ ١١یەم جار لە مێژووی یانەکە بە بردنەوە ٣-٢ لە زمالیک لە ٣٠ ئەیلولی ٢٠١٩ لە یاریگای بۆرگ عەرەب. هێرشبەری [[نێجیریا|نێجیری]] جونیۆر ئەجاڤی گۆڵی یەکەم و سێیەمی بۆ ئەهلی تۆمار کرد، بوو بە دووەم یاریزانی بیانی کە گۆڵ تۆمار بکات لە مێژووی جامی سوپەری میسڕی، کە یەکەم یاریزانی بیانی کە گۆڵ تۆمار بکات لە پاڵەوانێتیەکە هێرشبەری [[مەغریب|مەغریبی]] وەلید ئازارۆ بوو کە گۆڵی بردنەوەی تۆمار کرد لە دژی مەسڕی لە جامی سوپەری میسڕی ٢٠١٧-١٨. ئاجایی بوو بە یەکەم یاریزانی بیانی کە دوو گۆڵ تۆمار بکات لە جامی سوپەری [[میسر|میسڕی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=«أجايي» أول لاعب أجنبي يحرز هدفين في «السوبر»|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/2019/09/21/%D8%A3%D8%AC%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D9%87%D8%AF%D9%81%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200224055226/http://alahlyegypt.com/2019/09/21/%D8%A3%D8%AC%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D9%87%D8%AF%D9%81%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ١٨ ی ئەیلول، کاتێک زەمالیک دۆڕا بە ئەسوان، ئەهلی ٤٢ەم نازناوی خولی نایابی میسڕی بردەوە لە وەرزی ٢٠١٩-٢٠؛ ئەمەش ١٣یەم نازناوی خول بوو بۆ یانەکە کە بیباتەوە لە کۆتا ١٤ وەرزدا لە ٢٠٠٤ەوە، و دووەم نازناوی وێیلەر بوو پێش ئەوەی یانەکە جێبهێڵێت و جێگەی بگیرێتەوە لەلایەن پیسۆ مۆیسمانێ، یەکەم ڕاهێنەری [[ئەفریقای باشوور]] لە مێژووی یانەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Mosimane looks to break more new ground in Egypt|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/africa/54356354|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> == باڵادەستی کیشوەری (٢٠٢٠ - ) == لە ٢٧ی [[تشرینی دووەم]]، ئەهلی ڕوبەڕوی زەمالیک بووەوە لە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ٢٠٢٠، یاریەکەی بردەوە ٢-١ کە سۆلیا گۆڵی یەکەمی بۆ ئەهلی تۆمار کرد لە خولەکی پێنجدا بە لێدانی سەر، شیکابالا دواتر یەکسانی کردەوە بۆ زەمالیک لە خولەکی ٣١ دا بە قاچی چەپ لەسەر قەراغی هێڵی پەنالتی و گۆڵی لە شیناوی تۆمار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=African Champions League: Al Ahly beat Zamalek in all-Egypt final|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/africa/55109495|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> ماگدی گۆڵی بردنەوەی بۆ ئەهلی تۆمار کرد لە خولەکی ٨٩دا؛ بە ئەژنۆی کۆنترۆڵی تۆپەکەی کرد لە ناوچەی پەنالتی و بە لێدانێک تۆپەکەی ئاڕاستەی کۆرنەری ڕاستی گۆڵەکە کرد لە دژی گۆڵپارێز گاباسکی، توانی نۆیەم نازناوی ئەهلی بباتەوە و یەکەمیان لە ساڵی ٢٠١٣ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Finally nine for Al Ahly|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/clubworldcup/qatar2020/news/origin1904-p.cxm.fifa.comthe-big-nine-for-al-ahly|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.fifa.com|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/clubworldcup/qatar2020/news/origin1904-p.cxm.fifa.comthe-big-nine-for-al-ahly |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=African Champions League: Al Ahly beat Zamalek in all-Egypt final|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/africa/55109495|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> لە دوای هەفتەیەک، ئەهلی لە جەیشی بردەوە لە کۆتایی جامی میسڕی ٣-٢ بە پەنالتی. بەم بردنەوەیە، ئەهلی هەر سێ نازناوەکەی بردەوە بۆ سێیەم جار لە مێژوویدا، و بوو بە یەکەم یانەی ئەفریقی کە سێ نازناوەکە بەدەست بهێنێت سێ جار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Football|یەکەم=CAF-Confedération Africaine du|سەردێڕ=Al Ahly wins Egypt Cup to complete historical treble|ناونیشان=https://www.cafonline.com/news-center/news/al-ahly-wins-egypt-cup-to-complete-historical-treble|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CAFOnline.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=English|یەکەم=A. S.|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Egypt's Al-Ahly claim a historic treble|ناونیشان=https://en.as.com/en/2020/12/05/soccer/1607203422_853695.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Diario AS|زمان=en}}</ref> لە دوای سەرکەوتن بۆ [[جامی جیھانیی یانەکان|جامی جیهانی یانەکانی]] فیفا ٢٠٢٠، ئەهلی لە دوهەیلی بردەوە لە یەکەم یاری پاڵەوانێتیەکە، بە هۆی لێدانێک لەلایەن حوسێین شاهات، ئەهلی نارد بۆ یەکەم یاری فەرمی لەگەڵ پاڵەوانی [[ئەورووپا|ئەوروپی]] [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشین]] لە یاری پێش کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Club World Cup Qatar 2020™: Al Duhail SC - Al Ahly SC|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/mens/clubworldcup/qatar2020/match-center/origin1904-p.cxm.fifa.com/tournaments/mens/clubworldcup/qatar2020/match-center/400154009|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.fifa.com|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/clubworldcup/qatar2020/match-center/origin1904-p.cxm.fifa.com/tournaments/mens/clubworldcup/qatar2020/match-center/400154009 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fifa Club World Cup: Mosimane’s Al Ahly beat Olunga’s Al-Duhail to set-up semi-final against Bayern Munich {{!}} Goal.com|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/fifa-club-world-cup-mosimanes-al-ahly-beat-olungas-al-duhail/1kgm7fw2a1dkn17t1ilxbisyq9|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.goal.com}}</ref> بایەرن لە ئەهلی بردەوە ٢-٠ بە دوو گۆڵی [[ڕۆبێرت لێڤاندۆفسکی|ڕۆبێرت لێڤاندۆوسکی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bayern reach Fifa Club World Cup final|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/55987920|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=marcoiraqbet|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Get To Know The Best Football Betting Sites I IraqBet|ناونیشان=https://iraqbet.com/en/football-betting-iraq/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> ئەهلی توانی مەدالیای برۆنز بەدەست بهێنێت بۆ دووەم جار لە مێژووی یانەکە لە دوای بردنەوە لە پاڵمێراس. براوەی جامی لیبەرتادۆرێس ٢٠٢٠ لە یاری دیاریکردنی پلەی سێیەم، بوو بە یەکەم و تەنیا یانەی ئەفریقی یاخود [[عەرەب]] کە دوو مەدالیا لەو پاڵەوانێتیە بەدەست بهێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Al Ahly clinch third place at Club World Cup|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/africa/56033530|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> لە ٢٨ مایسی ٢٠٢١، ئەهلی لە بێرکانێی بردەوە ٢-٠ لە جامی سوپەری کاف ٢٠٢١ لە قەتەر، کە بوو بە ٢٢ەم نازناوی کیشوەری یانەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Football|یەکەم=CAF-Confedération Africaine du|سەردێڕ=Ahly beat Berkane to clinch seventh Total CAF Super Cup title|ناونیشان=https://www.cafonline.com/news-center/news/ahly-beat-berkane-to-clinch-seventh-super-cup-title|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CAFOnline.com|زمان=en}}</ref>، لە ١٧ حوزەیرانی ٢٠٢١، ئەهلی لە کایزەر شێفسی بردەوە ٣-٠ لە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکان لە [[مەغریب]]، بوو بە براوەی دەیەم خولی یانە پاڵەوانەکان و بیست و سێیەم نازناوی کیشوەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Al-Ahly claim record 10th CAF Champions League title with 3-0 win over Kaizer Chiefs|ناونیشان=https://arab.news/638xb|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Arab News|زمان=en}}</ref> [[File:2021_FIFA_Club_World_Cup_Final_-_21.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2021_FIFA_Club_World_Cup_Final_-_21.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|یاریزانانی ئەهلی لەگەڵ مەدالیای برۆنز لە جامی جیهانی یانەکانی فیفا ٢٠٢١]] لە ٢١ [[ئەیلوول|ئەیلولی]] ٢٠٢١، ئەهلی جامی سوپەری میسڕی دۆڕاند بە جەیش لە لێدانی یەکلاکەرەوە ٣-٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=El Gaish win Egyptian Super Cup title|ناونیشان=https://www.egypttoday.com/Article/8/108062/El-Gaish-win-Egyptian-Super-Cup-title|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=EgyptToday}}</ref>، ئەمەش لە ئەنجامدا کارێکی بەدوادا هات لەلایەن دەستەی کارگێڕی یانەکە، کە ٣٠٠،٠٠٠£E بڕی لە موچەی یاریزانەکان، بەڕێوەبەرانی تۆپی پێ، و سەرجەم ستافی ڕاهێنەرایەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ismail|یەکەم=Ali|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Al Ahly deduct player salaries following Egyptian Super Cup defeat|ناونیشان=https://www.kingfut.com/2021/09/22/al-ahly-deduct-player-salaries-following-egyptian-super-cup-defeat/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=KingFut|زمان=en-GB}}</ref> ئەم لێبڕینە دواتر لابرا لەدوای ئەوەی ئەهلی لە زەمالیکی بردەوە ٥-٣ لە دێربی قاهیرە لە ٥ [[تشرینی دووەم|تشرینی دووەمی]] ٢٠٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zamalek v Al Ahly Match Report, 05/11/2021, Premier League {{!}} Goal.com|ناونیشان=https://www.goal.com/en/match/zamalek-v-al-ahly/2zdzlbru83aaycqnqu3ah709g|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.goal.com}}</ref> لە ٢٢ [[کانوونی یەکەم|کانوونی یەکەمی]] ٢٠٢١، ئەهلی هەشتەم جامی سوپەری کافی بردەوە لە دوای بردنەوە لە ڕاجا ٦-٥ بە لێدانی یەکلاکەرەوە، ڕاجا گۆڵی یەکەمی تۆمار کرد لە خولەکی ١٣ لە دوای ئەوەی یاسر ئیبراهیم گۆڵی لەخۆیان تۆمار کرد، بەڵام تاهیر محمد تاهیر ئەنجامەکەی بۆ ئەهلی یەکسان کردەوە لە خولەکی ٩٠دا، یاریەکەی گەیاند بە لێدانەکانی یەکلاکەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Football|یەکەم=CAF-Confedération Africaine du|سەردێڕ=Ahly beat Raja to clinch eighth TotalEnergies CAF Super Cup|ناونیشان=https://www.cafonline.com/news-center/news/ahly-beat-raja-to-clinch-seventh-totalenergies-caf-super-cup|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CAFOnline.com|زمان=en}}</ref> ئەهلی سەرکەوت بۆ [[جامی جیھانیی یانەکان|جامی جیهانی یانەکانی فیفا]] ٢٠٢١ لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشینی یەکگرتووی عەرەب]] وەک پاڵەوانی [[ئەفریقا]]. یانەکە یاری یەکەمی بردەوە لە دژی براوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی کۆنکاکاف یانەی مۆنتێری مەکسیکی هەرچەندە ژمارەیەکی زۆری یاریزان بەشداریان نەکرد بەهۆی پێکان، و هەندێ لە یاریزانەکانی یانەکە بەشدار بوون لەگەڵ هەڵبژاردەی نیشتیمانی میسڕی لە ڕکابەری کردن لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقا ٢٠٢١. محمد هانی تەنیا گۆڵی یاریەکەی تۆمار کرد لە خولەکی ٥٣. لە یاری پێش کۆتایی، ئەهلی دۆڕا بە پاڵمێراس، براوەی جامی لیبەرتادۆریس ٢٠٢١ و بە ئەنجامی ٢-٠، دواتر یاری کرد لە دژی یانەی سعودی هیلال لە یاری دیاریکردنی پلەی سێیەم. ئەهلی پلەی سێیەمی بەدەست هێنا لە جامی جیهانی یانەکانی فیفا بۆ سێیەم جار لە مێژووی یانەکە لە دوای ئەوەی لە هیلالی بردەوە ٤-٠، گەورەترین ئەنجامی بردنەوە بۆ ئەهلی لە جامی جیهانی یانەکان. ئەهلی بۆ دووەم جار لەسەر یەک گەیشتە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف و بۆ سێیەم جار لەسەر یەک لە ژێر ڕاهێنەرایەتی پیسۆ مۆیسمانێ، لە دوای بردنەوەی لە یانەی [[جەزائیری]] سێتیف ٦-٢ بە ئەنجامی هەردوو یاری. == ڕکابەریەکان == [[File:AL_Ahly_and_Zamalek_historical_positions_in_the_League.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AL_Ahly_and_Zamalek_historical_positions_in_the_League.jpg|وێنۆک|پلەکانی ئەهلی و زەمالیک لە خولدا بە درێژایی مێژوو]] دێربی قاهیرە یاریەکی ڕکابەری تۆپی پێیە لە نێوان یانەکانی میسڕی ئەهلی و زەمالیک، کە دوو سەرکەوتووترین یانەن لە [[میسر|میسڕ]] و [[ئەفریقا]]. ئەهلی و زەمالیک ناونران بە یەکەم و دووەم یانەی ئەفریقی لە سەدەی بیستەمدا لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفریقی، هەردوو یانە دەکەوتنە [[قاھیرە|قاهیرەی مەزن]]، و یاریەکانیان بە یەکلاکەرەوەی وەرزی [[تۆپی پێ]] دادەنرێت لەگەڵ پەخشی ڕاستەوخۆ بۆ بەشی زۆری وڵاتەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] و ئەفریقای باکور لە ساڵی ١٩٧٠ەوە. بە گشتی، دێربی دوو جار دەکرێت لە وەرزێکدا کە دوو یاریە لە خولی نایابی میسڕی، بەڵام زۆر باوە کە هەردوو یانە ڕوبەڕوی یەک دەبنەوە لە جامی میسڕ، بەتایبەت لە یاری کۆتایی، و لە گرنگترین پاڵەوانێتی ئەفریقادا هەروەها، خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف. == هاندەران == === ئۆڵتراس ئەهلاوی === ئەهلی خاوەنی هاندەری گەورەی ئۆڵترایە کە پێیان دەوترێن ئۆڵتراس ئەهلاوی (بە کورتکراوەی ئینگلیزی : UA07) کە ناسراون بە نمایشی ئاگرین. ئۆڵتراس ئەهلاوی ئاڵای خۆیان بەرز کردەوە بۆ یەکەم جار لە یاری دژی یانەی ئێنپی لە ١٣ نیسانی ٢٠٠٧، ئۆڵتراس ئەهلاوی هەروەها پشتگیری لە تیمەکانی تۆپی سەبەتە، تۆپی بالە و تۆپی دەستی ئەهلی دەکەن. ئەندامەکانی ئۆڵتراس ئەهلاوی لەناویاندا دەرچوی [[کۆلێژ]]، [[ھێزی کار|کرێکار]] و گەنجانی تێدایە لە چەندین ئاستی کۆمەڵایەتی لە میسڕ. دروشمەکەیان بریتیە لە "بۆ هەمیشە پێکەوە"، کە مانای ئەوەیە ئاماژە دەکەن بە یەکگرتنیان لە نێوان ئەندامەکان. دروشمی تریان هەیە وەک "ئێمە میسڕین" ، "باشترین یانە لە جیهاندا" یاخود "باشترین یانە کە هەبێت". یانەکان لە میسڕ بوون بە هێزێکی گەورەی سیاسی لە ماوەی شۆڕشی میسڕی ٢٠١١ لە دژی سەرۆکی پێشوو [[حوسنی موبارەک|موبارەک]]، بەڵام بە دوژمنایەتییەکی درێژخایەن لەگەڵ [[پۆلیس]] ناسرابوون. کاتێک ٣٨ ئەندامی شەیتانەکانی ئۆڵتراس لە شەبین ئەلکۆم دەستگیرکران بەهۆی "سەر بە گروپێکی نایاسایی"، لەگەڵ تاوانی توندوتیژی زیادە، ئەوە وەک سەرکوتکردنی ڕێکخراوەکان لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە سەیرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Press|یەکەم=Sarah el Deeb, Associated|سەردێڕ=Egypt: 38 soccer fans charged with violence|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/03/14/egypt-soccer-violence/1988095/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=USA TODAY|زمان=en-US}}</ref> === گروپەکانی تری هاندەران === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center" ! style="color:#EFEFEF; background:#FF0000;" |جۆری گروپ ! style="color:#EFEFEF; background:#FF0000;" |ناو ! style="color:#EFEFEF; background:#FF0000;" |بەرواری دروستبوون |- |گروپی ئۆڵتراس |ئۆڵتراس ئەهلاوی |١٣ نیسانی ٢٠٠٧ |- |گروپی ئۆڵتراس |شەیتانە سورەکانی ئۆڵتراس |٢٠٠٧ ( لە ٢٠١٥ هەڵوەشایەوە) |- |گروپی ئۆڵتراس |براوەکانی ئۆڵتراس |٢٠١٢ ( لە ٢٠١٤ هەڵوەشایەوە) |- |ڕێکخراوی هاندەران |ئەی ئێڵ یو |١٩٩٦ ( لە ٢٠٠٥ هەڵوەشایەوە) |- |ڕێکخراوی هاندەران |ئەی ئێف سی |٢٠٠٥ ( لە ٢٠٠٧ هەڵوەشایەوە) |} == ئاژاوەی یاریگای پۆرت سەعید == لە ١ [[شوبات|شوباتی]] ٢٠١٢، ئاژاوەیەکی گەورە ڕویدا لە یاریگای پۆرت سەعید لە پۆرت سەعید، [[میسر|میسڕ]]، لە کاتی یاریەکی تۆپی پێی خولی نایابی میسڕی لە نێوان [[یانەی وەرزشیی ماسڕی|ماسڕی]] و ئەهلی، لە دوای ئەوەی ٣-١ ماسڕی بردیەوە. هاندەرانی ماسڕی بەشێوەیەکی ئازار بەخش هێرشیان کردە سەر هاندەرانی ئەهلی بە هێشتنەوەیان لە یاریگاکەدا و هێرشیان کردە سەر بە بەرد، شوشە و یاری ئاگرین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=From Mohamed Fadel Fahmy and Ian Lee, For|سەردێڕ=Anger flares in Egypt after 79 die in soccer riot|ناونیشان=https://www.cnn.com/2012/02/02/world/africa/egypt-soccer-deaths/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Egypt football violence leaves many dead in Port Said|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-16845841|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> لە ئەنجامدا ٧٢ هاندەری ئەهلی کوژرا و زیاتر لە ٥٠٠ هاندەر بریندار بوون لە دوای ئەوەی هەزاران هاندەری ئەهلی لە ناو چیمەی یاریگا و جێگای دانیشتن بوون. بەشی زۆری مردنەکان ڕویاندا چونکە پۆلیس ڕەتی کردەوە دەرگاکانی یاریگاکە بکاتەوە. ئەندامانی ئۆڵتراس ئەهلاوی ڕایانگەیاند کە لایەنگرەکان بە تایبەتی بەهۆی داواکانیان لە تەلەڤزیۆنەوە بۆ دەستلەکارکێشانەوەی ئەنجومەنی باڵای هێزە چەکدارەکان، و هەروەها گاڵتەکردنیان بە ئاشکرا بە رژێمی پێشوو و ئەنجومەنی باڵای هێزە چەکدارەکان، کرانە ئامانج. == سرود == "هەڵسە ئەهلی" سروودی فەرمی یانەکەیە و لە ساڵی 1957 لەلایەن ڕۆژنامەنووس فکری عەبازا نووسراوە و مەحمود شێریف هاوسەری [[ئوم کەلسووم]] ئاوازی بۆ داناوە. لە ژێر کاریگەری سروودی شۆڕشی میسری ساڵی ١٩١٩ "سەرهەڵدانی میسری" بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قناة الأهلي تنطلق بأوركسترا لنشيد النادي التاريخي من دار الأوبرا|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/News/2443514.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=بوابة الأهرام|زمان=ar}}</ref> تێکستی سروودەکە بەم شێوەیەن:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=لازم تعرف.. زوج أم كلثوم "ملحن" نشيد الأهلي|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2017/10/13/لازم-تعرف-زوج-أم-كلثوم-ملحن-نشيد-الأهلي/3453068|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=اليوم السابع|زمان=ar}}</ref> هەستە ئەهلی، ببینە کوڕەکانت و سەربازەکان کەتیبەکانت دەبینن، سەربازەکانت و قەرەباڵغەکان ببینن                        نیشانەکانی سەرکەوتن ببینە لە ڕێگەی هەموو نەوەکانەوە شکۆمەندیەکانی نەمری تێدا ببینن و تۆماری بکەن                                               تۆ هەمیشەیت هەمیشە لە لوتکەدایت                        هەموو نیعمەتێکی ژیانت لای ئێمەیە و ئەوەش ویستی پەروەردگارمانە                        لە گەورەکانتەوە شکۆمەندی خۆمان بەدەست هێنا و بە گەنجی تۆ ناومان پاراست                                               تۆ هەمیشەیت هەمیشە لە لوتکەدایت == ڕەسەنایەتی ناو == ئەمین سامی پاشا یەکەم کەس بوو کە پێشنیاری ناوی "یانەی وەرزشی ئەهلی" کرد. ئەهلی، کە مانای "نەتەوەیی" دێت، بەوە ناونرا چونکە دروستکرابوو بۆ خزمەتکردنی خوێندکاران و دەرچوەکانی ئامادەیی کە بەشێکی سەرەکی بوون لە شۆڕشی دژ بە داگیرکاری ئینگلیز لە میسڕ. == یاریگاکان == === یاریگای موختار ئاڵتێش === [[File:Mokhtar_El_tetsh_stadium.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mokhtar_El_tetsh_stadium.jpg|ڕاست|وێنۆک|178x178پیکسڵ|تاوەری قاهیرە لە پشت یاریگای موختار ئاڵتێش]] [[File:Buildings_or_spaces_dedicated_to_play_(3).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buildings_or_spaces_dedicated_to_play_(3).jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|هاندەرانی ئەهلی پشتگیری یانەکەیان دەکەن لە یاریگای موختار ئاڵتێش]] یاری تۆپی پێ یەکێک نەبوو لە ئامانجەکانی دروستکەرانی یانەی ئەهلی؛ ئامانجەکە ئەوە بوو کە دەرگاکان بکەنەوە بۆ خوێندکارانی ئامادەیەکان تا یەک ببینن و ڕاهێنانی دایالۆگی [[سیاسەت|سیاسی]] بکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەندامانی یانەکە کە دەرچووی ئامادەیەکان بوون ئارەزوویان بۆ [[تۆپی پێ]] دروستبوو، کە وای کرد ئەهلی یەکەم یاریگای خۆی دروست بکات لە ١٩٠٩ و لەو کاتەدا پێیان دەوت (ئەل-حەوش)، کە ئەمەش وشەیەک بوو لە دیالێکتی میسڕیدا بە مانای "حەوشە" لە زمانی عەرەبی. یاریگاکە بە درێژایی ساڵەکان گەشەی پێدرا و ناسرا بە یاریگای موختار ئاڵتێش. لە ١٩٢٩، یاریگاکە ناونرا بە ناوی شازادەی ئەوکاتی میسڕ، یاریگای شازادە فاروق. لە ١٩٥٦، گڵۆپ و ڕوناکی دانرا بۆ یاریگاکە، یاریگاکە دواتر دوبارە ناو نرایەوە یاریگای موختار ئاڵتێش. موختار ئاڵتێش یەکێک بوو لە ئەفسانەکانی یانەکە و بە یەکێک لە بەهرەدارترینی تۆپی پێ دادەنرێت لە مێژووی وڵاتەکە و سۆزی چەندین هاونیشتیمانی خۆی ڕاکێشابوو. ئەهلی بەردەوام لە یاریکردن لە یاریگای موختار ئاڵتێش هەتا ئەوکاتەی یاریگای قاهیرە کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=أول ملعب كرة|ناونیشان=http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D9%84%D8%B9%D8%A8-%D9%83%D8%B1%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200704071017/http://alahlyegypt.com/announcement/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D9%84%D8%B9%D8%A8-%D9%83%D8%B1%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === یاریگای نێودەوڵەتی قاهیرە === ئەهلی پێشتر یاریەکانی یاریگای خۆیان دەکرد لە یاریگای موختار ئاڵتێش، بەڵام جێگای هاندەرانی زۆر کەم بوو بۆ هاندەرانی یانەکە. لەبەر ئەو هۆکارە، یاریگای موختار ئاڵتێش بوو بە جێگای ڕاهێنان کردن، و یاریگای نێودەوڵەتی قاهیرە جێگای گرتەوە بۆ یاریەکانی ئەهلی کە لە یاریگای خۆیاندا دەیکەن. لە ٢٠١٤ەوە، ئەهلی وەستاوە لە یاریەکانی یاریگای خۆی لە یاریگای نێودەوڵەتی [[قاھیرە|قاهیرە]] بۆ ماوەیەکی نەزانراو بە هۆکاری هۆکارەکانی سەلامەتی. لە وەرزی ٢٠١٦-١٧، ئەهلی زۆربەی یاریەکانی خۆی لە یاریگای ئەل سەلام کرد و یاریەکانی پاڵەوانێتیە ئەفریقیەکانی لە یاریگای بۆرگ ئەل عەرەب دەکرد. لە یاری یەکەمی وەرزی ٢٠١٧-١٨ خولی نایابی میسڕی، ئەهلی گەڕایەوە یاریگای نێودەوڵەتی قاهیرە وەک جێگای فەرمی خۆی.{{wide image|Al Ahly Vs Sundowns 2020.jpg|830px|پانۆرامای یاریگای نێودەوڵەتی قاهیرە پێش دەستپێکردنی یاری ئەهلی لەگەڵ سەنداون لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەفریقا ٢٠١٩-٢٠|align-cap=center}} === یاریگای ئەهلی === لە ٤ [[کانوونی یەکەم|کانوونی یەکەمی]] ٢٠١٩ ئەهلی ڕایگەیاند کە یاریگای ئەل سەلامیان کڕیوە بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ یاخود تا ئەوکاتەی یاریگای یانەی وەرزشی ئەهلی دروست دەکرێت و یاریە گرنگەکان کە پێویستی بە جێگای هاندەری گەورەترە لە یاریگای قاهیرە دەکرێت، دواتر یاریگاکە ناوەکەی گۆڕا بۆ یاریگای ئەهلی. یەکەم یاری کە لە یاریگاکەدا کرا لە ٦ [[کانوونی یەکەم]] بوو لە دژی یانەی هیلال لە قۆناغی گروپەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف ٢٠١٩-٢٠. هەرچەندە خاوەندارێتی یاریگاکەی هەبوو، ئەهلی دڵنیای کردەوە کە ئێنتاگ حەربی، ئەو یانەیەی لەلایەن وەرزیری بەرگری میسڕی خاوەندارێتی دەکرا و لەو یاریگایە یاریان دەکرد، ڕێگایان پێ دەدرێت بە شێوەیەکی ئاسایی لە یاریگاکە یاری بکەن هەتا کۆتایی وەرزی ٢٠١٩-٢٠ بۆ ئەوەی هیچ کێشەیەک لە خشتەی خولەکەدا ڕوونەدات، لەگەڵ ئەگەری درێژکردنەوە بۆ وەرزی زیاتر. ئەهلی هەروەها ڕایگەیاند کە هەموو هەڵبژاردە نیشتیمانیەکان دەتوانن لە یاریگاکەدا یاریەکانیان بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Al Ahly announce new 25-year lease for Al Salam Stadium at historic 2045 summit|ناونیشان=https://www.kickoff.com/news/articles/world-news/categories/news/african-watch/al-ahly-announce-new-25-year-lease-for-al-salam-stadium-at-historic-2045-summit/668850|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Kick Off|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211019111937/https://www.kickoff.com/news/articles/world-news/categories/news/african-watch/al-ahly-announce-new-25-year-lease-for-al-salam-stadium-at-historic-2045-summit/668850|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == میدیا == ئەهلی تی ڤی کەناڵێکی میسڕی-عەرەبیە کە لە ئێستادا پەخشی یاریە دۆستانەکانی تیمی [[تۆپی پێ]]، یاریەکانی لاوان و وەرزشەکانی تر دەکات. کەناڵەکە دروست کرا لە ٢٠٠٨ دا، بە کارکردن لەگەڵ تۆڕی [[تەلەڤیزیۆن|تەلەڤزیۆن]] و ڕادیۆی عەرەب. پەخشی فەرمی کەناڵەکە دەستی پێکرد لە ٣ کانونی یەکەمی ٢٠١٠ کاتێک سەرۆکی پێشووی یانەکە حەسەن حەمدی کردنەوەی کەناڵەکەی ڕاگەیاند. یانەکە هەروەها کەناڵی یوتیوبی هەیە کە زیاتر لە ١.٨٦ ملیۆن سەبسکرایبی هەیە هەتا مایسی ٢٠٢٢. ڤیدیۆی ڕاهێنانەکان، پێشکەشکراوە تایبەتەکان و بەشە گرنگەکانی یاریەکان بە بەردەوامی لەسەر ئەو کەناڵە بڵاو دەکرێنەوە. لە ٢٢ کانوونی دووەمی ٢٠٢١، کەناڵی یانەکە لەسەر یوتیوب دۆکومێنتاریەکی بڵاو کردەوە بەناوی نهێنی نۆیەم، یەک ملیۆن بینەری هەبوو لە کەمتر لە یەک ڕۆژدا. لەوەش زیاتر، یانەکە گۆڤاری هەفتانەی خۆی هەیە کە هەواڵە جیاوازەکانی یانەکەی تێدا بڵاو دەکرێتەوە. == جلوبەرگ و لۆگۆ == لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٩١٧، محەمەد شەریف سەبری بەك كە مامی شا فاروق بوو، دەبێتە ئەندامی یانەكە و یەكەم لۆگۆی بۆ ئەهلی  دیزاین كرد (١٠ ساڵ دوای دامەزراندنی یانەكە). شێوەیەکی هێلکەیی بوو کە لە کۆتایی سەرەوەدا بە تاجی پاشای میسر رازاوەتەوە، کە هێمای دەسەڵاتی شاهانەی میسر بوو لەو کاتەدا. هەڵۆکە تاشرا بوو پاشان گۆڕا بۆ نیوە سوور و نیو سپی و دواتر سوور بووەوە تەنها بەهۆی ئاڵای میسر لە سەردەمی عەباس حیلمی دووەم. لە ساڵی ١٩٥٢ دوای شۆڕشی تەمموز و گۆڕینی شێوازی حوکمڕانی میسر بۆ سەرۆکایەتی ، تاجەکە لابرا. لۆگۆکە وەک خۆی ماوەتەوە تا ساڵی ٢٠٠٧ کە گۆڕانکارییەکی کەمی تێدابوو و ئاهەنگی گێڕان بەبۆنەی سەدەمین ساڵیادی یانەکەوە. لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٨ ئەستێرەی چوارەم لەسەر نیشانەکە زیادکرا دوای ئەوەی تیپەکە بۆ جاری ٤٠ نازناوی خولەکەی بەدەستهێنا. {| style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #F9F9F9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" cellspacing="0" cellpadding="4" border="3" ! colspan="9" style="background: red;" |<span style="color:white;">گەشەی لۆگۆی یانەکە</span> ! width="10%" |<span style="color:black;">'''١٩١٧ - ١٩٥٢'''</span> ! width="10%" |<span style="color:black;">'''١٩٥٢ - ٢٠٠٧'''</span> ! width="10%" |<span style="color:black;">'''٢٠٠٧ - بۆ ئێستا'''</span> |- ! align="center" |[[File:Ahly_Old_Logo.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ahly_Old_Logo.png|120x120پیکسڵ]] ! align="center" |[[File:Old_Logo_Al_Ahly_SC.jpeg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Old_Logo_Al_Ahly_SC.jpeg|120x120پیکسڵ]] ! align="center" | |} === بەرهەم هێنەری جلوبەرگ و سپۆنسەری جلەکان === {| class="wikitable" style="text-align: center" !ماوە !بەرهەمهێنەری جل !سپۆنسەری جل |- |1978–1979 | rowspan="2" |ئۆمبرۆ |گروپی مەنسوڕ |- |1979–1980 |[[:en:Old_Spice|Old Spice]] |- |1980–1983 | rowspan="2" |پوما |Helwan For Import & Export |- |1983–1989 | rowspan="4" |کۆکا کۆلا |- |1989–1993 |ئۆمبرۆ |- |1993–2000 |ئەدیداس |- |2000–2001 | rowspan="2" |نایک |- |2002 | rowspan="3" |ڤۆدافۆن |- |2002–2009 |پوما |- |2009–2011 | rowspan="2" |ئەدیداس |- |2011–2015 |ئیتیساڵات |- |2016–2018 |سپۆرتا |ڤۆدافۆن |- |2018–2022 |ئۆمبرۆ |[[:en:Telecom_Egypt|WE]] |} == دەستکەوتەکان == === ناوخۆیی (١١٥ نازناو) === {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" !جۆر !پاڵەوانێتی !نازناو !وەرزەکانی بردنەوە !دووەم بوون |- | rowspan="6" |میسڕی ! scope="col" |خولی نایابی میسڕی | bgcolor="gold" |'''42''' |[[:en:1948–49_Egyptian_Premier_League|1948–49]], [[:en:1949–50_Egyptian_Premier_League|1949–50]], [[:en:1950–51_Egyptian_Premier_League|1950–51]], [[:en:1952–53_Egyptian_Premier_League|1952–53]], [[:en:1953–54_Egyptian_Premier_League|1953–54]], [[:en:1955–56_Egyptian_Premier_League|1955–56]], [[:en:1956–57_Egyptian_Premier_League|1956–57]], [[:en:1957–58_Egyptian_Premier_League|1957–58]], [[:en:1958–59_Egyptian_Premier_League|1958–59]], [[:en:1960–61_Egyptian_Premier_League|1960–61]], [[:en:1961–62_Egyptian_Premier_League|1961–62]], [[:en:1974–75_Egyptian_Premier_League|1974–75]], [[:en:1975–76_Egyptian_Premier_League|1975–76]], [[:en:1976–77_Egyptian_Premier_League|1976–77]], [[:en:1978–79_Egyptian_Premier_League|1978–79]], [[:en:1979–80_Egyptian_Premier_League|1979–80]], [[:en:1980–81_Egyptian_Premier_League|1980–81]], [[:en:1981–82_Egyptian_Premier_League|1981–82]], [[:en:1984–85_Egyptian_Premier_League|1984–85]], [[:en:1985–86_Egyptian_Premier_League|1985–86]], [[:en:1986–87_Egyptian_Premier_League|1986–87]], [[:en:1988–89_Egyptian_Premier_League|1988–89]], [[:en:1993–94_Egyptian_Premier_League|1993–94]], [[:en:1994–95_Egyptian_Premier_League|1994–95]], [[:en:1995–96_Egyptian_Premier_League|1995–96]], [[:en:1996–97_Egyptian_Premier_League|1996–97]], [[:en:1997–98_Egyptian_Premier_League|1997–98]], [[:en:1998–99_Egyptian_Premier_League|1998–99]], [[:en:1999–2000_Egyptian_Premier_League|1999–2000]], [[:en:2004–05_Egyptian_Premier_League|2004–05]], [[:en:2005–06_Egyptian_Premier_League|2005–06]], [[:en:2006–07_Egyptian_Premier_League|2006–07]], [[:en:2007–08_Egyptian_Premier_League|2007–08]], [[:en:2008–09_Egyptian_Premier_League|2008–09]], [[:en:2009–10_Egyptian_Premier_League|2009–10]], [[:en:2010–11_Egyptian_Premier_League|2010–11]], [[:en:2013–14_Egyptian_Premier_League|2013–14]], [[:en:2015–16_Egyptian_Premier_League|2015–16]], [[:en:2016–17_Egyptian_Premier_League|2016–17]], [[:en:2017–18_Egyptian_Premier_League|2017–18]], [[:en:2018–19_Egyptian_Premier_League|2018–19]], [[:en:2019–20_Egyptian_Premier_League|2019–20]] |[[:en:1966–67_Egyptian_Premier_League|1966–67]], [[:en:1977–78_Egyptian_Premier_League|1977–78]], 1983–84, [[:en:1987–88_Egyptian_Premier_League|1987–88]], 1990–91, [[:en:1992–93_Egyptian_Premier_League|1992–93]], [[:en:2000–01_Egyptian_Premier_League|2000–01]], [[:en:2001–02_Egyptian_Premier_League|2002–03]], [[:en:2002–03_Egyptian_Premier_League|2002–03]], [[:en:2003–04_Egyptian_Premier_League|2003–04]], [[:en:2014–15_Egyptian_Premier_League|2014–15]], [[:en:2020–21_Egyptian_Premier_League|2020–21]] |- ! scope="col" |جامی میسڕ | bgcolor="gold" |'''37''' |1923–24, 1924–25, 1926–27, 1927–28, [[:en:1929–30_Egypt_Cup|1929–30]], [[:en:1930–31_Egypt_Cup|1930–31]], [[:en:1936–37_Egypt_Cup|1936–37]], 1939–40, 1941–42, 1942–43, 1944–45, 1945–46, 1946–47, 1948–49, 1949–50, 1950–51, 1952–53, 1955–56, 1957–58, 1960–61, 1965–66, 1977–78, 1980–81, 1982–83, 1983–84, 1984–85, 1988–89, 1990–91, 1991–92, 1992–93, 1995–96, 2000–01, 2002–03, [[:en:2006_Egypt_Cup_Final|2005–06]], 2006–07, [[:en:2016–17_Egypt_Cup|2016–17]], [[:en:2019–20_Egypt_Cup|2019–20]] |1925–26, [[:en:1931–32_Egypt_Cup|1931–32]], [[:en:1932–33_Egypt_Cup|1932–33]], [[:en:1934–35_Egypt_Cup|1934–35]], 1937–38, 1943–44, 1951–52, 1958–59, 1972–73, 1975–76, 1996–97, 2003–04, [[:en:2009–10_Egypt_Cup|2009–10]], [[:en:2015_Egypt_Cup|2015]], [[:en:2015-16_Egypt_Cup|2015–16]] |- ! scope="col" |جامی سوپەری میسڕ | bgcolor="gold" |'''11''' |[[:en:2003–04_Egyptian_Super_Cup|2003]], [[:en:2005–06_Egyptian_Super_Cup|2005]], 2006, 2007, 2008, 2010, 2011, [[:en:2014_Egyptian_Super_Cup|2014]], [[:en:2015_Egyptian_Super_Cup|2015]], [[:en:2017_Egyptian_Super_Cup|2017]], [[:en:2018_Egyptian_Super_Cup|2018]] |2009, [[:en:2016_Egyptian_Super_Cup|2016]], [[:en:2019–20_Egyptian_Super_Cup|2019]] |- ! scope="col" |جامی سوڵتان حسێن | bgcolor="gold" |'''7''' |1922–23, 1924–25, 1925–26, 1926–27, 1928–29, 1930–31, 1937–38 |1927–28, 1933–34, 1934–35, 1935–36 |- ! scope="col" |خولی قاهیرە | bgcolor="gold" |'''16''' |1924–25, 1926–27, 1927–28, 1928–29, 1930–31, 1933–34, 1934–35, 1935–36, 1936–37, 1937–38, 1938–39, [[:en:1941–42_Cairo_League|1941–42]], 1942–43, 1947–48, [[:en:1949–50_Cairo_League|1949–50]], 1957–58 | |- ! scope="col" |جامی جۆنفیدراڵی میسڕی | bgcolor="gold" |'''1''' |1989 | |- | rowspan="1" |'''کۆماری یەکگرتووی عەرەب''' ! scope="col" |پاڵەوانێتی کۆماری یەکگرتووی عەرەب (سوری-میسڕی) | bgcolor="gold" |'''1''' |1961 | |- |} === ئەفریقا (٢٣ نازناو) === {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" !جۆر !پاڵەوانێتی !ژمارەی نازناو !وەرزە براوەکان !وەرزەکانی دووەم بوون |- | rowspan="4" |کیشەوری ئەفریقا ! scope="col" |خولی یانە پاڵەوانەکانی کاف | bgcolor="gold" |'''10''' |[[:en:1982_African_Cup_of_Champions_Clubs|1982]], [[:en:1987_African_Cup_of_Champions_Clubs|1987]], [[:en:2001_CAF_Champions_League|2001]], [[:en:2005_CAF_Champions_League|2005]], [[:en:2006_CAF_Champions_League|2006]], [[:en:2008_CAF_Champions_League|2008]], [[:en:2012_CAF_Champions_League|2012]], [[:en:2013_CAF_Champions_League|2013]], [[:en:2019–20_CAF_Champions_League|2020]], [[:en:2020–21_CAF_Champions_League|2021]] |[[:en:1983_African_Cup_of_Champions_Clubs|1983]], [[:en:2007_CAF_Champions_League|2007]], [[:en:2017_CAF_Champions_League|2017]], [[:en:2018_CAF_Champions_League|2018]], [[:en:2021-22_CAF_Champions_League|2022]] |- ! scope="col" |جامی براوەی جامەکانی ئەفریقا | bgcolor="gold" |'''4''' |[[:en:1984_African_Cup_Winners'_Cup|1984]], [[:en:1985_African_Cup_Winners'_Cup|1985]], [[:en:1986_African_Cup_Winners'_Cup|1986]], [[:en:1993_African_Cup_Winners'_Cup|1993]] |– |- ! scope="col" |جامی کۆنفیدراڵی کاف |'''1''' |[[:en:2014_CAF_Confederation_Cup|2014]] |– |- ! scope="col" |جامی سوپەری کاف | bgcolor="gold" |'''8''' |[[:en:2002_CAF_Super_Cup|2002]], [[:en:2006_CAF_Super_Cup|2006]], [[:en:2007_CAF_Super_Cup|2007]], [[:en:2009_CAF_Super_Cup|2009]], [[:en:2013_CAF_Super_Cup|2013]], [[:en:2014_CAF_Super_Cup|2014]], [[:en:2021_CAF_Super_Cup_(May)|2021 (May)]], [[:en:2021_CAF_Super_Cup_(December)|2021 (December)]] |[[:en:1994_CAF_Super_Cup|1994]], [[:en:2015_CAF_Super_Cup|2015]] |- |} === هەرێمی (٤ نازناو) === {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" !جۆر !پاڵەوانێتی !ژمارەی نازناو !وەرزەکانی براوە !وەرزەکانی دووەم بوون |- | rowspan="3" |وافا (UAFA) ! scope="col" |جامی پاڵەوانانی یانەی عەرەب |'''1''' |[[:en:1996_Arab_Club_Champions_Cup|1996]] |[[:en:1997_Arab_Club_Champions_Cup|1997]] |- ! scope="col" |جامی براوەکانی جامی عەرەب |'''1''' |[[:en:1994_Arab_Cup_Winners'_Cup|1994]] |– |- ! scope="col" |جامی سوپەری عەرەب | bgcolor="gold" |'''2'''{{smallsup|S}} |[[:en:1997_Arab_Super_Cup|1997]], [[:en:1998_Arab_Super_Cup|1998]] |– |} === جیهانی (١ نازناو) === {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" !جۆر !پاڵەوانێتی !ژمارەی نازناو !وەرزەکانی براوە !وەرزەکانی دووەم بوون |- | rowspan="2" |کیشوەربڕ ! scope="col" |جامی ئاسیای-ئەفریقا |'''1''' |[[:en:1988_Afro-Asian_Club_Championship|1988]] | |- ! scope="col" |جامی جیهانی یانەکانی فیفا | align="center" |پلەی سێیەم |[[:en:2006_FIFA_Club_World_Cup|2006]], [[:en:2020_FIFA_Club_World_Cup|2020]], [[:en:2021_FIFA_Club_World_Cup|2021]] |– |- |} * {{legend|gold|ڕیکۆردی زۆرترین}} == سەرچاوە == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Al Ahly SC}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|میسر}} [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٧]] pf7r9m1vqveebcfgnc8dw8bdvo0lfyl 0 214309 1571435 1397540 2026-04-03T08:02:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571435 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=ئاورێلیان چوامینی|image=Aurélien Tchouaméni.jpg|caption=Tchouaméni with [[FC Girondins de Bordeaux|Bordeaux]] in 2018|birth_date={{birth date and age|2000|1|27|df=y}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/player_summary/aurelien-tchouameni/ |سەردێڕ=Aurélien Tchouaméni: Profile |وێبگە=worldfootball.net |بڵاوکەرەوە=HEIM:SPIEL |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref>|birth_place=[[Rouen]], France<ref name="ASMProfile"/>|height=1.87 m<ref name="ASMProfile">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asmonaco.com/en/joueurs/aurelien-tchouameni/ |سەردێڕ=Aurélien Tchouameni |بڵاوکەرەوە=AS Monaco FC |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220504195359/https://www.asmonaco.com/en/joueurs/aurelien-tchouameni/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref>|position=[[Defensive midfielder]]|currentclub=ڕیاڵ مەدرید|clubnumber=١٨|youthyears1=٢٠٠٦–٢٠١١|youthclubs1=دارتیگێس|youthyears4=٢٠١١–٢٠١٨|youthclubs4=بۆردۆ|years1=٢٠١٧–٢٠١٨|clubs1=بۆردۆ|caps1=١٦|goals1=٣|years2=٢٠١٨–٢٠٢٠|clubs2=بۆردۆ|caps2=٢٥|goals2=٠|years3=٢٠٢٠–٢٠٢٢|clubs3=مۆناکۆ|caps3=٧٤|goals3=٥|years4=٢٠٢٢-|clubs4=ڕیاڵ مەدرید|caps4=٠|goals4=٠|nationalyears1=٢٠١٥–٢٠١٦|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسای خوار ١٦ ساڵان|nationalcaps1=١١|nationalgoals1=٠|nationalyears2=٢٠١٦–٢٠١٧|nationalteam2=ھەڵبژاردەی فەڕەنسای خوار ١٧ ساڵان|nationalcaps2=١٤|nationalgoals2=٠|nationalyears3=٢٠١٧–٢٠١٨|nationalteam3=ھەڵبژاردەی فەڕەنسا خوار ١٨ ساڵان|nationalcaps3=١١|nationalgoals3=١|nationalyears4=٢٠١٨|nationalteam4=ھەڵبژاردەی فەڕەنسای خوار ١٩ ساڵان|nationalcaps4=٧|nationalgoals4=٠|nationalyears5=٢٠١٩|nationalteam5=ھەڵبژاردەی فەڕەنسای خوار ٢٠ ساڵان|nationalcaps5=٥|nationalgoals5=٠|nationalyears6=٢٠٢١|nationalteam6=ھەڵبژاردەی فەڕەنسای خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps6=٤|nationalgoals6=٠|nationalyears7=٢٠٢١-|nationalteam7=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|nationalcaps7=١٢|nationalgoals7=١|medaltemplates={{Medal|Sport|Men's [[Association football|football]]}} {{Medal|Country|{{fb|FRA}}}} {{Medal|Competition|[[UEFA Nations League]]}} {{Medal|Winner|[[2021 UEFA Nations League Finals|2021]]|}}|club-update=ئایاری ٢٠٢٢|nationalteam-update=حوزەیرانی ٢٠٢٢}} '''ئاورێلیان جانی''' '''چوامینی''' (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی فەڕەنسییە کە وەک [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] ھێڵی ناوەند بە شێوازی بەرگری یاری دەکات بۆ یانەی [[لا لیگا]] [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]]. == ژیانی سەرەتایی == شوعامینی لە ڕۆئەن، سێینێ-ماریتیم لەدایکبووە، بەڵام لە [[بۆردۆ|بۆردۆ،]] جیۆرۆند گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/FootballFicheJoueur66676.html|سەردێڕ=Aurélien Tchouaméni|ئیش=L'Équipe|شوێن=Paris|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.onzemondial.com/ligue-1/exclu-aurelien-tchouameni-interview-formation-bordeaux-174108|سەردێڕ=Exclu - Aurélien Tchouaméni (1/2): «J’étais le premier fan de mon papa»|ئیش=Onze Mondial|شوێن=Paris|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=fr}}</ref> == یانە == === بۆردۆ === چوامینی یەکەم یاری لە پێکھاتەی یەکەم کرد بۆ [[بۆردۆ]] لە بردنەوەیان لە دەرەوەی یاریگای خۆیان لە بەرامبەر یانەی لاتیڤی ڤێنتسپیڵس لە [[خولی ئەورووپا]] لە دووەم قۆناغی پاڵاوتن لە ڕێکەوتی ٢٦ [[تەممووز]]ی ٢٠١٨، لە سەرەتاوە بەشداری کرد و ٨٩ خوڵەک یاری کرد.<ref name="soccerway12">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ventspils vs. Bordeaux - 26 July 2018|ناونیشان=https://us.soccerway.com/matches/2018/07/26/europe/uefa-cup/futbola-klubs-ventspils/fc-girondins-de-bordeaux/2800295/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Soccerway|بڵاوکەرەوە=Perform Group}}</ref> یەکەم گۆڵی لە یانەدا تۆمار کرد لە ٩ ئاب، کە کۆتا گۆڵی بردنەوەیان بوو لە یارییەکەدا لە دەرەوەی یاریگای خۆیان [[خولی ئەورووپا]] بەرامبەر ماروپۆڵ کە ٣–١ تەواو بوو.<ref name="soccerway22">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mariopul vs. Bordeaux - 9 August 2018|ناونیشان=https://us.soccerway.com/matches/2018/08/09/europe/uefa-cup/fc-illychivets-mariupol/fc-girondins-de-bordeaux/2855297/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Soccerway|بڵاوکەرەوە=Perform Group}}</ref> === مۆناکۆ === لە ٢٩ کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، چوامینی گرێبەستی چوار ساڵ و نیوی کرد لەگەڵ یانەی [[فەڕەنسی]] [[مۆناکۆ]]. لە دوای نزیکەی ساڵێک یاریکردن بۆ یانەکە، لە کۆتایی دا یەکەم گۆڵی لە خولدا بۆ یانەکەی تۆمار کرد، کە گۆڵی دووەمی بردنەوەکەیان بوو بەرامبەر [[مارسیلیا]] ٣–١ لە ٢٣ کانوونی دووەمی ٢٠٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=AS Monaco 3–1 OM|ناونیشان=https://www.ligue1.com/match?matchId=68293|بڵاوکەرەوە=Ligue 1}}</ref> لە ١٤ [[ئایار]]ی ٢٠٢٢، ئەسێستێکی کرد بۆ کاپتنی یانەکەی ویسام بن یادێر و، بەمەش، بەشدار بوو لە نۆیەم بردنەوەی لەسەر یەک بۆ یانەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ="Captain Wissam" et l'AS Monaco font leur festival face à Brest|ناونیشان=https://www.asmonaco.com/captain-wissam-et-las-monaco-font-leur-festival-face-a-brest/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=AS Monaco FC|زمان=fr-FR}}</ref> === ڕیاڵ مەدرید === لە ١١ [[حوزەیران]]ی ٢٠٢٢، ھەردوو یانە گواستنەوەی چوامینیان ڕاگەیاند بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] لە ڕێکەوتی ١ [[تەممووز]]ی ٢٠٢٢ەوە، بە گرێبەستێک بۆ ماوەی ٦ ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Official Statement|ناونیشان=https://www.asmonaco.com/en/communique-officiel-aurelien-tchouameni/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=AS Monaco FC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220611114331/https://www.asmonaco.com/en/communique-officiel-aurelien-tchouameni/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Official Announcement: Tchouaméni|ناونیشان=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/06/11/official-announcement-tchouameni|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Real Madrid CF}}</ref> نرخی گواستنەوەکە وا ڕاگەیاندرا کە لە نزیکەی ٨٠ [[ملیۆن]] [[یۆرۆ]] بێت، کە ڕەنگە بە پارەی زیاتری دواتر کە لەسەر ئاست دیاری دەکرێت بگاتە ١٠٠ ملیۆن یۆرۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Madrid Signs Aurélien Tchouaméni in a 100 Million Package|ناونیشان=https://bestarabcasino.com/betting-site/sports/football/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Best Arab Casino}}</ref> == ھەڵبژاردە == چوامینی بە ڕەچەڵەک خەڵکی [[کامیروون|کامیرۆنە]]. لە ٢٦ ئابی ٢٠٢١، یەکەم بانگھێشتکردنی پێگەیشت لەلایەن [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]]. لە ١ [[ئەیلوول|ئەیلولدا]]، یەکەم یاری نێودەوڵەتی ئەنجامدا لە یارییەکی پاڵاوتن بۆ [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢]] لە دژی بۆسنە و ھارگریڤ کە لە جێگای تۆماس لیمار ھاتە یارییەکەوە لە خولەکی ٤٦دا. لە ٢٥ ئازاری ٢٠٢٢، چوامینی یەکەم گۆڵی بۆ ھەڵبژاردەکەی تۆمار کرد لە یارییەکی دۆستانەدا لە دژی [[کۆتدیڤوار]]. == ئاماری ماوەی یاریکردن == === یانە === {{Updated|ھەتا ٢١ ئایاری ٢٠٢٢}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://uk.soccerway.com/players/aurelien-tchouaemi/466684/ |سەردێڕ=A. Tchouaméni: Summary |وێبگە=Soccerway |بڵاوکەرەوە=Perform Group |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+یارییەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |لیگا ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |جامی لیگا ! colspan="2" |ئەورووپا ! colspan="2" |ئەوانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !دابەشکردن !ئەپەکان !ئامانجەکان !ئەپەکان !ئامانجەکان !ئەپەکان !ئامانجەکان !ئەپەکان !ئامانجەکان !ئەپەکان !ئامانجەکان !ئەپەکان !ئامانجەکان |- |بۆردۆ دووھەم |٢٠١٧ ١٨ |پاڵەوانێتی نیشتیمانی ٣ |١٦ |٣ | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١٦ |٣ |- | rowspan="3" |بۆردۆ |٢٠١٨ ١٩ |لیگ ١ |١٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |{{تێبینی|Appearances in [[UEFA Europa League]]}} |١ | colspan="2" | - |١٩ |١ |- |٢٠١٩ ٢٠ |لیگ ١ |١٥ |٠ |١ |٠ |٢ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١٨ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٢٥ !٠ !١ !٠ !٢ !٠ !٩ !١ ! colspan="2" |- !٣٧ !١ |- | rowspan="4" |مۆناکۆ |٢٠١٩ ٢٠ |لیگ ١ |٣ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٣ |٠ |- |٢٠٢٠–٢١ |لیگ ١ |٣٦ |٢ |٦ |١ | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٤٢ |٣ |- |٢٠٢١ |لیگ ١ |٣٥ |٣ |٤ |١ | colspan="2" | - |[١١] |١ | colspan="2" | - |٥٠ |٥ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٧٤ !٥ !١٠ !٢ !٠ !٠ !١١ !١ ! colspan="2" | !٩٥ !٨ |- |[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|مەدرید]] |٢٠٢٢–٢٣ |لا لیگا |٠ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ |- ! colspan="3" |تەواوی پیشە !١١٥ !٨ !١١ !٢ !٢ !٠ !٢٠ !٢ !٠ !٠ !١٤٩ !دوازدە |} === نێودەوڵەتی === {{Updated|١٣ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}<ref name="EUFootball">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://eu-football.info/_player.php?id=31604 |سەردێڕ=National football team player Aurélien Tchouaméni |وێبگە=EU-Football.info |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+یارییەکان و گۆڵەکان بۆ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی بەپێی ساڵ !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !ئەپەکان !ئامانجەکان |- | rowspan="2" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەڕەنسا]] |٢٠٢١ |٧ |٠ |- |٢٠٢٢ |٥ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !١٢ !١ |} == خەڵاتەکان == '''مۆناکۆ''' * پلەی دووەم لە جامی فەڕەنسا: ٢٠٢٠–٢١<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=PSG beat Monaco to win French Cup|زمان=en-GB|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/57177755|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> '''ڕیال مەدرید''' * [[لا لیگا]]: ٢٠٢٣-٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c0x05j54l8wo|سەردێڕ=Real Madrid crowned champions after Barca's defeat at Girona|وێبگە=BBC Sport|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> * [[جامی شای ئیسپانیا]]: ٢٠٢٢-٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Real Madrid 2–1 Osasuna: Rodrygo scores twice as Madrid win Copa del Rey|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/65500297|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230506031329/https://www.bbc.com/sport/football/65500297|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=BBC}}</ref> * [[جامی سووپەری ئیسپانیا]]: ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Real Madrid win back their Super Cup crown (4–1)|ناونیشان=https://rfef.es/en/noticias/match-report-real-madrid-win-back-their-super-cup-crown-4-1|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Real Federación Española de Fútbol]]|زمان=en}}</ref> * [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]: ٢٠٢٣-٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/40257014/champions-league-real-madrid-beat-dortmund-15th-title|سەردێڕ=Champions League: Real Madrid beat Dortmund for 15th title|بڵاوکەرەوە=espn.co.uk|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> * [[جامی سووپەری ئەورووپا]]: ٢٠٢٢،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefasupercup/news/0278-15d6268709ab-38bef8ec34df-1000--report-real-madrid-win-the-super-cup/|سەردێڕ=Real Madrid 2–0 Eintracht Frankfurt: Five-star Madrid triumph in Helsinki|بڵاوکەرەوە=UEFA|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221024134040/https://www.uefa.com/uefasupercup/news/0278-15d6268709ab-38bef8ec34df-1000--report-real-madrid-win-the-super-cup/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sutcliffe|یەکەم=Steven|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Real Madrid 2–0 Atalanta|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/live/c77ljv4e5z5t|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=BBC Sport}}</ref> * [[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا]]: ٢٠٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Vinicius and Valverde dazzle as five-star Madrid conquer|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/real-madrid-al-hilal-final-report-review-vinicius-junior-federico-valverde-club-world-cup-morocco-2022|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230211210427/https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/real-madrid-al-hilal-final-report-review-vinicius-junior-federico-valverde-club-world-cup-morocco-2022|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[FIFA]]}}</ref> '''فەڕەنسا''' * [[خولی نەتەوەکانی ئەورووپا]]: ٢٠٢٠–٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=France beat Spain to win Nations League|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2030761--spain-vs-france/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=UEFA}}</ref> * پلەی دووەم لە [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیهانیی فیفا]]: [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63932622|سەردێڕ=Argentina 3–3 France|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|وێبگە=BBC Sport|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228151929/https://www.bbc.co.uk/sport/football/63932622|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> '''تاکەکەسی''' * یاریزانی لاوی ساڵی خولی فەڕەنسی لەلایەن UNFP: ٢٠٢٠–٢١ * پێکھاتەی ساڵی خولی فەڕەنسی لەلایەن UNFP: ٢٠٢٠-٢١، ٢٠٢١-٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=L'équipe type de la saison de Ligue 1 aux trophées UNFP avec un trio d'attaque Terrier-Ben Yedder-Mbappé|ناونیشان=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/L-equipe-type-de-la-saison-de-ligue-1-aux-trophees-unfp-avec-un-trio-d-attaque-terrier-ben-yedder-mbappe/1333260|trans-title=The typical team of the Ligue 1 season at the UNFP trophies with an attacking trio Terrier-Ben Yedder-Mbappé|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=L'Équipe|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٢|زمان=fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Trophées UNFP: cinq Parisiens, deux Lillois et deux Lyonnais dans l'équipe type|trans-title=Trophées UNFP: five Parisiens, two Lillois and two Lyonnais in the typical team|ناونیشان=https://sport24.lefigaro.fr/football/ligue-1/fil-info/trophees-unfp-cinq-parisiens-deux-lillois-et-deux-lyonnais-dans-l-equipe-type-1045019|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=Le Figaro|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=fr}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ژیاننامە|فەرەنسا|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Aurélien Tchouaméni}} [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] 5ipxsl2bifca0t6ezxi2pfl07t208b1 0 217329 1571183 1372274 2026-04-02T17:14:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571183 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Quentin_Massys_030.jpg|وێنۆک|نواندنی کەسایەتییەکی گەمژە (سەرەتاکانی سەدەی ١٦)، لەلایەن [[کوینتن ماتسیس]]]]'''گەمژەیی''' بریتییە لە نەبوونی زیرەکی، تێگەیشتن، [[مێشک]]، یان ژیریی بۆ [[مرۆڤ]]ێک یان [[گیانلەبەر]]ێک. لەوانەیە [[ڕەفتاری زگماکی|زگماکی]] بێت، گریمانەکراو بێت یان کاردانەوە بێت. وشەی گەمژە لە وشەی لاتینی ''stupere'' ھاتووە. زۆرجار کارەکتەرە گەمژەکان لە [[چیرۆک]]ە خەیاڵییەکاندا لە بواری کۆمیدیا بەکاردەھێنرێن.<ref>https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/stupid</ref> == وشەناسی == ڕەگیی وشەی '''گەمژە''' کە دەتوانرێت وەک باسکردن یان ناوێک بەکاربھێنرێت، لە وشەی [[زمانی لاتینی|لاتینی]] ''stupere'' وەرگیراوە، بە مانای بێھێزی یان سەرسامبوویەک دێت، و پەیوەندی بە بێھۆشبوونیشەوە ھەیە. لە کولتووری ڕۆمانییەکاندا، گەمژە ناوی کەسێکیی دواکەوتووی بێ پیشە بووە لەسەر تەختی شانۆیەکاندا. بەپێی فەرھەنگی مێریام وێبستەر، وشەی گەمژە یاخود گەمژەیی لە ساڵی ١٥٤١ ھاتووەتە ناو زمانی [[ئینگلیزی]]یەوە، لەو کاتەوە گەمژەیی و چەمکە پەیوەندیدارەکان وەک سووکایەتییەک بۆ کارە خراپەکان داندراوە، جا بە مەبەست بێت یان بەڕێکەوت، بەھۆی نەبوونی توانای دەروونی بە کەسێک گوتراوە.<ref>https://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/stupid_1{{بەستەری مردوو|url=https://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/stupid_1 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of STUPOR|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/stupor|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.merriam-webster.com|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Stupidity}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|فەلسەفە}} [[پۆل:شێوازی ژیان]] [[پۆل:ھەست]] [[پۆل:سۆزەکان]] f343cnlcovwz5elu33cb7ad2agmwlge 0 218375 1571432 1569083 2026-04-03T07:55:37Z 1silent scientist 51740 1571432 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[شا]] | name = زوحاک | honorific_suffix = پاشایەکی ئەفسانە کوردی و ئێرانییەکان | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ضحاک | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[فارسی/پێشدادی]]<ref>https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513202829/https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ |date=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref> | other_names = ئەژی دەھاک{{-}}بێوەرئەسب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=loghatnaameh.com |ناونیشان=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |سەردێڕ=ضحاک بیوراسب &#124; پارسی ویکی |بڵاوکەرەوە=Loghatnaameh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140201182300/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | net_worth = | height = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = [[ئەرنەواز]]{{-}}[[شەھرناز]] | partner = | children = | parents = | mother = | father = مەرداس | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} [[پەڕگە:Mir Musavvir 002 (Zahhak).jpg|وێنۆک|زوحاک لە [[شانامە]]دا]] [[پەڕگە:"Zahhak is Told His Fate", Folio 29v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DP107120.jpg|وێنۆک|زوحاک لە کاتی لەدایکبوونی [[فەرەیدوون]] لە کابوسەکەی لە ترس و دڵەڕاوکێدا بەئاگا دێتەوە]] '''زوحاک''' ({{بە فارسی|ضحاک}}) کەسایەتییەکی خراپە لە ئەفسانە کوردی و فارسییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/2916523 |سەردێڕ=zahāk or wolflike serpent in the Persian and kurish Mythology &#124; khosro gholizadeh |بڵاوکەرەوە=Academia.edu |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Gholizadeh |یەکەم١=Khosro}}</ref> لە [[زەردەشت]]دا زوحاک بە کوڕی [[ئەھریمان]] و دووژمنی [[وەرمەز]] دادەنرێت.<ref name="Bane 2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bane |یەکەم=Theresa |سەردێڕ=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures |بڵاوکەرەوە=McFarland |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٨٨٩٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA335 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|پەڕە=٣٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-iv-myths-and-legends |سەردێڕ=Persia: iv. Myths an Legends |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان == ئەژی ([[ئاوەڵناو]]ی «ئەژیش») وشەیەکی [[ئەڤێستا|ئەڤێستایی]]ە بۆ «[[مار]]» یان «[[ئەژدیھا]]».<ref>For Azi Dahaka as dragon see: Ingersoll, Ernest, et al., (2013). ''The Illustrated Book of Dragons and Dragon Lore''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B00D959PJ0</ref> ئەمە هاوڕەچەڵەکە لەگەڵ وشەی «ئەهی» لە زمانی [[سانسکریتی ڤێدی]]، بە واتای «مار»، و بەبێ واتایەکی نەرێنی. واتای ڕەسەنی «دەهاک» نادیارە. لە نێوان ئەو واتایانەی پێشنیاز کراون «پێوەدان» (سەرچاوەی نادیار)، «سووتان» (بڕوانە [[سانسکریت]] «دەهانا»)، «پیاو» یان «پیاو ئاسا» (بڕوانە [[زمانی ساکا|خۆتانی]] «دەها»)، «زەبەلاح» یان «بیانی» (بڕوانە گەلی [[داهای]] و «داسا»ە ڤێدییەکان). لە ئەفسانەی فارسیدا، «دەهاک» وەک ناوێکی تایبەت مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لەکاتێکدا شێوەی زەحاک، کە لە «[[شانامە]]»دا دەردەکەوێت، لە ڕێگەی کاریگەری وشەی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ناپەیوەندیداری «ضەحاک» (ضَحَّاك) دروست بووە کە بە واتای «کەسێک کە پێدەکەنێت» دێت. زاراوەی ئەڤێستایی «ئەژی دەهاک» و فارسیی ناوەڕاستی «ئەژدەهاگ» سەرچاوەی دێوی تەماحی [[مانی|مانەویی]] «ئەژ»ن،<ref>Appears numerous time in, for example: D. N. MacKenzie, ''Mani’s Šābuhragān'', pt. 1 (text and translation), BSOAS 42/3, 1979, pp. 500-34, pt. 2 (glossary and plates), BSOAS 43/2, 1980, pp. 288-310.</ref> کەسایەتی ئەفسانەیی ئەرمەنی کۆن «[[ئەژدەهاک (ئەفسانە)|ئەژدەهاک]]»، [[فارسی|فارسیی نوێ]] «ئەژدەها» (اژدها)، [[زمانی تاجیکی|فارسیی تاجیکی]] «ئەژدەهۆ» (аждаҳо)، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] «ئەژدەها» (اژدہا)، هەروەها [[زمانی کوردی|کوردی]] «ئەژدیها». ناوەکە هەروەها کۆچی کردووە بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]]،<ref>Detelić, Mirjana. "St Paraskeve in the Balkan Context" In: ''Folklore'' 121, no. 1 (2010): 101 (footnote nr. 12). Accessed March 24, 2021. http://www.jstor.org/stable/29534110.</ref> شێوەی «ئەژداجا»ی وەرگرتووە و واتای «ئەژدیها»، «مێینە ئەژدیها»<ref>Erben, Karel Jaromír; Strickland, Walter William. ''[https://archive.org/details/russianbulgarian00erbe/page/130/mode/2up Russian and Bulgarian folk-lore stories]''. London: G. Standring. 1907. p. 130.</ref> یان «ماری ئاوی»<ref>Kropej, Monika. ''Supernatural beings from Slovenian myth and folktales''. Ljubljana: Institute of Slovenian Ethnology at ZRC SAZU. 2012. p. 102. {{ISBN|978-961-254-428-7}}</ref> لە زمانە بەڵکانی و [[سلاڤ|سلاڤییەکاندا]].<ref>Kappler, Matthias. ''Turkish Language Contacts in Southeastern Europe''. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press, 2010. p. 256. https://doi.org/10.31826/9781463225612</ref> سەرەڕای لایەنە نەرێنییەکەی «ئەژی دەهاک» لە ئەفسانەدا، ئەژدیها لە هەندێک ئاڵای جەنگدا لە ته‌واوی مێژووی [[گەلانی ئێرانی]]دا بەکارهاتووە. کۆمەڵەی [[ئەژدەهاکییەکان|ئەژدەهاکید]] لە [[پتێرۆسۆر|پتێرۆسۆرەکان]] لە وشەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ «ئەژدیها» وەرگیراوە کە لە بنەڕەتدا لە «ئەژی دەهاک»ەوە هاتووە. == ناکۆکی == ناکۆکی ھەیە لەسەر ڕاستی چیرۆکی زووحاک و [[کاوەی ئاسنگەر]] و نەژادیان کە دەڵێن زووحاک دوا شای [[ماد|ئیمپراتۆریەتیی مادەکان]] بوو کە وێنە پەیکەرێکی ئێستا لە مۆزەخانەی شاری [[شنۆ]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ژێریدا نووسراوە: «پەیکەری شاھەنشاھ ئەژدەھاک دوا شای زنجیرە دەسەڵاتی [[ماد]]، لە بنەڕەتدا [[کورد]] بووە و لە ڕەچەڵەکی مادەکانە و کۆتا پادشای ئیمپراتۆیەتیی مادەکان بوو و بە کەسێکی داد پەروەر ناسرابوو، لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە ئیمپراتۆریەتییەکەی ڕووخێندرا، [[ئەحمەد موفتی زادە]] دەڵێت: «مادەکان وڵاتێکی بچووکیان دروست کرد لە [[بەھار]]دا کە ناوچەیەکی بچووکی [[ھەمەدان]] بوو پاشان دەسەڵاتیان ھەموو [[ئێران]]ی گرتەوە، و ئەو چیرۆکەی لەبارەی زووحاک باسکراوە تەنیا درۆیەک بووە، فارسەکان لە ڕێگەی ژن و ژنخوازییەوە وردە وردە دەسەڵاتیان زیادی کرد و ئەو کەسەی کە ناوی [[کاوەی ئاسنگەر]]ە [[فارس]] بووە و تەنیا کەسێک بوو کە دژی کورد کودەتای ئەنجامدا و دەرئەنجام ھاتنی [[کورووشی مەزن|کۆرش]] و دامەزراندنی شاھەنشاھی ستەمکاری ئێران کە ئەمە ڕاستی [[نەورۆز]]ە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Zahhak}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەفسانەی تەمەندرێژی]] [[پۆل:شەیتانەکان]] hngoj06eog1szy2jen63b7dq3gx35na 1571433 1571432 2026-04-03T07:58:48Z 1silent scientist 51740 /* ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان */ 1571433 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[شا]] | name = زوحاک | honorific_suffix = پاشایەکی ئەفسانە کوردی و ئێرانییەکان | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ضحاک | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[فارسی/پێشدادی]]<ref>https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513202829/https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ |date=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref> | other_names = ئەژی دەھاک{{-}}بێوەرئەسب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=loghatnaameh.com |ناونیشان=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |سەردێڕ=ضحاک بیوراسب &#124; پارسی ویکی |بڵاوکەرەوە=Loghatnaameh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140201182300/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | net_worth = | height = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = [[ئەرنەواز]]{{-}}[[شەھرناز]] | partner = | children = | parents = | mother = | father = مەرداس | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} [[پەڕگە:Mir Musavvir 002 (Zahhak).jpg|وێنۆک|زوحاک لە [[شانامە]]دا]] [[پەڕگە:"Zahhak is Told His Fate", Folio 29v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DP107120.jpg|وێنۆک|زوحاک لە کاتی لەدایکبوونی [[فەرەیدوون]] لە کابوسەکەی لە ترس و دڵەڕاوکێدا بەئاگا دێتەوە]] '''زوحاک''' ({{بە فارسی|ضحاک}}) کەسایەتییەکی خراپە لە ئەفسانە کوردی و فارسییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/2916523 |سەردێڕ=zahāk or wolflike serpent in the Persian and kurish Mythology &#124; khosro gholizadeh |بڵاوکەرەوە=Academia.edu |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Gholizadeh |یەکەم١=Khosro}}</ref> لە [[زەردەشت]]دا زوحاک بە کوڕی [[ئەھریمان]] و دووژمنی [[وەرمەز]] دادەنرێت.<ref name="Bane 2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bane |یەکەم=Theresa |سەردێڕ=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures |بڵاوکەرەوە=McFarland |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٨٨٩٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA335 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|پەڕە=٣٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-iv-myths-and-legends |سەردێڕ=Persia: iv. Myths an Legends |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان == ئەژی ([[ئاوەڵناو]]ی «ئەژیش») وشەیەکی [[ئەڤێستا|ئەڤێستایی]]ە بۆ «[[مار]]» یان «[[ئەژدیھا]]».<ref>For Azi Dahaka as dragon see: Ingersoll, Ernest, et al., (2013). ''The Illustrated Book of Dragons and Dragon Lore''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B00D959PJ0</ref> ئەمە هاوڕەچەڵەکە لەگەڵ وشەی «ئەهی» لە زمانی [[سانسکریتی ڤێدی]]، بە واتای «مار»، و بەبێ واتایەکی نەرێنی. واتای ڕەسەنی «دەهاک» نادیارە. لە نێوان ئەو واتایانەی پێشنیاز کراون «پێوەدان» (سەرچاوەی نادیار)، «سووتان» (بڕوانە [[سانسکریت]] «دەهانا»)، «پیاو» یان «پیاو ئاسا» (بڕوانە [[زمانی ساکا|خۆتانی]] «دەها»)، «زەبەلاح» یان «بیانی» (بڕوانە گەلی [[داهای]] و «داسا»ە ڤێدییەکان). لە ئەفسانەی فارسیدا، «دەهاک» وەک ناوێکی تایبەت مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لەکاتێکدا شێوەی زەحاک، کە لە «[[شانامە]]»دا دەردەکەوێت، لە ڕێگەی کاریگەری وشەی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ناپەیوەندیداری «ضەحاک» (ضَحَّاك) دروست بووە کە بە واتای «کەسێک کە پێدەکەنێت» دێت. زاراوەی ئەڤێستایی «ئەژی دەهاک» و فارسیی ناوەڕاستی «ئەژدەهاگ» سەرچاوەی دێوی تەماحی [[مانی|مانەویی]] «ئەژ»ن،<ref>Appears numerous time in, for example: D. N. MacKenzie, ''Mani’s Šābuhragān'', pt. 1 (text and translation), BSOAS 42/3, 1979, pp. 500-34, pt. 2 (glossary and plates), BSOAS 43/2, 1980, pp. 288-310.</ref> کەسایەتی ئەفسانەیی ئەرمەنی کۆن «[[ئەژدەهاک (ئەفسانە)|ئەژدەهاک]]»، [[فارسی|فارسیی نوێ]] «ئەژدەها» (اژدها)، [[زمانی تاجیکی|فارسیی تاجیکی]] «ئەژدەهۆ» (аждаҳо)، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] «ئەژدەها» (اژدہا)، هەروەها [[زمانی کوردی|کوردی]] «ئەژدیها». ناوەکە هەروەها کۆچی کردووە بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]]،<ref>Detelić, Mirjana. "St Paraskeve in the Balkan Context" In: ''Folklore'' 121, no. 1 (2010): 101 (footnote nr. 12). Accessed March 24, 2021. http://www.jstor.org/stable/29534110.</ref> شێوەی «ئەژداجا»ی وەرگرتووە و واتای «ئەژدیها»، «مێینە ئەژدیها»<ref>Erben, Karel Jaromír; Strickland, Walter William. ''[https://archive.org/details/russianbulgarian00erbe/page/130/mode/2up Russian and Bulgarian folk-lore stories]''. London: G. Standring. 1907. p. 130.</ref> یان «ماری ئاوی»<ref>Kropej, Monika. ''Supernatural beings from Slovenian myth and folktales''. Ljubljana: Institute of Slovenian Ethnology at ZRC SAZU. 2012. p. 102. {{ISBN|978-961-254-428-7}}</ref> لە زمانە بەڵکانی و [[سلاڤ|سلاڤییەکاندا]].<ref>Kappler, Matthias. ''Turkish Language Contacts in Southeastern Europe''. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press, 2010. p. 256. https://doi.org/10.31826/9781463225612</ref> سەرەڕای لایەنە نەرێنییەکەی «ئەژی دەهاک» لە ئەفسانەدا، ئەژدیها لە هەندێک ئاڵای جەنگدا لە ته‌واوی مێژووی [[گەلانی ئێرانی]]دا بەکارهاتووە. کۆمەڵەی [[ئەژدەهاکییەکان|ئەژدەهاکید]] لە [[پتێرۆسۆر|پتێرۆسۆرەکان]] لە وشەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ «ئەژدیها» وەرگیراوە کە لە بنەڕەتدا لە «ئەژی دەهاک»ەوە هاتووە. == زەحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش [[شانامە]] == لە [[مێژووی تەبەری|مێژووی پێغەمبەران و پاشاکانی تەبەری]]دا، ئاماژە بە زەحاک کراوە، بەپێی وتەی تەبەری (گێڕانەوەی ئەوەی لە «هیشام بن محەممەد بن ئەلسائیب» بیستوویەتی) یەمەنییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە زەحاک یەکێکە لەوان، و دەڵێن ئەو بریتی بووە لە «ئەلدەحاک بن عەلوان بن عوبەید بن عوەیج»، و ئەو برای خۆی، «سینان»ی دەستنیشان کردووە بۆ فەرمانڕەواییکردنی [[میسر]]، و یەکەم [[فیرعەون]] بووە. هەروەها تەبەری هەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی مێژوویی بۆ ئەفسانەکە بکات، بەوەی دەڵێت مارەکانی سەر شانەکانی زەحاک گرێی دەماری بوون.<ref>p. 203-204 in "The History of al-Tabari Vol. 2 Prophets and Patriarchs" SUNY Press</ref> == ناکۆکی == ناکۆکی ھەیە لەسەر ڕاستی چیرۆکی زووحاک و [[کاوەی ئاسنگەر]] و نەژادیان کە دەڵێن زووحاک دوا شای [[ماد|ئیمپراتۆریەتیی مادەکان]] بوو کە وێنە پەیکەرێکی ئێستا لە مۆزەخانەی شاری [[شنۆ]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ژێریدا نووسراوە: «پەیکەری شاھەنشاھ ئەژدەھاک دوا شای زنجیرە دەسەڵاتی [[ماد]]، لە بنەڕەتدا [[کورد]] بووە و لە ڕەچەڵەکی مادەکانە و کۆتا پادشای ئیمپراتۆیەتیی مادەکان بوو و بە کەسێکی داد پەروەر ناسرابوو، لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە ئیمپراتۆریەتییەکەی ڕووخێندرا، [[ئەحمەد موفتی زادە]] دەڵێت: «مادەکان وڵاتێکی بچووکیان دروست کرد لە [[بەھار]]دا کە ناوچەیەکی بچووکی [[ھەمەدان]] بوو پاشان دەسەڵاتیان ھەموو [[ئێران]]ی گرتەوە، و ئەو چیرۆکەی لەبارەی زووحاک باسکراوە تەنیا درۆیەک بووە، فارسەکان لە ڕێگەی ژن و ژنخوازییەوە وردە وردە دەسەڵاتیان زیادی کرد و ئەو کەسەی کە ناوی [[کاوەی ئاسنگەر]]ە [[فارس]] بووە و تەنیا کەسێک بوو کە دژی کورد کودەتای ئەنجامدا و دەرئەنجام ھاتنی [[کورووشی مەزن|کۆرش]] و دامەزراندنی شاھەنشاھی ستەمکاری ئێران کە ئەمە ڕاستی [[نەورۆز]]ە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Zahhak}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەفسانەی تەمەندرێژی]] [[پۆل:شەیتانەکان]] c0xp6pk5q892aw19iryzjnas1avq1kl 1571434 1571433 2026-04-03T07:59:08Z 1silent scientist 51740 /* زەحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش شانامە */ 1571434 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[شا]] | name = زوحاک | honorific_suffix = پاشایەکی ئەفسانە کوردی و ئێرانییەکان | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ضحاک | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[فارسی/پێشدادی]]<ref>https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513202829/https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ |date=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref> | other_names = ئەژی دەھاک{{-}}بێوەرئەسب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=loghatnaameh.com |ناونیشان=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |سەردێڕ=ضحاک بیوراسب &#124; پارسی ویکی |بڵاوکەرەوە=Loghatnaameh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140201182300/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | net_worth = | height = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = [[ئەرنەواز]]{{-}}[[شەھرناز]] | partner = | children = | parents = | mother = | father = مەرداس | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} [[پەڕگە:Mir Musavvir 002 (Zahhak).jpg|وێنۆک|زوحاک لە [[شانامە]]دا]] [[پەڕگە:"Zahhak is Told His Fate", Folio 29v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DP107120.jpg|وێنۆک|زوحاک لە کاتی لەدایکبوونی [[فەرەیدوون]] لە کابوسەکەی لە ترس و دڵەڕاوکێدا بەئاگا دێتەوە]] '''زوحاک''' ({{بە فارسی|ضحاک}}) کەسایەتییەکی خراپە لە ئەفسانە کوردی و فارسییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/2916523 |سەردێڕ=zahāk or wolflike serpent in the Persian and kurish Mythology &#124; khosro gholizadeh |بڵاوکەرەوە=Academia.edu |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Gholizadeh |یەکەم١=Khosro}}</ref> لە [[زەردەشت]]دا زوحاک بە کوڕی [[ئەھریمان]] و دووژمنی [[وەرمەز]] دادەنرێت.<ref name="Bane 2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bane |یەکەم=Theresa |سەردێڕ=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures |بڵاوکەرەوە=McFarland |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٨٨٩٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA335 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|پەڕە=٣٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-iv-myths-and-legends |سەردێڕ=Persia: iv. Myths an Legends |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان == ئەژی ([[ئاوەڵناو]]ی «ئەژیش») وشەیەکی [[ئەڤێستا|ئەڤێستایی]]ە بۆ «[[مار]]» یان «[[ئەژدیھا]]».<ref>For Azi Dahaka as dragon see: Ingersoll, Ernest, et al., (2013). ''The Illustrated Book of Dragons and Dragon Lore''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B00D959PJ0</ref> ئەمە هاوڕەچەڵەکە لەگەڵ وشەی «ئەهی» لە زمانی [[سانسکریتی ڤێدی]]، بە واتای «مار»، و بەبێ واتایەکی نەرێنی. واتای ڕەسەنی «دەهاک» نادیارە. لە نێوان ئەو واتایانەی پێشنیاز کراون «پێوەدان» (سەرچاوەی نادیار)، «سووتان» (بڕوانە [[سانسکریت]] «دەهانا»)، «پیاو» یان «پیاو ئاسا» (بڕوانە [[زمانی ساکا|خۆتانی]] «دەها»)، «زەبەلاح» یان «بیانی» (بڕوانە گەلی [[داهای]] و «داسا»ە ڤێدییەکان). لە ئەفسانەی فارسیدا، «دەهاک» وەک ناوێکی تایبەت مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لەکاتێکدا شێوەی زەحاک، کە لە «[[شانامە]]»دا دەردەکەوێت، لە ڕێگەی کاریگەری وشەی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ناپەیوەندیداری «ضەحاک» (ضَحَّاك) دروست بووە کە بە واتای «کەسێک کە پێدەکەنێت» دێت. زاراوەی ئەڤێستایی «ئەژی دەهاک» و فارسیی ناوەڕاستی «ئەژدەهاگ» سەرچاوەی دێوی تەماحی [[مانی|مانەویی]] «ئەژ»ن،<ref>Appears numerous time in, for example: D. N. MacKenzie, ''Mani’s Šābuhragān'', pt. 1 (text and translation), BSOAS 42/3, 1979, pp. 500-34, pt. 2 (glossary and plates), BSOAS 43/2, 1980, pp. 288-310.</ref> کەسایەتی ئەفسانەیی ئەرمەنی کۆن «[[ئەژدەهاک (ئەفسانە)|ئەژدەهاک]]»، [[فارسی|فارسیی نوێ]] «ئەژدەها» (اژدها)، [[زمانی تاجیکی|فارسیی تاجیکی]] «ئەژدەهۆ» (аждаҳо)، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] «ئەژدەها» (اژدہا)، هەروەها [[زمانی کوردی|کوردی]] «ئەژدیها». ناوەکە هەروەها کۆچی کردووە بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]]،<ref>Detelić, Mirjana. "St Paraskeve in the Balkan Context" In: ''Folklore'' 121, no. 1 (2010): 101 (footnote nr. 12). Accessed March 24, 2021. http://www.jstor.org/stable/29534110.</ref> شێوەی «ئەژداجا»ی وەرگرتووە و واتای «ئەژدیها»، «مێینە ئەژدیها»<ref>Erben, Karel Jaromír; Strickland, Walter William. ''[https://archive.org/details/russianbulgarian00erbe/page/130/mode/2up Russian and Bulgarian folk-lore stories]''. London: G. Standring. 1907. p. 130.</ref> یان «ماری ئاوی»<ref>Kropej, Monika. ''Supernatural beings from Slovenian myth and folktales''. Ljubljana: Institute of Slovenian Ethnology at ZRC SAZU. 2012. p. 102. {{ISBN|978-961-254-428-7}}</ref> لە زمانە بەڵکانی و [[سلاڤ|سلاڤییەکاندا]].<ref>Kappler, Matthias. ''Turkish Language Contacts in Southeastern Europe''. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press, 2010. p. 256. https://doi.org/10.31826/9781463225612</ref> سەرەڕای لایەنە نەرێنییەکەی «ئەژی دەهاک» لە ئەفسانەدا، ئەژدیها لە هەندێک ئاڵای جەنگدا لە ته‌واوی مێژووی [[گەلانی ئێرانی]]دا بەکارهاتووە. کۆمەڵەی [[ئەژدەهاکییەکان|ئەژدەهاکید]] لە [[پتێرۆسۆر|پتێرۆسۆرەکان]] لە وشەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ «ئەژدیها» وەرگیراوە کە لە بنەڕەتدا لە «ئەژی دەهاک»ەوە هاتووە. == زوحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش [[شانامە]] == لە [[مێژووی تەبەری|مێژووی پێغەمبەران و پاشاکانی تەبەری]]دا، ئاماژە بە زەحاک کراوە، بەپێی وتەی تەبەری (گێڕانەوەی ئەوەی لە «هیشام بن محەممەد بن ئەلسائیب» بیستوویەتی) یەمەنییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە زەحاک یەکێکە لەوان، و دەڵێن ئەو بریتی بووە لە «ئەلدەحاک بن عەلوان بن عوبەید بن عوەیج»، و ئەو برای خۆی، «سینان»ی دەستنیشان کردووە بۆ فەرمانڕەواییکردنی [[میسر]]، و یەکەم [[فیرعەون]] بووە. هەروەها تەبەری هەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی مێژوویی بۆ ئەفسانەکە بکات، بەوەی دەڵێت مارەکانی سەر شانەکانی زەحاک گرێی دەماری بوون.<ref>p. 203-204 in "The History of al-Tabari Vol. 2 Prophets and Patriarchs" SUNY Press</ref> == ناکۆکی == ناکۆکی ھەیە لەسەر ڕاستی چیرۆکی زووحاک و [[کاوەی ئاسنگەر]] و نەژادیان کە دەڵێن زووحاک دوا شای [[ماد|ئیمپراتۆریەتیی مادەکان]] بوو کە وێنە پەیکەرێکی ئێستا لە مۆزەخانەی شاری [[شنۆ]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ژێریدا نووسراوە: «پەیکەری شاھەنشاھ ئەژدەھاک دوا شای زنجیرە دەسەڵاتی [[ماد]]، لە بنەڕەتدا [[کورد]] بووە و لە ڕەچەڵەکی مادەکانە و کۆتا پادشای ئیمپراتۆیەتیی مادەکان بوو و بە کەسێکی داد پەروەر ناسرابوو، لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە ئیمپراتۆریەتییەکەی ڕووخێندرا، [[ئەحمەد موفتی زادە]] دەڵێت: «مادەکان وڵاتێکی بچووکیان دروست کرد لە [[بەھار]]دا کە ناوچەیەکی بچووکی [[ھەمەدان]] بوو پاشان دەسەڵاتیان ھەموو [[ئێران]]ی گرتەوە، و ئەو چیرۆکەی لەبارەی زووحاک باسکراوە تەنیا درۆیەک بووە، فارسەکان لە ڕێگەی ژن و ژنخوازییەوە وردە وردە دەسەڵاتیان زیادی کرد و ئەو کەسەی کە ناوی [[کاوەی ئاسنگەر]]ە [[فارس]] بووە و تەنیا کەسێک بوو کە دژی کورد کودەتای ئەنجامدا و دەرئەنجام ھاتنی [[کورووشی مەزن|کۆرش]] و دامەزراندنی شاھەنشاھی ستەمکاری ئێران کە ئەمە ڕاستی [[نەورۆز]]ە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Zahhak}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەفسانەی تەمەندرێژی]] [[پۆل:شەیتانەکان]] 1zqgpd5k0w3ya6l4a6u3xyh8n88ttl7 1571436 1571434 2026-04-03T08:02:21Z 1silent scientist 51740 1571436 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[شا]] | name = زوحاک | honorific_suffix = پاشایەکی ئەفسانە کوردی و ئێرانییەکان | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ضحاک | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[فارسی/پێشدادی]]<ref>https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513202829/https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ |date=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref> | other_names = ئەژی دەھاک{{-}}بێوەرئەسب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=loghatnaameh.com |ناونیشان=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |سەردێڕ=ضحاک بیوراسب &#124; پارسی ویکی |بڵاوکەرەوە=Loghatnaameh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140201182300/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | net_worth = | height = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = [[ئەرنەواز]]{{-}}[[شەھرناز]] | partner = | children = | parents = | mother = | father = مەرداس | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} [[پەڕگە:Mir Musavvir 002 (Zahhak).jpg|وێنۆک|زوحاک لە [[شانامە]]دا]] [[پەڕگە:"Zahhak is Told His Fate", Folio 29v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DP107120.jpg|وێنۆک|زوحاک لە کاتی لەدایکبوونی [[فەرەیدوون]] لە [[مۆتەکە]]کەی لە ترس و دڵەڕاوکێدا بەئاگا دێتەوە]] '''زوحاک''' یان '''زەحاک''' ({{بە فارسی|ضحاک}}) کەسایەتییەکی خراپە لە ئەفسانە [[کورد]]ی و [[فارس]]ییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/2916523 |سەردێڕ=zahāk or wolflike serpent in the Persian and kurish Mythology &#124; khosro gholizadeh |بڵاوکەرەوە=Academia.edu |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Gholizadeh |یەکەم١=Khosro}}</ref> لە [[زەردەشت]]دا زوحاک بە کوڕی [[ئەھریمەن]] و دووژمنی [[وەرمەز]] دادەنرێت.<ref name="Bane 2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bane |یەکەم=Theresa |سەردێڕ=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures |بڵاوکەرەوە=McFarland |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٨٨٩٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA335 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|پەڕە=٣٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-iv-myths-and-legends |سەردێڕ=Persia: iv. Myths an Legends |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان == ئەژی ([[ئاوەڵناو]]ی «ئەژیش») وشەیەکی [[ئەڤێستا|ئەڤێستایی]]ە بۆ «[[مار]]» یان «[[ئەژدیھا]]».<ref>For Azi Dahaka as dragon see: Ingersoll, Ernest, et al., (2013). ''The Illustrated Book of Dragons and Dragon Lore''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B00D959PJ0</ref> ئەمە هاوڕەچەڵەکە لەگەڵ وشەی «ئەهی» لە زمانی [[سانسکریتی ڤێدی]]، بە واتای «مار»، و بەبێ واتایەکی نەرێنی. واتای ڕەسەنی «دەهاک» نادیارە. لە نێوان ئەو واتایانەی پێشنیاز کراون «پێوەدان» (سەرچاوەی نادیار)، «سووتان» (بڕوانە [[سانسکریت]] «دەهانا»)، «پیاو» یان «پیاو ئاسا» (بڕوانە [[زمانی ساکا|خۆتانی]] «دەها»)، «زەبەلاح» یان «بیانی» (بڕوانە گەلی [[داهای]] و «داسا»ە ڤێدییەکان). لە ئەفسانەی فارسیدا، «دەهاک» وەک ناوێکی تایبەت مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لەکاتێکدا شێوەی زەحاک، کە لە «[[شانامە]]»دا دەردەکەوێت، لە ڕێگەی کاریگەری وشەی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ناپەیوەندیداری «ضەحاک» (ضَحَّاك) دروست بووە کە بە واتای «کەسێک کە پێدەکەنێت» دێت. زاراوەی ئەڤێستایی «ئەژی دەهاک» و فارسیی ناوەڕاستی «ئەژدەهاگ» سەرچاوەی دێوی تەماحی [[مانی|مانەویی]] «ئەژ»ن،<ref>Appears numerous time in, for example: D. N. MacKenzie, ''Mani’s Šābuhragān'', pt. 1 (text and translation), BSOAS 42/3, 1979, pp. 500-34, pt. 2 (glossary and plates), BSOAS 43/2, 1980, pp. 288-310.</ref> کەسایەتی ئەفسانەیی ئەرمەنی کۆن «[[ئەژدەهاک (ئەفسانە)|ئەژدەهاک]]»، [[فارسی|فارسیی نوێ]] «ئەژدەها» (اژدها)، [[زمانی تاجیکی|فارسیی تاجیکی]] «ئەژدەهۆ» (аждаҳо)، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] «ئەژدەها» (اژدہا)، هەروەها [[زمانی کوردی|کوردی]] «ئەژدیها». ناوەکە هەروەها کۆچی کردووە بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]]،<ref>Detelić, Mirjana. "St Paraskeve in the Balkan Context" In: ''Folklore'' 121, no. 1 (2010): 101 (footnote nr. 12). Accessed March 24, 2021. http://www.jstor.org/stable/29534110.</ref> شێوەی «ئەژداجا»ی وەرگرتووە و واتای «ئەژدیها»، «مێینە ئەژدیها»<ref>Erben, Karel Jaromír; Strickland, Walter William. ''[https://archive.org/details/russianbulgarian00erbe/page/130/mode/2up Russian and Bulgarian folk-lore stories]''. London: G. Standring. 1907. p. 130.</ref> یان «ماری ئاوی»<ref>Kropej, Monika. ''Supernatural beings from Slovenian myth and folktales''. Ljubljana: Institute of Slovenian Ethnology at ZRC SAZU. 2012. p. 102. {{ISBN|978-961-254-428-7}}</ref> لە زمانە بەڵکانی و [[سلاڤ|سلاڤییەکاندا]].<ref>Kappler, Matthias. ''Turkish Language Contacts in Southeastern Europe''. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press, 2010. p. 256. https://doi.org/10.31826/9781463225612</ref> سەرەڕای لایەنە نەرێنییەکەی «ئەژی دەهاک» لە ئەفسانەدا، ئەژدیها لە هەندێک ئاڵای جەنگدا لە ته‌واوی مێژووی [[گەلانی ئێرانی]]دا بەکارهاتووە. کۆمەڵەی [[ئەژدەهاکییەکان|ئەژدەهاکید]] لە [[پتێرۆسۆر|پتێرۆسۆرەکان]] لە وشەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ «ئەژدیها» وەرگیراوە کە لە بنەڕەتدا لە «ئەژی دەهاک»ەوە هاتووە. == زوحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش [[شانامە]] == لە [[مێژووی تەبەری|مێژووی پێغەمبەران و پاشاکانی تەبەری]]دا، ئاماژە بە زەحاک کراوە، بەپێی وتەی تەبەری (گێڕانەوەی ئەوەی لە «هیشام بن محەممەد بن ئەلسائیب» بیستوویەتی) یەمەنییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە زەحاک یەکێکە لەوان، و دەڵێن ئەو بریتی بووە لە «ئەلدەحاک بن عەلوان بن عوبەید بن عوەیج»، و ئەو برای خۆی، «سینان»ی دەستنیشان کردووە بۆ فەرمانڕەواییکردنی [[میسر]]، و یەکەم [[فیرعەون]] بووە. هەروەها تەبەری هەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی مێژوویی بۆ ئەفسانەکە بکات، بەوەی دەڵێت مارەکانی سەر شانەکانی زەحاک گرێی دەماری بوون.<ref>p. 203-204 in "The History of al-Tabari Vol. 2 Prophets and Patriarchs" SUNY Press</ref> == ناکۆکی == ناکۆکی ھەیە لەسەر ڕاستی چیرۆکی زووحاک و [[کاوەی ئاسنگەر]] و نەژادیان کە دەڵێن زووحاک دوا شای [[ماد|ئیمپراتۆریەتیی مادەکان]] بوو کە وێنە پەیکەرێکی ئێستا لە مۆزەخانەی شاری [[شنۆ]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ژێریدا نووسراوە: «پەیکەری شاھەنشاھ ئەژدەھاک دوا شای زنجیرە دەسەڵاتی [[ماد]]، لە بنەڕەتدا [[کورد]] بووە و لە ڕەچەڵەکی مادەکانە و کۆتا پادشای ئیمپراتۆیەتیی مادەکان بوو و بە کەسێکی داد پەروەر ناسرابوو، لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە ئیمپراتۆریەتییەکەی ڕووخێندرا، [[ئەحمەد موفتی زادە]] دەڵێت: «مادەکان وڵاتێکی بچووکیان دروست کرد لە [[بەھار]]دا کە ناوچەیەکی بچووکی [[ھەمەدان]] بوو پاشان دەسەڵاتیان ھەموو [[ئێران]]ی گرتەوە، و ئەو چیرۆکەی لەبارەی زووحاک باسکراوە تەنیا درۆیەک بووە، فارسەکان لە ڕێگەی ژن و ژنخوازییەوە وردە وردە دەسەڵاتیان زیادی کرد و ئەو کەسەی کە ناوی [[کاوەی ئاسنگەر]]ە [[فارس]] بووە و تەنیا کەسێک بوو کە دژی کورد کودەتای ئەنجامدا و دەرئەنجام ھاتنی [[کورووشی مەزن|کۆرش]] و دامەزراندنی شاھەنشاھی ستەمکاری ئێران کە ئەمە ڕاستی [[نەورۆز]]ە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Zahhak}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەفسانەی تەمەندرێژی]] [[پۆل:شەیتانەکان]] o7gnyhpsrheyhvqrlmnwdn5np5rot67 1571438 1571436 2026-04-03T08:03:20Z 1silent scientist 51740 /* زوحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش شانامە */ 1571438 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[شا]] | name = زوحاک | honorific_suffix = پاشایەکی ئەفسانە کوردی و ئێرانییەکان | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ضحاک | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[فارسی/پێشدادی]]<ref>https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513202829/https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ |date=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref> | other_names = ئەژی دەھاک{{-}}بێوەرئەسب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=loghatnaameh.com |ناونیشان=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |سەردێڕ=ضحاک بیوراسب &#124; پارسی ویکی |بڵاوکەرەوە=Loghatnaameh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140201182300/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | net_worth = | height = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = [[ئەرنەواز]]{{-}}[[شەھرناز]] | partner = | children = | parents = | mother = | father = مەرداس | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} [[پەڕگە:Mir Musavvir 002 (Zahhak).jpg|وێنۆک|زوحاک لە [[شانامە]]دا]] [[پەڕگە:"Zahhak is Told His Fate", Folio 29v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DP107120.jpg|وێنۆک|زوحاک لە کاتی لەدایکبوونی [[فەرەیدوون]] لە [[مۆتەکە]]کەی لە ترس و دڵەڕاوکێدا بەئاگا دێتەوە]] '''زوحاک''' یان '''زەحاک''' ({{بە فارسی|ضحاک}}) کەسایەتییەکی خراپە لە ئەفسانە [[کورد]]ی و [[فارس]]ییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/2916523 |سەردێڕ=zahāk or wolflike serpent in the Persian and kurish Mythology &#124; khosro gholizadeh |بڵاوکەرەوە=Academia.edu |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Gholizadeh |یەکەم١=Khosro}}</ref> لە [[زەردەشت]]دا زوحاک بە کوڕی [[ئەھریمەن]] و دووژمنی [[وەرمەز]] دادەنرێت.<ref name="Bane 2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bane |یەکەم=Theresa |سەردێڕ=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures |بڵاوکەرەوە=McFarland |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٨٨٩٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA335 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|پەڕە=٣٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-iv-myths-and-legends |سەردێڕ=Persia: iv. Myths an Legends |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان == ئەژی ([[ئاوەڵناو]]ی «ئەژیش») وشەیەکی [[ئەڤێستا|ئەڤێستایی]]ە بۆ «[[مار]]» یان «[[ئەژدیھا]]».<ref>For Azi Dahaka as dragon see: Ingersoll, Ernest, et al., (2013). ''The Illustrated Book of Dragons and Dragon Lore''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B00D959PJ0</ref> ئەمە هاوڕەچەڵەکە لەگەڵ وشەی «ئەهی» لە زمانی [[سانسکریتی ڤێدی]]، بە واتای «مار»، و بەبێ واتایەکی نەرێنی. واتای ڕەسەنی «دەهاک» نادیارە. لە نێوان ئەو واتایانەی پێشنیاز کراون «پێوەدان» (سەرچاوەی نادیار)، «سووتان» (بڕوانە [[سانسکریت]] «دەهانا»)، «پیاو» یان «پیاو ئاسا» (بڕوانە [[زمانی ساکا|خۆتانی]] «دەها»)، «زەبەلاح» یان «بیانی» (بڕوانە گەلی [[داهای]] و «داسا»ە ڤێدییەکان). لە ئەفسانەی فارسیدا، «دەهاک» وەک ناوێکی تایبەت مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لەکاتێکدا شێوەی زەحاک، کە لە «[[شانامە]]»دا دەردەکەوێت، لە ڕێگەی کاریگەری وشەی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ناپەیوەندیداری «ضەحاک» (ضَحَّاك) دروست بووە کە بە واتای «کەسێک کە پێدەکەنێت» دێت. زاراوەی ئەڤێستایی «ئەژی دەهاک» و فارسیی ناوەڕاستی «ئەژدەهاگ» سەرچاوەی دێوی تەماحی [[مانی|مانەویی]] «ئەژ»ن،<ref>Appears numerous time in, for example: D. N. MacKenzie, ''Mani’s Šābuhragān'', pt. 1 (text and translation), BSOAS 42/3, 1979, pp. 500-34, pt. 2 (glossary and plates), BSOAS 43/2, 1980, pp. 288-310.</ref> کەسایەتی ئەفسانەیی ئەرمەنی کۆن «[[ئەژدەهاک (ئەفسانە)|ئەژدەهاک]]»، [[فارسی|فارسیی نوێ]] «ئەژدەها» (اژدها)، [[زمانی تاجیکی|فارسیی تاجیکی]] «ئەژدەهۆ» (аждаҳо)، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] «ئەژدەها» (اژدہا)، هەروەها [[زمانی کوردی|کوردی]] «ئەژدیها». ناوەکە هەروەها کۆچی کردووە بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]]،<ref>Detelić, Mirjana. "St Paraskeve in the Balkan Context" In: ''Folklore'' 121, no. 1 (2010): 101 (footnote nr. 12). Accessed March 24, 2021. http://www.jstor.org/stable/29534110.</ref> شێوەی «ئەژداجا»ی وەرگرتووە و واتای «ئەژدیها»، «مێینە ئەژدیها»<ref>Erben, Karel Jaromír; Strickland, Walter William. ''[https://archive.org/details/russianbulgarian00erbe/page/130/mode/2up Russian and Bulgarian folk-lore stories]''. London: G. Standring. 1907. p. 130.</ref> یان «ماری ئاوی»<ref>Kropej, Monika. ''Supernatural beings from Slovenian myth and folktales''. Ljubljana: Institute of Slovenian Ethnology at ZRC SAZU. 2012. p. 102. {{ISBN|978-961-254-428-7}}</ref> لە زمانە بەڵکانی و [[سلاڤ|سلاڤییەکاندا]].<ref>Kappler, Matthias. ''Turkish Language Contacts in Southeastern Europe''. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press, 2010. p. 256. https://doi.org/10.31826/9781463225612</ref> سەرەڕای لایەنە نەرێنییەکەی «ئەژی دەهاک» لە ئەفسانەدا، ئەژدیها لە هەندێک ئاڵای جەنگدا لە ته‌واوی مێژووی [[گەلانی ئێرانی]]دا بەکارهاتووە. کۆمەڵەی [[ئەژدەهاکییەکان|ئەژدەهاکید]] لە [[پتێرۆسۆر|پتێرۆسۆرەکان]] لە وشەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ «ئەژدیها» وەرگیراوە کە لە بنەڕەتدا لە «ئەژی دەهاک»ەوە هاتووە. == زوحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش [[شانامە]] == لە [[مێژووی تەبەری|مێژووی پێغەمبەران و پاشاکانی تەبەری]]دا، ئاماژە بە زەحاک کراوە، بەپێی وتەی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] (گێڕانەوەی ئەوەی لە «هیشام بن محەممەد بن ئەلسائیب» بیستوویەتی) یەمەنییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە زەحاک یەکێکە لەوان، و دەڵێن ئەو بریتی بووە لە «ئەلدەحاک بن عەلوان بن عوبەید بن عوەیج»، و ئەو برای خۆی، «سینان»ی دەستنیشان کردووە بۆ فەرمانڕەواییکردنی [[میسر]]، و یەکەم [[فیرعەون]] بووە. هەروەها تەبەری هەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی مێژوویی بۆ ئەفسانەکە بکات، بەوەی دەڵێت مارەکانی سەر شانەکانی زەحاک گرێی دەماری بوون.<ref>p. 203-204 in "The History of al-Tabari Vol. 2 Prophets and Patriarchs" SUNY Press</ref> == ناکۆکی == ناکۆکی ھەیە لەسەر ڕاستی چیرۆکی زووحاک و [[کاوەی ئاسنگەر]] و نەژادیان کە دەڵێن زووحاک دوا شای [[ماد|ئیمپراتۆریەتیی مادەکان]] بوو کە وێنە پەیکەرێکی ئێستا لە مۆزەخانەی شاری [[شنۆ]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ژێریدا نووسراوە: «پەیکەری شاھەنشاھ ئەژدەھاک دوا شای زنجیرە دەسەڵاتی [[ماد]]، لە بنەڕەتدا [[کورد]] بووە و لە ڕەچەڵەکی مادەکانە و کۆتا پادشای ئیمپراتۆیەتیی مادەکان بوو و بە کەسێکی داد پەروەر ناسرابوو، لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە ئیمپراتۆریەتییەکەی ڕووخێندرا، [[ئەحمەد موفتی زادە]] دەڵێت: «مادەکان وڵاتێکی بچووکیان دروست کرد لە [[بەھار]]دا کە ناوچەیەکی بچووکی [[ھەمەدان]] بوو پاشان دەسەڵاتیان ھەموو [[ئێران]]ی گرتەوە، و ئەو چیرۆکەی لەبارەی زووحاک باسکراوە تەنیا درۆیەک بووە، فارسەکان لە ڕێگەی ژن و ژنخوازییەوە وردە وردە دەسەڵاتیان زیادی کرد و ئەو کەسەی کە ناوی [[کاوەی ئاسنگەر]]ە [[فارس]] بووە و تەنیا کەسێک بوو کە دژی کورد کودەتای ئەنجامدا و دەرئەنجام ھاتنی [[کورووشی مەزن|کۆرش]] و دامەزراندنی شاھەنشاھی ستەمکاری ئێران کە ئەمە ڕاستی [[نەورۆز]]ە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Zahhak}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەفسانەی تەمەندرێژی]] [[پۆل:شەیتانەکان]] aql99fwr9or41dn8rqliidv1rrdgqpy 1571439 1571438 2026-04-03T08:04:35Z 1silent scientist 51740 /* زوحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش شانامە */ 1571439 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[شا]] | name = زوحاک | honorific_suffix = پاشایەکی ئەفسانە کوردی و ئێرانییەکان | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ضحاک | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[فارسی/پێشدادی]]<ref>https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513202829/https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ |date=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref> | other_names = ئەژی دەھاک{{-}}بێوەرئەسب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=loghatnaameh.com |ناونیشان=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |سەردێڕ=ضحاک بیوراسب &#124; پارسی ویکی |بڵاوکەرەوە=Loghatnaameh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140201182300/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | net_worth = | height = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = [[ئەرنەواز]]{{-}}[[شەھرناز]] | partner = | children = | parents = | mother = | father = مەرداس | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} [[پەڕگە:Mir Musavvir 002 (Zahhak).jpg|وێنۆک|زوحاک لە [[شانامە]]دا]] [[پەڕگە:"Zahhak is Told His Fate", Folio 29v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DP107120.jpg|وێنۆک|زوحاک لە کاتی لەدایکبوونی [[فەرەیدوون]] لە [[مۆتەکە]]کەی لە ترس و دڵەڕاوکێدا بەئاگا دێتەوە]] '''زوحاک''' یان '''زەحاک''' ({{بە فارسی|ضحاک}}) کەسایەتییەکی خراپە لە ئەفسانە [[کورد]]ی و [[فارس]]ییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/2916523 |سەردێڕ=zahāk or wolflike serpent in the Persian and kurish Mythology &#124; khosro gholizadeh |بڵاوکەرەوە=Academia.edu |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Gholizadeh |یەکەم١=Khosro}}</ref> لە [[زەردەشت]]دا زوحاک بە کوڕی [[ئەھریمەن]] و دووژمنی [[وەرمەز]] دادەنرێت.<ref name="Bane 2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bane |یەکەم=Theresa |سەردێڕ=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures |بڵاوکەرەوە=McFarland |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٨٨٩٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA335 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|پەڕە=٣٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-iv-myths-and-legends |سەردێڕ=Persia: iv. Myths an Legends |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان == ئەژی ([[ئاوەڵناو]]ی «ئەژیش») وشەیەکی [[ئەڤێستا|ئەڤێستایی]]ە بۆ «[[مار]]» یان «[[ئەژدیھا]]».<ref>For Azi Dahaka as dragon see: Ingersoll, Ernest, et al., (2013). ''The Illustrated Book of Dragons and Dragon Lore''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B00D959PJ0</ref> ئەمە هاوڕەچەڵەکە لەگەڵ وشەی «ئەهی» لە زمانی [[سانسکریتی ڤێدی]]، بە واتای «مار»، و بەبێ واتایەکی نەرێنی. واتای ڕەسەنی «دەهاک» نادیارە. لە نێوان ئەو واتایانەی پێشنیاز کراون «پێوەدان» (سەرچاوەی نادیار)، «سووتان» (بڕوانە [[سانسکریت]] «دەهانا»)، «پیاو» یان «پیاو ئاسا» (بڕوانە [[زمانی ساکا|خۆتانی]] «دەها»)، «زەبەلاح» یان «بیانی» (بڕوانە گەلی [[داهای]] و «داسا»ە ڤێدییەکان). لە ئەفسانەی فارسیدا، «دەهاک» وەک ناوێکی تایبەت مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لەکاتێکدا شێوەی زەحاک، کە لە «[[شانامە]]»دا دەردەکەوێت، لە ڕێگەی کاریگەری وشەی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ناپەیوەندیداری «ضەحاک» (ضَحَّاك) دروست بووە کە بە واتای «کەسێک کە پێدەکەنێت» دێت. زاراوەی ئەڤێستایی «ئەژی دەهاک» و فارسیی ناوەڕاستی «ئەژدەهاگ» سەرچاوەی دێوی تەماحی [[مانی|مانەویی]] «ئەژ»ن،<ref>Appears numerous time in, for example: D. N. MacKenzie, ''Mani’s Šābuhragān'', pt. 1 (text and translation), BSOAS 42/3, 1979, pp. 500-34, pt. 2 (glossary and plates), BSOAS 43/2, 1980, pp. 288-310.</ref> کەسایەتی ئەفسانەیی ئەرمەنی کۆن «[[ئەژدەهاک (ئەفسانە)|ئەژدەهاک]]»، [[فارسی|فارسیی نوێ]] «ئەژدەها» (اژدها)، [[زمانی تاجیکی|فارسیی تاجیکی]] «ئەژدەهۆ» (аждаҳо)، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] «ئەژدەها» (اژدہا)، هەروەها [[زمانی کوردی|کوردی]] «ئەژدیها». ناوەکە هەروەها کۆچی کردووە بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]]،<ref>Detelić, Mirjana. "St Paraskeve in the Balkan Context" In: ''Folklore'' 121, no. 1 (2010): 101 (footnote nr. 12). Accessed March 24, 2021. http://www.jstor.org/stable/29534110.</ref> شێوەی «ئەژداجا»ی وەرگرتووە و واتای «ئەژدیها»، «مێینە ئەژدیها»<ref>Erben, Karel Jaromír; Strickland, Walter William. ''[https://archive.org/details/russianbulgarian00erbe/page/130/mode/2up Russian and Bulgarian folk-lore stories]''. London: G. Standring. 1907. p. 130.</ref> یان «ماری ئاوی»<ref>Kropej, Monika. ''Supernatural beings from Slovenian myth and folktales''. Ljubljana: Institute of Slovenian Ethnology at ZRC SAZU. 2012. p. 102. {{ISBN|978-961-254-428-7}}</ref> لە زمانە بەڵکانی و [[سلاڤ|سلاڤییەکاندا]].<ref>Kappler, Matthias. ''Turkish Language Contacts in Southeastern Europe''. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press, 2010. p. 256. https://doi.org/10.31826/9781463225612</ref> سەرەڕای لایەنە نەرێنییەکەی «ئەژی دەهاک» لە ئەفسانەدا، ئەژدیها لە هەندێک ئاڵای جەنگدا لە ته‌واوی مێژووی [[گەلانی ئێرانی]]دا بەکارهاتووە. کۆمەڵەی [[ئەژدەهاکییەکان|ئەژدەهاکید]] لە [[پتێرۆسۆر|پتێرۆسۆرەکان]] لە وشەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ «ئەژدیها» وەرگیراوە کە لە بنەڕەتدا لە «ئەژی دەهاک»ەوە هاتووە. == زوحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش [[شانامە]] == لە [[مێژووی تەبەری|مێژووی پێغەمبەران و پاشاکانی تەبەری]]دا، ئاماژە بە زەحاک کراوە، بەپێی وتەی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] (گێڕانەوەی ئەوەی لە «ھیشام بن محەممەد بن ئەلسائیب» بیستوویەتی) یەمەنییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە زەحاک یەکێکە لەوان، و دەڵێن ئەو بریتی بووە لە «ئەلدەحاک بن عەلوان بن عوبەید بن عوەیج»، و ئەو برای خۆی، «سینان»ی دەستنیشان کردووە بۆ فەرمانڕەواییکردنی [[میسر]]، و یەکەم [[فیرعەون]] بووە. ھەروەھا تەبەری ھەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی مێژوویی بۆ ئەفسانەکە بکات، بەوەی دەڵێت مارەکانی سەر شانەکانی زەحاک گرێی دەماری بوون.<ref>p. 203-204 in "The History of al-Tabari Vol. 2 Prophets and Patriarchs" SUNY Press</ref> == ناکۆکی == ناکۆکی ھەیە لەسەر ڕاستی چیرۆکی زووحاک و [[کاوەی ئاسنگەر]] و نەژادیان کە دەڵێن زووحاک دوا شای [[ماد|ئیمپراتۆریەتیی مادەکان]] بوو کە وێنە پەیکەرێکی ئێستا لە مۆزەخانەی شاری [[شنۆ]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ژێریدا نووسراوە: «پەیکەری شاھەنشاھ ئەژدەھاک دوا شای زنجیرە دەسەڵاتی [[ماد]]، لە بنەڕەتدا [[کورد]] بووە و لە ڕەچەڵەکی مادەکانە و کۆتا پادشای ئیمپراتۆیەتیی مادەکان بوو و بە کەسێکی داد پەروەر ناسرابوو، لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە ئیمپراتۆریەتییەکەی ڕووخێندرا، [[ئەحمەد موفتی زادە]] دەڵێت: «مادەکان وڵاتێکی بچووکیان دروست کرد لە [[بەھار]]دا کە ناوچەیەکی بچووکی [[ھەمەدان]] بوو پاشان دەسەڵاتیان ھەموو [[ئێران]]ی گرتەوە، و ئەو چیرۆکەی لەبارەی زووحاک باسکراوە تەنیا درۆیەک بووە، فارسەکان لە ڕێگەی ژن و ژنخوازییەوە وردە وردە دەسەڵاتیان زیادی کرد و ئەو کەسەی کە ناوی [[کاوەی ئاسنگەر]]ە [[فارس]] بووە و تەنیا کەسێک بوو کە دژی کورد کودەتای ئەنجامدا و دەرئەنجام ھاتنی [[کورووشی مەزن|کۆرش]] و دامەزراندنی شاھەنشاھی ستەمکاری ئێران کە ئەمە ڕاستی [[نەورۆز]]ە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Zahhak}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەفسانەی تەمەندرێژی]] [[پۆل:شەیتانەکان]] ehned8iar812597tcw8gz0vvxdrsike 1571440 1571439 2026-04-03T08:08:32Z 1silent scientist 51740 /* ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان */ 1571440 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[شا]] | name = زوحاک | honorific_suffix = پاشایەکی ئەفسانە کوردی و ئێرانییەکان | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ضحاک | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[فارسی/پێشدادی]]<ref>https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513202829/https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ |date=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref> | other_names = ئەژی دەھاک{{-}}بێوەرئەسب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=loghatnaameh.com |ناونیشان=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |سەردێڕ=ضحاک بیوراسب &#124; پارسی ویکی |بڵاوکەرەوە=Loghatnaameh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140201182300/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | net_worth = | height = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = [[ئەرنەواز]]{{-}}[[شەھرناز]] | partner = | children = | parents = | mother = | father = مەرداس | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} [[پەڕگە:Mir Musavvir 002 (Zahhak).jpg|وێنۆک|زوحاک لە [[شانامە]]دا]] [[پەڕگە:"Zahhak is Told His Fate", Folio 29v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DP107120.jpg|وێنۆک|زوحاک لە کاتی لەدایکبوونی [[فەرەیدوون]] لە [[مۆتەکە]]کەی لە ترس و دڵەڕاوکێدا بەئاگا دێتەوە]] '''زوحاک''' یان '''زەحاک''' ({{بە فارسی|ضحاک}}) کەسایەتییەکی خراپە لە ئەفسانە [[کورد]]ی و [[فارس]]ییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/2916523 |سەردێڕ=zahāk or wolflike serpent in the Persian and kurish Mythology &#124; khosro gholizadeh |بڵاوکەرەوە=Academia.edu |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Gholizadeh |یەکەم١=Khosro}}</ref> لە [[زەردەشت]]دا زوحاک بە کوڕی [[ئەھریمەن]] و دووژمنی [[وەرمەز]] دادەنرێت.<ref name="Bane 2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bane |یەکەم=Theresa |سەردێڕ=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures |بڵاوکەرەوە=McFarland |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٨٨٩٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA335 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|پەڕە=٣٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-iv-myths-and-legends |سەردێڕ=Persia: iv. Myths an Legends |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان == ئەژی ([[ئاوەڵناو]]ی «ئەژیش») وشەیەکی [[ئەڤێستا|ئەڤێستایی]]ە بۆ «[[مار]]» یان «[[ئەژدیھا]]».<ref>For Azi Dahaka as dragon see: Ingersoll, Ernest, et al., (2013). ''The Illustrated Book of Dragons and Dragon Lore''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B00D959PJ0</ref> ئەمە ھاوڕەچەڵەکە لەگەڵ وشەی «ئەھی» لە زمانی [[سانسکریتی ڤێدی]]، بە واتای «مار»، و بەبێ واتایەکی نەرێنی. واتای ڕەسەنی «دەھاک» نادیارە. لە نێوان ئەو واتایانەی پێشنیاز کراون «پێوەدان» (سەرچاوەی نادیار)، «سووتان»، «پیاو» یان «پیاو ئاسا»، «زەبەلاح» یان «بیانی». لە ئەفسانەی فارسیدا، «دەھاک» وەک ناوێکی تایبەت مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لەکاتێکدا شێوەی زەحاک، کە لە «[[شانامە]]»دا دەردەکەوێت، لە ڕێگەی کاریگەری وشەی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ناپەیوەندیداری «ضەحاک» (ضَحَّاك) دروست بووە کە بە واتای «کەسێک کە پێدەکەنێت» دێت. زاراوەی ئەڤێستایی «ئەژی دەھاک» و فارسیی ناوەڕاستی «ئەژدەھاگ» سەرچاوەی دێوی تەماحی [[مانی|مانەویی]] «ئەژ»ن،<ref>Appears numerous time in, for example: D. N. MacKenzie, ''Mani’s Šābuhragān'', pt. 1 (text and translation), BSOAS 42/3, 1979, pp. 500-34, pt. 2 (glossary and plates), BSOAS 43/2, 1980, pp. 288-310.</ref> کەسایەتی ئەفسانەیی ئەرمەنی کۆن «[[ئەژدەھاک (ئەفسانە)|ئەژدەھاک]]»، [[فارسی|فارسیی نوێ]] «ئەژدەھا» (اژدھا)، [[زمانی تاجیکی|فارسیی تاجیکی]] «ئەژدەھۆ» (аждаҳо)، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] «ئەژدەھا» (اژدہا)، ھەروەھا [[زمانی کوردی|کوردی]] «ئەژدیھا». ناوەکە ھەروەھا کۆچی کردووە بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]]،<ref>Detelić, Mirjana. "St Paraskeve in the Balkan Context" In: ''Folklore'' 121, no. 1 (2010): 101 (footnote nr. 12). Accessed March 24, 2021. http://www.jstor.org/stable/29534110.</ref> شێوەی «ئەژداجا»ی وەرگرتووە و واتای «ئەژدیھا»، «مێینە ئەژدیھا»<ref>Erben, Karel Jaromír; Strickland, Walter William. ''[https://archive.org/details/russianbulgarian00erbe/page/130/mode/2up Russian and Bulgarian folk-lore stories]''. London: G. Standring. 1907. p. 130.</ref> یان «ماری ئاوی»<ref>Kropej, Monika. ''Supernatural beings from Slovenian myth and folktales''. Ljubljana: Institute of Slovenian Ethnology at ZRC SAZU. 2012. p. 102. {{ISBN|978-961-254-428-7}}</ref> لە زمانە بەڵکانی و [[سلاڤ|سلاڤییەکاندا]].<ref>Kappler, Matthias. ''Turkish Language Contacts in Southeastern Europe''. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press, 2010. p. 256. https://doi.org/10.31826/9781463225612</ref> سەرەڕای لایەنە نەرێنییەکەی «ئەژی دەھاک» لە ئەفسانەدا، ئەژدیھا لە ھەندێک ئاڵای جەنگدا لە تەواوی مێژووی [[گەلانی ئێرانی]]دا بەکارھاتووە. کۆمەڵەی [[ئەژدەھاکییەکان|ئەژدەھاکید]] لە [[پتێرۆسۆر|پتێرۆسۆرەکان]] لە وشەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ «ئەژدیھا» وەرگیراوە کە لە بنەڕەتدا لە «ئەژی دەھاک»ەوە ھاتووە. == زوحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش [[شانامە]] == لە [[مێژووی تەبەری|مێژووی پێغەمبەران و پاشاکانی تەبەری]]دا، ئاماژە بە زەحاک کراوە، بەپێی وتەی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] (گێڕانەوەی ئەوەی لە «ھیشام بن محەممەد بن ئەلسائیب» بیستوویەتی) یەمەنییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە زەحاک یەکێکە لەوان، و دەڵێن ئەو بریتی بووە لە «ئەلدەحاک بن عەلوان بن عوبەید بن عوەیج»، و ئەو برای خۆی، «سینان»ی دەستنیشان کردووە بۆ فەرمانڕەواییکردنی [[میسر]]، و یەکەم [[فیرعەون]] بووە. ھەروەھا تەبەری ھەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی مێژوویی بۆ ئەفسانەکە بکات، بەوەی دەڵێت مارەکانی سەر شانەکانی زەحاک گرێی دەماری بوون.<ref>p. 203-204 in "The History of al-Tabari Vol. 2 Prophets and Patriarchs" SUNY Press</ref> == ناکۆکی == ناکۆکی ھەیە لەسەر ڕاستی چیرۆکی زووحاک و [[کاوەی ئاسنگەر]] و نەژادیان کە دەڵێن زووحاک دوا شای [[ماد|ئیمپراتۆریەتیی مادەکان]] بوو کە وێنە پەیکەرێکی ئێستا لە مۆزەخانەی شاری [[شنۆ]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ژێریدا نووسراوە: «پەیکەری شاھەنشاھ ئەژدەھاک دوا شای زنجیرە دەسەڵاتی [[ماد]]، لە بنەڕەتدا [[کورد]] بووە و لە ڕەچەڵەکی مادەکانە و کۆتا پادشای ئیمپراتۆیەتیی مادەکان بوو و بە کەسێکی داد پەروەر ناسرابوو، لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە ئیمپراتۆریەتییەکەی ڕووخێندرا، [[ئەحمەد موفتی زادە]] دەڵێت: «مادەکان وڵاتێکی بچووکیان دروست کرد لە [[بەھار]]دا کە ناوچەیەکی بچووکی [[ھەمەدان]] بوو پاشان دەسەڵاتیان ھەموو [[ئێران]]ی گرتەوە، و ئەو چیرۆکەی لەبارەی زووحاک باسکراوە تەنیا درۆیەک بووە، فارسەکان لە ڕێگەی ژن و ژنخوازییەوە وردە وردە دەسەڵاتیان زیادی کرد و ئەو کەسەی کە ناوی [[کاوەی ئاسنگەر]]ە [[فارس]] بووە و تەنیا کەسێک بوو کە دژی کورد کودەتای ئەنجامدا و دەرئەنجام ھاتنی [[کورووشی مەزن|کۆرش]] و دامەزراندنی شاھەنشاھی ستەمکاری ئێران کە ئەمە ڕاستی [[نەورۆز]]ە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Zahhak}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەفسانەی تەمەندرێژی]] [[پۆل:شەیتانەکان]] 87je0ekuop60bkw579cqk98tsq86n2k 1571441 1571440 2026-04-03T08:09:12Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1571441 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[شا]] | name = زوحاک | honorific_suffix = پاشایەکی ئەفسانە کوردی و ئێرانییەکان | image = | image_upright = | landscape = | alt = | caption = | native_name = ضحاک | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = | birth_date = | birth_place = | baptised = | disappeared_date = | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = | burial_place = | burial_coordinates = | monuments = | nationality = [[فارسی/پێشدادی]]<ref>https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513202829/https://agc.garmian.edu.krd/newroz/ |date=١٣ی ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref> | other_names = ئەژی دەھاک{{-}}بێوەرئەسب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=loghatnaameh.com |ناونیشان=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |سەردێڕ=ضحاک بیوراسب &#124; پارسی ویکی |بڵاوکەرەوە=Loghatnaameh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140201182300/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-cd5088b4eaa749f8a25507f1a63b9fc7-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | net_worth = | height = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = [[ئەرنەواز]]{{-}}[[شەھرناز]] | partner = | children = | parents = | mother = | father = مەرداس | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} [[پەڕگە:Mir Musavvir 002 (Zahhak).jpg|وێنۆک|زوحاک لە [[شانامە]]دا]] [[پەڕگە:"Zahhak is Told His Fate", Folio 29v from the Shahnama (Book of Kings) of Shah Tahmasp MET DP107120.jpg|وێنۆک|زوحاک لە کاتی لەدایکبوونی [[فەرەیدوون]] لە [[مۆتەکە]]کەی لە ترس و دڵەڕاوکێدا بەئاگا دێتەوە]] '''زوحاک''' یان '''زەحاک''' ({{بە فارسی|ضحاک}}) کەسایەتییەکی خراپە لە ئەفسانە [[کورد]]ی و [[فارس]]ییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/2916523 |سەردێڕ=zahāk or wolflike serpent in the Persian and kurish Mythology &#124; khosro gholizadeh |بڵاوکەرەوە=Academia.edu |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|دوایین١=Gholizadeh |یەکەم١=Khosro}}</ref> لە [[زەردەشت]]دا زوحاک بە کوڕی [[ئەھریمەن]] و دووژمنی [[وەرمەز]] دادەنرێت.<ref name="Bane 2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bane |یەکەم=Theresa |سەردێڕ=Encyclopedia of Demons in World Religions and Cultures |بڵاوکەرەوە=McFarland |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٨٨٩٤-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=njDRfG6YVb8C&pg=PA335 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|پەڕە=٣٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-iv-myths-and-legends |سەردێڕ=Persia: iv. Myths an Legends |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == ڕەچەڵەکناسی و وشە وەرگیراوەکان == ئەژی ([[ئاوەڵناو]]ی «ئەژیش») وشەیەکی [[ئەڤێستا|ئەڤێستایی]]ە بۆ «[[مار]]» یان «[[ئەژدیھا]]».<ref>For Azi Dahaka as dragon see: Ingersoll, Ernest, et al., (2013). ''The Illustrated Book of Dragons and Dragon Lore''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN B00D959PJ0</ref> ئەمە ھاوڕەچەڵەکە لەگەڵ وشەی «ئەھی» لە زمانی [[سانسکریتی ڤێدی]]، بە واتای «مار»، و بەبێ واتایەکی نەرێنی. واتای ڕەسەنی «دەھاک» نادیارە. لە نێوان ئەو واتایانەی پێشنیاز کراون «پێوەدان» (سەرچاوەی نادیار)، «سووتان»، «پیاو» یان «پیاو ئاسا»، «زەبەلاح» یان «بیانی». لە ئەفسانەی فارسیدا، «دەھاک» وەک ناوێکی تایبەت مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، لەکاتێکدا شێوەی زەحاک، کە لە «[[شانامە]]»دا دەردەکەوێت، لە ڕێگەی کاریگەری وشەی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ناپەیوەندیداری «ضەحاک» (ضَحَّاك) دروست بووە کە بە واتای «کەسێک کە پێدەکەنێت» دێت. زاراوەی ئەڤێستایی «ئەژی دەھاک» و فارسیی ناوەڕاستی «ئەژدەھاگ» سەرچاوەی دێوی تەماحی [[مانی|مانەویی]] «ئەژ»ن،<ref>Appears numerous time in, for example: D. N. MacKenzie, ''Mani’s Šābuhragān'', pt. 1 (text and translation), BSOAS 42/3, 1979, pp. 500-34, pt. 2 (glossary and plates), BSOAS 43/2, 1980, pp. 288-310.</ref> کەسایەتی ئەفسانەیی ئەرمەنی کۆن «[[ئەژدەھاک (ئەفسانە)|ئەژدەھاک]]»، [[فارسی|فارسیی نوێ]] «ئەژدەھا» (اژدھا)، [[زمانی تاجیکی|فارسیی تاجیکی]] «ئەژدەھۆ» (аждаҳо)، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] «ئەژدەھا» (اژدہا)، ھەروەھا [[زمانی کوردی|کوردی]] «ئەژدیھا». ناوەکە ھەروەھا کۆچی کردووە بۆ [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]]،<ref>Detelić, Mirjana. "St Paraskeve in the Balkan Context" In: ''Folklore'' 121, no. 1 (2010): 101 (footnote nr. 12). Accessed March 24, 2021. http://www.jstor.org/stable/29534110.</ref> شێوەی «ئەژداجا»ی وەرگرتووە و واتای «ئەژدیھا»، «مێینە ئەژدیھا»<ref>Erben, Karel Jaromír; Strickland, Walter William. ''[https://archive.org/details/russianbulgarian00erbe/page/130/mode/2up Russian and Bulgarian folk-lore stories]''. London: G. Standring. 1907. p. 130.</ref> یان «ماری ئاوی»<ref>Kropej, Monika. ''Supernatural beings from Slovenian myth and folktales''. Ljubljana: Institute of Slovenian Ethnology at ZRC SAZU. 2012. p. 102. {{ISBN|978-961-254-428-7}}</ref> لە زمانە بەڵکانی و [[سلاڤ|سلاڤییەکاندا]].<ref>Kappler, Matthias. ''Turkish Language Contacts in Southeastern Europe''. Piscataway, NJ, USA: Gorgias Press, 2010. p. 256. https://doi.org/10.31826/9781463225612</ref> سەرەڕای لایەنە نەرێنییەکەی «ئەژی دەھاک» لە ئەفسانەدا، ئەژدیھا لە ھەندێک ئاڵای جەنگدا لە تەواوی مێژووی [[گەلانی ئێرانی]]دا بەکارھاتووە. کۆمەڵەی [[ئەژدەھاکییەکان|ئەژدەھاکید]] لە [[پتێرۆسۆر|پتێرۆسۆرەکان]] لە وشەیەکی [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ «ئەژدیھا» وەرگیراوە کە لە بنەڕەتدا لە «ئەژی دەھاک»ەوە ھاتووە. == زوحاک لە مێژووە ئیسلامییەکانی پێش [[شانامە]] == لە [[مێژووی تەبەری|مێژووی پێغەمبەران و پاشاکانی تەبەری]]دا، ئاماژە بە زەحاک کراوە، بەپێی وتەی [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] (گێڕانەوەی ئەوەی لە «ھیشام بن محەممەد بن ئەلسائیب» بیستوویەتی) یەمەنییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە زەحاک یەکێکە لەوان، و دەڵێن ئەو بریتی بووە لە «ئەلدەحاک بن عەلوان بن عوبەید بن عوەیج»، و ئەو برای خۆی، «سینان»ی دەستنیشان کردووە بۆ فەرمانڕەواییکردنی [[میسر]]، و یەکەم [[فیرعەون]] بووە. ھەروەھا تەبەری ھەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی مێژوویی بۆ ئەفسانەکە بکات، بەوەی دەڵێت مارەکانی سەر شانەکانی زەحاک گرێی دەماری بوون.<ref>p. 203-204 in "The History of al-Tabari Vol. 2 Prophets and Patriarchs" SUNY Press</ref> == ناکۆکی == ناکۆکی ھەیە لەسەر ڕاستی چیرۆکی زووحاک و [[کاوەی ئاسنگەر]] و نەژادیان کە دەڵێن زووحاک دوا شای [[ماد|ئیمپراتۆریەتیی مادەکان]] بوو کە وێنە پەیکەرێکی ئێستا لە مۆزەخانەی شاری [[شنۆ]]یە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ژێریدا نووسراوە: «پەیکەری شاھەنشاھ ئەژدەھاک دوا شای زنجیرە دەسەڵاتی [[ماد]]، لە بنەڕەتدا [[کورد]] بووە و لە ڕەچەڵەکی مادەکانە و کۆتا پادشای ئیمپراتۆیەتیی مادەکان بوو و بە کەسێکی داد پەروەر ناسرابوو، لەلایەن [[فارسەکان]]ەوە ئیمپراتۆریەتییەکەی ڕووخێندرا، [[ئەحمەد موفتی زادە]] دەڵێت: «مادەکان وڵاتێکی بچووکیان دروست کرد لە [[بەھار]]دا کە ناوچەیەکی بچووکی [[ھەمەدان]] بوو پاشان دەسەڵاتیان ھەموو [[ئێران]]ی گرتەوە، و ئەو چیرۆکەی لەبارەی زووحاک باسکراوە تەنیا درۆیەک بووە، فارسەکان لە ڕێگەی ژن و ژنخوازییەوە وردە وردە دەسەڵاتیان زیادی کرد و ئەو کەسەی کە ناوی [[کاوەی ئاسنگەر]]ە [[فارس]] بووە و تەنیا کەسێک بوو کە دژی کورد کودەتای ئەنجامدا و دەرئەنجام ھاتنی [[کورووشی مەزن|کۆرش]] و دامەزراندنی شاھەنشاھی ستەمکاری ئێران کە ئەمە ڕاستی [[نەورۆز]]ە». == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Zahhak}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئێران|کوردستان}} [[پۆل:ئەفسانەی تەمەندرێژی]] [[پۆل:شەیتانەکان]] 2ng9lzz5oyv8u8hfyzih6bofyjpm2h3 0 226422 1571338 1459498 2026-04-02T22:04:19Z 1silent scientist 51740 1571338 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ئەنجومەنی یاسادانان | ناو = ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی | ناوی خۆماڵی = مجلس شورای اسلامی | زمانی_ناوی_خۆماڵی = فارسی | ناو_وەک_خۆی = | خوول = [[خولی دوازدەیەمی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|دوازدەیەم]] | ئاڕم = Islamic Parliament of Iran Seal.svg | سەرنووسی_ئاڕم = | قەبارەی_ئاڕم = | جێگرەوەی_ئاڕم = | وێنەی_لۆگۆ = | سەرنووسی_لۆگۆ = | قەبارەی_لۆگۆ = | جێگرەوەی_لۆگۆ = | جۆری_ئەنجومەن = [[یەک پەرلەمانی]]<ref name="OUP">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Dieter|دوایین١=Nohlen|بەستەری نووسەر١=Dieter Nohlen|یەکەم٢=Florian|دوایین٢=Grotz|یەکەم٣=Christof |دوایین٣=Hartmann |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Elections in Asia: A Data Handbook|chapter=Iran|بەرگ=I|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|پەڕە=٦٤|ژپنک=٠-١٩-٩٢٤٩٥٨-X}}</ref> | پێکھاتە = | ئەنجومەنەکان = | سنوورەکانی_خوول = | دامەزراندن = {{ڕێکەوتی سەرەتا و تەمەن|df=yes|١٩٠٦|١١|١٦}}{{ھن}}١٤ی ئازاری ١٩٨٠ {{بچووک|(جۆری ئێستا)}} | جیابوونەوە = | پێشینە = | پاشینە = | دانیشتنی_نوێ = | جۆری_سەرکردە١ = [[سەرۆکی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|سەرۆک]] | سەرکردە١ = [[محەممەدباقر قالیباف]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/%da%95%db%86%da%98%d9%87%db%95%da%b5%d8%a7%d8%aa%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa/%d8%b3%db%95%d8%b1%db%86%da%a9%db%8c-%d9%be%db%95%d8%b1%d9%84%db%95%d9%85%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a6%db%8e%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%af%db%95%d8%b3%d8%aa%d9%86%db%8c%d8%b4%d8%a7%d9%86-%da%a9%d8%b1%d8%a7/|سەردێڕ=سەرۆکی پەرلەمانی ئێران دەستنیشان کرا|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230123170043/https://rojnews.news/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DB%95%D8%B1%D9%84%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/28052024|سەردێڕ=محەممەدباقر قالیباف وەک سەرۆکی پەرلەمانی ئێران ھەڵبژێردرایەوە|بڵاوکەرەوە=ڕووداو|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> | حیزب١ = | ھەڵبژاردن١ = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠ | جۆری_سەرکردە٢ = جێگری یەکەم | سەرکردە٢ = [[حەمیدڕەزا حاجی بابایی]] | حیزب٢ = | ھەڵبژاردن٢ = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ | جۆری_سەرکردە٣ = جێگری دووەم | سەرکردە٣ = [[عەلی نیکزاد]] | حیزب٣ = | ھەڵبژاردن٣ = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ | جۆری_سەرکردە٤ = | سەرکردە٤ = | حیزب٤ = | ھەڵبژاردن٤ = | جۆری_سەرکردە٥ = | سەرکردە٥ = | حیزب٥ = | ھەڵبژاردن٥ = | جۆری_سەرکردە٦ = | سەرکردە٦ = | حیزب٦ = | ھەڵبژاردن٦ = | کورسییەکان = ٢٩٠<ref name="OUP"/> | ئەنجومەن١ = | ئەنجومەن٢ = | پێکھاتە١ = 12th Iranian Parliament.svg | قەبارەی_پێکھاتە١ = 300px | جێگرەوەی_پێکھاتە١ = | پێکھاتە٢ = | قەبارەی_پێکھاتە٢ = | جێگرەوەی_پێکھاتە٢ = | گرووپە_سیاسییەکان١ = * {{Color box|Red}} [[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخوازان]] (١٦٢) * {{Color box|Grey}} [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆکان]] (٨٣) * {{Color box|Purple}} [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخوازان و میانەڕەوەکان]] (٤٠) * {{Color box|Yellow}} [[بازنەکانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی بۆ کەمینە ئایینییەکان|کەمینەکان]] (٥) | گرووپە_سیاسییەکان٢ = | کۆمیتەکان١ = | کۆمیتەکان٢ = | کۆمیتە_دەمیەکەکان = | سیستەمی_دەنگدان١ = [[حوکمی زۆرینە]]ی [[سیستەمی ھەڵبژاردنی دووقۆناغی]]<ref name="OUP"/> | سیستەمی_دەنگدان٢ = | دوایین_ھەڵبژاردن١ = [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|٢٠٢٤]] | دوایین_ھەڵبژاردن٢ = | ھەڵبژاردنی_داھاتوو١ = ٢٠٢٨ | ھەڵبژاردنی_داھاتوو٢ = | ژووری_دانیشتن = مجلس شورای اسلامی ایران.jpg | قەبارەی_دانیشتن = 250px | جێگرەوەی_دانیشتن = | شوێنی_کۆبوونەوە = ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی، [[بەھارستان (ناوچە)|بەھارستان]]، [[تاران]]، [[ئێران]] | ماڵپەر = [http://www.Majlis.ir www.Majlis.ir] | بەرپێنووس = | درووشم = }} '''ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی''' ({{بە فارسی|مجلس شورای اسلامی}})، ھەروەھا ناسراو بە '''پەرلەمانی ئێران'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/7072423.html|سەردێڕ=پەرلەمانی ئێران دەنگ دەدات بۆ دوورخستنەوەی وەزیرێک|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> یان '''مەجلیسی ئێران'''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/44818/%D9%85%DB%95%D8%AC%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%95%DA%B5%D8%A7%DA%B5%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D8%A8%DB%86-%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D9%88%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%BE%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86%D8%AF-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA|سەردێڕ=مەجلیسی ئێران گەڵاڵەیەک بۆ وڵامدانەوەی ئەورووپا پەسەند دەکات|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> یەکێک لە دوو بەشی [[دەزگای یاسادانان]]ی نیشتمانیی [[ئێران]]ە. پێشتر پەرلەمان لە ٢٧٢ کورسی پێکدەھات، بەڵام لە دوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٠٠)|ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٠]] بۆ ٢٩٠ کورسی بەرز کرایەوە. [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاورژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|دواترین ھەڵبژاردن]] لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو و پەرلەمانی نوێش لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤دا دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/national/96932/parliamentary-elections-set-for-feb-2020 |سەردێڕ=Parliamentary Elections Set for Feb. 2020 |وێبگە=Financial Tribune |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191029184351/https://financialtribune.com/articles/national/96932/parliamentary-elections-set-for-feb-2020 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == === کۆماری ئیسلامیی ئێران === بەدوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا، [[ئەنجومەنی پیران]]ی ئێران ھەڵوەشایەوە و بە کردەیی لەلایەن [[ئەنجومەنی چاودێر]]ەوە جێگەی گیرایەوە، کە پێکهاتەی دوو ئەنجومەنیی دەزگای یاسادانانی ئێرانی پاراست. لە پێداچوونەوەی دەستووری ساڵی ١٩٨٩دا، «ئەنجومەنی ڕاوێژی نیشتمانیی» ناوەکەی بۆ «ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامیی» گۆڕدرا. لە دوای شۆڕشی ئێرانەوە، [[پەرلەمانی ئێران]] لەلایەن شەش سەرۆکەوە سەرکردایەتی کراوە. [[ئەکبەر هاشمی ڕەفسەنجانی]] وەک سەرۆکی دەستپێک لە ساڵی ١٩٨٠ تا ١٩٨٩ خزمەتی کرد. دواتر [[مەهدی کەڕووبی]] لە دوو خولی جیاوازدا (١٩٨٩–١٩٩٢ و ٢٠٠٠–٢٠٠٤) پۆستەکەی بەدەستەوە بوو، دوای ئەویش [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]] (١٩٩٢–٢٠٠٠)، [[غوڵامعەلی حەداد عادل]] (٢٠٠٤–٢٠٠٨)، [[عەلی لاریجانی]] (٢٠٠٨–٢٠٢٠)، و لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە [[محەممەدباقر قالیباف]]. لە بەدرێژایی مێژووەکەیدا، سیفەتی پەرلەمان لە «ژووری گفتوگۆ بۆ کەسایەتییە ناودارەکان»ەوە گۆڕاوە بۆ «یانەیەک بۆ پیاوانی شا» لە [[شانشینی پەھلەوی|سەردەمی پەھلەوی]]دا. لە سەردەمی کۆماری ئیسلامیشدا، گۆڕاوە بۆ دەستەیەک کە زیاتر لەژێر کاریگەریی ئەندامانی «چینی ناوەڕاستی خاوەن دارایی»دایە.<ref>Abrahamian, ''History of Modern Iran'', (2008), p. 179</ref><ref>''Islamic Majles, Ashnai-ye Ba Majles-e Showra-ye Islami'', Vol.ii (''Guide to the Islamic Majles'', Tehran, 1992, p. 205</ref> === هێرشی ٢٠١٧ === لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧دا، تەقەکردن لە پەرلەمانی ئێران و مەزارگەی [[ئایەتوڵڵا]] [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ڕوویدا.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-40184641|title=Iran shootings: Parliament and Khomeini shrine attacked|date=2017-06-07|publisher=BBC News|access-date=2017-06-07|language=en-GB|archive-date=6 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506083431/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-40184641|url-status=live}}</ref> چەکدارەکان لە پەرلەمانی ئێران و مەزارگەی ڕێبەری ئایینی ئایەتوڵڵا خومەینی لە [[تاران]] تەقەیان کرد. بەپێی ڕاپۆرتەکان، هێرشەکەی سەر مەزارگەکە ١٧ کوژراو و زیاتر لە ٣٠ برینداری لێکەوتەوە. [[پەرلەمان]] لەلایەن چوار چەکدارەوە هێرشی کرایە سەر کە بووە هۆی برینداربوونی حەوت بۆ هەشت کەس. هەردوو هێرشەکە لە دەوروبەری هەمان کاتدا ڕوویاندا و وادیارە هەماهەنگییان تێدا بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Islamic Consultative Assembly}} * [http://www.majlis.ir/ وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925083151/http://www.majlis.ir/ |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ }} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|ئیسلام}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران]] 76i90jl5npwhkidcb421xcsvbmld47b 1571339 1571338 2026-04-02T22:04:59Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1571339 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ئەنجومەنی یاسادانان | ناو = ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی | ناوی خۆماڵی = مجلس شورای اسلامی | زمانی_ناوی_خۆماڵی = فارسی | ناو_وەک_خۆی = | خوول = [[خولی دوازدەیەمی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|دوازدەیەم]] | ئاڕم = Islamic Parliament of Iran Seal.svg | سەرنووسی_ئاڕم = | قەبارەی_ئاڕم = | جێگرەوەی_ئاڕم = | وێنەی_لۆگۆ = | سەرنووسی_لۆگۆ = | قەبارەی_لۆگۆ = | جێگرەوەی_لۆگۆ = | جۆری_ئەنجومەن = [[یەک پەرلەمانی]]<ref name="OUP">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Dieter|دوایین١=Nohlen|بەستەری نووسەر١=Dieter Nohlen|یەکەم٢=Florian|دوایین٢=Grotz|یەکەم٣=Christof |دوایین٣=Hartmann |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Elections in Asia: A Data Handbook|chapter=Iran|بەرگ=I|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|پەڕە=٦٤|ژپنک=٠-١٩-٩٢٤٩٥٨-X}}</ref> | پێکھاتە = | ئەنجومەنەکان = | سنوورەکانی_خوول = | دامەزراندن = {{ڕێکەوتی سەرەتا و تەمەن|df=yes|١٩٠٦|١١|١٦}}{{ھن}}١٤ی ئازاری ١٩٨٠ {{بچووک|(جۆری ئێستا)}} | جیابوونەوە = | پێشینە = | پاشینە = | دانیشتنی_نوێ = | جۆری_سەرکردە١ = [[سەرۆکی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|سەرۆک]] | سەرکردە١ = [[محەممەدباقر قالیباف]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/%da%95%db%86%da%98%d9%87%db%95%da%b5%d8%a7%d8%aa%db%8c-%d9%86%d8%a7%d9%88%db%95%da%95%d8%a7%d8%b3%d8%aa/%d8%b3%db%95%d8%b1%db%86%da%a9%db%8c-%d9%be%db%95%d8%b1%d9%84%db%95%d9%85%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a6%db%8e%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%af%db%95%d8%b3%d8%aa%d9%86%db%8c%d8%b4%d8%a7%d9%86-%da%a9%d8%b1%d8%a7/|سەردێڕ=سەرۆکی پەرلەمانی ئێران دەستنیشان کرا|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230123170043/https://rojnews.news/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DB%95%D8%B1%D9%84%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/28052024|سەردێڕ=محەممەدباقر قالیباف وەک سەرۆکی پەرلەمانی ئێران ھەڵبژێردرایەوە|بڵاوکەرەوە=ڕووداو|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> | حیزب١ = | ھەڵبژاردن١ = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠ | جۆری_سەرکردە٢ = جێگری یەکەم | سەرکردە٢ = [[حەمیدڕەزا حاجی بابایی]] | حیزب٢ = | ھەڵبژاردن٢ = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ | جۆری_سەرکردە٣ = جێگری دووەم | سەرکردە٣ = [[عەلی نیکزاد]] | حیزب٣ = | ھەڵبژاردن٣ = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ | جۆری_سەرکردە٤ = | سەرکردە٤ = | حیزب٤ = | ھەڵبژاردن٤ = | جۆری_سەرکردە٥ = | سەرکردە٥ = | حیزب٥ = | ھەڵبژاردن٥ = | جۆری_سەرکردە٦ = | سەرکردە٦ = | حیزب٦ = | ھەڵبژاردن٦ = | کورسییەکان = ٢٩٠<ref name="OUP"/> | ئەنجومەن١ = | ئەنجومەن٢ = | پێکھاتە١ = 12th Iranian Parliament.svg | قەبارەی_پێکھاتە١ = 300px | جێگرەوەی_پێکھاتە١ = | پێکھاتە٢ = | قەبارەی_پێکھاتە٢ = | جێگرەوەی_پێکھاتە٢ = | گرووپە_سیاسییەکان١ = * {{Color box|Red}} [[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخوازان]] (١٦٢) * {{Color box|Grey}} [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆکان]] (٨٣) * {{Color box|Purple}} [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخوازان و میانەڕەوەکان]] (٤٠) * {{Color box|Yellow}} [[بازنەکانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی بۆ کەمینە ئایینییەکان|کەمینەکان]] (٥) | گرووپە_سیاسییەکان٢ = | کۆمیتەکان١ = | کۆمیتەکان٢ = | کۆمیتە_دەمیەکەکان = | سیستەمی_دەنگدان١ = [[حوکمی زۆرینە]]ی [[سیستەمی ھەڵبژاردنی دووقۆناغی]]<ref name="OUP"/> | سیستەمی_دەنگدان٢ = | دوایین_ھەڵبژاردن١ = [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|٢٠٢٤]] | دوایین_ھەڵبژاردن٢ = | ھەڵبژاردنی_داھاتوو١ = ٢٠٢٨ | ھەڵبژاردنی_داھاتوو٢ = | ژووری_دانیشتن = مجلس شورای اسلامی ایران.jpg | قەبارەی_دانیشتن = 250px | جێگرەوەی_دانیشتن = | شوێنی_کۆبوونەوە = ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی، [[بەھارستان (ناوچە)|بەھارستان]]، [[تاران]]، [[ئێران]] | ماڵپەر = [http://www.Majlis.ir www.Majlis.ir] | بەرپێنووس = | درووشم = }} '''ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی''' ({{بە فارسی|مجلس شورای اسلامی}})، ھەروەھا ناسراو بە '''پەرلەمانی ئێران'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/7072423.html|سەردێڕ=پەرلەمانی ئێران دەنگ دەدات بۆ دوورخستنەوەی وەزیرێک|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> یان '''مەجلیسی ئێران'''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/44818/%D9%85%DB%95%D8%AC%D9%84%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%AF%DB%95%DA%B5%D8%A7%DA%B5%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D8%A8%DB%86-%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D9%88%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%BE%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86%D8%AF-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA|سەردێڕ=مەجلیسی ئێران گەڵاڵەیەک بۆ وڵامدانەوەی ئەورووپا پەسەند دەکات|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> یەکێک لە دوو بەشی [[دەزگای یاسادانان]]ی نیشتمانیی [[ئێران]]ە. پێشتر پەرلەمان لە ٢٧٢ کورسی پێکدەھات، بەڵام لە دوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٠٠)|ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٠]] بۆ ٢٩٠ کورسی بەرز کرایەوە. [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاورژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|دواترین ھەڵبژاردن]] لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو و پەرلەمانی نوێش لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤دا دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/national/96932/parliamentary-elections-set-for-feb-2020 |سەردێڕ=Parliamentary Elections Set for Feb. 2020 |وێبگە=Financial Tribune |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191029184351/https://financialtribune.com/articles/national/96932/parliamentary-elections-set-for-feb-2020 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == === کۆماری ئیسلامیی ئێران === بەدوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا، [[ئەنجومەنی پیران]]ی ئێران ھەڵوەشایەوە و بە کردەیی لەلایەن [[ئەنجومەنی چاودێر]]ەوە جێگەی گیرایەوە، کە پێکهاتەی دوو ئەنجومەنیی دەزگای یاسادانانی ئێرانی پاراست. لە پێداچوونەوەی دەستووری ساڵی ١٩٨٩دا، «ئەنجومەنی ڕاوێژی نیشتمانیی» ناوەکەی بۆ «ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامیی» گۆڕدرا. لە دوای شۆڕشی ئێرانەوە، [[پەرلەمانی ئێران]] لەلایەن شەش سەرۆکەوە سەرکردایەتی کراوە. [[ئەکبەر هاشمی ڕەفسەنجانی]] وەک سەرۆکی دەستپێک لە ساڵی ١٩٨٠ تا ١٩٨٩ خزمەتی کرد. دواتر [[مەهدی کەڕووبی]] لە دوو خولی جیاوازدا (١٩٨٩–١٩٩٢ و ٢٠٠٠–٢٠٠٤) پۆستەکەی بەدەستەوە بوو، دوای ئەویش [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]] (١٩٩٢–٢٠٠٠)، [[غوڵامعەلی حەداد عادل]] (٢٠٠٤–٢٠٠٨)، [[عەلی لاریجانی]] (٢٠٠٨–٢٠٢٠)، و لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە [[محەممەدباقر قالیباف]]. لە بەدرێژایی مێژووەکەیدا، سیفەتی پەرلەمان لە «ژووری گفتوگۆ بۆ کەسایەتییە ناودارەکان»ەوە گۆڕاوە بۆ «یانەیەک بۆ پیاوانی شا» لە [[شانشینی پەھلەوی|سەردەمی پەھلەوی]]دا. لە سەردەمی کۆماری ئیسلامیشدا، گۆڕاوە بۆ دەستەیەک کە زیاتر لەژێر کاریگەریی ئەندامانی «چینی ناوەڕاستی خاوەن دارایی»دایە.<ref>Abrahamian, ''History of Modern Iran'', (2008), p. 179</ref><ref>''Islamic Majles, Ashnai-ye Ba Majles-e Showra-ye Islami'', Vol.ii (''Guide to the Islamic Majles'', Tehran, 1992, p. 205</ref> === هێرشی ٢٠١٧ === لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧دا، تەقەکردن لە پەرلەمانی ئێران و مەزارگەی [[ئایەتوڵڵا]] [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ڕوویدا.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-40184641|title=Iran shootings: Parliament and Khomeini shrine attacked|date=2017-06-07|publisher=BBC News|access-date=2017-06-07|language=en-GB|archive-date=6 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506083431/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-40184641|url-status=live}}</ref> چەکدارەکان لە پەرلەمانی ئێران و مەزارگەی ڕێبەری ئایینی ئایەتوڵڵا خومەینی لە [[تاران]] تەقەیان کرد. بەپێی ڕاپۆرتەکان، هێرشەکەی سەر مەزارگەکە ١٧ کوژراو و زیاتر لە ٣٠ برینداری لێکەوتەوە. [[پەرلەمان]] لەلایەن چوار چەکدارەوە هێرشی کرایە سەر کە بووە هۆی برینداربوونی حەوت بۆ هەشت کەس. هەردوو هێرشەکە لە دەوروبەری هەمان کاتدا ڕوویاندا و وادیارە هەماهەنگییان تێدا بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Islamic Consultative Assembly}} * [http://www.majlis.ir/ وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925083151/http://www.majlis.ir/ |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ }} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|ئیسلام}} [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران]] halbq4wseyidrp3u146klgnvoesnbut 1571340 1571339 2026-04-02T22:05:26Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571340 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ئەنجومەنی یاسادانان | ناو = ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی | ناوی خۆماڵی = مجلس شورای اسلامی | زمانی_ناوی_خۆماڵی = فارسی | ناو_وەک_خۆی = | خول = [[خولی دوازدەیەمی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|دوازدەیەم]] | ئاڕم = Islamic Parliament of Iran Seal.svg | سەرنووسی_ئاڕم = | قەبارەی_ئاڕم = | جێگرەوەی_ئاڕم = | وێنەی_لۆگۆ = | سەرنووسی_لۆگۆ = | قەبارەی_لۆگۆ = | جێگرەوەی_لۆگۆ = | جۆری_ئەنجومەن = [[یەک پەرلەمانی]]<ref name="OUP">{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Dieter|دوایین١=Nohlen|بەستەری نووسەر١=Dieter Nohlen|یەکەم٢=Florian|دوایین٢=Grotz|یەکەم٣=Christof |دوایین٣=Hartmann |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Elections in Asia: A Data Handbook|chapter=Iran|بەرگ=I|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|پەڕە=٦٤|ژپنک=٠-١٩-٩٢٤٩٥٨-X}}</ref> | پێکھاتە = | ئەنجومەنەکان = | سنوورەکانی_خول = | دامەزراندن = {{ڕێکەوتی سەرەتا و تەمەن|df=yes|١٩٠٦|١١|١٦}}{{ھن}}١٤ی ئازاری ١٩٨٠ {{بچووک|(جۆری ئێستا)}} | جیابوونەوە = | پێشینە = | پاشینە = | دانیشتنی_نوێ = | جۆری_سەرکردە١ = [[سەرۆکی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|سەرۆک]] | سەرکردە١ = [[محەممەدباقر قالیباف]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/ڕۆژهەڵاتی-ناوەڕاست/سەرۆکی-پەرلەمانی-ئێران-دەستنیشان-کرا/|سەردێڕ=سەرۆکی پەرلەمانی ئێران دەستنیشان کرا|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230123170043/https://rojnews.news/%DA%95%DB%86%DA%98%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DB%95%D8%B1%D9%84%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/28052024|سەردێڕ=محەممەدباقر قالیباف وەک سەرۆکی پەرلەمانی ئێران ھەڵبژێردرایەوە|بڵاوکەرەوە=ڕووداو|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> | حیزب١ = | ھەڵبژاردن١ = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠ | جۆری_سەرکردە٢ = جێگری یەکەم | سەرکردە٢ = [[حەمیدڕەزا حاجی بابایی]] | حیزب٢ = | ھەڵبژاردن٢ = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ | جۆری_سەرکردە٣ = جێگری دووەم | سەرکردە٣ = [[عەلی نیکزاد]] | حیزب٣ = | ھەڵبژاردن٣ = ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ | جۆری_سەرکردە٤ = | سەرکردە٤ = | حیزب٤ = | ھەڵبژاردن٤ = | جۆری_سەرکردە٥ = | سەرکردە٥ = | حیزب٥ = | ھەڵبژاردن٥ = | جۆری_سەرکردە٦ = | سەرکردە٦ = | حیزب٦ = | ھەڵبژاردن٦ = | کورسییەکان = ٢٩٠<ref name="OUP"/> | ئەنجومەن١ = | ئەنجومەن٢ = | پێکھاتە١ = 12th Iranian Parliament.svg | قەبارەی_پێکھاتە١ = 300px | جێگرەوەی_پێکھاتە١ = | پێکھاتە٢ = | قەبارەی_پێکھاتە٢ = | جێگرەوەی_پێکھاتە٢ = | گرووپە_سیاسییەکان١ = * {{Color box|Red}} [[بەرەی بناژۆخوازان (ئێران)|بناژۆخوازان]] (١٦٢) * {{Color box|Grey}} [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆکان]] (٨٣) * {{Color box|Purple}} [[بەرەی چاکسازیخوازان (ئێران)|چاکسازیخوازان و میانەڕەوەکان]] (٤٠) * {{Color box|Yellow}} [[بازنەکانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی بۆ کەمینە ئایینییەکان|کەمینەکان]] (٥) | گرووپە_سیاسییەکان٢ = | کۆمیتەکان١ = | کۆمیتەکان٢ = | کۆمیتە_دەمییەکەکان = | سیستەمی_دەنگدان١ = [[حوکمی زۆرینە]]ی [[سیستەمی ھەڵبژاردنی دووقۆناغی]]<ref name="OUP"/> | سیستەمی_دەنگدان٢ = | دوایین_ھەڵبژاردن١ = [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|٢٠٢٤]] | دوایین_ھەڵبژاردن٢ = | ھەڵبژاردنی_داھاتوو١ = ٢٠٢٨ | ھەڵبژاردنی_داھاتوو٢ = | ژووری_دانیشتن = مجلس شورای اسلامی ایران.jpg | قەبارەی_دانیشتن = 250px | جێگرەوەی_دانیشتن = | شوێنی_کۆبوونەوە = ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی، [[بەھارستان (ناوچە)|بەھارستان]]، [[تاران]]، [[ئێران]] | ماڵپەر = [http://www.majlis.ir/ www.Majlis.ir] | بەرپێنووس = | درووشم = }} '''ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی''' ({{بە فارسی|مجلس شورای اسلامی}})، ھەروەھا ناسراو بە '''پەرلەمانی ئێران'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/7072423.html|سەردێڕ=پەرلەمانی ئێران دەنگ دەدات بۆ دوورخستنەوەی وەزیرێک|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> یان '''مەجلیسی ئێران'''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/44818/مەجلیسی-ئێران-گەڵاڵەیەک-بۆ-وڵامدانەوەی-ئەورووپا-پەسەند-دەکات|سەردێڕ=مەجلیسی ئێران گەڵاڵەیەک بۆ وڵامدانەوەی ئەورووپا پەسەند دەکات|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> یەکێک لە دوو بەشی [[دەزگای یاسادانان]]ی نیشتمانیی [[ئێران]]ە. پێشتر پەرلەمان لە ٢٧٢ کورسی پێکدەھات، بەڵام لە دوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی (٢٠٠٠)|ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٠]] بۆ ٢٩٠ کورسی بەرز کرایەوە. [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی ڕاورژی ئیسلامی (٢٠٢٤)|دواترین ھەڵبژاردن]] لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو و پەرلەمانی نوێش لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤دا دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/national/96932/parliamentary-elections-set-for-feb-2020 |سەردێڕ=Parliamentary Elections Set for Feb. 2020 |وێبگە=Financial Tribune |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191029184351/https://financialtribune.com/articles/national/96932/parliamentary-elections-set-for-feb-2020 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == === کۆماری ئیسلامیی ئێران === بەدوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا، [[ئەنجومەنی پیران]]ی ئێران ھەڵوەشایەوە و بە کردەیی لەلایەن [[ئەنجومەنی چاودێر]]ەوە جێگەی گیرایەوە، کە پێکھاتەی دوو ئەنجومەنیی دەزگای یاسادانانی ئێرانی پاراست. لە پێداچوونەوەی دەستووری ساڵی ١٩٨٩دا، «ئەنجومەنی ڕاوێژی نیشتمانیی» ناوەکەی بۆ «ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامیی» گۆڕدرا. لە دوای شۆڕشی ئێرانەوە، [[پەرلەمانی ئێران]] لەلایەن شەش سەرۆکەوە سەرکردایەتی کراوە. [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] وەک سەرۆکی دەستپێک لە ساڵی ١٩٨٠ تا ١٩٨٩ خزمەتی کرد. دواتر [[مەھدی کەڕووبی]] لە دوو خولی جیاوازدا (١٩٨٩–١٩٩٢ و ٢٠٠٠–٢٠٠٤) پۆستەکەی بەدەستەوە بوو، دوای ئەویش [[عەلی ئەکبەر ناتق نووری]] (١٩٩٢–٢٠٠٠)، [[غوڵامعەلی حەداد عادل]] (٢٠٠٤–٢٠٠٨)، [[عەلی لاریجانی]] (٢٠٠٨–٢٠٢٠)، و لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە [[محەممەدباقر قالیباف]]. لە بەدرێژایی مێژووەکەیدا، سیفەتی پەرلەمان لە «ژووری گفتوگۆ بۆ کەسایەتییە ناودارەکان»ەوە گۆڕاوە بۆ «یانەیەک بۆ پیاوانی شا» لە [[شانشینی پەھلەوی|سەردەمی پەھلەوی]]دا. لە سەردەمی کۆماری ئیسلامیشدا، گۆڕاوە بۆ دەستەیەک کە زیاتر لەژێر کاریگەریی ئەندامانی «چینی ناوەڕاستی خاوەن دارایی» دایە.<ref>Abrahamian, ''History of Modern Iran'', (2008), p. 179</ref><ref>''Islamic Majles, Ashnai-ye Ba Majles-e Showra-ye Islami'', Vol.ii (''Guide to the Islamic Majles'', Tehran, 1992, p. 205</ref> === ھێرشی ٢٠١٧ === لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧دا، تەقەکردن لە پەرلەمانی ئێران و مەزارگەی [[ئایەتوڵڵا]] [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ڕوویدا.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-40184641|title=Iran shootings: Parliament and Khomeini shrine attacked|date=2017-06-07|publisher=BBC News|access-date=2017-06-07|language=en-GB|archive-date=6 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506083431/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-40184641|url-status=live}}</ref> چەکدارەکان لە پەرلەمانی ئێران و مەزارگەی ڕێبەری ئایینی ئایەتوڵڵا خومەینی لە [[تاران]] تەقەیان کرد. بەپێی ڕاپۆرتەکان، ھێرشەکەی سەر مەزارگەکە ١٧ کوژراو و زیاتر لە ٣٠ برینداری لێکەوتەوە. [[پەرلەمان]] لەلایەن چوار چەکدارەوە ھێرشی کرایە سەر کە بووە ھۆی برینداربوونی حەوت بۆ ھەشت کەس. ھەردوو ھێرشەکە لە دەوروبەری ھەمان کاتدا ڕوویاندا و وادیارە ھەماھەنگییان تێدا بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Islamic Consultative Assembly}} * [http://www.majlis.ir/ وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925083151/http://www.majlis.ir/ |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|ئیسلام}} [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران]] hswaprdjqb2ll3b9fgtpvg4jtrt6874 0 234406 1571306 1494115 2026-04-02T20:42:03Z CommonsDelinker 62 "Abdullah_Beg_Benari.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Polarlys|Polarlys]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Abdullah Beg Benari.jpg|]]. 1571306 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''بێنار'''، (بە ڕەنووسی لاتینی: Bénar)(فارسی: بنار) ،(ئینگلیزی: Benar). ناوی گەلیی و قەڵایێکی کۆنە کەوتووەتە سەر سنووری سیانەی ئێران - تورکیا - عیڕاق و بەشێکە لە گوندەواری مەرگەوەڕ/ سلیوانانی شارستانی ورمێ. ھاودیوە لەگەڵ گەلی ڕەش و [[خواکوڕک]]ی [[برادۆست]]. ڕێک کەوتووەتە بناری ترۆپکی چیای [[داڵانپەڕ]] و [[بۆزێ سینا]].<ref>[[گوندەواری مەرگەوەڕ]] * گوندەواری مەرگەوەڕ</ref> [[پەڕگە:Urmia-County.png|300px|وێنۆک|ھەلکەوتی مەرگەوەڕ و ورمێ]] دیمەنی گەلی بێنار سەرنجراکێش و بێ ھاوتایە لە ڕووی گەشتیارییەوە، پڕە لە لێڕ و کانیاو و ھەوارگەی کوێستانی. لە ڕۆژگاری دوای شەڕی '''[[قەڵای دمدم]]'''، گەلیی بێنار پەناگەو ڕێڕەوی پەڕینەە بوو بۆ دیوی ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی، لە ڕۆژگاری ململانێی درێژخایەنی [[سەفەوییەکان|عەجەم]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|رۆم]]دا ساڵانی نێوان ١٥١٤ تا ١٩٢٠ز. '''قەڵای بێنار''' کە لە زۆر لە ڕووداوەکانی [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] و مەرگەوڕ ئاماژەی بۆکراوە، لەلایەن میرانی برادۆست بنیادنراوە لە سەدەی نۆزدەھەم پێگەی ئەحمەد خانی بێناری بوو کە لە [[شەرەفنامە|شەڕەفنامە]]دا ڕچەی میرەکانیان باسکراوە. لە ساڵی ١٨٥٦ز لە سەردەمی حوکمڕانی ناسرەدین شای قاجار ھێزێکی عەجەم بە سەرکردایەتی عەسگەرخانی ئەفشار ھێرش دەکەنە سەر مەرگەوەڕ<ref>[[:fa:ملک منصور میرزا]] * ویکى فارسی: ملک منصور میرزا</ref> و بانگھێشتی میر سوڵتان ئەحمەدی بێنار دەکەن بۆ کۆبوونەوە لە، میری برادۆست کە دەگاتە خێمەی عەسگەر خان تێدەگات خاپاندنەو دەست ھەڵدێنێ و عەسگەرخان دەکوژێ و دواتر خۆی بەھەمان شێوە باپیرەی خۆی خانی دمدم بە دەستی ئەفشارەکان شەھید دەکرێ.<ref>* ماجراي قلعه بنار و شهادت عسگر خان افشار[https://sarisavas.wordpress.com/2012/06/12/پيشينه-مسئله-كرد-و-آذربايجان-از-صفويه-ت/]</ref> پاش کوشتنی سوڵتان ئەحمەد ناوچەی سۆما برادۆست ڕوو لە پشێوی دەکات و سکاڵای کوڕانی میری شەھیدکراو و بەگزادەکان دەگەیێنرێتە واڵی مووسڵ کە بەگوێرەی پەیماننامەکان کوردانی ورمێ لە ڕەعایای دەوڵەتی عوسمانی بوون. قەڵای بێنار لە سەردەمی مەزنایەتی نەوەکەی [[عەبدوڵڵا بەگ بێناری|عەولابەگی بێناری]] ھەر مابوو دواتر لە سەردەمی [[ڕەزا شا|رەزا شا]] بنیادی قەڵا بة تەواوی تەخت کرا. دوای ساڵی ١٨٨١ز ناوچەی مەرگەوەڕ و گەلیی بێنار کەوتە ژێر پەلاماری ڕەوەندی سیدان کە بەشێک بوون لە لەشکری شێخ عوبێدڵای نەھری و بەدوای لەوەڕگە دەگەڕان بۆ ئاژەڵەکانیان و بەکەڵک وەرگرتن لە کزبوونی دەسەڵاتی میراتی بێنار و پشتیوانی دەوڵەتی ئێران و سەیدەکان، توانیان بەشێکی گوندەکانی مەرگەوەڕ و پاوانی بێنار گۆنترۆڵ بکەن.<ref>*برادوست [https://abadis.ir/fatofa/برادوست/]</ref> == سرووشتی گەلیی == ئە م ناوچە سە وز و جوانە، لەوەڕگەیەکی گەورەی مەڕوماڵاتە بۆ ڕەوەندان لە ھاویندا، ئاوی سازگار و ھەوای پاکە، پڕە لە گیاو دەوەنی دەگمەن و چە ندین جۆرە گیاندار و باڵندە و مێشەڵان، بوونی کانیاوی سارد، وای کردووە ببێتە پەناگەیەکی گونجاو بۆ گیاندارە کێوییەکان و باڵندەکان. ورچی قاوەیی یەکێکە لەو جۆرە دڕندە دەگمەنانەی لەم ناوچەیە، بە تایبەتی لە وەرزی بەھاردا دەبینرێن == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ورمێ]] j0bol6n1e8h1fg1s9xc7uii2v5r66r5 14 235230 1571315 1071578 2026-04-02T21:05:49Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571315 wikitext text/x-wiki [[پۆل:وێژە بەپێی ژانرا]] [[پۆل:وەحی]] 3sdhz14wilm396z36zax4pjpr03q3cz 0 236265 1571062 1408036 2026-04-02T13:36:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571062 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Heath Mynd.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|چەند گردێک لە ئینگلتەرا]] '''گرد''' [[شێوەی زەوی|شێوەیەکی زەوییە]] کە لە زەویی دەوروبەرییەوە بەرزترە و لە [[چیا]] بچووکترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hill|ناونیشان=https://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/hill|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.macmillandictionary.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/hill |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> ھێندەی چیا لێژ نییە و زۆرجار [[لووتکە|لووتکەیەکی]] بەرچاوی ھەیە. بەرزیی گرد بە کەمتر لە ٦٠٠ مەتر (نزیکەی ٢٠٠٠ پێ) دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Mountain is a Mountain - isn't it?|ناونیشان=https://www.go4awalk.com/uk-mountains-and-hills/a-mountain-is-a-mountain.php|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.go4awalk.com}}</ref> بەڵام ھەندێک پێناسە دەڵێن بەرزییەکەی لە ٣٠٠ مەتر (نزیکەی ١٠٠٠ پێ) کەمترە. == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Hills|گرد}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:گردەکان]] h81kz558segqcr617o2iu2zxcgs4lkx 10 238068 1571127 1566453 2026-04-02T16:18:01Z Tessla 41338 1571127 wikitext text/x-wiki {{ویکیپیدیا:وتارە ھەڵبژێردراوەکان/٢٠٢١/تشرینی یەکەم}} <noinclude> [[پۆل:وتاری ھەڵبژێردراو]] </noinclude> lnhhj9empafa42cnpfzw00xy5kkvifn 2 239162 1571204 1567373 2026-04-02T18:38:15Z Ari Qasm 57423 /* دەربارەی من */ 1571204 wikitext text/x-wiki == دەربارەی من == {{زانیاریدانی بەکارھێنەری ویکیپیدیا|ناو=ئارى|نەتەوە=[[کورد]]|وڵات={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[کوردستان]]|شوێن=[[باشووری کوردستان]]،[[هەولێر]]|زمانەکان=[[کوردیی سۆرانی]]|ڕەگەز=[[نێر]]|ئایین=[[ئیسلام]]|وێنە=Flag of Kurdistan on ckb.wikipedia logo.svg|ڕەنگی فۆنت=Blue|ڕەنگ=Red|ئیمەیڵ=aricomputer52@gmail.com ariqasm580@gmail.com|قەبارەی وێنە=250|یەکەم دەستکاری=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|ژمارەی دەستکارییەکان=٣٠٠٠+|ڕێکەوتی بەشداربوون=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|فەیسبووک=}} {{سەرەتای کۆکردنەوە}} {{userbox | border-c = black | id = [[پەڕگە:Flag of South Korea.svg|75px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەر [[کۆریای باشوور]]ی خۆش دەوێت. | info-c = #FFFFFF | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #B1DCFF | id = [[پەڕگە:Windows logo - 2012.svg|40px|بێچوارچێوە]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەرە [[ویندۆز ١٠]] بەکاردەھێنێت. | info-c = #B1DCFF | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #F196A2 | id = [[پەڕگە:Wikilove3.png|45px|بێچوارچێوە]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەرە ئاڵوودەی [[ویکیپیدیا]] بووە. | info-c = #F196A2 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} <includeonly>[[پۆل:بەکارهێنەرە کوردەکان]]</includeonly> <noinclude>[[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]</noinclude> {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Leo the Great and Attila by Raffael.png|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە زۆری حەز بە [[مێژوو]]ە | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Napoleon in burning Moscow - Adam Albrecht (1841).jpg|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەز بە [[مێژووی سەربازی]] دەکات | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:میرنشینە کوردییەکان.jpg|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەز بە زانین دەکات دەربارەی سەردەمی [[میرنشینە کوردییەکان]] | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Soran Emirate Flag2.png|80px]] | id-c = #FF0000 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەزی بە لێکۆڵینەوەیە دەربارەی سەردەمی [[میرنشینی سۆران]] | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Userbox |border-c =black |border-s =black |id-c = black |info-c =yellow |id=[[پەڕگە:Citadel of Erbil.jpg|50px]] |info= <big>ئەم بەکارھێنەرە لە شاری '''[[ھەولێر]]''' دەژی یان شاری ھەولێری خۆش دەوێت.</big>}}[[پۆل:بەکارھێنەرانی ھەولێر|{{PAGENAME}}]] [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] {{Userbox |border-c = #cdcdcd |border-s = 1 |id-c = #fff |id-fc = #000 |info-c = #ffffff |info-fc = #000 |id=[[File:Flag of Kurdistan on ckb.wikipedia logo.svg|43px]] |info= ئەم بەکارھێنەرە ئارەزووی پەرەسەندنی [[ویکیپیدیای کوردی]] دەکات. }}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی ئارەزوومەند بە پەرەسەندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] </includeonly><noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] [[پۆل:بەکارھێنەران|{{PAGENAME}}]] </noinclude> {{userbox | border-c = #FBD39C | id = [[پەڕگە:Nuvola apps kbackgammon.png|50px|بێچوارچێوە]] | id-c = #FBD39C | info = ئەم بەکارھێنەرە شارەزای [[تاوڵە|یاریی تاوڵەیە]]. | info-c = #FFF1D3 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = white | id = [[پەڕگە:MedCom laurel.svg|45px|بێچوارچێوە]] | id-c = black | info = ئەم بەکارھێنەرە شانازی بە بەشداربوونی لە [[ویکیپیدیا]]دا دەکات. | info-c =green | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Userbox |border-c = #C00 |border-s = 1 |id-c = #fff |id-fc = #000 |info-c = #ddd |info-fc = #000 |id=[[پەڕگە:No smoking symbol.svg|45px]] |info= ئەم بەکارهێنەرە [[جگەرە]] ناکێشێت و هیواخوازیشە کەس جگەرە نەکێشێت! }}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی دژی جگەرەکێشان]] </includeonly><noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] </noinclude> {{Userbox |border-c =blue |border-s = |id-c = white |info-c = #BFD7FF |id=[[پەڕگە:Logo Real Madrid.png|40px]] |info= ئەم بەکارھێنەرە ھاندەری یانەی [[ڕیال مەدرید]]ە. }}{{userbox | border-c = Black | border-s = 1 | id = [[File:Pirate icon.gif|55px]] | id-c = Black | id-fc = {{{id-fc|black}}} | id-s = | info = ئەم بەکارھێنەرە پشتگیریی '''[[سزای مەرگ|{{color|#fa0505|سزای مەرگ}}]]''' دەکات. | info-a = center | info-c = Blue | info-fc = {{{info-fc|White}}} | info-s = {{{info-s|8}}} | usercategory = | nocat = {{{nocat|}}}}}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی ھاندەری ڕیال مەدرید|{{PAGENAME}}]]</includeonly> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] {|cellspacing="0" style="border:solid #00BFFF 2px; width:240px; background: #E0FFFF; margin:1px" |style="width:45px;height:45px;background: #00BFFF;align:center;float:center;font-size:0pt;font-weight:bold"| [[Image:SunsetBeach.jpg|75px]] |style="text-align:center;font-size:8pt;padding:0pt;font-weight:bold;color:#000;" | ئەم بەکارھێنەرە ئارەزوو بە [[ھاوین|وەرزی ھاوین]] دەکات. |}<noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر]] {{userbox | border-c = darkgreen | info-c = #44e320 | id-c = | id-s = 1 | id = [[پەڕگە:Calligraphic representation of Muhammad's name.jpg|50px|بێچوارچێوە]] | info = ئەم بەکارھێنەرە پێغەمبەر [[محەممەد]]ی خۆش دەوێت و شانازیی پێ دەکات کە پێغەمبەری ئیسلامە.}}{{بەکارھێنەر دەستکاری|٣٠٠٠}}{{userbox | border-c = black | id = [[پەڕگە:Stipula fountain pen.jpg|70px|بێچوارچێوە]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە گرینگییەکی زۆر بە ڕێنووس دەدات و خەتی خۆشە. | info-c = #CEA57C | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }}{{بەکارهێنەری چاویلکە}}{{userbox | border-c = #fa0511 | info-c = #32CD32 | id-c = #fafa05 | id-s = 14 | id = [[File:Sunni Kurdish Flag.png|Kurdish flag with sunni shahada|80px]] | info = ئەم بەکارھێنەرە بیروڕای [[کوردایەتیی ئیسلامی]]ی ھەیە. }} {{Text-shadow|[[xtools:pages/ckb.wikipedia.org/Ari Qasm#0|وتارەکانم لە ویکیپیدیا]]}} === وتارە باشەکانم: === * {{Flagicon image|Good article star tt.svg|border=No}} [[لەشکرکێشیی ماد و بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری]] pi8zqbqx5sm7dqi4ba8am4z7vzoidtm 1571205 1571204 2026-04-02T18:41:26Z Ari Qasm 57423 /* دەربارەی من */ 1571205 wikitext text/x-wiki == دەربارەی من == {{زانیاریدانی بەکارھێنەری ویکیپیدیا|ناو=ئارى|نەتەوە=[[کورد]]|وڵات={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[کوردستان]]|شوێن=[[باشووری کوردستان]]،[[هەولێر]]|زمانەکان=[[کوردیی سۆرانی]]|ڕەگەز=[[نێر]]|ئایین=[[ئیسلام]]|وێنە=Flag of Kurdistan on ckb.wikipedia logo.svg|ڕەنگی فۆنت=Blue|ڕەنگ=Red|ئیمەیڵ=aricomputer52@gmail.com ariqasm580@gmail.com|قەبارەی وێنە=250|یەکەم دەستکاری=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|ژمارەی دەستکارییەکان=٣٠٠٠+|ڕێکەوتی بەشداربوون=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|فەیسبووک=}} {{سەرەتای کۆکردنەوە}} {{userbox | border-c = black | id = [[پەڕگە:Flag of South Korea.svg|75px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەر [[کۆریای باشوور]]ی خۆش دەوێت. | info-c = #FFFFFF | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #B1DCFF | id = [[پەڕگە:Windows logo - 2012.svg|40px|بێچوارچێوە]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەرە [[ویندۆز ١٠]] بەکاردەھێنێت. | info-c = #B1DCFF | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #F196A2 | id = [[پەڕگە:Wikilove3.png|45px|بێچوارچێوە]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەرە ئاڵوودەی [[ویکیپیدیا]] بووە. | info-c = #F196A2 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} <includeonly>[[پۆل:بەکارهێنەرە کوردەکان]]</includeonly> <noinclude>[[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]</noinclude> {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Leo the Great and Attila by Raffael.png|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە زۆری حەز بە [[مێژوو]]ە | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Napoleon in burning Moscow - Adam Albrecht (1841).jpg|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەز بە [[مێژووی سەربازی]] دەکات | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:میرنشینە کوردییەکان.jpg|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەز بە زانین دەکات دەربارەی سەردەمی [[میرنشینە کوردییەکان]] | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Soran Emirate Flag2.png|80px]] | id-c = #FF0000 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەزی بە لێکۆڵینەوەیە دەربارەی سەردەمی [[میرنشینی سۆران]] | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Userbox |border-c =black |border-s =black |id-c = black |info-c =yellow |id=[[پەڕگە:Citadel of Erbil.jpg|50px]] |info= <big>ئەم بەکارھێنەرە لە شاری '''[[ھەولێر]]''' دەژی یان شاری ھەولێری خۆش دەوێت.</big>}}[[پۆل:بەکارھێنەرانی ھەولێر|{{PAGENAME}}]] [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] {{Userbox |border-c = #cdcdcd |border-s = 1 |id-c = #fff |id-fc = #000 |info-c = #ffffff |info-fc = #000 |id=[[File:Flag of Kurdistan on ckb.wikipedia logo.svg|43px]] |info= ئەم بەکارھێنەرە ئارەزووی پەرەسەندنی [[ویکیپیدیای کوردی]] دەکات. }}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی ئارەزوومەند بە پەرەسەندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] </includeonly><noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] [[پۆل:بەکارھێنەران|{{PAGENAME}}]] </noinclude> {{userbox | border-c = #FBD39C | id = [[پەڕگە:Nuvola apps kbackgammon.png|50px|بێچوارچێوە]] | id-c = #FBD39C | info = ئەم بەکارھێنەرە شارەزای [[تاوڵە|یاریی تاوڵەیە]]. | info-c = #FFF1D3 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = white | id = [[پەڕگە:MedCom laurel.svg|45px|بێچوارچێوە]] | id-c = black | info = ئەم بەکارھێنەرە شانازی بە بەشداربوونی لە [[ویکیپیدیا]]دا دەکات. | info-c =green | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Userbox |border-c = #C00 |border-s = 1 |id-c = #fff |id-fc = #000 |info-c = #ddd |info-fc = #000 |id=[[پەڕگە:No smoking symbol.svg|45px]] |info= ئەم بەکارهێنەرە [[جگەرە]] ناکێشێت و هیواخوازیشە کەس جگەرە نەکێشێت! }}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی دژی جگەرەکێشان]] </includeonly><noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] </noinclude> {{Userbox |border-c =blue |border-s = |id-c = white |info-c = #BFD7FF |id=[[پەڕگە:Logo Real Madrid.png|40px]] |info= ئەم بەکارھێنەرە ھاندەری یانەی [[ڕیال مەدرید]]ە. }}{{userbox | border-c = Black | border-s = 1 | id = [[File:Pirate icon.gif|55px]] | id-c = Black | id-fc = {{{id-fc|black}}} | id-s = | info = ئەم بەکارھێنەرە پشتگیریی '''[[سزای مەرگ|{{color|#fa0505|سزای مەرگ}}]]''' دەکات. | info-a = center | info-c = Blue | info-fc = {{{info-fc|White}}} | info-s = {{{info-s|8}}} | usercategory = | nocat = {{{nocat|}}}}}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی ھاندەری ڕیال مەدرید|{{PAGENAME}}]]</includeonly> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] {|cellspacing="0" style="border:solid #00BFFF 2px; width:240px; background: #E0FFFF; margin:1px" |style="width:45px;height:45px;background: #00BFFF;align:center;float:center;font-size:0pt;font-weight:bold"| [[Image:SunsetBeach.jpg|75px]] |style="text-align:center;font-size:8pt;padding:0pt;font-weight:bold;color:#000;" | ئەم بەکارھێنەرە ئارەزوو بە [[ھاوین|وەرزی ھاوین]] دەکات. |}<noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر]] {{userbox | border-c = darkgreen | info-c = #44e320 | id-c = | id-s = 1 | id = [[پەڕگە:Calligraphic representation of Muhammad's name.jpg|50px|بێچوارچێوە]] | info = ئەم بەکارھێنەرە پێغەمبەر [[محەممەد]]ی خۆش دەوێت و شانازیی پێ دەکات کە پێغەمبەری ئیسلامە.}}{{بەکارھێنەر دەستکاری|٣٠٠٠}}{{userbox | border-c = black | id = [[پەڕگە:Stipula fountain pen.jpg|70px|بێچوارچێوە]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە گرینگییەکی زۆر بە ڕێنووس دەدات و خەتی خۆشە. | info-c = #CEA57C | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }}{{بەکارهێنەری چاویلکە}}{{userbox | border-c = #fa0511 | info-c = #32CD32 | id-c = #fafa05 | id-s = 14 | id = [[File:Sunni Kurdish Flag.png|Kurdish flag with sunni shahada|80px]] | info = ئەم بەکارھێنەرە بیروڕای [[کوردایەتیی ئیسلامی]]ی ھەیە. }} {{Text-shadow|[[xtools:pages/ckb.wikipedia.org/Ari Qasm#0|وتارەکانم لە ویکیپیدیا]]}} {{کۆتایی کۆکردنەوە}} === وتارە باشەکانم: === * {{Flagicon image|Good article star tt.svg|border=No}} [[لەشکرکێشیی ماد و بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری]] b70p8pqd8s9bkm6gd3v94qwfejpqmfr 0 240749 1571050 1570762 2026-04-02T12:06:19Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571050 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:PurkinjeCell.jpg|وێنۆک|وێنەی [[پەیەخانە|پەیەخانەکانی]] نێو [[مێشکۆڵە|مێشکۆڵەی]] کۆترێک، کێشراوی [[سانتیاگۆ ڕامۆن ئی کاخال]] (١٨٩٩)]] '''پەیەزانست''' یان '''نیۆرۆساینس''' [[زانست|لێکۆڵینەوەی زانستیی]] [[کۆئەندامی پەیی]] ([[مێشک]]، [[دڕکەپەتک]]، و [[کۆئەندامی پەییی دەوروبەری]])، ئەرک و پەشێوییەکانێتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What is neuroscience? {{!}} School of Neuroscience {{!}} King’s College London|ناونیشان=https://www.kcl.ac.uk/neuroscience/about/what-is-neuroscience#:~:text=At%20its%20most%20basic,%20neuroscience,primary%20focus%20on%20the%20brain|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.kcl.ac.uk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Key Brain Terms Glossary|ناونیشان=https://dana.org/explore-neuroscience/brain-basics/key-brain-terms-glossary/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Dana Foundation|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Neuroscience|ناونیشان=https://c.merriam-webster.com/medlineplus/neuroscience|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=c.merriam-webster.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230814155349/https://c.merriam-webster.com/medlineplus/neuroscience}}</ref> زانستی پەیی زانستێکی فرەبوارییە کە بۆ تێگەیشتن لە تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکانی [[پەیەخانە|پەیەخانەکان]]، [[گلیا]] و [[خولگەی پەیی]]، ھەریەکە لە [[کارەندامناسی]]، [[توێکاری]]، [[ژینناسیی گەردی]]، [[ژینناسیی پەرەپێدەرانە]]، [[خانەناسی]]، [[دەروونناسی]]، [[فیزیک]]، [[زانستی کۆمپیوتەر]]، [[کیمیا]]، [[پزیشکی]]، [[ئامار]]، و [[نموونەداڕێژیی ماتماتیکی]] ئاوێتە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Principles of Neural Science, Fifth Edition|دوایین=Kandel|یەکەم=Eric R.|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill Education|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠٠٧١٣٩٠١١٨|پەڕەکان=I. Overall perspective}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ea_QVG2BFy8C&q=neuroscience+multidisciplinary&pg=PA688|سەردێڕ=Lexicon of Psychiatry, Neurology and the Neurosciences|دوایین=Ayd|یەکەم=Frank J. Jr. |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Lippincott, Williams & Wilkins|ژپنک=٩٧٨-٠٧٨١٧٢٤٦٨٥|پەڕە=٦٨٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url=https://books.google.com/books?id=xfSVcBL7CSMC&q=neuroscience+multidisciplinary&pg=PA59|سەردێڕ=Brain Imaging: What it Can (and Cannot) Tell Us About Consciousness|دوایین=Shulman|یەکەم=Robert G.|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨٠١٩٩٨٣٨٧٢١|پەڕە=٥٩|chapter=Neuroscience: A Multidisciplinary, Multilevel Field}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3CK4BAAAQBAJ&q=neuroscience+multidisciplinary&pg=PR5|سەردێڕ=Methods in Neuroethological Research|دوایین١=Ogawa|یەکەم١=Hiroto|دوایین٢=Oka|یەکەم٢=Kotaro|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨٤٤٣١٥٤٣٣٠٥|پەڕە=v}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tanner|یەکەم=Kimberly D.|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Issues in Neuroscience Education: Making Connections|journal=CBE: Life Sciences Education|بەرگ=٥|issue=2|پەڕە=٨٥|doi=10.1187/cbe.06-04-0156|issn=1931-7913|pmc=١٦١٨٥١٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Neuroscience|زانستی دەماری}} {{لقەکانی ژینناسی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|پزیشکی|دەروونناسی|زانست}} [[پۆل:زانستی دەماری]] [[پۆل:دەمارناسی]] [[پۆل:فیزیۆلۆژیای دەماری]] [[پۆل:کۆئەندامی دەمار]] 3i26vpl1wrpc5436hygcff62nbfl1z2 0 240750 1571411 1098699 2026-04-03T01:11:17Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[پەیەزانست]] 1571411 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[پەیەزانست]] 86ghlcku1xaxwvkurw8wj63u8n8713n 4 241625 1571309 1570846 2026-04-02T21:00:38Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1571309 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٥١٢٠٥ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٤٣٠ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١ی نیسانی ٢٠٢٦]] || ٣٤٢٨ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٧٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٢١١٥٧ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 3ht7hxcjpqj04u8lj16ikia2q8mgn4d 0 243048 1571334 1507011 2026-04-02T21:55:23Z 1silent scientist 51740 1571334 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[File:Paasikivi_ja_Voroshilov.jpg|وێنۆک|جەی کەی پاسکیڤی سەرۆکی [[فینلاند]] وەک ئەندازیاری سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی فینلاند دادەنرێت لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت]] دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەم]]. لە چەپەوە بۆ ڕاست: سەرۆک پاسکیڤی و سەرۆکی یەکێتیی سۆڤیەت کلیمنت ڤۆرۆشیلۆڤ لە [[مۆسکۆ]].]] '''سیاسەتی دەرەکی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Foreign policy) (پێچەوانەی [[سیاسەتی ناوخۆیی]]) ئامانج و چالاکییەکانی لە پەیوەندی لەگەڵ کارلێکەکان لەگەڵ[[ دەوڵەت]] و یەکێتییەکان و قەوارە سیاسییەکانی دیکە، چ لە ڕووی دوولایەنی یان لە ڕێگەی پلاتفۆرمی فرەلایەنییەوە. ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە سیاسەتی دەرەوەی [[حکوومەت]]ێک لەژێر کاریگەری «ڕەچاوی ناوخۆیی، [[سیاسەت]]، ڕەفتاری دەوڵەتانی دیکە، یان نەخشە بۆ پێشخستنی پلانی جیۆسیاسی دیاریکراو» بێت.<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/topic/foreign-policy Foreign policy], ''Encyclopedia Britannica'' (published January 30, 2020).</ref> == مێژوو == بیرۆکەی بەڕێوەبردنی درێژخایەنی پەیوەندییەکان بەدوای گەشەکردنی تاقمە دیپلۆماسییە پیشەگەرەکاندا هات کە سیاسەتی دەرەوەیان بەڕێوەدەبرد. لە سەدەی هەژدەیەمدا، بەهۆی ناسەقامگیرییەکی زۆر لە دیپلۆماسیی ئەورووپیدا و ململانێ بەردەوامەکان، کارکردنی [[دیپلۆماسی]] زۆرجار بەهۆی پێویستی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشە دابڕاوەکان پارچەپارچە دەبوو، کە بە «کاروبارەکان» ناودەبران. بۆیە، لە کاتێکدا بەڕێوەبردنی ناوخۆیی ئەو جۆرە کێشانە بە «کاروباری مەدەنی» (ڕاپەڕینی جووتیاران، کورتهێنانی [[خەزێنە]] و فێڵ و تەڵەکەکانی [[دادگا]]) ناودەبرا، زاراوەی «کاروباری دەرەوە» بۆ بەڕێوەبردنی کێشە کاتییەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی سەروەری بەکاردەهێنرا. ئەم زاراوەیە لە دەوڵەتە [[ئینگلیزی]] زمانەکاندا تا سەدەی بیستەم بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکارهێنرا، و وەک ناوی وەزارەتەکان لە چەند دەوڵەتێکدا کە پەیوەندییە دەرەکییەکان بەڕێوەدەبەن ماوەتەوە. هەرچەندە لە بنەڕەتدا مەبەست لێی وەسفکردنی بەڕێوەبردنی کورتخایەنی نیگەرانییەکی دیاریکراو بوو، بەڵام ئێستا ئەم وەزارەتانە هەموو پەیوەندییە نێونەتەوەیییە ڕۆژانە و درێژخایەنەکانی نێوان دەوڵەتان بەڕێوەدەبەن. دامەزراوە هزرییەکان ناوبەناو لەلایەن ڕێکخراوەکانی پەیوەندییە دەرەکییەکانی [[حکوومەت]]ەوە بەکاردەهێنرێن بۆ دابینکردنی توێژینەوە و داکۆکیکردن لە پەرەپێدانی پێشنیارەکانی سیاسەتی دەرەوە، جێگرەوەکانی [[سیاسەت]]ی ئێستا، یان بۆ دابینکردنی هەڵسەنگاندنی شیکاری بۆ پەیوەندییە گەشەسەندووەکان. == ئامانجەکان == چەندین ئامانج هەن کە ڕەنگە هاندەری سیاسەتی دەرەوەی حکوومەتێک بن. ڕەنگە سیاسەتی دەرەوە بۆ بەرگری و ئاسایش، بۆ سوودی ئابووری، یان بۆ پێشکەشکردنی هاوکاری بەو دەوڵەتانەی کە پێویستیان پێیەتی ئاڕاستە بکرێت. هەموو ئامانجەکانی سیاسەتی دەرەوە بەیەکەوە گرێدراون و بەشدارن لە سیاسەتێکی دەرەوەی یەکگرتوو و گشتگیر بۆ هەر دەوڵەتێک. بە پێچەوانەی سیاسەتی ناوخۆیی، کێشەکانی سیاسەتی دەرەوە زۆرجار لەناکاو و لە وەڵامی گۆڕانکارییەکان و ڕووداوە گەورەکانی وڵاتانی بیانی سەرهەڵدەدەن.<ref>{{Cite journal |last1=Wood |first1=B. Dan |last2=Peake |first2=Jeffrey S. |year=1998 |title=The Dynamics of Foreign Policy Agenda Setting |journal=[[American Political Science Review]] |volume=92 |issue=1 |pages=173–184|doi=10.2307/2585936 |jstor=2585936 |s2cid=154427295 }}</ref> === بەرگری === سیاسەتی دەرەوە زۆرجار بە مەبەستی دەستەبەرکردنی ئاسایشی نیشتمانی ئاڕاستە دەکرێت. حکوومەتەکان هاوپەیمانی سەربازی لەگەڵ دەوڵەتە بیانییەکان پێکدەهێنن بە مەبەستی بەرپەرچدانەوە و نیشاندانی بەرگرییەکی بەهێزتر لە بەرانبەر هێرشەکاندا.<ref>{{Cite journal |last=Leeds |first=Brett Ashley |date=1 July 2003 |title=Do Alliances Deter Aggression? The Influence of Military Alliances on the Initiation of Militarized Interstate Disputes |journal=[[American Journal of Political Science]] |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=427–439 |doi=10.1111/1540-5907.00031 |issn=1540-5907}}</ref> هەروەها سیاسەتی دەرەوە سەرنج دەخاتە سەر شەڕکردن لەگەڵ دەوڵەتە نەیارەکان لە ڕێگەی هێزی نەرم، گۆشەگیریی نێونەتەوەیی، یان جەنگەوە. لە سەدەی بیست ویەکەمدا، سیاسەتی دەرەوەی بەرگری فراوانتر بووە بۆ وەڵامدانەوەی هەڕەشەی تیرۆری جیهانی.<ref>{{Cite book|last=Lai |first=Brian |date=2017 |title=Terrorism and Foreign Policy |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Savun |first1=Burcu |last2=Phillips |first2=Brian J. |year=2009 |title=Democracy, Foreign Policy, and Terrorism |journal=[[Journal of Conflict Resolution]] |volume=53 |issue=6 |pages=878–904|doi=10.1177/0022002709342978 |s2cid=154846148 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Silke |first=Andrew |title=Terrorists, Victims and Society: Psychological Perspectives on Terrorism and its Consequences |publisher=[[John Wiley & Sons]] |year=2003 |pages=215–232 |chapter=Retaliating Against Terrorism}}</ref> === ئابووری === سیاسەتی دەرەوە چەقە بۆ ڕۆڵی وڵاتێک لە چوارچێوەی [[ئابووری]] جیهانی و بازرگانی نێونەتەوەییدا. کێشە ئابوورییەکانی سیاسەتی دەرەوە ڕەنگە دامەزراندنی ڕێککەوتنی بازرگانی، دابەشکردنی هاوکاری دەرەکی، و بەڕێوەبردنی هاوردە و هەناردە بگرێتەوە. === نێونەتەوەییخوازی === زۆرێک لە دەوڵەتان بەرنامەی مرۆیییان لەژێر چەمکی بەرپرسیارێتی پاراستن پەرەپێداوە. لایەنگرانی نێونەتەوەییخوازیی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] پێیان وایە کە ئەرکی وڵاتە بەهێز و دەوڵەمەندەکانە هاوکاری و پشتگیری وڵاتانی کەمتر بەهێز بکەن. ئەم بیرۆکەیە زۆرجار بە [[خوێندگە]]ی [[هزر]]یی «[[ئیدیالیزم|ئایدیالیست]]» دەبەسترێتەوە. پشتگیریی نێونەتەوەییخوازیی لیبراڵ دەتوانێت شێوەی پشتگیری بەرگری یان ئابووری وەربگرێت.<ref>{{Cite journal |last=Orford |first=Anne |year=2013 |title=Moral Internationalism and the Responsibility to Protect |journal=[[European Journal of International Law]] |volume=24 |pages=83–108|doi=10.1093/ejil/chs092 }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Foreign policy}} [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]] 14q2nu0etqrg8zyomfub8g13l0pet96 1571335 1571334 2026-04-02T21:55:55Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1571335 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[File:Paasikivi_ja_Voroshilov.jpg|وێنۆک|جەی کەی پاسکیڤی سەرۆکی [[فینلاند]] وەک ئەندازیاری سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی فینلاند دادەنرێت لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت]] دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەم]]. لە چەپەوە بۆ ڕاست: سەرۆک پاسکیڤی و سەرۆکی یەکێتیی سۆڤیەت کلیمنت ڤۆرۆشیلۆڤ لە [[مۆسکۆ]].]] '''سیاسەتی دەرەکی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Foreign policy) (پێچەوانەی [[سیاسەتی ناوخۆیی]]) ئامانج و چالاکییەکانی لە پەیوەندی لەگەڵ کارلێکەکان لەگەڵ[[ دەوڵەت]] و یەکێتییەکان و قەوارە سیاسییەکانی دیکە، چ لە ڕووی دوولایەنی یان لە ڕێگەی پلاتفۆرمی فرەلایەنییەوە. ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە سیاسەتی دەرەوەی [[حکوومەت]]ێک لەژێر کاریگەری «ڕەچاوی ناوخۆیی، [[سیاسەت]]، ڕەفتاری دەوڵەتانی دیکە، یان نەخشە بۆ پێشخستنی پلانی جیۆسیاسی دیاریکراو» بێت.<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/topic/foreign-policy Foreign policy], ''Encyclopedia Britannica'' (published January 30, 2020).</ref> == مێژوو == بیرۆکەی بەڕێوەبردنی درێژخایەنی پەیوەندییەکان بەدوای گەشەکردنی تاقمە دیپلۆماسییە پیشەگەرەکاندا هات کە سیاسەتی دەرەوەیان بەڕێوەدەبرد. لە سەدەی هەژدەیەمدا، بەهۆی ناسەقامگیرییەکی زۆر لە دیپلۆماسیی ئەورووپیدا و ململانێ بەردەوامەکان، کارکردنی [[دیپلۆماسی]] زۆرجار بەهۆی پێویستی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشە دابڕاوەکان پارچەپارچە دەبوو، کە بە «کاروبارەکان» ناودەبران. بۆیە، لە کاتێکدا بەڕێوەبردنی ناوخۆیی ئەو جۆرە کێشانە بە «کاروباری مەدەنی» (ڕاپەڕینی جووتیاران، کورتهێنانی [[خەزێنە]] و فێڵ و تەڵەکەکانی [[دادگا]]) ناودەبرا، زاراوەی «کاروباری دەرەوە» بۆ بەڕێوەبردنی کێشە کاتییەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی سەروەری بەکاردەهێنرا. ئەم زاراوەیە لە دەوڵەتە [[ئینگلیزی]] زمانەکاندا تا سەدەی بیستەم بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکارهێنرا، و وەک ناوی وەزارەتەکان لە چەند دەوڵەتێکدا کە پەیوەندییە دەرەکییەکان بەڕێوەدەبەن ماوەتەوە. هەرچەندە لە بنەڕەتدا مەبەست لێی وەسفکردنی بەڕێوەبردنی کورتخایەنی نیگەرانییەکی دیاریکراو بوو، بەڵام ئێستا ئەم وەزارەتانە هەموو پەیوەندییە نێونەتەوەیییە ڕۆژانە و درێژخایەنەکانی نێوان دەوڵەتان بەڕێوەدەبەن. دامەزراوە هزرییەکان ناوبەناو لەلایەن ڕێکخراوەکانی پەیوەندییە دەرەکییەکانی [[حکوومەت]]ەوە بەکاردەهێنرێن بۆ دابینکردنی توێژینەوە و داکۆکیکردن لە پەرەپێدانی پێشنیارەکانی سیاسەتی دەرەوە، جێگرەوەکانی [[سیاسەت]]ی ئێستا، یان بۆ دابینکردنی هەڵسەنگاندنی شیکاری بۆ پەیوەندییە گەشەسەندووەکان. == ئامانجەکان == چەندین ئامانج هەن کە ڕەنگە هاندەری سیاسەتی دەرەوەی حکوومەتێک بن. ڕەنگە سیاسەتی دەرەوە بۆ بەرگری و ئاسایش، بۆ سوودی ئابووری، یان بۆ پێشکەشکردنی هاوکاری بەو دەوڵەتانەی کە پێویستیان پێیەتی ئاڕاستە بکرێت. هەموو ئامانجەکانی سیاسەتی دەرەوە بەیەکەوە گرێدراون و بەشدارن لە سیاسەتێکی دەرەوەی یەکگرتوو و گشتگیر بۆ هەر دەوڵەتێک. بە پێچەوانەی سیاسەتی ناوخۆیی، کێشەکانی سیاسەتی دەرەوە زۆرجار لەناکاو و لە وەڵامی گۆڕانکارییەکان و ڕووداوە گەورەکانی وڵاتانی بیانی سەرهەڵدەدەن.<ref>{{Cite journal |last1=Wood |first1=B. Dan |last2=Peake |first2=Jeffrey S. |year=1998 |title=The Dynamics of Foreign Policy Agenda Setting |journal=[[American Political Science Review]] |volume=92 |issue=1 |pages=173–184|doi=10.2307/2585936 |jstor=2585936 |s2cid=154427295 }}</ref> === بەرگری === سیاسەتی دەرەوە زۆرجار بە مەبەستی دەستەبەرکردنی ئاسایشی نیشتمانی ئاڕاستە دەکرێت. حکوومەتەکان هاوپەیمانی سەربازی لەگەڵ دەوڵەتە بیانییەکان پێکدەهێنن بە مەبەستی بەرپەرچدانەوە و نیشاندانی بەرگرییەکی بەهێزتر لە بەرانبەر هێرشەکاندا.<ref>{{Cite journal |last=Leeds |first=Brett Ashley |date=1 July 2003 |title=Do Alliances Deter Aggression? The Influence of Military Alliances on the Initiation of Militarized Interstate Disputes |journal=[[American Journal of Political Science]] |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=427–439 |doi=10.1111/1540-5907.00031 |issn=1540-5907}}</ref> هەروەها سیاسەتی دەرەوە سەرنج دەخاتە سەر شەڕکردن لەگەڵ دەوڵەتە نەیارەکان لە ڕێگەی هێزی نەرم، گۆشەگیریی نێونەتەوەیی، یان جەنگەوە. لە سەدەی بیست ویەکەمدا، سیاسەتی دەرەوەی بەرگری فراوانتر بووە بۆ وەڵامدانەوەی هەڕەشەی تیرۆری جیهانی.<ref>{{Cite book|last=Lai |first=Brian |date=2017 |title=Terrorism and Foreign Policy |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Savun |first1=Burcu |last2=Phillips |first2=Brian J. |year=2009 |title=Democracy, Foreign Policy, and Terrorism |journal=[[Journal of Conflict Resolution]] |volume=53 |issue=6 |pages=878–904|doi=10.1177/0022002709342978 |s2cid=154846148 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Silke |first=Andrew |title=Terrorists, Victims and Society: Psychological Perspectives on Terrorism and its Consequences |publisher=[[John Wiley & Sons]] |year=2003 |pages=215–232 |chapter=Retaliating Against Terrorism}}</ref> === ئابووری === سیاسەتی دەرەوە چەقە بۆ ڕۆڵی وڵاتێک لە چوارچێوەی [[ئابووری]] جیهانی و بازرگانی نێونەتەوەییدا. کێشە ئابوورییەکانی سیاسەتی دەرەوە ڕەنگە دامەزراندنی ڕێککەوتنی بازرگانی، دابەشکردنی هاوکاری دەرەکی، و بەڕێوەبردنی هاوردە و هەناردە بگرێتەوە. === نێونەتەوەییخوازی === زۆرێک لە دەوڵەتان بەرنامەی مرۆیییان لەژێر چەمکی بەرپرسیارێتی پاراستن پەرەپێداوە. لایەنگرانی نێونەتەوەییخوازیی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] پێیان وایە کە ئەرکی وڵاتە بەهێز و دەوڵەمەندەکانە هاوکاری و پشتگیری وڵاتانی کەمتر بەهێز بکەن. ئەم بیرۆکەیە زۆرجار بە [[خوێندگە]]ی [[هزر]]یی «[[ئیدیالیزم|ئایدیالیست]]» دەبەسترێتەوە. پشتگیریی نێونەتەوەییخوازیی لیبراڵ دەتوانێت شێوەی پشتگیری بەرگری یان ئابووری وەربگرێت.<ref>{{Cite journal |last=Orford |first=Anne |year=2013 |title=Moral Internationalism and the Responsibility to Protect |journal=[[European Journal of International Law]] |volume=24 |pages=83–108|doi=10.1093/ejil/chs092 }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Foreign policy}} [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]] qocetts0qe9p1m0oyywgqt1dtb5i7wf 1571336 1571335 2026-04-02T21:56:15Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571336 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Paasikivi_ja_Voroshilov.jpg|وێنۆک|جەی کەی پاسکیڤی سەرۆکی [[فینلاند]] وەک ئەندازیاری سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی فینلاند دادەنرێت لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]. لە چەپەوە بۆ ڕاست: سەرۆک پاسکیڤی و سەرۆکی یەکێتیی سۆڤیەت کلیمنت ڤۆرۆشیلۆڤ لە [[مۆسکۆ]].]] '''سیاسەتی دەرەکی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Foreign policy) (پێچەوانەی [[سیاسەتی ناوخۆیی]]) ئامانج و چالاکییەکانی لە پەیوەندی لەگەڵ کارلێکەکان لەگەڵ [[دەوڵەت]] و یەکێتییەکان و قەوارە سیاسییەکانی دیکە، چ لە ڕووی دوولایەنی یان لە ڕێگەی پلاتفۆرمی فرەلایەنییەوە. ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە سیاسەتی دەرەوەی [[حکوومەت]]ێک لەژێر کاریگەری «ڕەچاوی ناوخۆیی، [[سیاسەت]]، ڕەفتاری دەوڵەتانی دیکە، یان نەخشە بۆ پێشخستنی پلانی جیۆسیاسی دیاریکراو» بێت.<ref name="britannica">[https://www.britannica.com/topic/foreign-policy Foreign policy], ''Encyclopedia Britannica'' (published January 30, 2020).</ref> == مێژوو == بیرۆکەی بەڕێوەبردنی درێژخایەنی پەیوەندییەکان بەدوای گەشەکردنی تاقمە دیپلۆماسییە پیشەگەرەکاندا ھات کە سیاسەتی دەرەوەیان بەڕێوەدەبرد. لە سەدەی ھەژدەیەمدا، بەھۆی ناسەقامگیرییەکی زۆر لە دیپلۆماسیی ئەورووپیدا و ململانێ بەردەوامەکان، کارکردنی [[دیپلۆماسی]] زۆرجار بەھۆی پێویستی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشە دابڕاوەکان پارچەپارچە دەبوو، کە بە «کاروبارەکان» ناودەبران؛ بۆیە، لەکاتێکدا بەڕێوەبردنی ناوخۆیی ئەو جۆرە کێشانە بە «کاروباری مەدەنی» (ڕاپەڕینی جووتیاران، کورتھێنانی [[خەزێنە]] و فێڵ و تەڵەکەکانی [[دادگا]]) ناودەبرا، زاراوەی «کاروباری دەرەوە» بۆ بەڕێوەبردنی کێشە کاتییەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی سەروەری بەکاردەھێنرا. ئەم زاراوەیە لە دەوڵەتە [[ئینگلیزی]] زمانەکاندا تا سەدەی بیستەم بە شێوەیەکی بەربڵاو بەکارھێنرا، و وەک ناوی وەزارەتەکان لە چەند دەوڵەتێکدا کە پەیوەندییە دەرەکییەکان بەڕێوەدەبەن ماوەتەوە. ھەرچەندە لە بنەڕەتدا مەبەست لێی وەسفکردنی بەڕێوەبردنی کورتخایەنی نیگەرانییەکی دیاریکراو بوو، بەڵام ئێستا ئەم وەزارەتانە ھەموو پەیوەندییە نێونەتەوەیییە ڕۆژانە و درێژخایەنەکانی نێوان دەوڵەتان بەڕێوەدەبەن. دامەزراوە ھزرییەکان ناوبەناو لەلایەن ڕێکخراوەکانی پەیوەندییە دەرەکییەکانی [[حکوومەت]]ەوە بەکاردەھێنرێن بۆ دابینکردنی توێژینەوە و داکۆکیکردن لە پەرەپێدانی پێشنیارەکانی سیاسەتی دەرەوە، جێگرەوەکانی [[سیاسەت]]ی ئێستا، یان بۆ دابینکردنی ھەڵسەنگاندنی شیکاری بۆ پەیوەندییە گەشەسەندووەکان. == ئامانجەکان == چەندین ئامانج ھەن کە ڕەنگە ھاندەری سیاسەتی دەرەوەی حکوومەتێک بن. ڕەنگە سیاسەتی دەرەوە بۆ بەرگری و ئاسایش، بۆ سوودی ئابووری، یان بۆ پێشکەشکردنی ھاوکاری بەو دەوڵەتانەی کە پێویستیان پێیەتی ئاڕاستە بکرێت. ھەموو ئامانجەکانی سیاسەتی دەرەوە بەیەکەوە گرێدراون و بەشدارن لە سیاسەتێکی دەرەوەی یەکگرتوو و گشتگیر بۆ ھەر دەوڵەتێک. بە پێچەوانەی سیاسەتی ناوخۆیی، کێشەکانی سیاسەتی دەرەوە زۆرجار لەناکاو و لە وەڵامی گۆڕانکارییەکان و ڕووداوە گەورەکانی وڵاتانی بیانی سەرھەڵدەدەن.<ref>{{Cite journal |last1=Wood |first1=B. Dan |last2=Peake |first2=Jeffrey S. |year=1998 |title=The Dynamics of Foreign Policy Agenda Setting |journal=[[American Political Science Review]] |volume=92 |issue=1 |pages=173–184|doi=10.2307/2585936 |jstor=2585936 |s2cid=154427295}}</ref> === بەرگری === سیاسەتی دەرەوە زۆرجار بە مەبەستی دەستەبەرکردنی ئاسایشی نیشتمانی ئاڕاستە دەکرێت. حکوومەتەکان ھاوپەیمانی سەربازی لەگەڵ دەوڵەتە بیانییەکان پێکدەھێنن بە مەبەستی بەرپەرچدانەوە و نیشاندانی بەرگرییەکی بەھێزتر لە بەرامبەر ھێرشەکاندا.<ref>{{Cite journal |last=Leeds |first=Brett Ashley |date=1 July 2003 |title=Do Alliances Deter Aggression? The Influence of Military Alliances on the Initiation of Militarized Interstate Disputes |journal=[[American Journal of Political Science]] |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=427–439 |doi=10.1111/1540-5907.00031 |issn=1540-5907}}</ref> ھەروەھا سیاسەتی دەرەوە سەرنج دەخاتە سەر شەڕکردن لەگەڵ دەوڵەتە نەیارەکان لە ڕێگەی ھێزی نەرم، گۆشەگیریی نێونەتەوەیی، یان جەنگەوە. لە سەدەی بیست ویەکەمدا، سیاسەتی دەرەوەی بەرگری فراوانتر بووە بۆ وەڵامدانەوەی ھەڕەشەی تیرۆری جیھانی.<ref>{{Cite book|last=Lai |first=Brian |date=2017 |title=Terrorism and Foreign Policy |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Savun |first1=Burcu |last2=Phillips |first2=Brian J. |year=2009 |title=Democracy, Foreign Policy, and Terrorism |journal=[[Journal of Conflict Resolution]] |volume=53 |issue=6 |pages=878–904|doi=10.1177/0022002709342978 |s2cid=154846148}}</ref><ref>{{Cite book |last=Silke |first=Andrew |title=Terrorists, Victims and Society: Psychological Perspectives on Terrorism and its Consequences |publisher=[[John Wiley & Sons]] |year=2003 |pages=215–232 |chapter=Retaliating Against Terrorism}}</ref> === ئابووری === سیاسەتی دەرەوە چەقە بۆ ڕۆڵی وڵاتێک لە چوارچێوەی [[ئابووری]] جیھانی و بازرگانی نێونەتەوەییدا. کێشە ئابوورییەکانی سیاسەتی دەرەوە ڕەنگە دامەزراندنی ڕێککەوتنی بازرگانی، دابەشکردنی ھاوکاری دەرەکی، و بەڕێوەبردنی ھاوردە و ھەناردە بگرێتەوە. === نێونەتەوەییخوازی === زۆرێک لە دەوڵەتان بەرنامەی مرۆیییان لەژێر چەمکی بەرپرسیارێتی پاراستن پەرەپێداوە. لایەنگرانی نێونەتەوەییخوازیی [[لیبرالیزم|لیبراڵ]] پێیان وایە کە ئەرکی وڵاتە بەھێز و دەوڵەمەندەکانە ھاوکاری و پشتگیری وڵاتانی کەمتر بەھێز بکەن. ئەم بیرۆکەیە زۆرجار بە [[خوێندگە]]ی [[ھزر]]یی «[[ئیدیالیزم|ئایدیالیست]]» دەبەسترێتەوە. پشتگیریی نێونەتەوەییخوازیی لیبراڵ دەتوانێت شێوەی پشتگیری بەرگری یان ئابووری وەربگرێت.<ref>{{Cite journal |last=Orford |first=Anne |year=2013 |title=Moral Internationalism and the Responsibility to Protect |journal=[[European Journal of International Law]] |volume=24 |pages=83–108|doi=10.1093/ejil/chs092}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Foreign policy}} [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان]] ib6koeud7ow6sidsergmmrs9fijlvqa 0 244099 1571487 1507777 2026-04-03T11:14:29Z ~2026-20601-42 75545 1571487 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=0aad9d4e9aa459c5a02b143952e50413.png.webp}} '''سەددام حوسێن لە زیندانی ئەمریکیدا: ئەمە ڕوویدا!''' [[کتێب]]ێکە کە لەلایەن خەلیل دلێمی بەرپرسی دەستەی پشتیووانی لە بەرگریی لە سەددام حوسێن و ھەڤاڵانی دەستبەسەرکراوی کۆکراوەتەوە. کتێبەکە لە ساڵی ٢٠٠٩ لە ٤٨٠ لاپەڕەدا لەلایەن کۆمپانیای چاپخانەی مینبەر بۆ چاپکردنی سنووردار لە [[سوودان]] بڵاوکراوەتەوە. ئەم کتێبە بیرەوەرییەکی زارەکیی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆک کۆماری پێشووی عێراقە. پارێزەر خەلیل دلێمی لە ڕێگەی ئەو شتانەی کە بۆی سەپێندراوە یان لەلایەن سەددام حوسێنەوە بۆی گێڕاوەتەوە لەکاتی دەستگیرکردنیدا، بە شێوەی زارەکی لەکاتی ئەو دانیشتنانەی کە لە نێوانیاندا ڕوویانداوە، کتێبەکەی کۆکردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Saddam family slims defence team|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4131474.stm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930030333/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4131474.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[بي بي سي نيوز]]}}</ref> <ref name="مولد تلقائيا1">صدام حسين من الزنزانة الأمريكية: ھذا ما حدث، المحامي خليل الدليمي، الطبعة الثانية 2009، صفحة 16</ref>   == بەھای کتێبەکە == کتێبەکە چیرۆکێکی جیاواز دەخاتە ڕوو، بەتایبەتی سەبارەت بە چۆنییەتی دەستگیرکردنی سەددام حوسێن و ڕێکارەکانی دادگاییکردنی، ھەروەھا لە کتێبەکەدا دوا ساتەکانی ژیانی پێش لەسێدارەدانی تۆمارکراوە. جگە لە گێڕانەوەی زارەکی، کتێبەکە کۆمەڵێک بەڵگەنامەی تێدایە، وەک «وەسێتی سەددام حوسێن» و نووسەر بە کۆمەڵێک بەڵگەنامەی دیکە پشتگیری لێکردووە کە توانیوویەتی بەدەستی بھێنێت. شایەنی باسە لە کتێبەکەدا باس لە ژیاننامەی گشتی سەددام حسێن کراوە لە لەدایکبوونییەوە تا دوای مردنی، ھەروەھا لە کتێبەکەدا باس لە کۆمەڵێک بابەتی گرنگ کراوە، لەوانە [[شەڕی ئێران و عێراق]] و ھۆکارەکانی، لکاندنی [[کووەیت]] بە عێراقەوە، ھۆکارەکانی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکا]]، و ئەوەی نووسەر بەو پیلانانە وەسفی کردووە کە دژی عێراق داڕێژراون. ھەروەھا کتێبەکە باسی پەیوەندییەکانی عێراقی کردووە وەک پەیوەندییەکانی عێراق-[[ئوردن]] و عێراق-[[عەرەبستانی سعوودی|سعوودییە]] و وڵاتانی دیکە. و ھەندێک دانیشتنی لێکۆڵینەوەی خستووەتەڕوو و ئەو زانیاریانەی کە بۆ یەکەمجار ئاشکراکراون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} j7o5p2fcjmyy8wkdin94ilgluqnwu34 0 244150 1571486 1403024 2026-04-03T11:13:38Z ~2026-20601-42 75545 1571486 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فیداییەکانی سەددام'''، ھێزێکی سەربازیی سەر بە [[حیزبی بەعس]] و [[سەددام حوسێن]] بوو لەنێوان ساڵانی ١٩٩٥ تا [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]، و بەشێک نەبووە لە [[سوپای عێراق]] بەڵکو ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە سەرۆکایەتی کۆماری عێراقەوە ھەبوو، سەرکردەکانیش لە ڕێگەی کوڕەکەیەوە، [[عودەی سەددام حوسێن]]، فەرمانی سەددام حوسێنیان پەیڕەو دەکرد، کە سەرپەرشتی ئەم ھێزانەیان دەکرد. ئەوان بە کەسانێکی زۆر دڵسۆز دادەنران بۆ سەرۆک کۆمار سەددام حوسێن. زۆرێک لە عێراقی و [[عەرەبەکان]] تێیدا خۆبەخش بوون و مەشق و ڕاھێنانی زۆریان پێکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The hidden hand behind the Islamic State militants? Saddam Hussein’s.|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/the-hidden-hand-behind-the-islamic-state-militants-saddam-husseins/2015/04/04/aa97676c-cc32-11e4-8730-4f473416e759_story.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180517202238/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/the-hidden-hand-behind-the-islamic-state-militants-saddam-husseins/2015/04/04/aa97676c-cc32-11e4-8730-4f473416e759_story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=www.washingtonpost.com}}</ref> <ref>[https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/cfr/international/backgroundiraq2032503.html Q&A: What is the Fedayeen Saddam?]</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAQ: What is the Fedayeen Saddam?|ناونیشان=https://www.cfr.org/iraq/iraq-fedayeen-saddam/p7698|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161116164135/http://www.cfr.org/iraq/iraq-fedayeen-saddam/p7698|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=cfr.org|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرھەڵدانی ڕێکخراوەکە == فیداییەکانی سەددام لەسەر پێشنیاری عودەی و بە سەرپەرشتی ئەو لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤ دامەزرا، ژمارەکەی لەو کاتەدا نزیکەی ١٠ ھەزار بۆ ٢٥ ھەزار کەس بوو، لە ساڵی ١٩٩٨ لە ڕێکخراوەکە لقێکی تر دروست بوو، بە ناوی بەچکەشێرەکانی سەددام بۆ ئامادەکردن و ڕاھێنانی گەنجانی نێوان ١٠ بۆ ١٥ ساڵ. و عودەی باڵاترین بەرپرس بوو - بە پێی ئەو پۆستە - (سەرپەرشتیاری فیدایینەکانی سەددام)، ئیدارەی سەربازیی فیداییەکان بەرپرسی سەرۆکی ئەرکان بە پلەی فەریق ڕووکن، لەگەڵ سکرتارییەت لەنێوان سەرۆکایەتی ئەرکان و نووسینگەی سەرپەرشتیاری، و ژمارەی ھێزەکانی ئەوکات ٢٠ ھێز بووە (لە ھەر پارێزگایەک ھێزێک ھەیە، و [[بەغدا]] دوو ھێزی ھەیە، لەگەڵ ھێزێکی مانگرتنی ناوەندی، سەرەڕای ئەوەش، سەرۆکی ئەرکانی فیداییەکانی سەددام چەندین بەش و پێکھاتەی ھەیە، لەوانە: (قوتابخانەی مەشقکردن - کەتیبەی ھەواڵگری - بەچکەشێرەکان - کۆگای نموونەیی ھتد)، و ئەندامانی فیداییەکانی سەددام بە ئەفسەر و پلەدارەکان جیا دەکرێنەوە بە لەبەرکردنی جلوبەرگی ڕەشی تەواو کە لە قۆڵی ڕاستدا نیشانەی فیداییەکان و لە قۆڵی چەپدا [[ئاڵای عێراق]]ی لەسەرە.<ref>https://web.archive.org/web/20221017182204/https://www.thiqar.net/Art.php?id=46292</ref> == ئەرکەکان == ئەرکی مەبەستدار لە دامەزراندنی فیداییەکان، کۆنترۆڵکردنی بەغدا بوو ئەگەر نەیاران دژی دەسەڵات ڕاپەڕین، سەرەتا تەنیا ئەرکی ئەمنی پێدەسپێردرا، ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگاش دەتوانن پەیوەست بن بە پێکھاتەکەوە، وەک خوێندکار و مامۆستا و فەرمانبەر و پزیشک و جووتیار .ئەندامێتیش ئیختیاری بوو، بەو پێیەی بەعسییەکان قوتابییەکانیان ھەڵدەبژارد لە قوتابخانەی ناوەندی و ئامادەیی بۆ چوونە نێو فیداییەکانن سەددام و دەیانبەن بۆ ھۆڵە داخراوەکان لە بەشە حیزبییەکانی ئارەزووی خۆیان، و ئامادەبوونیان ڕۆژێکە لە مانگێکدا لە ڕۆژانی ئاساییدا، بەڵام لە بارودۆخی نائاساییدا، ھەمووان دەبێت ئامادەبن و لەنێو ئەو ئەرکانەی کە بەم دامەزراوەیە سپێردرابوون، نەھێشتنی [[گەندەڵی]] و قاچاخچێتی بە ئاسەوارە کۆنەکان و ساختەچی و باندە ڕێکخراوەکان بوو، ھەروەھا ئەرکی تەسفییەکردنی خانەکانی [[قەحبەخانە]]، کە لەلایەن سەرۆکەوە بە شێوەیەکی شەخسی ڕاسپێردرابوو. == ئامانجەکان == ئەو ئامانجانەی حکوومەت بۆ دامەزراندنی فیداییەکانی سەددام ڕای گەیاندبوو، پێکھێنانی ھێزێکی خۆبەخشی نیشتمانی بوو کە بەشێک لە ئەرکەکانی بەرگریکردن لە نیشتمان و گەل لە چوارچێوەی ئەو بیرۆکەیەدا کە ھەموو ھێزێک لە گەلدا دەبێت مەیدانی نەتەوەیی خۆی ھەبێت و ڕۆڵی خۆی ھەبێت لە پاراستنی نیشتمان و گەل لە ھەر پیلانێک یان کارێکی دەرەکی و لە ھەر دەستکاریکردنێک لە ژیانی ناوخۆدا. ھێزەکە ئامانجی ئامادەکردنی ئەو چەکدارانەیە کە باوەڕیان بە خودا و نیشتمان و سەرۆک ھەیە و ئامانجەکانی حیزبی بەعس، و شۆڕشی ١٧–٣٠ی تەممووز، بەرگری لە [[عێراق]] و بەدیھێنانی ئەو ئەرکەی کە پێی سپێردراوە لە ھەلومەرج و بارودۆخی جۆراوجۆردا، بە کاراییەکی بەرزەوە لە بەرامبەر ھەر پیلانگێڕییەک یان دەستدرێژییەکدا. == دوای ڕووخانی بەغدا == دوای داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ و نەھێشتنی حکوومەتی سەددام کۆتایی ھات، فیداییەکانی سەددام لە بەغدا و باقی پارێزگاکان جێگیر بوون، بەو پێیەی لە ھەر پارێزگایەک بارەگایەکی فەرماندەیی ھەبوو، و ھێرشیان ئەنجام دەدا لە دژی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھێزەکانی ئەمریکا]]، بەتایبەتی لە شەڕەکانی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی سەددام]]، [[ناسریە]]، پردی دیالە لە نزیک بەغدا و شەڕی ئەعزەمییە لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٣، و ئەرکی یاخیبوونیشیان ھەبوو کە لەم ماوەیەدا ئەندامانی ڕێکخراوەکە جلوبەرگی مەدەنییان لەبەردا بوو، کە ناسینەوەیان قورس بوو و پاساوی بە ئەمریکییەکان بەخشی کە خەڵکی مەدەنی بکەنە ئامانج. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|شەڕ|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Fedayeen Saddam}} [[پۆل:یاخیبوونی عێراق (٢٠٠٣-٢٠١١)]] [[پۆل:سەددام حوسێن]] eyskf8l3x4cqpbjhdut69o007ah6x8a 0 245579 1571477 1485899 2026-04-03T11:04:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571477 wikitext text/x-wiki [[File:Gcoy2008.jpg|وێنۆک| نیشانەی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی ٢٠٠٨]] '''ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵ''' خەڵاتی ''ئۆتۆمبێلی ساڵە'' ساڵانە لەلایەن ''گۆڤاری ئۆتۆمبێلی سەوزەوە بەڕێوەدەبرێ،'' براوە لەلایەن پانێڵێکی ١١ کەسییەوە هەڵدەبژێردرێت کە لە پسپۆڕانی ئۆتۆمبێل و ژینگە پێکهاتووە، بانگهێشتکراوەکان بریتی بوون لە ماریۆ ئەندرێتی ; کارۆل شێلبی ، جەی لینۆ ، کارل پۆپ ( سیێرا کڵەب )، کریستوفر فلاڤین ( پەیمانگای وۆرلدواتچ )، جۆناسان لاش ( پەیمانگای سەرچاوە جیهانییەکان ) و ژان میشێل کۆستۆ ( کۆمەڵگەی ئایندەی ئۆشن ). خەڵاتی جیاوازی بارهەڵگری سەوزی ساڵ لە ساڵی ٢٠١٥ خرایە بازاڕەوە بۆ یەکەمین جار <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Texas to Debut Green Truck of the Year|ناونیشان=http://carsofchange.com/features/texas-debut-green-truck-year/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=CarsOfChange|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110001903/http://carsofchange.com/features/texas-debut-green-truck-year/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == براوەکان == [[پەڕگە:DCA_06_2012_Chevy_Volt_4035.JPG|وێنۆک| ئۆتۆمبێلی شۆفرلێت ڤۆڵت پلاگین هایبریدی ساڵی ٢٠١١ خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی ٢٠١١ی پێبەخشرا.]] [[پەڕگە:Ford_Fusion_Energi_SEL_with_badge_WAS_2012_0583.jpg|وێنۆک| ئۆتۆمبێلی فۆرد فیوژن ئینێرجیی 2013 پلاگینی هایبرید خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی 2013ی پێبەخشرا لەگەڵ بژاردەی بزوێنەری بەنزین ئیکۆبووست ، و جۆری ئاسایی هایبرید .]] [[پەڕگە:Toulousaine_de_l'automobile_-_7441_-_BMW_i3.jpg|وێنۆک| ئۆتۆمبێلی BMW i3 ساڵی 2014 خەڵاتی باشترین ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی 2015ی پێبەخشرا.]] : ٢٠٠٦ &#x2014; مێرکوری مارینێر هایبرید <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Daily Life with the Mercury Mariner Hybrid SUV|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/marinerlife/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081206061307/http://www.greencar.com/features/marinerlife/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}</ref> : ٢٠٠٧ &#x2014; تۆیۆتا کامری هایبرید <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Toyota Camry Hybrid Named 2007 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/gcoy07/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081212154134/http://www.greencar.com/features/gcoy07/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}</ref> : ٢٠٠٨ &#x2014; شۆفرلێت تاهۆ هایبرید <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Chevrolet Tahoe Hybrid Named 2008 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/2008greencar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090129222214/http://www.greencar.com/features/2008greencar/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}</ref> : ٢٠٠٩ &#x2014; [[فۆلکسڤاگن جیتا|<s>ڤۆڵکسواگن جێتا کلین دیزڵ</s>]] <ref name="GCOY2009">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=VW Jetta Clean Diesel Wins 2009 Green Car of the Year!|ناونیشان=http://www.greencar.com/features/2009-vw-jetta-clean-diesel-wins|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090121210841/http://www.greencar.com/features/2009-vw-jetta-clean-diesel-wins|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}</ref> (بەهۆی فەزیحەی دەردانی گازی ژەهراوی ڤۆڵکسواگن هەڵوەشایەوە) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Volkswagen, Audi Return 2009 & 2010 Green Car of the Year Awards|ناونیشان=http://www.triplepundit.com/2015/10/volkswagen-audi-return-2009-2010-green-car-of-the-year-awards/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824222716/http://www.triplepundit.com/2015/10/volkswagen-audi-return-2009-2010-green-car-of-the-year-awards/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ) ::: چوار بەشداربووی دیکەی کۆتایی بریتی بوون لە (BMW 335d و Ford Fusion Hybrid و Saturn Vue 2 Mode Hybrid و Smart Fortwo . )<ref name="GCOY2009" /> لە ساڵی ٢٠١٥ کۆمپانیای ڤۆڵکسواگن دانی بەوەدانا کە هێڵی دیزڵەکەیان لە ساڵی ٢٠٠٩-٢٠١٥ بە شێوەیەک دیزاین کراوە کە بە شێوەیەکی دروست و تەواو ئۆکسیدی نایترۆجین (NOx) سنووردار بکات کەمتر دەری بدا ) دەردانی گازی ژەهراوی تەنها لە کاتی تاقیکردنەوەی ئیستاتیکدا دەبێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UPDATE 7-Volkswagen shares plunge on emissions scandal; U.S. widens probe|ناونیشان=http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160220210849/http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=reuters.com}}</ref> <ref name="prnewswire.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=VW and Audi Returning Green Car of the Year® Awards, Vehicles Deemed Ineligible|ناونیشان=http://www.prnewswire.com/news-releases/vw-and-audi-returning-green-car-of-the-year-awards-vehicles-deemed-ineligible-300151534.html}}</ref> ) : ٢٠١٠ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە [[ئاودی ئەی٣|<s>ئۆدی A3 TDI Clean Diesel</s>]] <ref name="GCOY2010">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Audi A3 TDI is 2010 Green Car of the Year. Clean Diesel Reigns!|ناونیشان=http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101124042249/http://www.greencar.com/articles/audi-a3-tdi-2010-green-car-year-clean-diesel-reigns.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}</ref> ( دەردانی گازی ژەهراوی ڤۆڵکسواگن هەڵوەشایەوە ) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=VW and Audi give back Green Car of the Year awards|ناونیشان=http://www.latimes.com/business/la-fi-hy-vw-and-audi-green-car-awards-20150930-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> ) ::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە (هۆندا ئینسایت و مێرکوری میلان هایبرید و تۆیۆتا پرایس و دیزڵی پاک ڤۆلکس واگن گۆڵف ئێم کەی .) <ref name="GCOY2010" /> وەک ئۆتۆمبێلی ڤۆڵکسواگن جێتا ساڵی ٢٠٠٩، ئۆدی براوەی ساڵی ٢٠١٠ و ڤی دبلیو گۆڵف لە ساڵی ٢٠١٠ ئۆتۆمبێلی هەڵبژێردراو بوون. : ٢٠١١ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە شۆفرلێت ڤۆڵت پلاگین هایبریدە . <ref name="GCC2011">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Chevrolet Volt Electric Car is 2011 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.greencar.com/articles/chevrolet-volt-electric-car-2011-green-car-year.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101124054434/http://www.greencar.com/articles/chevrolet-volt-electric-car-2011-green-car-year.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Green Car Journal]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=2010 LA: Chevrolet Volt wins 2011 Green Car of the Year|ناونیشان=http://www.egmcartech.com/2010/11/18/2010-la-chevrolet-volt-wins-2011-green-car-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=egm Car Tech}}</ref> ::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە ([[ئۆتۆمۆبیلی کارەبایی|ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری]] نیسان لیف و وەشانە کارەباییە تێکەڵەکانی هیۆندا سۆناتا و لینکۆڵن ئێم کەی زی و فۆرد فیێستا) کە بە بەنزین کاردەکات {{Convert|40|mpgus}} بەدەست دەهێنێت لە لێخوڕینی ڕێگاوبان. <ref name="GCC2011" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/idUSTRE69L03X20101022|سەردێڕ=Chevy Volt, Nissan Leaf among Green Car finalists|ئیش=[[Reuters]]|دوایین=Bernie Woodall|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> : ٢٠١٢ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە ئۆتۆمبێلی غازی سروشتی هۆندا سیڤیک جی ئێکس . <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.latimes.com/business/autos/la-fi-la-auto-show-2011-honda-civic-natural-gas-wins-green-car-of-the-year-award-20111117,0,3207674.story|سەردێڕ=Honda Civic Natural Gas wins 2012 Green Car of the Year Award|بەستەری نووسەر=Susan Carpenter|یەکەم=Susan|دوایین=Carpenter|ئیش=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> ::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە (ئۆتۆمبێلی کارەبایی فۆرد فۆکس ئێلیکتریکی و میتسوبیشی i بە پاتری و ئۆتۆمبێلی کارەبایی تۆیۆتا پرایس v هایبرید و ڤۆڵکسواگن پاسات TDI بە دیزڵی پاک . )<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://content.usatoday.com/communities/driveon/post/2011/10/diesel-electric-natural-gas-vie-for-green-car-honors/1|سەردێڕ=Diesel, electric, natural gas vie for Green Car honors|دوایین=Chris Woodyard|ئیش=[[USA Today]]|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> (بڕوانە لیستەکانی ساڵی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠ سەبارەت بە دیزڵی پاک). : ٢٠١٣ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە هێڵی نەوەی دووەمی فۆرد فیوژن ، لەنێویاندا بژاردەی بزوێنەری بەنزینی ئیکۆ بووست ، و جۆرەکانی فیوژن هایبرید و پلاگ-ئین . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sebastian Blanco|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Ford Fusion wins 2013 Green Car Of The Year|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2012/11/29/ford-fusion-wins-2013-green-car-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Autoblog.com}}</ref> ::: بەشداربووانی دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە (فۆرد سی-ماکس هایبرید و پلاگین هایبرید ، دۆج دارت ئایرۆ ، تۆیۆتا پرایس c ئۆتۆمبێلی کارەبایی هایبرید، و مازدا سی ئێکس-5 ). <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://green.autoblog.com/2012/10/25/2013-green-car-of-the-year-finalists-announced/|سەردێڕ=2013 Green Car of the Year finalists announced [w/poll]|دوایین=Sebastian Blanco|ئیش=Autoblog Green|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922040855/http://green.autoblog.com/2012/10/25/2013-green-car-of-the-year-finalists-announced/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> : ٢٠١٤ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە هێڵی نەوەی نۆیەمی هۆندا ئاکۆرد، لەنێویاندا جۆرەکانی هەر یەک لە بەنزین و هایبرید و پلاگین هایبرید. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sebastian Blanco|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Honda Accord Hybrid and PHEV win 2014 Green Car of the Year|ناونیشان=http://green.autoblog.com/2013/11/21/honda-accord-hybrid-phev-2014-green-car-of-the-year-la/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Autoblog Green}}</ref> ::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە (بی ئێم دەبلیو 328d و [[ئاودی ئەی٦|ئۆدی A6 TDI]] و تۆیۆتا کۆرۆلا و مازدا3 ). <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2013/10/17/2014-green-car-of-the-year-finalists-announced/|سەردێڕ=Finalists for 2014 Green Car of the Year announced|دوایین=Brandon Turkus|ئیش=Autoblog.com|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> : ٢٠١٥ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە بی ئێم دەبلیو ئای 3 <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.freep.com/story/money/cars/2014/11/20/green-car-year-bmw/70008216/|سەردێڕ=BMW i3 named 2015 Green Car of the Year|دوایین=Alisa Priddle|ئیش=[[Detroit Free Press]]|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە ([[ئاودی ئەی٣|ئۆدی A3 TDI]] و شۆفرلێت ئیمپالا Bi-Fuel و نەوەی سێیەمی هۆندا فیت و نەوەی حەوتەمی ڤۆڵکسواگن گۆڵف) . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sebastian Blanco|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=2015 Green Car Of The Year finalists announced, run alt-fuel gamut|ناونیشان=http://green.autoblog.com/2014/10/21/2015-green-car-of-the-year-finalists-announced/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Autoblog Green|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201129164910/http://green.autoblog.com/2014/10/21/2015-green-car-of-the-year-finalists-announced/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> : ٢٠١٦ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە نەوەی دووەمی شۆفرلێت ڤۆڵت <ref name="GCOY2016" /> : بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە ([[ئاودی ئەی٣|ئۆدی A3 e-tron]] و نەوەی چوارەمی تۆیۆتا پرایس و هیۆندا سۆناتای 2016 و هۆندا سیڤیک 2016 ). شۆفرلێت ڤۆڵت بووە یەکەم مۆدێل کە زیاتر لە جارێک خەڵاتی ئۆتۆمبێلی سەوزی ساڵی وەرگرتووە. <ref name="GCOY2016">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2015/11/19/2016-chevy-volt-green-car-year/|سەردێڕ=2016 Chevy Volt wins Green Car of the Year|دوایین=Sebastian Blanco|ئیش=Autoblog Green|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> : ٢٠١٧ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە شۆفرلێت بۆڵت EV <ref name="GCOY2017">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.autoblog.com/2016/11/17/chevy-bolt-wins-2017-green-car-of-the-year/|سەردێڕ=Chevy Bolt wins 2017 Green Car of the Year|یەکەم=Sebastian|دوایین=Blanco|ئیش=Autoblog.com|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> ::: بەشداربووان دیکەی کۆتایی پێکهاتبوون لە (تۆیۆتا پرایس پرایم و کرایسلەر پاسیفیکا هایبرید و کیا ئۆپتیما (لەوانەش مۆدێلی هایبرید و پلاگین هایبرید) و بی ئێم دەبلیو 330e iPerformance ). <ref name="GCOY2017" /> : ٢٠١٨ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە گروپی ئۆتۆمبێلەکانی هۆندا کلاریتی <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Honda Clarity is Green Car of the Year!|ناونیشان=http://greencarjournal.com/top-stories/honda-clarity-2018-green-car-year/}}</ref> : ٢٠١٩ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە هۆندا ئینسایت <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Driven: Honda Insight Hybrid|ناونیشان=https://greencarjournal.com/auto-shows/honda-insight-says-game-on-prius/}}</ref> : ٢٠٢٠ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە تۆیۆتا کۆرۆلا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Toyota Corolla Awarded 2020 Green Car of the Year and Honda CR-V 2020 Green SUV of the Year|ناونیشان=https://laautoshow.com/press_releases/toyota-corolla-awarded-2020-green-car-of-the-year-and-honda-cr-v-2020-green-suv-of-the-year/}}</ref> : ٢٠٢١ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە فۆرد موستانگ ماک-ئی : ٢٠٢٢ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە ئۆدی Q4 e-tron : 2023 &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە تاجی تۆیۆتا <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Eisenstein|یەکەم=Paul|سەردێڕ=Toyota Crown Named “2023 Green Car of the Year” - The Detroit Bureau|ناونیشان=https://www.thedetroitbureau.com/2022/11/toyota-crown-named-2023-green-car-of-the-year/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.thedetroitbureau.com/2022/11/toyota-crown-named-2023-green-car-of-the-year/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> : ٢٠٢٤ &#x2014; دەرچووی ئەو ساڵە تۆیۆتا پرایس PHEV == هەروەها تەماشای == * لیستی خەڵاتەکانی ئۆتۆمبێلی ماتۆڕ * خەڵاتی دیدگای ئۆتۆمبێلی سەوز * ئۆتۆمبێلی سەوز * خەڵاتی PACE * دەزگای پاراستنی ژینگەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * [http://www.greencarjournal.com ماڵپەڕی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231129173941/https://greencarjournal.com/ |date=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} cpywr2egyxxkxytx5cjlr0nst0iatob 0 245988 1571080 1368670 2026-04-02T14:55:38Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571080 wikitext text/x-wiki {{Infobox comics creator |nationality=[[ژاپۆن]]ی |notable works=''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا (کۆمیکەکان)]]'' |website={{URL|http://www.gurihiru.com/}} |name_nonEN=グリヒル }} '''گوروھیرو''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: グリヒル؛ ناوە فەرمییەکەی: یەکەی وێنەکێشان و ستۆدیەکانی گوریھیرو) تیمێکی وێنەکێشان و کارتۆنسازیی ژاپۆنییە، و بە زۆری دروستکەری کۆمیکن. لە ئێستادا ستۆدیۆکەیان لە شاری [[پارێزگای سایتاما|سایتامایە]]، بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ کۆمیکە ئەمریکییەکان کار دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Johnston|یەکەم=Rich|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Mariko Tamaki and Gurihiru Create Thor & Loki: Double Trouble|ناونیشان=https://bleedingcool.com/comics/mariko-tamaki-gurihiru-thor-loki-double-trouble/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=bleedingcool.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McDonnell|یەکەم=Chris|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Artists of the Day: Gurihiru|ناونیشان=https://www.cartoonbrew.com/artist-of-the-day/gurihiru-148349.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Cartoon Brew|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Luster|یەکەم=Joseph|سەردێڕ=Review: "The Last Airbender" Comic Keeps Its Promise|ناونیشان=https://www.crunchyroll.com/anime-feature/2012/02/12-1/review-the-last-airbender-comic-keeps-its-promise|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Crunchyroll|زمان=en-us}}</ref> == چاوگنامە == === داڕک ھۆرس کۆمیکس === * ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ بەڵێنەکە]]'' (٢٠١٢)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Avatar: The Last Airbender-The Promise (Library Edition)|ناونیشان=https://www.darkhorse.com/Products/22-381/Avatar-The-Last-Airbender-The-Promise-Library-Edition-HC|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=www.darkhorse.com}}</ref> * ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ گەڕانەکە]]'' (٢٠٢٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Schick|یەکەم=Michal|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Avatar: The Last Airbender - The Search: Part 1 released today|ناونیشان=https://www.hypable.com/avatar-the-last-airbender-the-search-part-1-released-today/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Hypable|زمان=en-US}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hypable.com/avatar-the-last-airbender-the-search-part-1-released-today/ |date=ئابی ٢٠٢٤ }}</ref> * ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ درزەکە]]'' (٢٠١٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tweedale|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Review: Avatar: The Last Airbender ― The Rift (Part 1)|ناونیشان=http://www.multiversitycomics.com/reviews/review-avatar-the-last-airbender-%e2%80%95-the-rift-part-one/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Multiversity Comics|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829235545/http://www.multiversitycomics.com/reviews/review-avatar-the-last-airbender-%E2%80%95-the-rift-part-one/|url-status=dead}}</ref> * ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ سێبەر و دوکەڵ]]'' (٢٠١٥–١٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CBR Staff|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Avatar: The Last Airbender - Smoke and Shadow Part One TPB|ناونیشان=https://www.cbr.com/avatar-the-last-airbender-smoke-and-shadow-part-one-tpb/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=CBR|زمان=en-US}}</ref> * ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا ‒ باکوور و باشور]]'' (٢٠١٦–١٧)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gerding|یەکەم=Stephen|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=EXCLUSIVE: New "Avatar: The Last Airbender" Graphic Novel Series Debuts in 2016|ناونیشان=https://www.cbr.com/exclusive-new-avatar-the-last-airbender-graphic-novel-series-debuts-in-2016/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=CBR|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|کۆمیک}} [[پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] my63r93oeqo1xpnfbbq0g3v83tyzdeu 0 246920 1571409 1541220 2026-04-03T00:43:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571409 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match|title=یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩|image=1959 European Cup Final match programme.jpg|caption=Match programme cover|event=[[جامی ئەورووپای ١٩٥٨-١٩٥٩]]|team1=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]|team1association={{fbaicon|ESP|1945|size=30px}}|team1score=2|team2=[[ستێد ڕێمز|ڕێمز]]|team2association={{fbaicon|FRA|1794|size=30px}}|team2score=0|details=|date=٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩|stadium=یاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینا|city=[[شتووتگارت ]] ئەڵمانیا|man_of_the_match1a=|man_of_the_match1atitle=|man_of_the_match1b=|man_of_the_match1btitle=|referee=|attendance=72,000|weather=|previous=[[ یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٠|١٩٦٠]]|next=[[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٨|١٩٥٨]]}} '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩''' چوارەم یاری کۆتایی پێشبڕکێی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی ئەورووپا]] بوو، کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا ناسراوە. لەڕۆژی ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩ لە یاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینای شاری شتووتگارتی [[ئەڵمانیا]]، لەنێوان یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدریدی]] [[ئیسپانیا|ئیسپانی]] و ستێد ڕێمز [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لەبەردەم ٨٠ هەزار کەسدا ئەنجامدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=1959 European Cup Final, Real Madrid captain Jose Maria Zarraga|ناونیشان=https://beyondthelastman.com/2014/05/20/real-madrid-european-final-vintage/1959-european-cup-final-real-madrid-captain-jose-maria-zarraga/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Beyond The Last Man|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Football, 8th June 1959, Stuttgart, Germany, European Cup Final, Real...|ناونیشان=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/football-8th-june-1959-stuttgart-germany-european-cup-final-news-photo/79665586|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Getty Images|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/football-8th-june-1959-stuttgart-germany-european-cup-final-news-photo/79665586 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref>لە ئەنجامدا ڕیال مەدرید توانی بە ئەنجامی ٢-٠ بەسەر ستێد ڕێمزی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە و چوارەم جامی ئەورووپای لەسەریەک بەدەستهێنا و بۆ دووەمجار لە ماوەی چوار ساڵدا لە یاری کۆتاییدا لە ڕیمزی بردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Frankfurt's 'beautiful' 7-3 defeat by Madrid recalled {{!}} UEFA Champions League|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0211-0e88858dcdf0-9c6f275ebbea-1000--frankfurt-s-beautiful-7-3-defeat-by-madrid-recalled/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> دوای [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٦]] . ڕیاڵ مەدرید زاڵ بوو بەسەر یارییەکەدا، گۆڵەکانیش لەلایەن ئینریکی ماتیۆس و [[ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ|ئەلفرێدۆ دی ستیفانۆ]] تۆمارکران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1958/index.html جامی ئەورووپا 1958/59 لە یوفا] * [https://www.rsssf.org/ec/ec195859.html جامی ئەورووپا 1958/59 لە RSSSF] * {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} hw6zy106ib8s48p95yelmnglp945zyd 0 248693 1571102 1404333 2026-04-02T15:26:04Z 1silent scientist 51740 1571102 wikitext text/x-wiki '''میرنشینی برادۆست''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Mîrektiya Biradost؛ ١٥١٠‒١٦٠٩<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Eminoğlu|یەکەم=Nevzat|ڕێکەوت=2020|سەردێڕ=Hîzan wek navendeke peydabûna edebiyata kurdiya klasîk|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1252554|journal=Kurdiname|زمان=ku|issue=3|پەڕە=٣٣|issn=2687-5438|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name="orientemoderno">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dehqan|یەکەم=Mustafa|دوایین٢=Genç|یەکەم٢=Vural|ڕێکەوت=2019|سەردێڕ=The Kurdish Emirate of Brādōst, 1510-1609|ناونیشان=https://brill.com/view/journals/ormo/99/3/article-p306_4.xml|journal=Oriente Moderno|بەرگ=٩٩|issue=3|پەڕەکان=٣٠٦–٣٢٠|doi=10.1163/22138617-12340222|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>) میرنشینێکی [[بۆماوە]]ی [[کورد]]ی بوو، بە نزیکەیی حوکمڕانی ناوچەی [[ڕەواندز]] تا [[گوندەواری تەرگەوەڕ|تەرگەوەڕ]] و [[گوندەواری مەرگەوەڕ|مەرگەوەڕی]] باشووری [[ورمێ]]ی دەکرد. ئەم میرنشینە لە ساڵی ١٥١٠ دامەزراوە و بە درێژایی سەدەی ١٦ وەک ناوچەیەکی پارێزراو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[شانشینی سەفەوی|ئێرانی سەفەویدا]] بوونی ھەبووە.<ref name="orientemoderno"/> میرنشینەکە لە کۆتاییدا ملکەچی فراوانخوازییەکانی عوسمانییەکان و سەفەوییەکان بوو لە [[کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hassanpour|یەکەم=A.|ڕێکەوت=1988|سەردێڕ=Baradust|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/baradust-kurdish-bradost-name-of-kurdish-tribe-region-mountain-range-river-and-amirate|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Iranica Online]]}}</ref> ڕەچەڵەکی میرنشینی برادۆست بۆ [[دەوڵەتی حەسنەوییەکان|حەسنەوییەکان]] دەگەڕێندرێتەوە.<ref name="orientemoderno">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dehqan|یەکەم=Mustafa|دوایین٢=Genç|یەکەم٢=Vural|ڕێکەوت=2019|سەردێڕ=The Kurdish Emirate of Brādōst, 1510-1609|ناونیشان=https://brill.com/view/journals/ormo/99/3/article-p306_4.xml|journal=Oriente Moderno|بەرگ=٩٩|issue=3|پەڕەکان=٣٠٦–٣٢٠|doi=10.1163/22138617-12340222|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDehqanGenç2019">Dehqan, Mustafa; Genç, Vural (2019). [https://brill.com/view/journals/ormo/99/3/article-p306_4.xml "The Kurdish Emirate of Brādōst, 1510-1609"]. ''Oriente Moderno''. '''99''' (3): 306–320. [[دۆی (ناسێنەر)|doi]]:[[doi:10.1163/22138617-12340222|10.1163/22138617-12340222]]. [[S2CID (ناسێنەر)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:213564665 213564665]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 January</span> 2021</span>.</cite></ref> ==جوگرافیا و مێژوو== [[برادۆست]] وەک «بەرزاییەکی ناوەندی کە پێکھاتووە لە [[دۆڵ]] و [[دەشت]]اییە بەشەکییەکان و بە [[زنجیرە چیا]] سنوورییەکان دەورە دراوە» وەسف کراوە. لە سەدەی ١٦دا، میرنشینەکە فەرمانڕەوایی ناوچەکانی تەرگەوەڕ، مەرگەوەڕ، دۆڵ، سۆمای و ڕۆژئاوای [[ورمێ]]ی دەکرد. میرنشینەکە لە ناو پشێوی و لاوازیی سیاسیی ئیمپراتۆریەتەکانی [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]]دا سەری ھەڵدا، واتە لەو سەردەمەی کە چەندین میرنشینی جیاوازی کوردی دروست بوون. دامەزرێنەری میرنشینەکە [[یووسف بەگ]] بوو، کە لە ساڵی ١٥١٠دا لەلایەن شا [[ئیسماعیلی یەکەم]]ەوە نازناوی «غازی قڕان»ی پێبەخشرا، چونکە لە بەرەی عوسمانییەکاندا ناوچەکانی سۆمای، تەرگەوەڕ و دۆڵی پێدرابوو. کاتێک پەیوەندییەکانی لەگەڵ [[عوسمانییەکان]] باش بوو، لە دوای [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥١٤دا، لەلایەن سوڵتان [[سولەیمان قانوونی|سلێمانی قانوونی]]یەوە زەوی و زاری دەوروبەری [[ھەولێر]]، [[بەغدا]] و [[ئامەد]]ی پێدرا. غازی قڕان سیخوڕی بۆ عوسمانییەکان دەکرد و عوسمانییەکان بۆ چۆنیەتی داگیرکردنی [[ئێران]] ڕاوێژیان پێ دەکرد. لە دەوروبەری ساڵی ١٥٣٤دا، میرنشینی برادۆست ھێرشی کردە سەر [[ورمێ]] کە لەژێر دەستی [[سەفەوییەکان]]دا بوو، دواجار لەلایەن عوسمانییەکانەوە ڕێگەی پێدرا کۆنترۆڵی بکات. دواتر میرنشینەکە لە ساڵی ١٥٣٥دا ھێرشی کردە سەر [[عادلجەواز]]. غازی قڕان تا کۆچی دوایی لە دەوروبەری ساڵی ١٥٤٣دا فەرمانڕەوایی کرد و لە نەوەکانی دواتردا وەک یەکێک لە گرنگترین فەرمانڕەوا کوردەکان دادەنرا. جگە لەوەش، کاریگەریی ھەبوو لەسەر [[میرنشینی سۆران]] و [[قەڵای غازی قڕان]] بەناوی ئەوەوە ناونراوە. دوای مردنی غازی قڕان، کوڕەکەی بە ناوی شای [[محەممەد بەگ]] بوو بە میری میرنشینەکە تا کاتی مردنی. پاشان کوڕەکەی ئەو، [[بۆداق بەگ]]، جێگەی گرتەوە و تا ساڵی ١٥٨٢ فەرمانڕەوایی کرد. دواین میری برادۆست، [[ئەولیا بەگ]]، لە ساڵی ١٦٠٢ یان ١٦٠٣ کۆچی دوایی کرد و دواجار [[سەفەوییەکان]] دەستیان بەسەر میرنشینەکەدا گرت.<ref>https://brill.com/view/journals/ormo/99/3/article-p306_4.xml</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی خانەدان و وڵاتە کوردییەکان]] * [[شەڕی دمدم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئێران}} {{کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] ak1bdy38pvp1dag5avo29w6k7omtguo 0 248695 1571103 1404347 2026-04-02T15:33:19Z 1silent scientist 51740 1571103 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|conventional_long_name=میرنشینی پازۆکی|capital=[[زێدکان]]|government_type=[[خانەدان]]|image_map=}} '''میرنشینی پازۆکی'''، '''پازۆکا'''، '''پازووکی''' یان '''پازووکا''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Mîrîtiya Pazokî) [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بوو کە لە دەوروبەری [[خنووس]] و ئەرچیش و مەلازگەرت،<ref>Enciclopèdia de l'Islam, V, 461</ref> [[بازید]] و [[نەخچیڤان]] حوکمڕانی دەکرد، پایتەختەکەی لە [[زێدکان]] بوو لە نێوان ساڵانی ١٤٩٩ بۆ ١٥٨٧.<ref>[https://books.google.com/books?id=XUjcDwAAQBAJ&dq=pazuki+beyleri&pg=PT36 Portraits from Kurdish History and Politics]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharafkhan|یەکەم=Bidlisi|سەردێڕ=Sharafnama|بڵاوکەرەوە=Apec|ساڵ=١٥٩٧|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٦٦٥٢٠١١|شوێن=[[Bidlis]]|پەڕەکان=٣٧٦|زمان=En}}</ref> == مێژوو == میرنشینی پازووکی لە ساڵی ١٤٩٩دا لە ناوچەی [[بدلیس]] لەلایەن [[حوسێن عەلی بەگ]]، لە هۆزێکی کوردی [[پازووکی]] دامەزرا. میرنشینی پازووکی لەلایەن خالید بەگەوە بەڕێوەدەبرا و هاوپەیمانی [[سەفەوییەکان|سەفەوییەکانی]] ئێران و [[ئیسماعیلی یەکەم]] بوو. بەهۆی ئەوەی [[خالید بەگ]] دەستێکی لە شەڕدا لەدەستدا، پێی دەگوترا «تەنیا خالید». بەهۆی قارەمانێتییەکەی لە شەڕەکاندا، دەستێکی دروستکراو لە زێڕ لەلایەن ئیسماعیلی یەکەمەوە بۆ دروستکرا. خالید بەگ، کە خوتبەی بە ناوەوە خوێندراوەتەوە و سکەی پارەی بە ناوی خۆیەوە لە ناوچەی پازووکی (ئەمڕۆ [[کۆماری خۆتاری نەخچەوان|نەخچەوان]]) لێداوە، ناچار بوو دوای جیابوونەوەی لە بنەماڵەی سەفەوی، دڵسۆزی خۆی بۆ عوسمانییەکان نیشان بدات. هەرچەندە پشتگیری لە سوڵتانی عوسمانی [[سەلیمی یەکەم]] کرد دژی شا ئیسماعیلی یەکەم لە [[شەڕی چاڵدێران]] و لە دژی ئەو جەنگا، بەڵام کوژرانی بە فەرمانی سوڵتان دوای شەڕەکە، دڵسۆزی میرنشینەکەی بۆ لای سەفەوییەکان گەڕاندەوە.<ref>{{Cite book|last=Sharafkhan|first= Bidlisi |title=Sharafnama|publisher=Apec|year=1597|isbn=9786056652011|location=[[Bidlis]]|pages=376|language=En}}</ref> دوای مردنی خالید بەگ، کوڕەکەی ئۆوەیس بەگ شوێنی گرتەوە و بۆ تۆڵەسەندنەوە سوێندی دڵسۆزی بۆ نەیارانی عوسمانییەکان، واتە سەفەوییەکان، خوارد. دوای سوێندی دڵسۆزی، ناوچەکانی [[ئەرجیش]]، [[عادلجەواز]] و [[بایەزید]]، کە لەسەر سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] مابوونەوە، پێگەی میرنشینییان پێدرا و داوایان لێکرا پارێزگاری لە ناوچە سنوورییەکان بکەن.<ref>Dündar Aydın (1998), Erzurum Beylerbeyligi and Organization- Foundation and Expansion Period (1535-1566), Ankara: TTK Publications, p. 252. 3 Hınıs Livası Mufass</ref> بەڵام هەوڵدان بۆ کۆنترۆڵکردنی [[کوردەکان|کوردەکانی]] ناوچەکە و هەوڵەکان بۆ فراوانکردنی ناوچەی سەروەری، بووە هۆی نیگەرانیی پارێزگاری تەورێز و لە ئەنجامدا کارگێڕیی [[سەفەوی]]، بۆیە شا ویستی ڕێگری لە بەهێزبوونی کوردەکان لە ناوچەکەدا بکات بە ناردنی پارێزگاری تەورێز مووسا سوڵتان بۆ سەر میرنشینی پازووکی. ئۆوەیس بەگ کە زانی نەیتوانیوە شەڕ لەگەڵ ئەو سوپایەدا بکات کە هاتووەتە سەری، ناچار بوو دووبارە پەنا بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەرێت.<ref>{{Cite book|last=Sharafkhan|first= Bidlisi |title=Sharafnama|publisher=Apec|year=1597|isbn=9786056652011|location=[[Bidlis]]|pages=377|language=En}}</ref> ئەو ڕاستییەی کە بەگەکانی پازووکی بەردەوام لایەنگری خۆیان دەگۆڕی و [[کوردەکان|کوردەکانیان]] کۆدەکردەوە، لە کاتێکدا بە سەربەخۆیی فەرمانڕەوایییان دەکرد، کێشەی لە ناوچەکەدا دروست کرد و هەروەها سوڵتانی عوسمانی [[سولەیمانی قانوونی]] نیگەران کرد. بۆیە قانونی هەواڵی بۆ دورزی داوود نارد و داوای کرد میرنشینی پازووکی لەناو ببات. دورزی داوود هێرشی کردە سەر فەرمانەکان و بەگی پازووکی و پیاوەکانی لەناو برد. بەڵام دوو منداڵی ئۆوەیس بەگ توانییان لەم کۆمەڵکوژییە ڕزگاریان بێت و پەنایان بۆ ئەحمەد بەگی زرکانلی برد. [[قلج بەگ]] و [[زولفەقار بەگ]] کە لە کۆمەڵکوژییەکەی [[ئۆوەیس بەگ]] ڕزگاریان ببوو، لەناو هۆزەکەدا گەورە بوون و پەنایان بۆ فەرمانڕەوای سەفەوی [[تەهماسبی یەکەم]] برد.<ref>Dündar Aydın, Erzurum Beylerbeyliği, p. 101, footnote 83.</ref> شا زەوییە کۆنەکانی میرنشینی پازووکی بۆ گەڕاندنەوە کە پەنایان بۆ بردبوو. کوڕەکەی، قلج بەگ بوو بە گەورەی ناوچەکە و براکەی زولفەقار بەگ کاتێک ئەو مرد شوێنی گرتەوە. بەڵام ماوەی زولفەقار بەگ کورت بوو. کاتێک ئەو مرد، کوڕی قلج بەگ شوێنی گرتەوە. کاتێک لەلایەن دایکیەوە ڕێگری لێکرا ببێتە میر، یادگار بەگ، یەکێک لە سەرکردەکانی هۆزەکە، میرنشینییەکەی وەرگرت. یادگار بەگ ناوچەی [[پازووکی]] لە ڕووی ئاوەدانکردنەوە پەرەپێدا و وایکرد خەڵک لە ئاشتی و خۆشگوزەرانیدا بژین. ئاشتی و خۆشگوزەرانیی گەشەسەندوو لە ناوچەکەدا بووە هۆی کۆچکردن بۆ ئەوێ. کاتێک ئەو مرد، کوڕەکەی، نیازی بەگ، شوێنی گرتەوە. نیازی بەگ نەیتوانی ئەو ژینگە ئارامەی باوکی دابینی کردبوو بیپارێزێت، لە سەردەمی ئەودا ڕووداو گەورە ڕوویاندا، لەلایەن [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەهماسب]]ەوە دەستگیرکرا و لە [[قەڵای ئەلەمووت]] زیندانی کرا کاتێک خراپ بەکاری هێنا لە دەسەڵاتەکانی. قلج بەگی دووەم لەبری [[زیا بەگ]] دەستنیشانکرا. بە مردنی [[تەهماسبی یەکەم|شا تەهماسب]] و هاتنە سەرکاری کوڕەکەی سوڵتان محەممەد، میرنشینی پازووکی کۆتایی پێهات و لە ساڵی ١٥٨٧دا، [[سەفەوییەکان]] کۆتایییان بە بوونی ئەم میرنشینە هێنا.<ref> {{cite book |last=Ethem |first=Xemgin|title=History of Kurdistan |location=Germany |page=294}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو}} {{کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای مووش]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای وان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] jitsgduvx9fqqg7199y0n5ksu4xvlic 1571104 1571103 2026-04-02T15:34:36Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1571104 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|conventional_long_name=میرنشینی پازۆکی|capital=[[زێدکان]]|government_type=[[خانەدان]]|image_map=}} '''میرنشینی پازۆکی'''، '''پازۆکا'''، '''پازووکی''' یان '''پازووکا''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Mîrîtiya Pazokî) [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بوو کە لە دەوروبەری [[خنووس]] و ئەرچیش و مەلازگەرت،<ref>Enciclopèdia de l'Islam, V, 461</ref> [[بازید]] و [[نەخچیڤان]] حوکمڕانی دەکرد، پایتەختەکەی لە [[زێدکان]] بوو لە نێوان ساڵانی ١٤٩٩ بۆ ١٥٨٧.<ref>[https://books.google.com/books?id=XUjcDwAAQBAJ&dq=pazuki+beyleri&pg=PT36 Portraits from Kurdish History and Politics]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharafkhan|یەکەم=Bidlisi|سەردێڕ=Sharafnama|بڵاوکەرەوە=Apec|ساڵ=١٥٩٧|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٦٦٥٢٠١١|شوێن=[[Bidlis]]|پەڕەکان=٣٧٦|زمان=En}}</ref> == مێژوو == میرنشینی پازووکی لە ساڵی ١٤٩٩دا لە ناوچەی [[بدلیس]] لەلایەن [[حوسێن عەلی بەگ]]، لە هۆزێکی کوردی [[پازووکی]] دامەزرا. میرنشینی پازووکی لەلایەن خالید بەگەوە بەڕێوەدەبرا و هاوپەیمانی [[سەفەوییەکان|سەفەوییەکانی]] ئێران و [[ئیسماعیلی یەکەم]] بوو. بەهۆی ئەوەی [[خالید بەگ]] دەستێکی لە شەڕدا لەدەستدا، پێی دەگوترا «تەنیا خالید». بەهۆی قارەمانێتییەکەی لە شەڕەکاندا، دەستێکی دروستکراو لە زێڕ لەلایەن ئیسماعیلی یەکەمەوە بۆ دروستکرا. خالید بەگ، کە خوتبەی بە ناوەوە خوێندراوەتەوە و سکەی پارەی بە ناوی خۆیەوە لە ناوچەی پازووکی (ئەمڕۆ [[کۆماری خۆتاری نەخچەوان|نەخچەوان]]) لێداوە، ناچار بوو دوای جیابوونەوەی لە بنەماڵەی سەفەوی، دڵسۆزی خۆی بۆ عوسمانییەکان نیشان بدات. هەرچەندە پشتگیری لە سوڵتانی عوسمانی [[سەلیمی یەکەم]] کرد دژی شا ئیسماعیلی یەکەم لە [[شەڕی چاڵدێران]] و لە دژی ئەو جەنگا، بەڵام کوژرانی بە فەرمانی سوڵتان دوای شەڕەکە، دڵسۆزی میرنشینەکەی بۆ لای سەفەوییەکان گەڕاندەوە.<ref>{{Cite book|last=Sharafkhan|first= Bidlisi |title=Sharafnama|publisher=Apec|year=1597|isbn=9786056652011|location=[[Bidlis]]|pages=376|language=En}}</ref> دوای مردنی خالید بەگ، کوڕەکەی ئۆوەیس بەگ شوێنی گرتەوە و بۆ تۆڵەسەندنەوە سوێندی دڵسۆزی بۆ نەیارانی عوسمانییەکان، واتە سەفەوییەکان، خوارد. دوای سوێندی دڵسۆزی، ناوچەکانی [[ئەرجیش]]، [[عادلجەواز]] و [[بایەزید]]، کە لەسەر سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] مابوونەوە، پێگەی میرنشینییان پێدرا و داوایان لێکرا پارێزگاری لە ناوچە سنوورییەکان بکەن.<ref>Dündar Aydın (1998), Erzurum Beylerbeyligi and Organization- Foundation and Expansion Period (1535-1566), Ankara: TTK Publications, p. 252. 3 Hınıs Livası Mufass</ref> بەڵام هەوڵدان بۆ کۆنترۆڵکردنی [[کوردەکان|کوردەکانی]] ناوچەکە و هەوڵەکان بۆ فراوانکردنی ناوچەی سەروەری، بووە هۆی نیگەرانیی پارێزگاری تەورێز و لە ئەنجامدا کارگێڕیی [[سەفەوی]]، بۆیە شا ویستی ڕێگری لە بەهێزبوونی کوردەکان لە ناوچەکەدا بکات بە ناردنی پارێزگاری تەورێز مووسا سوڵتان بۆ سەر میرنشینی پازووکی. ئۆوەیس بەگ کە زانی نەیتوانیوە شەڕ لەگەڵ ئەو سوپایەدا بکات کە هاتووەتە سەری، ناچار بوو دووبارە پەنا بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەرێت.<ref>{{Cite book|last=Sharafkhan|first= Bidlisi |title=Sharafnama|publisher=Apec|year=1597|isbn=9786056652011|location=[[Bidlis]]|pages=377|language=En}}</ref> ئەو ڕاستییەی کە بەگەکانی پازووکی بەردەوام لایەنگری خۆیان دەگۆڕی و [[کوردەکان|کوردەکانیان]] کۆدەکردەوە، لە کاتێکدا بە سەربەخۆیی فەرمانڕەوایییان دەکرد، کێشەی لە ناوچەکەدا دروست کرد و هەروەها سوڵتانی عوسمانی [[سولەیمانی قانوونی]] نیگەران کرد. بۆیە قانونی هەواڵی بۆ دورزی داوود نارد و داوای کرد میرنشینی پازووکی لەناو ببات. دورزی داوود هێرشی کردە سەر فەرمانەکان و بەگی پازووکی و پیاوەکانی لەناو برد. بەڵام دوو منداڵی ئۆوەیس بەگ توانییان لەم کۆمەڵکوژییە ڕزگاریان بێت و پەنایان بۆ ئەحمەد بەگی زرکانلی برد. [[قلج بەگ]] و [[زولفەقار بەگ]] کە لە کۆمەڵکوژییەکەی [[ئۆوەیس بەگ]] ڕزگاریان ببوو، لەناو هۆزەکەدا گەورە بوون و پەنایان بۆ فەرمانڕەوای سەفەوی [[تەهماسبی یەکەم]] برد.<ref>Dündar Aydın, Erzurum Beylerbeyliği, p. 101, footnote 83.</ref> شا زەوییە کۆنەکانی میرنشینی پازووکی بۆ گەڕاندنەوە کە پەنایان بۆ بردبوو. کوڕەکەی، قلج بەگ بوو بە گەورەی ناوچەکە و براکەی زولفەقار بەگ کاتێک ئەو مرد شوێنی گرتەوە. بەڵام ماوەی زولفەقار بەگ کورت بوو. کاتێک ئەو مرد، کوڕی قلج بەگ شوێنی گرتەوە. کاتێک لەلایەن دایکیەوە ڕێگری لێکرا ببێتە میر، یادگار بەگ، یەکێک لە سەرکردەکانی هۆزەکە، میرنشینییەکەی وەرگرت. یادگار بەگ ناوچەی [[پازووکی]] لە ڕووی ئاوەدانکردنەوە پەرەپێدا و وایکرد خەڵک لە ئاشتی و خۆشگوزەرانیدا بژین. ئاشتی و خۆشگوزەرانیی گەشەسەندوو لە ناوچەکەدا بووە هۆی کۆچکردن بۆ ئەوێ. کاتێک ئەو مرد، کوڕەکەی، نیازی بەگ، شوێنی گرتەوە. نیازی بەگ نەیتوانی ئەو ژینگە ئارامەی باوکی دابینی کردبوو بیپارێزێت، لە سەردەمی ئەودا ڕووداو گەورە ڕوویاندا، لەلایەن [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەهماسب]]ەوە دەستگیرکرا و لە [[قەڵای ئەلەمووت]] زیندانی کرا کاتێک خراپ بەکاری هێنا لە دەسەڵاتەکانی. قلج بەگی دووەم لەبری [[زیا بەگ]] دەستنیشانکرا. بە مردنی [[تەهماسبی یەکەم|شا تەهماسب]] و هاتنە سەرکاری کوڕەکەی سوڵتان محەممەد، میرنشینی پازووکی کۆتایی پێهات و لە ساڵی ١٥٨٧دا، [[سەفەوییەکان]] کۆتایییان بە بوونی ئەم میرنشینە هێنا.<ref> {{cite book |last=Ethem |first=Xemgin|title=History of Kurdistan |location=Germany |page=294}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای مووش]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای وان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] e4holsyjeiraz12wl4f7yzr01q0sjur 1571105 1571104 2026-04-02T15:35:38Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571105 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|conventional_long_name=میرنشینی پازۆکی|capital=[[زێدکان]]|government_type=[[خانەدان]]|image_map=}} '''میرنشینی پازۆکی'''، '''پازۆکا'''، '''پازووکی''' یان '''پازووکا''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Mîrîtiya Pazokî) [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینێکی کوردی]] بوو کە لە دەوروبەری [[خنووس]] و ئەرچیش و مەلازگەرت،<ref>Enciclopèdia de l'Islam, V, 461</ref> [[بازید]] و [[نەخچیڤان]] حوکمڕانی دەکرد، پایتەختەکەی لە [[زێدکان]] بوو لە نێوان ساڵانی ١٤٩٩ بۆ ١٥٨٧.<ref>[https://books.google.com/books?id=XUjcDwAAQBAJ&dq=pazuki+beyleri&pg=PT36 Portraits from Kurdish History and Politics]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharafkhan|یەکەم=Bidlisi|سەردێڕ=Sharafnama|بڵاوکەرەوە=Apec|ساڵ=١٥٩٧|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٦٦٥٢٠١١|شوێن=[[Bidlis]]|پەڕەکان=٣٧٦|زمان=En}}</ref> == مێژوو == میرنشینی پازووکی لە ساڵی ١٤٩٩دا لە ناوچەی [[بدلیس]] لەلایەن [[حوسێن عەلی بەگ]]، لە ھۆزێکی کوردی [[پازووکی]] دامەزرا. میرنشینی پازووکی لەلایەن خالید بەگەوە بەڕێوەدەبرا و ھاوپەیمانی [[سەفەوییەکان]]ی ئێران و [[ئیسماعیلی یەکەم]] بوو. بەھۆی ئەوەی [[خالید بەگ]] دەستێکی لە شەڕدا لەدەستدا، پێی دەگوترا «تەنیا خالید». بەھۆی قارەمانێتییەکەی لە شەڕەکاندا، دەستێکی دروستکراو لە زێڕ لەلایەن ئیسماعیلی یەکەمەوە بۆ دروست کرا. خالید بەگ، کە خوتبەی بە ناوەوە خوێندراوەتەوە و سکەی پارەی بە ناوی خۆیەوە لە ناوچەی پازووکی (ئەمڕۆ [[کۆماری خۆتاری نەخچەوان|نەخچەوان]]) لێداوە، ناچار بوو دوای جیابوونەوەی لە بنەماڵەی سەفەوی، دڵسۆزی خۆی بۆ عوسمانییەکان نیشان بدات. ھەرچەندە پشتگیری لە سوڵتانی عوسمانی [[سەلیمی یەکەم]] کرد دژی شا ئیسماعیلی یەکەم لە [[شەڕی چاڵدێران]] و لە دژی ئەو جەنگا، بەڵام کوژرانی بە فەرمانی سوڵتان دوای شەڕەکە، دڵسۆزی میرنشینەکەی بۆ لای سەفەوییەکان گەڕاندەوە.<ref>{{Cite book|last=Sharafkhan|first= Bidlisi |title=Sharafnama|publisher=Apec|year=1597|isbn=9786056652011|location=[[Bidlis]]|pages=376|language=En}}</ref> دوای مردنی خالید بەگ، کوڕەکەی ئۆوەیس بەگ شوێنی گرتەوە و بۆ تۆڵەسەندنەوە سوێندی دڵسۆزی بۆ نەیارانی عوسمانییەکان، واتە سەفەوییەکان، خوارد. دوای سوێندی دڵسۆزی، ناوچەکانی [[ئەرجیش]]، [[عادلجەواز]] و [[بایەزید]]، کە لەسەر سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] مابوونەوە، پێگەی میرنشینییان پێدرا و داوایان لێکرا پارێزگاری لە ناوچە سنوورییەکان بکەن.<ref>Dündar Aydın (1998), Erzurum Beylerbeyligi and Organization- Foundation and Expansion Period (1535-1566), Ankara: TTK Publications, p. 252. 3 Hınıs Livası Mufass</ref> بەڵام ھەوڵدان بۆ کۆنترۆڵکردنی [[کوردەکان]]ی ناوچەکە و ھەوڵەکان بۆ فراوانکردنی ناوچەی سەروەری، بووە ھۆی نیگەرانیی پارێزگاری تەورێز و لە ئەنجامدا کارگێڕیی [[سەفەوی]]، بۆیە شا ویستی ڕێگری لە بەھێزبوونی کوردەکان لە ناوچەکەدا بکات بە ناردنی پارێزگاری تەورێز مووسا سوڵتان بۆ سەر میرنشینی پازووکی. ئۆوەیس بەگ کە زانی نەیتوانیوە شەڕ لەگەڵ ئەو سوپایەدا بکات کە ھاتووەتە سەری، ناچار بوو دووبارە پەنا بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بەرێت.<ref>{{Cite book|last=Sharafkhan|first= Bidlisi |title=Sharafnama|publisher=Apec|year=1597|isbn=9786056652011|location=[[Bidlis]]|pages=377|language=En}}</ref> ئەو ڕاستییەی کە بەگەکانی پازووکی بەردەوام لایەنگری خۆیان دەگۆڕی و [[کوردەکان|کوردەکانیان]] کۆدەکردەوە، لەکاتێکدا بە سەربەخۆیی فەرمانڕەوایییان دەکرد، کێشەی لە ناوچەکەدا دروست کرد و ھەروەھا سوڵتانی عوسمانی [[سولەیمانی قانوونی]] نیگەران کرد؛ بۆیە قانونی ھەواڵی بۆ دورزی داوود نارد و داوای کرد میرنشینی پازووکی لەناو ببات. دورزی داوود ھێرشی کردە سەر فەرمانەکان و بەگی پازووکی و پیاوەکانی لەناو برد؛ بەڵام دوو منداڵی ئۆوەیس بەگ توانییان لەم کۆمەڵکوژییە ڕزگاریان بێت و پەنایان بۆ ئەحمەد بەگی زرکانلی برد. [[قلج بەگ]] و [[زولفەقار بەگ]] کە لە کۆمەڵکوژییەکەی [[ئۆوەیس بەگ]] ڕزگاریان ببوو، لەناو ھۆزەکەدا گەورە بوون و پەنایان بۆ فەرمانڕەوای سەفەوی [[تەھماسبی یەکەم]] برد.<ref>Dündar Aydın, Erzurum Beylerbeyliği, p. 101, footnote 83.</ref> شا زەوییە کۆنەکانی میرنشینی پازووکی بۆ گەڕاندنەوە کە پەنایان بۆ بردبوو. کوڕەکەی، قلج بەگ بوو بە گەورەی ناوچەکە و براکەی زولفەقار بەگ کاتێک ئەو مرد شوێنی گرتەوە؛ بەڵام ماوەی زولفەقار بەگ کورت بوو. کاتێک ئەو مرد، کوڕی قلج بەگ شوێنی گرتەوە. کاتێک لەلایەن دایکییەوە ڕێگری لێکرا ببێتە میر، یادگار بەگ، یەکێک لە سەرکردەکانی ھۆزەکە، میرنشینییەکەی وەرگرت. یادگار بەگ ناوچەی [[پازووکی]] لە ڕووی ئاوەدانکردنەوە پەرەپێدا و وای کرد خەڵک لە ئاشتی و خۆشگوزەرانیدا بژین. ئاشتی و خۆشگوزەرانیی گەشەسەندوو لە ناوچەکەدا بووە ھۆی کۆچکردن بۆ ئەوێ. کاتێک ئەو مرد، کوڕەکەی، نیازی بەگ، شوێنی گرتەوە. نیازی بەگ نەیتوانی ئەو ژینگە ئارامەی باوکی دابینی کردبوو بیپارێزێت، لە سەردەمی ئەودا ڕووداو گەورە ڕوویاندا، لەلایەن [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]]ەوە دەستگیرکرا و لە [[قەڵای ئەلەمووت]] زیندانی کرا کاتێک خراپ بەکاری ھێنا لە دەسەڵاتەکانی. قلج بەگی دووەم لەبری [[زیا بەگ]] دەستنیشانکرا. بە مردنی [[تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسب]] و ھاتنە سەرکاری کوڕەکەی سوڵتان محەممەد، میرنشینی پازووکی کۆتایی پێھات و لە ساڵی ١٥٨٧دا، [[سەفەوییەکان]] کۆتایییان بە بوونی ئەم میرنشینە ھێنا.<ref>{{cite book |last=Ethem |first=Xemgin|title=History of Kurdistan |location=Germany |page=294}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای مووش]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای وان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] oyje1iwyytb84hup306uz2sn635mem8 0 251402 1571133 1480475 2026-04-02T16:27:19Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1571133 wikitext text/x-wiki '''میرنشینی مەحموودی'''، لە ساڵی ١٤٠٦ لە باشووری شاری [[وان]] دامەزراوە، لەلایەن [[مەحموودی (خێڵ)|مەحموودییەکانەوە]]، کە ھۆزێکی [[کورد]]ی خەڵکی [[ئازەربایجان]] و ناوچەی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Evliya Çelebi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YiWSuO6fdQYC&pg=PA150|سەردێڕ=The Intimate Life of an Ottoman Statesman, Melek Ahmed Pasha (1588-1662): As Portrayed in Evliya Celebi's Book of Travels (Seyahat-name)|دوایین٢=Robert Dankoff|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٠٦٤٠-٣|پەڕە=١٥٠|بەستەری نووسەر٢=Robert Dankoff}}</ref> میرنشینێکی کوردی بووە کە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو حوکمڕانی ناوچەکانی [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]] و دونبولیی کردووە. == مێژوو == دەستپێکی میرنشینی مەحموودی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی ١٥یەم، لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆنفیدراسیۆنی [[قەرەقۆینلۆ]]دا. بەپێی کرۆنیکی «[[شەرەفنامە]]» لەلایەن [[شەرەفخانی بەدلیسی]]، کە بەشێکی بۆ میرەکانی مەحموودی تەرخان کردووە، مەحموودییەکان لە بنەڕەتدا خەڵکی [[سووریا]] یان [[جزیر]] بوون. لە ساڵی ١٤٠٦دا، کەسێک بە ناوی شێخ مەحموود قەزاکانی ئاشووت و قەڵای خۆشابی وەک دەرەبەگایەتییەکی میراتی لە [[قەرە یووسف]] (١٣٨٩–١٤٢٠) وەرگرت. جگە لەوەش، بە پاڵپشتی [[تورکمان]]ەکانی [[ئاق قۆینلۆ]]، مەحموودییەکان ناوچەکانی [[ئەلباک]] و [[شامبۆ]]یان لە [[میرنشینی حەکاری]] سەند، کە حوسێن بەگی کوڕی شێخ مەحموود وەریگرت. هۆزی مەحموودی لەم قۆناغەدا لە ڕووی ئایینییەوە [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. فەرمانڕەوا سەرەتایییەکان حوکمی ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی وان]]یان دەکرد، و کۆنترۆڵی ڕێگا ستراتیژییەکانی نێوان [[ئەنادۆڵ]] و باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]یان دەکرد.<ref>{{Cite book|last=[[Sharafkhan Bidlisi]]|title=Şerefname : Kürt tarihi|publisher=Sîtav|year=2016|isbn=9786056652011|location=[[Van, Turkey|Van]]|pages=344|language=tr|translator-last=Sunkur|translator-first=İbrahim|oclc=984148348}}</ref> لە ساڵی ١٥٣٧دا، دوای کۆچی دوایی حەمزە بەگی کوڕی عیواز بەگ، [[تەھماسبی یەکەم]] حەسەن بەگی وەک سەرۆکی مەحموودییەکان دەستنیشان کرد. شەرەفخانی بەدلیسی لە گێڕانەوەی ڕەچەڵەکی شێخ مەحمووددا ئاماژە بەوە دەکات کە حەسەن کوڕی عیواز بەگ کوڕی میر حەمید «کۆتایی بە لادانی ئێزیدی هێنا» لە نێو هۆزی مەحموودیدا، ئەمەش بەو مانایەیە کە پێش دەسەڵاتی حەسەن بەگ، لە دەوروبەری ناوەڕاستی سەدەی ١٦یەمدا، مەحموودییەکان بە تەواوی لە ڕووی ئایینییەوە ئێزیدی بوون. شەرەفخان زیاتر تۆماری دەکات کە حەسەن بەگ دواتر پەنای بۆ دەرباری تەهماسبی یەکەم (١٥٢٤–١٥٧٦) بردووە، کە ئەویش وەک پارێزگاری مەحموودی دەستنیشانی کردووە و کۆنترۆڵی [[قەڵای خۆشاب]]ی پێ بەخشیوە، ڕووداوێک کە لەلایەن زانا ئاچیکیڵدز-شێنگولەوە بۆ نزیکەی ساڵی ١٥٥٠ دەگەڕێتەوە.<ref name=":12" /> ئەم قۆناغە، لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سولەیمانی قانوونی]] (١٥٢٠–١٥٦٦)، نیشانەی بەهێزبوونی هۆزی مەحموودی بوو لە بەدرێژایی سنووری [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]]. گەڕیدەی سەدەی ١٧یەم [[ئەولیا چەلەبی]] لە چەندین بۆنەدا ئاماژە بە هۆزەکە دەکات و تێبینی دەکات کە [[قەڵای ماکۆ]] بە میرێکی مەحموودی سپێردراوە دوای ئەوەی خۆی ڕادەستی سولەیمانی یەکەم کردووە. هەروەها تۆماری دەکات کە میرەکانی مەحموودی دەستیان بەسەر [[مەلازگرد]]دا گرتووە و هۆزەکە وەک هێزێکی سەربازیی گەورە لە ڕۆژهەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] وەسف دەکات.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Mossaki |first=Nodar |last2=Pirbari |first2=Dimitri |date=2024 |title=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |url=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |volume=1 |pages=134 |doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|url-access=subscription }}</ref> قەڵای خۆشاب کە لە ساڵی ١٦٠٤دا لەلایەن [[سەفەوییەکان]]ەوە داگیرکرابوو، لە ساڵی ١٦٤٣دا لەلایەن سولەیمان بەگەوە فراوانتر کرا. دەروازەی قەڵاکە نووسراوی تایبەت بە خۆی هەیە. گەڕیدەی تورک ئەولیا چەلەبی وەسفی قەڵای خۆشاب و حکوومەتی مەحموودی لە ناوەڕاستی سەدەی ١٧یەمدا دەکات. سەبارەت بە حکوومەتی مەحموودی دەڵێت: «هەموویان سەربازن بە شەش هەزار شمشێرەوە. ئەمە خاکی خانەدانەکانە و تەنها یەک [[کێوی چۆگووگ]] هەیە. لە وڵاتێکدا کە پێی دەوترێت ئیبراهیم بەگ. ئەم مەحموودییانە چوونەتە ناو ئاگری سەرانە و هۆزەکانی [[تیمار (ھۆز)|تیمار]] و [[زەما (ھۆز)|زەما]] هەن. ١٢٠ هۆز.» <ref>Verity Campbell - Turkey - 2007 - 724 pages, page 643, {{ISBN|1-74104-556-8}}</ref><ref name="Nicolle2010">{{cite book|author=David Nicolle|title=Ottoman Fortifications 1300-1710|url=https://books.google.com/books?id=C9UVaLyo4UEC&pg=PA18|year=2010|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84603-503-6|pages=18–}}</ref> تا ناوەڕاستی سەدەی ١٦یەم، لە کاتێکدا خودی خۆشاب کەوتبووە ژێر کۆنترۆڵی لقی موسڵمانبووی مەحموودی، ناوچەکانی دەوروبەری بەردەوام بوون لە نیشتەجێبوون لەلایەن دانیشتووانی ئێزیدی مەحموودی. لە ئەنجامدا، لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٦یەمدا، هۆزی مەحموودی تووشی دابەشبوون بوو کاتێک بەشێکیان لە لقی بنکە لە خۆشاب جیا بوونەوە کاتێک ئەو لایەنەی کە بە ئایینی ئێزیدی مابوونەوە بەرەو باکوور بۆ دەشتی ئاباغا کۆچیان کرد لەژێر سەرکردایەتی بنەماڵەی خانەدانی کۆک ئاغا (ئاخالێری)، کە بوونە دامەزرێنەر و فەرمانڕەوای میراتی لقی ئێزیدی میرنشینی مەحموودی کە ناوەندەکەی لە [[ئاباغا]] بوو، کە لە لووتکەی دەسەڵاتیدا پێکهاتبوو لە ٣٦٦ گوند و چەندین شارۆچکە کە بازاڕیان هەبوو، لەوانەش مەحموودیە.<ref>{{Cite journal |last=Mossaki |first=Nodar |last2=Pirbari |first2=Dimitri |date=2024 |title=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |url=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |volume=1 |pages=135-136 |doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|url-access=subscription }}</ref> سەرەڕای دابەشبوونی ئایینی، بەڵام ناوچەکانی دەوروبەری هێشتا بەردەوام بوون لە نیشتەجێبوون لەلایەن دانیشتووانی [[ئێزیدی]] مەحموودی. زانیاری گرینگ لەسەر ئێزیدییەکانی مەحموودی لە [[خۆشاب]] لە کرۆنیکی سەدەی ١٨یەم «وان تاریھی» («مێژووی وان») لەلایەن [[ئیبن نووح]] تۆمار کراوە. کرۆنیکەکە وردەکارییەکانی ململانێی نێوان هێزەکانی [[عوسمانی]] بە سەرکردایەتی پارێزگارەکانی [[وان]] و [[ئامەد]] و ئێزیدییەکان دەخاتە ڕوو. بەتایبەتی وەسفی هێرشی ئێزیدییەکانی خۆشاب بۆ سەر [[قەڵای وان]] لە ساڵی ١٠٤٢ی کۆچی (١٦٣٢–٣٣)، جەنگەکانی نێوان سەربازانی عوسمانی لە وان و ئێزیدییەکانی خۆشاب لە ساڵی ١١٢٧ی کۆچی (١٧١٥)، شکستخواردنی پارێزگاری وان لەلایەن شەڕکەرانی ئێزیدی لە ساڵی ١١٢٨ی کۆچی (١٧١٦)، سەرکەوتنی دواتری عوسمانییەکان بەسەر ئێزیدییەکان، و ڕاپەڕینی دواتری ئێزیدییەکانی خۆشاب دژی ئیدارەی وان دەکات.<ref>{{Cite journal |last=Mossaki |first=Nodar |last2=Pirbari |first2=Dimitri |date=2024 |title=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |url=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |volume=1 |pages=135-136 |doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|url-access=subscription }}</ref> لە ساڵی ١٨٢٩دا، میرنشینی مەحموودی کۆتایی پێ هات کاتێک ئەمیری مکس «خان مەحموود» و لۆردە کوردەکانی تر لە ڕێگەی گەمارۆیەکی خوێناوییەوە دەستیان بەسەر [[قەڵای خۆشاب]]دا گرت.{{sfnp|top|1998|p=9}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] tiwy52ffwbidsymrvvg4dmwgsw5euc0 1571134 1571133 2026-04-02T16:34:03Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1571134 wikitext text/x-wiki '''میرنشینی مەحموودی'''، لە ساڵی ١٤٠٦ لە باشووری شاری [[وان]] دامەزراوە، لەلایەن [[مەحموودی (خێڵ)|مەحموودییەکانەوە]]، کە ھۆزێکی [[کورد]]ی خەڵکی [[ئازەربایجان]] و ناوچەی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Evliya Çelebi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YiWSuO6fdQYC&pg=PA150|سەردێڕ=The Intimate Life of an Ottoman Statesman, Melek Ahmed Pasha (1588-1662): As Portrayed in Evliya Celebi's Book of Travels (Seyahat-name)|دوایین٢=Robert Dankoff|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٠٦٤٠-٣|پەڕە=١٥٠|بەستەری نووسەر٢=Robert Dankoff}}</ref> میرنشینێکی کوردی بووە کە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو حوکمڕانی ناوچەکانی [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]] و دونبولیی کردووە. == مێژوو == دەستپێکی میرنشینی مەحموودی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی ١٥یەم، لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆنفیدراسیۆنی [[قەرەقۆینلۆ]]دا. بەپێی تۆماری مێژوویی «[[شەرەفنامە]]» لەلایەن [[شەرەفخانی بەدلیسی]]، کە بەشێکی بۆ میرەکانی مەحموودی تەرخان کردووە، مەحموودییەکان لە بنەڕەتدا خەڵکی [[سووریا]] یان [[جزیر]] بوون. لە ساڵی ١٤٠٦دا، کەسێک بە ناوی شێخ مەحموود قەزاکانی ئاشووت و قەڵای خۆشابی وەک دەرەبەگایەتییەکی میراتی لە [[قەرە یووسف]] (١٣٨٩–١٤٢٠) وەرگرت. جگە لەوەش، بە پاڵپشتی [[تورکمان]]ەکانی [[ئاق قۆینلۆ]]، مەحموودییەکان ناوچەکانی [[ئەلباک]] و [[شامبۆ]]یان لە [[میرنشینی حەکاری]] سەند، کە حوسێن بەگی کوڕی شێخ مەحموود وەریگرت. هۆزی مەحموودی لەم قۆناغەدا لە ڕووی ئایینییەوە [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. فەرمانڕەوا سەرەتایییەکان حوکمی ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژهەڵاتی [[دەریاچەی وان]]یان دەکرد، و کۆنترۆڵی ڕێگا ستراتیژییەکانی نێوان [[ئەنادۆڵ]] و باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]یان دەکرد.<ref>{{Cite book|last=[[Sharafkhan Bidlisi]]|title=Şerefname : Kürt tarihi|publisher=Sîtav|year=2016|isbn=9786056652011|location=[[Van, Turkey|Van]]|pages=344|language=tr|translator-last=Sunkur|translator-first=İbrahim|oclc=984148348}}</ref> لە ساڵی ١٥٣٧دا، دوای کۆچی دوایی حەمزە بەگی کوڕی عیواز بەگ، [[تەھماسبی یەکەم]] حەسەن بەگی وەک سەرۆکی مەحموودییەکان دەستنیشان کرد. شەرەفخانی بەدلیسی لە گێڕانەوەی ڕەچەڵەکی شێخ مەحمووددا ئاماژە بەوە دەکات کە حەسەن کوڕی عیواز بەگ کوڕی میر حەمید «کۆتایی بە لادانی ئێزیدی هێنا» لە نێو هۆزی مەحموودیدا، ئەمەش بەو مانایەیە کە پێش دەسەڵاتی حەسەن بەگ، لە دەوروبەری ناوەڕاستی سەدەی ١٦یەمدا، مەحموودییەکان بە تەواوی لە ڕووی ئایینییەوە ئێزیدی بوون. شەرەفخان زیاتر تۆماری دەکات کە حەسەن بەگ دواتر پەنای بۆ دەرباری تەهماسبی یەکەم (١٥٢٤–١٥٧٦) بردووە، کە ئەویش وەک پارێزگاری مەحموودی دەستنیشانی کردووە و کۆنترۆڵی [[قەڵای خۆشاب]]ی پێ بەخشیوە، ڕووداوێک کە لەلایەن زانا ئاچیکیڵدز-شێنگولەوە بۆ نزیکەی ساڵی ١٥٥٠ دەگەڕێتەوە.<ref name=":12" /> ئەم قۆناغە، لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سولەیمانی قانوونی]] (١٥٢٠–١٥٦٦)، نیشانەی بەهێزبوونی هۆزی مەحموودی بوو لە بەدرێژایی سنووری [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]]. گەڕیدەی سەدەی ١٧یەم [[ئەولیا چەلەبی]] لە چەندین بۆنەدا ئاماژە بە هۆزەکە دەکات و تێبینی دەکات کە [[قەڵای ماکۆ]] بە میرێکی مەحموودی سپێردراوە دوای ئەوەی خۆی ڕادەستی سولەیمانی یەکەم کردووە. هەروەها تۆماری دەکات کە میرەکانی مەحموودی دەستیان بەسەر [[مەلازگرد]]دا گرتووە و هۆزەکە وەک هێزێکی سەربازیی گەورە لە ڕۆژهەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] وەسف دەکات.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Mossaki |first=Nodar |last2=Pirbari |first2=Dimitri |date=2024 |title=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |url=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |volume=1 |pages=134 |doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|url-access=subscription }}</ref> قەڵای خۆشاب کە لە ساڵی ١٦٠٤دا لەلایەن [[سەفەوییەکان]]ەوە داگیرکرابوو، لە ساڵی ١٦٤٣دا لەلایەن سولەیمان بەگەوە فراوانتر کرا. دەروازەی قەڵاکە نووسراوی تایبەت بە خۆی هەیە. گەڕیدەی تورک ئەولیا چەلەبی وەسفی قەڵای خۆشاب و حکوومەتی مەحموودی لە ناوەڕاستی سەدەی ١٧یەمدا دەکات. سەبارەت بە حکوومەتی مەحموودی دەڵێت: «هەموویان سەربازن بە شەش هەزار شمشێرەوە. ئەمە خاکی خانەدانەکانە و تەنها یەک [[کێوی چۆگووگ]] هەیە. لە وڵاتێکدا کە پێی دەوترێت ئیبراهیم بەگ. ئەم مەحموودییانە چوونەتە ناو ئاگری سەرانە و هۆزەکانی [[تیمار (ھۆز)|تیمار]] و [[زەما (ھۆز)|زەما]] هەن. ١٢٠ هۆز.» <ref>Verity Campbell - Turkey - 2007 - 724 pages, page 643, {{ISBN|1-74104-556-8}}</ref><ref name="Nicolle2010">{{cite book|author=David Nicolle|title=Ottoman Fortifications 1300-1710|url=https://books.google.com/books?id=C9UVaLyo4UEC&pg=PA18|year=2010|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84603-503-6|pages=18–}}</ref> تا ناوەڕاستی سەدەی ١٦یەم، لە کاتێکدا خودی خۆشاب کەوتبووە ژێر کۆنترۆڵی لقی موسڵمانبووی مەحموودی، ناوچەکانی دەوروبەری بەردەوام بوون لە نیشتەجێبوون لەلایەن دانیشتووانی ئێزیدی مەحموودی. لە ئەنجامدا، لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٦یەمدا، هۆزی مەحموودی تووشی دابەشبوون بوو کاتێک بەشێکیان لە لقی بنکە لە خۆشاب جیا بوونەوە کاتێک ئەو لایەنەی کە بە ئایینی ئێزیدی مابوونەوە بەرەو باکوور بۆ دەشتی ئاباغا کۆچیان کرد لەژێر سەرکردایەتی بنەماڵەی خانەدانی کۆک ئاغا (ئاخالێری)، کە بوونە دامەزرێنەر و فەرمانڕەوای میراتی لقی ئێزیدی میرنشینی مەحموودی کە ناوەندەکەی لە [[ئاباغا]] بوو، کە لە لووتکەی دەسەڵاتیدا پێکهاتبوو لە ٣٦٦ گوند و چەندین شارۆچکە کە بازاڕیان هەبوو، لەوانەش مەحموودیە.<ref>{{Cite journal |last=Mossaki |first=Nodar |last2=Pirbari |first2=Dimitri |date=2024 |title=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |url=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |volume=1 |pages=135-136 |doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|url-access=subscription }}</ref> سەرەڕای دابەشبوونی ئایینی، بەڵام ناوچەکانی دەوروبەری هێشتا بەردەوام بوون لە نیشتەجێبوون لەلایەن دانیشتووانی [[ئێزیدی]] مەحموودی. زانیاری گرینگ لەسەر ئێزیدییەکانی مەحموودی لە [[خۆشاب]] لە تۆماری مێژوویی سەدەی ١٨یەم «وان تاریھی» («مێژووی وان») لەلایەن [[ئیبن نووح]] تۆمار کراوە. تۆماری مێژووییەکە وردەکارییەکانی ململانێی نێوان هێزەکانی [[عوسمانی]] بە سەرکردایەتی پارێزگارەکانی [[وان]] و [[ئامەد]] و ئێزیدییەکان دەخاتە ڕوو. بەتایبەتی وەسفی هێرشی ئێزیدییەکانی خۆشاب بۆ سەر [[قەڵای وان]] لە ساڵی ١٠٤٢ی کۆچی (١٦٣٢–٣٣)، جەنگەکانی نێوان سەربازانی عوسمانی لە وان و ئێزیدییەکانی خۆشاب لە ساڵی ١١٢٧ی کۆچی (١٧١٥)، شکستخواردنی پارێزگاری وان لەلایەن شەڕکەرانی ئێزیدی لە ساڵی ١١٢٨ی کۆچی (١٧١٦)، سەرکەوتنی دواتری عوسمانییەکان بەسەر ئێزیدییەکان، و ڕاپەڕینی دواتری ئێزیدییەکانی خۆشاب دژی ئیدارەی وان دەکات.<ref>{{Cite journal |last=Mossaki |first=Nodar |last2=Pirbari |first2=Dimitri |date=2024 |title=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |url=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |volume=1 |pages=135-136 |doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|url-access=subscription }}</ref> لە ساڵی ١٨٢٩دا، میرنشینی مەحموودی کۆتایی پێ هات کاتێک ئەمیری مکس «خان مەحموود» و لۆردە کوردەکانی تر لە ڕێگەی گەمارۆیەکی خوێناوییەوە دەستیان بەسەر [[قەڵای خۆشاب]]دا گرت.{{sfnp|top|1998|p=9}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] hnnezf78ceg834zqhygihqnlff6wmit 1571135 1571134 2026-04-02T16:34:38Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571135 wikitext text/x-wiki '''میرنشینی مەحموودی'''، لە ساڵی ١٤٠٦ لە باشووری شاری [[وان]] دامەزراوە، لەلایەن [[مەحموودی (خێڵ)|مەحموودییەکانەوە]]، کە ھۆزێکی [[کورد]]ی خەڵکی [[ئازەربایجان]] و ناوچەی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Evliya Çelebi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YiWSuO6fdQYC&pg=PA150|سەردێڕ=The Intimate Life of an Ottoman Statesman, Melek Ahmed Pasha (1588-1662): As Portrayed in Evliya Celebi's Book of Travels (Seyahat-name)|دوایین٢=Robert Dankoff|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٠٦٤٠-٣|پەڕە=١٥٠|بەستەری نووسەر٢=Robert Dankoff}}</ref> میرنشینێکی کوردی بووە کە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو حوکمڕانی ناوچەکانی [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]] و دونبولیی کردووە. == مێژوو == دەستپێکی میرنشینی مەحموودی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی ١٥یەم، لە سەردەمی دەسەڵاتی کۆنفیدراسیۆنی [[قەرەقۆینلۆ]]دا. بەپێی تۆماری مێژوویی «[[شەرەفنامە]]» لەلایەن [[شەرەفخانی بەدلیسی]]، کە بەشێکی بۆ میرەکانی مەحموودی تەرخان کردووە، مەحموودییەکان لە بنەڕەتدا خەڵکی [[سووریا]] یان [[جزیر]] بوون. لە ساڵی ١٤٠٦دا، کەسێک بە ناوی شێخ مەحموود قەزاکانی ئاشووت و قەڵای خۆشابی وەک دەرەبەگایەتییەکی میراتی لە [[قەرە یووسف]] (١٣٨٩–١٤٢٠) وەرگرت. جگە لەوەش، بە پاڵپشتی [[تورکمان]]ەکانی [[ئاق قۆینلۆ]]، مەحموودییەکان ناوچەکانی [[ئەلباک]] و [[شامبۆ]]یان لە [[میرنشینی حەکاری]] سەند، کە حوسێن بەگی کوڕی شێخ مەحموود وەری گرت. ھۆزی مەحموودی لەم قۆناغەدا لە ڕووی ئایینییەوە [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. فەرمانڕەوا سەرەتایییەکان حوکمی ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی وان]]یان دەکرد، و کۆنترۆڵی ڕێگا ستراتیژییەکانی نێوان [[ئەنادۆڵ]] و باکووری [[ڕۆژاوای ئێران]]یان دەکرد.<ref>{{Cite book|last=[[Sharafkhan Bidlisi]]|title=Şerefname: Kürt tarihi|publisher=Sîtav|year=2016|isbn=9786056652011|location=[[Van, Turkey|Van]]|pages=344|language=tr|translator-last=Sunkur|translator-first=İbrahim|oclc=984148348}}</ref> لە ساڵی ١٥٣٧دا، دوای کۆچی دوایی حەمزە بەگی کوڕی عیواز بەگ، [[تەھماسبی یەکەم]] حەسەن بەگی وەک سەرۆکی مەحموودییەکان دەستنیشان کرد. شەرەفخانی بەدلیسی لە گێڕانەوەی ڕەچەڵەکی شێخ مەحمووددا ئاماژە بەوە دەکات کە حەسەن کوڕی عیواز بەگ کوڕی میر حەمید «کۆتایی بە لادانی ئێزیدی ھێنا» لە نێو ھۆزی مەحموودیدا، ئەمەش بەو مانایەیە کە پێش دەسەڵاتی حەسەن بەگ، لە دەوروبەری ناوەڕاستی سەدەی ١٦یەمدا، مەحموودییەکان بە تەواوی لە ڕووی ئایینییەوە ئێزیدی بوون. شەرەفخان زیاتر تۆماری دەکات کە حەسەن بەگ دواتر پەنای بۆ دەرباری تەھماسبی یەکەم (١٥٢٤–١٥٧٦) بردووە، کە ئەویش وەک پارێزگاری مەحموودی دەستنیشانی کردووە و کۆنترۆڵی [[قەڵای خۆشاب]]ی پێ بەخشیوە، ڕووداوێک کە لەلایەن زانا ئاچیکیڵدز-شێنگولەوە بۆ نزیکەی ساڵی ١٥٥٠ دەگەڕێتەوە.<ref name=":12"/> ئەم قۆناغە، لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سولەیمانی قانوونی]] (١٥٢٠–١٥٦٦)، نیشانەی بەھێزبوونی ھۆزی مەحموودی بوو لە بەدرێژایی سنووری [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]]. گەڕیدەی سەدەی ١٧یەم [[ئەولیا چەلەبی]] لە چەندین بۆنەدا ئاماژە بە ھۆزەکە دەکات و تێبینی دەکات کە [[قەڵای ماکۆ]] بە میرێکی مەحموودی سپێردراوە دوای ئەوەی خۆی ڕادەستی سولەیمانی یەکەم کردووە. ھەروەھا تۆماری دەکات کە میرەکانی مەحموودی دەستیان بەسەر [[مەلازگرد]]دا گرتووە و ھۆزەکە وەک ھێزێکی سەربازیی گەورە لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] وەسف دەکات.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Mossaki |first=Nodar |last2=Pirbari |first2=Dimitri |date=2024 |title=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |url=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |volume=1 |pages=134 |doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|url-access=subscription}}</ref> قەڵای خۆشاب کە لە ساڵی ١٦٠٤دا لەلایەن [[سەفەوییەکان]]ەوە داگیرکرابوو، لە ساڵی ١٦٤٣دا لەلایەن سولەیمان بەگەوە فراوانتر کرا. دەروازەی قەڵاکە نووسراوی تایبەت بە خۆی ھەیە. گەڕیدەی تورک ئەولیا چەلەبی وەسفی قەڵای خۆشاب و حکوومەتی مەحموودی لە ناوەڕاستی سەدەی ١٧یەمدا دەکات. سەبارەت بە حکوومەتی مەحموودی دەڵێت: «ھەموویان سەربازن بە شەش ھەزار شمشێرەوە. ئەمە خاکی خانەدانەکانە و تەنھا یەک [[کێوی چۆگووگ]] ھەیە. لە وڵاتێکدا کە پێی دەوترێت ئیبراھیم بەگ. ئەم مەحموودییانە چوونەتە ناو ئاگری سەرانە و ھۆزەکانی [[تیمار (ھۆز)|تیمار]] و [[زەما (ھۆز)|زەما]] ھەن. ١٢٠ ھۆز.»<ref>Verity Campbell - Turkey - 2007 - 724 pages, page 643, {{ISBN|1-74104-556-8}}</ref><ref name="Nicolle2010">{{cite book|author=David Nicolle|title=Ottoman Fortifications 1300-1710|url=https://books.google.com/books?id=C9UVaLyo4UEC&pg=PA18|year=2010|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84603-503-6|pages=18–}}</ref> تا ناوەڕاستی سەدەی ١٦یەم، لەکاتێکدا خودی خۆشاب کەوتبووە ژێر کۆنترۆڵی لقی موسڵمانبووی مەحموودی، ناوچەکانی دەوروبەری بەردەوام بوون لە نیشتەجێبوون لەلایەن دانیشتووانی ئێزیدی مەحموودی. لە ئەنجامدا، لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٦یەمدا، ھۆزی مەحموودی تووشی دابەشبوون بوو کاتێک بەشێکیان لە لقی بنکە لە خۆشاب جیا بوونەوە کاتێک ئەو لایەنەی کە بە ئایینی ئێزیدی مابوونەوە بەرەو باکوور بۆ دەشتی ئاباغا کۆچیان کرد لەژێر سەرکردایەتی بنەماڵەی خانەدانی کۆک ئاغا (ئاخالێری)، کە بوونە دامەزرێنەر و فەرمانڕەوای میراتی لقی ئێزیدی میرنشینی مەحموودی کە ناوەندەکەی لە [[ئاباغا]] بوو، کە لە لووتکەی دەسەڵاتیدا پێکھاتبوو لە ٣٦٦ گوند و چەندین شارۆچکە کە بازاڕیان ھەبوو، لەوانەش مەحموودیە.<ref>{{Cite journal |last=Mossaki |first=Nodar |last2=Pirbari |first2=Dimitri |date=2024 |title=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |url=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |volume=1 |pages=135-136 |doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|url-access=subscription}}</ref> سەرەڕای دابەشبوونی ئایینی، بەڵام ناوچەکانی دەوروبەری ھێشتا بەردەوام بوون لە نیشتەجێبوون لەلایەن دانیشتووانی [[ئێزیدی]] مەحموودی. زانیاری گرینگ لەسەر ئێزیدییەکانی مەحموودی لە [[خۆشاب]] لە تۆماری مێژوویی سەدەی ١٨یەم «وان تاریھی» («مێژووی وان») لەلایەن [[ئیبن نووح]] تۆمار کراوە. تۆماری مێژووییەکە وردەکارییەکانی ململانێی نێوان ھێزەکانی [[عوسمانی]] بە سەرکردایەتی پارێزگارەکانی [[وان]] و [[ئامەد]] و ئێزیدییەکان دەخاتە ڕوو. بەتایبەتی وەسفی ھێرشی ئێزیدییەکانی خۆشاب بۆ سەر [[قەڵای وان]] لە ساڵی ١٠٤٢ی کۆچی (١٦٣٢–٣٣)، جەنگەکانی نێوان سەربازانی عوسمانی لە وان و ئێزیدییەکانی خۆشاب لە ساڵی ١١٢٧ی کۆچی (١٧١٥)، شکستخواردنی پارێزگاری وان لەلایەن شەڕکەرانی ئێزیدی لە ساڵی ١١٢٨ی کۆچی (١٧١٦)، سەرکەوتنی دواتری عوسمانییەکان بەسەر ئێزیدییەکان، و ڕاپەڕینی دواتری ئێزیدییەکانی خۆشاب دژی ئیدارەی وان دەکات.<ref>{{Cite journal |last=Mossaki |first=Nodar |last2=Pirbari |first2=Dimitri |date=2024 |title=The rulers of Sarhad Yezdikhan: The history of the Yezidi Lineage of Kok-agha |url=https://doi.org/10.32859/yezidistudies/1/5/113-159 |journal=The International Journal of Yezidi Studies |volume=1 |pages=135-136 |doi=10.32859/yezidistudies/1/5/113-159|url-access=subscription}}</ref> لە ساڵی ١٨٢٩دا، میرنشینی مەحموودی کۆتایی پێ ھات کاتێک ئەمیری مکس «خان مەحموود» و لۆردە کوردەکانی تر لە ڕێگەی گەمارۆیەکی خوێناوییەوە دەستیان بەسەر [[قەڵای خۆشاب]]دا گرت.{{sfnp|top|1998|p=٩}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:خانەدانەکان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] gdgy2glbv0ny8bdu1b5ybxdntkvpbcg 0 253924 1571126 1485354 2026-04-02T16:14:37Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571126 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=|youthyears1={{0|0000}}–٢٠١٧|youthclubs1=[[یانەی وەرزشیی ھەولێر|ھەولێر]]|years1=٢٠١٧–|clubs1=[[یانەی وەرزشیی ھەولێر|ھەولێر]]|caps1=|goals1=|nationalyears1=٢٠٢٤–|nationalteam1=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|عێراق]]|nationalcaps1=1|nationalgoals1=0|club-update=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|nationalteam-update=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} '''ئاکام ھاشم ڕەحمان''' ({{بە عەرەبی|أكام هاشم رحمن}}، لەدایکبووی ١٦ی ئابی ١٩٩٨)، یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی عێراقییە و وەک یاریزانی [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یان [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یاری دەکات بۆ [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]]، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|ھەڵبژاردەی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Akam Hashim|ناونیشان=https://www.365scores.com/ar/football/player/akam-hashem-87211|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.365scores.com}}</ref>ھاشم لەدایکبووی [[ھەولێر|شاری ھەولێرە]] و بەرھەمی لاوانی تیپی [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی وەرزشیی ھەولێرە]].<ref name="khaleej">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=آكام هاشم بديلاً لعطوان في تشكيلة «أسود الرافدين»|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/2024-01-02/آكام-هاشم-بديلاً-لعطوان-في-تشكيلة-أسود-الرافدين/رياضة-عربي/رياضة|وێبگە=www.alkhaleej.ae|زمان=ar}}</ref> == ھەڵبژاردە == لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٤، ھاشم بانگھێشتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|ھەڵبژاردەی عێراق]] کرا بۆ بەشداریکردن لە [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٢٣|جامی ئاسیای ٢٠٢٣ی ئاسیا]] دوای ئەوەی [[ئەمجەد عەتوان]] بەھۆی پێکانەوە لە پێکھاتەکە دوورخرایەوە.<ref name="khaleej"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=National team player Amjad Attwan was injured|ناونیشان=https://www.alsharqiya.com/en/news/national-team-player-amjad-atwan-was-injured|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Al Sharqiya|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240103161807/https://www.alsharqiya.com/en/news/national-team-player-amjad-atwan-was-injured|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لەم پاڵەوانێتیەدا ئاکام بەشداری ھیچ یارییەکی نەکرد. ھاشم یەکەم یاری خۆی لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦ بەرامبەر ڤێتنام لە یاریگای نێودەوڵەتی بەسرە ئەنجامدا. لە خولەکی ٧٢ لە جێگای موھەناد عەلی ھاتە ناویاریگاوە لە خولەکی ٢ی زیادکراوی گێمی دووەم تۆپێکی لە دەرەوەی ھیڵی سزا ھاوێشت بەلام بەرستوون کەوت، لەگەرانەوەی تۆپەکە [[ئەیمەن حەسەن]] گۆڵی سێیەمی ھەڵبژاردەی عێراقی کرد و یارییەکە بە ئەنجامی ٣–١ کۆتایی ھات. عێراق بە ئەنجامی ٣–١ بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iraq v Vietnam game report|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/687448/|بڵاوکەرەوە=ESPN}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|تۆپی پێ}} [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ھەولێر]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]] mo1r5tmp8splnm0af56u0fa20n6snc7 1571132 1571126 2026-04-02T16:23:05Z Tessla 41338 زیادکردنی [[داڕێژە:تووڵی دەروازە|دەروازەی]] کوردستان 1571132 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=|youthyears1={{0|0000}}–٢٠١٧|youthclubs1=[[یانەی وەرزشیی ھەولێر|ھەولێر]]|years1=٢٠١٧–|clubs1=[[یانەی وەرزشیی ھەولێر|ھەولێر]]|caps1=|goals1=|nationalyears1=٢٠٢٤–|nationalteam1=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|عێراق]]|nationalcaps1=1|nationalgoals1=0|club-update=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|nationalteam-update=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} '''ئاکام ھاشم ڕەحمان''' ({{بە عەرەبی|أكام هاشم رحمن}}، لەدایکبووی ١٦ی ئابی ١٩٩٨)، یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی عێراقییە و وەک یاریزانی [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یان [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یاری دەکات بۆ [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی ھەولێر]]، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|ھەڵبژاردەی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Akam Hashim|ناونیشان=https://www.365scores.com/ar/football/player/akam-hashem-87211|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.365scores.com}}</ref>ھاشم لەدایکبووی [[ھەولێر|شاری ھەولێرە]] و بەرھەمی لاوانی تیپی [[یانەی وەرزشیی ھەولێر|یانەی وەرزشیی ھەولێرە]].<ref name="khaleej">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=آكام هاشم بديلاً لعطوان في تشكيلة «أسود الرافدين»|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/2024-01-02/آكام-هاشم-بديلاً-لعطوان-في-تشكيلة-أسود-الرافدين/رياضة-عربي/رياضة|وێبگە=www.alkhaleej.ae|زمان=ar}}</ref> == ھەڵبژاردە == لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٤، ھاشم بانگھێشتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عێراق|ھەڵبژاردەی عێراق]] کرا بۆ بەشداریکردن لە [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٢٣|جامی ئاسیای ٢٠٢٣ی ئاسیا]] دوای ئەوەی [[ئەمجەد عەتوان]] بەھۆی پێکانەوە لە پێکھاتەکە دوورخرایەوە.<ref name="khaleej"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=National team player Amjad Attwan was injured|ناونیشان=https://www.alsharqiya.com/en/news/national-team-player-amjad-atwan-was-injured|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Al Sharqiya|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240103161807/https://www.alsharqiya.com/en/news/national-team-player-amjad-atwan-was-injured|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لەم پاڵەوانێتیەدا ئاکام بەشداری ھیچ یارییەکی نەکرد. ھاشم یەکەم یاری خۆی لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦ بەرامبەر ڤێتنام لە یاریگای نێودەوڵەتی بەسرە ئەنجامدا. لە خولەکی ٧٢ لە جێگای موھەناد عەلی ھاتە ناویاریگاوە لە خولەکی ٢ی زیادکراوی گێمی دووەم تۆپێکی لە دەرەوەی ھیڵی سزا ھاوێشت بەلام بەرستوون کەوت، لەگەرانەوەی تۆپەکە [[ئەیمەن حەسەن]] گۆڵی سێیەمی ھەڵبژاردەی عێراقی کرد و یارییەکە بە ئەنجامی ٣–١ کۆتایی ھات. عێراق بە ئەنجامی ٣–١ بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iraq v Vietnam game report|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/687448/|بڵاوکەرەوە=ESPN}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|تۆپی پێ|کوردستان }} [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ھەولێر]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]] 57ch9qfagjixz1rtw6xr4ag5oxax1zk 0 258273 1571046 1570767 2026-04-02T12:05:40Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571046 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ئێدوارد نۆریس''' ({{بە ئینگلیزی|Edward Norris}}؛ ١٠ی ئازاری ١٩١١ لە [[فیلادێلفیا]] – ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ لە [[فۆرت براگ، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٣٣ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> ==ژیانی تاکە کەسی == دوای هیلەر، نۆریس هاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری ناوداری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] ئان شێریدان و لۆنا ئەندرێ کرد. لە ٢١ی تەمموزی ١٩٤٢، ستوونی ڕۆژنامەنووس هاریسۆن کارۆل ڕاپۆرتی دا کە نۆریس "شەممە لەگەڵ جوانێکی نوێی هۆلیووددا هەڵهاتووە بۆ ویلایەتی ئەریزۆنا"<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Carroll|یەکەم١=Harrison|سەردێڕ='Oomph' Girl's Ex-Mate Takes Second|ناونیشان=https://www.newspapers.com/clip/5595503/the_salt_lake_tribune/|ئیش=The Salt Lake Tribune|agency=International News Service|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ١٩٤٢|شوێن=Utah, Salt Lake City|پەڕە=١٦|via = [[Newspapers.com]]|ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦}} {{Open access}}</ref> ڕاپۆرتێکی دیکەی ڕۆژنامە دەڵێت "بەڵگەیەکی سوێندخواردن لە فایلدا شایەتحاڵی ئەوە بوو کە ناوی ڕاستی کچەکە جین دۆیە." ١٩٤٢: "ئەو کچەی ئێدوارد نۆریس هاوسەرگیری لەگەڵدا کردووە و بە ڕۆژنامەنووسان ناساندووە بە ناوی 'جەین دۆ'<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Weds Jane Doe|ناونیشان=https://www.newspapers.com/clip/5595554/santa_cruz_sentinel/|ئیش=Santa Cruz Sentinel|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ١٩٤٢|شوێن=California, Santa Cruz|پەڕە=١٤|via = [[Newspapers.com]]|ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦}} {{Open access}}</ref>، جون ساتەرلییە، کە پێشتر سەیری یانە شەوانەکەی کردووە. بڕیارە وێنەیەک دروست بکات کە ناوی لێنراوە لەگەڵ جین دۆ بناسە."[٥] لە مانگی ئازاری ١٩٤٣، نۆریس مۆڵەتی جیابوونەوەی لە ساتەرلی پێدرا "دوای ئەوەی شایەتحاڵی ئەوەی دا کە تەنها بۆ زیاترکردنی پیشەکەی لە وێنەکاندا هاوسەرگیری لەگەڵدا کردووە."[٦] میکی جون ساتەرلی خوشکی گەورەی پێگی لارو ساتەرلی بوو، کە بە تۆمەتبارکردنی [[ئێرۆڵ فلین]] بە دەستدرێژی یاسایی ناسرابوو، ڕووداوەکە کاتێک ڕوویدا کە پێگی تەمەنی ١٥ ساڵ بوو لە مانگی ئابی ١٩٤١. هەردوو خوشکەکە ئەکتەری ئاواتخوازی بوون. فلین لە شوباتی ١٩٤٣ لە دەستدرێژی سێکسی بێتاوان دەرچوو.[7] نۆریس تەقەکەرێکی بەئەمەک بوو و "لە یارییەکانی سکیتدا لە سەرانسەری وڵاتدا چەندین شریت و جامەکانی بەدەستهێناوە."[8] هەروەها فڕۆکەوانێکی مۆڵەتپێدراو بووە.[9] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0635798}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Edward Norris}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی شاری فیلادلفیا]] 1fvfbwbhn5ghfjvbuiyqq177xzdrhrm 0 275730 1571219 1473923 2026-04-02T19:50:01Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571219 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی | پێکدادان = ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل | بەشێک_لە = [[ململانێی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]] | وێنە = [[پەڕگە:יירוטים בגליל התחתון במסגרת ההתקפה האיראנית על ישראל (cropped).jpg|وێنۆک]] | سەرنووس = | ڕێکەوت = ١ تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | شوێن = مووشەکەکان لە ئێرانەوە ئاراستەکران، بەرەو ئامانجەکانی لە سەرتاسەریی ناوەندی ئیسرائیل | تەوەرەکان = | جۆری_نەخشە = | پشووی_نەخشە = | latitude = | longitude = | قەبارەی_نەخشە = | هێماقەبارەی_نەخشە = | سەرنووسی_نەخشە = | ڕووی_نەخشە = | هەرێمی = | ئەنجام = * ھەندێک زیانی بچووک بەر بنکەی ھێزە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل کەوت{{ھن}}* زیان بەر قوتابخانەیەک لە شاری گێدێرە و چێشتخانەیەک لە تەلئەبیب کەوت | دۆخ = | سەرەی_جەنگاوەران = | جەنگاوەر١ = {{ئاڵا|ئێران}} | جەنگاوەر٢ = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | فەرماندە١ = | یەکەکان١ = | هێز١ = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] [[File:Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|20px|alt=Flag]] | زیانەکان٣ = ١ ھاووڵاتی فەلەستینی کوژرا (بەھۆی پاشماوەی مووشەک)؛ ٢ ھاووڵاتی ئیسرائیلی و ٢ ھاووڵاتی ئوردنی بە سوکی بریندار بوون. | تێبینییەکان = | campaignbox = }} لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، [[ئێران]] ١٨١{{تێبینی|بەپێی وتەی بەرپرسانی ئیسرائیل}} [[مووشەکی بالیستیکی]] ئاراستەی پێگەکانی [[ئیسرائیل]] کرد، بەلایەنی کەمەوە بە دوو شەپۆل، کە گەورەترین ھێرش بوو لە ماوەی ململانێی بەردەوامی ئێران و ئیسرائیلدا.<ref name="nytimes">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Live Updates: Iran Launches Missiles at Israel, Israeli Military Says|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2024/10/01/world/israel-lebanon-hezbollah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> کۆد ناوی ھێرشە مووشەکییەکان بە '''ئۆپەراسیۆنی بەڵێنی ڕاستی ٢''' ({{بە فارسی|عملیات وعده صادق ۲}}) ناسێنرا لەلایەن ئێرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/504434/Iran-Armed-Forces-praises-Operation-True-Promise-II-warns-of|سەردێڕ=Iran Armed Forces praises Operation True Promise II, warns of further action|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Tehran Times|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091350/https://www.tehrantimes.com/news/504434/Iran-Armed-Forces-praises-Operation-True-Promise-II-warns-of|url-status=dead}}</ref> ئەوە دووەم ھێرشی ڕاستەوخۆی ئێران بوو بۆ سەر ئیسرائیل دوای [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی مانگی نیسانی ٢٠٢٤]]. ئێران بانگەشەی ئەوە دەکات کە ھێرشەکە "بەرگری لەخۆ" بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.jurist.org/news/2024/10/iran-cites-international-law-as-justification-for-israel-attack-as-regional-tensions-flare/|سەردێڕ=Iran cites international law in attack on Israel as regional tensions flare |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.jurist.org |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/en/israels-netanyahu-says-iran-will-pay-after-missile-attack/live-70381575|سەردێڕ=Israel declares UN chief 'persona non grata' – DW – 10/02/2024 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=dw.com |زمان=en}}</ref> وەک تۆڵەسەندنەوەیەک لە تیرۆرکردنی [[ئیسماعیل ھەنییە]]، سەرۆکی [[حەماس]] لە [[تاران]]، [[حەسەن نەسروڵڵا]]، سەرۆکی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] و [[عەباس نیلفرووشان]]، جەنەڕاڵی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]]. زۆربەی مووشەکەکانی ئێران خرانە خوارەوە و کەمترین زیانی لێکەوتەوە.<ref name=":13">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The bloodshed in the Middle East is fast expanding|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/10/03/the-bloodshed-in-the-middle-east-is-fast-expanding|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613}}</ref> ئیسرائیل ڕای گەیاند، زۆربەی مووشەکەکانی ڕێگری کردووە و ڕای گەیاندووە، ھیچ زیانێک بە تواناکانی [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل|ھێزی ئاسمانی]] وڵاتەکەی نەگەیشتووە.<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Trofimov|یەکەم=Yaroslav|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran Exposed to Israeli Counterattack After Blows Against Its Allies|ناونیشان=https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-exposed-to-israeli-counterattack-after-blows-against-its-allies-4c65e888?mod=hp_lead_pos2|ئیش=[[The Wall Street Journal]]}}</ref><ref name="bbc.com">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murphy |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c70w1j0l488o|سەردێڕ=What we know about Iran's latest missile attack on Israel |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News}}</ref> ھەروەھا [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھێزی دەریایی ئەمریکا]] و [[ئوردن]] ڕاپۆرتیان دا کە ڕێگریان لە مووشەکەکان کردوە.<ref name="timesofisrael2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Magid|یەکەم=Jacob|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=US: We will help Israel exact 'severe consequences' from Iran for missile attack|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/us-we-will-help-israel-exact-severe-consequences-from-iran-for-missile-attack/|ئیش=Times of Israel}}</ref> چوار فەلەستینی و دوو ئیسرائیلی و دوو ئوردنی بریندار بوون.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pacchiani|یەکەم=Gianluca|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Shrapnel from Iranian missile kills Palestinian man near Jericho|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/palestinian-man-killed-by-shrapnel-from-iranian-missile-near-jericho/|ئیش=Times of Israel}}</ref><ref name="ynetnews">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Blast rocks Tel Aviv, missiles over Temple Mount: Dramatic footage from Iran strike|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/article/bk727tk0c#autoplay|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=Ynetnews|زمان=en}}</ref><ref name="timesofisrael">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Berman|یەکەم=Lazar|دوایین٢=Fabian|یەکەم٢=Emanuel|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran fires 181 missiles at Israel; PM: They made a 'big mistake' and 'will pay for it'|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-warns-of-consequences-after-iran-launches-181-missiles-in-major-attack/|ئیش=Times of Israel}}</ref> تاکە کوژراوەکە پیاوێکی تەمەن ٣٨ ساڵانی فەلەستینی خەڵکی [[کەرتی غەززە|غەززە]] بووە کە بەھۆی کەوتنەخوارەوەی پاشماوەی مووشەکەکانەوە لە نزیک ئەریحا کوژراوە.<ref name=":9">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ragson|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Laborer From Gaza Is First Reported Fatality of Iran's Missile Attack|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/gaza-palestinian-dead-iran-attack.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The New York Times}}</ref> == پشت ڕووداوەکان == «[[تەوەری بەرگری]]» ئێران لە دوای ڕووداوەکانی ٧ی تشرینی یەکەمەوە بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز بووە؛<ref name="Hubbard-2024">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hubbard|یەکەم=Ben|دوایین٢=Rubin|یەکەم٢=Alissa J.|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Facing a Big Test, Iran's 'Axis of Resistance' Flails|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/09/30/world/middleeast/iran-axis-of-resistance.html|ئیش=The New York Times}}</ref><ref name=":13"/> ئێران کە ئەم تۆڕەی پەرەپێدابوو بۆ گەمارۆدانی بریکاریی ئیسرائیل بە مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان،<ref name=":13"/><ref name="Hubbard-2024"/><ref name="AlKassab-2023">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Al-Kassab|یەکەم=Fatima|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=What is the 'axis of resistance' of Iran-backed groups in the Middle East?|ناونیشان=https://www.npr.org/2023/10/26/1208456496/iran-hamas-axis-of-resistance-hezbollah-israel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231029183838/https://www.npr.org/2023/10/26/1208456496/iran-hamas-axis-of-resistance-hezbollah-israel|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ئیش=[[NPR]]}}</ref> بەڵام ڕووبەڕووی زیانێکی گەورە دەبێتەوە. پێکھاتەی فەرماندەیی[[حەماس]] وێران بووە، کەوتووەتە نێو شەڕی چریکی. [[حووسییەکان|بزووتنەوەی حووسییەکان]] ڕێگای دابینکردنی دەرامەتەکانی پچڕاوە، لەکاتێکدا [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] زیانێکی بەرچاوی بەرکەوتووە، لەوانە زۆربەی سەرکردایەتییە باڵاکانی و ژمارەیەکی زۆر لە فەرماندەی ئاستی ناوەڕاست و بەشێکی زۆر لە [[جبەخانە]]ی مووشەکی کە لەلایەن ئێرانەوە دابین دەکرێت. ئەم پێشھاتانە مەترسییەکانی ئێران و بریکارەکانی بۆ سەر ئیسرائیل بەشێوەیەکی بەرچاو کەمکردووەتەوە، زیانی بە توانای کۆی گشتیی ئێران گەیاندووە.<ref name=":13"/><ref name="Trofimov-2024">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Trofimov|یەکەم=Yaroslav|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran Exposed to Israeli Counterattack After Blows Against Its Allies|ناونیشان=https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-exposed-to-israeli-counterattack-after-blows-against-its-allies-4c65e888?mod=hp_lead_pos2|ئیش=[[The Wall Street Journal]]}}</ref><ref name="economist">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After the decapitation of Hizbullah, Iran could race for a nuclear bomb|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613}}</ref><ref name="NBC-News-2024">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/irans-axis-resistance-collapsing-israeli-attacks-rcna173169|سەردێڕ=Is Iran's 'axis of resistance' collapsing under Israeli attacks? |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤، [[ئیسماعیل ھەنییە]]، ڕێبەری سیاسی بزووتنەوەی [[حەماس]]، لە [[تاران]]ی پایتەختی ئێران بە ھێرشێکی ڕواڵەتی ئیسرائیل تیرۆر کرا.<ref name="AP31july">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sewell |یەکەم=Abby |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-hamas-israel-30968a7acb31cd8b259de9650014b779|سەردێڕ=Hamas' top political leader is killed in Iran in strike that risks triggering all-out regional war |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731032026/https://apnews.com/article/iran-hamas-israel-30968a7acb31cd8b259de9650014b779 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> ناسر کەنعانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئەم تیرۆرەی شەرمەزار کرد و ڕای گەیاند کە «خوێنی ھەنییە ھەرگیز بەفیڕۆ ناچێت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://aje.io/q81j9i?update=3083271 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240804104210/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/7/31/israels-war-on-gaza-live-israel-hits-beirut-in-assassination-operation?update=3083271 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤، [[حەسەن نەسروڵڵا]]، [[ئەمینداری گشتی حیزبوڵڵا|ئەمینداری گشتی حزبوڵڵا]]، لە ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیلدا لە [[بەیرووت|بەیروت]] تیرۆرکرا.<ref name="barrons">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.barrons.com/news/hezbollah-confirms-leader-nasrallah-s-death-c942b7a5|سەردێڕ=Hezbollah Confirms Leader Nasrallah's Death |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Barron's |زمان=en-US |agency=AFP}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تد|ئێران|ئیسرائیل|لوبنان|ئوردن|فەلەستین|شەڕ|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سووریا|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|October 2024 Iranian strikes against Israel}} [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] [[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]] [[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]] 3wcbtl5mborkaelqcms0xw9cglmqahe 0 276934 1571492 1507755 2026-04-03T11:16:51Z ~2026-20601-42 75545 1571492 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''سەبعاوی ئیبراھیم ئەلحەسەن''' (٢٧ی شوباتی ١٩٤٧ – ٨ی تەممووزی ٢٠١٣) برای [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]]ە لە دایکەوە، ھەروەھا برای دەھام ئیبراھیم ئەلحەسەن و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|بەرزان ئیبراھیم ئەلحەسەن]] و [[وەتبان ئیبراھیم حەسەن]]، وەک سەرۆکی دەزگای ھەواڵگری گشتی عێراق لەکاتی [[جەنگی کەنداو]] لە ساڵی ١٩٩١. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩١ تا ١٩٩٦ سەرۆکی [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی|بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی گشتی]] بووە، دوای ئەوەش وەک ڕاوێژکاری [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]] کاری کردووە. لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٠٥، ھەواڵی دەستگیرکردنی بە فەرمی ڕاگەیەندرا نوێنەرایەتی ژمارە شەش دیناری♦ کرد لە کە [[کۆمەڵێک کارتی یاریکردن بۆ زۆرترین داواکراوە عێراقییەکان|زۆرترین داواکاری لەسەر کارتەکانی یاریکردنی عێراقییەکان]]، و لە ڕیزەمی ٣٦ بوو لە کۆی ٥٥ زۆرترین داواکراو. == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] 07dm2kawi505acqra4u02zsi4syelg9 3 279829 1571142 1442018 2026-04-02T16:59:27Z Tessla 41338 /* بابەتەکانت بوونیان هەیە! */ بەشی نوێ 1571142 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ٢٢:١٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز == هەرکی محمدسلیم بە ینگلیزی (harki Muhammadsalim) لە ٩ نەورۆزی ٢٠١١ لە قەزای خەبات لە دایک بووە،لە قوتابخانەی ڕەوێتی بنەرەتی کوڕان لە قەزای خەباتە دەخوێنێت پۆلی نۆیەمە [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ٢٢:٢٣، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز == لە ٩ نەورۆزی ٢٧١٠ کوردی لە قەزای خەبات لە دایک بووە.لە قوتابخانەی ڕەوێنی بنەڕەتی کوڕان خوێندویەتی پۆلی نۆیەمە.لە سەر دینی اسلامە [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ١٦:٥٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ==[[:پەڕگە:Harki Muhammadsalim abdullaziz.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Harki Muhammadsalim abdullaziz.jpg]] دانراوە، کە داوا دەکات بە خێرایی لە ویکیپیدیا بسڕدرێتەوە، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٢|پێوەری ژمارە ٢ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە لەبەر ئەوەی مۆلەتنامەی نییە یان ماف پارێزراوە یان وێنەیەکی بێ پێناسەیە و بەتاڵە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Harki Muhammadsalim abdullaziz.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. <!-- Template:Db-noimage-notice --> [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٠، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ==[[:پەڕگە:Harki25-01-24 11-10-54-089.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Harki25-01-24 11-10-54-089.jpg]] دانراوە، کە داوا دەکات بە خێرایی لە ویکیپیدیا بسڕدرێتەوە، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٢|پێوەری ژمارە ٢ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە لەبەر ئەوەی مۆلەتنامەی نییە یان ماف پارێزراوە یان وێنەیەکی بێ پێناسەیە و بەتاڵە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Harki25-01-24 11-10-54-089.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. <!-- Template:Db-noimage-notice --> [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٠، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == red-chested cuckoo == '''''red-chested cuckoo''''' [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ٠٨:١١، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) == بابەتەکانت بوونیان هەیە! == سڵاو کاک محەممەد، وتاری ئارمیسی ٢ لە ویکیپیدیای کوردی بوونی هەیە و پێویستی ناکرد دروستی بکەیت. تکایە گەرر وتارێک بوونی هەبوو دروستی مەکە. بڕوانە [[ئارتێمیس ٢]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٥٩، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 72l809w3rjmi60w7y202ww42pabmwka 1571351 1571142 2026-04-02T23:29:49Z Tessla 41338 /* بابەتەکانت بوونیان هەیە! */ وەڵامدانەوە 1571351 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ٢٢:١٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز == هەرکی محمدسلیم بە ینگلیزی (harki Muhammadsalim) لە ٩ نەورۆزی ٢٠١١ لە قەزای خەبات لە دایک بووە،لە قوتابخانەی ڕەوێتی بنەرەتی کوڕان لە قەزای خەباتە دەخوێنێت پۆلی نۆیەمە [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ٢٢:٢٣، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز == لە ٩ نەورۆزی ٢٧١٠ کوردی لە قەزای خەبات لە دایک بووە.لە قوتابخانەی ڕەوێنی بنەڕەتی کوڕان خوێندویەتی پۆلی نۆیەمە.لە سەر دینی اسلامە [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ١٦:٥٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ==[[:پەڕگە:Harki Muhammadsalim abdullaziz.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Harki Muhammadsalim abdullaziz.jpg]] دانراوە، کە داوا دەکات بە خێرایی لە ویکیپیدیا بسڕدرێتەوە، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٢|پێوەری ژمارە ٢ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە لەبەر ئەوەی مۆلەتنامەی نییە یان ماف پارێزراوە یان وێنەیەکی بێ پێناسەیە و بەتاڵە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Harki Muhammadsalim abdullaziz.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. <!-- Template:Db-noimage-notice --> [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٠، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ==[[:پەڕگە:Harki25-01-24 11-10-54-089.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Harki25-01-24 11-10-54-089.jpg]] دانراوە، کە داوا دەکات بە خێرایی لە ویکیپیدیا بسڕدرێتەوە، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ٢|پێوەری ژمارە ٢ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە لەبەر ئەوەی مۆلەتنامەی نییە یان ماف پارێزراوە یان وێنەیەکی بێ پێناسەیە و بەتاڵە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Harki25-01-24 11-10-54-089.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. <!-- Template:Db-noimage-notice --> [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٠، ١٠ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == red-chested cuckoo == '''''red-chested cuckoo''''' [[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Harki Muhammad|لێدوان]]) ٠٨:١١، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) == بابەتەکانت بوونیان هەیە! == سڵاو کاک محەممەد، وتاری ئارمیسی ٢ لە ویکیپیدیای کوردی بوونی هەیە و پێویستی ناکرد دروستی بکەیت. تکایە گەرر وتارێک بوونی هەبوو دروستی مەکە. بڕوانە [[ئارتێمیس ٢]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٥٩، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Harki Muhammad|Harki Muhammad]]: سڵاو، سوپاس بۆ وتارەکانت، بەڵام تکایە بۆکسی زانیاریدانەکانت بۆ ئینگلیزیین؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٢٩، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) mmu2zesyq39bmqr6ccjyj5w1gg8gypj 0 280423 1571328 1415859 2026-04-02T21:36:02Z 1silent scientist 51740 1571328 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Qasem_Soleimani_killing_a_crocodile_(USA)_with_Iran's_flag.jpg|وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]]دا؛ [[قاسم سولەیمانی]] بە [[ئاڵای ئێران]]ەوە تیمساحێک (ئەمریکا) دەکوژێت.]] [[پەڕگە:Pro-Shah Propaganda Poster, issued by the Government offices.jpg|وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی]]دا؛ پۆستەرێک کە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بە ژێرنووسی «نیشتمانێک بەدوای شای خۆی لە ڕێگای شکۆ و سەربەرزیی ئێرانی خۆشەویست» لە تەنیشت ھێمایەکانی [[مێژووی ئێرانی کۆن|ئێرانی کۆن]] نیشان دەدات.]] '''پڕوپاگەندە لە ئێران''' ({{بە فارسی|پروپاگاندا در ایران}}) لە کۆنەوە<ref>Nicholas John Cull, David Holbrook Culbert, David Welch (2003), "Iran", Propaganda and Mass Persuasion: A Historical Encyclopedia, 1500 to the Present (English), ABC-CLIO, p. 183-186</ref> و لەلایەن حکوومەتە جۆراوجۆرەکانەوە ئەنجام دراوە. لە ئێستادا لەلایەن [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و دامودەزگا پەیوەندیدارەکان بە حکوومەتە ئەنجام دەدرێت.<ref>[۲]Majid Mohammadi (2008), "Propaganda and Inductrination", Iran Today: Life in the Islamic Republic (English), Mehran Kamrava & Manochehr Dorraj, Westport, CT: Greenwood, p. 398-403</ref> [[پرۆپاگەندە]] لە ڕێگای میدیاکانەوە بڵاو دەکرێتەوە، لەوانە تەلەڤیزیۆن، فیلم، ڕۆژنامە، پۆستەر، کێشراوەی دیوار، کردەی سیاسی، گردبوونەوە، توندوتیژی و ماڵپەڕەکان. پرۆپاگەندە لە کۆماری ئیسلامیی ئێراندا [[سانسۆر لە ئێران|سانسۆر]]یش دەگرێتەوە. == شێوازەکان == [[File:US Embassy Tehran.JPG|وێنۆک|مۆری گەورەی تێکدراوی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ٢٠٠٤. تێکدانەکەی جۆرێکە لە [[پڕوپاگەندە]]]] [[File:Teheran US embassy propaganda gun.jpg|وێنۆک|چەکی پڕوپاگەندەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]]]] === توندوتیژی/ترس === لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦، پیاوی ئایینی [[حوسێن کازمەینی بروجەردی]] بەھۆی دژایەتیکردنی [[ویلایەتی فەقیھ]]، داکۆکیکردن لە جیاکردنەوەی [[ئایین]] لە [[دەوڵەت]]، و بەرگریکردن لە [[بانگنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ|جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ]] دەستگیرکرا.<ref name="pbs.org">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/10/irgc-propaganda-arm-includes-15000-reporters.html|title=Intel Chief: No Link Between $3Bil and Mashaei; IRGC 'Reporter' Training|website=[[PBS]]|access-date=2017-09-08|archive-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180501093156/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/10/irgc-propaganda-arm-includes-15000-reporters.html|url-status=live}}</ref> [[حکوومەتی ئێران]] هەروەها بە درۆ تاوانی خستووەتە پاڵ گرووپە نەیارەکانی وەک ڕێکخراوی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاهیدینی خەلق]]؛ لە نموونەیەکی دیاردا شایەتحاڵێک دەڵێت «فشاری لێکراوە و بەڵێنی کەمکردنەوەی سزاکەی پێدراوە ئەگەر بڵێت برینی چاوەکانی بەهۆی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە نەبووە بەڵکو بەهۆی 'دووڕووەکان' وشەیەک کە بۆ ئاماژەدان بە ڕێکخراوی موجاهیدین بەکاریان دەهێنا، بووە».<ref>{{cite web|url=https://patriotpost.us/opinion/105612-un-must-extend-mandates-of-special-rapporteur-on-iran-2024-03-29|title=UN Must Extend Mandates of Special Rapporteur on Iran|website=Patriot Post|author=[[Ken Blackwell]]}}</ref> === سیستمی دادوەریی ئێران === [[سیستەمی دادوەریی ئێران]] هەروەها بەوە ناسراوە کە پڕوپاگەندە بڵاودەکاتەوە. ئەمە بەتایبەتی لە سیستەمی زیندانەکانی ئێراندا ڕاستە کە زیندانییە سیاسییەکان «بەردەوام لە هەموو لایەکەوە بە پڕوپاگەندە بۆردوومان دەکران ... [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤزیۆن]]ی داخراو ... [[بڵندگۆ]]کان لە هەموو خانەکاندا دەنگیان دەدایەوە تەنانەت لە خانە تاکەکەسییەکان و 'تابووتەکان' [کە هەندێک زیندانی تێیدا دەهێڵرانەوە] ... دانیشتنە ئایدیۆلۆژییەکان». هەر کەرەستەیەکی خوێندنەوە کە سروشتێکی [[عەلمانی]] هەبێت وەک ڕۆماننووسە ڕۆژاواییەکان، یان تەنانەت کەرەستەی ئایینی کە لەگەڵ ئایدیۆلۆژیای کۆماری ئیسلامیدا نەدەگونجا وەک کارەکانی [[عەلی شەریعەتی]] قەدەغەکرابوون.<ref>{{cite book|last=Abrahamian|first=Ervand|title=Tortured confessions : prisons and public recantations in modern Iran|date=16 June 2008|publisher=Univ. of California Press|location=Berkeley, Calif. [u.a.]|isbn=978-0-520-21866-6|edition=[Nachdr.]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.voanews.com/policy/editorials/A-Torrent-Of-Repression-In-Iran-133845403.html|title=Editorials on Voice of America|newspaper=Voa|access-date=2011-11-18|archive-date=2022-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220914203521/https://editorials.voa.gov/|url-status=dead}}</ref> === بەسیج === «[[بەسیج]]» پێکهاتەیەکن لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]].<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html|title=Pillar Of The State|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=5 February 2009 |access-date=2018-05-01|archive-date=2016-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923021108/http://www.rferl.org/content/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html|url-status=live|last1=Aryan |first1=Hossein }}</ref> بە یارمەتی و پشتگیری سوپای پاسداران، ئەندامانی بەسیج مەشقیان پێدەکرێت لەسەر تەکنیکەکانی پڕوپاگەندە و شەڕی سیاسی بە بەکارهێنانی دەزگاکانی ڕاگەیاندن. نزیکەی ٢١،٠٠٠ «پەیامنێر»ی خۆبەخش هەن کە لەگەڵ سوپای پاسداران مەشقیان کردووە لەسەر شەپۆلە جیاوازەکانی پەیوەندی و [[میدیا]]، کە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، تەلەڤزیۆن، ڕادیۆ، [[میدیای چاپکراو]] و [[ئینتەرنێت]] دەگرێتەوە.<ref>{{cite web|url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900715000326|title=خبرگزاری فارس - سازماندهی 21 هزار خبرنگار افتخاری در بسیج|date=7 October 2011|access-date=28 November 2011|archive-date=19 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111019201027/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900715000326|url-status=live}}</ref><ref name="pbs.org"/> بەگوێرەی ڕاپۆرتنوسانی بێ سنوور، «لە ئێران، سوپای پاسداران لەم دواییانەدا ئامانجی خۆی بۆ دروستکردنی ئینتەرنێتی تایبەتی خۆی ڕاگەیاند بە دەستپێکردنی ١٠،٠٠٠ [[بلۆگ]] بۆ [[بەسیج]]، کە هێزێکی نیمچە سەربازییە لەژێر فەرمانی پاسداران. ئەمە لە کاتێکدایە کە [[ئینتەرنێت]] بووەتە هێزێکی سەرەکی لە ئاشکراکردنی گەندەڵی لە بەرزترین پلەکانی سەرکردایەتی ئێراندا».<ref>{{cite news|last=Morozov|first=Evgeny|title=Propaganda.com|url=https://www.nytimes.com/2009/03/30/opinion/30iht-edmorozov.html|work=The New York Times|access-date=2011-11-28|date=30 March 2009|archive-date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214030752/http://www.nytimes.com/2009/03/30/opinion/30iht-edmorozov.html|url-status=live}}</ref> هەروەها پۆلیسی سایبەر «لێرەن بۆ دروستکردنی هێزێکی پۆلیسی سایبەر لە ناو مێشکی خەڵکدا،» ئەمە وتەی [[حیسامەددین موجتەھید]]، ئەفسەری بەرپرس لە غەرفەکە (ستاند) بوو. ئەو وتی «خەڵک دەیانەوێت لە مەترسییەکانی سەر ئینتەرنێت ئاگادار بکرێنەوە، ئێمە لێرەین بۆ ئەوان».<ref>{{cite news|last=Erdbrink|first=Thomas|title=Iran Cyber Police Cite U.S. Threat|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iran-cyber-police-cite-us-threat/2011/10/27/gIQA1yruSM_story_1.html|newspaper=Washington Post|access-date=2011-11-28|date=29 October 2011|archive-date=2016-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311141622/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iran-cyber-police-cite-us-threat/2011/10/27/gIQA1yruSM_story_1.html|url-status=live}}</ref> == پێشانگا == <gallery> جوان پیشرو، دلیل امید.jpg|کەسانێک بە پیشە جۆراوجۆرەکان بەدوای [[عەلی خامنەیی]]دا Teheran US embassy propaganda gun.jpg|وێنەی تفەنگێکی نەخشێنراو بە [[ئاڵای ئەمریکا]] لەسەر دیواری باڵیۆزخانەی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە تاران فرعون امروز.jpg|[[بێنیامین نێتانیاھو]] کە کراوەتە فیرعەون The US will sink like the Titanic.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی ئەمریکا وەکوو کەشتیی [[تایتانیک]] نقوم دەبێت The Iranian nation will never be brought to their knees.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی گەلی ئێران قەت ناکەوێتە سەر ئەژنۆ </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Propaganda in Iran}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران| ]] [[پۆل:پرۆپاگەندە بەپێی وڵات|ئێران]] [[پۆل:مێژووی سیاسیی ئێران]] jh5qz212896usja0r5a087vsg2zmz4c 1571329 1571328 2026-04-02T21:36:32Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1571329 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Qasem_Soleimani_killing_a_crocodile_(USA)_with_Iran's_flag.jpg|وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]]دا؛ [[قاسم سولەیمانی]] بە [[ئاڵای ئێران]]ەوە تیمساحێک (ئەمریکا) دەکوژێت.]] [[پەڕگە:Pro-Shah Propaganda Poster, issued by the Government offices.jpg|وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی]]دا؛ پۆستەرێک کە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بە ژێرنووسی «نیشتمانێک بەدوای شای خۆی لە ڕێگای شکۆ و سەربەرزیی ئێرانی خۆشەویست» لە تەنیشت ھێمایەکانی [[مێژووی ئێرانی کۆن|ئێرانی کۆن]] نیشان دەدات.]] '''پڕوپاگەندە لە ئێران''' ({{بە فارسی|پروپاگاندا در ایران}}) لە کۆنەوە<ref>Nicholas John Cull, David Holbrook Culbert, David Welch (2003), "Iran", Propaganda and Mass Persuasion: A Historical Encyclopedia, 1500 to the Present (English), ABC-CLIO, p. 183-186</ref> و لەلایەن حکوومەتە جۆراوجۆرەکانەوە ئەنجام دراوە. لە ئێستادا لەلایەن [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و دامودەزگا پەیوەندیدارەکان بە حکوومەتە ئەنجام دەدرێت.<ref>[۲]Majid Mohammadi (2008), "Propaganda and Inductrination", Iran Today: Life in the Islamic Republic (English), Mehran Kamrava & Manochehr Dorraj, Westport, CT: Greenwood, p. 398-403</ref> [[پرۆپاگەندە]] لە ڕێگای میدیاکانەوە بڵاو دەکرێتەوە، لەوانە تەلەڤیزیۆن، فیلم، ڕۆژنامە، پۆستەر، کێشراوەی دیوار، کردەی سیاسی، گردبوونەوە، توندوتیژی و ماڵپەڕەکان. پرۆپاگەندە لە کۆماری ئیسلامیی ئێراندا [[سانسۆر لە ئێران|سانسۆر]]یش دەگرێتەوە. == شێوازەکان == [[File:US Embassy Tehran.JPG|وێنۆک|مۆری گەورەی تێکدراوی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ٢٠٠٤. تێکدانەکەی جۆرێکە لە [[پڕوپاگەندە]]]] [[File:Teheran US embassy propaganda gun.jpg|وێنۆک|چەکی پڕوپاگەندەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]]]] === توندوتیژی/ترس === لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦، پیاوی ئایینی [[حوسێن کازمەینی بروجەردی]] بەھۆی دژایەتیکردنی [[ویلایەتی فەقیھ]]، داکۆکیکردن لە جیاکردنەوەی [[ئایین]] لە [[دەوڵەت]]، و بەرگریکردن لە [[بانگنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ|جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ]] دەستگیرکرا.<ref name="pbs.org">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/10/irgc-propaganda-arm-includes-15000-reporters.html|title=Intel Chief: No Link Between $3Bil and Mashaei; IRGC 'Reporter' Training|website=[[PBS]]|access-date=2017-09-08|archive-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180501093156/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/10/irgc-propaganda-arm-includes-15000-reporters.html|url-status=live}}</ref> [[حکوومەتی ئێران]] هەروەها بە درۆ تاوانی خستووەتە پاڵ گرووپە نەیارەکانی وەک ڕێکخراوی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاهیدینی خەلق]]؛ لە نموونەیەکی دیاردا شایەتحاڵێک دەڵێت «فشاری لێکراوە و بەڵێنی کەمکردنەوەی سزاکەی پێدراوە ئەگەر بڵێت برینی چاوەکانی بەهۆی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە نەبووە بەڵکو بەهۆی 'دووڕووەکان' وشەیەک کە بۆ ئاماژەدان بە ڕێکخراوی موجاهیدین بەکاریان دەهێنا، بووە».<ref>{{cite web|url=https://patriotpost.us/opinion/105612-un-must-extend-mandates-of-special-rapporteur-on-iran-2024-03-29|title=UN Must Extend Mandates of Special Rapporteur on Iran|website=Patriot Post|author=[[Ken Blackwell]]}}</ref> === سیستمی دادوەریی ئێران === [[سیستەمی دادوەریی ئێران]] هەروەها بەوە ناسراوە کە پڕوپاگەندە بڵاودەکاتەوە. ئەمە بەتایبەتی لە سیستەمی زیندانەکانی ئێراندا ڕاستە کە زیندانییە سیاسییەکان «بەردەوام لە هەموو لایەکەوە بە پڕوپاگەندە بۆردوومان دەکران ... [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤزیۆن]]ی داخراو ... [[بڵندگۆ]]کان لە هەموو خانەکاندا دەنگیان دەدایەوە تەنانەت لە خانە تاکەکەسییەکان و 'تابووتەکان' [کە هەندێک زیندانی تێیدا دەهێڵرانەوە] ... دانیشتنە ئایدیۆلۆژییەکان». هەر کەرەستەیەکی خوێندنەوە کە سروشتێکی [[عەلمانی]] هەبێت وەک ڕۆماننووسە ڕۆژاواییەکان، یان تەنانەت کەرەستەی ئایینی کە لەگەڵ ئایدیۆلۆژیای کۆماری ئیسلامیدا نەدەگونجا وەک کارەکانی [[عەلی شەریعەتی]] قەدەغەکرابوون.<ref>{{cite book|last=Abrahamian|first=Ervand|title=Tortured confessions : prisons and public recantations in modern Iran|date=16 June 2008|publisher=Univ. of California Press|location=Berkeley, Calif. [u.a.]|isbn=978-0-520-21866-6|edition=[Nachdr.]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.voanews.com/policy/editorials/A-Torrent-Of-Repression-In-Iran-133845403.html|title=Editorials on Voice of America|newspaper=Voa|access-date=2011-11-18|archive-date=2022-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220914203521/https://editorials.voa.gov/|url-status=dead}}</ref> === بەسیج === «[[بەسیج]]» پێکهاتەیەکن لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]].<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html|title=Pillar Of The State|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=5 February 2009 |access-date=2018-05-01|archive-date=2016-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923021108/http://www.rferl.org/content/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html|url-status=live|last1=Aryan |first1=Hossein }}</ref> بە یارمەتی و پشتگیری سوپای پاسداران، ئەندامانی بەسیج مەشقیان پێدەکرێت لەسەر تەکنیکەکانی پڕوپاگەندە و شەڕی سیاسی بە بەکارهێنانی دەزگاکانی ڕاگەیاندن. نزیکەی ٢١،٠٠٠ «پەیامنێر»ی خۆبەخش هەن کە لەگەڵ سوپای پاسداران مەشقیان کردووە لەسەر شەپۆلە جیاوازەکانی پەیوەندی و [[میدیا]]، کە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، تەلەڤزیۆن، ڕادیۆ، [[میدیای چاپکراو]] و [[ئینتەرنێت]] دەگرێتەوە.<ref>{{cite web|url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900715000326|title=خبرگزاری فارس - سازماندهی 21 هزار خبرنگار افتخاری در بسیج|date=7 October 2011|access-date=28 November 2011|archive-date=19 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111019201027/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900715000326|url-status=live}}</ref><ref name="pbs.org"/> بەگوێرەی ڕاپۆرتنوسانی بێ سنوور، «لە ئێران، سوپای پاسداران لەم دواییانەدا ئامانجی خۆی بۆ دروستکردنی ئینتەرنێتی تایبەتی خۆی ڕاگەیاند بە دەستپێکردنی ١٠،٠٠٠ [[بلۆگ]] بۆ [[بەسیج]]، کە هێزێکی نیمچە سەربازییە لەژێر فەرمانی پاسداران. ئەمە لە کاتێکدایە کە [[ئینتەرنێت]] بووەتە هێزێکی سەرەکی لە ئاشکراکردنی گەندەڵی لە بەرزترین پلەکانی سەرکردایەتی ئێراندا».<ref>{{cite news|last=Morozov|first=Evgeny|title=Propaganda.com|url=https://www.nytimes.com/2009/03/30/opinion/30iht-edmorozov.html|work=The New York Times|access-date=2011-11-28|date=30 March 2009|archive-date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214030752/http://www.nytimes.com/2009/03/30/opinion/30iht-edmorozov.html|url-status=live}}</ref> هەروەها پۆلیسی سایبەر «لێرەن بۆ دروستکردنی هێزێکی پۆلیسی سایبەر لە ناو مێشکی خەڵکدا،» ئەمە وتەی [[حیسامەددین موجتەھید]]، ئەفسەری بەرپرس لە غەرفەکە (ستاند) بوو. ئەو وتی «خەڵک دەیانەوێت لە مەترسییەکانی سەر ئینتەرنێت ئاگادار بکرێنەوە، ئێمە لێرەین بۆ ئەوان».<ref>{{cite news|last=Erdbrink|first=Thomas|title=Iran Cyber Police Cite U.S. Threat|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iran-cyber-police-cite-us-threat/2011/10/27/gIQA1yruSM_story_1.html|newspaper=Washington Post|access-date=2011-11-28|date=29 October 2011|archive-date=2016-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311141622/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iran-cyber-police-cite-us-threat/2011/10/27/gIQA1yruSM_story_1.html|url-status=live}}</ref> == پێشانگا == <gallery> جوان پیشرو، دلیل امید.jpg|کەسانێک بە پیشە جۆراوجۆرەکان بەدوای [[عەلی خامنەیی]]دا Teheran US embassy propaganda gun.jpg|وێنەی تفەنگێکی نەخشێنراو بە [[ئاڵای ئەمریکا]] لەسەر دیواری باڵیۆزخانەی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە تاران فرعون امروز.jpg|[[بێنیامین نێتانیاھو]] کە کراوەتە فیرعەون The US will sink like the Titanic.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی ئەمریکا وەکوو کەشتیی [[تایتانیک]] نقوم دەبێت The Iranian nation will never be brought to their knees.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی گەلی ئێران قەت ناکەوێتە سەر ئەژنۆ </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Propaganda in Iran}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران| ]] [[پۆل:پرۆپاگەندە بەپێی وڵات|ئێران]] [[پۆل:مێژووی سیاسیی ئێران]] 5lbute6mo5568ibm6v9i5hk4s4hva8m 1571330 1571329 2026-04-02T21:36:57Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571330 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Qasem_Soleimani_killing_a_crocodile_(USA)_with_Iran's_flag.jpg|وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]]دا؛ [[قاسم سولەیمانی]] بە [[ئاڵای ئێران]]ەوە تیمساحێک (ئەمریکا) دەکوژێت.]] [[پەڕگە:Pro-Shah Propaganda Poster, issued by the Government offices.jpg|وێنۆک|پرۆپاگەندە لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی]]دا؛ پۆستەرێک کە [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بە ژێرنووسی «نیشتمانێک بەدوای شای خۆی لە ڕێگای شکۆ و سەربەرزیی ئێرانی خۆشەویست» لە تەنیشت ھێمایەکانی [[مێژووی ئێرانی کۆن|ئێرانی کۆن]] نیشان دەدات.]] '''پڕوپاگەندە لە ئێران''' ({{بە فارسی|پروپاگاندا در ایران}}) لە کۆنەوە<ref>Nicholas John Cull, David Holbrook Culbert, David Welch (2003), "Iran", Propaganda and Mass Persuasion: A Historical Encyclopedia, 1500 to the Present (English), ABC-CLIO, p. 183-186</ref> و لەلایەن حکوومەتە جۆراوجۆرەکانەوە ئەنجام دراوە. لە ئێستادا لەلایەن [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و دامودەزگا پەیوەندیدارەکان بە حکوومەتە ئەنجام دەدرێت.<ref>[۲]Majid Mohammadi (2008), "Propaganda and Inductrination", Iran Today: Life in the Islamic Republic (English), Mehran Kamrava & Manochehr Dorraj, Westport, CT: Greenwood, p. 398-403</ref> [[پرۆپاگەندە]] لە ڕێگای میدیاکانەوە بڵاو دەکرێتەوە، لەوانە تەلەڤیزیۆن، فیلم، ڕۆژنامە، پۆستەر، کێشراوەی دیوار، کردەی سیاسی، گردبوونەوە، توندوتیژی و ماڵپەڕەکان. پرۆپاگەندە لە کۆماری ئیسلامیی ئێراندا [[سانسۆر لە ئێران|سانسۆر]]یش دەگرێتەوە. == شێوازەکان == [[پەڕگە:US Embassy Tehran.JPG|وێنۆک|مۆری گەورەی تێکدراوی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ٢٠٠٤. تێکدانەکەی جۆرێکە لە [[پڕوپاگەندە]]]] [[پەڕگە:Teheran US embassy propaganda gun.jpg|وێنۆک|چەکی پڕوپاگەندەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە [[تاران]]]] === توندوتیژی/ترس === لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦، پیاوی ئایینی [[حوسێن کازمەینی بروجەردی]] بەھۆی دژایەتیکردنی [[ویلایەتی فەقیھ]]، داکۆکیکردن لە جیاکردنەوەی [[ئایین]] لە [[دەوڵەت]]، و بەرگریکردن لە [[بانگنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ|جاڕنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ]] دەستگیرکرا.<ref name="pbs.org">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/10/irgc-propaganda-arm-includes-15000-reporters.html|title=Intel Chief: No Link Between $3Bil and Mashaei; IRGC 'Reporter' Training|website=[[PBS]]|access-date=2017-09-08|archive-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180501093156/https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/10/irgc-propaganda-arm-includes-15000-reporters.html|url-status=live}}</ref> [[حکوومەتی ئێران]] ھەروەھا بە درۆ تاوانی خستووەتە پاڵ گرووپە نەیارەکانی وەک ڕێکخراوی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]]؛ لە نموونەیەکی دیاردا شایەتحاڵێک دەڵێت «فشاری لێکراوە و بەڵێنی کەمکردنەوەی سزاکەی پێدراوە ئەگەر بڵێت برینی چاوەکانی بەھۆی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ەوە نەبووە بەڵکو بەھۆی 'دووڕووەکان' وشەیەک کە بۆ ئاماژەدان بە ڕێکخراوی موجاھیدین بەکاریان دەھێنا، بووە».<ref>{{cite web|url=https://patriotpost.us/opinion/105612-un-must-extend-mandates-of-special-rapporteur-on-iran-2024-03-29|title=UN Must Extend Mandates of Special Rapporteur on Iran|website=Patriot Post|author=[[Ken Blackwell]]}}</ref> === سیستمی دادوەریی ئێران === [[سیستەمی دادوەریی ئێران]] ھەروەھا بەوە ناسراوە کە پڕوپاگەندە بڵاودەکاتەوە. ئەمە بەتایبەتی لە سیستەمی زیندانەکانی ئێراندا ڕاستە کە زیندانییە سیاسییەکان «بەردەوام لە ھەموو لایەکەوە بە پڕوپاگەندە بۆردوومان دەکران … [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤیزیۆن]]ی داخراو … [[بڵندگۆ]]کان لە ھەموو خانەکاندا دەنگیان دەدایەوە تەنانەت لە خانە تاکەکەسییەکان و 'تابووتەکان' [کە ھەندێک زیندانی تێیدا دەھێڵرانەوە] … دانیشتنە ئایدیۆلۆژییەکان». ھەر کەرەستەیەکی خوێندنەوە کە سروشتێکی [[عەلمانی]] ھەبێت وەک ڕۆماننووسە ڕۆژاواییەکان، یان تەنانەت کەرەستەی ئایینی کە لەگەڵ ئایدیۆلۆژیای کۆماری ئیسلامیدا نەدەگونجا وەک کارەکانی [[عەلی شەریعەتی]] قەدەغەکرابوون.<ref>{{cite book|last=Abrahamian|first=Ervand|title=Tortured confessions: prisons and public recantations in modern Iran|date=16 June 2008|publisher=Univ. of California Press|location=Berkeley, Calif. [u.a.]|isbn=978-0-520-21866-6|edition=[Nachdr.]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.voanews.com/policy/editorials/A-Torrent-Of-Repression-In-Iran-133845403.html|title=Editorials on Voice of America|newspaper=Voa|access-date=2011-11-18|archive-date=2022-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220914203521/https://editorials.voa.gov/|url-status=dead}}</ref> === بەسیج === «[[بەسیج]]» پێکھاتەیەکن لە [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]].<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html|title=Pillar Of The State|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=5 February 2009 |access-date=2018-05-01|archive-date=2016-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160923021108/http://www.rferl.org/content/Irans_Basij_Force_Mainstay_Of_Domestic_Security/1357081.html|url-status=live|last1=Aryan |first1=Hossein}}</ref> بە یارمەتی و پشتگیری سوپای پاسداران، ئەندامانی بەسیج مەشقیان پێدەکرێت لەسەر تەکنیکەکانی پڕوپاگەندە و شەڕی سیاسی بە بەکارھێنانی دەزگاکانی ڕاگەیاندن. نزیکەی ٢١٬٠٠٠ «پەیامنێر»ی خۆبەخش ھەن کە لەگەڵ سوپای پاسداران مەشقیان کردووە لەسەر شەپۆلە جیاوازەکانی پەیوەندی و [[میدیا]]، کە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، تەلەڤیزیۆن، ڕادیۆ، [[میدیای چاپکراو]] و [[ئینتەرنێت]] دەگرێتەوە.<ref>{{cite web|url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900715000326|title=خبرگزاری فارس - سازماندهی 21 هزار خبرنگار افتخاری در بسیج|date=7 October 2011|access-date=28 November 2011|archive-date=19 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111019201027/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13900715000326|url-status=live}}</ref><ref name="pbs.org"/> بەگوێرەی ڕاپۆرتنوسانی بێ سنوور، «لە ئێران، سوپای پاسداران لەم دواییانەدا ئامانجی خۆی بۆ دروستکردنی ئینتەرنێتی تایبەتی خۆی ڕاگەیاند بە دەستپێکردنی ١٠٬٠٠٠ [[بلۆگ]] بۆ [[بەسیج]]، کە ھێزێکی نیمچە سەربازییە لەژێر فەرمانی پاسداران. ئەمە لە کاتێکدایە کە [[ئینتەرنێت]] بووەتە ھێزێکی سەرەکی لە ئاشکراکردنی گەندەڵی لە بەرزترین پلەکانی سەرکردایەتی ئێراندا».<ref>{{cite news|last=Morozov|first=Evgeny|title=Propaganda.com|url=https://www.nytimes.com/2009/03/30/opinion/30iht-edmorozov.html|work=The New York Times|access-date=2011-11-28|date=30 March 2009|archive-date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214030752/http://www.nytimes.com/2009/03/30/opinion/30iht-edmorozov.html|url-status=live}}</ref> ھەروەھا پۆلیسی سایبەر «لێرەن بۆ دروستکردنی ھێزێکی پۆلیسی سایبەر لە ناو مێشکی خەڵکدا،» ئەمە وتەی [[حیسامەددین موجتەھید]]، ئەفسەری بەرپرس لە غەرفەکە (ستاند) بوو. ئەو وتی «خەڵک دەیانەوێت لە مەترسییەکانی سەر ئینتەرنێت ئاگادار بکرێنەوە، ئێمە لێرەین بۆ ئەوان».<ref>{{cite news|last=Erdbrink|first=Thomas|title=Iran Cyber Police Cite U.S. Threat|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iran-cyber-police-cite-us-threat/2011/10/27/gIQA1yruSM_story_1.html|newspaper=Washington Post|access-date=2011-11-28|date=29 October 2011|archive-date=2016-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311141622/https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iran-cyber-police-cite-us-threat/2011/10/27/gIQA1yruSM_story_1.html|url-status=live}}</ref> == پێشانگا == <gallery> جوان پیشرو، دلیل امید.jpg|کەسانێک بە پیشە جۆراوجۆرەکان بەدوای [[عەلی خامنەیی]]دا Teheran US embassy propaganda gun.jpg|وێنەی تفەنگێکی نەخشێنراو بە [[ئاڵای ئەمریکا]] لەسەر دیواری باڵیۆزخانەی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە تاران فرعون امروز.jpg|[[بێنیامین نێتانیاھو]] کە کراوەتە فیرعەون The US will sink like the Titanic.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی ئەمریکا وەکوو کەشتیی [[تایتانیک]] نقوم دەبێت The Iranian nation will never be brought to their knees.jpg|وێنەیەک بە سەردێڕی گەلی ئێران قەت ناکەوێتە سەر ئەژنۆ </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Propaganda in Iran}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران|پرۆپاگەندە لە ئێران]] [[پۆل:پرۆپاگەندە بەپێی وڵات|ئێران]] [[پۆل:مێژووی سیاسیی ئێران]] ld9mut4n155i2vx6pfcyg9q2i0czvqb 0 280426 1571333 1508129 2026-04-02T21:46:42Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1571333 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox song | name = سەلام فەرماندە | cover = Salam Farmandeh in Azadi Stadium A.jpeg | artist = ئەبووزەر ڕووحی | language = [[زمانی فارسی|فارسی]] | Kurdish_title = سڵاو فەرماندە | released = {{Start date|٢٠٢٢|٠٣|٢٠}} | genre = دروشم | length = ٧:٣٨ | writer = سەید مەھدی بەنیھاشمی لەنگروودی | producer = تەلەڤیزیۆنی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران|دەنگ و ڕەنگ]]ی گێڵان | caption = خوێندنەوەی گۆرانیی «سەلام فەرماندە» لە [[یاریگای ئازادی]] }} '''سەلام فەرماندە''' یان '''سڵاو فەرماندە''' ({{بە فارسی|سلام فرمانده}}) گۆرانییەکی فارسییە کە لەلایەن ئەبووزەر ڕووحییەوە بەرھەم ھێنراوە. گۆارنییەکە باس لە درێژەدانی ڕێگای بەرژەوەندیی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] لەلایەن [[نەوە فەرھەنگییەکانی ئێران#دەیەی ١٣٩٠ (دەیە نەوەدییەکان)|دەیە نەوەدییەکان]]ەوە و [[قاسم سولەیمانی]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Esfandiari|یەکەم=Golnaz|سەردێڕ=Iranian Religious Song Seen As Attempt To Indoctrinate Children|زمان=en|ئیش=RadioFreeEurope/RadioLiberty|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iranian-religious-song-brainwashing-children/31870065.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> و [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|ئیمام مەھدی]] دەکات. گۆرانییەکە لە ڕێگای [[پرۆپاگەندە لە ئێران|پرۆپاگەندەی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا بەکاردەهێنرێت. گۆرانییەکە لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢ چەند کاتژمێر پێش [[نەورۆز|ساڵی نوێ]] (خاکەلێوە یان فەروەردینی ١٤٠١ی ھەتاوی) لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا بڵاو کرایەوە و دواتر لە مانگەکانی نیسان و ئایاری ٢٠٢٢دا کەوتە بەرچاو. گۆرانییەکە تیشک دەخاتە سەر بەشداریی نەوەی نوێ لە پشتیوانیکردنی ''[[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]]'' و بیروڕای [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی کۆماری ئیسلامی]]. ڕێکخراوەکان چالاک بوون لە کۆکردنەوەی قوتابییەکانی قوتابخانەکان بۆ پێکھێنانی ژمارەیەکی زۆر بۆ وتنەوەی گۆرانییەکە، کە گەورەترینیان لە [[یاریگای ئازادی]] بەڕێوە چوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://parstoday.com/en/news/iran-i175082-'hello_commander_'_a_choir_of_new_generation's_support_for_islamic_republic|سەردێڕ='Hello Commander,' a choir of new generation's support for Islamic Republic |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Pars Today |زمان=en}}</ref> بەپێی سەرچاوەی میدیاکان و ڤیدیۆ بڵاوکراوەکان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، ئەو گۆرانییە ھەتا ئێستا لە چەندین وڵاتی تر بڵاو کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=ارسال پنج هزار ویدئو برای پویش "سلام فرمانده" |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5487768/ارسال-پنج-هزار-ویدئو-برای-پویش-سلام-فرمانده |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> ئەو گۆرانییە بێجگە لە [[زمانی فارسی|فارسی]] بۆ چەندین زمان وەرگێرانی بۆ کراوە، لەوانەش [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]، [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]]، [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]]، [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی مالایی|مالایی]]، [[زمانی سەواحیلی|سەواحیلی]] و [[زمانی کەشمیری|کەشمیری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=اجرای سرود سلام فرمانده در مدرسه‌ای در کشمیر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5489096/اجرای-سرود-سلام-فرمانده-در-مدرسه-ای-در-کشمیر |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سرود "سلام فرمانده" در پاکستان؛ اجتماع بزرگی دیگر در لاهور - ایرنا |ناونیشان=https://www.irna.ir/amp/84778344/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.irna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=سلامی که جهانی شد |ناونیشان=http://www.iribnews.ir/fa/news/3444594 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=IRIB NEWS AGENCY |زمان=fa}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Farmandeh |ناونیشان=https://farmandeh.net/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=ISNA |زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Salam Farmandeh}} [[پۆل:پرۆپاگەندە لە ئێران]] 2ipz6v4vskqzoqr5k3ehx0wtu6knns3 0 282281 1571417 1563182 2026-04-03T03:01:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571417 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''یەتتا''' ({{Langx|ar|یطّا}})، شارێکی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستینییە]] و دەکەوێتە [[پارێزگای خەلیل]] لە [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]، لە [[کەناری ڕۆژاوا]]، نزیکەی ٨ کیلۆمەتر لە باشووری شاری [[خەلیل]].<ref name="CE">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bartleby.com/65/ju/Juttah.html|سەردێڕ=Homework Help and Textbook Solutions {{!}} bartleby |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070930213252/http://www.bartleby.com/65/ju/Juttah.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٧}}</ref> یەتتا لەسەر لووتکەی گردێک دانیشتووە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی کۆن، یەتتا بە شارۆچکەی جووتا [[کتێبی پیرۆز|لە کتێبی پیرۆزدا]] دەناسرێتەوە. لە سەدەی چوارەمدا وەک گوندێکی گەورەی [[جوو|جولەکەکان]] وەسف کرا، وەسفێک کە لەلایەن دۆزینەوە شوێنەوارییەکانەوە پشتگیری دەکرێت، لەوانە گۆڕێکی جوولەکەکانی سەدەی دووەم، ڕیلیفەکان کە مێنۆرایان تێدایە، و بەڵگەکان کە پێشنیاری بوونی کەنیسەیەکیان دەکەن.<ref name="ṭeva">{{بیرخستنەوە|دوایین=Ḥevrah la-haganat ha-ṭevaʻ |سەردێڕ=Israel - land and nature |پەڕە=٨٣|ساڵ=١٩٩٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9GUbAAAAMAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Society for the Protection of Nature in Israel}}</ref> خێڵی مەخمرە کە نزیکەی نیوەی دانیشتووانی شارۆچکەکە پێکدەھێنێت، بە نەریتەکانی ناسراوە کە بە ڕەچەڵەک جوولەکەکانن.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sar-Avi |یەکەم=Doron |ڕێکەوت=٢٠١٩|ناونیشان=https://segulamag.com/articles/מ×%a0יין-באו-הערבים-היהודים/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤ |وێبگە=Segula Magazine}}{{بەستەری مردوو|url=https://segulamag.com/articles/%C3%97%C2%9E%C3%97%A0%D7%99%D7%99%D7%9F-%D7%91%D7%90%D7%95-%D7%94%D7%A2%D7%A8%D7%91%D7%99%D7%9D-%D7%94%D7%99%D7%94%D7%95%D7%93%D7%99%D7%9D/ |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> ھەروەھا میراتی کولتووری یەتتا جلوبەرگی نەریتی و مەزارگە ئایینییە جۆراوجۆرەکان لەخۆدەگرێت.<ref name=":03">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tal|یەکەم=Uri|سەردێڕ=Muslim Shrines in Eretz Israel: History, Religion, Traditions, Folklore|بڵاوکەرەوە=Yad Izhak Ben-Zvi|ساڵ=٢٠٢٣|ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢١٧-٤٥٢-٩|شوێن=Jerusalem|پەڕەکان=١٢١–١٢٢}}</ref> لە سەرەتای سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیدا]] یەتتا گوندێکی بچووک بووە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، گۆڕا بۆ گوندێکی گەورەتر کە بە ئابووری کشتوکاڵی و شوانکارییەوە دیار بوو، لەنێویاندا [[شوان|مەڕداری]]. یەک لە دوای یەکەکانی حوکمڕانی بەسەر یەتتا لە ماوەی سەدەی بیستەمدا- کە کۆنترۆڵی [[فەرمانڕەوایی بەریتانیا لەسەر فەلەستین|بەریتانیا]] و ئوردن و ئیسرائیل گرتەوە- فراوانبوونی دیمۆگرافی بەخۆیەوە بینی. لە ساڵی ١٩٩٥ەوە شارۆچکەکە لەلایەن PNA بەڕێوەدەبرێت وەک بەشێک لە ناوچەی A لە کەناری ڕۆژاوا. بەپێی ئاماری نووسینگەی ناوەندی ئاماری فەلەستین، ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٧دا ٦٣ ھەزار و ٥١١ کەس == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor= Barron, J.B. |سەردێڕ= Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922 |ناونیشان= https://archive.org/details/PalestineCensus1922 |بڵاوکەرەوە= Government of Palestine |ساڵ= ١٩٢٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Conder|یەکەم١=C.R.|بەستەری نووسەر١=Claude Reignier Conder|دوایین٢=Kitchener|یەکەم٢=H.H.|بەستەری نووسەر٢=Herbert Kitchener, 1st Earl Kitchener|ساڵ=١٨٨٣|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp03conduoft|سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]|بەرگ=٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Dauphin |یەکەم= C.|بەستەری نووسەر= Claudine Dauphin|سەردێڕ= La Palestine byzantine, Peuplement et Populations |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=FC1mAAAAMAAJ |بەرگ= III: Catalogue |زنجیرە= BAR International Series 726 |ساڵ= ١٩٩٨|بڵاوکەرەوە= Archeopress |شوێن= Oxford|زمان= fr |ژپنک= ٠-٨٦٠٥٤-٩٠٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= First Census of Population and Housing. Volume I: Final Tables; General Characteristics of the Population |نووسەر= Government of Jordan, Department of Statistics |ساڵ= ١٩٦٤|ناونیشان=http://cs.anu.edu.au/~bdm/yabber/census/JordanCensus1961bits.pdf}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Village Statistics, April, 1945 |ناونیشان=http://web.nli.org.il/sites/nli/Hebrew/library/Pages/BookReader.aspx?pid=856390|نووسەر=Government of Palestine, Department of Statistics|ساڵ=١٩٤٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guérin|یەکەم=V.|بەستەری نووسەر=Victor Guérin|سەردێڕ=Description Géographique Historique et Archéologique de la Palestine|ناونیشان=https://archive.org/details/descriptiongogr06gugoog|بەرگ=١: Judee, pt. ٣|ساڵ=١٨٦٩|بڵاوکەرەوە= L'Imprimerie Nationale|شوێن=Paris|زمان=fr}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine|ناونیشان=http://www.palestineremembered.com/Articles/General-2/Story3150.html|یەکەم=S.|دوایین=Hadawi|بەستەری نووسەر=Sami Hadawi|ساڵ=١٩٧٠|بڵاوکەرەوە=Palestine Liberation Organization Research Center}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Hartmann |یەکەم=M.|بەستەری نووسەر= Martin Hartmann |سەردێڕ= Die Ortschaftenliste des Liwa Jerusalem in dem türkischen Staatskalender für Syrien auf das Jahr 1288 der Flucht (1871) |journal= Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |بەرگ= ٦|پەڕەکان= ١٠٢–١٤٩|ناونیشان= https://archive.org/details/bub_gb_BZobAQAAIAAJ |ساڵ= ١٨٨٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Hütteroth |یەکەم١=W. -D.|بەستەری نووسەر١=Wolf-Dieter Hütteroth |یەکەم٢=K. |دوایین٢=Abdulfattah |بەستەری نووسەر٢=Kamal Abdulfattah|سەردێڕ= Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=wqULAAAAIAAJ |ساڵ= ١٩٧٧|بڵاوکەرەوە= Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft|ژپنک= ٣-٩٢٠٤٠٥-٤١-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor= Mills, E. |سەردێڕ= Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas |ناونیشان=https://archive.org/details/CensusOfPalestine1931.PopulationOfVillagesTownsAndAdministrativeAreas |بڵاوکەرەوە= Government of Palestine |شوێن= Jerusalem |ساڵ= ١٩٣٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Palmer|یەکەم=E.H.|بەستەری نووسەر=Edward Henry Palmer|ساڵ=١٨٨١|ناونیشان=https://archive.org/details/surveyofwesternp00conduoft|سەردێڕ=The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer|بڵاوکەرەوە=[[Palestine Exploration Fund|Committee of the Palestine Exploration Fund]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Robinson|یەکەم١=E.|بەستەری نووسەر١=Edward Robinson (scholar)|دوایین٢=Smith|یەکەم٢=E.|بەستەری نووسەر٢=Eli Smith|ساڵ=١٨٤١|ناونیشان=https://archive.org/details/biblicalresearc00smitgoog |سەردێڕ=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838|شوێن=Boston|بڵاوکەرەوە=[[Crocker & Brewster]]|بەرگ=٢}} (p. [https://archive.org/stream/biblicalresearc00smitgoog#page/n215/mode/1up 193]) * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Robinson|یەکەم١=E.|بەستەری نووسەر١=Edward Robinson (scholar)|دوایین٢=Smith|یەکەم٢=E.|بەستەری نووسەر٢=Eli Smith|ساڵ=١٨٤١|ناونیشان=https://archive.org/details/biblicalresearch03robiuoft |سەردێڕ=Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838|شوێن=Boston|بڵاوکەرەوە=[[Crocker & Brewster]]|بەرگ=٣}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Socin |یەکەم= A. |بەستەری نووسەر= Albert Socin |سەردێڕ= Alphabetisches Verzeichniss von Ortschaften des Paschalik Jerusalem |journal= Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |بەرگ= ٢|پەڕەکان= ١٣٥–١٦٣|ناونیشان= https://archive.org/details/zeitschriftdesde01deut |ساڵ= ١٨٧٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Stillman|یەکەم١=Yedida Kalfon|ساڵ=١٩٧٩|سەردێڕ=Palestinian costume and jewelry|بڵاوکەرەوە=Albuquerque: University of New Mexico Press|ژپنک=٠-٨٢٦٣-٠٤٩٠-٧|ئیش=exhibition catalog of the [[Museum of International Folk Art]] (MOIFA) at [[Santa Fe, New Mexico|Santa Fe]]}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.yatta-munc.org/ yatta-munc.org]{{بەستەری مردوو|url=http://www.yatta-munc.org/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} * [http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Yatta_1705/index.html بەخێربێن بۆ شاری یەتتا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250215200929/https://palestineremembered.com/GeoPoints/Yatta_1705/index.html |date=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ }} * [https://www.welcometopalestine.com/destinations/hebron/yatta/ Yatta], بەخێربێن بۆ فەلەستین * ڕووپێوی ڕۆژاوای فەلەستین، نەخشەی ٢١: [http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8383 IAA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240927011459/http://www.iaa-archives.org.il/zoom/zoom.aspx?folder_id=93&type_id=6&id=8383 |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ }}, [//commons.wikimedia.org/wiki/File:Survey_of_Western_Palestine_1880.21.jpg Wikimedia commons] * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/Yatta%20Town.pdf یەتتا تاون (لاپەڕەی ڕاستییەکان)], پەیمانگای توێژینەوەی کارپێکراو–قودس (ARIJ) * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/Yatta%20Town%20profile.pdf پڕۆفایلی تاونی یەتتا], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/hebron/images/Yatta%20Areal%20Photo.jpg وێنەی ئاسمانی یەتتا تاون], ARIJ * [http://vprofile.arij.org/hebron/pdfs/needsfordevelopment/Yatta_cp_en.pdf ئەولەویەت و پێداویستییەکان بۆ گەشەپێدان لە شاری یتا بە پشتبەستن بە ھەڵسەنگاندنی کۆمەڵگا و دەسەڵاتە ناوخۆییەکان], ARIJ {{پۆلی کۆمنز|Yatta}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:شارەوانییەکانی دەوڵەتی فەلەستین]] [[پۆل:شارەکانی کەناری ڕۆژاوا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] b3ucl1dhg8ktw9mvek74whk5rlc6ut6 0 283742 1571052 1570639 2026-04-02T12:06:49Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571052 wikitext text/x-wiki {{multiple image|align=left|direction=vertical|width=240|header=سیستەمی ڤیدیۆیی ماڵەوە{{هن}}ڤی ئێچ ئێس|image1=VHS logo.svg|alt1=|class1=|caption1=لۆگۆی شریتەکانی ڤی ئێچ ئێس|image2=2023 Kaseta VHS (1).jpg|alt2=|caption2=شریتێکی ڤی ئێچ ئێسی [[پاناسۆنیک]]}} '''سیستەمی ڤیدیۆیی ماڵەوە''' کورتدەکرێتەوە بۆ '''ڤی ئێچ ئێس''' ({{بە ئینگلیزی|Video Home System, VHS}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Milestones:Development of VHS, a World Standard for Home Video Recording, 1976 - Engineering and Technology History Wiki|ناونیشان=https://ethw.org/Milestones:Development_of_VHS,_a_World_Standard_for_Home_Video_Recording,_1976|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230819212517/https://ethw.org/Milestones:Development_of_VHS,_a_World_Standard_for_Home_Video_Recording,_1976|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Bonnier|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bwEAAAAAMBAJ|سەردێڕ=Popular Science|ڕێکەوت=1977-11|بڵاوکەرەوە=Bonnier Corporation|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=VHS era is winding down - Los Angeles Times|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-dec-22-et-vhs-tapes22-story.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231202185658/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-dec-22-et-vhs-tapes22-story.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ستانداردێکە یان فۆرماتێکە بۆ تۆمارکردنی [[ڤیدیۆ|ڤیدیۆی]] [[تۆمارکردنی ئەنالۆگ|ئەنالۆگی]] لە سەر [[کاسێتی شریت]]، لە ساڵی ١٩٧٦دا لەلایەن کۆمپانیای [[جەی ڤی سی]] [[ژاپۆن|ژاپۆنی]] ناسێندرا. سیستەمی ڤیدیۆیی ماڵەوە فۆرماتێکی باڵادەست بوو بە درێژایی سەردەمانی [[شریتی موگناتیسی|شریت]] لە ساڵانی ١٩٨٠ و ساڵانی ١٩٩٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=How Technology Standards are Set|ناونیشان=http://besser.tsoa.nyu.edu/impact/f96/Projects/jchyung/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110720015526/http://besser.tsoa.nyu.edu/impact/f96/Projects/jchyung/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Parris |یەکەم=Daniel |سەردێڕ=The Rise, Fall, and (Slight) Rise of DVDs. A Statistical Analysis |ناونیشان=https://www.statsignificant.com/p/the-rise-fall-and-slight-rise-of |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥ |وێبگە=www.statsignificant.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250328123205/https://www.statsignificant.com/p/the-rise-fall-and-slight-rise-of |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیستەمەکانی ڤیدیۆ کاسێت نرخێکی گونجاوی هەبوو بۆ بەکارهێنانی ماڵەوە، بۆ یەکەم جار بە وەرگرتنی بەربڵاوی [[تۆمارکەری ڤیدیۆ کاسێت]] دەستی پێکرد و بوو بە بەناوبانگترین فۆرماتی میدیایی ڤیدیۆیی چونکە سەرکەوتنی بەدەست هێنا لە "[[جەنگی فۆرماتەکان]]" دژی [[بێتاماکس]] (کە لەلایەن کۆمپانیای [[سۆنی]] یەوە پشتگیری دەکرا) و چەندان میدیای شریتی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Parris |یەکەم=Daniel |سەردێڕ=The Rise, Fall, and (Slight) Rise of DVDs. A Statistical Analysis |ناونیشان=https://www.statsignificant.com/p/the-rise-fall-and-slight-rise-of |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥ |وێبگە=www.statsignificant.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250328123205/https://www.statsignificant.com/p/the-rise-fall-and-slight-rise-of |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sony finally decides it's time to kill Betamax {{!}} TechSpot|ناونیشان=https://www.techspot.com/news/62733-sony-finally-decides-time-kill-betamax.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230801132255/https://www.techspot.com/news/62733-sony-finally-decides-time-kill-betamax.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ڤی ئێچ ئێسەکان بەکاردەهێنران بۆ تۆمارکردنی ڤیدیۆی پێش وەختەی [[فیلم|فیلمەکان]] و [[ڤیدیۆ|ڤیدیۆکان]]، کە بۆ بینینی لە ماڵەوەدا بە کاردەهێنرا. کە لەکۆتاییدا ڤی ئێچ ئێس بۆ دابەشکردنی فیلمەکان وەرگیرا. وەرنەگرتن و ڕەتکردنەوەی جیهانیی سەرەتاییترین فۆرماتەکانی [[پەپکی بینایی]] کە پەرەپێدرابوون وەک ([[لەیزەر دیسک]]) وای کرد کە تەمەنی ڤی ئێچ ئێس درێژتر بێت، و لە کۆتاییدا ڤی ئێچ ئێس گەیشتە لووتکە، بەڵام لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا ڤی ئێچ ئێس بەناوبانگییەکەی دەستی بە دابەزین کرد، دوای ناساندنی [[دی ڤی دی]] کە میدیایەکی [[پەپکی بینایی]] دیجیتاڵی یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ENTERTAINMENT IN VIDEO TECHNOLOGY |ناونیشان=https://websites.umich.edu/~evideo/video_store.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=websites.umich.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڤی ئێچ ئێس |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/26/AR2005082600332.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210127072747/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/26/AR2005082600332.html |وێبگە=واشنتن پۆست |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئازاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Boucher |یەکەم=Geoff |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=VHS era is winding down |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-dec-22-et-vhs-tapes22-story.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Los Angeles Times |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == <references responsive="" /> {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ١٩٧٠|دەیەی ١٩٨٠|دەیەی ١٩٩٠|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{پۆلی کۆمنز|VHS}} [[پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان]] 5lsak16sccz08xgqt92mk8o85zyy2k4 0 285147 1571493 1508855 2026-04-03T11:17:20Z ~2026-20601-42 75545 1571493 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''شاری سەدر''' کە بە '''شاری شۆڕش''' ناسراوە، یەکێکە لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی [[بەغدا]] لە [[عێراق]]، دەکەوێتە دیووی [[ڕەسافە]]. ڕووبەرەکەی ٢,٢٥٥ [[ھەکتار|ھێکتارە]]، و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٧دا ٨٢٨,١٠٨ کەس بووە، و ژمارەیان لە ساڵی ٢٠١٢ بووەتە ٢,٢٠٤,٤٥٣<ref name="iasj.net">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=بسام العاني وسهاد حسن شلش |سەردێڕ=أثر الزيادة السكانية على عناصر البيئة في مدينة الصدر |ناونیشان=https://www.iasj.net/iasj/download/d65a13b7f9ea8714 |شوێن=العراق |بڵاوکەرەوە=مجلة كلية التربية الاساسية, 2015, المجلد 20, العدد 85/انساني, الصفحات 519-532 |پەڕە=٥٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230815074148/https://www.iasj.net/iasj/download/d65a13b7f9ea8714 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> ناوی لێنراوە لە دوای داگیرکاری ئەمریکا لە ساڵی [[٢٠٠٣| ٢٠٠٣.]] لە کاتی دامەزراندنیدا بە '''شاری شۆڕش''' لە سەردەمی سەرۆک [[عەبدولکەریم قاسم|عەبدولکەریم قاسم ناسرا]]، پاشان بە '''گەڕەکی ئەلڕافیدەین''' لە سەردەمی سەرۆک [[عەبدولسەلام عارف]]، پاشان بە '''شاری سەددام''' لە سەردەمی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]]. == مێژوو == شارەکە لە سەردەمی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا، کە لە ساڵانی شەستەکاندا بۆ نیشتەجێکردنی دانیشتووانی لادێکانی باشووری عێراق لە بەغدا دامەزراندووە. زۆربەی دانیشتووانەکەی سەرچاوەی خۆیان دەگەڕێننەوە بۆ شاری [[عەمارە]] و شارەکانی دیکەی [[پارێزگای میسان]] لە زۆنگاوەکانی باشووری [[عێراق]]. ھەروەھا خاتوو نەزیھە دوولەیمی ڕۆڵی ھەبوو لە دامەزراندنی گەڕەکی ئەلڕافیدەین لە ڕۆژھەڵاتی بەغدا کە خەڵک بە شۆڕش یان شاری شۆڕش لە سەردەمی عەبدولکەریم قاسم ناویان دەبرد. لە ئێستادا ناوی «شاری سەدر»ە کاتێک وەزیری شارەوانی کاری کردووە. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sadr City}} {{شریتی دەروازە|عێراق|بەغدا|جوگرافیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٩]] rvyiv83np74zp39h766a9p0pyaptulv 0 286230 1571496 1481028 2026-04-03T11:18:14Z ~2026-20601-42 75545 1571496 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ھاشم حەسەن مەجید''' (١٩٤٦ – ٢٤ شوباتی ٢٠١٥) ئەفسەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگری عێراقی]] بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=محمد أنور|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=7AEtAQAAIAAJ&q=%22ھاشم+حسن+مجید+التکریتی+-+وکیل+مخابرات%22&dq=%22ھاشم+حسن+مجید+التکریتی+-+وکیل+مخابرات%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiT9a-L7p3vAhWioFwKHUCDBfoQ6AEwAHoECAAQAg|سەردێڕ=أسرار سقوط بغداد: شاھد معرکة لم تنتھ|پەڕە=١٧٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123418/https://books.google.com.sa/books?id=7AEtAQAAIAAJ&q=%22ھاشم+حسن+مجید+التکریتی+-+وکیل+مخابرات%22&dq=%22ھاشم+حسن+مجید+التکریتی+-+وکیل+مخابرات%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiT9a-L7p3vAhWioFwKHUCDBfoQ6AEwAHoECAAQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> بەڕێوەبەری گشتی دامەزراوەی [[ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق|ھێڵی ئاسمانی عێراقی]] بووە لە ساڵی ١٩٨٢،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=01 - 03 - 1982 |سەردێڕ=مدیر عام الخطوط الجویة العراقیة یعزی بوفاة ضحایا حادث الباص |ناونیشان=https://archive.org/details/Addustour1982JordanArabic/Mar%2001%201982%2C%20الدستور%20(Addustour)%2C%20%235227%2C%20Jordan%20(ar)/mode/2up?q=%22ھاشم+حسن+المجید%22 |شوێن=الأردن |بڵاوکەرەوە=الدستور |issue=5227 |پەڕە=٢٤}}</ref> و ئەندامی سەرکردایەتی ناوچەیی پارتی بەعس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=طالب الحسن|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=kwctAQAAIAAJ&q=%22ھاشم+حسن+المجید%22&dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYp_XNhp7vAhXUesAKHeDiAsoQ6AEwA3oECAEQAg|سەردێڕ=حکومة القریة: فصول من سلطة النازحین من ریف تکریت|بەرگ=ج١|پەڕە=٥٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123546/https://books.google.com.sa/books?id=kwctAQAAIAAJ&q=%22ھاشم+حسن+المجید%22&dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjYp_XNhp7vAhXUesAKHeDiAsoQ6AEwA3oECAEQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> لە [[٧ی کانوونی دووەم|٧ی ١]]ی [[١٩٨٦]] وەک پارێزگاری بابل دەستنیشانکرا،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عبد الرضا عوض|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=olgsAQAAIAAJ&dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&focus=searchwithinvolume&q=%22ھاشم%22|سەردێڕ=أوراق حلیة من الزمن الصعب فی القرن العشرین|پەڕە=١٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123523/https://books.google.com.sa/books?id=olgsAQAAIAAJ&dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&focus=searchwithinvolume&q=%22ھاشم%22|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> پاشان پارێزگاری [[پارێزگای کەرکووک]] (١٩٩١)،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=OzWEn8bARLkC&q=%22Hashim+Hasan+alMajid+,+governor+of+al+-+Ta'mim+Governorate%22&dq=%22Hashim+Hasan+alMajid+,+governor+of+al+-+Ta'mim+Governorate%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwic3sbO1J3vAhVaQEEAHU2FA14Q6AEwAHoECAAQAg|سەردێڕ=Daily Report: Near East & South Asia|ڕێکەوت=1991-04|بڵاوکەرەوە=The Service|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123616/https://books.google.com.sa/books?id=OzWEn8bARLkC&q=%22Hashim+Hasan+alMajid+,+governor+of+al+-+Ta'mim+Governorate%22&dq=%22Hashim+Hasan+alMajid+,+governor+of+al+-+Ta'mim+Governorate%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwic3sbO1J3vAhVaQEEAHU2FA14Q6AEwAHoECAAQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> برای [[عەلی حەسەن ئەلمەجید|عەلی حەسەن ئەلمەجیدە]] و ئامۆزای [[سەددام حوسێن]]. باس لەوە کرا کە لە سەردەمی سەددام حوسێن بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] لە ساڵی ٢٠٠١ دەستگیر کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=P39tAAAAMAAJ&q=%22باعتقال+ھاشم+حسن+المجید%22&dq=%22باعتقال+ھاشم+حسن+المجید%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjo4pb31p3vAhUNyoUKHbVxCcgQ6AEwAHoECAAQAg|سەردێڕ=al-Waṭan al-ʻArabī|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=al-Nādī al-ʻArabī bi-Dimashq.|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123659/https://books.google.com.sa/books?id=P39tAAAAMAAJ&q=%22باعتقال+ھاشم+حسن+المجید%22&dq=%22باعتقال+ھاشم+حسن+المجید%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjo4pb31p3vAhUNyoUKHbVxCcgQ6AEwAHoECAAQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=qMYkAQAAIAAJ&q=%22ھاشم+حسن+المجید%22&dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiy97an0p3vAhVbURUIHTT_AM04ChDoATABegQIAhAC|سەردێڕ=Risālat al-ʻIrāq|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=al-Ḥizb al-Shuyūʻī al-ʻIrāqī, Iʻlām al-khārij|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123638/https://books.google.com.sa/books?id=qMYkAQAAIAAJ&q=%22ھاشم+حسن+المجید%22&dq=%22ھاشم+حسن+المجید%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiy97an0p3vAhVbURUIHTT_AM04ChDoATABegQIAhAC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=Bm0uAQAAIAAJ&q=%22محافظ+بابل+علی+فقد+ذکر+المرافق+المذکور%22&dq=%22محافظ+بابل+علی+فقد+ذکر+المرافق+المذکور%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj7o-eK0p3vAhU5QkEAHUsWCi0Q6AEwAHoECAAQAg|سەردێڕ=المشاھد السیاسی|ڕێکەوت=2003-09|بڵاوکەرەوە=Mediaworld Services|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123720/https://books.google.com.sa/books?id=Bm0uAQAAIAAJ&q=%22محافظ+بابل+علی+فقد+ذکر+المرافق+المذکور%22&dq=%22محافظ+بابل+علی+فقد+ذکر+المرافق+المذکور%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj7o-eK0p3vAhU5QkEAHUsWCi0Q6AEwAHoECAAQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> دواتر ئازاد کراوە، و دوای ئەوە لە بواری بازرگانیدا کاری کردووە. ساڵی [[٢٠٠٢| ٢٠٠٢]]<nowiki/>بەرپرسی کۆلێژە ئەھلییەکان بووە لە نووسینگەی بەغدای حیزبی بەعس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://kitabat.com/2016/05/29/الجھاد-الأکبر-فی-الزمن-الجمیل/|سەردێڕ=الجھاد الأکبر .. فی الزمن الجمیل ل الکاتب / ھادی حسن علیوی |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123754/https://kitabat.com/2016/05/29/الجھاد-الأکبر-فی-الزمن-الجمیل/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=کتابات |زمان=ar}}</ref> دوای ھاتنە ناوەوەی ھێزەکانی ئەمریکا بۆ ناو عێراق زیندانی کرا و لە [[٤ی تشرینی دووەم]]ی ٢٠٠٨ تۆمەتبار کرا، کە تێیدا ناوی بە تۆمەتی ئاوارەکردن ھات؛ و بە ناچارکردنی خێزانەکان بۆ شوێنەکانیان جێ بھێڵن، لە [[٢ی ئاب]]ی [[٢٠٠٩]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kai Ambos|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=yvG0OhGp1-QC&pg=PA49&dq=%22hashim+hassan+al+majid%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj-9eXV2Z3vAhUIxYUKHV4sD6MQ6AEwAXoECAYQAg#v=onepage&q=%22hashim%22&f=false|سەردێڕ=Treatise on International Criminal Law|ساڵ=٢٠١٣|بەرگ=Volume ١: Foundations and General Part|پەڕە=٤٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307123325/https://books.google.com.sa/books?id=yvG0OhGp1-QC&pg=PA49&dq=%22hashim+hassan+al+majid%22&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj-9eXV2Z3vAhUIxYUKHV4sD6MQ6AEwAXoECAYQAg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> سزای بەسەردا سەپێندرا و سزاکەی بەسەردا سەپێندرا، و ئازادکرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alhalnews.com/print.php?id=1310315913|سەردێڕ=المحکمة الجنائیە العلیا قررت اطلاق سراح 15 من قیادات النظام السابق بعد تبرئتھم من التھم المنسوبە الیھم |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307113719/http://www.alhalnews.com/print.php?id=1310315913 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alhalnews.com}}</ref> و لە [[٢٦ی نیسان]]ی [[٢٠٠٧]] میلیشیایەکی نەناسراو ھێرشی کردە سەر ماڵی ھاشم حەسەن لە قادیسیە گەڕەکێک لە شاری [[تکریت]]، و ژن و کچەکەی کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thu |دوایین٢=Apr |یەکەم٢=26 |دوایین٣=2007 - 21:56 |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.irishexaminer.com/world/arid-30308096.html|سەردێڕ=Relatives of 'Chemical Ali' found slain |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307115330/https://www.irishexaminer.com/world/arid-30308096.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Irish Examiner |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} dla9nmtu4bgy57zpokanltyv092o5fg 0 286315 1571443 1495161 2026-04-03T08:32:46Z 1silent scientist 51740 1571443 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]] | name = تاھیر جەلیل حەبوش ئەلتکریتی | honorific_suffix = | native_name = طاھر جليل حبوش | native_name_lang = ar | image = Tahir Jalil Habbush.png | image_size = 200px | alt = | caption = حەبوش وەک [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]ێک لە ساڵی ١٩٨٩ | birth_date = {{birth date and age|1950|1|1|df=y}} | death_date = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ | birth_place = [[عێراق]] | death_place = | placeofburial = | placeofburial_label = | placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = | birth_name = | allegiance = {{flagcountry|Ba'athist Iraq}} | branch = [[وەزارەتی ناوخۆی (عێراق)|وەزارەتی ناوخۆ]] | serviceyears = ١٩٧٠–٢٠٠٣ | rank = [[File:IraqArmyRankInsignia-4.png|25px]] [[لیوا]] | servicenumber = | unit = [[پۆلیسی عێراق]] <br> [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] | commands = | occupation = ئەفسەری پۆلیس <br> ئەفسەری ھەواڵگری | battles = *[[شەڕی ئێران و عێراق]] *[[شەڕی کەنداو]] *[[داگیرکردنی عێراق لە ٢٠٠٣]] | battles_label = | awards = [[مەدالیای دایکی شەڕەکان]] | relations = | laterwork = | signature = | website = | office = بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] | predecessor = [[سەبعاوی ئیبراھیم ئەلتکریتی]] | successor = «نووسینگەکە ھەڵوەشایەوە» | termstart = ١٩٩٥ | termend = ٢٠٠٣ | termstart1 = ١٩٩٧ | termend1 = ١٩٩٩ | office1 = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] | predecessor1 = تەھا عەباس ئەلئەحبابی | successor1 = [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدوللەتیف تڵفاح]] }} {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''تاھیر جەلیل حەبووش''' (١٩٥٠، [[تکریت]] – ٣ی نیسانی ٢٠٢٦) بەرپرسی [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگریی عێراق]] لە سەردەمی سەرۆک [[سەددام حوسێن]] بوو لە ساڵی ١٩٥٠ لە [[تکریت| تکریت]] لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی پۆلیسە و خاوەنی بڕوانامەی یاساییە لە [[زانکۆی بەغدا]]. لە ڕێگەی ڕیزەکانی بەرپرسانی حکوومەتەوە لە دەزگا ئەمنییەکان و فەیلەقی دیپلۆماسی و فەرمانگەکانی سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] و بەشەکانی دیکەدا بەرزبووەوە. پاشان بووە بە پارێزگاری [[پارێزگای زیقار|زیقار]]، وەزیری گشتی پۆلیس، دواتر بووە بە بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی. دوا پۆستی خۆی سەرۆکایەتی ھەواڵگریی عێراق بوو لە سەروبەندی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکادا]]. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:زیندووان]] d6cisqrg9z2dzqd8v8ms5vy9ps26ouu 1571480 1571443 2026-04-03T11:07:23Z ~2026-20601-42 75545 1571480 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]] | name = تاھیر جەلیل حەبوش ئەلتکریتی | honorific_suffix = | native_name = طاھر جليل حبوش | native_name_lang = ar | image = Tahir Jalil Habbush.png | image_size = 200px | alt = | caption = حەبوش وەک [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]ێک لە ساڵی ١٩٨٩ | birth_date = {{birth date and age|1950|1|1|df=y}} | death_date = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ | birth_place = [[عێراق]] | death_place = | placeofburial = | placeofburial_label = | placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = | birth_name = | allegiance = {{flagcountry|Ba'athist Iraq}} | branch = [[وەزارەتی ناوخۆی (عێراق)|وەزارەتی ناوخۆ]] | serviceyears = ١٩٧٠–٢٠٠٣ | rank = [[File:IraqArmyRankInsignia-4.png|25px]] [[لیوا]] | servicenumber = | unit = [[پۆلیسی عێراق]] <br> [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] | commands = | occupation = ئەفسەری پۆلیس <br> ئەفسەری ھەواڵگری | battles = *[[شەڕی ئێران و عێراق]] *[[شەڕی کەنداو]] *[[داگیرکردنی عێراق لە ٢٠٠٣]] | battles_label = | awards = [[مەدالیای دایکی شەڕەکان]] | relations = | laterwork = | signature = | website = | office = بەڕێوەبەری [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق]] | predecessor = [[سەبعاوی ئیبراھیم ئەلتکریتی]] | successor = «نووسینگەکە ھەڵوەشایەوە» | termstart = ١٩٩٥ | termend = ٢٠٠٣ | termstart1 = ١٩٩٧ | termend1 = ١٩٩٩ | office1 = بەڕێوەبەری [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گشتی]] | predecessor1 = تەھا عەباس ئەلئەحبابی | successor1 = [[ڕافیع عەبدوللەتیف تلفاح تکریتی|ڕافیع عەبدوللەتیف تڵفاح]] }} {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''تاھیر جەلیل حەبووش''' (١٩٥٠، [[تکریت]] – ٣ی نیسانی ٢٠٢٦) بەرپرسی [[دەزگای ھەواڵگریی عێراق|ھەواڵگریی عێراق]] لە سەردەمی [[سەددام حوسێن]] بوو لە ساڵی ١٩٥٠ لە [[تکریت| تکریت]] لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی پۆلیسە و خاوەنی بڕوانامەی یاساییە لە [[زانکۆی بەغدا]]. لە ڕێگەی ڕیزەکانی بەرپرسانی حکوومەتەوە لە دەزگا ئەمنییەکان و فەیلەقی دیپلۆماسی و فەرمانگەکانی سەرکردایەتی [[حیزبی بەعس]] و بەشەکانی دیکەدا بەرزبووەوە. پاشان بووە بە پارێزگاری [[پارێزگای زیقار|زیقار]]، وەزیری گشتی پۆلیس، دواتر بووە بە بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی. دوا پۆستی خۆی سەرۆکایەتی ھەواڵگریی عێراق بوو لە سەروبەندی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکادا]]. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:زیندووان]] 00b3sydiuvs5wdm4aeijdyu2pmkwkbe 0 286431 1571495 1531110 2026-04-03T11:17:37Z ~2026-20601-42 75545 1571495 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''ڕیاکتۆری تەممووز''' یان '''ڕیاکتۆری ئۆسیراک''' [[کارتیاکەری ناوکی|ڕیاکتۆرێکی ئەتۆمی]] [[خەڵکی عێراق|عێراق]] بوو کە بە ھاوکاری لەگەڵ [[فەڕەنسا|فەڕەنسا]] بە ڕێککەوتنی نێوان [[سەددام حوسێن]] و [[جاک شیراک| جاک شیراک]] دروستکرابوو، کاتێک یەکەمیان جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش]] بووە و دووەمیان سەرۆکوەزیرانی فەڕەنسا بووە. بەشێک لەم ڕیاکتۆرە بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانی [[ئیسرائیل|ئیسرائیلەوە]] لە [[٧ی حوزەیران|٧ی حوزەیرانی]] [[١٩٨١]] لەناوچوو. ئۆپەراسیۆنەکە ناوی ئۆپەراسیۆنی بابل بوو کە بە [[ئۆپەراسیۆنی ئۆپرا]] ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|مێژوو|عێراق}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ixhb89gg98hvzmvucdme6uan47l357j 0 286470 1571484 1500277 2026-04-03T11:11:59Z ~2026-20601-42 75545 1571484 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''حامد یووسف حومادی ئەلناسیری''' (١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٥–٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢) وەزیری پێشووی [[خەڵکی عێراق|عێراق]] بووە. پۆستی وەزیری ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن ھەبووە، جگە لەوەی سکرتێری [[سەددام حوسێن]] بووە. == ژیان == حوومادی ئەلناسیری لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٣٥ لە قەزای کەرخی [[بەغدا]] لەدایک بووە. سەر بە خێڵی ئەلبوخەسارە، خێڵی ئەلبوناسر، یەکێکە لە گەورەترین ھۆزەکانی [[تکریت]]. ئەم خێڵە ھەمان ئەو خێڵەیە کە سەرۆک [[سەددام حوسێن]] تێیدایە. تەمەنی منداڵی و گەنجی لە بەغدا بەسەر بردووە و لەوێ خوێندوویەتی. بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[وێژەی ئینگلیزی|ئەدەبی ئینگلیزی]] بە جیاوازی لە زانکۆی بەغدا بەدەستھێناوە. پاشان بڕوانامەی لێھاتوویی لە زمانی [[ئینگلیزی]] لە [[زانکۆی کامبریج]] لە [[بەریتانیا]] بەدەستھێناوە، ھەروەھا بڕوانامەی [[ماستەر]]ی لە زانستە کارگێڕییەکان لە زانکۆی تەکنەلۆژیای دێلفت لە [[ھۆڵەندا]] بەدەستھێناوە. ئەو خەریکی بازرگانی نەبووە، تەنانەت کوڕەکانیشی لە بازرگانیکردن قەدەغە کردووە بۆ ئەوەی لە ھەر گومانێک دوور بکەوێتەوە کە زیان بە ناوبانگەکەی بگەیەنێت یان نادادپەروەری بەرامبەر بە خەڵک دروست بکات. لە ساڵی ١٩٦٧ ھاوسەرگیری کردووە و پێنج کوڕ و کچیان بووە.<ref>https://web.archive.org/web/20220706220902/https://daralmutaz.com/wp-content/uploads/2022/02/9789957652562-4-1.pdf</ref> == پۆست و پیشە == حوومادی ئەلناسیری چەندین پۆستی گرنگی ھەبووە، لەوانە: بەڕێوەبەری گشتی ناوەندی نیشتمانی بۆ ڕاوێژکاری و گەشەپێدانی کارگێڕی، سەر بە وەزارەتی پلاندانانی عێراق لە ساڵی ١٩٧١. لەو پۆستەدا ئەرکی بنیاتنانەوە و بەھێزکردنی توانای فەرمانبەرانی لە دەزگای کارگێڕی حکوومەت و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، بەشداریکردن لە گەشەپێدانی کارگێڕیدا. لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٧٥ کرایە بەڕێوەبەری نووسینگەی سەرۆک سەددام حوسێن، ئەو کاتەی سەددام جێگری سەرۆکی کۆمار بوو. لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٢ حوومادی بە پلەی وەزیر بۆ سەرۆک سەدام حسێن کرایە سکرتێری تایبەت. لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٩١ بوو بە وەزیری ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٩٧ وەک ڕاوێژکاری [[سەرۆککۆمار]] دەستنیشانکرا. لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٨ کرایە سەرۆکی دەستەی ئەمینداری بەیت ئەلحیکمەت لە بەغدا کە یەکێکە لە ناوەند و دامەزراوە دیارەکانی توێژینەوەی کولتووری لە جیھانی عەرەبی و ئیسلامیدا. دوایین پۆستی فەرمی پێش [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکا بۆ سەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]، وەزیری ڕۆشنبیری و ھونەر بوو لە مانگی ئازاری ٢٠٠١. == دەستگیرکردن لە زیندانی مەتار == لە ١ی ئایاری ٢٠٠٣ دەستگیرکرا و لە ١٢ی نیسانی ٢٠١٢ لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە ئازادکرا، ھەرچەندە لە لیستی ٥٥ کەسی زۆرترین داواکراوی حکوومەتی واشنتۆندا نەبوو، بەڵام لە زیندانی مەتار دەستبەسەرکرا، نزیکەی نۆ ساڵ لەوێ بوو. محەممەد مەھدی ساڵح، وەزیری بازرگانی ڕای گەیاند، حامد یووسف حوومادی بیرەوەرییەکانی لەکاتی دەستبەسەرکردنیدا نووسیوە، ئەمەش لە وەڵامی داوایەکی سەددام حوسێن. سەددام پێشنیازی کرد کە ناونیشانی بیرەوەرییەکان «من سکرتێری سەرۆک سەددام بووم» بێت. حامد پێش ئەوەی بیرەوەرییەکانی بڵاوبکرێنەوە، کۆچی دوایی کرد. داوای ئیفادەکەی لەو دادگایە کرا کە [[حکوومەتی عێراق]] لە [[کۆمەڵکوژی دوجەیل|دۆسیەی دوجەیل]] دامەزراندبوو، دواتر بێتاوانییەکەی لە ھەموو تۆمەتەکانی دژی سەلمێندرا. پاشان لەگەڵ خێزانەکەی گەشتێکی بۆ [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] کرد و تا کۆچی دوایی لە ٢٠٢٢ لەوێ مایەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20190327091603/http://www.alriyadh.com/727059</ref><ref>محمد مهدي صالح الراوي. درء المجاعة عن العراق مذكراتي عن سنين الحصار 1990 - 2003. ص. 55.</ref> == مردن == حوومادی ئەلناسیری لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ دوای تووشبوونی بە نەخۆشییەکی کوشندە کۆچی دوایی کرد. زۆرێک لە کەسایەتییە دیارەکان ماتەمینی کۆچی دوایییان گێڕا. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] tcsdqa0rmgjbcg3ojfgigayrz0s32vg 1571491 1571484 2026-04-03T11:16:18Z ~2026-20601-42 75545 1571491 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''حامد یووسف حومادی ئەلناسیری''' (١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٥–٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢) وەزیری پێشووی [[خەڵکی عێراق|عێراق]] بووە. پۆستی وەزیری ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن ھەبووە، جگە لەوەی سکرتێری [[سەددام حوسێن]] بووە. == ژیان == حوومادی ئەلناسیری لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٣٥ لە قەزای کەرخی [[بەغدا]] لەدایک بووە. سەر بە خێڵی ئەلبوخەسارە، خێڵی ئەلبوناسر، یەکێکە لە گەورەترین ھۆزەکانی [[تکریت]]. ئەم خێڵە ھەمان ئەو خێڵەیە کە سەرۆک [[سەددام حوسێن]] تێیدایە. تەمەنی منداڵی و گەنجی لە بەغدا بەسەر بردووە و لەوێ خوێندوویەتی. بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[وێژەی ئینگلیزی|ئەدەبی ئینگلیزی]] بە جیاوازی لە زانکۆی بەغدا بەدەستھێناوە. پاشان بڕوانامەی لێھاتوویی لە زمانی [[ئینگلیزی]] لە [[زانکۆی کامبریج]] لە [[بەریتانیا]] بەدەستھێناوە، ھەروەھا بڕوانامەی [[ماستەر]]ی لە زانستە کارگێڕییەکان لە زانکۆی تەکنەلۆژیای دێلفت لە [[ھۆڵەندا]] بەدەستھێناوە. ئەو خەریکی بازرگانی نەبووە، تەنانەت کوڕەکانیشی لە بازرگانیکردن قەدەغە کردووە بۆ ئەوەی لە ھەر گومانێک دوور بکەوێتەوە کە زیان بە ناوبانگەکەی بگەیەنێت یان نادادپەروەری بەرامبەر بە خەڵک دروست بکات. لە ساڵی ١٩٦٧ ھاوسەرگیری کردووە و پێنج کوڕ و کچیان بووە.<ref>https://web.archive.org/web/20220706220902/https://daralmutaz.com/wp-content/uploads/2022/02/9789957652562-4-1.pdf</ref> == پۆست و پیشە == حوومادی ئەلناسیری چەندین پۆستی گرنگی ھەبووە، لەوانە: بەڕێوەبەری گشتی ناوەندی نیشتمانی بۆ ڕاوێژکاری و گەشەپێدانی کارگێڕی، سەر بە وەزارەتی پلاندانانی عێراق لە ساڵی ١٩٧١. لەو پۆستەدا ئەرکی بنیاتنانەوە و بەھێزکردنی توانای فەرمانبەرانی لە دەزگای کارگێڕی حکوومەت و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، بەشداریکردن لە گەشەپێدانی کارگێڕیدا. لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٧٥ کرایە بەڕێوەبەری نووسینگەی سەددام حوسێن، ئەو کاتەی سەددام جێگری سەرۆکی کۆمار بوو. لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٢ حوومادی بە پلەی وەزیر بۆ سەرۆک سەدام حسێن کرایە سکرتێری تایبەت. لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٩١ بوو بە وەزیری ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٩٧ وەک ڕاوێژکاری [[سەرۆککۆمار]] دەستنیشانکرا. لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٨ کرایە سەرۆکی دەستەی ئەمینداری بەیت ئەلحیکمەت لە بەغدا کە یەکێکە لە ناوەند و دامەزراوە دیارەکانی توێژینەوەی کولتووری لە جیھانی عەرەبی و ئیسلامیدا. دوایین پۆستی فەرمی پێش [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی ئەمریکا بۆ سەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]، وەزیری ڕۆشنبیری و ھونەر بوو لە مانگی ئازاری ٢٠٠١. == دەستگیرکردن لە زیندانی مەتار == لە ١ی ئایاری ٢٠٠٣ دەستگیرکرا و لە ١٢ی نیسانی ٢٠١٢ لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە ئازادکرا، ھەرچەندە لە لیستی ٥٥ کەسی زۆرترین داواکراوی حکوومەتی واشنتۆندا نەبوو، بەڵام لە زیندانی مەتار دەستبەسەرکرا، نزیکەی نۆ ساڵ لەوێ بوو. محەممەد مەھدی ساڵح، وەزیری بازرگانی ڕای گەیاند، حامد یووسف حوومادی بیرەوەرییەکانی لەکاتی دەستبەسەرکردنیدا نووسیوە، ئەمەش لە وەڵامی داوایەکی سەددام حوسێن. سەددام پێشنیازی کرد کە ناونیشانی بیرەوەرییەکان «من سکرتێری سەرۆک سەددام بووم» بێت. حامد پێش ئەوەی بیرەوەرییەکانی بڵاوبکرێنەوە، کۆچی دوایی کرد. داوای ئیفادەکەی لەو دادگایە کرا کە [[حکوومەتی عێراق]] لە [[کۆمەڵکوژی دوجەیل|دۆسیەی دوجەیل]] دامەزراندبوو، دواتر بێتاوانییەکەی لە ھەموو تۆمەتەکانی دژی سەلمێندرا. پاشان لەگەڵ خێزانەکەی گەشتێکی بۆ [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] کرد و تا کۆچی دوایی لە ٢٠٢٢ لەوێ مایەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20190327091603/http://www.alriyadh.com/727059</ref><ref>محمد مهدي صالح الراوي. درء المجاعة عن العراق مذكراتي عن سنين الحصار 1990 - 2003. ص. 55.</ref> == مردن == حوومادی ئەلناسیری لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ دوای تووشبوونی بە نەخۆشییەکی کوشندە کۆچی دوایی کرد. زۆرێک لە کەسایەتییە دیارەکان ماتەمینی کۆچی دوایییان گێڕا. == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] idr1ucgyc7zv4ikc5p980jh28eig0kw 0 287353 1571442 1564252 2026-04-03T08:11:57Z 1silent scientist 51740 1571442 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = | width = | partof = [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|شەڕی کورد و ئێران]] | image = هێزی مەنگوڕ و مامەش.jpg | caption = ھێزێکی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] | date = کانوونی دووەم ھەتا حوزەیرانی ١٩٢٩ | place = باشووری [[موکریان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] کەوتنە ژێر دەسەڵاتی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]]، بەڵام دواتر لە مانگی حوزەیران گەڕانەوە ژێر دەسەڵاتی [[ڕەزا شا]] | result = سەرکەوتنی کاتیی بۆ ھێزە کوردەکانی مەلا خەلیل * دەرکردنی [[فەتوا]] و [[جیھاد]] لە دژی [[ڕەزا شا]] * لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٢٩ ڕاپەڕینی مەلا خەلیل تێک شکێنرا<ref name =gig>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Majd|یەکەم=Mohammad Gholi|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=ercuAQAAIAAJ&q=mullah+khalil+1929&dq=mullah+khalil+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj0gfqjmsWOAxVpXEEAHU_sDj04ChDoAXoECAsQAw#mullah%20khalil%201929|سەردێڕ=From Qajar to Pahlavi: Iran, 1919-1930|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦١٨-٤٠٢٩-٩|پەڕەکان=٣٨٦|زمان=en}}</ref> | status = | combatants_header = | combatant1 ={{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] {{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Soviet Union.svg}} فڕقەیەکی ڕووسی بەسەرکردایەتی تاتاریوڤ {{tree list}} [[جاش]]ەکان **ھەندێک لە ئاغاکانی [[مەنگوڕ]]<ref name=gg2/> **ھەندێک لە ئاغاکانی [[مامەش]]<ref name=gg2>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pishdare|یەکەم=Sardar|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=Jf1QicSyK-QC&pg=PA52&dq=%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF+%D8%AE%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C+-&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiGgcbzotGOAxUgX0EAHTIMF5MQ6AF6BAgFEAM#v=onepage&q=%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C%20-&f=false|سەردێڕ=ONE HUNDRED YEARS AND ONE HUNDRED KURDS|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=AuthorHouse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٨١٧-٨٢٠٨-١|پەڕەکان=٥٣}}</ref> | combatant2 ={{tree list}} * {{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}} [[کورد]] ** ھۆزی [[مەنگوڕ]] ** ھۆزی [[مامەش]] ** ھۆزی [[گەورک]] ** ھۆزی دێبوکری | combatant3 = | commander1 = {{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} حوسێن خوزاعی{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Soviet Union.svg}} تاتاریوڤ{{ھن}} {{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} ئیسماعیل قەلە بەگ{{کوژراو لە شەڕدا}} | commander2 = {{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}} [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]]<br>{{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}} [[سمکۆی شکاک]]<ref name=g1gw>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burrell|یەکەم=Robert Michael|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=R91tAAAAMAAJ&q=mullah+khalil+victory+1929&dq=mullah+khalil+victory+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjEktOZnMWOAxWfU0EAHd07I4UQ6AF6BAgOEAM#mullah%20khalil%20victory%201929|سەردێڕ=Iran: 1927-1930|دوایین٢=Jarman|یەکەم٢=Robert L.|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Archive Editions|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٢٠٧-٧١٠-٥|پەڕەکان=٤٩٧|زمان=en}}</ref><br>{{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}} ئاغا بزرگ ئیبراھیمی<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pishdare|یەکەم=Sardar|ناونیشان=https://www.google.co.uk/books/edition/ONE_HUNDRED_YEARS_AND_ONE_HUNDRED_KURDS/Jf1QicSyK-QC?hl=en|سەردێڕ=ONE HUNDRED YEARS AND ONE HUNDRED KURDS|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=AuthorHouse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٨١٧-٨٢٠٨-١|پەڕەکان=٥٢|زمان=ckb}}</ref> | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = نەزانراو | strength2 =١٠،٠٠٠–١٥،٠٠٠ ھێز | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | notes = | campaignbox = }} '''ڕاپەڕینی مەلا خەلیل''' لە زستانی کانوونی دووەمی ١٩٢٩ کە [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] بە پشتگریی لە ھۆزەکانی [[مەنگوڕ]]، [[مامەش]] و [[گەورک]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مجتبى|یەکەم=برزويى،|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=3XWgAAAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj-n4iSrsWOAxWJTf4FHWPLPP4Q6AF6BAgGEAM#%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84|سەردێڕ=اوضاع سياسى کردستان: از ١٢٥٨ تا ١٣٢٥ ھ. ش|دوایین٢=Burzūʼī|یەکەم٢=Mujtabá|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=فکر نو،|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٦٨٧٠-٠٢-٤|پەڕەکان=٢٥٧|زمان=fa}}</ref> دژی [[ئێرانی پەھلەوی|حکوومەتی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=على|یەکەم=رزم‌آرا، حسين|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&dq=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiu15SQpq6OAxVHm_0HHTVqHOsQ6AF6BAgFEAM|سەردێڕ=عملىات اورامان|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=پردىس دانش|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٢٥٠٩-١٤-٠|پەڕەکان=٢٣|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250709194906/https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&dq=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiu15SQpq6OAxVHm_0HHTVqHOsQ6AF6BAgFEAM#%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نوگرایى، تحول و دیکتاتورى در ایران؛ نظم نوین و مخالفانش (1927-1929م / 1306-1308) |ناونیشان=https://ensani.ir/fa/article/48623/%D9%86%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%89-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%B8%D9%85-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D9%86%D8%B4-1927-1929%D9%85-1306-1308-?utm_source=chatgpt.com |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=پرتال جامع علوم انسانی |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Office|یەکەم=Great Britain Foreign|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?newbks=1&newbks_redir=0&ovdme=1&id=tnqtMBSv_fEC&dq=mangur+sauj+bulak&focus=searchwithinvolume&q=mangur+|سەردێڕ=Persia: Report|ڕێکەوت=١٩٢٩|زمان=en}}</ref> ئەو ڕاپەڕینە بەھۆی ئەوەوە ڕوویدا کە حکوومەتی پەھلەویی [[حیجاب]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=گرامیداشتی برای قیام علیھ دیکتاتوری در ۹۶ سال پیش |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85687752/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%B9%DB%B6-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%B4?utm_source=chatgpt.com |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.irna.ir}}</ref> و [[جلی کوردی]] لە ئێران بەتایبەتی لە ناوچە کوردنشینەکان قەدەغە کرا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=اوضاع سياسى کردستان: از ١٢٥٨ تا ١٣٢٥ ه. ش|دوایین=مجتبى|یەکەم=برزويى،|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=3XWgAAAAMAAJ&q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&dq=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjHx9TqisWOAxUZgf0HHdieO-gQ6AF6BAgFEAM#%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%20%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87|دوایین٢=Burzūʼī|یەکەم٢=Mujtabá|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=فکر نو،|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٦٨٧٠-٠٢-٤|پەڕەکان=٢٥٣|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.org/details/abu-abdurahman-kurdi-f_barid_20180114_1902/page/253/mode/1up?q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%D9%A1%D9%A3%D9%A0%D9%A7|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name=":0" /> [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیل]] بە ١٥ ھەزار سەرباز<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=Stephanie|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=Zy75pASpaHkC&pg=PA116&dq=mullah+khalil+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiTwPWolsWOAxXMXEEAHfHrG_YQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=mullah%20khalil%201929&f=false|سەردێڕ=Tribal Politics in Iran: Rural Conflict and the New State, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٣٨٠١-٢|پەڕەکان=١١٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Reza Khan Pahlavi's Modernization and its Consequences in East Part of Kurdistan - Part 2 |ناونیشان=https://kurdshop.net/en/history/3793 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=S.|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=WPOADAAAQBAJ&pg=PA185&dq=mangur%20sauj%20bulak&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=sh/x/saves/uv/m1/5&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiGjbOpqK6OAxWvW0EAHZlOECkQ6AF6BAgJEAM&kgs=55f71e976adcb8f7#v=onepage&q=mangur%20sauj%20bulak&f=false|سەردێڕ=Soldiers, Shahs and Subalterns in Iran: Opposition, Protest and Revolt, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٠٩٠٣-٦|پەڕەکان=١٨٥|زمان=en}}</ref> یان بە ١٠ ھەزار سەرباز<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ssLADwAAQBAJ&pg=PA378&dq=sardasht+1929+rebellion&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjup9nWz8eOAxU21QIHHVS6EncQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&q=sardasht%201929%20rebellion&f=false|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٨٠-٥|پەڕەکان=٣٧٨|زمان=en}}</ref> توانی چەندین سەرکەوتن بەسەر حکوومەتی ئێراندا بەدەست بھێنێت، بەڵام نەیتوانی سەرکەوتنەکان بۆ ماوەیەکی درێژتر مسۆگەر بکات.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=قیام ضد استبدادی ملا خلیل منگور/ برگی از تاریخ کرد/ محمد احمدیان/ ترجمھ: امید محمودی |ناونیشان=https://rojpress.wordpress.com/2012/05/25/mala-xalil/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=ڕۆژپڕێس Rojpress |زمان=Fa}}</ref> ھەروەھا [[سمکۆی شکاک]] ھەتا ئاستێکی ەمبەشداریی لەم ڕاپەڕینەدا کرد.<ref name=g1gw/><ref name=":2" /> ڕاپەڕینی مەلا خەلیل لە حوزەیران کۆتایی پێھێنرا، چونکە ھێزەکەی پێویستی سەربازی وەک فیشەک و تەقەمەنیان نەما و ھەر ئەو ھۆیە بوو کە نەیھێشت درێژی بە ڕاپەڕینەکە بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=عثمان |یەکەم=دیدار |سەردێڕ=کوردو ناسیۆنالیزمی کوردی لەماوەی نێوان دوو جەنگی جیھانیدا |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2022/12/20/%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af%d9%88-%d9%86%d8%a7%d8%b3%db%8c%db%86%d9%86%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%b2%d9%85%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af%db%8c-%d9%84%db%95%d9%85%d8%a7%d9%88%db%95%db%8c-%d9%86%db%8e%d9%88/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> == شەڕەکان == === گەماڕۆدانی مەھاباد === لە ساڵی ١٩٢٩ عەقیدی سوپای ئێران سالار ئەشرەف لە دوای سەرکەوتنی مەلا خەلیل لە شەڕی سەردەشت، لەشکرێکی لە سابڵاغەوە نارد بەرەو سەردەشت تاوەکو شارەکە داگیربکەنەوە و نەھێڵن ھێزەکانی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیل]] ھێڵەکانی پەیوەندی نەپچڕێنن. لە ھەمان کاتدا ھێزەکانی مەلا خەلیل دەیان ویست سابڵاغ ڕزگاربکەن، لەشکری ئێران لە گوندی بەیتاس تێپەڕبوون و گەیشتنە دۆڵی ئامێدی کە لە نێوان [[سابڵاغ]] و [[سەردەشتە]]. کاتەک کە گەیشتنە دۆڵەکە لە دوورەوە ‌ھێزی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیلیان]] بینی وە بینیان کە ئەوان چەکداریان لەوان زیاترە وە لە ترسان ھەڵاتنە شاری [[سابڵاغ]]. ھێزەکانی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیل]] بەدوای ئەوان کەوتن و گەیشتنە شارەکە وە گاریسۆنێکی ئێرانیان گەماڕۆ کرد کە لەشکرەکەی تیابوو. بە ھەزاران لە پیاوانی ھۆزەکانی [[مەنگوڕ]]، [[گەورک]] و [[مامەش]] لەم ‌ھێرشە بەشدار بوون، وە لە دوای ماوەیەک لەشکرەکەی عەقید سالار ئەشرەف لە سابڵاغ ھەڵاتن.<ref name=":2" /> == ئەمانەش ببینە == * [[شەڕی سەردەشت (١٩٢٩)]] * [[گەماڕۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو|دەیەی ١٩٢٠|موکریان|کوردستان|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کورد لە ئێران]] [[پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٢٠]] 7t3qf0cu0p15j47jt0bbjr57592ahuc 0 287535 1571488 1538260 2026-04-03T11:15:04Z ~2026-20601-42 75545 1571488 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}[[پەڕگە:SaddamStatue.jpg|وێنۆک|دیمەنی کەوتنی پەیکەری [[سەددام حوسێن]] سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ دوای ئەوەی ھێزەکانی ئەمریکا ھاتنە ناو بەغدا]] [[پەڕگە:جامع_17_رمضان_في_بغداد3.jpg|وێنۆک|مزگەوتی ١٧ ڕەمەزان کە ڕووی لە گۆڕەپانی فیردەوس کردووە]] '''گۆڕەپانی فیردەوس''' لە [[بەغدا]] یەکێکە لە گۆڕەپانە سەرەکییەکانی شارەکە. دەکەوێتە [[ڕەسافە]]ی [[ڕووبار|ڕووباری]] [[دیجلە]]. ھۆتێلەکانی عەشتار (شیراتۆن) و فەلەستین (مێریدیان) ڕوویان لە گۆڕەپانەکە کردووە. بینای مێژوویی مزگەوتی ١٧ ڕەمەزان ڕووی لە گۆڕەپانەکە کردووە. مۆنۆمێنتی سەربازی نەناسراو لە گۆڕەپانەکەدا لە سەردەمی سەرۆک [[عەبدولکەریم قاسم]] دروستکرابوو، بەڵام لە ساڵی ١٩٨٢دا ڕووخێنراوە، مۆنۆمێنتی سەربازی نەناسراو بە بۆنەی ٦٥ ساڵەی لەدایکبوونی [[سەددام حوسێن]] لە شوێنیدا پەیکەری [[سەددام حوسێن]] دانراوە. بەرزی پەیکەرەکەی سەددام نزیکەی ١٢ مەتر بووە و لەکاتی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق]] لە ٩ی نیسانی [[٢٠٠٣]] ڕووخێنراوە. لیژنەیەکی میرات ڕای گەیاندووە، بڕیاریانداوە [[مۆنۆمێنت]] و گۆڕەپانی سەربازی نەناسراو وەک ھێمای میرات و شارستانیەتی [[بەغدا]] ئاوەدان بکرێتەوە و نۆژەن بکرێتەوە، بۆ ئەوەی پەیکەرەکە لە گۆڕەپانی فیردەوس بێت، کە پەیکەری [[سەددام حوسێن]] لە ٩ی نیسانی [[٢٠٠٣]] خراوەتە خوارەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Firdos Square}} {{شریتی دەروازە|عێراق|بەغدا|جوگرافیا|نژیاروانی}} [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەغدا]] l4zsvk9zvurhcvq1h6982va5694klto 0 287839 1571025 1570931 2026-04-02T12:02:09Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571025 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''کەمال بن باقر بن حەسەن ئەلحەیدەری''' (١٩٥٦) [[مەرجەع]]ێکی ھاوچەرخی [[شیعە]]ی [[عێراق|عێراقە]] و ئێستا لە شاری [[قوم]] لە [[ئێران]] نیشتەجێیە. یەکێکە لە سەرکردەکانی بزووتنەوەی چاکسازی میراتی ئیسلامیی، بەناوبانگە بە مشتومڕەکانی عەقیدەی لەگەڵ مەزھەب و گرووپەکانی دیکە لە ڕێگەی بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانییەوە، وەک «باسەکان لەسەر عەقیدە» و «خستنەڕووی مەھدی»، کە لە کەناڵی مانگی دەستکردی ئەلکەوسەر پەخش دەکرێن.<ref>https://web.archive.org/web/20180819182120/http://iraq.iraq.ir/vb/showthread.php?t=253437</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://alhaydari.com/ar/about/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130410123255/http://alhaydari.com/ar/about/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بنەماڵە == حەیدەری لە بنەماڵەیەکی ناسراوی [[کەربەلا]]ییدا لەدایکبووە، کە ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە بۆ باپیری گەورەیان [[میر حەیدەر حوسێنی]]، نەوەی چوارەمین ئیمامی [[شیعە]]، [[عەلی زەینولعابدین]]. باپیری گەورەی، سەید [[عەبدوڵڵا حەیدەری]] (کۆچی دوایی ١٨٩٩) زانایەکی گەورە بووە و لەگەڵ منداڵەکانیدا لە مەزاری [[حوسێن کوڕی عەلی|ئیمام حوسێن]]دا نێژراوە. ئەوان ڕۆڵێکی گەورەیان ھەبوو لە فراوانکردنی گۆڕەپانی مەزارەکە لە لای باشووری ڕۆژھەڵاتەوە.<ref>https://books.google.com/books/about/عشائر_كربلاء_وأسرها.html?hl=ar&id=L3ltAAAAMAAJ</ref><ref>https://www.haydarya.com/?id=254&sid=327549</ref> == سەرەتای ژیان و خوێندن == حەیدەری لە ساڵی ١٩٥٦ لە باقر حەیدەری لەدایکبووە، کە قوماشفرۆشێکی ناسراو بوو لە [[کەربەلا]]. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە قوتابخانە حکوومییەکان تەواو کردووە. خێزانەکەی دەیانویست ببێتە [[پزیشک]] یان [[ئەندازیار]]، بەڵام ئەو ڕێچکەی خوێندنی ئایینی ھەڵبژارد. === خوێندن === خوێندنە سەرەتایییە ئایینییەکانی لە کەربەلا لەبەر دەستی زانایانی وەک شێخ عەلی عەیسان ئەلئەحسایی و کوڕەکەی شێخ حوسێن ئەلعەیسان خوێندووە. پاشان لە ساڵی ١٩٧٤ ڕووی لە [[نەجەف]] کرد بۆ خوێندن لە کۆلێژی [[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]]. ھەروەھا لە حەوزەی عیلمی وانەی خوێندووە و خوێندنی «سووتووح»ی لەلای ئایەتوڵڵا سەید [[محەممەد تەقی حەکیم]] و ئایەتوڵڵا سەید [[عەبدولساحیب حەکیم]] تەواو کردووە. دواتر دەستی بە خوێندنی «بەحسی خاریج» کردووە لەلای ئایەتوڵڵا سەید ئەبولقاسم خۆیی، ئایەتوڵڵا سەید [[محەممەد باقر سەدر]]، ئایەتوڵڵا شێخ [[عەلی غەراوی]] و سەید [[نەسروڵڵا موستەنبت]]. حەیدەری لە ساڵی ١٩٧٨ بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[زانستە ئیسلامییەکان]] بە پلەی شەرەف لە کۆلێژی فیقھ بەدەستھێنا، و پاشان لە ساڵی ١٩٨٠ بەھۆی زیادبوونی فشارەکانی دەسەڵاتی [[بەعس]]ەوە کۆچی کرد بۆ کوێت، و دواتر بۆ [[دیمەشق]] کە نزیکەی چوار مانگ لەوێ مایەوە. پاشان لە ڕێگەی [[تورکیا]]وە بەرەو [[ئێران]] ڕۆیشت و لە شاری [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لە قوم، درێژەی بە خوێندنەکەی دا لەژێر دەستی ھەندێک لە گەورەترین زانایان وەک ئایەتوڵڵا [[میرزا جەواد تەبریزی]]، ئایەتوڵڵا شێخ [[وەحید خۆراسانی]]، ئایەتوڵڵا شێخ [[جەوادی ئامولی]] و ئایەتوڵڵا [[شێخ حەسەن زادە ئامولی]].<ref>https://groups.google.com/g/alnoorh/c/Q6CmyZiC0gc?pli=1</ref> == کاری ئایینی == حەیدەری لە ساڵی ٢٠١٢ مەرجەعییەتی خۆی ڕاگەیاند. ئەو بەوە ناسراوە کە تا ڕادەیەک جێی مشتومڕە، لەوانەش ڕەخنەکانی لە بۆچوونی زانایانی کلاسیک وەک سەدووق، موفید و حیلی، ھەروەھا ڕەتکردنەوەی بیرۆکەی کۆدەنگی ([[ئیجماع]]) کاتێک باس لە بابەتە عەقیدەیییەکان دێتە ئاراوە؛ بەڵام ئەو ڕەخنەیەی کە زۆرترین کاردانەوەی لە ناوەندەکەیدا لێکەوتەوە، بریتی بوو لەو بۆچوونەی کە زۆرینەی ھەرە زۆری ئەو فەرموودانەی لە چوار کتێبە سەرەکییەکەدا ماونەتەوە، بەرھەمی ساختەکاری و دەستکردن کە بە «ئیسرائیلیات» ناسراون. ناوبانگێکی زۆری لە کەناڵی [[کەناڵی ئەلکەوسەر|تەلەڤیزیۆنی کەوسەر]] بەدەستھێنا، کە تێیدا پێشکەشکاری بەرنامەیەک بوو و باسی لە بابەتە ئایینییەکانی ناو [[قورئان]] و [[فەرموودە]]ی دەکرد؛ بەڵام بەرنامەکە لە ساڵی ٢٠١٣ بەھۆی لێدوانە جێی مشتومڕەکانی حەیدەرییەوە ڕاگیرا.<ref>http://www.alwasatnews.com/news/800961.html</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، حەیدەری پشتگیریی لە خۆپیشاندانەکانی شۆڕشی [[ناڕەزایەتییەکانی عێراق ٢٠١٩–٢٠٢١|تشرینی عێراق]] کرد و ڕای گەیاند:<ref>https://rasanah-iiis.org/english/centre-for-researches-and-studies/the-shiite-house-the-position-of-religious-elite-on-the-iraqi-and-lebanese-protests/</ref> {{وتە|[[گەندەڵی]] بووەتە دیاردەیەک لە ژیانی گشتی وڵاتدا کە ڕووبەڕووی ھیچ ڕێگرییەکی ئایینی و یاسایی نییە. ئەو خۆپێشاندانانەی کە ھەڵگیرسان و ھەڵدەگیرسێن، تەنیا کاردانەوەیەکی سروشتییە بەرامبەر بەم گەندەڵییە.}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Kamal al-Haydari}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|عێراق|شیعە|فەلسەفە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:زیندووان]] objm3fuve54sddyekbxscf9xjltwaap 0 288117 1571489 1553991 2026-04-03T11:15:41Z ~2026-20601-42 75545 1571489 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''گشتپرسیی سەرۆکایەتی کۆماری عێراقی ساڵی ١٩٩٥''' لە ڕۆژی یەکشەممە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥ بەڕێوەچوو. یەکەم ھەڵبژاردنی [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆکایەتی]] بوو لەژێر دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]] کە لە ساڵی ١٩٧٩وە لە ڕێگەی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش]] دەسەڵاتی گرتە دەست. ھەڵبژاردنەکان شێوەی [[گشتپرسی]] گرتەبەر بەبێ ھیچ کاندیدێکی دیکە و لەخۆگرتبوو کە دەنگدان بە دەنگدەران دەپرسن: «ئایا ئێوە ڕازین کە سەددام حوسێن سەرۆکی کۆمار بێت؟» و پاشان بەکارھێنانی قەڵەم بۆ وەڵامدانەوەی «بەڵێ» یان «نەخێر» ڕۆژی دواتر، [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]]، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی دەسەڵاتدار، ڕای گەیاند کە سەرۆک کۆمار بە ٩٩.٩٦٪ی دەنگە ڕەواکانی ٨.٤ ملیۆن دەنگی ڕەوا، سەرکەوتنی بەدەستھێناوە. ٣٠٥٢ کەس دەنگی نەخێریان داوە (٤٥ لەوانە لە [[بەغدا]] )، و ڕێژەی بەشداریکردن ٩٩.٤٧٪ بووە. کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی بە شێوەیەکی بەرفراوان گومانی لەم ژمارانە کرد.<ref>Nohlen, Dieter; Grotz, Florian; Hartmann, Christof (eds.). Elections in Asia and the Pacific: A Data Handbook, Volume 2, p.102. Oxford University Press US (2001), ISBN 0-19-924958-X</ref><ref>Bueno de Mesquita, Bruce; Root, Hilton L. Governing for Prosperity, p.62. Yale University Press (2000), ISBN 0-300-08018-2</ref><ref>Taylor & Francis Group. The Middle East and North Africa 2004, p.465. Routledge (2003), ISBN 1-85743-184-7</ref> == ئەنجامەکان == {| class="wikitable" style="text-align:right" !ھەڵبژاردن !دەنگەکان !% |- |align="right"|پەسەند||٨,٣٤٨,٧٠٠||٩٩.٩٩ |- |align="right"|دژ||٩٨٤||٠.٠١ |- |align="right"|دەنگی پووچەڵ/بەتاڵ||٧,٨٧٦||– |- |align="right"|'''کۆی گشتی'''||'''٨,٣٥٧,٥٦٠'''||'''١٠٠''' |- |align="right"|دەنگدەری تۆمارکراو/ڕێژەی بەشداربوون||٨,٤٠٢,٣٢١||٩٩.٤٧ |- |align="right" colspan="3"|سەرچاوە: [http://www.sudd.ch/event.php?lang=en&id=iq011995 دیموکراسی ڕاستەوخۆ] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:سەددام حوسێن]] 6vq26z1tn0mo5ed56zr27scd0ha4omc 0 288345 1571280 1570898 2026-04-02T20:10:39Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1571280 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دەستووری کۆماری ئیتالیا''' ({{بە ئینگلیزی|Constitution of the Italian Republic}}) ({{Langx|it|Costituzione della Repubblica Italiana}}) لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧ لەلایەن ئەنجومەنی دامەزرێنەرەوە بە ٤٥٣ دەنگی بەڵێ و ٦٢ دەنگی نەخێر پەسەند کرا، پێش ئەوەی لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨دا بکەوێتە بواری جێبەجێکردنەوە، سەدەیەک دوای دەرچوونی دەستووری پێشووی شانشینی ئیتالیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Einaudi |یەکەم=Mario |ڕێکەوت=ئابی ١٩٤٨|سەردێڕ=The Constitution of the Italian Republic |journal=American Political Science Review |بەرگ=٤٢|issue=4 |پەڕەکان=٦٦١–٦٧٦|doi=10.2307/1950923 |jstor=1950923 |s2cid=145689252}}</ref> دەقەکە، کە لەوکاتەوە شازدە جار ھەموار کراوەتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.corriere.it/referendum-costituzionale-2016/cards/referendum-ecco-16-volte-cui-costituzione-stata-cambiata/gli-articoli-parlamento_principale.shtml|سەردێڕ=Referendum, ecco le 16 volte in cui la Costituzione è stata cambiata |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=it}}</ref> لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٧ لە چاپێکی نائاساییی گازێتا ئوفیچاڵێدا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gazzettaufficiale.it/eli/id/1947/12/27/047U0001/sg|سەردێڕ=Gazzetta Ufficiale |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191114205242/https://www.gazzettaufficiale.it/eli/id/1947/12/27/047U0001/sg |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=www.gazzettaufficiale.it}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Constitutions of Italy}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت}} [[پۆل:سیاسەت لە ١٩٤٨]] [[پۆل:یاسا لە ١٩٤٨]] [[پۆل:ئەو وتارانەی بەئاشکرا دەقی ئینگلیزییان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:ئیتالیا]] lpugm2gozxw3n5nr4vu9som0s6zr61r 0 288857 1571362 1517179 2026-04-02T23:52:03Z Ravan 7844 1571362 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''مێژووی کۆلۆنیالی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' ئەو قۆناغەی [[داگیرکەری ئەورووپا لە ئەمریکا|داگیرکاریی ئەورووپی]] لە [[ئەمریکای باکوور]] دەگرێتەوە کە لە کۆتاییی سەدەی ١٥ دەستی پێکرد تا یەکگرتنی سێزدە کۆلۆنیی بەریتانی و دروستبوونی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٧٧٦، لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکادا]]. لە کۆتاییی سەدەی ١٦دا، [[شانشینی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]]، فەرەنسا، ئیسپانیا، و [[کۆماری ھۆڵەندا]] ھەڵمەتی گەورەی داگیرکارییان لە ئەمریکای باکوور دەست پێکرد. ڕێژەی مردن لەنێو کۆچبەرە سەرەتایییەکاندا زۆر بەرز بوو، و ھەندێک لە ھەوڵە سەرەتایییەکان بەتەواوی ون بوون، وەک کۆلۆنییە ونبووەکەی ڕۆوانۆکی ئینگلیز. سەرەڕای ئەوەش، لە ماوەی چەند دەیەیەکدا کۆلۆنیی سەرکەوتوو دامەزران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Colonial history of the United States}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:مێژووییە ئەمریکییەکان بەپێی بابەت]] [[پۆل:مێژووی کۆلۆنیالیزەکردنی ئەمریکا]] qmzdbmxahz5g2zl8kolatmnpy5ot68y 0 289187 1571178 1570584 2026-04-02T17:06:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]] 1571178 wikitext text/x-wiki '''پسکیت''' خواردنێکی برژاوی بنچینە-[[ئارد|ئاردە]]. پسکیتەکان بە شێوەیەکی گشتی ڕەق، تەخت، و بێ ھەویرترشن. بە شێوەیەکی گشتی شیرینن و لەوانەیە بە [[شەکر]]، [[چۆکلێت|شوکولاتە]]، ئایسینگ، مرەبا، [[زەنجەفیل]]، یان [[دارچین]] دروست بکرێن. پسکیتە سوێرەکان پێیان دەوترێت کراکەر. جۆرەکانی پسکیت بریتین لە بیسکۆتی، پسکیتی ساندویچ (وەک کستەرد کرێم)، پسکیتی دایجێستیڤ، پسکیتی زەنجەفیلی، پسکیتی شۆرتبرێد، کووکیی پارچە شوکولاتە، پسکیتی ئانزاک، و سپێکیولاس. زاراوەی «پسکیت» لە زۆرێک لە وڵاتە ئینگلیزی-زمانەکاندا بەکاردێت. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و بەشێک لە کەنەدادا، پسکیتە شیرینەکان نزیکەی ھەمیشە پێیان دەوترێت «کووکی» و پسکیتە سوێرەکان پێیان دەوترێت «کراکەر». == ناو == [[پەڕگە:BiscuitsAmerican&British.png|وێنۆک|پسکیتی ئەمریکای باکوور (چەپ) و پسکیتی بەریتانی لە جۆری بۆربۆن (ڕاست). پسکیتی ئەمریکای باکوور نەرم و توێک توێکە وەک سکۆن، لەکاتێکدا پسکیتە بەریتانییەکان بچووکتر، وشکتر، شیرینتر، و قرپترن وەک کووکی.]] بەرھەمە برژاوە بچووک و ڕەقەکانی بنچینە-ئارد لە زۆرێک لە وڵاتە ئینگلیزی-زمانەکاندا بە پسکیت ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=14 Foods You Didn't Know Were Called by Different Names in the U.K.|ناونیشان=https://www.rd.com/list/british-food-names|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=Reader's Digest}}</ref> لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ھەندێک جار لە کەنەدادا، ئەم وشەیە ئاماژەیە بۆ نانێکی خێرا کە وەک سکۆن وایە، بەڵام پێکھاتەیەکی فووتر و نەرمتری ھەیە (بڕوانە پسکیت (نان))، و ئەوەی کە لە زۆرێک لە وڵاتە ئینگلیزی-زمانەکاندا ناسراوە، یان پێی دەوترێت کووکی یان کراکەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allrecipes.com/article/scone-vs-biscuit/|سەردێڕ=What's the Difference Between Scones and Biscuits? |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Allrecipes |زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.allrecipes.com/article/scone-vs-biscuit/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> کەنەدییەکان ھەندێک جار نانە خێراکە بە ناوی «پسکیتی چا» جیا دەکەنەوە.<ref>Jet McCullough (2020) {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.queensu.ca/strathy/great-canadian-baking-show-and-biscuitcookie-question#:~:text=We%20have%20a%20clear%20picture,to%20the%20North%20American%20biscuit.|سەردێڕ=The Great Canadian Baking Show and the 'Biscuit/Cookie' Question {{!}} Strathy Language Unit}} Retrieved 2022-04-29. ''Queen's University''</ref> لە شانشینی یەکگرتوو، دوورگەی مان و ئیرلەنددا، ''کووکی'' ئاماژەیە بۆ یەک جۆری دیاریکراوی پسکیت: ئەو ھەویرە شیرینترە برژاوەی کە بە شێوەیەکی گشتی پارچەی شوکولاتە یان کشمیشی تێدایە. لە سکۆتلەندا، ''کووکی'' ھەروەھا بۆ ئاماژەدان بە ھەندێک جۆری دیاریکراوی پسکیت یان نان بەکاردێت. لە مێژوودا لە شانشینی یەکگرتوودا، نانە خێراکان بە پسکیت ناسرابوون. ئەم کارە لە ئینگلتەرا کۆتاییی ھاتووە، ھەرچەندە لە سکۆتلەندا و گێرنزیدا ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David|یەکەم=Elizabeth|سەردێڕ=English Bread and Yeast Cookery|title-link=English Bread and Yeast Cookery|بڵاوکەرەوە=[[Penguin Books]]|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٠-٧١٣٩-١٠٢٦-٧|شوێن=London|chapter=Yeast Buns and Small Tea Cakes}}</ref> [[پەڕگە:Biscuits_in_Ghana.jpg|وێنۆک|ھەڵبژاردەیەک لە پسکیت، وەک چۆن لە [[گانا]] پێشکەش دەکرێت]] [[پەڕگە:Spekulatius_four_pieces_of.jpg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|پسکیتی ھۆڵەندیی {{Lang|nl|speculaas}} بە شێوەی جۆراوجۆر: کەشتی، کێڵگە، فیل، ئەسپ]] وشەی پسکیت لە وشەی [[فەڕەنسیی کۆن]]ی {{Lang|fro|bescuit}}ەوە ھاتووە، کە لە وشە [[زمانی لاتینی|لاتینییەکان]]ی {{Lang|la|bis}} ('دوو جار') و {{Lang|la|coquere, coctus}} ('برژاندن'، 'برژاو') وەرگیراوە، و بەم شێوەیە، واتای 'دوو-جار-برژاو' دەگەیەنێت.<ref group="n">بڕوانە، بۆ نموونە، بەکارهێنانی [[ویلیام شێکسپیر|شێکسپیر]] بۆ "سادەیی دوو-جار-کوڵاو! ''Bis coctus!''" لە ''[[Love's Labour's Lost]]''دا. ({{بیرخستنەوەی وێب|editor2-last=Ben Crystal |ناونیشان=http://www.shakespeareswords.com/Plays.aspx?Ac=4&SC=2&IdPlay=28#213776|سەردێڕ=ShakespearesWords.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170315041715/http://www.shakespeareswords.com/Plays.aspx?Ac=4&SC=2&IdPlay=28#213776 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=Shakespeare's Words}})</ref> ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە پسکیتەکان لە بنەڕەتدا بە پرۆسەیەکی دوو قۆناغی دەبرژێنران: سەرەتا دەبرژێنران، و پاشان لەناو فڕنێکی ھێواشدا وشک دەکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.askoxford.com/concise_oed/biscuit?view=uk|سەردێڕ=Oxford Languages |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041229112333/http://www.askoxford.com/concise_oed/biscuit?view=uk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> == تێبینییەکان == <references group="n"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|خۆراک}} [[پۆل:جۆرەکانی خۆراک]] k64ibgnd0k3n3s9qgxp0c7gtimpxdn9 0 289230 1571444 1485381 2026-04-03T08:43:32Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571444 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئاکێڵد | ناوی_خۆماڵی = Akeld | جۆری_نیشتنگە = گوند و دەڤەرێکی شارستانی | وێنە = View over Akeld from the south - geograph.org.uk - 1426700.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی گشتیی ئاکێڵد لە باشوورەوە | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = [[شانشینی یەکگرتوو]] | جۆری_دابەشکراو١ = بەشی پێکھێنەر | ناوی_دابەشکراو١ = [[ئینگلتەرا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = شارستان | ناوی_دابەشکراو٢ = [[نۆرسەمبەرلاند]] | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١١.٠٧ | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٣ | دانیشتووان_لە = سەرژمێریی ٢٠١١ | جۆری_کۆدی_ناوچە = کۆدی تەلەفۆن | کۆدی_ناوچە = 01668 }} '''ئاکێڵد''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Akeld) گوند و دەڤەرێکی شارستانییە لە شارستانی [[نۆرسەمبەرلاند]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[ئینگلتەرا]].<ref name="Wikipedia">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Akeld |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Akeld |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> گوندەکە دەکەوێتە دووری نزیکەی ٢ میل (٣.٢ کم) لە باکووری ڕۆژاوای شارۆچکەی بازاڕی [[وولەر]]، لە دۆڵی ڕووباری گلێن و لە دامێنی گردەکانی چیڤیەت.<ref name="LandscapeBritain">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Akeld, Northumberland |ناونیشان=https://www.landscapebritain.co.uk/places/northumberland/akeld/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.landscapebritain.co.uk/places/northumberland/akeld/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> ناوچەکە بە مێژووە دوور و درێژەکەی ناسراوە کە پاشماوەی نیشتەجێبوونی مرۆڤی تێدایە لە چاخی بەردینی نوێوە تا دەگاتە سەردەمی پشێوی لەسەر سنووری [[ئینگلتەرا]] و [[سکۆتلاند]].<ref name="CoCurate">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Akeld |ناونیشان=https://co-curate.ncl.ac.uk/akeld/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == ناو == ناوی "ئاکێڵد" لە زمانی ئینگلیزیی کۆنەوە سەرچاوەی گرتووە. ناوەکە لە تێکەڵکردنی دوو وشەی "āc" بە واتای داری [[بەڕوو]]، و وشەی "helde" بە واتای لێژایی یان زەوییەکی لار، پێکدێت. بەم شێوەیە، ناوی ئاکێڵد بە واتای "لێژاییەکی داپۆشراو بە داری بەڕوو" دێت.<ref name="CoCurate"/> == مێژوو و شوێنەوار == ناوچەی ئاکێڵد بە ھەبوونی چەندین شوێنەواری گرنگ دەوڵەمەندە کە نیشاندەری قۆناغە جیاوازەکانی نیشتەجێبوونی مرۆڤن. === سەردەمی پێش مێژوو === یەکێک لە گرنگترین و گەورەترین شوێنەوارەکانی ناوچەکە، پەرستگایەکی بازنەیی (henge) گەورەی چاخی بەردینی نوێیە کە لە ڕێگەی وێنەگرتنی ئاسمانییەوە دۆزراوەتەوە. ئەم پەرستگایە بازنەیەکی زەوییە کە تیرەکەی نزیکەی ٢٣٠ مەترە و لە خەندەقێکی فراوان و بەربەستێکی دەرەکیی نزم پێکدێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Monument Number N12978 |ناونیشان=https://keystothepast.info/search-records/results-of-search/results-of-search-2/site-details/?PRN=N12978 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> قەبارە گەورەکەی وای کردووە کە بە یەکێک لە پەرستگا بازنەییە ھەرە گەورەکانی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] دابنرێت، ھەرچەندە پێکھاتەکەی سادەترە لە شوێنەوارە بەناوبانگەکانی وەک [[ئەیڤبێری]]. جگە لەوەش، پاشماوەی چاخی برۆنزی لە ناوچەکەدا بوونیان ھەیە، لەوانە بەردێکی وەستاو کە بە "بەردی شەڕ" (Battle Stone) ناسراوە، ھەروەھا چەندین گردی ناشتنی بازنەیی (round cairns) کە بۆ مەبەستی بەخاکسپاردن بەکارھاتوون.<ref name="CoCurate" /> === سەردەمی ڕۆمانی === ڕێگایەکی ڕۆمانی ناسراو بە "ڕێڕەوی شەیتان" (Devil's Causeway) بە نزیک ئاکێڵددا تێدەپەڕێت. ئەم ڕێگایە بەشێک بووە لە تۆڕی ڕێگاوبانی ستراتیژیی ڕۆمانەکان لە باکووری بەریتانیا، کە ئاکێڵدی بە باقیی ئیمپراتۆریەتەکەوە بەستووەتەوە.<ref name="CoCurate"/> === سەردەمانی ناوەڕاست === [[پەڕگە:Akeld Bastle House - geograph.org.uk - 457059.jpg|وێنۆک|قەڵای پتەوکراوی ئاکێڵد (Bastle)، لە سەرەتای سەدەی ١٦دا دروست کراوە]] لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، ئاکێڵد گوندێکی گەورەتر بووە لەوەی ئەمڕۆ دەیبینین. پاشماوەی گوندە کۆنەکە ھێشتا وەک شوێنەواری زەوی (earthworks) لە باشووری گوندە نوێکەوە دیارە، کە شوێنی خانووەکان (tofts) و باخچەکانیان (crofts) نیشان دەدات.<ref name="CoCurate"/> یەکێک لە باڵەخانە مێژووییە ھەرە دیارەکانی ئاکێڵد، قەڵایەکی پتەوکراوی جۆری "باستڵ"ە (Bastle House). ئەم خانووە بەرگرییانە لە سەرەتای [[سەدەی ١٦یەم|سەدەی ١٦]]<nowiki/>دا لە ناوچە سنوورییەکانی نێوان ئینگلتەرا و سکۆتلاند باو بوون. ئامانجی سەرەکییان پاراستنی دانیشتووان و ماڵاتەکانیان بوو لە ھێرش و تاڵانییەکانی پێڕە چەکدارەکانی ناسراو بە "بۆردەر ڕیڤەرز" (Border Reivers) کە لە ھەردوو دیوی سنوورەوە چالاک بوون.<ref name="Wikipedia" /> === مێژووی ھاوچەرخ === [[پەڕگە:The Former Railway Station at Akeld - geograph.org.uk - 309711.jpg|وێنۆک|وێستگەی شەمەندەفەری پێشووی ئاکێڵد]] لە [[سەدەی ١٩یەم|سەدەی نۆزدەھەمدا]]، ھێڵێکی شەمەندەفەر بە ئاکێڵددا تێپەڕی کە بەشێک بوو لە ھێڵی ئاڵنویک بۆ کۆرنھیڵ. وێستگەی شەمەندەفەری ئاکێڵد لە ساڵی ١٨٨٧ کرایەوە، بەڵام خزمەتگوزارییەکانی بۆ گەشتیاران لە ساڵی ١٩٣٠ کۆتایی پێھات. دوای ئەوەی گواستنەوەی کەلوپەلیش لە ساڵی ١٩٥٢ ڕاگیرا، ھێڵەکە لە ساڵی ١٩٦٥ بە تەواوی داخرا.<ref name="Wikipedia"/> == جوگرافیا و ئابووری == [[پەڕگە:Valley of the Akeld Burn - geograph.org.uk - 6679741.jpg|وێنۆک|دۆڵی جۆگەی ئاکێڵد (Akeld Burn)]] ئاکێڵد لە دیمەنێکی سروشتیی گوندنشینی ئارامدا ھەڵکەوتووە و لەسەر ڕێگای سەرەکی A697 جێگیرە. ناوچەکە بە زەوییە کشتوکاڵییە بەپیتەکانی و لەوەڕگاکانی ناسراوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ بەخێوکردنی مەڕ بەکاردێت.<ref name="LandscapeBritain"/> جۆگەی ئاکێڵد (Akeld Burn)، کە لقێکی ڕووباری گلێنە، بە لای گوندەکەدا دەڕوات و دیمەنێکی جوانی بەخشیوە بە ناوچەکە. جگە لە کشتوکاڵ، یەکێک لە چالاکییە ئابوورییە سەرەکییەکانی ئاکێڵد بریتییە لە کانێکی گەورەی لم و چەو کە لە ناوچەکەدا کار دەکات.<ref name="Wikipedia" /> == کارگێڕی == ئاکێڵد دەڤەرێکی شارستانیی سەربەخۆیە، بەڵام ئەنجومەنەکەی لەگەڵ دراوسێکەی، کیرکنیوتن (Kirknewton)، ھاوبەشە.<ref name="Wikipedia"/> بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی پارێشەکە ٨٣ کەس بووە. [[پەڕگە:Sheep near Akeld - geograph.org.uk - 4852908.jpg|وێنۆک|مەڕ لە نزیک ئاکێڵد، نیشانەی سروشتی کشتوکاڵی ناوچەکە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Akeld}} [[پۆل:گوندەکانی ئینگلتەرا]] lblw8y4z17xzjkxeh65san2f3yv6m81 3 291546 1571412 1568834 2026-04-03T01:48:41Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 2 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram]] 1571412 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} == پرسیار لە [[User:Balabarz|Balabarz]]ەوە (٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) == سڵاو لێبێ مامۆسا ئەوە کەسێک هەیە ئەمەوێت لەسەر ڕەزامەندی خۆی لە ویکد پیدا کورتەیەکی ژیان نامەی دابنێم ئەتوانیت ڕێگاکانم پێ بڵێت ئەگەر ڕوقسەت هەبێ --[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Balabarz|لێدوان]]) ٢٣:١٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Balabarz|Balabarz]]، سەرەتا بڕواننە [[وپ:وچن]]. بۆ فێرکاری، [https://www.youtube.com/@centralkurdishwikipedia کەناڵی یووتیووب بگەڕێ]. ویکیپیدیا لەسەر [[وپ:ژکز]] توندە و دەبێ [[وپ:دسب|سەرچاوەی باوەڕپێکراو]] دانێیت ئەگەر نا دەسڕدرێتەوە. دوای بڵاوکردنەوەی وتارەکە، ڕەنگە بەکارھێنەرانی تر بەسەرداچوونەوەی بۆ بکەن و ئەگەر بەر [[وپ:پسخ]] یان [[وپ:پس]] بکەوێت، ڕەنگە بۆ سڕینەوە بیپاڵێون. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٢٦، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == خراپبوونی بەشی کوردی ویکیپدیا == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیرم چوو لەو پەیامەی پێشتردا پێت بڵێم کە ماوەیەکی زۆۆرە ویکیپدیای کوردی کێشەو گرفتی زۆری تیا دروستبووە پێویستی بە چاکسازی گشتی و نوێکاری گەورە ھەیە جا نازانم لەلایەن ئێوە ئەکرێت یان نا ئەوە خۆتان ئەزانن. کێشەکان: ١- لەکاتی دەستکاریکردن یان وەرگێڕانێکی نوێ بۆ ووتارەکان سایتەکە لەکار ئەکەوێ وەک شێوازێک لە گلیچ یان وەستانی سێرڤەر کە بەھۆییەوە ناتوانرێت ئەو شتانەی چاکت کردووە یان وەرتگێڕاوە پاشەکەوت(Save) ببێت و ھەرچی کردووتە بەزیادە ئەڕوا کە لەکاتی ئەم دوو بابەتە [[وەن یو ئای]] و [[سانتیاگۆ بێرنابیۆ (یاریزان)]] تووشم بوو کە دوای ماندوونێکی زۆۆر لە وەرگێڕان کە دوو کاتژمێر یان زیاتری خایاند ھەرچی کرا لەدەست چوو خەزن نەبوو نەبوو ناچار لە سەرەتاوە دەستم پێکردەوە وە ھەر ئەوەش ھۆکارە بۆ ئەوەی ھەندێ بەشی ئینگلیزییە و وەرنەگێڕدراوە بە کۆپی پەیست لە ویکی ئینگلیزی ھێناومە، گەر ئەمە بەردەوام بێت ناتوانرێ بەشداری بکرێت و ووتاری نوێ دابنرێت جا من بم یان ھەر کەسێکی تر. ٢- کاتێ ئەتەوێ زمانی ووتارێک بگۆڕیت بۆ نمونە لە ئینگلیزی بۆ کوردی لیستی زمانەکان بەشێوەیەک سەقەت پیشان ئەدرێن و ھەر زمانێک سێجار پیشان ئەدات و سێبارە ئەبنەوە بۆچی و کێشە چیە نازانم (ئەمەیان تەنیا لە کوردیەکە وایە) بۆ زمانەکانی تر کێشەیان نیە. ٣- زۆرێک لە داڕێژەکان کۆن بوون و لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەتی نوێ کار ناکەن و بەنوسینێکی سووری تۆخ ئاماژەی پی ئەدا کە دارێژە بەردەست نیە، ھەروەھا کاتی بەکوردیکردنی دارێژەیەک لە ئینگلیزی بۆ کوردی سەیرەکەیت جیاوازیان زۆر زۆرە و ھیچ لەیەک ناچن لەکوردیا وەک ئینگلیزیەکە پڕ داتاو زانیاری نیە کە ئەمیش بۆ خۆی کێشەت بۆ دروستەکا لەکاتی وەرگێڕانی نوێدا. ٤- لەکاتی وەرگێڕانی بابەتێک کە لە کوردییا نییە بەتایبەت بۆ ووتارێک کە دورودرێژەو پێویستی بەکاتی زۆرە رەنگە نەتوانیت بەیەکجار سەرجەم بەشەکان بکەیتەوە کوردی چونکە وەرگێڕە سەقەتەکەی گۆگڵ بەھیچ جۆرێ جێگای ئەوە نیە پشتی پێ ببەسترێت و پێویستە دێڕ بەدێڕ بەکارھێنەر خۆی ڕاستان بکاتەوە و کاتی باشی ئەوێت، کاتێ بەشێک وەرەگێڕیت و وازی لێ ئەھێنیت بۆ کاتێکی تر بیکەیت، لەکاتی دووبارە ھاتنەوە ناو ھەمان بابەت بۆ تەواوکردنی وەرگێڕانەکە سەیرەکەی ئەوەی کردوتە قبوڵی ناکات و ئەڵێ ئەمە بە وەشانی کۆنتر کراوە یان داتاو سەرچاوەکان گۆڕاون پێویستە سەرلەنوێ دەست بکەیتەوە بە وەرگێڕان ئەوەی کردوتە بەھەدەر ئەڕوا و ئەسڕێتەوە کە ئەمە گەورەترین کێشەی وەرگێڕەکە. زۆرێکی تر ماون بەڵام لەئێستادا ئەوەندەم لە خەیاڵدا بوو گرنگیش بوو ئەوانی تر زۆر جێی بایەخ نەبوون.. [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢٣:١٣، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو {{وب|GoRaN909}} شتێکی خۆشە بەکارھێنەران کێشە و چارەسەر بخەنە ڕوو تا ویکیپیدیای پێ باشتر بکرێت. ھەندێ شت لێرە چاک دەکرێت و ھەندێ شتی تریش لە دەرەوەی ئێرە. :# ئەوەی تۆ کەڵکی لێ وەردەگری پێی دەڵێن [[mw:Special:MyLanguage/Content translation]] و [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2]] کە من کەڵکیان لێ وەرناگرم و شێوازە کۆنەکە بە کار دێنم. شتێکی ناخۆشە ئەوەت بەسەر ھاتووە، بەڵام من لێرەدا ناتوانم ھاوکاریت بکەم و تەنیا دەتوانم پێت بڵێم مادام شتەکە بەسەر خۆت ھاتووە و باشتر دەزانیت چۆن ڕوونی بکەیتەوە، بڕۆ بۆ https://phabricator.wikimedia.org و لەوێ بە ئینگلیزی ڕاپۆڕتێک بنووسە کە چی ڕووی داوە و دواتر خۆبەخشان کە زانییان شتەکە وایە و کێشەی تەکنیکی ھەیە، کاری لەسەر دەکەن. :# سەیرە! من شتی وام نەبینیوە. دەتوانیت ڤیدیۆیەکی کورتم لە دیسکۆرد بۆ بنێریت تا بزانم باسەکە چییە؟ :# دەزانم بەشێکی باشی داڕێژەکان کۆن بوونە، بەڵام ئێمە ژمارەمان کەمە و دەرەقەتی نوێکردنەوەی ھەزاران داڕێژە نایەین بۆیە بەپێی پێویست و بینینی کێشە تێیاندا نوێیان دەکەینەوە. ھەستیش دەکەم باسی ئەو داڕێژانە دەکەیت کە لەم چەند وتارەی دواییت دروست کردبوون، دەرکەوتبوون. ئەو ڕەنگە سوورە دەڵێ تۆ بانگی داڕێژەیەکت کردووە کە دروست نەکراوە بۆیە ئەگەر بە پێویستت زانی، دەتوانیت دروستی بکەیت و ئەگەریش لەم کاتەدا سوودێکی وای بۆ ئێمە نەبوو، باشترە ھەر بانگی داڕێژەکەش نەکەیت. کاتێک داڕێژەیەک لە ویکییەکی ترەوە ھاوردە دەکەیت، بێگومان وەک ئەوەی ئەوان دەردەچێت، بەڵام دەبێت پەیامەکانی بکەیتە کوردی ئەگینا نزیکەی ٩٩٪ی داڕێژەکان لە ھەموو ویکییەکان ھەمان شتن و وەک یەک دەردەچن. ڕەنگە ئەو داڕێژەی دروستی دەکەیت پشت بە داڕێژەیەک یان زیاتری تر ببەستێت و پێویست بێت ئەوانە نوێ بکرێنەوە. :# سەیری وەڵامی خاڵی یەک بکە. : ھەر شتێکی تریش ھەیە، فەرموو. ببوورە درەنگیش وەڵامم دایەوە؛ عادەتەن ئەم شتانە دەخەمە کۆتا ئیشەکانم تا بە ئیسراحەت وەڵامیان بدەمەوە. سپاس بۆ چاوەڕوانیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٤، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::سەرەتا ببورە درەنگ وەڵامم دایەوە بەھۆی کەمی مەجالەوە @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] .. وەڵا من دیسکۆرد بەکارناھێنم گەر فەیسبووک یان تیلیگرام خۆت یان تایبەت بە ویکی کوردی ھەیە ناونیشانەکەی چیە تا وێنەکەیت بۆ بنێرم، بۆ وەرگێڕانەکەش بەڵێ ئەو ئامرازە بەکارەھێنم چونکە ئاسانکاری باشی تیایە بۆ وەرگێڕان و باشتر تێگەیشتنی ناوەڕۆکەکان چونکە راستەوخۆ بابەتەکەت لەبەرچاوە ڕووکەشی دیارە شێوازە کۆنەکەم بەلاوە پەسەند نیە من، بۆ دارێژەکانیش بڵێم چی نازانم ئەوەی چالاکی ھەیەو بەشداری ھەیە لە بەرەوپێشچوونی ویکییا فەرامۆشکراوە و کۆمەڵێکیش کە ساڵ و دوو ساڵ یان زیاترە ھەر نەھاتونەتە خەت پلەو پۆست و توانای دەسکاریی سەرچاوەیان دراوەتێ ھتد... دووبارە نازانم بلێم چی بەڕاستی لێرە شتەکان ئاسانن و تێگەشتن لێی قورس نیە بەڵام قورسکراوە لەسەر بەکارھێنەران و دەسکاریکەران بۆ ئەوەی ویکی ئینگلیزیش من ئەکاونتێکی کۆنم ھەیە کاتی خۆی دروسمکرد بەڵام ناتوانم نە بچمە ناو نە بیگەڕێنمەوە لە بەشی ئینگلیزی تا قسەیان لەگەڵکەم و تێیان گەیەنم... [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٩:٠٨، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] ئاسایییە و منیش درەنگ وەڵام دەدەمەوە، بەڵام بیرت بێت بەشە کۆنەکانی پەڕەی لێدوانەکەم دوای ٣١ ڕۆژ ئەرشیڤ دەکرێن مەگەر ئەوەی خۆم بە شێوەیەکی کاتی ڕای بگرم. بێمە سەر باسەکە، ڕاستییەکەی من لەم کاتەدا و لە دەرەوەی ویکیپیدیا، تەنیا لە [[ویکیپیدیا:دیسکۆرد]] دەتوانم قسە لەگەڵ بەکارھێنەران بکەم. بۆ ئەوەی https://phabricator.wikimedia.or، پێویستت بە ھەژماری تر نییە و ھەر دەتوانیت بەم ھەژمارەت بچیتە ژوورەوە و بەشداری بکەیت. بۆ قسەکانی تریشتان، بە خوا ئیتر بڵێین چی! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٣٤، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::کێشە نیە کاکە ئاساییە بۆمن درەنگ وەڵامدانەوە باشترە لەوەی ھەرگیز وەڵامت دەسنەکەوێ، وێنەو کورتە ڤیدیۆم کردووە ئەتوانن لەڕێی گۆگڵ درایڤەوە سەیری کەن @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ::::کێشەی وەرگێڕەکە: https://drive.google.com/file/d/1h4Oz4lKHYOkMVUwI_sr6sdpsOdFdWPgq/view?usp=sharing ::::کێشەی دەستکاریکردن: ::::https://drive.google.com/file/d/1MMI1Ae6v9CaP1_e40hehibQVN_GdK2sa/view?usp=sharing [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ٢١:٤٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] بۆ وێنەکە، ئەوە تەنیا ئاگادارییەکە و پێت دەڵێت دوای ئەوەی دەستت بە وەرگێران کردووە، لە ویکیی سەرچاوەوە دەستکاری کراوە. جا لێرەدا تۆ ئەگەر وەرگێڕانێکی وات نەکردبوو و ئەگەر ویستت، دەتوانیت لە سەرەتاوە دەست پێ بکەیتەوە، بەڵام خوا قبوڵ ناکات بۆ نموونە ٨٠٪ وەرگێڕانت کردبێت و لەبەر دەستکارییەک یان زیاتری ویکیی سەرچاوە، بێیت لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. بە کورتی، شتەکە لە دەستی خۆتە کە درێژە بە وەرگێڕان بدەیت یانیش لە سفڕەوە دەست پێ بکەیتەوە. ئەگەر ئیشی زۆرت لەسەری کردبوو، دەتوانیت ئەم ئاگادارییە بخەیتە پشتی گوێ و تەواو. بەستەری دووەم داوای مۆڵەتی دەکرد. ناتوانیت وەک وێنەکە بیخەیتە بەرچاوی گشتی؟ لایەنی کەم تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٢٩، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::بەڵێ ئەزانم منیش بەردەوام فەرامۆشی ئەکەم خۆ ناچم بەقسەی ئەو لەبەر پیتێک یان دارێژەیەک ووشە بە ووشە لە سفرەوە بنوسمەوە، ئەوەی دووەمیش ئێستا کراوە بە گشتی سەیری بکە تا تێبگەیت لە بابەتەکە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ١٨:١٠، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] وای لێ بکە. بۆ ڤیدیۆکەش، وا بزانم پەیوەندیی بە خاڵی دووەمتەوە نەبوو و کێشەیەکی ترت پیشان داوە کە ھەڵە نەبم لەو کاتەدا ھێڵی ئینتەرنێتەکەت لاواز بووە یان پچڕاوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:١٩، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == New update request == {{Ltr}} Hello, Aram. Can you rename [[ئەندروو ماونتبەتن وینز]] back to [[ئەندروو ماونتبەتن-وینز]], by readding the hyphen in Andrew Mountbatten-Windsor's surname? Andrew Mountbatten-Windsor's surname has been hyphenated again, as decreed by late Queen Elizabeth II, after the hyphen was briefly omitted from his surname, after he was stripped of all his royal and military titles. https://www.theguardian.com/uk-news/2025/nov/12/andrew-mountbatten-windsor-hyphenated-decreed-queen-elizabeth Yours sincerely, [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ١٥:٢٦، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :Hi {{وب|Kurcke}}. {{Done|Done}} Although in my language there isn’t a clear consensus on when or how hyphens should be used. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٠، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::Thank you very much. [[بەکارھێنەر:Kurcke|Kurcke]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurcke|لێدوان]]) ٠٦:٢٣، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) {{Ltr/end}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == لوڕی باکووری == @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کۆدی [[ئایزۆ ٦٣٩]]ی [[لوڕیی باکووری|لوڕی باکووری]] (lrc) لە کاتی بەکارھێنان بە زمانی ئینگلیزی دەنووسرێ کە لە پەڕەی [[لوڕی]] دیارە [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٤٦، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٢٦، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == وتار == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ماوەیەکە چەند وتارێکم نووسیووە، بۆتەکەت نیشانەی وتاری ھەتیووی دەخاتە سەر، نازانم بۆ وا دەنوسێت، بۆ نمونە وتاری [[مێرکێ]]. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١٠:٢٥، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] وتاری هەتیو واتا ئەو وتارە لە وتارێکی تر بەستەری نییە. ئەگەر تۆ لە شوێنێکی تر مێرکێت بەکار هێنا و بەستەرت بۆی کرد ئەوا دەتوانی تاگی هەتیو لابەری. هیوادارم سوود لەم نامەیەدا ببینی [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٢٠:٢٨، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ھەرچەندە ئەو بەکارھێنەرەش وەڵامی دایەوە، ویستم خۆیشم شتێک زیاد بکەم. وتارەکەت ھەتیوە چونکە ھیچ وتارێکی تر بەستەری پێ نەداوە. دەتوانن دوای ئەوەی وتارتان دروست کرد، بە [[ویکیپیدیا:بەستەردەری خێرا]] بەستەری پێ بدەیت، بەڵام تکایە بە وریایییەوە ئامڕازەکە بەکاربێنن؛ بۆی ھەیە بە ھەڵە بەستەر بە وتاری ناپەیوەندیدار بدەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٨، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == بۆتەکەد == سڵاو. گەلێ وتار ھەن سەرچاوەیان ھەیە کەچی ئارام بۆت تاکی بێسەرچاوەیان لێ دەدا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٢٥، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سڵاو، لە ئێستادا مەرجی بۆتەکە تا بزانێت چی سەرچاوەیە ئەوەیە کە سەرچاوەکە لە <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> بئاڵێنیت. جگە لە سەرچاوەکانی کتێب و چەند دانەیەکی تر کە زۆر جار بە [[داڕێژە:Sfn]] دادەنرێن و دواتر لە خوارەوە لە بەشی بیبیلۆگڕافی بە جیا و لە دەرەوەی <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> بانگ دەکرێن. ئەگەر ئەو نموونانەی تۆ بینیوتن جیان لە مەرجەکان، تکایە بەستەری دەستکاری یان وتارەکانم بۆ دانێ تا بزانم مەسەلە چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٢٠، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەو مەرجە ناتەواوە. وتار ھەن <code><nowiki><ref></ref></nowiki></code> تیا نییە، بەڵام سەرچاوەیان ھەیە. وەک وتاری [[تێوەپێچراوی]]. جیا لەوە، وتارێ سەروبنی یەک دوو پاراگرافە زیاتر لە یەک سەرچاوەی ناوێ. لێدانێ تاگی ھەر تەنیا سەرچاوە بۆ ئەم وتارانەش کارێکی هەڵەیە کە بۆتەکەت دەیکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٣٠، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::: {{وب|Aza}} قسەکانت ماقوڵن، بەڵام ئەوەی ئەو وتارەش بە سەرچاوە ھەژمار ناکرێت. دیار نییە ئەو بەستەرە بۆ چی دەقێکی وتارەکە سەرچاوەیە و چی پشتڕاست دەکاتەوە. دەبێت بە سایتەیشن سەرچاوەکان دانرێن کە دەستکاریکەری دیداری کردوویەتی بە ھێلکەی پاککراو. ڕەنگە بڵێی جا خۆ ئەم وتارە تەنیا دوو سێ دێڕە و ئەوەی بۆ چییە؛ بەکارھێنەرانی تر چاو لە من و تۆ دەکەن و وەک دەڵێن ئێمە ئاو دەڕێژین و ئەوانیش پێی تێ دەخەن. بەکارھێنەر ھەیە بە قەد ڕۆژنامەیەک دەنووسێ و لە کۆتایی بەستەرێکی سادە یان دەقێکی ڕووت دادەنێ و دەڵێ گووگڵ یان فڵان سەرچاوەیە. ئەمە دەبێ؟! لەسەر قسەکەی دواترت، کە پێت باش نییە تاگی بێسەرچاوە و یەک سەرچاوە لە ھەندێک وتار بدرێن، لە ئێستادا لای بۆتەکە وتاری کورت و ھەڵبژێردراویش وەک یەکن. ئەگەر دەڵێن با ئیتر ئەو دوو تاگە لەو جۆرە وتارانە نەدرێن، دەتوانن مەرجێکم پێ بڵێن؟ بۆ نموونە پێت باشە بڵێین ئەگەر وتارەکە ئەندامی [[:پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] بوو، ئەو دوو داڕێژەی لێ مەدە یان چۆن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٢٦، ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == پرسیار لە [[User:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]]ەوە (١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) == سلاو --[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|لێدوان]]) ١٨:٠٤، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:بارزان هۆزان قیتران|بارزان هۆزان قیتران]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٠:٣٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == زاری بەختیاری == @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە وتاری «[[زاری بەختیاری]]» وە لە پەڕەی «[[ڕەشنووس:عەلی مەردان خان بەختیاری]]» کاتێک کۆدی زمانی بەختیاری بەکاردەهێنرێت بە ئینگلیزی دەنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Average kurd|Average kurd]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٠:٤٩، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار == سڵاو کاک ئارام. پرسیارێکم هەبوو، [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D8%AC%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%AC%DB%86%D8%B1)#%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5%DB%86%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7_%D9%88%D8%B4%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%86%DB%8C%D9%87! ئێرە] چی لێهاتەوە؟! [[بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٠:٠١، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش کاک @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]]، وەڵا حیچ. یەکدەنگی لەسەر گۆڕینی نەبوو. گۆڕینی ئەم وشەیە ئاسان نییە و تا ١٠٠٪ دڵنیا نەبین دوای گۆڕینی پەشیمان نابینەوە یان نایکەینە وشەیەکی تر باشترە دەستی لێ نەدرێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٠:٥٦، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئا، تکایە ناوەکەشتان لە بەشی واژوو لە Cizr بکەنە SiNa. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٠:٥٧، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::زۆر سپاس گۆڕیم. بەو وەڵامەتان پرسیارێکی دیشم بۆ دروست بوو، ئەویش ئەوەیە کێشەکەی چێ کە بگۆڕدرێ؟ پێم جالب نێ کە زۆر لە ویکەکان بە زمانی خۆیان ئەو وشەیان نوسیوە بەڵام کوردی بە ئینگلیسی، شتێکی دیش ئەوەیە کێ دێ بڵێ ئەمن دژی ئەوەم کە ئەو نێوەتان بە کوردی نوسیوە کە پەشیمان ببینەوە لەو شتەی؟ پێموانێ هیچکێها لە بەکارهێنەران دوای گۆڕین دژی بە کوردی نوسین بن. بە سپاسەوە [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ١٣:٢٠، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] قسەکان لە دیوەخان کراون و دیارە کە بۆچی من وەک خۆم لە گۆڕینی ڕاڕام. وشەکە لە چەندین شوێن نووسراوە و ئێستا بکرێتە شتێک و دوای دوو ڕۆژی تر بڵێن بیکەنەوە ئەوەی پێشوو یان وشەیەکی تر، ئیشەکە دەبێتە دوو ئیش و من وەک خۆم ناتوانم ئەوە بکەم تا کۆمەڵگە ١٠٠٪ لەسەر یەک وشە یەکلایی نەبووبێتەوە. وشەکە پێشی ئەوەی من بێمە ویکی دانراوە و ناشتوانم بە نابەدڵی بیگۆڕم. ڕاستی من خۆم دڵم لێی ساردە و کۆمەڵگەش یەکدەنگ نییە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٤٨، ١ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦) == سڵاو، ویستم بەستەرەکانی نێوانزمان زیاد بکەم بۆ وتارێک کە تازە دروستم کرد بەڵام ڕێگەی پێنەدام, هۆکاری ڕێگەنەدانەکە دەگەڕێتەوە بۆ چی؟ . وتارەکە ناوی (سینالۆوا)یە و وتارەکە بە ئینگلیزی نووسراوە Sinaloa. --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]، ڕاستییەکەی بەھۆی ئامڕازێکەوە کێشەیەک لە گرێدانی زمانەکان دروست بووە، بەڵام ئێوە دەتوانن لە دەقەی ٩:١٠ تا کۆتایی [https://www.youtube.com/watch?v=bo_ugff2g6A سەیری ئەم ڤیدیۆیە بکەن] و وتارەکەتان گرێ بدەن. ھەر نەتانتوانی، پێم بڵێن تا خۆم بۆتانی گرێ بدەم، بەڵام تکایە ھەوڵ بدەن ئەو سەرچاوانە دانێن کە لە زمانە ڕەسەنەکەوە کراونەتە سەرچاوە نەک تەنیا بنووسن سەرچاوەکە ویکیپیدیای ئینگلیزییە. سپاس و ماندوو نەبن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٢١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::ببوورە مامۆستا ئەوەی لە ڤیدۆکەدایە هەوڵمدا بیکەم بەڵام لەوە دەچێت کێشە تەکنیکییەکە نەیەڵێت بیکەم، سپاست دەکەم ئەگەر گرێی بدەیت. [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢١:٠٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] {{کرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٤٤، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) bqzxng2g55my1hy4het3ot2ld37f19a 0 292692 1571307 1564202 2026-04-02T20:50:50Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1571307 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} بەرنامەی ئارتیمیس (Artemis) بەرنامەیەکی گەڕانە بەدوای مانگدا لەلایەن بەڕێوبەرایەتی نیشتمانیی فڕینەوانیی و بۆشاییگەریی ئەمریکا (ناسا - NASA) سەرکردایەتی دەکرێت، کە بە فەرمی لە ساڵی ٢٠١٧ لە ڕێگەی فەرمانی سیاسەتی بۆشاییگەری ژمارە ١ دامەزراوە. بەرنامەکە بە نیازە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ سەرلەنوێ جێگیر بکاتەوە بۆ یەکەمجار لە دوای ئەرکی ئەپۆلۆ ١٧ لە ساڵی ١٩٧٢دا، لەگەڵ ئامانجێکی درێژخایەنی ڕاگەیەندراو بۆ دروستکردنی بنکەیەکی هەمیشەیی لەسەر مانگ، کە چاوەڕوان دەکرێت گەشتە مرۆییەکان بۆ سەر مەریخ ئاسان بکات. == __LEAD_SECTION__ == بەرنامەی ئارتیمیس (Artemis) بەرنامەیەکی گەڕانە بەدوای مانگدا لەلایەن بەڕێوبەرایەتی نیشتمانیی فڕینەوانیی و بۆشاییگەریی ئەمریکا (ناسا - NASA) سەرکردایەتی دەکرێت، کە بە فەرمی لە ساڵی ٢٠١٧ لە ڕێگەی فەرمانی سیاسەتی بۆشاییگەری ژمارە ١ دامەزراوە. بەرنامەکە بە نیازە بوونی مرۆڤ لەسەر مانگ سەرلەنوێ جێگیر بکاتەوە بۆ یەکەمجار لە دوای ئەرکی ئەپۆلۆ ١٧ لە ساڵی ١٩٧٢دا، لەگەڵ ئامانجێکی درێژخایەنی ڕاگەیەندراو بۆ دروستکردنی بنکەیەکی هەمیشەیی لەسەر مانگ، کە چاوەڕوان دەکرێت گەشتە مرۆییەکان بۆ سەر مەریخ ئاسان بکات. دوو توخمە سەرەکییەکانی بەرنامەی ئارتمیس لە بەرنامەی کۆنستێلاسیۆنی ئێستا هەڵوەشاوەتەوە وەرگیراون: کەشتی ئاسمانی ئۆریۆن (بە ESM لەبری مۆدیولێکی خزمەتگوزاری دروستکراوی ئەمریکا) و ئامێری بەرزکردنەوەی موشەکی ڕەق لە سیستەمی هەڵدانی بۆشایی ئاسمان (SLS) (لە سەرەتادا بۆ Ares V پەرەی پێدراوە). توخمەکانی دیکەی بەرنامەکە، وەک وێستگەی بۆشایی ئاسمانی دەروازەی مانگ و سیستەمی نیشتنەوەی مرۆڤ, لەلایەن [[پێڕستی دەزگاکانی بۆشایی|دەزگاکانی بۆشایی ئاسمانی حکومی]] و کۆمپانیا تایبەتەکانی فڕینی بۆشایی ئاسمانەوە لە پەرەپێداندان، هاوکارییەکانی پابەندبوون بە ڕێککەوتنەکانی ئارتێمیس و گرێبەستە حکومییەکان. {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|ئیسرائیل|کۆمەڵەی خۆر|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠|گەردوون|فەڕەنسا|کەنەدا|کۆریای باشوور}} == ئۆریۆن == پرۆگرامی ئارتێمیس لە دەوری زنجیرەیەک ئەرکی SLS ڕێکخراوە. ئەم گەشتە ئاسمانییانە لە ڕووی ئاڵۆزییەوە زیاد دەکەن و بڕیار وایە لە مەودای ساڵێک یان زیاتردا ئەنجام بدرێن. ناسا و هاوبەشەکانی پلانی گەشتەکانی (Artemis I) تاوەکو (Artemis V)یان داناوە؛ هەروەها گەشتەکانی دواتری ئارتێمیسیش پێشنیار کراون. هەر گەشتێکی (SLS) جەخت دەخاتە سەر هەڵدانی موشەکی هەڵگری (SLS) کە کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین (Orion) هەڵدەگرێت. گەشتەکانی دوای (Artemis II) پشت بەو گەشتە پاڵپشتییانە دەبەستن کە لەلایەن ڕێکخراوەکانی ترەوە دەستپێدەکرێن، هەروەها پشت بە کەشتییە ئاسمانییەکان دەبەستن بۆ ئەنجامدانی ئەرکە یارمەتیدەرەکان. موشەکی هەڵگری (SLS)، کەشتیی ئاسمانیی ئۆراین (Orion) و سیستەمی نیشتنەوەی مرۆڤ (HLS)، ژێرخانی سەرەکیی گەشتە ئاسمانییەکانی پڕۆژەی "ئارتێمیس" پێکدەهێنن؛ هەروەها وێستگەی (Lunar Gateway) ڕۆڵێکی پاڵپشتی دەگێڕێت بۆ نیشتەجێبوونی مرۆڤ. ژێرخانە پاڵپشتەکانی پڕۆژەی "ئارتێمیس" بریتین لە: خزمەتگوزاریی بارە بازرگانییەکانی سەر مانگ (CLPS)، پەرەپێدانی ژێرخانە زەوینییەکان، کەمپی بنەڕەتیی ئارتێمیس لەسەر مانگ، ئۆتۆمبێلە مانگگەڕەکان و پۆشاکی ئاسمانی. هەندێک لە ڕەهەندەکانی بەرنامەکە ڕووبەڕووی ڕەخنە بوونەتەوە، وەک بەکارهێنانی خولگەیەک کە پێی دەوترێت "خولگەی هالۆی نیمچە-ڕاستەهێڵ" (NRHO) و هەروەها بابەتی بەردەوامبوونی پڕۆژەکە (لە ڕووی تێچوو و دارایییەوە). یەکەم هەڵدانی کەشتیی "ئۆراین" لەسەر موشەکی (SLS) لە بنەڕەتدا بۆ ساڵی ٢٠١٦ بڕیاردرابوو، بەڵام ڕووبەڕووی چەندین دواکەوتنی یەک لە دوای یەک بووەوە؛ لە کۆتاییدا لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ وەک گەشتی "ئارتێمیس ١" هەڵدرا، کە تەنها ڕۆبۆت و مانیکۆنی (بوکەڵەی تاقیکردنەوە) لەناو دەبوو. هەتا ڕێکەوتی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥، خشتەی کاتیی گەشتەکان بەم شێوەیەیە: هەڵدانی گەشتی Artemis II کە سەرنشینی تێدایە بۆ مانگی ئازاری ٢٠٢٦ بڕیار دراوە؛ نیشتنەوەی مرۆیی لەسەر مانگ لە گەشتی Artemis III چاوەڕوان دەکرێت زووتر لە ناوەڕاستی ٢٠٢٧ ئەنجام نەدرێت؛ پڕۆسەی لکاندنی (Docking) گەشتی Artemis IV بە وێستگەی (Lunar Gateway) بۆ کۆتاییی ٢٠٢٨ پلان بۆ داڕێژراوە؛ گەشتی Artemis V کە لکاندنی چەند بەشێکی گرنگی وەک (ESPRIT)ی ئاژانسی ئاسمانیی ئەورووپی، (Canadarm3)ی کەنەدی و ئۆتۆمبێلی (Lunar Terrain Vehicle)ی ناسا لەخۆ دەگرێت، بۆ سەرەتای ٢٠٣٠ دانراوە؛ و گەشتی Artemis VI کە چاوەڕوان دەکرێت ژووری پەستانی هەوا بۆ زانست و تیمی مرۆیی (Airlock) بۆ وێستگەی (Gateway) زیاد بکات، بۆ سەرەتای ٢٠٣١ پلان کراوە. دوای ئارتێمی شەشەم، ناسا پلانی نیشتنەوەی ساڵانە لەسەر مانگ لەو کاتەوە دادەنێت. بەرنامەکە ڕووبەڕووی گەورەترین مەترسی بووەوە بەهۆی گۆڕانکارییەکی بەرچاوی ئابووریی هەڵدانی لە سەرەتای ساڵانی 2020 بەهۆی [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی دووبارە بەکارھاتوو|ئۆتۆمبێلی هەڵدانی دووبارە بەکارهێنەرەوە]] . دوای ئەوەی چەندین دانیشتنی کۆنگرێس مشتومڕی لەسەر بەردەوامبوونی بەرنامەکە کرد، لە کۆتاییدا بە پەسەندکردنی یاسای یەک پڕۆژە یاسای گەورەی جوانی ساڵی ٢٠٢٥ پارەی بۆ دابینکرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mendenhall |یەکەم=Brooks |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.astronomy.com/space-exploration/trumps-one-big-beautiful-bill-sets-the-stage-for-nasas-return-to-the-moon/|سەردێڕ="One Big Beautiful Bill" sets stage for NASA's return to the Moon |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Astronomy Magazine |زمان=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMendenhall2025">Mendenhall, Brooks (July 9, 2025). [https://www.astronomy.com/space-exploration/trumps-one-big-beautiful-bill-sets-the-stage-for-nasas-return-to-the-moon/ ""One Big Beautiful Bill" sets stage for NASA's return to the Moon"]. ''Astronomy Magazine''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 17,</span> 2025</span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Artemis program}} [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] [[پۆل:فڕینی بۆشایی]] av7mc3mo24z3pky8dqg5he1ujwyyldj 0 293069 1571185 1565451 2026-04-02T17:25:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:تاجیکستان|تاجیکستان]] 1571185 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''ماوەرائەننەھر''' ناوچەیەکی مێژووییە و بەشێکە لە [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]]، [[ئۆزبەکستان]] و بەشی باشووری ڕۆژاوای [[کازاخستان]] و بەشی باشووری [[قرغیزستان]] لەخۆدەگرێت. تا سەرەتای [[سەدەی بیستەم]] [[ئەورووپا|ئەورووپییەکان]] ئەم ناوچەیەیان بە '''ترانسۆکسیانا''' دەناسی ({{بە ئینگلیزی|Transoxiana}}) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=البعلبكي |یەکەم=منير |بەستەری نووسەر=منير البعلبكي |ڕێکەوت=١٩٩١|ناونیشان=http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=254499|سەردێڕ=موسوعة شبكة المعرفة الريفية |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120707192511/http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=254499 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=12 كانون الأول 2011 |وێبگە=موسوعة المورد}}</ref> ئەمە وەرگێڕانێکی [[زمانی لاتینی|لاتینییە]] بۆ ناوی یۆنانی کۆن بە واتای «لەودیو ڕووباری ئۆکسوس»، [[عەرەب]]ی [[موسڵمان]] ئەو ناوچەیەیان بە «بیلاد ماوەرائەننەھر» (زەوی ئەودیوی ڕووبار) ناوبرد کاتێک لە سەدەی یەکەمی کۆچیدا ئەو ناوچەیەیان [[وڵاتگریی موسڵمانەکان|داگیرکرد]]، ئاماژەیان بەو دوو ڕووبارە گەورەیە دەکرد کە لە ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا ھاوسنوورن: ڕووباری سیر دەریا (٢٢١٢ کم) و ڕووباری ئۆکسوس (١٤١٥ کم). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Transoxiana}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|مێژوو|تاجیکستان}} [[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان]] [[پۆل:ھەرێمەکانی ئاسیا]] [[پۆل:جوگرافیای ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی]] i91tnvm9ritbrkcly77i8plixzs2sz8 0 293132 1571101 1570724 2026-04-02T15:23:11Z Tessla 41338 1571101 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = 98th_Academy_Awards_poster.png}} ڕێوڕەسمی '''٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار'''، کە لەلایەن [[ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جووڵاو]] (ئەی ئێم پی ئەی ئێس) پێشکەش کرا، لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٦، لە [[شانۆی دۆڵبی]] لە [[ھۆڵیوود (کالیفۆڕنیا)|ھۆڵیوود، لۆس ئانجلەس]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان بەڕێوەچوو. لە کاتی ئاھەنگەکەدا، ئەکادیمیا [[خەڵاتەکانی ئۆسکار]]ی (کە بە شێوەیەکی باو وەک ئۆسکار ئاماژەیان پێ دەکرێت) لە ٢٤ کاتگۆریدا پێشکەش کرد، بۆ ڕێزلێنان لەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠٢٥دا بڵاوکراونەتەوە. ڕێوڕەسمەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەلایەن [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی|ئەی بی سی]] تەلەڤیزیۆنی کرا و لەسەر [[ھولو]] پەخشکرا.<ref name="Ceremony">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Davis |یەکەم=Clayton |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/awards/conan-obrien-oscars-host-2026-date-march-1236338970/|سەردێڕ=Conan O’Brien to Return as Oscars Host for 98th Ceremony Set for March |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ئەکتەری کۆمیدی [[کۆنان ئۆوبراین]] بۆ دووەمجار لەسەریەک گەڕایەوە بۆ پێشکەشکردنی بەرنامەکە، دوای ئەوەی ستایشی زۆری لێکرا بۆ پێشکەشکردنی [[٩٧ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|ساڵی ڕابردوو]]، لەگەڵ ڕاج کاپوور و کەیتی مولان کە بۆ سێیەم ساڵ لەسەریەک وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار گەڕانەوە، و ھامیش ھامیلتۆن وەک دەرھێنەر گەڕایەوە. لە ڕووداوە پەیوەندیدارەکاندا، ئەکادیمیا ١٦ەمین ڕێوڕەسمی خەڵاتەکانی پارێزگارانی لە ھۆڵی ڕەی دۆڵبی لە کۆمەڵگەی ئۆڤەیشن ھۆڵیوود لە ھۆڵیوود لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥دا ئەنجامدا.<ref name="Governors Awards">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Thompson |یەکەم=Anne |بەستەری نووسەر=Anne Thompson (film journalist) |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.indiewire.com/awards/industry/governors-awards-recap-tom-cruise-honorary-oscar-1235161116/|سەردێڕ=At the Governors Awards, Celebrating Tom Cruise While Reckoning with an Uncertain Future |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[IndieWire]]}}</ref> خەڵاتە زانستی و تەکنیکییەکانی ئەکادیمیا لە ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦، لە ڕێوڕەسمێکدا لە مۆزەخانەی ئەکادیمیای وێنەی جووڵاو لە لۆس ئانجلەس پێشکەش دەکرێن. [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] پێشەنگی شەش خەڵات بوو، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و باشترین کاستینگ، و بووە یەکەم وەرگری ئەم خەڵاتە لەم کاتگۆرییە نوێیەدا.<ref name="Winners">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pedersen |یەکەم=Erik |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://deadline.com/lists/2026-oscars-winners-list-academy-awards/|سەردێڕ=2026 Oscars Winners List: Full Results From the Academy Awards |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref name="Kulukundis">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Gardner |یەکەم=Chris |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cassandra-kulukundis-casting-casting-one-battle-after-another-1236531087/|سەردێڕ=Cassandra Kulukundis Makes Academy Awards History by Winning First-Ever Casting Oscar |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> براوەکانی تر بریتی بوون لە ''گوناھباران'' (Sinners) بە چوار خەڵات؛ ''فرانکشتاین'' بە سێ خەڵات؛ ''ڕاوچییەکانی دێوی کەی پۆپ'' بە دوو خەڵات؛ و ''ھەموو ژوورە چۆڵەکان''، ''[[ئەڤەتار: ئاگر و خۆڵەمێش]]''، ''ئێف وەن''، ''ئەو کچەی کە بۆ مرواری گریا''، ''ھامنێت''، ''بەڕێز ھیچ کەسێک دژی پوتین''، ''بایەخی سۆزداری''، ''گۆرانیبێژەکان''، ''دوو کەس کە تف ئاڵوگۆڕ دەکەن''، و ''چەکەکان'' بە یەک خەڵات بۆ ھەر یەکێکیان.<ref name="Winners"/> == براوەکان و کاندیدەکان == کاندیدەکانی ٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، لە شانۆی ساموێڵ گۆڵدوین لە بێڤەرلی ھیڵز، لەلایەن ئەکتەر دانیێڵ بروکس و ئەکتەر [[لویس پولمان|لویس پوڵمان]] ڕاگەیەندران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Evans |یەکەم=Greg |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://deadline.com/2026/01/oscar-nominations-announcement-danielle-brooks-lewis-pullman-1236684036/|سەردێڕ=Danielle Brooks And Lewis Pullman To Announce 2026 Oscar Nominations Next Week |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lang |یەکەم=Brent |دوایین٢=Moreau |یەکەم٢=Jordan |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/news/oscar-nominations-2026-sinners-one-battle-after-another-1236632380/|سەردێڕ=Oscar Nominations 2026: ‘Sinners’ Dominates With 16 Nods, ‘One Battle After Another’ Follows With 13 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wiseman |یەکەم=Andreas |دوایین٢=Hipes |یەکەم٢=Patrick |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://deadline.com/lists/2026-oscar-nominations-list/|سەردێڕ=Oscar Nominations 2026: ‘Sinners’ Leads With Record 16, ‘One Battle’ Next – The Complete List |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> شازدە کاندیدکردنەکەی فیلمی «گوناھباران» زۆرترینە لە مێژووی ئۆسکاردا، کە ژمارەی پێشووی ١٤ کاندیدکردنی تێپەڕاند کە بە ھاوبەشی لای فیلمەکانی «ھەموو شتێک دەربارەی ئیڤ» (١٩٥٠)، [[تایتانیک (فیلمی ١٩٩٧)|تایتانیک]] (١٩٩٧)، و [[لا لا لاند]] (٢٠١٦) بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Canfield |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ='Sinners' Gets Most Oscar Nominations Ever |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/sinners-most-nominated-movie-oscars-history-2026-1236480942/ |journal=[[The Hollywood Reporter]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Davis |یەکەم=Clayton |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ='Sinners' Breaks All-Time Oscar Nomination Record with 16 Nods |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/sinners-oscars-nominations-record-16-nods-1236632543/ |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> ھەروەھا ژمارەی پێوانەیی زۆرترین کەسی ڕەشی کاندیدکراو بۆ یەک فیلمی شکاند کە دە کەس بوون. چەندین ڕەخنەگری فیلم و ڕۆژنامەنووس ستایشی ئەم دەستکەوتەی کاندیدکردنەکانیان کرد، و دەستخۆشییان لە ئەکادیمیا کرد بۆ لەخۆگرتنی سینەمای ڕەشپێستەکان و [[وێژەی ترسناک|چەشنی ترسناک]]. ستۆدیۆی فیلمەکە، [[وارنەر برۆس پیکچەرز]]، سی کاندیدکردنی بەدەستھێنا، کە یەکسان بوو لەگەڵ ژمارەی پێوانەیی خۆی کە لە [[٧٧ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|٢٠٠٥]]دا تۆماری کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Rubin |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Warner Bros. Ties Own Oscar Studio Record with 30 Nominations for 'Sinners' and 'One Battle After Another' |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/news/warner-bros-oscar-studio-record-sinners-one-battle-after-another-1236637745/ |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> لە کۆتاییدا، یازدە ئۆسکاری بردەوە (یەک دانە بۆ «چەکەکان»، چوار بۆ «گوناھباران»، و شەش بۆ «یەک شەڕ لە دوای ئەوی تر»)، کە یەکسان بوو لەگەڵ ژمارەی پێوانەیی زۆرترین بردنەوە لەلایەن ستۆدیۆیەکەوە لە یەک ساڵدا.<ref name="WB">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Gardner |یەکەم=Chris |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ='One Battle After Another', 'Sinners' Help Warner Bros. Tie Record for Most Oscar Wins by Studio |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/warner-bros-wins-most-oscars-studio-2026-oscars-1236531123/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[The Hollywood Reporter]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260316132641/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/warner-bros-wins-most-oscars-studio-2026-oscars-1236531123/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا، [[تیمۆتی شەلەمەی]] بووە گەنجترین ئەکتەر کە سێ کاندیدکردنی نواندن بەدەستبھێنێت لە دوای [[مارلۆن براندۆ]]، ھەروەھا بووە گەنجترین کەس کە لە ھەمان ساڵدا ھەم بۆ نواندن و ھەم بۆ بەرھەمھێنان کاندید بکرێت، کە لە [[وارن بیتی]] تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Andreeva |یەکەم=Nellie |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://deadline.com/2026/01/timothee-chalamet-youngest-best-actor-3-oscar-nominations-1236692822/|سەردێڕ=Timothée Chalamet Becomes Youngest Male Actor To Score 3 Oscar Nominations Since Marlon Brando |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> واگنەر مۆرا بووە یەکەم بەڕازیلی کە بۆ [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر|باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا]] کاندید بکرێت،<ref name="Diversity">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Davis |یەکەم=Clayton |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars Diversity Report: 'Sinners' Ties Record for Most Black Nominees from a Single Film, Plus Milestones for Chloé Zhao, Guillermo del Toro, and More |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-diversity-report-2026-sinners-latinos-women-1236632578/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260122150827/https://variety.com/2026/film/awards/oscars-diversity-report-2026-sinners-latinos-women-1236632578/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}<cite class="citation magazine cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDavis2026">Davis, Clayton (January 22, 2026). </cite></ref> و [[ستێلان سکارسگارد]] بووە یەکەم ئەکتەر کە بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت کاندید بکرێت بۆ فیلمێکی نێودەوڵەتیی غەیرە ئینگلیزی.<ref name="Diversity"/> ماوەی ٤٠ ساڵ لە نێوان یەکەم کاندیدکردنی ئەیمی مادیگان، بۆ ڕۆڵی پاڵپشت لە فیلمی «دووجار لە تەمەنێکدا» (١٩٨٥)، و کاندیدکردنی ئەم دواییەی بۆ فیلمی «چەکەکان»، ژمارەی پێوانەیی درێژترین ماوەی نێوان کاندیدکردنەکانی ئۆسکاری بۆ ئەکتەرێکی ژن تۆمار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hood |یەکەم=Cooper |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://screenrant.com/amy-madigan-oscars-nomination-gap-record/|سەردێڕ=Amy Madigan Makes Oscars History With Weapons Nomination, Breaking 55-Year-Old Record |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Screen Rant]]}}</ref> ڕوت ئەی کارتەر بووە خاوەنی زۆرترین کاندیدکردن لەنێو ژنە ڕەشپێستەکاندا لە ھەر کاتگۆرییەکدا، بە پێنجەم کاندیدکردنی بۆ باشترین دیزاینی جلوبەرگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Davis |یەکەم=Clayton |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/ruth-e-carter-most-nominated-black-woman-oscars-history-1236632808/|سەردێڕ=‘Sinners’ Costume Designer Ruth E. Carter Becomes Most-Nominated Black Woman in Oscar History |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ئۆتم دوراڵد ئارکاپاو بووە چوارەم ژن و یەکەم ژنە ڕەنگپێست کە بۆ [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین وێنەگری سینەمایی|باشترین وێنەگری سینەمایی]] کاندید بکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tangcay |یەکەم=Jazz |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://variety.com/2026/artisans/news/autumn-arkapaw-oscar-nomination-first-woman-of-color-cinematography-1236632784/|سەردێڕ=‘Sinners’ DP Autumn Durald Arkapaw Makes Oscar History as First Woman of Color Nominated for Best Cinematography |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> و یەکەم ژن و یەکەم کەسی ڕەشپێست کە خەڵاتەکە بباتەوە. کلۆی ژاو بووە دووەم ژن، لە دوای جەین کامپیۆن، و یەکەم ژنە ڕەنگپێست کە دوو جار بۆ [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] کاندید بکرێت، ھەروەھا یەکەم ژن کە پێشتر خەڵاتەکەی بردبێتەوە.<ref name="Diversity">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Davis |یەکەم=Clayton |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Oscars Diversity Report: 'Sinners' Ties Record for Most Black Nominees from a Single Film, Plus Milestones for Chloé Zhao, Guillermo del Toro, and More |ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-diversity-report-2026-sinners-latinos-women-1236632578/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260122150827/https://variety.com/2026/film/awards/oscars-diversity-report-2026-sinners-latinos-women-1236632578/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}<cite class="citation magazine cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDavis2026">Davis, Clayton (January 22, 2026). </cite></ref> بە نۆ کاندیدکردن بۆ باشترین فیلم، دیدی گاردنەر بووە خاوەنی زۆرترین کاندیدکردن لەنێو بەرھەمھێنەرە ژنەکاندا، و یەکسانبوونی خۆی لەگەڵ کاتلین کێنەدی شکاند.<ref name="Diversity"/> فیلمی «بایەخی سۆزداری» بووە یەکەم بەرھەمی نەرویژی کە خەڵاتی باشترین فیلمی نێودەوڵەتی بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Vivarelli |یەکەم=官 |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://variety.com/2026/awards/global/norway-oscar-international-joachim-trier-sentimental-value-1236689844/|سەردێڕ=Norway Cheers Its First Oscar for Best International Feature Film With Joachim Trier’s ‘Sentimental Value’ as ‘Historic Moment’ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260316134508/https://variety.com/2026/awards/global/norway-oscar-international-joachim-trier-sentimental-value-1236689844/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> بردنەوەی ھاوبەشی فیلمەکانی «گۆرانیبێژەکان» و «دوو کەس کە تف ئاڵوگۆڕ دەکەن» لە کاتگۆریی باشترین کورتەفیلمی ڵایڤ ئاکشن، حەوتەمین جار بوو کە یەکسانبوون لە مێژووی ئۆسکاردا ڕووبدات و یەکەم جار بوو لە دوای [[٨٥ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|٢٠١٣]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rubin |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://variety.com/2026/film/awards/oscars-tie-seventh-time-history-live-action-short-1236689370/|سەردێڕ=Oscars Surprise: Live-Action Short Results in Seventh Tie in Academy Awards’ History |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260316124451/https://variety.com/2026/film/awards/oscars-tie-seventh-time-history-live-action-short-1236689370/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کالیفۆڕنیا}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} rjpnq43xd53a8czv7swvbmtt2vmbloy 0 293145 1571100 1568283 2026-04-02T15:21:59Z Tessla 41338 /* وێنەگرتن */ 1571100 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:One Battle After Another.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمی فیلم]] '''''جەنگێک دوای جەنگێکی تر''''' فیلمێکی [[کۆمیدیای ڕەش]]ی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشن-ھەستبزوێنی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٥ە لە بەرھەمھێنان، نووسین و دەرھێنانی پۆڵ تۆماس ئاندەرسنە. لە ڕۆمانی ڤاینلاندی ساڵی ١٩٩٠ی تۆماس پینچنەوە وەرگیراوە. [[کاستی پڕ ئەستێرە|کاستە پڕ ئەستێرەکەی]] فیلمەکە لەلایەن [[لیۆناردۆ دیکاپریۆ]]، [[شۆن پێن]]، [[بنیسیۆ دێل تۆرۆ]]، ڕێجینا ھۆڵ، تیانا تایلۆر، و چەیس ئینفینیتی (لە یەکەم دەرکەوتنی سینەماییدا) سەرکردایەتی دەکرێت. چیرۆکەکە باس لە شۆڕشگێڕێکی پێشوو دەکات کە ناچار دەبێت بگەڕێتەوە بۆ شێوازی ژیانی شەڕکەری پێشووی، لەکاتێکدا لەلایەن ئەفسەرێکی سەربازیی گەندەڵەوە ڕاو دەنرێت. ئاندەرسن لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە ویستوویەتی ڤاینلاند بگونجێنێت بۆ سینەما و دواجار چیرۆکەکانی خۆی لە کاتی نووسینی سیناریۆکەدا خستە ناو گێڕانەوەکە. [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە کالیفۆرنیا لە کانوونی دووەم تا حوزەیرانی ٢٠٢٤ بە بەکارھێنانی ڤیستاڤیژن ئەنجامدرا، و بووە یەکێک لە یەکەم فیلمەکان کە لە دوای ساڵانی ١٩٦٠ەوە ئەو فۆرماتە بەکاربھێنێت. دوای نمایشی یەکەمی لە شانۆی تی سی ئێڵ چینی لە لۆس ئانجلەس لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، ''جەنگێک دوای جەنگێکی تر'' لە ٢٦ی ئەیلوول لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز]] بڵاوکرایەوە. بە بوودجەیەکی ١٣٠–١٧٥ ملیۆن دۆلاری، گرانبەھاترین فیلمی کاروانی ھونەریی ئاندەرسنە. ٢٠٩٫٧ ملیۆن دۆلاری لە سەرتاسەری جیھاندا کۆکردەوە، کە لە بۆکس ئۆفیسدا کەمتر لە چاوەڕوانییەکان بوو بەڵام وەک پڕداھاتترین فیلمی ئاندەرسن دەرکەوت. ''جەنگێک دوای جەنگێکی تر'' ستایشی ڕەخنەگران و چەندین خەڵاتی بەدەستھێنا. شەش خەڵاتی لە [[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]] بردەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]]، [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]]، و باشترین کاستینگ، کە بووە یەکەم وەرگری ئەمەی دواییان. ھەروەھا سێ بردنەوەی لە ٣١ەمین خەڵاتەکانی کریتیکس چۆیس (لەوانە باشترین فیلم)، چوار بردنەوە لە ٨٣ەمین خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆبس (لەوانە باشترین فیلم – میوزیکاڵ یان کۆمیدی)، یەک بردنەوە لە ژمارەیەکی پێوانەیی حەوت کاندیدکردن لە ٣٢ەمین خەڵاتەکانی ئەکتەر، و شەش بردنەوە لە ٧٩ەمین خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی (لەوانە [[خەڵاتی بافتا بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]]) بەدەستھێنا. فیلمەکە لەلایەن [[پەیمانگای فیلمی ئەمریکی]] وەک یەکێک لە دە باشترین فیلمەکانی ساڵی ٢٠٢٥ دەستنیشانکرا و پێنج خەڵاتی لە دەستەی نیشتمانیی پێداچوونەوە (لەوانە باشترین فیلم) بردەوە. == وێنەگرتن == [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ لە [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] دەستی پێکرد.<ref name="LostCoastOutpost">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Goff |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://lostcoastoutpost.com/2024/jan/29/watch-first-look-leonardo-dicaprio-character-new-p/|سەردێڕ=(WATCH) First Look at Leonardo DiCaprio In Character for New Paul Thomas Anderson Film Currently Filming in Humboldt |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240825105231/https://lostcoastoutpost.com/2024/jan/29/watch-first-look-leonardo-dicaprio-character-new-p/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Lost Coast Outpost}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schreur |یەکەم=Brandon |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.comingsoon.net/movies/news/1513975-leonardo-dicaprio-set-photos-reveal-first-look-at-paul-thomas-andersons-new-movie|سەردێڕ=Leonardo DiCaprio Set Photos Reveal First Look at Paul Thomas Anderson's New Movie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240131022743/https://www.comingsoon.net/movies/news/1513975-leonardo-dicaprio-set-photos-reveal-first-look-at-paul-thomas-andersons-new-movie |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[Mandatory (company)#Owned or associated websites|ComingSoon.net]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Coates |یەکەم=Lauren |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ='One Battle After Another' Teaser: Leonardo DiCaprio, Paul Thomas Anderson Unite with Guns Blazing in First Footage |ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/one-battle-after-another-leonardo-dicaprio-paul-thomas-anderson-1236277796/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251128070320/https://variety.com/2025/film/news/one-battle-after-another-leonardo-dicaprio-paul-thomas-anderson-1236277796/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> فیلمەکە (لەژێر ناوی کارکردنی بی سی پڕۆجێکت) بۆ ماوەی یازدە ڕۆژ لە سەرتاسەری [[ناوچەی ھەمبۆلت (کالیفۆرنیا)|شارستانی ھەمبۆلت]] لە ئارکاتا، کەتن، یووریکا، نیڵاند، و ترینیداد وێنەگیرا. ڕاوێژ بە شارەزا ناوخۆیییەکان کرا، لەوانە سیستەرز ئۆڤ زە ڤالی، کە سیستەرز ئۆڤ زە برەیڤ بیڤەر لە فیلمەکەدا لەسەر ئەوان بنچینە کرابوو.<ref name="Tapestry">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Saperstein |یەکەم=Pat |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=How 'One Battle After Another' Shot Across a 'Tapestry of California': Finding the Car Chase Hills, Filming Next to the Border Wall, and Consulting with Real Weed-Growing Nuns |ناونیشان=https://variety.com/2025/film/features/one-battle-after-another-car-chase-location-breakdown-1236529697/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250927165244/https://variety.com/2025/film/features/one-battle-after-another-car-chase-location-breakdown-1236529697/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> ئاندەرسن و تیمەکەی بەشدارییان لە ئاھەنگی دەرچوونی قوتابخانەی ئامادەییی یووریکا کرد بۆ تێبینیگرتن لەسەر ڕەوتی مۆسیقا و مۆدێل؛ قوتابییەکان وەک [[کۆمبارس]] بۆ دیمەنێکی سەرەکی ھەڵبژێردران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bartlett |یەکەم=Amanda |ناونیشان=https://www.sfgate.com/sf-culture/article/leonardo-dicaprio-movie-northern-california-21051254.php|سەردێڕ=Locals spill the secrets of filming 'One Battle After Another' in NorCal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250926211813/https://www.sfgate.com/sf-culture/article/leonardo-dicaprio-movie-northern-california-21051254.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> لە ٣ی شوباتدا، بەرھەمھێنان بۆ [[ساکرامێنتۆ، کالیفۆرنیا|ساکرامێنتۆ]] گوازرایەوە، بە وێنەگرتن لە بینای کارگێڕیی شارستانی ساکرامێنتۆ و دادگای شارستانی ساکرامێنتۆ. [[شاری چادر|کۆمەڵگەیەکی نیشتەجێبوونی بێماڵەکان]] چۆڵکرا بۆ ئەوەی ڕێگە بە وێنەگرتن بدرێت، ئەمەش مشتومڕی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Trubey |یەکەم=Devin |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.abc10.com/article/news/local/sacramento/sacramento-movie-super-bowl-festivities/103-3c15a421-4cc8-4385-b303-aacb7212898c|سەردێڕ=Tents cleared from park ahead of movie filming, Sacramento Homeless Union says |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240226053019/https://www.abc10.com/article/news/local/sacramento/sacramento-movie-super-bowl-festivities/103-3c15a421-4cc8-4385-b303-aacb7212898c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کۆشکە کۆنەکەی ساکرامێنتۆی پارێزگار [[ڕۆناڵد ڕەیگن]] وەک دیمەنە دەرەکییەکانی بارەگای یانەی سەرکێشانی کریسمس بەکارھێنرا.<ref name="Tapestry">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Saperstein |یەکەم=Pat |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=How 'One Battle After Another' Shot Across a 'Tapestry of California': Finding the Car Chase Hills, Filming Next to the Border Wall, and Consulting with Real Weed-Growing Nuns |ناونیشان=https://variety.com/2025/film/features/one-battle-after-another-car-chase-location-breakdown-1236529697/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250927165244/https://variety.com/2025/film/features/one-battle-after-another-car-chase-location-breakdown-1236529697/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> بەرھەمھێنان بۆ ماوەی دوو مانگ و نیو پشووی لە وێنەگرتن وەرگرت چونکە دێل تۆرۆ کێشەی کاتی ھەبوو لەگەڵ فیلمی زە فۆنیشیان سکیم-ی [[وێس ئاندرسن]] (کە لە نێوان ئازار و حوزەیرانی ٢٠٢٤ وێنەگیرا). کاتێک دێل تۆرۆ ڕاستەوخۆ لە سێتی بەرلین بۆ فیلمی زە فۆنیشیان سکیم گەیشت، بە ھەبوونی دە ڕۆژ لە نێوان پڕۆژەکاندا، چووە ناو بەرھەمھێنانێکی خێراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Ford |یەکەم=Lily |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Leonardo DiCaprio, Paul Thomas Anderson Explain Why They Had to Pause Production on 'One Battle After Another' |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/leonardo-dicaprio-paul-thomas-anderson-production-battle-1236432038/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[The Hollywood Reporter]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251128164803/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/leonardo-dicaprio-paul-thomas-anderson-production-battle-1236432038/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bentz |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://screenrant.com/the-phoenician-scheme-movie-release-date-wes-anderson/|سەردێڕ=The Phoenician Scheme Release Date Revealed, Wes Anderson’s Next Movie Confirmed For 2025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260105205303/https://screenrant.com/the-phoenician-scheme-movie-release-date-wes-anderson/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Screen Rant]]}}</ref><ref name="Benicio">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Abramovitch |یەکەم=Seth |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Benicio del Toro on Bonding with Leo, Rewriting PTA, and His First Oscar Nom in Decades |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/benicio-del-toro-interview-one-battle-after-another-oscars-1236510776/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[The Hollywood Reporter]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260223173906/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/benicio-del-toro-interview-one-battle-after-another-oscars-1236510776/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> دێل تۆرۆ دەربارەی وێنەگرتنی ٢٠٢٤ وتی: «دە ڕۆژم ھەبوو بۆ بارگە کردنەوە و بارگە بەستن»، و زیادی کرد، «کاراکتەرەکەم لە فیلمەکەی وێس کۆتایی پێ بھێنم و پاشان وەک سێنسێی جل لەبەر بکەم و تەنھا بڕۆم. کاتت نییە بۆ خۆگونجاندن. ئەگەر بتەوێت باز بدەیتە سەر کەروسێلێک، بە گشتی کاتت دەوێت بۆ ڕاکردن و پێگەیشتن و پاشان بازدانە ناوی. ھیچ کام لەمانە نەبوو.»<ref name="Benicio"/> وێنەگرتنی شوێنەکان ھەروەھا لە پارکی ویلایەتی بیابانی ئانزا-بۆریگۆ و بۆریگۆ سپرینگس لە ئایاری ٢٠٢٤، و [[ئێڵ پاسۆ|ئێڵ پاسۆ، تێکساس]]، بە شەمەندەفەرە سەرشەقامەکانی ئێڵ پاسۆشەوە، لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bartlett |یەکەم=Amanda |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.sfgate.com/sf-culture/article/leo-dicaprio-sean-penn-movie-california-desert-19513034.php|سەردێڕ=Oscar-winning actors film explosive car chase scenes in Calif. park |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240630021359/https://www.sfgate.com//sf-culture/article/leo-dicaprio-sean-penn-movie-california-desert-19513034.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Loving |یەکەم=Casey |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Filming in El Paso Gave 'One Battle After Another' a Timely Authenticity {{!}} How I Did It Presented by Warner Bros. Pictures |ناونیشان=https://www.thewrap.com/industry-news/awards/one-battle-after-another-el-paso-filming-how-it-was-made/ |journal=[[TheWrap]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> شوێنەکانی تری وێنەگرتن بریتین لە میسیۆن لا پوریسیما، ھۆتێل وێستگەیت، و شاری [[سان دییگۆ]] و ئۆتای مێسا لە نزیک [[سنووری مەکسیک-ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]].<ref name="Tapestry">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Saperstein |یەکەم=Pat |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=How 'One Battle After Another' Shot Across a 'Tapestry of California': Finding the Car Chase Hills, Filming Next to the Border Wall, and Consulting with Real Weed-Growing Nuns |ناونیشان=https://variety.com/2025/film/features/one-battle-after-another-car-chase-location-breakdown-1236529697/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Variety (magazine)|Variety]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250927165244/https://variety.com/2025/film/features/one-battle-after-another-car-chase-location-breakdown-1236529697/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.10news.com/entertainment/one-battle-after-another-filmed-around-san-diego-county-touts-economic-impact|سەردێڕ='One Battle After Another' filmed around San Diego, county touts economic impact |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922225739/https://www.10news.com/entertainment/one-battle-after-another-filmed-around-san-diego-county-touts-economic-impact |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Conaughton |یەکەم=Gig |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.countynewscenter.com/new-blockbuster-already-a-big-hit-in-san-diego-county/|سەردێڕ=New Blockbuster Already a Big Hit in San Diego County |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922225815/https://www.countynewscenter.com/new-blockbuster-already-a-big-hit-in-san-diego-county/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|One Battle After Another}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە نووسەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی گونجاوی بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین دەرھێنەر بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی بافتای بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کچ]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم]] [[پۆل:باشترین فیلمە مۆسیقییەکان یان کۆمیدییەکانی براوەی گۆڵدن گڵۆب]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بافتا بۆ باشترین فیلم]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ئاکشنەکانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان]] it5563fit1vim7d6qtiiye15en2sull 0 293626 1571447 1569578 2026-04-03T09:11:36Z Kamaranahmedali 72885 زیاد کردنی سەرچاوەی ویکی داتا 1571447 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سخ|سەرچاوەی لاواز، بێبایەخ}} '''محەممەد غەفوور تاهیر''' (لەدایکبووی ٢٠٠٢ لە [[هەولێر]]) ناسراو بە '''Muhammed G. Tahir'''، گۆرانیبێژ و ئەندازیارێکی کوردی بواری شاشەی LED و تەکنەلۆژیایە. {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = محەممەد غەفوور تاهیر | وێنە = Muhammed G. Tahir Portrait.jpg | وەسفی وێنە = محەممەد غەفوور تاهیر | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٠٠٢ | شوێنی لەدایکبوون = [[هەولێر]] | پیشە = [[گۆرانیبێژ]]، [[ئەندازیار]] | ساڵانی چالاکی = ٢٠٢٦–ئێستا |نەتەوە=[[کورد]]|nickname=Muhammed G. Tahir}} == ژیان و کار == محەممەد لە شاری هەولێر گەورە بووە و خوێندنی لە بواری تەکنەلۆژیا تەواو کردووە. وەک ئەندازیارێکی پسپۆڕ لە دامەزراندن و بەڕێوەبردنی شاشە زەبەلاحەکانی LED کار دەکات. هاوکات لە بواری هونەریدا وەک گۆرانیبێژ چالاکە و خاوەنی چەندین بەرهەمی مۆسیقاییە کە لە پلاتفۆرمە جیهانییەکان بڵاوکراونەتەوە. == بەرهەمەکان == * '''Nazaneen''' (نازەنین) * '''Gula Dilê Min''' (گوڵا دڵێ من) * '''Yara Min''' (یاری من) * '''Dilo Xayîn Dilo''' (دڵۆ خایین دڵۆ) * '''Ey Rengîne Ey Şengîne''' (ئەی ڕەنگینە ئەی شەنگینە) * '''Katana W Katana''' (کەتانە و کەتانە) * '''Çezhn (Jazhn)''' (جەژن) * '''Xēm''' (خێم) * '''Hey Dilberê''' (هەی دلبەرێ) * '''( My soul )Canê Min''' (جانی من) == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://open.spotify.com/artist/3GXmNxR1G0G0qxYR0Q74ak سپۆتیفای] * [https://open.anghami.com/0gmNdM1HQ1b ئەنخامی] * [https://music.apple.com/us/artist/muhammed-g-tahir/1887553832 ئەپڵ میوزیک] * [https://youtube.com/@kurdings یوتیوب] == سەرچاوەکان == [https://musicbrainz.org/artist/ba9288f7-d666-481b-a81a-9160c115ea0e محەممەد غەفوور تاهیر لە MusicBrainz] [[wikidata:Q138858431|ویکی داتا]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد|محەممەد غەفوور تاهیر]] [[پۆل:خەڵکی هەولێر|محەممەد غەفوور تاهیر]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢|محەممەد غەفوور تاهیر]] [[پۆل:ئەندازیارانی کورد]] [[پۆل:ئەندازیارانی کورد|محەممەد غەفوور تاهیر]] 1sg6dz5xjfe5a5qmx070zzvtzq6xkx1 0 293886 1571170 1570806 2026-04-02T17:05:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فڕین|فڕین]]، [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]] 1571170 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:KC-135_refuels_an_F-16_Fighting_Falcon.jpg|وێنۆک|کەی سی-١٣٥ ستراتۆتانکەرێک سووتەمەنی بۆ [[جەنەراڵ داینامیکس ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن|ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن]] پڕ دەکاتەوە بە بەکارھێنانی فلایینگ بووم]] '''سووتەمەنی پڕکردنەوەی ئاسمانی'''، کە ھەروەھا وەک '''پڕکردنەوەی ئاسمانی'''، پڕکردنەوەی لەکاتی فڕیندا (ئای ئێف ئاڕ)، پڕکردنەوەی ئاسمان-بۆ-ئاسمان (ئەی ئەی ئاڕ)، و تانکینگ ناو دەبرێت، پڕۆسەی گواستنەوەی [[سووتەمەنیی فڕۆکە|سووتەمەنیی فڕۆکەوانییە]] لە فڕۆکەیەکەوە (تانکەرەکە) بۆ یەکێکی تر (وەرگرەکە) لەکاتێکدا ھەردوو فڕۆکەکە لە فڕیندا بن. دوو سیستەمە سەرەکییەکەی پڕکردنەوەی سووتەمەنی بریتین لە پڕۆب-ئەند-درۆگ، کە گونجاندنی بۆ فڕۆکە ھەبووەکان ئاسانترە و فلایینگ بووم، کە گواستنەوەی خێراتری سووتەمەنی دابین دەکات، بەڵام پێویستی بە وێستگەیەکی تایبەتی کارپێکەری بووم ھەیە. ئەم پڕۆسەیە ڕێگە بە فڕۆکەی وەرگر دەدات بۆ ماوەیەکی درێژتر لە ئاسماندا بمێنێتەوە، مەوداکەی یان کاتی مانەوەی درێژ بکاتەوە. زنجیرەیەک لە پڕکردنەوەی ئاسمانی دەتوانێت مەودایەک بدات کە تەنھا بە پێداویستییە فیزیۆلۆژییەکانی تاقمەکە (وەک ماندوێتی) و ھۆکارە ئەندازیارییەکانی وەک بەکاربردنی ڕۆنی بزوێنەر سنووردار بێت. لەبەر ئەوەی فڕۆکەی وەرگر لە ئاسماندا بە سووتەمەنی زیادە پڕ دەکرێتەوە، پڕکردنەوەی ئاسمانی دەتوانێت ڕێگە بدات بە [[ھەڵسان]] بە بارێکی قورسترەوە کە دەکرێت چەک، بار یان کارمەند بێت: زۆرترین کێشی ھەڵسان دەپارێزرێت بە ھەڵگرتنی سووتەمەنی کەمتر و پڕکردنەوەی کاتێک دەچێتە ئاسمان. پڕکردنەوەی سووتەمەنی ئاسمانی ھەروەھا وەک ئامرازێک بۆ کەمکردنەوەی بەکاربردنی سووتەمەنی لە گەشتە دوورومەوداکانی زیاتر لە {{Convert|3000|nmi}} ڕەچاو کراوە. پاشکەوتکردنی ئەگەریی سووتەمەنی لە مەودای ٣٥–٤٠٪ بۆ گەشتە دوورومەوداکان خەمڵێنراوە (بە ھەژمارکردنی ئەو سووتەمەنییەی لە کاتی ئەرکەکانی تانکەرەکەدا بەکارھاتووە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nangia |یەکەم=R.K |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Operations and aircraft design towards greener civil aviation using air-to-air refuelling |ناونیشان=http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=The Aeronautical Journal |بەرگ=Paper No. ٣٠٨٨.|issue=November |پەڕەکان=٧٠٥–٧٢١|doi=10.1017/S0001924000001585 |s2cid=114942345 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131021064242/http://www.greenerbydesign.org.uk/_FILES/publications/3088.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕین|شەڕ|تەکنۆلۆژیا}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] a97znxoiv8dtuk296tjuzlh9jk3n4di 0 293887 1571160 1570825 2026-04-02T17:03:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1571160 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Aviation_Military_aircraft_flock_aircraft_012524_.jpg|وێنۆک|سکادرانێکی گواستنەوەی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یوو ئێس ئەی ئێف]] سی-١٧ئەی لە ئۆپەراسیۆنێکی دابەزاندنی ئاسمانی]] فڕۆکەوانیی سەربازی بریتییە لە دیزاین، پەرەپێدان و بەکارھێنانی [[فڕۆکەی سەربازی]] و ئامێرە فڕیوەکانی تر بۆ مەبەستی ئەنجامدان یان توانادانی [[شەڕی ئاسمانی]]، لەوانە توانای نیشتمانیی [[گوێزەرەوەی ئاسمانی]] (باری ئاسمانی) بۆ دابینکردنی [[لەشکرگێڕیی سەربازی|دابینکردنی لۆجستی]] بۆ ئەو ھێزانەی لە [[شانۆ (شەڕ)|شانۆیەکی جەنگ]] یان بەدرێژایی بەرەیەک جێگیرکراون. [[کارەبای ئاسمانی|ھێزی ئاسمانی]] ھۆکارە نیشتمانییەکانی ئەنجامدانی ئەو جۆرە شەڕانە دەگرێتەوە، لەوانە یەکگرتنی گواستنەوە و فڕۆکەی جەنگی. فڕۆکە سەربازییەکان [[بۆمبھاوێژ|بۆمبھاوێژەکان]]، [[مەکۆی ئاسمانیی شەڕکەر|شەڕکەرەکان]]، [[فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازی|فڕۆکەکانی گواستنەوە]]، فڕۆکەی ڕاھێنان، و [[فڕۆکەی سیخوڕی]] دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} [[پۆل:فڕۆکەوانیی سەربازی]] lbw1zih6kkfmlzmk869c943i20binyu 0 293888 1571177 1570589 2026-04-02T17:06:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]] 1571177 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Surveillance Camera At Connecticut Avenue, NW & Nebraska Avenue, NW (Washington, DC) (349115665).jpg|وێنۆک|کامێرای چاودێری بۆ پشتگیریکردنی پۆلیسی واشینگتن، دی سی]] '''چاودێری''' بریتییە لە بینین و مۆنیتەرکردنی سیستماتیکی کەسێک، دانیشتووانێک، یان شوێنێک، بە مەبەستی کۆکردنەوەی زانیاری، کاریگەریکردن، [[بەڕێوەبەری|بەڕێوەبردن]]، یان ئاڕاستەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lyon|یەکەم=David|سەردێڕ=Surveillance Society: Monitoring in Everyday Life|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Open University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٣٥-٢٠٥٤٦-٢|شوێن=Philadelphia}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Monahan|یەکەم=Torin|سەردێڕ=Surveillance Studies: A Reader|دوایین٢=Murakami Wood|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٢٩٧٨٢-٤|شوێن=New York}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن [[حکوومەت|حکوومەتەکانەوە]] بۆ چەندین ھۆکاری جیاواز بەکاردێت، وەک [[ھێزی یاسایی|جێبەجێکردنی یاسا]]، ئاسایشی نیشتمانی، و ئاگاداریی زانیاری. ھەروەھا دەکرێت وەک تاکتیکێک لەلایەن ئەو کەسانەی کە لەبری حکوومەت کار ناکەن بەکاربھێنرێت، وەک لەلایەن ڕێکخراوە تاوانکارییەکان بۆ پلاندانان و ئەنجامدانی تاوانەکان، و لەلایەن بازرگانییەکان بۆ کۆکردنەوەی ھەواڵگری لەسەر تاوانباران، ڕکابەرەکانیان، دابینکەران یان کڕیاران. ڕێکخراوە ئایینییەکانیش کە ئەرکی دەستنیشانکردنی لادان و جیاوازییان لەسەرە دەکرێت چاودێری ئەنجام بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Greenleaf|یەکەم=Richard E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KbnADwAAQBAJ|سەردێڕ=Cultural Encounters: The Impact of the Inquisition in Spain and the New World|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٣٠١٢٤-٥|editor-last=Perry|editor-first=Mary Elizabeth|زنجیرە=Center for Medieval and Renaissance Studies, UCLA|بەرگ=٢٤|شوێن=Berleley|پەڕە=٢٦٠|chapter=Historiography of the Mexican Inquisition: Evolution of Interpretations and Methodologies|وتەگێڕانەوە=Studies [...] are based partially on Inquisition surveillance of foreigners and Protestants.|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|editor-last2=Cruz|editor-first2=Anne J.}}</ref> جۆرە جیاوازەکانی وردبینەکان جۆرێک لە چاودێری ئەنجام دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cardwell|یەکەم=Harvey|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fGIV4d_vLusC|سەردێڕ=Principles of Audit Surveillance|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=R.T. Edwards, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٠٢١٧-١٣-٣|پەڕە=١٠٢|وتەگێڕانەوە="[...] accounts and inventories alike are generally within the area of surveillance of the auditor [...]."|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}} [[پۆل:ئاسایش]] [[پۆل:ئاسایشی نیشتیمانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fh3bz8y1k47q8hqvufz3r8a0j0o8kxj 0 293889 1571282 1570824 2026-04-02T20:10:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571282 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''١٠٣یەمین کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' کۆبوونەوەیەکی لقی یاسادانانی حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە پێکھاتبوو لە [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. لە [[واشینگتن دی سی]] کۆبووەوە لە ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣ تا ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥، لە ماوەی ھەفتەکانی کۆتایی سەرۆکایەتیی جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش و لە دوو ساڵی یەکەمی سەرۆکایەتیی بیل کڵینتن. دابەشکردنی کورسییەکان لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لەسەر بنەمای [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩٠)|سەرژمێریی ١٩٩٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 0093v3r1adkt884hkaot3ey4os68ug5 0 293894 1571175 1570785 2026-04-02T17:06:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کیمیا|کیمیا]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] 1571175 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سارین''' (ناونیشانی ناتۆ '''GB''') پێکھاتەیەکی [[ئەندامی]] [[فۆسفۆر]]ی زۆر ژەھراوییە کە زۆرجار وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] بەکارھێنراوە بەھۆی توانای زۆریەوە وەک [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھر]]. سارین شلەیەکی ھەڵچووی بێ [[ڕەنگ]] و بێ [[بۆن]]ە. بەرکەوتنی دەکرێت [[کوشندە]] بێت تەنانەت لە چڕییەکی زۆر کەمیشدا، و [[مردن]] دەکرێت لە ماوەی یەک تا دە خولەکدا ڕووبدات دوای ھەڵمژینی ڕاستەوخۆی ژەمێکی کوشندە بەھۆی [[خنکان]] لە سستبوونی [[کۆئەندامی ھەناسە]]، مەگەر دژەژەھرەکان بە خێرایی بەکاربێن. ئەو کەسانەی ژەمێکی ناکوشندە ھەڵدەمژن و چارەسەری پزیشکی خێرا وەرناگرن، ڕەنگە ھێشتا تووشی زیانی دەماریی ھەمیشەیی ببن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/sarin.html|سەردێڕ=Sarin |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Chemical Emergencies |زمان=en-us}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|کیمیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 78xdlf8t8tqmipblenyyvmsawz35kb3 1571228 1571175 2026-04-02T20:01:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571228 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سارین''' (ناونیشانی ناتۆ '''GB''') پێکھاتەیەکی [[ئەندامی]] [[فۆسفۆر]]ی زۆر ژەھراوییە کە زۆرجار وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] بەکارھێنراوە بەھۆی توانای زۆریەوە وەک [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھر]]. سارین شلەیەکی ھەڵچووی بێ [[ڕەنگ]] و بێ [[بۆن]]ە. بەرکەوتنی دەکرێت [[کوشندە]] بێت تەنانەت لە چڕییەکی زۆر کەمیشدا، و [[مردن]] دەکرێت لە ماوەی یەک تا دە خولەکدا ڕووبدات دوای ھەڵمژینی ڕاستەوخۆی ژەمێکی کوشندە بەھۆی [[خنکان]] لە سستبوونی [[کۆئەندامی ھەناسە]]، مەگەر دژەژەھرەکان بە خێرایی بەکاربێن. ئەو کەسانەی ژەمێکی ناکوشندە ھەڵدەمژن و چارەسەری پزیشکی خێرا وەرناگرن، ڕەنگە ھێشتا تووشی زیانی دەماریی ھەمیشەیی ببن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/sarin.html|سەردێڕ=Sarin |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Chemical Emergencies |زمان=en-us}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کیمیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] nnw9psnmzlws33qjypsug2kow9w7msm 0 293895 1571176 1570783 2026-04-02T17:06:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]]، [[دەروازە:کیمیا|کیمیا]] و [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] 1571176 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماددە دەمارییەکان''' یان '''دەمارەژەھر''' ھەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی دەمار'''، پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە دەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکانی لەش. تێکچوونەکە بەھۆی پەکخستنی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]] (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە وەک کاتالیزۆر کاردەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەسیتیلکۆلین، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان پەکخەری گەڕانەوەنەبووی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]]ن کە وەک [[ژەھر]] بەکاردێن ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر دەبێتە ھۆی تەسکبوونەوەی بیلبیلەکان، ڕژانی زۆری [[لیک]]ی دەم، گرژبوونی [[ماسوولکە]]کان (تەشنوج)، و میزکردن و پیسایکردنی ناویست، کە یەکەمین نیشانەکانیش لە چەند چرکەیەکی کەمدا دوای بەرکەوتن دەردەکەون. مردن بەھۆی خنکان یان [[وەستانی دڵ]] ڕەنگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا ڕووبدات بەھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی لەش بەسەر ماسوولکەکانی [[ھەناسەدان]] و ماسوولکەکانی تردا. چارەسەری ستاندارد بۆ ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر بریتییە لە تێکەڵەیەک لە دژە-کۆلینێرجیک بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان، و ئۆکسیم وەک دژەژەھر.<ref>https://www.cnn.com/2018/07/05/health/treating-patients-poisoned-with-novichok</ref> ئەو دەمارەژەھرانەی کە زۆرترین بەرھەمھێنانیان لە مێژوودا ھەبووە بریتین لە VX/VR، [[سارین]]، و [[سۆمان]]. زنجیرەی G پێکدێت لەو دەمارەژەھرە سەرەتاییانەی کە لە کۆتایی [[سی (ئەندام)|سییەکان]]ی سەدەی ڕابردوودا دۆزرانەتەوە، کە بەگشتی فڕۆک{{تێبینی|ئەم وشەیە بۆ ئەو [[ماددەی شل|ماددە شلانە]] بەکاردێت کە مەیلیان زۆرە بە خێرایی ببنە [[ھەڵم]] یان [[گاز]]، تەنانەت لە [[پلەی گەرم]]ی ئاساییشدا.}} و مەترسیدارن لە ڕێگەی ھەڵمژینەوە وەک [[ئایرۆسۆڵ]]. زنجیرەی V کە دوای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دۆزرانەوە، زۆر کەمتر فڕۆکن و زیاتر دەمێننەوە، و لە ڕێگەی مژینی پێستەوە مەترسی دروست دەکەن، ئەمەش پێویستی بە جلی تەواوی پارێزەری لەش ھەیە. ھەردوو زنجیرەکە و ھەندێک لە ئاوێتەکانی زنجیرەی نۆڤیچۆک، ئاوێتەی ئۆرگانۆفۆسفاتن، لە کاتێکدا بریکارەکانی تری نۆڤیچۆک و ھەندێک لە دەمارەژەھرە کارباماتەکان، کیمیایەکی نائۆرگانۆفۆسفاتیان ھەیە. ھەندێکیان لە ڕێگەی تەقەمەنییە کیمیاییە دووانییەکانەوە دروست دەبن، وەک گولە تۆپی M687ی ئەمریکی کە [[سارین]] دروست دەکات لە ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکھاتە کیمیاییە سەرەتایییەکانییەوە.<ref>https://www.opcw.org/resources/documents/annual-reports</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|کیمیا|پزیشکی}} klkch9kee4s97dj1gq07ht4f3v8svh1 1571227 1571176 2026-04-02T20:01:49Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571227 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ماددە دەمارییەکان''' یان '''دەمارەژەھر''' ھەندێکجار پێیان دەوترێت '''گازی دەمار'''، پۆلێکە لە [[کیمیای ئەندامی|ماددە کیمیاییە ئەندامییەکان]] کە ئەو میکانیزمانە تێکدەدەن کە دەمارەکان پەیامەکان دەگوازنەوە بۆ ئەندامەکانی لەش. تێکچوونەکە بەھۆی پەکخستنی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]] (AChE) دروست دەبێت، کە [[ئەنزیم|ئەنزیمێکە]] کە وەک کاتالیزۆر کاردەکات بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەسیتیلکۆلین، کە [[پەیەگوێزەرەوە|گواستەرەوەیەکی دەمارییە]]. ماددە دەمارییەکان پەکخەری گەڕانەوەنەبووی [[ئەسیتیلکۆلین ئێستەرەیز]]ن کە وەک [[ژەھر]] بەکاردێن ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر دەبێتە ھۆی تەسکبوونەوەی بیلبیلەکان، ڕژانی زۆری [[لیک]]ی دەم، گرژبوونی [[ماسوولکە]]کان (تەشنوج)، و میزکردن و پیسایکردنی ناویست، کە یەکەمین نیشانەکانیش لە چەند چرکەیەکی کەمدا دوای بەرکەوتن دەردەکەون. مردن بەھۆی خنکان یان [[وەستانی دڵ]] ڕەنگە لە ماوەی چەند خولەکێکدا ڕووبدات بەھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی لەش بەسەر ماسوولکەکانی [[ھەناسەدان]] و ماسوولکەکانی تردا. چارەسەری ستاندارد بۆ ژەھراویبوون بە دەمارەژەھر بریتییە لە تێکەڵەیەک لە دژە-کۆلینێرجیک بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان، و ئۆکسیم وەک دژەژەھر.<ref>https://www.cnn.com/2018/07/05/health/treating-patients-poisoned-with-novichok</ref> ئەو دەمارەژەھرانەی کە زۆرترین بەرھەمھێنانیان لە مێژوودا ھەبووە بریتین لە VX/VR، [[سارین]]، و [[سۆمان]]. زنجیرەی G پێکدێت لەو دەمارەژەھرە سەرەتاییانەی کە لە کۆتایی [[سی (ئەندام)|سییەکان]]ی سەدەی ڕابردوودا دۆزرانەتەوە، کە بەگشتی فڕۆک{{تێبینی|ئەم وشەیە بۆ ئەو [[ماددەی شل|ماددە شلانە]] بەکاردێت کە مەیلیان زۆرە بە خێرایی ببنە [[ھەڵم]] یان [[گاز]]، تەنانەت لە [[پلەی گەرم]]ی ئاساییشدا.}} و مەترسیدارن لە ڕێگەی ھەڵمژینەوە وەک [[ئایرۆسۆڵ]]. زنجیرەی V کە دوای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو دۆزرانەوە، زۆر کەمتر فڕۆکن و زیاتر دەمێننەوە، و لە ڕێگەی مژینی پێستەوە مەترسی دروست دەکەن، ئەمەش پێویستی بە جلی تەواوی پارێزەری لەش ھەیە. ھەردوو زنجیرەکە و ھەندێک لە ئاوێتەکانی زنجیرەی نۆڤیچۆک، ئاوێتەی ئۆرگانۆفۆسفاتن، لە کاتێکدا بریکارەکانی تری نۆڤیچۆک و ھەندێک لە دەمارەژەھرە کارباماتەکان، کیمیایەکی نائۆرگانۆفۆسفاتیان ھەیە. ھەندێکیان لە ڕێگەی تەقەمەنییە کیمیاییە دووانییەکانەوە دروست دەبن، وەک گولە تۆپی M687ی ئەمریکی کە [[سارین]] دروست دەکات لە ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکھاتە کیمیاییە سەرەتایییەکانییەوە.<ref>https://www.opcw.org/resources/documents/annual-reports</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|شەڕ|کیمیا|پزیشکی}} pymqdg2zs41uk2bljt0w5fn8s7robr3 0 293896 1571299 1570784 2026-04-02T20:13:49Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571299 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''سۆمان''' (یان GD، EA 1210، Zoman، PFMP، A-255، ناوی سیستماتیکی: O-pinacolyl methylphosphonofluoridate)<ref>Archived 2013-09-12 at the Wayback Machine United States Senate, 103d Congress, 2d Session. (May 25, 1994). Material Safety Data Sheet -- Lethal Nerve Agents Somain (GD and Thickened GD). Retrieved Nov. 6, 2004.</ref> ماددەیەکی کیمیایی زۆر ژەھراوییە. یەکێکە لە [[ماددەی دەماری|ماددە دەمارییەکان]]، دەستێوەردان دەکات لە کارکردنی ئاسایی [[کۆئەندامی پەیی|سیستمی دەماری]] شیردەرەکان بە ڕێگریکردن لە ئەنزیمەکانی [[کۆڵین ­ئیستێراز]]. ڕێگریکەری ھەردوو [[ئەسیتیل ­ کۆڵین ئیستراز]] و [[بوتیری کۆڵین ئیستێراز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Millard CB, Kryger G, Ordentlich A |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٩|سەردێڕ=Crystal structures of aged phosphonylated acetylcholinesterase: nerve agent reaction products at the atomic level |journal=Biochemistry |بەرگ=٣٨|issue=22 |پەڕەکان=٧٠٣٢–٩|doi=10.1021/bi982678l |pmid=١٠٣٥٣٨١٤|s2cid=11744952}}</ref> وەک [[چەکی کیمیایی|چەکێکی کیمیایی]] لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانەوە]] بەپێی [[بڕیارنامەی ٦٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیاری ٦٨٧ی نەتەوە یەکگرتووەکان]] وەک [[چەکی کۆکوژ|چەکی کۆمەڵکوژ]] پۆلێن کراوە. بەرھەمھێنانی بە توندی کۆنترۆڵ دەکرێت، و کۆکردنەوە و کۆگاکردنی بەپێی ڕێکەوتننامەی چەکی کیمیایی ساڵی ١٩٩٣ لە یاسادا دەرچووە کە وەک ماددەیەکی خشتەی یەکەم پۆلێن کراوە. سۆمان سێیەمین [[ماددەی دەماری|دەمارەژەھری]] ناو زنجیرەی ناسراو بە «زنجیرەی G» بوو کە دۆزرایەوە لەگەڵ GA ([[تابوون]])، GB ([[سارین]])، و GF ([[سایکلۆسارین]]).<ref>https://www.cdc.gov/chemical-emergencies/chemical-fact-sheets/soman.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] nkcq4xecb9fp1asl8gi9p3nwolwncmo 0 293897 1571283 1570823 2026-04-02T20:11:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571283 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ڕیفراندۆمێکی دەستووری سەبارەت بە چاکسازیی سیستەمی دادوەری لە [[ئیتاڵیا]] لە ٢٢ و ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو. مەبەست لێی پێداچوونەوە بوو بە بەشی دووەم و بەشی چوارەمی تاقمی دووەمی [[دەستووری ئیتاڵیا]]. ئەمە پێنجەمین ڕیفراندۆمی دەستووری بوو لە مێژووی کۆماری ئیتاڵیادا. داوا لە دەنگدەران کرا کە ئایا یاسایەکی دەستووری پەسەند دەکەن، کە زۆرجار بە "چاکسازیی نۆردیۆ" (ڕیفۆرما نۆردیۆ) ناودەبرێت بەناوی وەزیری داد کارلۆ نۆردیۆ، کە دەستووری ئیتاڵیا لە لایەنی جیاوازدا ھەموار دەکاتەوە، دیارترینیان بە پێشنیارکردنی جیاکردنەوەی دەستووریی ڕێڕەوی کار لەنێوان [[دادوەر|دادوەران]] و داواکارانی گشتی، دابەشکردنی ئەنجومەنی باڵای دادوەری (سی ئێس ئێم) بۆ دوو دەستەی جیاواز، و ھەڵبژاردنی ئەندامان بە تیروپشک لەبری ھەڵبژاردنی تەقلیدی، ھەروەھا دامەزراندنی دادگایەکی باڵای تەمبێکاری بۆ چاودێریکردنی ڕێکارەکانی تەمبێکاری. پڕۆژەیاسای دەستووری کە لەلایەن حکوومەتەوە دەستپێشخەریی بۆ کرابوو، لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی کۆمارەوە پەسەند کرا. لەبەر ئەوەی لە کاتی پرۆسەی پەسەندکردنی پەرلەمانیدا نەگەیشتە زۆرینەی دوو لەسەر سێی پێویست لە ھەر کام لە ژوورەکانی پەرلەمانی ئیتاڵیا، بەپێی ماددەی ١٣٨ی دەستووری ئیتاڵیا، زوو واژووە پێویستەکان کۆکرانەوە بۆ داواکردنی ڕیفراندۆمێکی دەستووریی پشتڕاستکەرەوە. لە ڕێژەی بەشدارییەکی زیاتر لەوەی چاوەڕوان دەکرا و بە پێچەوانەی ڕاپرسییەکانی کۆتایی کە ھەڵبژاردنێکی نزیکیان نیشان دەدا، دوای ئەوەی ڕاپرسییەکانی پێشوو لە سەرەتادا سوودێکی بەرچاویان بۆ لایەنگران نیشان دابوو، دەنگدەران بە ڕێژەی ٥٣٫٢٪ بەرامبەر ٤٦٫٨٪ چاکسازییە دەستوورییەکەیان ڕەتکردەوە. ئەمە وەک گورزێکی گەورە بۆ حکوومەتی مێلۆنی بینرا. ڕێژەی یاسایی بۆ کارا بوونی ڕیفراندۆمەکە پێویست نەبوو، و یاسای نۆردیۆ کە خرایە ڕیفراندۆمەوە دەردەچوو ئەگەر لەلایەن زۆرینەی دەنگە دروستەکانەوە پشتڕاست بکرایەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] eif9ex62v569jf6h2u2uhxsci8ogcga 0 293898 1571161 1570821 2026-04-02T17:04:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] 1571161 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} '''مێژووی کۆماری ئیتاڵیا''' پەیوەندی بەو ڕووداوانەوە ھەیە کە پەیوەستن بە [[مێژووی ئیتاڵیا]] کە لە ساڵی ١٩٤٦ەوە ڕوویان داوە، کاتێک ئیتاڵیا بوو بە کۆمار دوای ڕیفراندۆمی دامەزراوەیی ١٩٤٦ی ئیتاڵیا. مێژووی کۆماریی ئیتاڵیا بە گشتی بۆ دوو قۆناغ دابەش دەکرێت، کۆماری یەکەم و دووەم. دوای ڕووخانی ڕژێمی فاشیست لە ئیتاڵیا و کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، سیاسەت و کۆمەڵگەی ئیتاڵیا لە ساڵی ١٩٤٦ تا ١٩٩٤ لەژێر دەسەڵاتی دیموکراسی مەسیحی (دی سی) دا بوو، کە پارتێکی سیاسیی مەسیحیی بنکەفراوان بوو. لە کۆتاییی چلەکانەوە تا ساڵی ١٩٩١، ئۆپۆزسیۆن لەلایەن پارتی کۆمۆنیستی ئیتاڵیا (پی سی ئای) سەرکردایەتی دەکرا. دیموکراسی مەسیحی لەم ماوەیەدا بەبێ پچڕان حوکمڕانی کرد، باڵادەست بوو بەسەر ھەموو کابینەکاندا و نزیکەی ھەموو سەرۆک وەزیرانەکانی دابین دەکرد. بە پلەی یەکەم بە پاڵپشتیی کۆمەڵێک پارتی بچووک لە چەپی ناوەندەوە تا ڕاستی ناوەند حوکمڕانی دەکرد، لەوانە پارتی سۆشیالیستی ئیتاڵیا (پی ئێس ئای)، پارتی سۆشیال دیموکراتی ئیتاڵیا (پی ئێس دی ئای)، پارتی کۆماریی ئیتاڵیا (پی آر ئای)، و پارتی لیبڕاڵی ئیتاڵیا (پی ئێڵ ئای)، و تەنانەت پارتە [[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستڕەوە توندڕەوەکانی]] وەک بزووتنەوەی کۆمەڵایەتیی ئیتاڵیا (ئێم ئێس ئای). پارتی کۆمۆنیست بە تەواوی لە حکوومەت دوورخرایەوە، بە جیاکردنەوەی بەشێکی کەمی سازانی مێژوویی کەمخایەن، کە تێیدا پی سی ئای پاڵپشتیی دەرەکیی بۆ حکوومەتێکی کەمینەی دی سی لە ساڵی ١٩٧٦ تا ١٩٧٩ دابین کرد. بارودۆخی سیاسی لە سەرەتای نەوەدەکاندا بەھۆی دوو شۆکی گەورەوە بە شێوەیەکی بنەڕەتی گۆڕا: [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٩١ و فەزیحەی گەندەڵیی تانجێنتۆپۆلی کە مەودایەکی فراوانی ھەبوو لە ساڵی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤. یەکەمیان بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوە و دابەشبوونی پی سی ئای و پارچەپارچەبوونی ئۆپۆزسیۆن، لەکاتێکدا دووەمیان بووە ھۆی ڕووخانی نزیکەی ھەموو پارتە سیاسییە دامەزراوەکانی ئیتاڵیا، لەوانە دیموکراسی مەسیحی، پی ئێس ئای، پی ئێس دی ئای، پی آر ئای، پی ئێڵ ئای و ئەوانی تر. ھەستی دژە دەسەڵاتداری بووە ھۆی ڕیفراندۆمێکی ساڵی ١٩٩٣ کە ڕێگەی بە چاکسازیی سیستەمی ھەڵبژاردن دا لە نوێنەرایەتی ڕێژەیی پاکەوە بۆ سیستەمێکی تێکەڵاوی مەیلقەرە بە زۆرینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|مێژوو}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tgs7sq1xcl5zzyipiwfvru68vd7v7xq 1571238 1571161 2026-04-02T20:03:39Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571238 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} '''مێژووی کۆماری ئیتاڵیا''' پەیوەندی بەو ڕووداوانەوە ھەیە کە پەیوەستن بە [[مێژووی ئیتاڵیا]] کە لە ساڵی ١٩٤٦ەوە ڕوویان داوە، کاتێک ئیتاڵیا بوو بە کۆمار دوای ڕیفراندۆمی دامەزراوەیی ١٩٤٦ی ئیتاڵیا. مێژووی کۆماریی ئیتاڵیا بە گشتی بۆ دوو قۆناغ دابەش دەکرێت، کۆماری یەکەم و دووەم. دوای ڕووخانی ڕژێمی فاشیست لە ئیتاڵیا و کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، سیاسەت و کۆمەڵگەی ئیتاڵیا لە ساڵی ١٩٤٦ تا ١٩٩٤ لەژێر دەسەڵاتی دیموکراسی مەسیحی (دی سی) دا بوو، کە پارتێکی سیاسیی مەسیحیی بنکەفراوان بوو. لە کۆتاییی چلەکانەوە تا ساڵی ١٩٩١، ئۆپۆزسیۆن لەلایەن پارتی کۆمۆنیستی ئیتاڵیا (پی سی ئای) سەرکردایەتی دەکرا. دیموکراسی مەسیحی لەم ماوەیەدا بەبێ پچڕان حوکمڕانی کرد، باڵادەست بوو بەسەر ھەموو کابینەکاندا و نزیکەی ھەموو سەرۆک وەزیرانەکانی دابین دەکرد. بە پلەی یەکەم بە پاڵپشتیی کۆمەڵێک پارتی بچووک لە چەپی ناوەندەوە تا ڕاستی ناوەند حوکمڕانی دەکرد، لەوانە پارتی سۆشیالیستی ئیتاڵیا (پی ئێس ئای)، پارتی سۆشیال دیموکراتی ئیتاڵیا (پی ئێس دی ئای)، پارتی کۆماریی ئیتاڵیا (پی آر ئای)، و پارتی لیبڕاڵی ئیتاڵیا (پی ئێڵ ئای)، و تەنانەت پارتە [[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستڕەوە توندڕەوەکانی]] وەک بزووتنەوەی کۆمەڵایەتیی ئیتاڵیا (ئێم ئێس ئای). پارتی کۆمۆنیست بە تەواوی لە حکوومەت دوورخرایەوە، بە جیاکردنەوەی بەشێکی کەمی سازانی مێژوویی کەمخایەن، کە تێیدا پی سی ئای پاڵپشتیی دەرەکیی بۆ حکوومەتێکی کەمینەی دی سی لە ساڵی ١٩٧٦ تا ١٩٧٩ دابین کرد. بارودۆخی سیاسی لە سەرەتای نەوەدەکاندا بەھۆی دوو شۆکی گەورەوە بە شێوەیەکی بنەڕەتی گۆڕا: [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٩١ و فەزیحەی گەندەڵیی تانجێنتۆپۆلی کە مەودایەکی فراوانی ھەبوو لە ساڵی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤. یەکەمیان بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوە و دابەشبوونی پی سی ئای و پارچەپارچەبوونی ئۆپۆزسیۆن، لەکاتێکدا دووەمیان بووە ھۆی ڕووخانی نزیکەی ھەموو پارتە سیاسییە دامەزراوەکانی ئیتاڵیا، لەوانە دیموکراسی مەسیحی، پی ئێس ئای، پی ئێس دی ئای، پی آر ئای، پی ئێڵ ئای و ئەوانی تر. ھەستی دژە دەسەڵاتداری بووە ھۆی ڕیفراندۆمێکی ساڵی ١٩٩٣ کە ڕێگەی بە چاکسازیی سیستەمی ھەڵبژاردن دا لە نوێنەرایەتی ڕێژەیی پاکەوە بۆ سیستەمێکی تێکەڵاوی مەیلقەرە بە زۆرینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 744hqddgukylbp7vxjj74bnr9ndlwjl 0 293899 1571284 1570820 2026-04-02T20:11:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571284 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:M1-A1_Abrams_Fire.jpg|وێنۆک|240x240پیکسڵ|تانکێکی [[ئێم١ ئابرامس|ئێم١ ئەی١]] کە تۆپە سەرەکییەکەی دەتەقێنێت]] '''ھێزی ئاگرین''' بریتییە لە توانای سەربازی بۆ ئاڕاستەکردنی ھێز بەرەو دوژمن. ئەو ھەموو مەودای [[چەک|چەکە]] ئەگەرییەکان دەگرێتەوە. ئەم چەمکە بە شێوەیەکی گشتی وەک یەکێک لە سێ بنەما سەرەکییەکەی [[شەڕی مۆدێرن]] دەوترێتەوە کە تێیدا ھێزەکانی دوژمن تێکدەشکێندرێن یان ئیرادەیان بۆ شەڕکردن پووچەڵ دەکرێتەوە لەڕێگەی بەکارھێنانی ھێزی پێویست و باشترە ھێزێکی زۆر بێت وەک ئەنجامێکی ئۆپەراسیۆنە جەنگییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} e8hu4446a1ycc53ls58w59v8f3c91li 0 293904 1571285 1570819 2026-04-02T20:11:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571285 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''سەنتوریۆن سی-ڕام'''، کە ھەروەھا بە سیستەمی چەکی '''لاند فالانکس''' (ئێڵ پی دەبلیوو ئێس) ناودەبرێت، بریتییە لە سیستەمێکی ئەمریکیی [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|تۆپخانەی بەرگریی ئاسمانی]] بۆ بەرپەرچدانەوەی ڕاکێت، تۆپخانە و مۆرتار (سی-ڕام). لە ساڵی ٢٠٠٤ پەرەی پێدرا، کاتێک شەڕکردن لە کاتی [[شەڕی عێراق|جەنگی عێراقدا]] لاوازییەک لە [[ھێزەکانی بەرگریی ئاسمانی|تۆپخانەی دژە پڕۆژێکتایلی]] سەر زەویدا دەستنیشان کرد. سیستەمەکە لەلایەن نۆرسرۆپ گروومان، ڕایتیۆن و ئۆشکۆش کۆرپۆرەیشن بەرھەم دەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 7jt89v3wd5cg53ega919iusz6fff1on 0 293905 1571169 1570807 2026-04-02T17:05:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1571169 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سیستەمی تۆپھاوێژی ئارچەر'''، یان '''ئارچەر – ئێف ئێچ ٧٧ بی دەبلیوو ئێڵ ٥٢'''، یان '''ئارتیلێری سیستەم ٠٨'''، سیستەمێکی [[تۆپھاوێژی خۆھەڵگر (خۆبزوێنەر)|ھاویتزەری خۆبزوێنەری]] سویدییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose|سەردێڕ=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=BAE Systems {{!}} International |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.regjeringen.no/nb/dep/fd/pressesenter/pressemeldinger/2007/Norsk-svensk-samarbeid-om-fremtidens-art.html?id=468611|سەردێڕ=Norsk-svensk samarbeid om fremtidens artilleri – invitasjon til signering av avtalen |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٠|زمان=Norwegian}}</ref> بەشە سەرەکییەکەی سیستەمەکە پێکھاتووە لە تۆپێکی ١٥٥ ملم ئێڵ ٥٢ (بە درێژیی ٥٢ کالیبەر)ی تەواو ئۆتۆماتیکیی [[ھاوتزەر|ھاویتزەر]] و وێستگەیەکی چەکی کۆنترۆڵکراوی لە دوورەوەی ئێم ١٥١ پڕۆتێکتەر کە لەسەر شاسییەکی دەستکاریکراوی ٦×٦ی بارھەڵگری جومگەیی ھەموو جۆرە زەوییەکی ڤۆڵڤۆ ئەی ٣٠ دی جێگیرکراوە. بەشی تاقم و بزوێنەرەکەی زرێپۆش کراوە و کابینەکە بە پەنجەرەی بەرگریکار لە گوللە و پارچە پارچەبوونی تەقەمەنی تەیار کراوە. ھەروەھا سیستەمەکە پێکھاتووە لە ئۆتۆمبێلێکی دووبارە پڕکردنەوەی تەقەمەنی، ئۆتۆمبێلێکی پشتگیری، تەقەمەنییە لاوەکییەکانی بۆنەس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826121452/http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|وێبگە=BAE Systems- Bofors AB}}</ref> و کەرەستە فڕێدەرە ئاڕاستەکراوەکانی ئێم ٩٨٢ ئێکسکالیبەر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠}} gfk4jk30ejol621hv62cvz4l22u1955 1571232 1571169 2026-04-02T20:02:39Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571232 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سیستەمی تۆپھاوێژی ئارچەر'''، یان '''ئارچەر – ئێف ئێچ ٧٧ بی دەبلیوو ئێڵ ٥٢'''، یان '''ئارتیلێری سیستەم ٠٨'''، سیستەمێکی [[تۆپھاوێژی خۆھەڵگر (خۆبزوێنەر)|ھاویتزەری خۆبزوێنەری]] سویدییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose|سەردێڕ=https://www.baesystems.com/en/feature/archer--the-development-of-wheeled-artillery-with-a-new-purpose |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=BAE Systems {{!}} International |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.regjeringen.no/nb/dep/fd/pressesenter/pressemeldinger/2007/Norsk-svensk-samarbeid-om-fremtidens-art.html?id=468611|سەردێڕ=Norsk-svensk samarbeid om fremtidens artilleri – invitasjon til signering av avtalen |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٠|زمان=Norwegian}}</ref> بەشە سەرەکییەکەی سیستەمەکە پێکھاتووە لە تۆپێکی ١٥٥ ملم ئێڵ ٥٢ (بە درێژیی ٥٢ کالیبەر)ی تەواو ئۆتۆماتیکیی [[ھاوتزەر|ھاویتزەر]] و وێستگەیەکی چەکی کۆنترۆڵکراوی لە دوورەوەی ئێم ١٥١ پڕۆتێکتەر کە لەسەر شاسییەکی دەستکاریکراوی ٦×٦ی بارھەڵگری جومگەیی ھەموو جۆرە زەوییەکی ڤۆڵڤۆ ئەی ٣٠ دی جێگیرکراوە. بەشی تاقم و بزوێنەرەکەی زرێپۆش کراوە و کابینەکە بە پەنجەرەی بەرگریکار لە گوللە و پارچە پارچەبوونی تەقەمەنی تەیار کراوە. ھەروەھا سیستەمەکە پێکھاتووە لە ئۆتۆمبێلێکی دووبارە پڕکردنەوەی تەقەمەنی، ئۆتۆمبێلێکی پشتگیری، تەقەمەنییە لاوەکییەکانی بۆنەس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826121452/http://www.baesystems.com/BAEProd/groups/public/documents/bae_publication/bae_pdf_bonus.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|وێبگە=BAE Systems- Bofors AB}}</ref> و کەرەستە فڕێدەرە ئاڕاستەکراوەکانی ئێم ٩٨٢ ئێکسکالیبەر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠}} 3l8ssiqlmzu4l5suuy3l5i350y9dpi5 0 293907 1571286 1570818 2026-04-02T20:11:39Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571286 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:AC-130U_Spooky_gunship_30_mm_cannon.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|تۆپە زنجیرییەکانی بوشماستەری ٣٠ ملم]] '''تۆپھاوێژی فڕۆکە''' بریتییە لە چەکەکانی [[تۆپھاوێژ]] بە کالیبەری ٣٠ ملم یان گەورەتر کە لەسەر فڕۆکە جێگیر دەکرێن. یەکەمجار بۆ ڕۆڵەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک|ھێرشی زەوی]] لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانیی یەکەمدا]] بەکارھێنرا، تۆپھاوێژی فڕۆکە لە ڕۆژگاری ئەمڕۆدا بەکارھێنانی خۆی دۆزیوەتەوە، دیارترینیان لەسەر ئەی سی-١٣٠.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} tvx0krt2dr039xgaof43d3zcgfj5nlt 0 293908 1571162 1570817 2026-04-02T17:04:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕین|فڕین]] و [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] 1571162 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''لۆکھید ئەی سی-١٣٠ گەنشیپ''' جۆرێکی پڕچەککراوی قورس، خۆڕاگری درێژخایەنی [[فڕۆکەی ھێرشبەر|ھێرشی زەوی]] فڕۆکەی گواستنەوەی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە. کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە چەکەکانی ھێرشی زەوی ھەڵدەگرێت کە لەگەڵ ھەستەوەرەکان، [[ڕێنیشاندەری]]، و [[سیستمی ڕێکھێنانی ھاویژتن|سیستەمەکانی کۆنترۆڵکردنی تەقە]] یەکخراون. بە پێچەوانەی فڕۆکە سەربازییە مۆدێرنەکانی تری باڵ جێگیر، ئەی سی-١٣٠ پشت بە ئامانجگرتنی بینراو دەبەستێت. لەبەر ئەوەی قەبارە گەورەکەی و بەرزییەکانی کەمی کارکردن لە دەوروبەری ٧٬٠٠٠ پێ (٢٬١٠٠ مەتر) دەیکاتە ئامانجێکی ئاسان، ئەرکەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] بەزۆری لە شەودا ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ba2f9cn0t4entqpwc7vjijgfz1q5azp 1571237 1571162 2026-04-02T20:03:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571237 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''لۆکھید ئەی سی-١٣٠ گەنشیپ''' جۆرێکی پڕچەککراوی قورس، خۆڕاگری درێژخایەنی [[فڕۆکەی ھێرشبەر|ھێرشی زەوی]] فڕۆکەی گواستنەوەی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە. کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە چەکەکانی ھێرشی زەوی ھەڵدەگرێت کە لەگەڵ ھەستەوەرەکان، [[ڕێنیشاندەری]]، و [[سیستمی ڕێکھێنانی ھاویژتن|سیستەمەکانی کۆنترۆڵکردنی تەقە]] یەکخراون. بە پێچەوانەی فڕۆکە سەربازییە مۆدێرنەکانی تری باڵ جێگیر، ئەی سی-١٣٠ پشت بە ئامانجگرتنی بینراو دەبەستێت. لەبەر ئەوەی قەبارە گەورەکەی و بەرزییەکانی کەمی کارکردن لە دەوروبەری ٧٬٠٠٠ پێ (٢٬١٠٠ مەتر) دەیکاتە ئامانجێکی ئاسان، ئەرکەکانی [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]] بەزۆری لە شەودا ئەنجام دەدرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3x11qhcpfstdwn6qsk6e782sdvuw6zc 0 293909 1571288 1570808 2026-04-02T20:11:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571288 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:AC-130H_Spectre_banking_turn.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گەنشیپێکی ئەی سی-١٣٠ئێچ لە ١٦یەمین سکادرانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکان]] '''گەنشیپ''' بریتییە لە [[فڕۆکەی سەربازی|فڕۆکەیەکی سەربازی]] کە بە تۆپە قورسەکانی فڕۆکە پڕچەک کراوە، کە بە پلەی یەکەم بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان مەبەست لێیەتی، چ وەک [[ھێرشی ئاسمانی]] یان وەک [[پشتگیریی ئاسمانیی نزیک]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wragg|یەکەم=David W.|سەردێڕ=A Dictionary of Aviation|بڵاوکەرەوە=Osprey|ساڵ=١٩٧٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٠٤٥-١٦٣-٤|edition=first|پەڕە=١٤٧}}</ref> لە بەکارھێنانی مۆدێرندا زاراوەی «گەنشیپ» ئاماژەیە بۆ فڕۆکەی باڵ جێگیر کە پڕچەککردنی قورسی لە [[wiktionary:lateral|لایەنەکانەوە]] (واتە بۆ لایەک تەقە دەکات) لەسەر دامەزراوە بۆ ھێرشکردنە سەر ئامانجە زەوییەکان یان دەریایییەکان.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} ئەم گەنشیپانە بە جۆرێک ڕێکخراون کە بە دەوری ئامانجەکەدا بسووڕێنەوە لەبری ئەوەی ھێرشی ڕاستەوخۆی ھێڵکاری ئەنجام بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://hushkit.net/2020/08/15/17-heaviest-armed-gunfighters-gunniest-warplanes/|سەردێڕ=17 heaviest armed gunfighters/gunniest warplanes}}</ref> ئەم جۆرە فڕۆکانە پڕچەککردنەکەیان لە یەک لایە و ڕێکخراوە بۆ ئەوەی تەقە لە لووتکەی قووچەکێکی خەیاڵی بکات کە لەلایەن فڕۆکەکە و زەوییەکەوە دروست دەبێت کاتێک خولانەوەی پایلۆن (خولانەوەی مەیلقەرە) ئەنجام دەدات.{{Sfn|Ballard|1982}}{{Sfn|Hamlin|1970}} زاراوەی «گەنشیپ» لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا وەک ھاوواتایەک بۆ گەنبۆت (کەشتیی تۆپدار) سەری ھەڵدا و ھەروەھا ئاماژە بوو بۆ کەشتییە ھەڵمییە [[کەشتیی زرێپۆش|زرێپۆشە]] پڕچەککراوەکان کە لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆییی ئەمریکادا]] بەکاردەھێنران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] es61ygso2d7h2bsvpfict0vgxmbyvab 0 293911 1571163 1570815 2026-04-02T17:04:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1571163 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''لۆکھید ئێچ سی-١٣٠''' وەشانی مەودا درێژکراوەی [[گەڕان و ڕزگارکردن]] (ئێس ئەی ئاڕ)/گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی (سی ئێس ئەی ئاڕ)ی فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازیی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە دوو وەشانی جیاوازی ھەیە و لەلایەن دوو دەزگای جیاواز لە ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کارپێدەکرێت. وەشانی ئێچ سی-١٣٠جەی سووپەر ھێرکولییز لەلایەن پاسەوانی کەناراوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕۆڵی ئێس ئەی ئاڕ و سیخوڕیی دەریاییدا کارپێدەکرێت. وەشانەکانی ئێچ سی-١٣٠پی کۆمبات کینگ و ئێچ سی-١٣٠جەی کۆمبات کینگ ٢ لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ئێس ئەی ئاڕ و سی ئێس ئەی ئاڕی مەودا درێژ کارپێدەکرێن. وەشانەکانی یوو ئێس ئەی ئێف ھەروەھا فەرماندەیی و کۆنترۆڵی سی ئێس ئەی ئاڕ لە شوێنی ڕووداوەکە، دابەزاندنی ئاسمانیی ھێزەکانی فریاگوزاریی چەتری و کەرەستەکان ئەنجام دەدەن، ھەروەھا توانای دابینکردنی [[سووتەمەنیی پڕکردنەوەی ئاسمانی|سووتەمەنی پڕکردنەوەی ئاسمانییان]] ھەیە بۆ ھەلیکۆپتەرە تەیارکراوەکانی یوو ئێس ئەی ئێف، یوو ئێس ئارمی، یوو ئێس ئێن، یوو ئێس ئێم سی، و ناتۆ/ھاوپەیمانان لە کاتی فڕیندا. لەم ڕۆڵەی دواییاندا، بە پلەی یەکەم بۆ درێژکردنەوەی مەودا و خۆڕاگریی [[ھەلیکۆپتەر|ھەلیکۆپتەرەکانی]] گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی بەکاردێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0g740ztr8q9gyn62wfz9u3hkmo5xjhu 1571236 1571163 2026-04-02T20:03:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571236 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''لۆکھید ئێچ سی-١٣٠''' وەشانی مەودا درێژکراوەی [[گەڕان و ڕزگارکردن]] (ئێس ئەی ئاڕ)/گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی (سی ئێس ئەی ئاڕ)ی فڕۆکەی گواستنەوەی سەربازیی سی-١٣٠ ھێرکولییزە، کە دوو وەشانی جیاوازی ھەیە و لەلایەن دوو دەزگای جیاواز لە ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کارپێدەکرێت. وەشانی ئێچ سی-١٣٠جەی سووپەر ھێرکولییز لەلایەن پاسەوانی کەناراوەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕۆڵی ئێس ئەی ئاڕ و سیخوڕیی دەریاییدا کارپێدەکرێت. وەشانەکانی ئێچ سی-١٣٠پی کۆمبات کینگ و ئێچ سی-١٣٠جەی کۆمبات کینگ ٢ لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ئێس ئەی ئاڕ و سی ئێس ئەی ئاڕی مەودا درێژ کارپێدەکرێن. وەشانەکانی یوو ئێس ئەی ئێف ھەروەھا فەرماندەیی و کۆنترۆڵی سی ئێس ئەی ئاڕ لە شوێنی ڕووداوەکە، دابەزاندنی ئاسمانیی ھێزەکانی فریاگوزاریی چەتری و کەرەستەکان ئەنجام دەدەن، ھەروەھا توانای دابینکردنی [[سووتەمەنیی پڕکردنەوەی ئاسمانی|سووتەمەنی پڕکردنەوەی ئاسمانییان]] ھەیە بۆ ھەلیکۆپتەرە تەیارکراوەکانی یوو ئێس ئەی ئێف، یوو ئێس ئارمی، یوو ئێس ئێن، یوو ئێس ئێم سی، و ناتۆ/ھاوپەیمانان لە کاتی فڕیندا. لەم ڕۆڵەی دواییاندا، بە پلەی یەکەم بۆ درێژکردنەوەی مەودا و خۆڕاگریی [[ھەلیکۆپتەر|ھەلیکۆپتەرەکانی]] گەڕان و ڕزگارکردنی جەنگی بەکاردێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bxn258uy2rb8lympbizk4s6n3br5iwx 0 293912 1571164 1570814 2026-04-02T17:04:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1571164 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''تاکەباڵ''' بریتییە لە شێوەکارێکی فڕۆکەی باڵ جێگیر کە خاوەنی تاکە باڵێکی سەرەکییە، بە پێچەوانەی دووباڵ یان جۆرەکانی تری چەندباڵەکان، کە چەندین باڵیان ھەیە. تاکەباڵ بە شێوەیەکی بنەڕەتی خاوەنی بەرزترین کارایی و کەمترین بەرگریی ھەوایە لە ھەر شێوەکارێکی باڵ، و دروستکردنی سادەترینە؛ بەڵام لە ساڵانی سەرەتای فڕیندا، ئەم سوودانە بەھۆی کێشی زۆرتر و توانای مانۆڕکردنی کەمترەوە ھاوسەنگ دەکران، ئەمەش وای کردبوو تا ساڵانی ١٩٣٠ بە ڕێژەیەک دەگمەن بێت. لەو کاتەوە، تاکەباڵ باوترین شێوەی فڕۆکەی باڵ جێگیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fsf8up4fn24zvrwro7u8oygc8z5ms5k 1571235 1571164 2026-04-02T20:03:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571235 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''تاکەباڵ''' بریتییە لە شێوەکارێکی فڕۆکەی باڵ جێگیر کە خاوەنی تاکە باڵێکی سەرەکییە، بە پێچەوانەی دووباڵ یان جۆرەکانی تری چەندباڵەکان، کە چەندین باڵیان ھەیە. تاکەباڵ بە شێوەیەکی بنەڕەتی خاوەنی بەرزترین کارایی و کەمترین بەرگریی ھەوایە لە ھەر شێوەکارێکی باڵ، و دروستکردنی سادەترینە؛ بەڵام لە ساڵانی سەرەتای فڕیندا، ئەم سوودانە بەھۆی کێشی زۆرتر و توانای مانۆڕکردنی کەمترەوە ھاوسەنگ دەکران، ئەمەش وای کردبوو تا ساڵانی ١٩٣٠ بە ڕێژەیەک دەگمەن بێت. لەو کاتەوە، تاکەباڵ باوترین شێوەی فڕۆکەی باڵ جێگیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فڕین}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] oco90h00695repcag67xf99mszivxmw 0 293913 1571165 1570813 2026-04-02T17:04:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1571165 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''دووباڵ''' فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە کە دوو [[باڵ]]ی سەرەکیی یەک لەسەر یەکی ھەیە. یەکەمین [[فڕۆکە]]ی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراو کە فڕیبێت، ڕایت فلایەر، ڕێکخستنی باڵی دووباڵی بەکارھێنا، وەک چۆن زۆرێک لە فڕۆکەکان لە ساڵانی سەرەتای [[فڕۆکەوانی|فڕۆکەوانیدا]] وایان کرد. لەکاتێکدا پێکھاتەی باڵی دووباڵ سوودێکی پێکھاتەییی ھەیە بەسەر تاکەباڵدا، بەڵام بەرگریی ھەوای زیاتر لە باڵی تاکەباڵ دروست دەکات. تەکنیکە پێکھاتەیییە باشترکراوەکان، کەرەستەی باشتر و خێراییی زیاتر وایان کرد شێوەکاری دووباڵ بۆ زۆربەی مەبەستەکان تا کۆتاییی ساڵانی ١٩٣٠ بەسەربچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|فڕین}} [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] ow32giy0qm0vjaxkcu5qprwl494ea5x 1571234 1571165 2026-04-02T20:02:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571234 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''دووباڵ''' فڕۆکەیەکی باڵ جێگیرە کە دوو [[باڵ]]ی سەرەکیی یەک لەسەر یەکی ھەیە. یەکەمین [[فڕۆکە]]ی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراو کە فڕیبێت، ڕایت فلایەر، ڕێکخستنی باڵی دووباڵی بەکارھێنا، وەک چۆن زۆرێک لە فڕۆکەکان لە ساڵانی سەرەتای [[فڕۆکەوانی|فڕۆکەوانیدا]] وایان کرد. لەکاتێکدا پێکھاتەی باڵی دووباڵ سوودێکی پێکھاتەییی ھەیە بەسەر تاکەباڵدا، بەڵام بەرگریی ھەوای زیاتر لە باڵی تاکەباڵ دروست دەکات. تەکنیکە پێکھاتەیییە باشترکراوەکان، کەرەستەی باشتر و خێراییی زیاتر وایان کرد شێوەکاری دووباڵ بۆ زۆربەی مەبەستەکان تا کۆتاییی ساڵانی ١٩٣٠ بەسەربچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|فڕین}} [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] 8k73dnwsv553rngpxzsq3ali66xgirt 0 293914 1571168 1570809 2026-04-02T17:05:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1571168 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕایت فلایەر''' (کە ھەروەھا بە '''کیتی ھۆک'''، فلایەر ١ یان '''فلایەری ١٩٠٣''' ناسراوە)یەکەم فڕینی بەردەوامی لەلایەن فڕۆکەیەکی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراوی مرۆڤھەڵگری قورستر لە ھەوا لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ ئەنجام دا.<ref name="NASM">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}</ref> لەلایەن براکان [[برایانی ڕایت|ئۆرڤیل و ویلبور ڕایت]] داھێنرا و فڕێندرا، و سەرەتای سەردەمی پێشەنگی فڕۆکەوانی دیاری کرد. فڕۆکەکە دیزاینێکی دووباڵی یەک-شوێنە کە باڵەکانی دابەزیون (ئەنھیدرال)، بەرزکەرەوەی دووانی پێشەوە (کانارد) و سووکانی دووانی دواوەی ھەیە. بزوێنەرێکی بەنزینی {{Convert|12|hp|kW|0}}ی بەکارھێناوە کە ھێزی دەدا بە دوو پەروانەی پاڵنەر. بە بەکارھێنانی "پێچانی باڵ"، تا ڕادەیەک ناجێگیر بوو و فڕین پێی زۆر قورس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard S. Wolko|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|بڵاوکەرەوە=National Air and Space Museum|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧٤-٩٧٩-٣|پەڕەکان=١٢–١٣, ٢٣, ٣٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|فڕین}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tk698y6djo0uiudnsqq9p39gv8b4vsy 1571233 1571168 2026-04-02T20:02:49Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571233 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕایت فلایەر''' (کە ھەروەھا بە '''کیتی ھۆک'''، فلایەر ١ یان '''فلایەری ١٩٠٣''' ناسراوە)یەکەم فڕینی بەردەوامی لەلایەن فڕۆکەیەکی بزوێنەردار و کۆنترۆڵکراوی مرۆڤھەڵگری قورستر لە ھەوا لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣ ئەنجام دا.<ref name="NASM">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929043536/https://airandspace.si.edu/learn/highlighted-topics/wright-brothers |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Smithsonian National Air and Space Museum}}</ref> لەلایەن براکان [[برایانی ڕایت|ئۆرڤیل و ویلبور ڕایت]] داھێنرا و فڕێندرا، و سەرەتای سەردەمی پێشەنگی فڕۆکەوانی دیاری کرد. فڕۆکەکە دیزاینێکی دووباڵی یەک-شوێنە کە باڵەکانی دابەزیون (ئەنھیدرال)، بەرزکەرەوەی دووانی پێشەوە (کانارد) و سووکانی دووانی دواوەی ھەیە. بزوێنەرێکی بەنزینی {{Convert|12|hp|kW|0}}ی بەکارھێناوە کە ھێزی دەدا بە دوو پەروانەی پاڵنەر. بە بەکارھێنانی "پێچانی باڵ"، تا ڕادەیەک ناجێگیر بوو و فڕین پێی زۆر قورس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard S. Wolko|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dJVTAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Wright Flyer: An Engineering Perspective|بڵاوکەرەوە=National Air and Space Museum|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤٧٤-٩٧٩-٣|پەڕەکان=١٢–١٣, ٢٣, ٣٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|فڕین}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0z283g7frupshf9bb6316psmime7fmn 0 293915 1571166 1570811 2026-04-02T17:04:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1571166 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''مۆزەخانەی نیشتمانیی فڕۆکەوانی و بۆشایی''' (ئێن ئەی ئێس ئێم)ی دامەزراوەی سمیتسۆنیان مۆزەخانەیەکە لە [[واشینگتن دی سی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تەرخان کراوە بۆ فڕینی مرۆڤ و [[توێژینەوەی بۆشایی]]. لە ساڵی ١٩٤٦ وەک مۆزەخانەی نیشتمانیی فڕۆکەوانی دامەزراوە، بینای سەرەکییەکەی لە ساڵی ١٩٧٦ لە ناشناڵ مۆڵ لە نزیک لێنفانت پڵازا کرایەوە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، مۆزەخانەکە پێشوازی لە ٣٫١ ملیۆن سەردانیکەر کردووە، ئەمەش وای لێکردووە ببێتە چوارەمین مۆزەخانە کە زۆرترین سەردانیکەری ھەبێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و یازدەھەمین لە جیھاندا. مۆزەخانەکە ناوەندێکە بۆ توێژینەوە لە مێژوو و زانستی فڕۆکەوانی و [[فڕینی بۆشایی]]، ھەروەھا زانستی [[ھەسارە|ھەسارەکان]] و جیۆلۆجی و جیۆفیزیکی زەوی. نزیکەی ھەموو ئەو کەشتییە ئاسمانی و فڕۆکانەی کە نمایش کراون کەشتیی ڕەسەنی سەرەکی یان یەدەگن (نەک کۆپی). کۆمەڵەکەی پێکھاتووە لە مۆدیۆلی فەرماندەیی [[ئەپۆلۆ ١١]] کۆڵۆمبیا، کەپسوولی فرێندشیپ ٧ کە لەلایەن [[جۆن گلێن]] فڕێندراوە، سپیریت ئۆف سانت لویسی [[چارڵز لیندبێرگ]]، مۆدێلی کەشتیی ئاسمانیی ئینتەرپڕایز کە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنیی خەیاڵیی زانستیی ستار ترێک: زنجیرە ڕەسەنەکەدا بەکارھاتووە، و فڕۆکەی *[[ڕایت فلایەر]]*ی [[برایانی ڕایت]] لە نزیک دەروازەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|فڕین}} [[پۆل:مێژووی فڕین بە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 85afm77icrico5n23nks4mrbtyxnpix 0 293916 1571167 1570810 2026-04-02T17:05:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1571167 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بالتیمۆر/واشینگتن تورگود مارشاڵ''' (ئای ئەی تی ئەی: BWI، ئای سی ئەی ئۆ: KBWI، ئێف ئەی ئەی ئێڵ ئای دی: BWI) – ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی تورگود مارشاڵ'''، '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بالتیمۆر/واشینگتن'''، و بە سادەیی وەک '''فڕۆکەخانەی بی دەبلیوو ئای''' ناسراوە – فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە لە کاونتی ئان ئەروندڵ، [[مێریلەند]]،<ref name="CensusMap2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929204140/https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st24_md/county/c24003_anne_arundel/DC20BLK_C24003.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|پەڕە=٣ (PDF p. ٤/٤١)|وتەگێڕانەوە=Baltimore/washington International Thurgood Marshall Arprt}}</ref> کە دەکەوێتە {{Convert|9|mi|km}} لە باشووری ناوەندی شاری بالتیمۆر و {{Convert|30|miles|km|-1}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[واشینگتن دی سی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.airnav.com/airport/KBWI|سەردێڕ=AirNav: KBWI - Baltimore/Washington International Thurgood Marshall Airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026021543/http://www.airnav.com/airport/KBWI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170715051323/http://www.bwiairport.com/en/travel/maps-and-direction/from/washington |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|زمان=en-US}}</ref> بی دەبلیوو ئای یەکێکە لە سێ فڕۆکەخانە سەرەکییەکە کە خزمەت بە [[ناوچەی ئاماری یەکگرتووی واشینگتن-باڵتیمۆر|ناوچەی مێترۆپۆلیتانی واشینگتن–باڵتیمۆر]] دەکەن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/|سەردێڕ=Construction Information |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231222222438/https://bwiairport.com/at-bwi/resources/concourse-ab-connector-and-baggage-handling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=baltimore-airport.com}}</ref> فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی دالەس (ئای ئەی دی)، لە دالەس، ڤێرجینیا، و فڕۆکەخانەی نیشتمانیی ڕۆناڵد ڕیگان واشینگتن (دی سی ئەی)، لە کریستاڵ سیتی، ڤێرجینیا، ئەو دووەکەی ترن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3n6yyxmq5qhxve6vrwoa380e91i3njt 0 293919 1571037 1570787 2026-04-02T12:04:09Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571037 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Claimed_results_of_the_2024_Pakistani_general_election_as_per_the_Pakistan_Tehreek-e-Insaf_without_alleged_rigging,_with_results_from_Form_45s.png }}ھەڵبژاردنە گشتییەکان کە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣ ئەنجام بدرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussain |یەکەم=Abid |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan|سەردێڕ=Pakistan parliament dissolved to hold election without ex-PM Imran Khan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214153227/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ لە [[پاکستان]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦ی ئەنجومەنی نیشتمانیی. کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی پاکستان خشتەی وردی لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240106074409/https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەڵبژاردنەکان دوای دوو ساڵ لە نائارامی سیاسی بەڕێوەچوو دوای ئەوەی [[عیمران خان]] سەرۆک وەزیرانی [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە بڕیاری لێسەندنەوەی متمانە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. دواتر خان بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیرکرا و سزای بەسەردا سەپێندرا و بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە سیاسەتکردن قەدەغەکرا. لە پێش ھەڵبژاردنەکاندا، بڕیارێکی دادگای باڵا ھێمای ھەڵبژاردنەکانی لە تەحریقی ئینسافی پاکستان سەندەوە بەھۆی ئەوەی ساڵانێکە ھەڵبژاردنی ناوخۆیی ئەنجام نەداوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} c0mydhtvuk04u5sbytfvbhm5t4cu7zf 1571263 1571037 2026-04-02T20:07:49Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571263 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Claimed_results_of_the_2024_Pakistani_general_election_as_per_the_Pakistan_Tehreek-e-Insaf_without_alleged_rigging,_with_results_from_Form_45s.png }}ھەڵبژاردنە گشتییەکان کە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣ ئەنجام بدرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hussain |یەکەم=Abid |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan|سەردێڕ=Pakistan parliament dissolved to hold election without ex-PM Imran Khan |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214153227/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/9/pakistan-national-assembly-to-dissolve-for-polls-without-ex-pm-imran-khan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٤ لە [[پاکستان]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٦ی ئەنجومەنی نیشتمانیی. کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی پاکستان خشتەی وردی لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240106074409/https://ecp.gov.pk/election-schedule-general-elections-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەڵبژاردنەکان دوای دوو ساڵ لە نائارامی سیاسی بەڕێوەچوو دوای ئەوەی [[عیمران خان]] سەرۆک وەزیرانی [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە بڕیاری لێسەندنەوەی متمانە لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. دواتر خان بە تۆمەتی گەندەڵی دەستگیرکرا و سزای بەسەردا سەپێندرا و بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە سیاسەتکردن قەدەغەکرا. لە پێش ھەڵبژاردنەکاندا، بڕیارێکی دادگای باڵا ھێمای ھەڵبژاردنەکانی لە تەحریقی ئینسافی پاکستان سەندەوە بەھۆی ئەوەی ساڵانێکە ھەڵبژاردنی ناوخۆیی ئەنجام نەداوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] 2bi6mzoaigcose609nbltnxjcd24wyr 0 293920 1571173 1570789 2026-04-02T17:06:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] 1571173 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٧ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە، ١ی ئایاری ١٩٩٧ بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] جۆن مەیجەر لە سەرکەوتنێکی گەورەدا لەلایەن [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] ئۆپۆزسیۆنەوە بە سەرکردایەتی [[تۆنی بلێر]] شکستی پێھێندرا، کە زۆرینەی ١٧٩ کورسی و کۆی ٤١٨ کورسیی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:تۆنی بلێر]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] oykvj62mgx35k0mf8kyzo218p7afq1o 0 293921 1571036 1570790 2026-04-02T12:03:59Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571036 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٢ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی نیسانی ١٩٩٢ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥١ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] جۆن مەیجەر چوارەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، بە زۆرینەی ٢١ کورسی. ئەمە دەبێتە کۆتا جار کە پارێزگاران زۆرینەی ڕەھا لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا بەدەستبھێنن تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٥|٢٠١٥]] و دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ڕۆژێکدا ئەنجامدرا کە ھاوکات نەبوو لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی ناوخۆیی تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٧|٢٠١٧]]. ئەنجامی ئەم ھەڵبژاردنە زۆر کەسی تووشی سەرسووڕمان کرد، چونکە ڕاپرسییەکانی پێش ڕۆژی ھەڵبژاردن پێشەنگییەکی کەم بەڵام بەردەوامی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانیان]] لەژێر سەرکردایەتی نیل کینۆک نیشان دابوو لە ماوەی سستبوونی ئابووری و دابەزینی ئاستی بژێوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brown |یەکەم=Faye |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://news.sky.com/story/neil-kinnock-labour-leader-who-lost-unlosable-election-predicts-starmer-will-end-up-in-no-10-13074719 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Sky News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} tarr4mhqaz1n7cxm1zgw96hp8t4vzbb 1571154 1571036 2026-04-02T17:02:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] 1571154 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٢ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی نیسانی ١٩٩٢ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥١ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] جۆن مەیجەر چوارەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، بە زۆرینەی ٢١ کورسی. ئەمە دەبێتە کۆتا جار کە پارێزگاران زۆرینەی ڕەھا لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا بەدەستبھێنن تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٥|٢٠١٥]] و دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ڕۆژێکدا ئەنجامدرا کە ھاوکات نەبوو لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی ناوخۆیی تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٧|٢٠١٧]]. ئەنجامی ئەم ھەڵبژاردنە زۆر کەسی تووشی سەرسووڕمان کرد، چونکە ڕاپرسییەکانی پێش ڕۆژی ھەڵبژاردن پێشەنگییەکی کەم بەڵام بەردەوامی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانیان]] لەژێر سەرکردایەتی نیل کینۆک نیشان دابوو لە ماوەی سستبوونی ئابووری و دابەزینی ئاستی بژێوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brown |یەکەم=Faye |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://news.sky.com/story/neil-kinnock-labour-leader-who-lost-unlosable-election-predicts-starmer-will-end-up-in-no-10-13074719 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Sky News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ez8h3r4rwu4t0gyy5uzxf3ie9mqv2x5 1571241 1571154 2026-04-02T20:04:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571241 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٢ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی نیسانی ١٩٩٢ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥١ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] جۆن مەیجەر چوارەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەکی بەدەستھێنا، بە زۆرینەی ٢١ کورسی. ئەمە دەبێتە کۆتا جار کە پارێزگاران زۆرینەی ڕەھا لە ھەڵبژاردنێکی گشتیدا بەدەستبھێنن تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٥|٢٠١٥]] و دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ڕۆژێکدا ئەنجامدرا کە ھاوکات نەبوو لەگەڵ ھیچ ھەڵبژاردنێکی ناوخۆیی تا [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ٢٠١٧|٢٠١٧]]. ئەنجامی ئەم ھەڵبژاردنە زۆر کەسی تووشی سەرسووڕمان کرد، چونکە ڕاپرسییەکانی پێش ڕۆژی ھەڵبژاردن پێشەنگییەکی کەم بەڵام بەردەوامی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانیان]] لەژێر سەرکردایەتی نیل کینۆک نیشان دابوو لە ماوەی سستبوونی ئابووری و دابەزینی ئاستی بژێوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brown |یەکەم=Faye |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://news.sky.com/story/neil-kinnock-labour-leader-who-lost-unlosable-election-predicts-starmer-will-end-up-in-no-10-13074719 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Sky News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9skntir5b0quws1972r1r4jlbbfpwpd 0 293922 1571172 1570791 2026-04-02T17:05:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] 1571172 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٧ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٧ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ ئەندام بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە سێیەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی گشتیی لەسەریەک بوو بۆ پارتی پارێزگاران، کە زۆرینەی ١٠٢ کورسییان بەدەستھێنا و دووەم سەرکەوتنی گەورە بوو لەژێر سەرکردایەتیی [[مارگرێت تاچر]]، کە بووە یەکەم سەرۆک وەزیران لە دوای ئێرلی لیڤەرپوول لە ساڵی ١٨٢٠ەوە کە سەرکردایەتیی پارتێک بکات بۆ سێ سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} ezzrh5lm0usptpr8nrws9mtcxbv4wlx 1571230 1571172 2026-04-02T20:02:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571230 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٧ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٧ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٥٠ ئەندام بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە سێیەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی گشتیی لەسەریەک بوو بۆ پارتی پارێزگاران، کە زۆرینەی ١٠٢ کورسییان بەدەستھێنا و دووەم سەرکەوتنی گەورە بوو لەژێر سەرکردایەتیی [[مارگرێت تاچر]]، کە بووە یەکەم سەرۆک وەزیران لە دوای ئێرلی لیڤەرپوول لە ساڵی ١٨٢٠ەوە کە سەرکردایەتیی پارتێک بکات بۆ سێ سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی لەسەریەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} dwg15w3kumhs6pcpr1gt3l06uc4lyfc 0 293923 1571035 1570792 2026-04-02T12:03:49Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571035 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٣ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی حوزەیرانی ١٩٨٣ بەڕێوەچوو. ئەمە گەورەترین و یەکلاکەرەوەترین سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی بە پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی [[مارگرێت تاچر]] بەخشی لە دوای سەرکەوتنی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] لە ساڵی ١٩٤٥دا، بە زۆرینەی ١٤٤ کورسی و یەکەمین لە دوو سەرکەوتنی گەورەی لەسەریەک.<ref name="The British General Election of 1979">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David Butler and Dennis Kavanagh|سەردێڕ=The British General Election of 1979|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Publishers Limited|ژپنک=٠-٣٣٣-٢٦٩٣٤-٩|شوێن=London|پەڕە=١٩٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} osqju0e10cxikj3muiyl2l6xk3lxht5 1571155 1571035 2026-04-02T17:03:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] 1571155 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٣ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی حوزەیرانی ١٩٨٣ بەڕێوەچوو. ئەمە گەورەترین و یەکلاکەرەوەترین سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی بە پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی [[مارگرێت تاچر]] بەخشی لە دوای سەرکەوتنی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] لە ساڵی ١٩٤٥دا، بە زۆرینەی ١٤٤ کورسی و یەکەمین لە دوو سەرکەوتنی گەورەی لەسەریەک.<ref name="The British General Election of 1979">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David Butler and Dennis Kavanagh|سەردێڕ=The British General Election of 1979|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Publishers Limited|ژپنک=٠-٣٣٣-٢٦٩٣٤-٩|شوێن=London|پەڕە=١٩٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} al1f9v4w1iglfpn10jv823puclgwx8d 1571240 1571155 2026-04-02T20:03:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571240 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٣ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٩ی حوزەیرانی ١٩٨٣ بەڕێوەچوو. ئەمە گەورەترین و یەکلاکەرەوەترین سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی بە پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی [[مارگرێت تاچر]] بەخشی لە دوای سەرکەوتنی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] لە ساڵی ١٩٤٥دا، بە زۆرینەی ١٤٤ کورسی و یەکەمین لە دوو سەرکەوتنی گەورەی لەسەریەک.<ref name="The British General Election of 1979">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David Butler and Dennis Kavanagh|سەردێڕ=The British General Election of 1979|ڕێکەوت=١٩٨٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Publishers Limited|ژپنک=٠-٣٣٣-٢٦٩٣٤-٩|شوێن=London|پەڕە=١٩٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} ktpi7cg8r5le7asgdizcq2r4trvr4th 0 293924 1571297 1570793 2026-04-02T20:13:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571297 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٩ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٣ی ئایاری ١٩٧٩ بۆ ھەڵبژاردنی ٦٣٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکە دوای شکستی حکوومەتی کرێکاران لە دەنگدانێکی متمانەوەرگرتنەوە لە ٢٨ی ئازاری ١٩٧٩دا ئەنجامدرا، شەش مانگ پێش ئەوەی پەرلەمان لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٩دا ھەڵبوەشێندرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ttqqqx5rb179dngtmqtem5w5y2kj92x 0 293925 1571296 1570794 2026-04-02T20:13:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571296 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ لە شانشینی یەکگرتوو بۆ ھەڵبژاردنی ٦٣٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بەڕێوەچوو. ئەمە دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لەو ساڵەدا ئەنجامدرا؛ یەکەم ساڵ بوو کە دوو ھەڵبژاردنی گشتی لە ھەمان ساڵدا ئەنجامدرابێت لە دوای ساڵی ١٩١٠وە؛ و یەکەمجار بوو کە دوو ھەڵبژاردنی گشتی بە کەمتر لە ساڵێک جیاوازی لە یەکتر ئەنجامدرابێت لە دوای ھەڵبژاردنەکانی ١٩٢٣ و ١٩٢٤، کە بە ١٠ مانگ جیاوازی ئەنجامدران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 1q1dn3g6khu4suu9vsff1ncaays2ksm 0 293926 1571295 1570795 2026-04-02T20:13:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571295 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی شوباتی ١٩٧٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٨ی شوباتی ١٩٧٤ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]]، بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشوو ھارۆڵد ویڵسن، کورسییەکانی زیادی کرد و بوو بە گەورەترین پارت، بەڵام کەمتر بوو لە زۆرینەی ڕەھا. پارتی پارێزگارانی دەسەڵاتدار، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ئێدوارد ھیس، کورسییەکانی لەدەستدا، سەرەڕای ئەوەی ڕێژەی دەنگی زیاتری لە پارتی کرێکاران بەدەستھێنابوو. ئەمە بووە ھۆی یەکەمین پەرلەمانی ھەڵواسراو لە دوای ساڵی ١٩٢٩ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 0wzksz2h3lg0n34yo29q6thi0kcky20 0 293927 1571171 1570796 2026-04-02T17:05:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] 1571171 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٠ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٧٠ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی سەرکەوتنێکی کتوپڕ بۆ پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی ئێدوارد ھیس، کە شکستی بە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] دەسەڵاتدار ھێنا لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن. پارتی لیبراڵ، لەژێر سەرکردایەتیی سەرکردە نوێیەکەی جێرمی سۆرپ، نیوەی کورسییەکانی لەدەستدا. پارێزگاران، بە پارتی یۆنیۆنیستی ئەڵستەر (یوو یوو پی)یشەوە، زۆرینەی ٣٠ کورسییان بەدەستھێنا. ئەم ھەڵبژاردنە گشتییە یەکەمین بوو کە خەڵک بتوانن لە تەمەنی ١٨ ساڵییەوە دەنگ بدەن، دوای تێپەڕاندنی یاسای نوێنەرایەتیکردنی گەل لە ساڵی پێشتردا، و یەکەم ھەڵبژاردنی شانشینی یەکگرتوو بوو کە تێیدا لایەنگریی حیزبیی کاندیدەکان لەسەر پسوولەکانی دەنگدان دانران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9c2aycp5kduid3kt9lo6ityh290o64h 1571231 1571171 2026-04-02T20:02:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571231 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٧٠ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٧٠ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی سەرکەوتنێکی کتوپڕ بۆ پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی ئێدوارد ھیس، کە شکستی بە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] دەسەڵاتدار ھێنا لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیران ھارۆڵد ویڵسن. پارتی لیبراڵ، لەژێر سەرکردایەتیی سەرکردە نوێیەکەی جێرمی سۆرپ، نیوەی کورسییەکانی لەدەستدا. پارێزگاران، بە پارتی یۆنیۆنیستی ئەڵستەر (یوو یوو پی)یشەوە، زۆرینەی ٣٠ کورسییان بەدەستھێنا. ئەم ھەڵبژاردنە گشتییە یەکەمین بوو کە خەڵک بتوانن لە تەمەنی ١٨ ساڵییەوە دەنگ بدەن، دوای تێپەڕاندنی یاسای نوێنەرایەتیکردنی گەل لە ساڵی پێشتردا، و یەکەم ھەڵبژاردنی شانشینی یەکگرتوو بوو کە تێیدا لایەنگریی حیزبیی کاندیدەکان لەسەر پسوولەکانی دەنگدان دانران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d2qdj29qbojerirtjikbxvax8tmgzk9 0 293928 1571294 1570797 2026-04-02T20:12:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571294 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٦ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٣١ی ئازاری ١٩٦٦ بەڕێوەچوو. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] ھارۆڵد ویڵسن. ویڵسن بڕیاری دا داوای ھەڵبژاردنێکی کتوپڕ بکات چونکە حکوومەتەکەی، کە تەنھا ١٧ مانگ پێشتر لە ساڵی ١٩٦٤ ھەڵبژێردرابوو، زۆرینەیەکی بچووکی تەنھا چوار ئێم پی ھەبوو کە نەدەکرا کاری پێ بکرێت. حکوومەتی کرێکاران دوای ئەم ھەڵبژاردنە کتوپڕە بە زۆرینەیەکی زۆر گەورەتری ٩٨ کورسی گەڕایەوە. ئەمە کۆتا ھەڵبژاردنی گشتیی بەریتانیا بوو کە تێیدا تەمەنی دەنگدان ٢١ ساڵ بوو؛ حکوومەتەکەی ویڵسن لە ساڵی ١٩٦٩دا ھەموارکردنەوەیەکی بۆ یاسای نوێنەرایەتیکردنی گەل پەسەند کرد بۆ ئەوەی مافی دەنگدان لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا بگرێتەوە، کە لە ھەڵبژاردنی گشتیی داھاتوو لە ساڵی ١٩٧٠دا جێبەجێ کرا. ئەمە تەنھا ھەڵبژاردن بوو لەنێوان ساڵانی ١٩٤٥ و [[ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتوو، ١٩٩٧|١٩٩٧]] کە تێیدا پارتی کرێکاران زۆرینەیەکی کارای بەدەستھێنا کە بتوانێت بۆ خولێکی تەواو بەردەوام بێت. لە حەوت ھەڵبژاردنی گشتیی داھاتوودا، پارتی کرێکاران تەنھا یەکجار زۆرینەی کورسییەکانی بەدەستھێنا (تشرینی یەکەمی ١٩٧٤) و لە پێنج ھەڵبژاردندا بە پارێزگاران دۆڕا. ئەم ھەڵبژاردنە بەوەش تێبینی دەکرێت کە پارتی کرێکاران سێیەم بەرزترین ڕێژەی دەنگی (٤٨٪) و دووەم گەورەترین کۆی دەنگەکانی لە مێژووی خۆیدا بەدەستھێنا (گەورەترین ڕێژەی دەنگەکان ٤٩٫٧٪ بوو کە لە ھەڵبژاردنی ١٩٤٥دا بەدەستھاتبوو).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] k8fq2z9o3ef1aeg3n9u3r5ycyk2lms9 0 293929 1571293 1570798 2026-04-02T20:12:49Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571293 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی ئەوەی پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیران]] ئەلیک دۆگلاس-ھیۆم، بە جیاوازییەکی کەم بە [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بدۆڕێت کە لەلایەن ھارۆڵد ویڵسنەوە سەرکردایەتی دەکرا؛ پارتی کرێکاران زۆرینەی پەرلەمانیی چوار کورسی بەدەستھێنا و کۆتایی بە سێزدە ساڵ لە ئۆپۆزسیۆنبوونی خۆی ھێنا لە دوای ھەڵبژاردنی ١٩٥١ەوە. ویڵسن لە تەمەنی ٤٧ ساڵیدا، بووە گەنجترین سەرۆک وەزیران لە دوای لۆرد ڕۆزبێری لە ساڵی ١٨٩٤ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 8vtdek6rvwzogdr27kanqv9lgks6asg 0 293930 1571292 1570799 2026-04-02T20:12:39Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571292 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥٩ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە، ٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگاران لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیرانی ئێستا [[ھارۆڵد ماکمیلان]] سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ١٠٠ کورسی بەدەستھێنا. ئەمە سێیەم سەرکەوتنی ھەڵبژاردنیان بوو لەسەریەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} frjbf8f51227vxmqdqrg43kz1tforlx 0 293931 1571291 1570800 2026-04-02T20:12:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571291 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥٥ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٦ی ئایاری ١٩٥٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنێکی کتوپڕ بوو: ئەنتۆنی ئیدن دوای ئەوەی لە نیسانی ١٩٥٥ لە جێگەی [[وینستن چێرچڵ|چێرچڵ]] دەستبەکاربوو، داوای ھەڵبژاردنەکەی کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە. حکوومەت زۆرینەی ٦٠ کورسی بەدەستھێنا، کە بەرزترین ڕێژەی دەنگی پارتەکانی دوای جەنگی تۆمار کرد. ئەوە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە سەردەمی شاژن [[ئێلیزابێتی دووەم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} gw0hn7x9yeqr5790joluae44ir2umco 0 293932 1571034 1570801 2026-04-02T12:03:39Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571034 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو، تەنھا بیست مانگ دوای ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوو لە ساڵی ١٩٥٠؛ حکوومەتی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]] بە ھیوای زیادکردنی زۆرینەی پەرلەمانیی خۆی داوای ھەڵبژاردنەکەی کرد. بەھەرحاڵ، ئەمە ئەنجامێکی پێچەوانەی ھەبوو، چونکە ھەرچەندە پارتی کرێکاران زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی پارێزگاران بوو کە زۆرینەی بەدەستھێنا، لەگەڵ داڕمانی دەنگی لیبراڵەکان کە ڕێگەی دا بە پارێزگاران بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی کورسییەکان بەدەستبھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Jenkin |یەکەم=Thomas P. |ڕێکەوت=١٩٥٢|سەردێڕ=The British General Election of 1951 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/442551 |journal=The Western Political Quarterly |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٥١–٦٥|doi=10.2307/442551 |issn=0043-4078 |jstor=442551 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 0olxaz6pxdafev5lc1aw8w8wz49x7vb 1571264 1571034 2026-04-02T20:07:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571264 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو، تەنھا بیست مانگ دوای ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوو لە ساڵی ١٩٥٠؛ حکوومەتی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]] بە ھیوای زیادکردنی زۆرینەی پەرلەمانیی خۆی داوای ھەڵبژاردنەکەی کرد. بەھەرحاڵ، ئەمە ئەنجامێکی پێچەوانەی ھەبوو، چونکە ھەرچەندە پارتی کرێکاران زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی پارێزگاران بوو کە زۆرینەی بەدەستھێنا، لەگەڵ داڕمانی دەنگی لیبراڵەکان کە ڕێگەی دا بە پارێزگاران بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی کورسییەکان بەدەستبھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Jenkin |یەکەم=Thomas P. |ڕێکەوت=١٩٥٢|سەردێڕ=The British General Election of 1951 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/442551 |journal=The Western Political Quarterly |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=٥١–٦٥|doi=10.2307/442551 |issn=0043-4078 |jstor=442551 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} i9i753gereeptymrl4qxl8l7b4mgjre 0 293933 1571287 1570816 2026-04-02T20:11:49Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1571287 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{سخ|بێبایەخ، بێ سەرچاوە}}{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=یەحیا ئەربیلی|وێنە=Yahya Arbili Artist.jpg|کار=هونەرمەند، خەتات، زێڕنگەر، یاساناس|ناسراو بە=داهێنەری تابلۆی زێڕ و ئەڵماس|شوێنی لەدایکبوون=قەڵای هەولێر، عێراق}} '''یەحیا ئیبراهیم عوسمان''' ناسراو بە '''یەحیا ئەربیلی''' (لەدایکبووی قەڵای هەولێر)، هونەرمەندێکی شێوەکار، خەتات، و زێڕنگەرێکی کوردی عێراقییە. ئەو بە یەکەمین هونەرمەند دادەنرێت لەسەر ئاستی عێراق و ناوچەکە کە شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخ داهێناوە بە تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خەتاتی لە ڕێگەی دروستکردنی تابلۆی هونەری بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١، زیوی خاڵس و بەردی ئەڵماس. == خوێندن و ژیانی پیشەیی == ئەربیلی خاوەنی بڕوانامەی دبلۆمە لە ژمێریاری (٢٠٠٠-٢٠٠١) و بەکالۆریۆس لە یاسا (٢٠٠٩-٢٠٠٠) لە زانکۆی مووسڵ. لە ژیانی پیشەییدا وەک معاون قضائي و بەڕێوەبەری کارگێڕی لە وەزارەتی داد خزمەتی کردووە، هەروەها لە ساڵانی ٢٠١٠-٢٠١١ وەک پارێزەر کاری کردووە. == کاروانی هونەری و داهێنان == کاروانی هونەری ئەو بۆ ساڵی ١٩٩٣ دەگەڕێتەوە کاتێک وەک خەتات دەستی بە کار کردووە، و لە ساڵی ١٩٩٤ەوە چووەتە نێو جیهانی دیزاینکردنی زێڕ و زیو. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە بۆ نمایشکردنی تابلۆ گرانبەهاکانی کە لە زێڕ و ئەڵماس دروست کرابوون. لە پاڵ ئەمانەشدا، وەک ئەکتەر بەشداری لە چەندین کاری سینەمایی و درامیدا کردووە، وەک فیلمی "٦ شەش"، فیلمی "مەهسا پێکەنی" و زنجیرەی "سجین ٨٨". == بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان == ناوبراو نوێنەرایەتی هونەری کوردی کردووە لە چەندین وڵات و کێبڕکێی نێودەوڵەتیدا، لەوانە: * مسابقەی نێودەوڵەتی خەتاتی لە تورکیا (ئەرسیکا) لە ساڵانی ٢٠٠٠، ٢٠٠٤، ٢٠٠٧، ٢٠١٠ و ٢٠١٩. * مهرجانی واشینگتن لە ئەمریکا (٢٠١٠). * ملتقای هونەرمەندانی عەرەب لە میسر (٢٠١٨، ٢٠١٩). * پێشانگای نێودەوڵەتی لە هیندستان (٢٠٢٢، ٢٠٢٦) و لوبنان (٢٠٢٢). == ئەندامێتییەکان == * جێگری سەرۆکی کۆمەڵەی خەتاتانی کوردستان. * ئەندامی سەندیکای هونەرمەندانی کوردستان. * ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق و کوردستان. * ئەندامی فەخری لە کۆمەڵەی خەتاتانی ئوردن. == سەرچاوەکان == * [https://www.erbil.gov.krd/app/en/node/9820 ماڵپەڕی فەرمی پارێزگای هەولێر]. * [https://ina.iq/ar/mix/221741--.html يحيى الإربيلي.. فنان يطوع الذهب والفضة في لوحاته] - ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA). * [https://alsabaah.iq/106028-.html الخطاط يحيى الإربيلي: الخط الذهب والفضة] - ڕۆژنامەی سەباح. {{ژێدەرەکان}} 20v70f82j4wl28ouossovn89pz3ag50 1571470 1571287 2026-04-03T10:43:47Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 1571470 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{سخ|بێبایەخ، بێ سەرچاوە}} {{زانیاریدانی کەس|ناو=یەحیا ئەربیلی|وێنە=Yahya Ibrahim Arbilli Exhibition 2024.jpg|وەسفی وێنە=ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگای تابلۆ گرانبەهاکان لە هەولێر، ٢٠٢٤|ناوی تەواو=یەحیا ئیبراهیم عثمان|ڕێکەوتی لەدایکبوون=|شوێنی لەدایکبوون=[[قەڵای هەولێر]]، [[هەولێر]]|خوێندن=بکالۆریۆس لە یاسا (٢٠١٠)، دبلۆم لە ژمێریاری (٢٠٠١)|پیشە=[[خۆشنووسی|خۆشنووس]]، پارێزەر، دیزاینەری زێڕ، ئەکتەر|بەناوبانگ بووە بە=داهێنەری تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕ و ئەڵماس|زمانەکان=کوردی، عەرەبی، تورکی، ئینگلیزی}} '''یەحیا ئیبراهیم عثمان''' ناسراو بە '''یەحیا ئەربیلی''' (لەدایکبووی [[قەڵای هەولێر]])، هونەرمەندێکی فرەبەهرە، پارێزەری ڕاوێژکار و ئەکتەرە. ئەو بە یەکەمین داهێنەر دادەنرێت لەسەر ئاستی جیهان کە توانیویەتی هونەری خۆشنووسی لەگەڵ کەرەستە گرانبەهاکانی وەک زێڕی عەیار ٢١، ئەڵماس و زیوی ساف تێکەڵ بکات. == ژیانی زانستی و ئەکادیمی == یەحیا ئەربیلی قۆناغەکانی خوێندنی لە شاری هەولێر و مووسڵ تەواو کردووە: * لە ساڵی ٢٠٠١ دبلۆمی لە بەشی ژمێریاری لە شاری هەولێر بەدەست هێناوە. * لە ساڵی ٢٠١٠ بڕوانامەی بکالۆریۆس لە یاسا لە زانکۆی مووسڵ تەواو کردووە. * خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرای فەخرییە لەلایەن ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان وەک "منظمة الدبلوماسية الدولية" (٢٠٢٢) و "جمعية أنامل مبدعة" لە لیبیا (٢٠٢٣). == کاروانی پیشەیی و یاسایی == جگە لە کارە هونەرییەکان، وەک یاسایپەروەرێک لە چەندین شوێنی حکومی خزمەتی کردووە: * وەک کاتب عدل لە ناوچەی عەنکاوە لە نێوان ساڵانی ٢٠١١ بۆ ٢٠١٩ کاری کردووە. * وەک معاون قضائی و بەڕێوەبەری کارگێڕی لە وەزارەتی داد لە هەولێر خزمەتی کردووە. * ئەندامی کارای چەندین سەندیکایە، لەوانە: سەندیکای پارێزەران، یەکێتی مافپەروەران، و سەندیکای ژمێریاران و وردبینان. == چالاکییە پەروەردەییەکان == خاوەنی ئەزموونێکی دەوڵەمەندە لە گواستنەوەی هونەری خۆشنووسی بۆ نەوەکانی داهاتوو: * کردنەوەی خولی فێربوونی خۆشنووسی لە هەولێر (١٩٩٧ و ٢٠٢١). * وانەگوتنەوەی خۆشنووسی لە قوتابخانەی ئیشق (٢٠٠٩). * پێشکەشکردنی وۆرک شۆپ لەسەر مێژووی خۆشنووسی لە زانکۆی نۆڵج (٢٠٢٢). == کاروانی هونەری و داهێنانەکان == لە ساڵی ١٩٩٣وە وەک خۆشنووس دەستی بە چالاکی کردووە و لە ساڵی ١٩٩٤وە شێوازی تێکەڵکردنی زێڕ و خۆشنووسی داهێناوە. * '''بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان:''' نوێنەرایەتی شاری هەولێری کردووە لە تورکیا (٧ جار)، ئەمریکا (٢٠١٠)، میسر (٢٠١٨)، و ئیتاڵیا (٢٠٢٠). * '''پێشانگای تابلۆ گرانبەهاکان:''' لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، لە هەولێر پێشانگایەکی تایبەتی بۆ ئەو تابلۆیانە کردەوە کە لە زێڕی ٢١ و ئەڵماس دروست کرابوون. == چالاکییەکان لە سینەما و درامادا == وەک ئەکتەر لە چەندین بەرهەمی هونەریدا ڕۆڵی کاریگەری بینیوە: * زنجیرە درامای '''سجين (٨٨)''' (ڕۆڵی پارێزەر). * فیلمی سینەمایی '''مهسا ضحكت''' (ڕۆڵی فەرمانبەری UN). * زنجیرە درامای '''کێخوای سێوی''' (ڕۆڵی بازرگان و تاجر). == پێشانگا == ئەم بەشە بەڵگەیەکی بینراوە بۆ داهێنانەکانی هونەرمەند لە شاری هەولێر:<gallery mode="packed" heights="250"> پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگا تایبەتەکەی لە هەولێر (٢٠٢٤). پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆیەکی (الله) دروستکراو لە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماسی ڕەسەن لەسەر زیوی ساف. </gallery> == سەرچاوەکان == * سیڤی فەرمی هونەرمەند یەحیا ئەربیلی (٢٠٢٦). * ماڵپەڕی فەرمی پارێزگای هەولێر. * ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA) - ڕاپۆرت لەسەر تابلۆ زێڕینەکان. h449o5dw8igwiu0uq503kuxd947ww6z 1571471 1571470 2026-04-03T10:56:10Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 1571471 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{سخ|بێبایەخ، بێ سەرچاوە}} {{زانیاریدانی کەس|ناو=یەحیا ئەربیلی|وێنە=Yahya Ibrahim Arbilli Exhibition 2024.jpg|وەسفی وێنە=ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگای تابلۆ گرانبەهاکان لە هەولێر، ٢٠٢٤|ناوی تەواو=یەحیا ئیبراهیم عثمان|ڕێکەوتی لەدایکبوون=|شوێنی لەدایکبوون=[[قەڵای هەولێر]]، [[هەولێر]]|خوێندن=بکالۆریۆس لە یاسا (٢٠١٠)، دبلۆم لە ژمێریاری (٢٠٠١)|پیشە=[[خۆشنووسی|خۆشنووس]]، پارێزەر، دیزاینەری زێڕ، ئەکتەر|بەناوبانگ بووە بە=داهێنەری تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕ و ئەڵماس|زمانەکان=کوردی، عەرەبی، تورکی، ئینگلیزی}} '''یەحیا ئیبراهیم عثمان''' ناسراو بە '''یەحیا ئەربیلی''' (لەدایکبووی [[قەڵای هەولێر]])، هونەرمەندێکی فرەبەهرە، پارێزەری ڕاوێژکار و ئەکتەری ناودارە. ئەو بە یەکەمین داهێنەر لەسەر ئاستی جیهان دادەنرێت کە توانیویەتی هونەری خۆشنووسی لەگەڵ کەرەستە گرانبەهاکانی وەک زێڕی عەیار ٢١، ئەڵماس و زیوی ساف تێکەڵ بکات. == ژیانی زانستی و ئەکادیمی == * لە ساڵی ٢٠٠١ بڕوانامەی دبلۆمی لە بەشی ژمێریاری لە شاری هەولێر بەدەست هێناوە. * لە ساڵی ٢٠١٠ بڕوانامەی بکالۆریۆسی لە یاسا لە زانکۆی مووسڵ تەواو کردووە. * خاوەنی چەندین بڕوانامەی دکتۆرای فەخرییە لەلایەن ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانەوە وەک ڕێزلێنان بۆ کارە هونەرییەکانی. == کاروانی پیشەیی و یاسایی == * وەک کاتب عدل لە عەنکاوە لە نێوان ساڵانی ٢٠١١ بۆ ٢٠١٩ کاری کردووە. * وەک معاون قضائی و بەڕێوەبەری کارگێڕی لە وەزارەتی داد لە هەولێر خزمەتی کردووە. * ئەندامی کارای سەندیکای پارێزەران و یەکێتی مافپەروەران و سەندیکای هونەرمەندانە. == چالاکییە پەروەردەییەکان == * کردنەوەی چەندین خولی فێربوونی خۆشنووسی لە ساڵانی ١٩٩٧ و ٢٠٢١ لە هەولێر. * وانەگوتنەوەی خۆشنووسی لە قوتابخانەی ئیشق (٢٠٠٩) و پێشکەشکردنی وۆرک شۆپ لە زانکۆی نۆڵج (٢٠٢٢). == کاروانی هونەری و داهێنانەکان == لە ساڵی ١٩٩٣وە وەک خۆشنووس چالاکە و لە ساڵی ١٩٩٤وە شێوازی تێکەڵکردنی زێڕ و خۆشنووسی داهێناوە. * نوێنەرایەتی شاری هەولێری کردووە لە تورکیا، ئەمریکا (٢٠١٠)، میسر (٢٠١٨)، و ئیتاڵیا (٢٠٢٠). * پێشانگایەکی تایبەتی لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ لە هەولێر کردەوە بۆ تابلۆ گرانبەهاکانی. == چالاکییەکان لە سینەما و درامادا == وەک ئەکتەر لەم بەرهەمانەدا بەشدار بووە: * ڕۆڵی پارێزەر لە زنجیرە درامای '''سجين (٨٨)'''. * ڕۆڵی فەرمانبەری UN لە فیلمی سینەمایی '''مهسا ضحكت'''. * ڕۆڵی بازرگان لە زنجیرە درامای '''کێخوای سێوی'''. == پێشانگا == <gallery mode="packed" heights="220"> پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگا تایبەتەکەی لە هەولێر (٢٠٢٤). پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆیەکی (الله) دروستکراو لە زێڕی ٢١ و ئەڵماس لەسەر زیوی ساف. </gallery> == سەرچاوەکان == * سیڤی فەرمی یەحیا ئەربیلی (٢٠٢٦). * ماڵپەڕی فەرمی پارێزگای هەولێر. * ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA). h3mg7cm2f86eiu2zqk1dgzs0bjpi7j0 1571527 1571471 2026-04-03T11:57:25Z Yahya Ibrahim Arbilli 75502 1571527 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{سخ|بێبایەخ، بێ سەرچاوە}}{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=یەحیا ئەربیلی|وێنە=Yahya Arbili Artist.jpg|کار=هونەرمەند , خۆشنووس ، دیزاینەری زێڕ ، یاساناس ، زێڕنگەر|ناسراو بە=داهێنەری تابلۆی زێڕ و ئەڵماس|شوێنی لەدایکبوون=قەڵای هەولێر، عێراق|ناوبانگ=داهێنەری تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕ و ئەڵماس}} '''یەحیا ئیبراهیم عوسمان''' ناسراو بە '''یەحیا ئەربیلی''' (لەدایکبووی [[قەڵای هەولێر]])، هونەرمەندێکی شێوەکار، خۆشنووس ، و زێڕنگرە . ئەو بە یەکەمین هونەرمەند دادەنرێت لەسەر ئاستی جيهان و ناوچەکە کە شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخ داهێناوە بە تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی لە ڕێگەی دروستکردنی تابلۆی هونەری بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١، زیوی ساف و بەردی ئەڵماس. == خوێندن و ژیانی پیشەیی == ئەربیلی خاوەنی بڕوانامەی دبلۆمە لە ژمێریاری (٢٠٠٠-٢٠٠١) و بەکالۆریۆس لە یاسا (٢٠٠٩-٢٠٠٠) لە زانکۆی مووسڵ. لە ژیانی پیشەییدا وەک معاون قضائي و بەڕێوەبەری کارگێڕی لە وەزارەتی داد خزمەتی کردووە، هەروەها لە ساڵانی ٢٠١٠-٢٠١١ وەک پارێزەر کاری کردووە. == ژیانی زانستی و ئەکادیمی == * دبلۆم لە ژمێریاری (٢٠٠١) و بکالۆریۆس لە یاسا لە زانکۆی مووسڵ (٢٠١٠). * وەرگرتنی دوو دکتۆرای فەخری لەلایەن منظمة الدبلوماسية الدولية (٢٠٢٢) و جمعية أنامل مبدعة لە لیبیا (٢٠٢٣). == کاروانی پیشەیی == * وەک کاتب عدل لە عەنکاوە (٢٠١١ - ٢٠١٩) و هەولێر (٢٠٢٢ - ٢٠٢٥) خزمەتی کردووە. * ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی کوردستان و عێراق، و سەندیکای هونەرمەندانی کوردستانە. == کاروانی هونەری و داهێنان == کاروانی هونەری ئەو بۆ ساڵی ١٩٩٣ دەگەڕێتەوە کاتێک وەک خەتات دەستی بە کار کردووە، و لە ساڵی ١٩٩٤ەوە چووەتە نێو جیهانی دیزاینکردنی زێڕ و زیو. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە بۆ نمایشکردنی تابلۆ گرانبەهاکانی کە لە زێڕ و ئەڵماس دروست کرابوون. لە پاڵ ئەمانەشدا، وەک ئەکتەر بەشداری لە چەندین کاری سینەمایی و درامیدا کردووە، وەک فیلمی "٦ شەش"، فیلمی "مەهسا پێکەنی" و زنجیرەی "سجین ٨٨". == پێشانگا == <gallery mode="packed" heights="200"> پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگا تایبەتەکەی لە هەولێر. پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆیەکی زێڕ و ئەڵماس. </gallery> == کارە هونەرییەکان == * نوێنەرایەتی هەولێری کردووە لە پێشانگا نێودەوڵەتییەکانی ئەمریکا، ئیتاڵیا، میسر و تورکیا. * بەشداری وەک ئەکتەر لە زنجیرە درامای '''سجين (٨٨)''' و فیلمی '''مهسا ضحكت'''. == بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان == ناوبراو نوێنەرایەتی هونەری کوردی کردووە لە چەندین وڵات و کێبڕکێی نێودەوڵەتیدا، لەوانە: * مسابقەی نێودەوڵەتی خەتاتی لە تورکیا (ئەرسیکا) لە ساڵانی ٢٠٠٠، ٢٠٠٤، ٢٠٠٧، ٢٠١٠ و ٢٠١٩. * مهرجانی واشینگتن لە ئەمریکا (٢٠١٠). * ملتقای هونەرمەندانی عەرەب لە میسر (٢٠١٨، ٢٠١٩). * پێشانگای نێودەوڵەتی لە هیندستان (٢٠٢٢، ٢٠٢٦) و لوبنان (٢٠٢٢). == ئەندامێتییەکان == * جێگری سەرۆکی کۆمەڵەی خەتاتانی کوردستان. * ئەندامی سەندیکای هونەرمەندانی کوردستان. * ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق و کوردستان. * ئەندامی فەخری لە کۆمەڵەی خەتاتانی ئوردن. == سەرچاوەکان == * [https://www.erbil.gov.krd/app/en/node/9820 ماڵپەڕی فەرمی پارێزگای هەولێر]. * [https://ina.iq/ar/mix/221741--.html يحيى الإربيلي.. فنان يطوع الذهب والفضة في لوحاته] - ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA). * [https://alsabaah.iq/106028-.html الخطاط يحيى الإربيلي: الخط الذهب والفضة] - ڕۆژنامەی سەباح. * سیڤی فەرمی یەحیا ئەربیلی (٢٠٢٦) <nowiki>[[پۆل:خۆشنووسان]]</nowiki> <nowiki>[[پۆل:خەڵکی هەولێر]]</nowiki> <nowiki>[[پۆل:ئەکتەران]]</nowiki> {{ژێدەرەکان}} o1cdm6nqgvwt7zs52oezsomcab02q55 0 293934 1571290 1570802 2026-04-02T20:12:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571290 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٥٠ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە ٢٣ی شوباتی ١٩٥٠ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو، و یەکەم ھەڵبژاردن بوو دوای خولێکی تەواوی حکوومەتێکی زۆرینەی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]]. ھەروەھا یەکەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو دوای ھەڵوەشاندنەوەی دەنگدانی فرەوان و بازنەکانی زانکۆ. ھەڵبژاردنە گشتییەکە گەڕانەوەی پارتی کرێکارانی بۆ دەسەڵات بەخۆیەوە بینی، بەڵام زۆرینەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو لە ١٤٦ کورسییەوە بۆ تەنھا ٥ کورسی کەمبووەوە، لەگەڵ وەرچەرخانێکی گەورە بەرەو پارتی پارێزگاران، کە ٩٠ کورسییان بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} iqixvo9c5c8avnmh24nihtpiwyw8j5q 0 293935 1571033 1570803 2026-04-02T12:03:29Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571033 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٤٥ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٥ی تەممووزی ١٩٤٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. لەکاتێکدا [[جەنگی جیھانیی دووەم]]ی بەردەوام ھێشتا لە مێشکی دەنگدەراندا مابوو، [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] ئۆپۆزسیۆن بە سەرکردایەتی کلیمێنت ئاتلی سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ١٤٦ کورسی بەدەستھێنا، و شکستی بە حکوومەتی ئێستای ژێر دەسەڵاتی پارێزگاران بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران [[وینستن چێرچڵ]] ھێنا. ئەنجامەکە ڕەنگدانەوەی نیگەرانییەکی بەرفراوانی جەماوەری بوو سەبارەت بە ئاڕاستەی دواڕۆژی شانشینی یەکگرتوو لە قۆناغی دوای جەنگدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCallum|یەکەم=R.B.|سەردێڕ=The British General Election of 1945|دوایین٢=Readman|یەکەم٢=Alison|ڕێکەوت=١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Nuffield Studies|بەستەری نووسەر=R. B. McCallum}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 0jmv86bvuw9ifo61lwxs7iy2a0e41xb 1571265 1571033 2026-04-02T20:08:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571265 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٤٥ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ٥ی تەممووزی ١٩٤٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. لەکاتێکدا [[جەنگی جیھانیی دووەم]]ی بەردەوام ھێشتا لە مێشکی دەنگدەراندا مابوو، [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکارانی]] ئۆپۆزسیۆن بە سەرکردایەتی کلیمێنت ئاتلی سەرکەوتنێکی گەورەی بە زۆرینەی ١٤٦ کورسی بەدەستھێنا، و شکستی بە حکوومەتی ئێستای ژێر دەسەڵاتی پارێزگاران بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران [[وینستن چێرچڵ]] ھێنا. ئەنجامەکە ڕەنگدانەوەی نیگەرانییەکی بەرفراوانی جەماوەری بوو سەبارەت بە ئاڕاستەی دواڕۆژی شانشینی یەکگرتوو لە قۆناغی دوای جەنگدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCallum|یەکەم=R.B.|سەردێڕ=The British General Election of 1945|دوایین٢=Readman|یەکەم٢=Alison|ڕێکەوت=١٩٦٤|بڵاوکەرەوە=Nuffield Studies|بەستەری نووسەر=R. B. McCallum}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 5342te1jamsidj7pwtjl8xqmybbyk66 0 293936 1571289 1570804 2026-04-02T20:12:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571289 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣٥ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی پێنجشەممە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٩٣٥ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. ئەمە بووە ھۆی دووەمین سەرکەوتنی گەورە (ھەرچەندە کەمتر بووەوە) بۆ حکوومەتی نیشتمانیی سێ-حیزبی، کە لەلایەن ستانلی باڵدوین لە پارتی پارێزگارانەوە سەرکردایەتی دەکرا دوای دەستلەکارکێشانەوەی – بەھۆی تێکچوونی باری تەندروستی – ڕامزی ماکدۆناڵد لە سەرەتای ساڵەکەدا. ئەمە نوێترین ھەڵبژاردنی گشتیی بەریتانیایە کە تێیدا ھەر پارتێک یان ھاوپەیمانییەکی پارتەکان زۆرینەی دەنگی جەماوەری بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 5umuu56jg099hdlnexpnafr4limsdoq 0 293937 1571032 1570805 2026-04-02T12:03:19Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571032 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی سێشەممە، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵبژاردنە سەرکەوتنێکی گەورەی بۆ حکوومەتی نیشتمانی بەخۆیەوە بینی، کە ھاوپەیمانییەکی سێ حیزبی بوو و دوو مانگ پێشتر دوای ڕووخانی دووەم حکوومەتی کرێکاران پێکھێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Macmahon |یەکەم=Arthur W. |ڕێکەوت=١٩٣٢|سەردێڕ=The British General Election of 1931 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020657/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٥|doi=10.2307/1947117 |issn=0003-0554 |jstor=1947117 |s2cid=143537799 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ڕۆژنامەنووس ئایڤۆر بوڵمەر-تۆماس ئەنجامەکەی بە «سەرسوڕھێنەرترین لە مێژووی سیستەمی حیزبیی بەریتانیا» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Bulmer-Thomas |یەکەم=Ivor |سەردێڕ=The Growth of the British Party System Volume II 1924–1964 |پەڕە=٧٦|ساڵ=١٩٦٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} l0ap9zp1lj3dd1g18398u9ahwrcrsu7 1571266 1571032 2026-04-02T20:08:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571266 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٣١ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی سێشەممە، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣١ بەڕێوەچوو. ئەم ھەڵبژاردنە سەرکەوتنێکی گەورەی بۆ حکوومەتی نیشتمانی بەخۆیەوە بینی، کە ھاوپەیمانییەکی سێ حیزبی بوو و دوو مانگ پێشتر دوای ڕووخانی دووەم حکوومەتی کرێکاران پێکھێنرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Macmahon |یەکەم=Arthur W. |ڕێکەوت=١٩٣٢|سەردێڕ=The British General Election of 1931 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020657/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=٣٣٣–٣٤٥|doi=10.2307/1947117 |issn=0003-0554 |jstor=1947117 |s2cid=143537799 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ڕۆژنامەنووس ئایڤۆر بوڵمەر-تۆماس ئەنجامەکەی بە «سەرسوڕھێنەرترین لە مێژووی سیستەمی حیزبیی بەریتانیا» وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Bulmer-Thomas |یەکەم=Ivor |سەردێڕ=The Growth of the British Party System Volume II 1924–1964 |پەڕە=٧٦|ساڵ=١٩٦٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} s5d6bptbbhazwmrt472nrg0oilauj4s 0 293939 1571174 1570786 2026-04-02T17:06:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:پاکستان|پاکستان]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1571174 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=2018_Pakistani_general_election_-_Results.svg }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ی ئەنجومەنی نیشتمانی و چوار ئەنجومەنی پارێزگا بەڕێوەچوو. سێ حیزبی سەرەکی بریتی بوون لە [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] (PTI) بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان بە سەرۆکایەتی [[شەھباز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بیلاوال بوتۆ]]. تەحریقی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نیشتمانی بەدەستھێنا بەڵام لە زۆرینەی دەنگدا کەم بوو؛ دواتر حیزبەکە حکوومەتێکی ھاوپەیمانی لەگەڵ چەند حیزبێکی بچووکتر پێکھێنا. لەسەر ئاستی پارێزگاکان تەحریقی ئینسافی پاکستان وەک گەورەترین حیزب لە خەیبەر پەختوونخوا (KP) مایەوە؛ [[پارتی گەلانی پاکستان]] (PPP) باڵادەستی خۆی لە سند پاراست؛ و [[پارتی ئاوامی بەلوچستان]] (BAP) کە تازە پێکھاتبوو وەک گەورەترین حیزبی لە [[بەلۆچستان|بەلوچستان]] سەریھەڵدا. لە پەنجاب ئەنجامەکەی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو بوو، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML(N)) زۆرترین کورسی بەدەستھێنا. بەڵام دوای ئەوەی چەند پەرلەمانتارێکی [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] پەیوەندییان بە تەحریقی ئینسافی پاکستانەوە کرد، ئینساف بووە گەورەترین حیزب و توانی حکوومەت پێکبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} e515wmisca9xptupa5fzu0289in25in 1571229 1571174 2026-04-02T20:02:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571229 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=2018_Pakistani_general_election_-_Results.svg }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ی ئەنجومەنی نیشتمانی و چوار ئەنجومەنی پارێزگا بەڕێوەچوو. سێ حیزبی سەرەکی بریتی بوون لە [[تەحریقی ئینسافی پاکستان]] (PTI) بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان بە سەرۆکایەتی [[شەھباز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بیلاوال بوتۆ]]. تەحریقی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نیشتمانی بەدەستھێنا بەڵام لە زۆرینەی دەنگدا کەم بوو؛ دواتر حیزبەکە حکوومەتێکی ھاوپەیمانی لەگەڵ چەند حیزبێکی بچووکتر پێکھێنا. لەسەر ئاستی پارێزگاکان تەحریقی ئینسافی پاکستان وەک گەورەترین حیزب لە خەیبەر پەختوونخوا (KP) مایەوە؛ [[پارتی گەلانی پاکستان]] (PPP) باڵادەستی خۆی لە سند پاراست؛ و [[پارتی ئاوامی بەلوچستان]] (BAP) کە تازە پێکھاتبوو وەک گەورەترین حیزبی لە [[بەلۆچستان|بەلوچستان]] سەریھەڵدا. لە پەنجاب ئەنجامەکەی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو بوو، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML(N)) زۆرترین کورسی بەدەستھێنا. بەڵام دوای ئەوەی چەند پەرلەمانتارێکی [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] پەیوەندییان بە تەحریقی ئینسافی پاکستانەوە کرد، ئینساف بووە گەورەترین حیزب و توانی حکوومەت پێکبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} 32gzjskfawj782ecdf39pm13jd8oqcw 0 293940 1571298 1570788 2026-04-02T20:13:39Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571298 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2013.png }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ڕۆژی شەممە ١١ی ئایاری ٢٠١٣ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانیی ١٤ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. سێ حیزبە گەورەکە بریتی بوون لە کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]] و [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[ئاسفعەلی زەرداری]] [[سەرۆککۆماری پاکستان|سەرۆک]] و [[پارتی تەحریقی ئینسافی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[عیمران خان]]. پێش ھەڵبژاردنەکان، پارتی دەسەڵاتدار پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانی لەگەڵ [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (Q)]] و [[پارتی نیشتمانی عەوامی]] پێکھێنا، لەکاتێکدا پارتی سەرەکی ئۆپۆزسیۆن، [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N)]]، ھاوپەیمانی لەگەڵ حیزبەکانی [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (F)]] و [[بەلۆچەکان|بەلووچەکان]] کرد. پارتی تەحریقی و ئینسافی پاکستان بە سەرۆکایەتیی یاریزانی [[کریکێت]] کە بووەتە [[سیاسەتوان]] [[عیمران خان]]، ھەروەھا وەک یاریزانێکی سەرەکی دەرکەوت. ئەنجامەکە پەرلەمانێکی ھەڵپەسێردراو بوو، کە تێدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا و زۆرترین کورسی بردەوە، بەڵام شەش کورسی کەمتر بوو لە زۆرینەی ڕەھا. سەرەڕای ئەوەش، دوای ھەڵبژاردنەکان، ١٩ پەرلەمانتاری سەربەخۆ چوونە پاڵ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز، ئەمەش دەرفەتی بۆ ڕەخساند بە تەنھا حکوومەت پێکبھێنێت و نەواز شەریف ببێتە سەرۆک وەزیرانی نوێ.<ref>https://www.itv.com/news/story/2013-05-11/pakistan-parliamentary-election/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20140503005947/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-05-16/news/39310798_1_pml-n-constituencies-seats</ref> لە ھەڵبژاردنی پارێزگاکاندا، پارتی گەلی پاکستان توانی زۆرینەی خۆی لە «[[سیند]]» بپارێزێت. بزووتنەوەی ئینسافی پاکستان زۆرترین کورسیی لە «خەیبەر پەختوونخوا» بردەوە، کە ئەمە یەکەمجار بوو کۆنتڕۆڵی پارێزگایەک بەدەستبھێنێت. ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان - باڵی نەواز وەک گەورەترین [[حیزب]] لە «[[پەنجاب]]» و «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» دەرکەوت.<ref>https://zeenews.india.com/pakistan-elections-2013/nawaz-sharifs-pml-n-emerges-as-single-largest-party-in-pak-polls_848470.html</ref><ref>http://tribune.com.pk/story/525634/elections-pti-work-out-seat-adjustment-with-ji/</ref> ئەم ھەڵبژاردنانە یەکەمین گواستنەوەی مەدەنیی دەسەڵات بوون دوای ئەوەی حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی [[دیموکراسی]] توانی بە سەرکەوتوویی خولێکی پێنج ساڵەی دەسەڵات تەواو بکات.<ref>https://www.dawn.com/2012/07/23/pml-n-sets-condition-for-alliance-that-pti-rules-out/</ref> == ٚسەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} befwd17mxheteaf095dxuqqm3jdehu6 0 293941 1571038 1570782 2026-04-02T12:04:19Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571038 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2008.png}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ١٣ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ [[سەرۆک کۆماری پاکستان|سەرۆک]] [[پەروێز موشەڕەف]] باری نائاسایی دەرکرد؛ ھەڵبژاردنەکان سەرەتا بۆ ماوەیەکی نادیار دواخران؛ بەڵام دواتر ڕاگەیەندرا کە وەکو پلانەکە بەڕێوەدەچن. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ موشەڕەف ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان تا ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەنجام دەدرێت، پێش ئەوەی پێشنیازی وادەی ٨ی کانوونی دووەمی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://english.people.com.cn/90001/90777/6305041.html|سەردێڕ=人民网--404页面 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> دوای تیرۆرکردنی [[بێنەزیر بوتۆ]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و ڕای گەیاند کە ٨ی کانوونی دووەمی ئیتر وادەیەکی جێبەجێکراو نییە و ھەڵبژاردنەکان لە ١٨ی شوبات بەڕێوەدەچێت. ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرلەنوێ سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی [[نەواز شەریف|نەواز]]) بوون، کاتێک وەک دوو گەورەترین پارتی نێو ئەنجومەنی نیشتمانی دەرکەوتن. دوای کۆچی دوایی بوتۆ، پارتی گەلی پاکستان کەوتە ژێر سەرکردایەتی بیلاوەلی کوڕی کە تەمەنی نۆزدە ساڵ بوو؛ بەڵام کەمپەینی ھەڵبژاردنی پارتەکە لەلایەن [[ئاسفعەلی زەرداری]]، ھاوسەری بێنەزیر و باوکی بیلاوەلەوە سەرپەرشتی دەکرا، وەک ھاوسەرۆکی حیزبەکە. لە ھەمان کاتدا، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لەژێر سەرکردایەتی [[چاودری نیسارعەلی خان]]دا بوو، ھەرچەندە نەواز شەریفی دامەزرێنەری پارتەکە لە دەربەدەری گەڕابووەوە و بەشداریی لە کەمپەینی ھەڵبژاردنەکاندا دەکرد. لەسەر ئاستی پارێزگاکان، پارتی گەلی پاکستان لە «[[سیند]]» سەرکەوت، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لە «[[پەنجاب]]» باڵادەست بوو، [[پارتی نیشتمانیی عەوامی]] وەک گەورەترین پارت لە «ویلایەتی سنووری باکووری ڕۆژاوا» دەرکەوت، ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی قاید ئەعزەم)ی سەر بە موشەرەف زۆرترین کورسیی لە «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» بردەوە. نزیکەی ٣٥٫٢ ملیۆن کەس دەنگیان دا، کە ڕێژەی بەشداریی تەنھا ٤٤٪ بوو.<ref>http://www.ipu.org/pdf/publications/elections08-e.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} fwmmf15g64o0jo50dfwotkeggjs6sm3 1571153 1571038 2026-04-02T17:02:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:پاکستان|پاکستان]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]] 1571153 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2008.png}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ١٣ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ [[سەرۆک کۆماری پاکستان|سەرۆک]] [[پەروێز موشەڕەف]] باری نائاسایی دەرکرد؛ ھەڵبژاردنەکان سەرەتا بۆ ماوەیەکی نادیار دواخران؛ بەڵام دواتر ڕاگەیەندرا کە وەکو پلانەکە بەڕێوەدەچن. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ موشەڕەف ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان تا ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەنجام دەدرێت، پێش ئەوەی پێشنیازی وادەی ٨ی کانوونی دووەمی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://english.people.com.cn/90001/90777/6305041.html|سەردێڕ=人民网--404页面 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> دوای تیرۆرکردنی [[بێنەزیر بوتۆ]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و ڕای گەیاند کە ٨ی کانوونی دووەمی ئیتر وادەیەکی جێبەجێکراو نییە و ھەڵبژاردنەکان لە ١٨ی شوبات بەڕێوەدەچێت. ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرلەنوێ سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی [[نەواز شەریف|نەواز]]) بوون، کاتێک وەک دوو گەورەترین پارتی نێو ئەنجومەنی نیشتمانی دەرکەوتن. دوای کۆچی دوایی بوتۆ، پارتی گەلی پاکستان کەوتە ژێر سەرکردایەتی بیلاوەلی کوڕی کە تەمەنی نۆزدە ساڵ بوو؛ بەڵام کەمپەینی ھەڵبژاردنی پارتەکە لەلایەن [[ئاسفعەلی زەرداری]]، ھاوسەری بێنەزیر و باوکی بیلاوەلەوە سەرپەرشتی دەکرا، وەک ھاوسەرۆکی حیزبەکە. لە ھەمان کاتدا، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لەژێر سەرکردایەتی [[چاودری نیسارعەلی خان]]دا بوو، ھەرچەندە نەواز شەریفی دامەزرێنەری پارتەکە لە دەربەدەری گەڕابووەوە و بەشداریی لە کەمپەینی ھەڵبژاردنەکاندا دەکرد. لەسەر ئاستی پارێزگاکان، پارتی گەلی پاکستان لە «[[سیند]]» سەرکەوت، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لە «[[پەنجاب]]» باڵادەست بوو، [[پارتی نیشتمانیی عەوامی]] وەک گەورەترین پارت لە «ویلایەتی سنووری باکووری ڕۆژاوا» دەرکەوت، ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی قاید ئەعزەم)ی سەر بە موشەرەف زۆرترین کورسیی لە «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» بردەوە. نزیکەی ٣٥٫٢ ملیۆن کەس دەنگیان دا، کە ڕێژەی بەشداریی تەنھا ٤٤٪ بوو.<ref>http://www.ipu.org/pdf/publications/elections08-e.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠٠٠}} qgq86zzmkkb73vae57iudx7wbl3cpjt 1571242 1571153 2026-04-02T20:04:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571242 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2008.png}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[پاکستان]] لە ١٨ی شوباتی ٢٠٠٨ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ١٣ و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ [[سەرۆک کۆماری پاکستان|سەرۆک]] [[پەروێز موشەڕەف]] باری نائاسایی دەرکرد؛ ھەڵبژاردنەکان سەرەتا بۆ ماوەیەکی نادیار دواخران؛ بەڵام دواتر ڕاگەیەندرا کە وەکو پلانەکە بەڕێوەدەچن. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ موشەڕەف ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان تا ١٥ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەنجام دەدرێت، پێش ئەوەی پێشنیازی وادەی ٨ی کانوونی دووەمی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://english.people.com.cn/90001/90777/6305041.html|سەردێڕ=人民网--404页面 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> دوای تیرۆرکردنی [[بێنەزیر بوتۆ]] لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و ڕای گەیاند کە ٨ی کانوونی دووەمی ئیتر وادەیەکی جێبەجێکراو نییە و ھەڵبژاردنەکان لە ١٨ی شوبات بەڕێوەدەچێت. ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرلەنوێ سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی [[نەواز شەریف|نەواز]]) بوون، کاتێک وەک دوو گەورەترین پارتی نێو ئەنجومەنی نیشتمانی دەرکەوتن. دوای کۆچی دوایی بوتۆ، پارتی گەلی پاکستان کەوتە ژێر سەرکردایەتی بیلاوەلی کوڕی کە تەمەنی نۆزدە ساڵ بوو؛ بەڵام کەمپەینی ھەڵبژاردنی پارتەکە لەلایەن [[ئاسفعەلی زەرداری]]، ھاوسەری بێنەزیر و باوکی بیلاوەلەوە سەرپەرشتی دەکرا، وەک ھاوسەرۆکی حیزبەکە. لە ھەمان کاتدا، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لەژێر سەرکردایەتی [[چاودری نیسارعەلی خان]]دا بوو، ھەرچەندە نەواز شەریفی دامەزرێنەری پارتەکە لە دەربەدەری گەڕابووەوە و بەشداریی لە کەمپەینی ھەڵبژاردنەکاندا دەکرد. لەسەر ئاستی پارێزگاکان، پارتی گەلی پاکستان لە «[[سیند]]» سەرکەوت، کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی نەواز) لە «[[پەنجاب]]» باڵادەست بوو، [[پارتی نیشتمانیی عەوامی]] وەک گەورەترین پارت لە «ویلایەتی سنووری باکووری ڕۆژاوا» دەرکەوت، ھەروەھا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (باڵی قاید ئەعزەم)ی سەر بە موشەرەف زۆرترین کورسیی لە «[[بەلۆچستان|بەلووچستان]]» بردەوە. نزیکەی ٣٥٫٢ ملیۆن کەس دەنگیان دا، کە ڕێژەی بەشداریی تەنھا ٤٤٪ بوو.<ref>http://www.ipu.org/pdf/publications/elections08-e.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ٢٠٠٠}} 7lnazuyuupovmejtsydluu8wqeiw9em 0 293942 1571089 1570776 2026-04-02T15:01:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1571089 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2002.png}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ١٢ھەمین ئەنجومەنی نیشتمانی و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. ھەڵبژاردنەکان لە سەردەمی حکوومەتی سەربازی [[پەروێز موشەڕەف|پەروێز مشەڕەف]] بەڕێوەچوو. دوو پارتە سەرەکییەکە، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (PML-N) چەندین سنووردارکردنیان بەسەردا سەپێندرابوو و سەرکردەکانیان [[بێنەزیر بوتۆ|بێنەزیر بۆتۆ]] و نەواز شەریف لە دەربەدەریدا بوون. بۆ ئەوەی چارەسەری ئەو سنووردارکردنانە بکرێت، پارتی گەلی پاکستان پەرلەمانتارانی پارتی گەلی پاکستانی بە سەرکردایەتی [[ئەمین فەھیم]] دروست کرد، بۆ ئەوەی بەناوی ئەوەوە ڕکابەری لە ھەڵبژاردنەکاندا بکەن. لەم نێوەندەدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان بەدەست دابەشبوونی پارتەکەوە دەیناڵاند بۆ دوو فراکسیۆن: یەکێکیان کە دڵسۆز بوو بۆ شەریف و لەژێر سەرکردایەتی [[جاڤد ھاشمی]]دا ڕکابەریی ھەڵبژاردنەکانیان دەکرد، ئەوی دیکەیان کە جیابوونەوە بۆ پێکھێنانی کۆمەڵەی موسڵمانی پاکستانی لایەنگری موشەڕەف (PML-Q) بە سەرکردایەتی میان [[محەممەد ئەزھەر]]. سەرھەڵدانی کۆمەڵەی موسڵمانی پاکستان (PML-Q) سەرەتای سیاسەتی فرە حیزبی بوو لە وڵاتەکەدا و کۆتایی بە سیستمی دوو حیزبی دە ساڵەی نێوان پارتی گەلی پاکستان و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (PML-N) ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{سەرچاوەکان}} g4f1z5kummxqumzfh428lxn2ibm7mqk 1571122 1571089 2026-04-02T16:03:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2002 Pakistani general election}} 1571122 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2002.png}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ١٢ھەمین ئەنجومەنی نیشتمانی و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. ھەڵبژاردنەکان لە سەردەمی حکوومەتی سەربازی [[پەروێز موشەڕەف|پەروێز مشەڕەف]] بەڕێوەچوو. دوو پارتە سەرەکییەکە، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (PML-N) چەندین سنووردارکردنیان بەسەردا سەپێندرابوو و سەرکردەکانیان [[بێنەزیر بوتۆ|بێنەزیر بۆتۆ]] و نەواز شەریف لە دەربەدەریدا بوون. بۆ ئەوەی چارەسەری ئەو سنووردارکردنانە بکرێت، پارتی گەلی پاکستان پەرلەمانتارانی پارتی گەلی پاکستانی بە سەرکردایەتی [[ئەمین فەھیم]] دروست کرد، بۆ ئەوەی بەناوی ئەوەوە ڕکابەری لە ھەڵبژاردنەکاندا بکەن. لەم نێوەندەدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان بەدەست دابەشبوونی پارتەکەوە دەیناڵاند بۆ دوو فراکسیۆن: یەکێکیان کە دڵسۆز بوو بۆ شەریف و لەژێر سەرکردایەتی [[جاڤد ھاشمی]]دا ڕکابەریی ھەڵبژاردنەکانیان دەکرد، ئەوی دیکەیان کە جیابوونەوە بۆ پێکھێنانی کۆمەڵەی موسڵمانی پاکستانی لایەنگری موشەڕەف (PML-Q) بە سەرکردایەتی میان [[محەممەد ئەزھەر]]. سەرھەڵدانی کۆمەڵەی موسڵمانی پاکستان (PML-Q) سەرەتای سیاسەتی فرە حیزبی بوو لە وڵاتەکەدا و کۆتایی بە سیستمی دوو حیزبی دە ساڵەی نێوان پارتی گەلی پاکستان و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (PML-N) ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2002 Pakistani general election}} i5yccyhs0uefjhuecnptjzpt2adzuku 1571251 1571122 2026-04-02T20:05:49Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571251 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox|وێنە=Pakistan_General_election_2002.png}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ١٢ھەمین ئەنجومەنی نیشتمانی و چوار ئەنجومەنی پارێزگا. ھەڵبژاردنەکان لە سەردەمی حکوومەتی سەربازی [[پەروێز موشەڕەف|پەروێز مشەڕەف]] بەڕێوەچوو. دوو پارتە سەرەکییەکە، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (PML-N) چەندین سنووردارکردنیان بەسەردا سەپێندرابوو و سەرکردەکانیان [[بێنەزیر بوتۆ|بێنەزیر بۆتۆ]] و نەواز شەریف لە دەربەدەریدا بوون. بۆ ئەوەی چارەسەری ئەو سنووردارکردنانە بکرێت، پارتی گەلی پاکستان پەرلەمانتارانی پارتی گەلی پاکستانی بە سەرکردایەتی [[ئەمین فەھیم]] دروست کرد، بۆ ئەوەی بەناوی ئەوەوە ڕکابەری لە ھەڵبژاردنەکاندا بکەن. لەم نێوەندەدا کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان بەدەست دابەشبوونی پارتەکەوە دەیناڵاند بۆ دوو فراکسیۆن: یەکێکیان کە دڵسۆز بوو بۆ شەریف و لەژێر سەرکردایەتی [[جاڤد ھاشمی]]دا ڕکابەریی ھەڵبژاردنەکانیان دەکرد، ئەوی دیکەیان کە جیابوونەوە بۆ پێکھێنانی کۆمەڵەی موسڵمانی پاکستانی لایەنگری موشەڕەف (PML-Q) بە سەرکردایەتی میان [[محەممەد ئەزھەر]]. سەرھەڵدانی کۆمەڵەی موسڵمانی پاکستان (PML-Q) سەرەتای سیاسەتی فرە حیزبی بوو لە وڵاتەکەدا و کۆتایی بە سیستمی دوو حیزبی دە ساڵەی نێوان پارتی گەلی پاکستان و کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (PML-N) ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2002 Pakistani general election}} pi2aky65ej0cnyrk7lei3dkm1inx0c9 0 293943 1571042 1570777 2026-04-02T12:04:59Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571042 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 3vpvwuomfr6csfuoy3xylkyf4nmo4za 1571259 1571042 2026-04-02T20:07:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571259 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 55x5wzl62qv4gbuwp8oyf5theura84v 0 293944 1571041 1570778 2026-04-02T12:04:50Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571041 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 3vpvwuomfr6csfuoy3xylkyf4nmo4za 1571260 1571041 2026-04-02T20:07:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571260 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٤ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ڕۆژی چوارشەممە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ بەڕێوەچوو، وەک ئەنجامی شکستی حکوومەتی کەمینەی کرێکاران، بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ڕامزی ماکدۆناڵد، لە ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر پێشنیاری متمانەوەرگرتنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Graper |یەکەم=Elmer D. |ڕێکەوت=١٩٢٥|سەردێڕ=The British Election |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0003055400020955/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٩|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–٩٦|doi=10.2307/2938896 |issn=0003-0554 |jstor=2938896 |s2cid=145751193 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەمە سێیەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە کەمتر لە دوو ساڵدا ئەنجامدرا. پەرلەمان لە ٩ی تشرینی یەکەمدا ھەڵوەشێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ١٩٩٧|ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/RP97-40/RP97-40.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|edition=3rd}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 55x5wzl62qv4gbuwp8oyf5theura84v 0 293945 1571040 1570779 2026-04-02T12:04:39Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571040 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٣ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Morgan |یەکەم=William Thomas |ڕێکەوت=١٩٢٤|سەردێڕ=The British Elections of December, 1923 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S000305540010869X/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕەکان=٣٣١–٣٤٠|doi=10.2307/1943928 |issn=0003-0554 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ستانلی باڵدوین زۆرترین کورسیی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]] بە سەرکردایەتی ڕامزی ماکدۆناڵد و پارتی لیبراڵی یەکگرتووەوەی ئێچ ئێچ ئەسکویس کورسیی پێویستیان بەدەستھێنا بۆ دروستکردنی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو. ئەمە نوێترین ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتووە کە تێیدا پارتێکی سێیەم زیاتر لە ١٠٠ کورسیی بەدەستھێنابێت (١٥٨ کورسی بۆ لیبراڵەکان) و بچووکترین مەودا (١٠٠ کورسی) لەنێوان پارتی یەکەم و سێیەم لەو کاتەوە. ڕێژەی دەنگی لیبراڵەکان کە ٢٩٫٧٪ بوو، تەنھا بە یەک خاڵی سەدی لە دوای پارتی کرێکاران بوو و لەو کاتەوە لەلایەن ھیچ پارتێکی سێیەمەوە لە ھیچ ھەڵبژاردنێکی گشتیدا تێنەپەڕێندراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mvbnwovqzlalpo4iy2pdc3anc7ckxqn 1571261 1571040 2026-04-02T20:07:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571261 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٣ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی پێنجشەممە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٣ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Morgan |یەکەم=William Thomas |ڕێکەوت=١٩٢٤|سەردێڕ=The British Elections of December, 1923 |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S000305540010869X/type/journal_article |journal=American Political Science Review |زمان=en |بەرگ=١٨|issue=2 |پەڕەکان=٣٣١–٣٤٠|doi=10.2307/1943928 |issn=0003-0554 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران ستانلی باڵدوین زۆرترین کورسیی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|کرێکاران]] بە سەرکردایەتی ڕامزی ماکدۆناڵد و پارتی لیبراڵی یەکگرتووەوەی ئێچ ئێچ ئەسکویس کورسیی پێویستیان بەدەستھێنا بۆ دروستکردنی پەرلەمانێکی ھەڵواسراو. ئەمە نوێترین ھەڵبژاردنی گشتیی شانشینی یەکگرتووە کە تێیدا پارتێکی سێیەم زیاتر لە ١٠٠ کورسیی بەدەستھێنابێت (١٥٨ کورسی بۆ لیبراڵەکان) و بچووکترین مەودا (١٠٠ کورسی) لەنێوان پارتی یەکەم و سێیەم لەو کاتەوە. ڕێژەی دەنگی لیبراڵەکان کە ٢٩٫٧٪ بوو، تەنھا بە یەک خاڵی سەدی لە دوای پارتی کرێکاران بوو و لەو کاتەوە لەلایەن ھیچ پارتێکی سێیەمەوە لە ھیچ ھەڵبژاردنێکی گشتیدا تێنەپەڕێندراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} dx4n7w0nf2wdcn1yasit6fsq3g9lzxu 0 293946 1571300 1570780 2026-04-02T20:13:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571300 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٢٢ی شانشینی یەکگرتوو''' ھەڵبژاردنێکی گشتی لە ڕۆژی چوارشەممە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٢٢ لە شانشینی یەکگرتوو بەڕێوەچوو. پارتی پارێزگاران بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیران بۆنار لۆ سەرکەوتنی تێدا بەدەستھێنا، کە زۆرینەی ڕەھای بەسەر [[پارتی کرێکاران (بەریتانیا)|پارتی کرێکاران]] بە سەرکردایەتی جەی ئاڕ کلاینز و پارتی لیبراڵی دابەشبوودا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gwof1t9741zgfhkitmjcj992u7xjcxs 0 293947 1571039 1570781 2026-04-02T12:04:30Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571039 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩١٨ی شانشینی یەکگرتوو''' دوای ئاگربەست لەگەڵ ئەڵمانیا، کە کۆتایی بە جەنگی جیھانیی یەکەم ھێنا، ھەڵبژاردنێکی گشتی لە [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ڕۆژی شەممە، ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩١٨ بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار، لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیران دەیڤد لۆید جۆرج، نامەی پشتگیرییان بۆ ئەو کاندیدانە نارد کە پاڵپشتیی حکوومەتی ھاوپەیمانییان دەکرد. ئەم نامانە نازناوی «کۆپۆنەکانی ھاوپەیمانی»یان لێنرا، و بووە ھۆی ئەوەی ھەڵبژاردنەکە وەک «ھەڵبژاردنی کۆپۆن» بناسرێت. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو لە بەرژەوەندیی ھاوپەیمانییەکە، کە بە پلەی یەکەم لە پارێزگاران و لیبراڵەکانی ھاوپەیمانی پێکھاتبوو، لەگەڵ زیانی گەورە بۆ ئەو لیبراڵانەی کە پشتگیری نەکرابوون.{{Sfn|McEwen|1962}} نزیکەی ھەموو ئەندام پەرلەمانە لیبراڵەکانی بێ کۆپۆن شکستیان ھێنا، لەوانەش سەرکردەی پارتەکە و سەرۆک وەزیرانی پێشوو ئێچ ئێچ ئەسکویس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ball |یەکەم=Stuart R. |ساڵ=١٩٨٢|سەردێڕ=Asquith's Decline and the General Election of 1918 |journal=Scottish Historical Review |بەرگ=٦١|issue=171 |پەڕەکان=٤٤–٦١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 9n6spxof0hxt1h4qgytzqwv4m6cbf71 1571262 1571039 2026-04-02T20:07:39Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571262 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩١٨ی شانشینی یەکگرتوو''' دوای ئاگربەست لەگەڵ ئەڵمانیا، کە کۆتایی بە جەنگی جیھانیی یەکەم ھێنا، ھەڵبژاردنێکی گشتی لە [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ڕۆژی شەممە، ١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩١٨ بەڕێوەچوو. ھاوپەیمانیی دەسەڵاتدار، لەژێر سەرکردایەتیی سەرۆک وەزیران دەیڤد لۆید جۆرج، نامەی پشتگیرییان بۆ ئەو کاندیدانە نارد کە پاڵپشتیی حکوومەتی ھاوپەیمانییان دەکرد. ئەم نامانە نازناوی «کۆپۆنەکانی ھاوپەیمانی»یان لێنرا، و بووە ھۆی ئەوەی ھەڵبژاردنەکە وەک «ھەڵبژاردنی کۆپۆن» بناسرێت. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو لە بەرژەوەندیی ھاوپەیمانییەکە، کە بە پلەی یەکەم لە پارێزگاران و لیبراڵەکانی ھاوپەیمانی پێکھاتبوو، لەگەڵ زیانی گەورە بۆ ئەو لیبراڵانەی کە پشتگیری نەکرابوون.{{Sfn|McEwen|1962}} نزیکەی ھەموو ئەندام پەرلەمانە لیبراڵەکانی بێ کۆپۆن شکستیان ھێنا، لەوانەش سەرکردەی پارتەکە و سەرۆک وەزیرانی پێشوو ئێچ ئێچ ئەسکویس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ball |یەکەم=Stuart R. |ساڵ=١٩٨٢|سەردێڕ=Asquith's Decline and the General Election of 1918 |journal=Scottish Historical Review |بەرگ=٦١|issue=171 |پەڕەکان=٤٤–٦١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 5jw2bg3mb34pp901ttds7hc5teh4b4z 0 293949 1571044 1570773 2026-04-02T12:05:19Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571044 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکانی [[پاکستان]] لە ٣ی شوباتی ١٩٩٧ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی. ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوو لە نێوان [[پارتی گەلی پاکستان]] (پی پی پی) بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیرانی پێش ھەڵبژاردن [[بێنەزیر بوتۆ]] و پاکستان [[موسلیم لیگ]] (ئێن) بە سەرکردایەتی [[نەواز شەریف]]. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٠ کە شەریف بەھۆی تۆمەتەکانی ساختەکارییەوە سەرکەوتنی بەدەستھێنا، ئەمجارەیان سوودمەند بوو لە مردنی مشتومڕاویی برای بوتۆ مورتەزا، کە سەرکردەیەکی [[پۆپۆلیست]] بوو، لەگەڵ تێکچوونی ئابووری و دۆسیە گوماناوییەکانی گەندەڵی دژی ئاسیف عەلی زەرداری مێردی بوتۆ. ھەڵبژاردنەکان دوای ئەوە ھاتن کە حکوومەتی پێشووی پارتی گەلی پاکستان لەلایەن سەرۆک [[فاروق لەغاری]] لەسەر پرسەکانی ئاسایشی نیشتمانی لادرا. حکوومەتەکەی بوتۆ بەدەست بەڕێوەبردنی دارایی خراپ، تۆمەتەکانی [[گەندەڵی]]، گرژییە ڕەگەزییەکان لە ویلایەتی ڕەسەنی خۆی سیند، کێشە لەگەڵ دەسەڵاتی دادوەری، پێشێلکردنی [[دەستوور]]، و ناکۆکییەکانی ناوخۆی پارت و خێزانەکەی دەیناڵاند. دوای لادانی حکوومەتی پارتی گەلی پاکستان، حکوومەتێکی کاتی لەژێر سەرکردایەتی [[مەلیک میراج خالید]] پێکھێنرا. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پی ئێم ئێڵ]] (ئێن)، کە زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا کە تا ئەو کاتە پارتێکی ئۆپۆزسیۆن بەدەستی ھێنابێت. ئەمە یەکەمجار بوو کە پی ئێم ئێڵ-ئێن بەبێ ئەوەی بەشێک بێت لە ھیچ ھاوپەیمانییەک لە ھەڵبژاردنێکدا سەرکەوێت. دواتر شەریف بۆ خولی دووەمی یەک لە دوای یەک نەبوو بووەوە بە [[سەرۆک وەزیران]]. لە لایەکی ترەوە پارتی گەلی پاکستان تێکشکێنرا، ٧١ کورسی لەدەستدا و تەنھا ١٨ کورسی بردەوە بەھۆی زیادبوونی ناوبانگی خراپی بوتۆ. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران تەنھا ٣٦.٠٪ بوو.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p680 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> == پێشینە == پارتی گەلی پاکستان زۆرترین ژمارەی کورسییەکانی لە ھەڵبژاردنی ١٩٩٣ بەدەستھێنا و بێنەزیر بوتۆ لە سەرووی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی بوو بە سەرۆک وەزیران.<ref name=elections>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_93.htm |سەردێڕ= ELECTIONS HELD IN 1993 |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= [[Inter-Parliamentary Union]]}}</ref> بەڵام لە ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦، سەرۆک لەغاری، کە پێشتر ھاوپەیمانی بوتۆ بوو،<ref name=sharif>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= http://edition.cnn.com/WORLD/9702/17/briefs/pakistan/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110522165203/http://edition.cnn.com/WORLD/9702/17/briefs/pakistan/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ= Sharif takes office as Pakistan's prime minister |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ١٧ی شوباتی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە= [[CNN]]}}</ref> ٢ ساڵ زووتر حکوومەتەکەی بە تۆمەتی گەندەڵی و خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات لادا.<ref name=chamber>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_97.htm |سەردێڕ= ELECTIONS HELD IN 1997 |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= [[Inter-Parliamentary Union]]}}</ref> تۆمەتەکان بریتی بوون لە بەڕێوەبردنی دارایی خراپ، شکستھێنان لە ڕاگرتنی کوشتنەکانی پۆلیس، لەناوبردنی سەربەخۆیی دادوەری و پێشێلکردنی دەستووری پاکستان.<ref name=fires>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/WORLD/9611/05/pakistan/index.html |سەردێڕ=Pakistan president fires Bhutto, calls new election |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050909081306/http://www.cnn.com/WORLD/9611/05/pakistan/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٥}}</ref> ژمارەیەک لە ئەندامانی پارتی گەلی پاکستان دەستبەسەر کران، لەوانە ئاسیف عەلی زەرداری مێردی بوتۆ کە تۆمەتبار کرا بە وەرگرتنی کۆمسیۆن بۆ ڕێکخستنی گرێبەستە فەرمییەکان.<ref name=fires/> سەرۆکێکی پێشوو و ئەندامی پارتی گەلی پاکستان میراج خالید وەک سەرۆک وەزیرانی کاتی دەستنیشانکرا. ئەنجومەنی نیشتمانی و ئەنجومەنی پارێزگاکان ھەڵوەشێنرانەوە و بۆ ٣ی شوباتی ١٩٩٧ داوای ھەڵبژاردن کرا.<ref name=fires/> بوتۆ ھەموو تۆمەتەکانی سەر خۆی ڕەتکردەوە و داواکارییەکی پێشکەش بە دادگای باڵا کرد بۆ ھەڵوەشاندنەوەی بڕیاری لادانەکەی. بەڵام دادگا لە مانگی کانوونی دووەمدا بڕیاریدا کە بەڵگەی پێویست ھەیە بۆ ئەوەی لادانەکە لە ڕووی یاسایییەوە ڕەوا بێت.<ref name=upholds>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= http://www.cnn.com/WORLD/9701/29/pakistan/index.html |سەردێڕ= Pakistani court upholds Bhutto's dismissal |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە= [[CNN]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qyxpzqxfyuluhq2vg3ilaqjftj7a64m 1571257 1571044 2026-04-02T20:06:49Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571257 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکانی [[پاکستان]] لە ٣ی شوباتی ١٩٩٧ بەڕێوەچوون بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی. ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوو لە نێوان [[پارتی گەلی پاکستان]] (پی پی پی) بە سەرکردایەتی سەرۆک وەزیرانی پێش ھەڵبژاردن [[بێنەزیر بوتۆ]] و پاکستان [[موسلیم لیگ]] (ئێن) بە سەرکردایەتی [[نەواز شەریف]]. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٩٠ کە شەریف بەھۆی تۆمەتەکانی ساختەکارییەوە سەرکەوتنی بەدەستھێنا، ئەمجارەیان سوودمەند بوو لە مردنی مشتومڕاویی برای بوتۆ مورتەزا، کە سەرکردەیەکی [[پۆپۆلیست]] بوو، لەگەڵ تێکچوونی ئابووری و دۆسیە گوماناوییەکانی گەندەڵی دژی ئاسیف عەلی زەرداری مێردی بوتۆ. ھەڵبژاردنەکان دوای ئەوە ھاتن کە حکوومەتی پێشووی پارتی گەلی پاکستان لەلایەن سەرۆک [[فاروق لەغاری]] لەسەر پرسەکانی ئاسایشی نیشتمانی لادرا. حکوومەتەکەی بوتۆ بەدەست بەڕێوەبردنی دارایی خراپ، تۆمەتەکانی [[گەندەڵی]]، گرژییە ڕەگەزییەکان لە ویلایەتی ڕەسەنی خۆی سیند، کێشە لەگەڵ دەسەڵاتی دادوەری، پێشێلکردنی [[دەستوور]]، و ناکۆکییەکانی ناوخۆی پارت و خێزانەکەی دەیناڵاند. دوای لادانی حکوومەتی پارتی گەلی پاکستان، حکوومەتێکی کاتی لەژێر سەرکردایەتی [[مەلیک میراج خالید]] پێکھێنرا. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پی ئێم ئێڵ]] (ئێن)، کە زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا کە تا ئەو کاتە پارتێکی ئۆپۆزسیۆن بەدەستی ھێنابێت. ئەمە یەکەمجار بوو کە پی ئێم ئێڵ-ئێن بەبێ ئەوەی بەشێک بێت لە ھیچ ھاوپەیمانییەک لە ھەڵبژاردنێکدا سەرکەوێت. دواتر شەریف بۆ خولی دووەمی یەک لە دوای یەک نەبوو بووەوە بە [[سەرۆک وەزیران]]. لە لایەکی ترەوە پارتی گەلی پاکستان تێکشکێنرا، ٧١ کورسی لەدەستدا و تەنھا ١٨ کورسی بردەوە بەھۆی زیادبوونی ناوبانگی خراپی بوتۆ. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران تەنھا ٣٦.٠٪ بوو.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p680 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> == پێشینە == پارتی گەلی پاکستان زۆرترین ژمارەی کورسییەکانی لە ھەڵبژاردنی ١٩٩٣ بەدەستھێنا و بێنەزیر بوتۆ لە سەرووی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی بوو بە سەرۆک وەزیران.<ref name=elections>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_93.htm |سەردێڕ= ELECTIONS HELD IN 1993 |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= [[Inter-Parliamentary Union]]}}</ref> بەڵام لە ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦، سەرۆک لەغاری، کە پێشتر ھاوپەیمانی بوتۆ بوو،<ref name=sharif>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= http://edition.cnn.com/WORLD/9702/17/briefs/pakistan/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110522165203/http://edition.cnn.com/WORLD/9702/17/briefs/pakistan/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ= Sharif takes office as Pakistan's prime minister |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ١٧ی شوباتی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە= [[CNN]]}}</ref> ٢ ساڵ زووتر حکوومەتەکەی بە تۆمەتی گەندەڵی و خراپ بەکارھێنانی دەسەڵات لادا.<ref name=chamber>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_97.htm |سەردێڕ= ELECTIONS HELD IN 1997 |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= [[Inter-Parliamentary Union]]}}</ref> تۆمەتەکان بریتی بوون لە بەڕێوەبردنی دارایی خراپ، شکستھێنان لە ڕاگرتنی کوشتنەکانی پۆلیس، لەناوبردنی سەربەخۆیی دادوەری و پێشێلکردنی دەستووری پاکستان.<ref name=fires>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/WORLD/9611/05/pakistan/index.html |سەردێڕ=Pakistan president fires Bhutto, calls new election |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050909081306/http://www.cnn.com/WORLD/9611/05/pakistan/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٥}}</ref> ژمارەیەک لە ئەندامانی پارتی گەلی پاکستان دەستبەسەر کران، لەوانە ئاسیف عەلی زەرداری مێردی بوتۆ کە تۆمەتبار کرا بە وەرگرتنی کۆمسیۆن بۆ ڕێکخستنی گرێبەستە فەرمییەکان.<ref name=fires/> سەرۆکێکی پێشوو و ئەندامی پارتی گەلی پاکستان میراج خالید وەک سەرۆک وەزیرانی کاتی دەستنیشانکرا. ئەنجومەنی نیشتمانی و ئەنجومەنی پارێزگاکان ھەڵوەشێنرانەوە و بۆ ٣ی شوباتی ١٩٩٧ داوای ھەڵبژاردن کرا.<ref name=fires/> بوتۆ ھەموو تۆمەتەکانی سەر خۆی ڕەتکردەوە و داواکارییەکی پێشکەش بە دادگای باڵا کرد بۆ ھەڵوەشاندنەوەی بڕیاری لادانەکەی. بەڵام دادگا لە مانگی کانوونی دووەمدا بڕیاریدا کە بەڵگەی پێویست ھەیە بۆ ئەوەی لادانەکە لە ڕووی یاسایییەوە ڕەوا بێت.<ref name=upholds>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= http://www.cnn.com/WORLD/9701/29/pakistan/index.html |سەردێڕ= Pakistani court upholds Bhutto's dismissal |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە= [[CNN]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 468rh4lkap1muaihlk4ixjkdq4gnr3s 0 293950 1571043 1570774 2026-04-02T12:05:09Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571043 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی یەکەمی ١٩١٠ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ٣ تا ١٩ی کانوونی یەکەم بەڕێوەچوو. ئەمە دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بەڕێوەبچێت<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=General Election Dates 1832–2005 |ئیش=parliament.uk |ناونیشان=http://www.parliament.uk/briefing-papers/SN04512.pdf}}</ref> و کۆتا ھەڵبژاردن بوو کە پێش جەنگی جیھانیی یەکەم ئەنجامدرابێت. ھەڵبژاردنەکە دوای ھەوڵەکانی حکوومەتی لیبراڵ بۆ تێپەڕاندنی «بوودجەی گەل» لە ساڵی ١٩٠٩دا ڕوویدا، کە باجی لەسەر دەوڵەمەندەکان زیاد کرد بۆ دابینکردنی داراییی بەرنامەکانی خۆشبژیویی کۆمەڵایەتی. بوودجەی ١٩٠٩ تەنھا لە نیسانی ١٩١٠دا لەلایەن ئەنجومەنی لۆردانەوە ڕەزامەندی لەسەر درا دوای ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی دووەم کە تێیدا لیبراڵەکان و پارتی پەرلەمانیی ئێرلەندی زۆرینەیان بەدەستھێنا. حکوومەت داوای ھەڵبژاردنێکی تری لە کانوونی یەکەمی ١٩١٠دا کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە بۆ یاسای پەرلەمانی ١٩١١، کە ڕێگری لە ئەنجومەنی لۆردان دەکرد لەوەی جارێکی تر بە ھەمیشەیی ڕێگری لەو یاسایانە بکەن کە پەیوەستن بە پڕۆژەیاسا دارایییەکانەوە، و بۆ بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی شا [[جۆرجی پێنجەم]] بۆ ھەڕەشەکردن لە دروستکردنی لۆردی لیبراڵی پێویست بۆ تێپەڕاندنی ئەو یاسایە (لە ئەنجامدا ئەمە بە پێویست نەزانرا، چونکە لۆردەکان دەنگیان دا بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی خۆیان).<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Somervell |یەکەم=D. C. |سەردێڕ=The Reign of King George V |ساڵ=١٩٣٦|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.176466}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} jqc5p79osb026zdh9agzjed2krodvcf 1571258 1571043 2026-04-02T20:06:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571258 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی یەکەمی ١٩١٠ی شانشینی یەکگرتوو''' لە ٣ تا ١٩ی کانوونی یەکەم بەڕێوەچوو. ئەمە دوا ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بەڕێوەبچێت<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=General Election Dates 1832–2005 |ئیش=parliament.uk |ناونیشان=http://www.parliament.uk/briefing-papers/SN04512.pdf}}</ref> و کۆتا ھەڵبژاردن بوو کە پێش جەنگی جیھانیی یەکەم ئەنجامدرابێت. ھەڵبژاردنەکە دوای ھەوڵەکانی حکوومەتی لیبراڵ بۆ تێپەڕاندنی «بوودجەی گەل» لە ساڵی ١٩٠٩دا ڕوویدا، کە باجی لەسەر دەوڵەمەندەکان زیاد کرد بۆ دابینکردنی داراییی بەرنامەکانی خۆشبژیویی کۆمەڵایەتی. بوودجەی ١٩٠٩ تەنھا لە نیسانی ١٩١٠دا لەلایەن ئەنجومەنی لۆردانەوە ڕەزامەندی لەسەر درا دوای ھەڵبژاردنی گشتیی کانوونی دووەم کە تێیدا لیبراڵەکان و پارتی پەرلەمانیی ئێرلەندی زۆرینەیان بەدەستھێنا. حکوومەت داوای ھەڵبژاردنێکی تری لە کانوونی یەکەمی ١٩١٠دا کرد بۆ بەدەستھێنانی متمانە بۆ یاسای پەرلەمانی ١٩١١، کە ڕێگری لە ئەنجومەنی لۆردان دەکرد لەوەی جارێکی تر بە ھەمیشەیی ڕێگری لەو یاسایانە بکەن کە پەیوەستن بە پڕۆژەیاسا دارایییەکانەوە، و بۆ بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی شا [[جۆرجی پێنجەم]] بۆ ھەڕەشەکردن لە دروستکردنی لۆردی لیبراڵی پێویست بۆ تێپەڕاندنی ئەو یاسایە (لە ئەنجامدا ئەمە بە پێویست نەزانرا، چونکە لۆردەکان دەنگیان دا بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی خۆیان).<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Somervell |یەکەم=D. C. |سەردێڕ=The Reign of King George V |ساڵ=١٩٣٦|ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.176466}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cy5a2071sclx2vn61rntuw6w1yl835v 0 293951 1571045 1570772 2026-04-02T12:05:29Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571045 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٩٣) لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان دوای ئەوە ھاتن کە ھەریەکە لە سەرۆک وەزیرانی پاکستان [[نەواز شەریف]] و سەرۆککۆماری پاکستان [[غولام ئیسحاق خان]] بۆ چارەسەرکردنی ململانێیەکی دەسەڵات دەستیان لەکارکێشایەوە.<ref name=elections>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_93.htm |سەردێڕ= ELECTIONS HELD IN 1993 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= [[Inter-Parliamentary Union]]}}</ref> پێش ھەڵبژاردنەکان، ھاوپەیمانی دەسەڵاتداری ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد بەھۆی پێکدادانی نێوان پارتە ئەندامەکانی ھەڵوەشایەوە. شوێنی ھاوپەیمانییەکە لە سیستەمی دوو پارتیدا (لە تەنیشت [[پارتی گەلی پاکستان]]) لەلایەن کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)ی شەریفەوە گیرا. ھەڵبژاردنەکان لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی کاتیی پاکستان بە سەرۆکایەتی [[موعینەددین ئەحمەد قوڕەیشی]] بەڕێوەچوون. ھەرچەندە کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن) زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی گەلی پاکستان زۆرترین کورسیی بردەوە. دوای بەدەستھێنانی پشتگیری پارتە بچووکەکان و سەربەخۆکان، [[بێنەزیر بوتۆ]] بۆ جاری دووەمی ناپەیوەست بوو بە سەرۆک وەزیران. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٤٠٪ بوو.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p678 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> == پێشینە == کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن) لە ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان (١٩٩٠)دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و سەرۆکی پارتەکە، [[نەواز شەریف]]، بوو بە سەرۆک وەزیران. لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٣ ھەوڵیدا سەرۆککۆمار لە دەسەڵاتی دوورخستنەوەی سەرۆک وەزیران، ئەنجومەنی نیشتمانی و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دابماڵێت.<ref name=collapses>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE6DC1E38F93AA25754C0A965958260 |سەردێڕ= Pakistan Government Collapses; Elections Are Called |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ١٩ی تەممووزی ١٩٩٣| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Edward A. |دوایین=Gargan}}</ref> بەڵام لە نیسانی ١٩٩٣ سەرۆک خان بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] شەریفی دوورخستەوە و داوای ھەڵبژاردنی بۆ ١٤ی تەممووز کرد دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی.<ref name=cabinet>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CEEDA1F3AF933A15757C0A965958260 |سەردێڕ= Pakistan Seeks 2-Party Cabinet |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٠ی نیسانی ١٩٩٣| newspaper = [[The New York Times]]}}</ref> شەریف دەستبەجێ تانەی لە بڕیارەکە گرت لە [[دادگای باڵای پاکستان]]، کە لە مانگی ئایاردا بە دەنگی ١٠ بەرامبەر بە ١ بڕیاری دا کە خان لە دەسەڵاتەکانی تێپەڕاندووە و بۆیە شەریفی وەک [[سەرۆک وەزیران]] گەڕاندەوە.<ref name=judicial>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE3DD143CF93AA15756C0A965958260 |سەردێڕ= The Verdict on Two Courts; Judicial Courage in Pakistan |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٩ی ئایاری ١٩٩٣| newspaper = [[The New York Times]]}}</ref> خان و شەریف پاشان بۆ ماوەی دوو مانگی دواتر دەستیان بە ململانێ کرد بۆ کۆنتڕۆڵکردنی [[پاکستان]]. ھەردووکیان ھەوڵیان دەدا کۆنتڕۆڵی ئەنجومەنە ھەرێمییەکان مسۆگەر بکەن و بە تایبەتی پەنجاب. لە [[پەنجاب]] ئەمە بووە ھۆی ڕفاندنێکی ڕێکخراو و گواستنەوەی ١٣٠ ئەندامی ئەنجومەنی پەنجاب بۆ پایتەخت بۆ دڵنیابوون لەوەی بە دڵسۆزی بۆ شەریف دەمێننەوە. لە ھەمان کاتدا، [[بێنەزیر بوتۆ]] ڕێبەری پارتی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی ھەڕەشەی ڕێپێوانێکی بۆ سەر [[ئیسلاماباد]] کرد مەگەر ھەڵبژاردنی نوێ ڕابگەیەنرێت.<ref name=collapses/> دواجار لە ١٨ی تەممووزدا، لەژێر فشاری [[سوپای پاکستان]] بۆ چارەسەرکردنی ململانێی دەسەڵات، شەریف و خان وەک سەرۆک وەزیران و سەرۆککۆمار دەستیان لەکارکێشایەوە. ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نیشتمانی بۆ ٦ی تشرینی یەکەم دیاریکران و بڕیار درا دوای ماوەیەکی کەم ھەڵبژاردنی ئەنجومەنە ھەرێمییەکان بەدوایدا بێت.<ref name=collapses/><ref name=oppurtunity>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://archive.seattletimes.com/archive/19930719/1711814/top-two-political-powers-resign-in-pakistan |سەردێڕ= Top Two Political Powers Resign in Pakistan – Benazir Bhutto Sees Opportunity To Regain Status |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ١٩ی تەممووزی ١٩٩٣| newspaper = [[The Seattle Times]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 6e7mvsjrj8xkso1c501rof529a7hp0n 1571256 1571045 2026-04-02T20:06:39Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571256 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٩٣) لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٣ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان دوای ئەوە ھاتن کە ھەریەکە لە سەرۆک وەزیرانی پاکستان [[نەواز شەریف]] و سەرۆککۆماری پاکستان [[غولام ئیسحاق خان]] بۆ چارەسەرکردنی ململانێیەکی دەسەڵات دەستیان لەکارکێشایەوە.<ref name=elections>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2241_93.htm |سەردێڕ= ELECTIONS HELD IN 1993 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= [[Inter-Parliamentary Union]]}}</ref> پێش ھەڵبژاردنەکان، ھاوپەیمانی دەسەڵاتداری ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد بەھۆی پێکدادانی نێوان پارتە ئەندامەکانی ھەڵوەشایەوە. شوێنی ھاوپەیمانییەکە لە سیستەمی دوو پارتیدا (لە تەنیشت [[پارتی گەلی پاکستان]]) لەلایەن کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)ی شەریفەوە گیرا. ھەڵبژاردنەکان لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی کاتیی پاکستان بە سەرۆکایەتی [[موعینەددین ئەحمەد قوڕەیشی]] بەڕێوەچوون. ھەرچەندە کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن) زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا، بەڵام پارتی گەلی پاکستان زۆرترین کورسیی بردەوە. دوای بەدەستھێنانی پشتگیری پارتە بچووکەکان و سەربەخۆکان، [[بێنەزیر بوتۆ]] بۆ جاری دووەمی ناپەیوەست بوو بە سەرۆک وەزیران. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٤٠٪ بوو.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p678 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> == پێشینە == کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن) لە ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان (١٩٩٠)دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و سەرۆکی پارتەکە، [[نەواز شەریف]]، بوو بە سەرۆک وەزیران. لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٣ ھەوڵیدا سەرۆککۆمار لە دەسەڵاتی دوورخستنەوەی سەرۆک وەزیران، ئەنجومەنی نیشتمانی و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دابماڵێت.<ref name=collapses>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE6DC1E38F93AA25754C0A965958260 |سەردێڕ= Pakistan Government Collapses; Elections Are Called |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ١٩ی تەممووزی ١٩٩٣| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Edward A. |دوایین=Gargan}}</ref> بەڵام لە نیسانی ١٩٩٣ سەرۆک خان بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] شەریفی دوورخستەوە و داوای ھەڵبژاردنی بۆ ١٤ی تەممووز کرد دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی.<ref name=cabinet>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CEEDA1F3AF933A15757C0A965958260 |سەردێڕ= Pakistan Seeks 2-Party Cabinet |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٠ی نیسانی ١٩٩٣| newspaper = [[The New York Times]]}}</ref> شەریف دەستبەجێ تانەی لە بڕیارەکە گرت لە [[دادگای باڵای پاکستان]]، کە لە مانگی ئایاردا بە دەنگی ١٠ بەرامبەر بە ١ بڕیاری دا کە خان لە دەسەڵاتەکانی تێپەڕاندووە و بۆیە شەریفی وەک [[سەرۆک وەزیران]] گەڕاندەوە.<ref name=judicial>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE3DD143CF93AA15756C0A965958260 |سەردێڕ= The Verdict on Two Courts; Judicial Courage in Pakistan |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٩ی ئایاری ١٩٩٣| newspaper = [[The New York Times]]}}</ref> خان و شەریف پاشان بۆ ماوەی دوو مانگی دواتر دەستیان بە ململانێ کرد بۆ کۆنتڕۆڵکردنی [[پاکستان]]. ھەردووکیان ھەوڵیان دەدا کۆنتڕۆڵی ئەنجومەنە ھەرێمییەکان مسۆگەر بکەن و بە تایبەتی پەنجاب. لە [[پەنجاب]] ئەمە بووە ھۆی ڕفاندنێکی ڕێکخراو و گواستنەوەی ١٣٠ ئەندامی ئەنجومەنی پەنجاب بۆ پایتەخت بۆ دڵنیابوون لەوەی بە دڵسۆزی بۆ شەریف دەمێننەوە. لە ھەمان کاتدا، [[بێنەزیر بوتۆ]] ڕێبەری پارتی ئۆپۆزسیۆنی سەرەکی ھەڕەشەی ڕێپێوانێکی بۆ سەر [[ئیسلاماباد]] کرد مەگەر ھەڵبژاردنی نوێ ڕابگەیەنرێت.<ref name=collapses/> دواجار لە ١٨ی تەممووزدا، لەژێر فشاری [[سوپای پاکستان]] بۆ چارەسەرکردنی ململانێی دەسەڵات، شەریف و خان وەک سەرۆک وەزیران و سەرۆککۆمار دەستیان لەکارکێشایەوە. ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نیشتمانی بۆ ٦ی تشرینی یەکەم دیاریکران و بڕیار درا دوای ماوەیەکی کەم ھەڵبژاردنی ئەنجومەنە ھەرێمییەکان بەدوایدا بێت.<ref name=collapses/><ref name=oppurtunity>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://archive.seattletimes.com/archive/19930719/1711814/top-two-political-powers-resign-in-pakistan |سەردێڕ= Top Two Political Powers Resign in Pakistan – Benazir Bhutto Sees Opportunity To Regain Status |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ١٩ی تەممووزی ١٩٩٣| newspaper = [[The Seattle Times]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} 3imlcaq7on13jcuphww92n5a76q9znx 0 293952 1571031 1570849 2026-04-02T12:03:09Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571031 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٩٠) لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە بنەڕەتدا کێبڕکێیەک بوون لە نێوان ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل (PDA)، ھاوپەیمانییەکی چوار پارتی بە سەرۆکایەتی [[پارتی گەلی پاکستان]]ی (PPP) دەسەڵاتدار لەلایەن [[بێنەزیر بوتۆ]]) و ھاوپەیمانی سیاسی پارێزگارانی نۆ پارتی، [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]] (IJI) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]]. سەرۆککۆماری پاکستان [[غولام ئیسحاق خان]] ئەنجومەنی نیشتمانیی ھەڵوەشاندەوە و حکوومەتەکەی بوتۆی لە ئابی ١٩٩٠دا بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] و خراپیی بەڕێوەبردن دوورخستەوە.<ref>[https://www.dawn.com/news/1307953 A Leaf From History: Ghulam Ishaq invokes Article 58-2(b), sends Benazir packing] Dawn, 15 January 2017</ref> بەڵام، [[پارتی گەلی پاکستان]] ھێشتا بە ڕادەیەکی زۆر جەماوەری بوو و ترسێک لە نێوان ھێزە دژە-پارتی گەلی پاکستاندا ھەبوو کە ڕەنگە دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە. چەندین ھەنگاو لەلایەن ئیسحاقەوە بە یارمەتی دامەزراوەی سەربازی نرا بۆ گۆڕینی ئەنجامەکان لە بەرژەوەندی [[ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد]]، لەوانە دەستنیشانکردنی سەرۆکی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد [[غولام مستەفا جاتۆی]] وەک سەرۆک وەزیرانی کاتیی [[پاکستان]].<ref>[https://www.dawn.com/news/802016/an-overview-of-1990-general-elections-the-game-gets-dirtier An overview of 1990 general elections: The game gets dirtier] Dawn, 12 April 2013</ref> سەرەڕای ھەوڵەکانیان، پارتی گەلی پاکستان لە ڕاپرسییەکانی ڕای گشتیدا لە پێشەوە مابووەوە.<ref name=D1>[https://www.dawn.com/news/757862 1990 election was rigged, rules SC] Dawn, 19 October 2012</ref> بەڵام، ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی چاوەڕواننەکراو بوو بۆ ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد، کە ١١١ کورسی لە کۆی ٢٠٧ کورسییە گشتییەکانی بەدەستھێنا (دە کورسی تریش بۆ دەنگدەرانی کەمینە تەرخانکرابوون). ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل تەنھا ٤٤ کورسی بردەوە لە ناوەڕاستی ڕێژەی بەشداری دەنگدەران کە تەنھا ٤٥٪ بوو. ڕێبەری پەرلەمانیی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد شەریف بوو بە سەرۆک وەزیران لەکاتێکدا بوتۆ بوو بە ڕێبەری [[ئۆپۆزسیۆن]]. لە ساڵی ٢٠١٢دا دادگای باڵا بڕیاری دا کە ھەڵبژاردنەکان ساختەکارییان تێدا کراوە.<ref name=D1/> == پێشینە == [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]] زۆرینەی کورسییەکانی لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٨٨|ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان (١٩٨٨)]]دا بەدەستھێنابوو و بوتۆ ببووە سەرۆک وەزیران؛ بەڵام تا ساڵی ١٩٩٠ ناڕەزایەتی ھەبوو بەرامبەر بە زیادبوونی بێیاسایی، تۆمەتەکانی [[گەندەڵی]] و شکستی حکوومەت لە جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی کە لەکاتی بانگەشەی ١٩٨٨دا دابووی.<ref name=crime>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE1D6123DF935A35756C0A966958260 |سەردێڕ= Crime Weakens Support for Bhutto, Even in Her Traditional Power Base |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٦ی ئایاری ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> == حیزبەکان == پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ سێ پارتی تر پێکھێنا، تەحریکی نیفازی فیقھی جەعفەری، تەحریکی ئیستقلال و [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)|کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (چاتا)، کە لەژێر ناوی ھاوپەیمانی دیموکراتی گەلدا بەشدارییان کرد.<ref name=father>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE0D81331F935A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Karachi Journal; With the Chips Down, Bhutto's Ace Is Her Father |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref><ref>[https://www.refworld.org/docid/3ae6ac634.html Pakistan: Information on an alliance between the People's Democratic Alliance (PDA) and the Pakistan People's Party (PPP)] Refworld</ref> == بانگەشە == لە سەرەتای بانگەشەکەدا ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە بوتۆ و ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل لە پێگەیەکی بەھێزتردان چونکە حکوومەتی کاتی نەیتوانی بەڵگەی پێویست بخاتە ڕوو بۆ سەلماندنی ھەر تۆمەتێک دژی ئەو.<ref name=unproved>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDF143EF932A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Bhutto Gaining as Charges Remain Unproved |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> لە کۆتایی بانگەشەکەدا، بوتۆ ڕێبەرایەتی سەدان ھەزار لایەنگری کرد لە ڕێپێوانێکدا لە [[لاھور]]، لەکاتێکدا شەریف کۆبوونەوەیەکی بۆ نزیکەی دە ھەزار کەس لەو نزیکانە ئەنجامدا.<ref name=world>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://archive.seattletimes.com/archive/19901023/1100050/world |سەردێڕ= World |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠| newspaper = [[The Seattle Times]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} dq1h9g6u101zrehnkf61uvjx3i5dbjf 1571267 1571031 2026-04-02T20:08:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571267 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٩٠) لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لە بنەڕەتدا کێبڕکێیەک بوون لە نێوان ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل (PDA)، ھاوپەیمانییەکی چوار پارتی بە سەرۆکایەتی [[پارتی گەلی پاکستان]]ی (PPP) دەسەڵاتدار لەلایەن [[بێنەزیر بوتۆ]]) و ھاوپەیمانی سیاسی پارێزگارانی نۆ پارتی، [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]] (IJI) بە سەرۆکایەتی [[نەواز شەریف]]. سەرۆککۆماری پاکستان [[غولام ئیسحاق خان]] ئەنجومەنی نیشتمانیی ھەڵوەشاندەوە و حکوومەتەکەی بوتۆی لە ئابی ١٩٩٠دا بە تۆمەتی [[گەندەڵی]] و خراپیی بەڕێوەبردن دوورخستەوە.<ref>[https://www.dawn.com/news/1307953 A Leaf From History: Ghulam Ishaq invokes Article 58-2(b), sends Benazir packing] Dawn, 15 January 2017</ref> بەڵام، [[پارتی گەلی پاکستان]] ھێشتا بە ڕادەیەکی زۆر جەماوەری بوو و ترسێک لە نێوان ھێزە دژە-پارتی گەلی پاکستاندا ھەبوو کە ڕەنگە دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە. چەندین ھەنگاو لەلایەن ئیسحاقەوە بە یارمەتی دامەزراوەی سەربازی نرا بۆ گۆڕینی ئەنجامەکان لە بەرژەوەندی [[ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد]]، لەوانە دەستنیشانکردنی سەرۆکی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد [[غولام مستەفا جاتۆی]] وەک سەرۆک وەزیرانی کاتیی [[پاکستان]].<ref>[https://www.dawn.com/news/802016/an-overview-of-1990-general-elections-the-game-gets-dirtier An overview of 1990 general elections: The game gets dirtier] Dawn, 12 April 2013</ref> سەرەڕای ھەوڵەکانیان، پارتی گەلی پاکستان لە ڕاپرسییەکانی ڕای گشتیدا لە پێشەوە مابووەوە.<ref name=D1>[https://www.dawn.com/news/757862 1990 election was rigged, rules SC] Dawn, 19 October 2012</ref> بەڵام، ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی چاوەڕواننەکراو بوو بۆ ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد، کە ١١١ کورسی لە کۆی ٢٠٧ کورسییە گشتییەکانی بەدەستھێنا (دە کورسی تریش بۆ دەنگدەرانی کەمینە تەرخانکرابوون). ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل تەنھا ٤٤ کورسی بردەوە لە ناوەڕاستی ڕێژەی بەشداری دەنگدەران کە تەنھا ٤٥٪ بوو. ڕێبەری پەرلەمانیی ئیسلامی جەمھوری ئیتیحاد شەریف بوو بە سەرۆک وەزیران لەکاتێکدا بوتۆ بوو بە ڕێبەری [[ئۆپۆزسیۆن]]. لە ساڵی ٢٠١٢دا دادگای باڵا بڕیاری دا کە ھەڵبژاردنەکان ساختەکارییان تێدا کراوە.<ref name=D1/> == پێشینە == [[پارتی گەلی پاکستان]] بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]] زۆرینەی کورسییەکانی لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٨٨|ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان (١٩٨٨)]]دا بەدەستھێنابوو و بوتۆ ببووە سەرۆک وەزیران؛ بەڵام تا ساڵی ١٩٩٠ ناڕەزایەتی ھەبوو بەرامبەر بە زیادبوونی بێیاسایی، تۆمەتەکانی [[گەندەڵی]] و شکستی حکوومەت لە جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانەی کە لەکاتی بانگەشەی ١٩٨٨دا دابووی.<ref name=crime>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE1D6123DF935A35756C0A966958260 |سەردێڕ= Crime Weakens Support for Bhutto, Even in Her Traditional Power Base |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٦ی ئایاری ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> == حیزبەکان == پارتی گەلی پاکستان ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ سێ پارتی تر پێکھێنا، تەحریکی نیفازی فیقھی جەعفەری، تەحریکی ئیستقلال و [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)|کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (چاتا)، کە لەژێر ناوی ھاوپەیمانی دیموکراتی گەلدا بەشدارییان کرد.<ref name=father>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE0D81331F935A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Karachi Journal; With the Chips Down, Bhutto's Ace Is Her Father |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref><ref>[https://www.refworld.org/docid/3ae6ac634.html Pakistan: Information on an alliance between the People's Democratic Alliance (PDA) and the Pakistan People's Party (PPP)] Refworld</ref> == بانگەشە == لە سەرەتای بانگەشەکەدا ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە بوتۆ و ھاوپەیمانی دیموکراتی گەل لە پێگەیەکی بەھێزتردان چونکە حکوومەتی کاتی نەیتوانی بەڵگەی پێویست بخاتە ڕوو بۆ سەلماندنی ھەر تۆمەتێک دژی ئەو.<ref name=unproved>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CEEDF143EF932A1575AC0A966958260 |سەردێڕ= Bhutto Gaining as Charges Remain Unproved |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠| newspaper = [[The New York Times]] |یەکەم=Barbara |دوایین=Crossette}}</ref> لە کۆتایی بانگەشەکەدا، بوتۆ ڕێبەرایەتی سەدان ھەزار لایەنگری کرد لە ڕێپێوانێکدا لە [[لاھور]]، لەکاتێکدا شەریف کۆبوونەوەیەکی بۆ نزیکەی دە ھەزار کەس لەو نزیکانە ئەنجامدا.<ref name=world>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://archive.seattletimes.com/archive/19901023/1100050/world |سەردێڕ= World |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوت= ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠| newspaper = [[The Seattle Times]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} jfjdly7cxf5ck4k095lti4fybnam65d 0 293953 1571051 1570721 2026-04-02T12:06:40Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571051 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پارتی گەلی پاکستان''' ('''PPP''') {{تێبینی|{{langx|ur|{{nastaliq|پاکستان پیپلز پارٹی}}}}, {{Langx|sd|پاکستان پیپلز پارٽی}}}} پارتێکی سیاسی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیال دیموکراتە]] لە [[پاکستان]]. یەکێکە لە سێ پارتە سیاسییە سەرەکییەکان شانبەشانی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N) و تەحریکی ئینسافی پاکستان. لە ئێستادا خاوەنی زۆرترین کورسییە لە ئەنجومەنی پیران، و دووەم زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نیشتمانی، شانبەشانی سەرکردایەتیکردنی حکوومەتێکی زۆرینە لە [[پارێزگای سیند|سند]] و حکوومەتێکی ھاوپەیمانی لە [[پارێزگای بەلۆچستان|بەلووچستان]]. پارتی گەلی پاکستان لە ساڵی ١٩٦٧ لە [[لاھوور]] دامەزرا، کاتێک ژمارەیەک لە [[سیاسەتوان]]انی دیاری [[چەپڕەوی|چەپڕەو]] لە وڵاتەکەدا بۆ دژایەتیکردنی سەرۆکایەتی [[ئەییووب خان]] یەکیان گرت، لەژێر سەرکردایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]]. ئەندامێکی [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pakistan Peoples' Party, leading the democratic agenda at home, hosts Socialist International meeting in Islamabad |ناونیشان=http://www.socialistinternational.org/viewArticle.cfm?ArticleID=1932 |بڵاوکەرەوە=The Socialist International |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> بەرنامەی پارتی گەلی پاکستان [[سۆسیال دیموکرات]] و [[لیبڕالیزم|لیبڕاڵ]]-[[پێشکەوتخوازی|پێشکەوتنخوازە]]، و ئەولەوییەتە ڕاگەیەندراوەکانی بەردەوامن لە لەخۆگرتنی گۆڕینی [[پاکستان]] بۆ دەوڵەتێکی سۆسیال-دیموکرات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The social democratic model |ناونیشان=https://www.thenews.com.pk/print/628433-the-social-democratic-model |وێبگە=The News International |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> پەرەپێدانی بەھا لیبڕاڵە کۆمەڵایەتییەکان، چەسپاندنی [[دادپەروەری کۆمەڵایەتی]]، و پاراستنی سوپایەکی بەھێز.<ref name=Hassan/> لە کاتی دامەزراندنییەوە لە ١٩٦٧دا، پارتێکی [[پۆپیولیزم|پۆپۆلیستی]] سەرەکی [[چەپڕەوی|چەپی]] ناوەند بووە لە وڵاتەکەدا و سەرکردایەتی پارتەکە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی بوتۆ-زەردارییەوە «قۆرخکراوە» لەگەڵ بیلاوەل بوتۆ-زەرداری وەک سەرۆک و [[ئاسفعەلی زەرداری]] وەک [[سەرۆککۆمار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Javed |یەکەم=Umair |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Dynasticism and its discontents |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1595670 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=DAWN.COM |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malik |یەکەم=Anas |سەردێڕ=Political Survival in Pakistan: Beyond Ideology |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١١|پەڕە=٤٤}}</ref> ھەرچەندە ناوەندی ھێزەکەی لە [[سند]] و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]]ە،<ref name="Anthem Press, Das"/><ref name="Anthem Press, Das"/> بەڵام پارتەکە لە پێنج بۆنەی جیاوازدا ([[١٩٧٠]]، [[١٩٧٧]]، [[١٩٨٨]]، [[١٩٩٣]] و [[٢٠٠٨]]) بۆ سەرکردایەتیکردنی دەسەڵاتی جێبەجێکردن ھەڵبژێردراوە، لەکاتێکدا لە چوار بۆنەدا ([[١٩٩٠]]، [[١٩٩٧]]، [[٢٠٠٢]] و [[٢٠١٣]]) وەک گەورەترین پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] دەرکەوتووە. لە [[سەدەی بیستەم]]دا، پارتەکە زاڵ بوو بەسەر سیاسەتی نیشتمانیدا و لە سیستمی دوو پارتیدا لە کێبڕکێدا بوو لەگەڵ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)ی پارێزگار و تەحریکی ئینسافی پاکستان لەکاتێکدا دژی سیاسەتەکانی «بارودۆخی باو» بوو لە وڵاتەکەدا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، پارتەکە تێکۆشا بۆ ڕاکێشانی سەرنج بۆ گوتارە سیاسییەکەی لە وڵاتەکەدا، و بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا، پارتەکە نەیتوانی پێگەی خۆی بۆ بوون بە زۆرینە یان ئۆپۆزسیۆن مسۆگەر بکات لە ساڵانی ٢٠١٨ و ٢٠٢٤دا.<ref name="Dawn Newspapers, 2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wasim|یەکەم=Ami|سەردێڕ=Opposition names Rabbani for Senate post|ناونیشان=http://www.dawn.com/news/1168550|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|newspaper=Dawn|شوێن=Pakistan|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="Newsweek Pakistan, 2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Qureshi|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=Opposition Calls for All-Party Meet on Yemen Crisis|ناونیشان=http://newsweekpakistan.com/opposition-calls-for-all-party-meet-on-yemen-crisis/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=Newsweek Pakistan|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref><ref name="Al-Jazeera Pakistan Bureau, 2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=al-Jazeera Staff|سەردێڕ=Pakistan's political spectrum|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/pakistan-elections/2013/04/20134277479966662.html.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304092719/http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/pakistan-elections/2013/04/20134277479966662.html.|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سیاسەتی دەرەوەدا، پارتەکە پاڵپشتی لە [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]] دەکات لەکاتێکدا داکۆکی لە پەیوەندی بەھێزتر لەگەڵ [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[چین]] و [[ڕووسیا]] دەکات. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سیندی]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] ri5079sasm73dtc0olxayfbouuuzfna 1571152 1571051 2026-04-02T17:02:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سۆشیالیزم|سۆشیالیزم]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:پاکستان|پاکستان]] 1571152 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پارتی گەلی پاکستان''' ('''PPP''') {{تێبینی|{{langx|ur|{{nastaliq|پاکستان پیپلز پارٹی}}}}, {{Langx|sd|پاکستان پیپلز پارٽی}}}} پارتێکی سیاسی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیال دیموکراتە]] لە [[پاکستان]]. یەکێکە لە سێ پارتە سیاسییە سەرەکییەکان شانبەشانی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (N) و تەحریکی ئینسافی پاکستان. لە ئێستادا خاوەنی زۆرترین کورسییە لە ئەنجومەنی پیران، و دووەم زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نیشتمانی، شانبەشانی سەرکردایەتیکردنی حکوومەتێکی زۆرینە لە [[پارێزگای سیند|سند]] و حکوومەتێکی ھاوپەیمانی لە [[پارێزگای بەلۆچستان|بەلووچستان]]. پارتی گەلی پاکستان لە ساڵی ١٩٦٧ لە [[لاھوور]] دامەزرا، کاتێک ژمارەیەک لە [[سیاسەتوان]]انی دیاری [[چەپڕەوی|چەپڕەو]] لە وڵاتەکەدا بۆ دژایەتیکردنی سەرۆکایەتی [[ئەییووب خان]] یەکیان گرت، لەژێر سەرکردایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]]. ئەندامێکی [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pakistan Peoples' Party, leading the democratic agenda at home, hosts Socialist International meeting in Islamabad |ناونیشان=http://www.socialistinternational.org/viewArticle.cfm?ArticleID=1932 |بڵاوکەرەوە=The Socialist International |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> بەرنامەی پارتی گەلی پاکستان [[سۆسیال دیموکرات]] و [[لیبڕالیزم|لیبڕاڵ]]-[[پێشکەوتخوازی|پێشکەوتنخوازە]]، و ئەولەوییەتە ڕاگەیەندراوەکانی بەردەوامن لە لەخۆگرتنی گۆڕینی [[پاکستان]] بۆ دەوڵەتێکی سۆسیال-دیموکرات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The social democratic model |ناونیشان=https://www.thenews.com.pk/print/628433-the-social-democratic-model |وێبگە=The News International |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> پەرەپێدانی بەھا لیبڕاڵە کۆمەڵایەتییەکان، چەسپاندنی [[دادپەروەری کۆمەڵایەتی]]، و پاراستنی سوپایەکی بەھێز.<ref name=Hassan/> لە کاتی دامەزراندنییەوە لە ١٩٦٧دا، پارتێکی [[پۆپیولیزم|پۆپۆلیستی]] سەرەکی [[چەپڕەوی|چەپی]] ناوەند بووە لە وڵاتەکەدا و سەرکردایەتی پارتەکە لەلایەن ئەندامانی بنەماڵەی بوتۆ-زەردارییەوە «قۆرخکراوە» لەگەڵ بیلاوەل بوتۆ-زەرداری وەک سەرۆک و [[ئاسفعەلی زەرداری]] وەک [[سەرۆککۆمار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Javed |یەکەم=Umair |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Dynasticism and its discontents |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1595670 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=DAWN.COM |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malik |یەکەم=Anas |سەردێڕ=Political Survival in Pakistan: Beyond Ideology |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١١|پەڕە=٤٤}}</ref> ھەرچەندە ناوەندی ھێزەکەی لە [[سند]] و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]]ە،<ref name="Anthem Press, Das"/><ref name="Anthem Press, Das"/> بەڵام پارتەکە لە پێنج بۆنەی جیاوازدا ([[١٩٧٠]]، [[١٩٧٧]]، [[١٩٨٨]]، [[١٩٩٣]] و [[٢٠٠٨]]) بۆ سەرکردایەتیکردنی دەسەڵاتی جێبەجێکردن ھەڵبژێردراوە، لەکاتێکدا لە چوار بۆنەدا ([[١٩٩٠]]، [[١٩٩٧]]، [[٢٠٠٢]] و [[٢٠١٣]]) وەک گەورەترین پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] دەرکەوتووە. لە [[سەدەی بیستەم]]دا، پارتەکە زاڵ بوو بەسەر سیاسەتی نیشتمانیدا و لە سیستمی دوو پارتیدا لە کێبڕکێدا بوو لەگەڵ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (ن)ی پارێزگار و تەحریکی ئینسافی پاکستان لەکاتێکدا دژی سیاسەتەکانی «بارودۆخی باو» بوو لە وڵاتەکەدا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، پارتەکە تێکۆشا بۆ ڕاکێشانی سەرنج بۆ گوتارە سیاسییەکەی لە وڵاتەکەدا، و بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا، پارتەکە نەیتوانی پێگەی خۆی بۆ بوون بە زۆرینە یان ئۆپۆزسیۆن مسۆگەر بکات لە ساڵانی ٢٠١٨ و ٢٠٢٤دا.<ref name="Dawn Newspapers, 2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wasim|یەکەم=Ami|سەردێڕ=Opposition names Rabbani for Senate post|ناونیشان=http://www.dawn.com/news/1168550|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|newspaper=Dawn|شوێن=Pakistan|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="Newsweek Pakistan, 2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Qureshi|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=Opposition Calls for All-Party Meet on Yemen Crisis|ناونیشان=http://newsweekpakistan.com/opposition-calls-for-all-party-meet-on-yemen-crisis/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=Newsweek Pakistan|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref><ref name="Al-Jazeera Pakistan Bureau, 2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=al-Jazeera Staff|سەردێڕ=Pakistan's political spectrum|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/pakistan-elections/2013/04/20134277479966662.html.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304092719/http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/pakistan-elections/2013/04/20134277479966662.html.|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سیاسەتی دەرەوەدا، پارتەکە پاڵپشتی لە [[ئینتەرناسیۆنالی سۆشیالیستی]] دەکات لەکاتێکدا داکۆکی لە پەیوەندی بەھێزتر لەگەڵ [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[چین]] و [[ڕووسیا]] دەکات. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|سۆشیالیزم|سیاسەت|پاکستان}} [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سیندی]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] q46mbe7zf5viyhd2arfvh24zwgmu75l 0 293956 1571030 1570854 2026-04-02T12:02:59Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571030 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Islami_Jamhoori_Ittehad_Flag.jpg}}'''ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد''' ('''IJI''')، بە ناوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکەی]] '''ھاوپەیمانی دیموکراتی ئیسلامیی''' ('''IDA''') ناسراوە، ھاوپەیمانییەکی سیاسی [[پاکستان]]ی بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩٣ بوونی ھەبوو، پێکھاتبوو لە نۆ پارتی کۆنەپەرستی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کە دژی پارتی دیموکراتی سۆسیالیستی و لیبراڵ [[پارتی گەلی پاکستان]] بوون بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]].<ref name="Chakma2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=B. Chakma|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8WioBAAAQBAJ&q=pakistan+recruited+chakmas&pg=PT53|سەردێڕ=South Asia in Transition: Democracy, Political Economy and Security|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٥٦٦٤-٢}}</ref> ھاوپەیمانییەکە پێکھاتە سەرەکییەکانی بریتی بوون لە [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML)، پارتی گەلی نیشتمانیی (NPP) و جەماعەتی ئیسلامیی (JI)، کە ٨٠٪ی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحادیان پێکدەھێنا. [[دەزگای ھەواڵگریی پاکستان]] (ISI)، لەژیر سەرپەرشتی بەڕێوەبەری [[حەمید گوڵ]]، ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی سیاسی ڕاستی ناوەند؛ کە ھاوپەیمانییەکە لە نۆ لایەن پێکھاتبوو ھاوشێوەی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA) کە ئەویش لە نۆ حیزبی پێکھاتبوو و لە ساڵی ١٩٧٧دا ھەڵمەتێکی دژی پارتی گەلی پاکستان سازکرد بە سەرۆکایەتی [[زولفیقار عەلی بوتۆ]]. ھاوپەیمانی ئیسلامیی دیموکراتی بە ھاوپەیمانییەکی بە بە [[زیا ئەلحەق]] دادەنرا.<ref>https://www.thenews.com.pk/</ref><ref>Pakistan: Between Mosque and Military by Husain Haqqani, Carnegie Endowment for International Peace, 2005, p 207.</ref> ==کێشە و مشتومڕەکان== ئیسلامیی جوومھووری ئیتیحاد (IJI) ھاوپەیمانییەکی سیاسی بوو کە لەلایەن دامەزراوەی سەربازی و ئەمنییەوە پشتگیری دەکرا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]]. ئەم ھاوپەیمانییە دوای دابەشکردنی پارە بەسەر سیاسەتوانەکاندا پێکھێنرا، کە بووە ھۆی شکستی پارتی گەلی پاکستان لەو ھەڵبژاردنە گشتییانەدا. لە ساڵی ١٩٩٣دا، [[ئەسغەر خان]]، فەرماندەی پێشووی ھێزی ئاسمانی، سکاڵایەکی لە دادگای باڵا دژی دەستێوەردان و فێڵکردن لە ھەڵبژاردنە گشتیییەکانی ساڵی ١٩٩٠ تۆمارکرد. ئەم دۆسیەیە بە «ئابڕووچوونی بانکی میھران» یان «میھران-گەیت» ناسراوە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ph0e2bsp12kdne1z6lda65qlrr4ppk4 1571086 1571030 2026-04-02T15:00:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1571086 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Islami_Jamhoori_Ittehad_Flag.jpg}}'''ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد''' ('''IJI''')، بە ناوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکەی]] '''ھاوپەیمانی دیموکراتی ئیسلامیی''' ('''IDA''') ناسراوە، ھاوپەیمانییەکی سیاسی [[پاکستان]]ی بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩٣ بوونی ھەبوو، پێکھاتبوو لە نۆ پارتی کۆنەپەرستی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کە دژی پارتی دیموکراتی سۆسیالیستی و لیبراڵ [[پارتی گەلی پاکستان]] بوون بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]].<ref name="Chakma2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=B. Chakma|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8WioBAAAQBAJ&q=pakistan+recruited+chakmas&pg=PT53|سەردێڕ=South Asia in Transition: Democracy, Political Economy and Security|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٥٦٦٤-٢}}</ref> ھاوپەیمانییەکە پێکھاتە سەرەکییەکانی بریتی بوون لە [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML)، پارتی گەلی نیشتمانیی (NPP) و جەماعەتی ئیسلامیی (JI)، کە ٨٠٪ی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحادیان پێکدەھێنا. [[دەزگای ھەواڵگریی پاکستان]] (ISI)، لەژیر سەرپەرشتی بەڕێوەبەری [[حەمید گوڵ]]، ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی سیاسی ڕاستی ناوەند؛ کە ھاوپەیمانییەکە لە نۆ لایەن پێکھاتبوو ھاوشێوەی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA) کە ئەویش لە نۆ حیزبی پێکھاتبوو و لە ساڵی ١٩٧٧دا ھەڵمەتێکی دژی پارتی گەلی پاکستان سازکرد بە سەرۆکایەتی [[زولفیقار عەلی بوتۆ]]. ھاوپەیمانی ئیسلامیی دیموکراتی بە ھاوپەیمانییەکی بە بە [[زیا ئەلحەق]] دادەنرا.<ref>https://www.thenews.com.pk/</ref><ref>Pakistan: Between Mosque and Military by Husain Haqqani, Carnegie Endowment for International Peace, 2005, p 207.</ref> ==کێشە و مشتومڕەکان== ئیسلامیی جوومھووری ئیتیحاد (IJI) ھاوپەیمانییەکی سیاسی بوو کە لەلایەن دامەزراوەی سەربازی و ئەمنییەوە پشتگیری دەکرا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]]. ئەم ھاوپەیمانییە دوای دابەشکردنی پارە بەسەر سیاسەتوانەکاندا پێکھێنرا، کە بووە ھۆی شکستی پارتی گەلی پاکستان لەو ھەڵبژاردنە گشتییانەدا. لە ساڵی ١٩٩٣دا، [[ئەسغەر خان]]، فەرماندەی پێشووی ھێزی ئاسمانی، سکاڵایەکی لە دادگای باڵا دژی دەستێوەردان و فێڵکردن لە ھەڵبژاردنە گشتیییەکانی ساڵی ١٩٩٠ تۆمارکرد. ئەم دۆسیەیە بە «ئابڕووچوونی بانکی میھران» یان «میھران-گەیت» ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 3484bv0oifcy65mm8uxoqym5w885bdc 1571151 1571086 2026-04-02T17:02:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:پاکستان|پاکستان]] 1571151 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Islami_Jamhoori_Ittehad_Flag.jpg}}'''ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد''' ('''IJI''')، بە ناوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکەی]] '''ھاوپەیمانی دیموکراتی ئیسلامیی''' ('''IDA''') ناسراوە، ھاوپەیمانییەکی سیاسی [[پاکستان]]ی بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩٣ بوونی ھەبوو، پێکھاتبوو لە نۆ پارتی کۆنەپەرستی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کە دژی پارتی دیموکراتی سۆسیالیستی و لیبراڵ [[پارتی گەلی پاکستان]] بوون بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]].<ref name="Chakma2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=B. Chakma|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8WioBAAAQBAJ&q=pakistan+recruited+chakmas&pg=PT53|سەردێڕ=South Asia in Transition: Democracy, Political Economy and Security|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٥٦٦٤-٢}}</ref> ھاوپەیمانییەکە پێکھاتە سەرەکییەکانی بریتی بوون لە [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML)، پارتی گەلی نیشتمانیی (NPP) و جەماعەتی ئیسلامیی (JI)، کە ٨٠٪ی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحادیان پێکدەھێنا. [[دەزگای ھەواڵگریی پاکستان]] (ISI)، لەژیر سەرپەرشتی بەڕێوەبەری [[حەمید گوڵ]]، ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی سیاسی ڕاستی ناوەند؛ کە ھاوپەیمانییەکە لە نۆ لایەن پێکھاتبوو ھاوشێوەی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA) کە ئەویش لە نۆ حیزبی پێکھاتبوو و لە ساڵی ١٩٧٧دا ھەڵمەتێکی دژی پارتی گەلی پاکستان سازکرد بە سەرۆکایەتی [[زولفیقار عەلی بوتۆ]]. ھاوپەیمانی ئیسلامیی دیموکراتی بە ھاوپەیمانییەکی بە بە [[زیا ئەلحەق]] دادەنرا.<ref>https://www.thenews.com.pk/</ref><ref>Pakistan: Between Mosque and Military by Husain Haqqani, Carnegie Endowment for International Peace, 2005, p 207.</ref> ==کێشە و مشتومڕەکان== ئیسلامیی جوومھووری ئیتیحاد (IJI) ھاوپەیمانییەکی سیاسی بوو کە لەلایەن دامەزراوەی سەربازی و ئەمنییەوە پشتگیری دەکرا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]]. ئەم ھاوپەیمانییە دوای دابەشکردنی پارە بەسەر سیاسەتوانەکاندا پێکھێنرا، کە بووە ھۆی شکستی پارتی گەلی پاکستان لەو ھەڵبژاردنە گشتییانەدا. لە ساڵی ١٩٩٣دا، [[ئەسغەر خان]]، فەرماندەی پێشووی ھێزی ئاسمانی، سکاڵایەکی لە دادگای باڵا دژی دەستێوەردان و فێڵکردن لە ھەڵبژاردنە گشتیییەکانی ساڵی ١٩٩٠ تۆمارکرد. ئەم دۆسیەیە بە «ئابڕووچوونی بانکی میھران» یان «میھران-گەیت» ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] 3iekrs5vk7tz807wtl13d0e2cqipfhv 1571243 1571151 2026-04-02T20:04:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571243 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Islami_Jamhoori_Ittehad_Flag.jpg}}'''ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد''' ('''IJI''')، بە ناوە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەکەی]] '''ھاوپەیمانی دیموکراتی ئیسلامیی''' ('''IDA''') ناسراوە، ھاوپەیمانییەکی سیاسی [[پاکستان]]ی بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٨ و ١٩٩٣ بوونی ھەبوو، پێکھاتبوو لە نۆ پارتی کۆنەپەرستی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کە دژی پارتی دیموکراتی سۆسیالیستی و لیبراڵ [[پارتی گەلی پاکستان]] بوون بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]].<ref name="Chakma2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=B. Chakma|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8WioBAAAQBAJ&q=pakistan+recruited+chakmas&pg=PT53|سەردێڕ=South Asia in Transition: Democracy, Political Economy and Security|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٣٥٦٦٤-٢}}</ref> ھاوپەیمانییەکە پێکھاتە سەرەکییەکانی بریتی بوون لە [[کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان]] (PML)، پارتی گەلی نیشتمانیی (NPP) و جەماعەتی ئیسلامیی (JI)، کە ٨٠٪ی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحادیان پێکدەھێنا. [[دەزگای ھەواڵگریی پاکستان]] (ISI)، لەژیر سەرپەرشتی بەڕێوەبەری [[حەمید گوڵ]]، ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە پێکھێنانی ھاوپەیمانییەکی سیاسی ڕاستی ناوەند؛ کە ھاوپەیمانییەکە لە نۆ لایەن پێکھاتبوو ھاوشێوەی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA) کە ئەویش لە نۆ حیزبی پێکھاتبوو و لە ساڵی ١٩٧٧دا ھەڵمەتێکی دژی پارتی گەلی پاکستان سازکرد بە سەرۆکایەتی [[زولفیقار عەلی بوتۆ]]. ھاوپەیمانی ئیسلامیی دیموکراتی بە ھاوپەیمانییەکی بە بە [[زیا ئەلحەق]] دادەنرا.<ref>https://www.thenews.com.pk/</ref><ref>Pakistan: Between Mosque and Military by Husain Haqqani, Carnegie Endowment for International Peace, 2005, p 207.</ref> ==کێشە و مشتومڕەکان== ئیسلامیی جوومھووری ئیتیحاد (IJI) ھاوپەیمانییەکی سیاسی بوو کە لەلایەن دامەزراوەی سەربازی و ئەمنییەوە پشتگیری دەکرا بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[بێنەزیر بوتۆ]]. ئەم ھاوپەیمانییە دوای دابەشکردنی پارە بەسەر سیاسەتوانەکاندا پێکھێنرا، کە بووە ھۆی شکستی پارتی گەلی پاکستان لەو ھەڵبژاردنە گشتییانەدا. لە ساڵی ١٩٩٣دا، [[ئەسغەر خان]]، فەرماندەی پێشووی ھێزی ئاسمانی، سکاڵایەکی لە دادگای باڵا دژی دەستێوەردان و فێڵکردن لە ھەڵبژاردنە گشتیییەکانی ساڵی ١٩٩٠ تۆمارکرد. ئەم دۆسیەیە بە «ئابڕووچوونی بانکی میھران» یان «میھران-گەیت» ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] bg8r8mm2d28toxfkfri6ja8rugv3ogp 0 293957 1571301 1570768 2026-04-02T20:14:09Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571301 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس|وێنە=1988_Pakistani_general_election_-_Results_by_constituency.svg}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٨٨) لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] و [[ئەنجومەنی پیران]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان گەواھیدەری سەرھەڵدانەوەی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بوون لەژێر سەرکردایەتی کچی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]]، [[بێنەزیر بوتۆ|بێنەزیر]]. لایەنگرانی سەرۆککۆمار [[محەممەد زیاولحەق]]، کە لە ئابی ١٩٨٨دا کۆچی دوایی کردبوو، لەناو ھاوپەیمانییەکی نۆ پارتیدا بە ناوی [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]] (IJI) بە پشتیوانی [[دەزگای ھەواڵگری|دەزگاکانی ھەواڵگریی]] خۆیان ڕێکخستەوە.<ref>[https://www.dawn.com/news/760219/hamid-gul-accepts-responsibilty-for-creating-igi Hamid Gul accepts responsibility for creating IJI] Dawn, 30 October 2012</ref> ئەمە بووە سەرەتای سیستمێکی دوو پارتی بۆ ماوەی دە ساڵ لە نێوان [[پارتی گەلی پاکستان]]ی [[چەپڕەوی|چەپڕەو]] و [[ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد]]ی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] و جێگرەوەکەی، کۆمەڵەی موڵسمانانی پاکستان (ن). پارتی گەلی پاکستان وەک گەورەترین [[پارت]] دەرکەوت، و ٩٤ کورسی لە کۆی ٢٠٧ کورسیی ئەنجومەنی نیشتمانی بردەوە. ئیسلامیی جوومھووریی ئیتیحاد بە ٥٦ کورسی لە پلەی دووەمدا ھات لە ناوەڕاستی ڕێژەی بەشداری دەنگدەران کە تەنھا ٤٣٪ بوو. پارتی گەلی پاکستان توانی حکوومەتێک لەگەڵ پارتە چەپڕەوەکانی تر پێکبھێنێت، لەوانە بزووتنەوەی یەکگرتووی نەتەوەیی – لەندەن (MQM)، کە تێدا بوتۆ بوو بە یەکەم ژنە سەرۆک وەزیران لە وڵاتێکی موسڵماندا. == پێشینە == ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧دا بەڕێوەچوون، کە تێیدا [[پارتی گەلی پاکستان]] زۆرینەیەکی ڕەھای بەدەستھێنا؛ بەڵام، لە ناوەڕاستی توندوتیژی و پشێویی مەدەنیدا، سوپاسالار ژەنەڕاڵ [[محەممەد زیاولحەق]] سەرۆک وەزیران [[زولفەقار عەلی بوتۆ]]ی لە کودەتایەکی سەربازیدا لە ٥ی حوزەیران بە ناوی ڕەمزی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» دوورخستەوە. یاسای سەربازی لە ساڵی ١٩٨٥دا ھەڵگیرا کاتێک ھەڵبژاردنی نایاسایی و تەکنۆکرات بەڕێوەچوو، کە لە ئەنجامدا [[محەممەد جونێجۆ]]، گەورەپیاوێکی [[سند]]ی، وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا. لە ٢٩ی ئایاری ١٩٨٨دا، ئەو ئەنجومەنە نیشتمانییەی کە لە ساڵی ١٩٨٥دا ھەڵبژێردرابوو، پێشوەختە لەلایەن زیاوە ھەڵوەشێندرایەوە، کە ھەروەھا جونێجۆ و تەواوی کابینەکەشی دوورخستەوە بەو پێیەی کە «ئیدارەکە گەندەڵ و بێتوانا بووە». ڕێکەوتی نوێی دەنگدان (کە لە سنووری ٩٠ ڕۆژ دوای ھەڵوەشاندنەوە کە لە دەستووری پاکستاندا ھاتووە تێپەڕی کردبوو) لەلایەن سەرۆکەوە لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٨٨ دیاریکرا. جگە لەوەش ڕاگەیەندرا کە ھەڵبژاردنەکان لەسەر بنەمای بێ-پارتی بەڕێوەدەچن؛ بەڵام لە ٢ی تشرینی یەکەمدا، دوای مردنی کتوپڕی زیا لە ١٧ی ئاب، [[دادگای باڵای پاکستان]] قەدەغەکردنی پارتەکانی ھەڵوەشاندەوە و ڕێگەی دا ھەڵبژاردنەکان لەسەر بنەمای حیزبی بەڕێوەبچن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} jfktwvatxkklxc7xaw3w08mge0yep65 0 293958 1571302 1570766 2026-04-02T20:14:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571302 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_election_1985.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٢٥ی شوباتی ١٩٨٥ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکان لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی سەربازی [[محەممەد زیاولحەق]]دا ئەنجامدرا دوای گەڕاندنەوەی دەستووری ساڵی ١٩٧٣. نزیکەی ١٬٣٠٠ کاندید کێبڕکێیان لە ھەڵبژاردنەکاندا کرد، کە لەسەر بنەمای بێ-پارتی بەڕێوەچوو.<ref>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p678 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> ھەر کاندیدێک داوای لێکرابوو کە کاغەزی کاندیدکردنەکەی لەلایەن ٥٠ دەنگدەری تۆمارکراوی ئەو بازنەیەی دەیەوێت تێدا بوەستێت، واژوو بکرێت.<ref>''Report on the General Elections, 1985'', Election Commission of Pakistan, 1986, p300</ref> لە ھەوڵێکدا بۆ دوورخستنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە کاندیدانی [[ئۆپۆزسیۆن]] و مسۆگەرکردنی سەرکردایەتییەکی پارێزگار، زیاولحەق ھەموارکردنی لە یاسای پارتە سیاسییەکانی ساڵی ١٩٦٢دا ئەنجامدا. لە ئەنجامدا، بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD)، کە داوای کۆتاییھێنان بە ڕژێمی سەربازی دەکرد، بایکۆتی ھەڵبژاردنەکانی کرد.<ref name=":0"/> ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٥٤٪ بوو. زۆربەی ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانی ھەڵبژێردراو لایەنگری ڕژێمی زیا بوون. حکوومەتێکی نوێ لەژێر سەرکردایەتی [[محەممەد خان جونێجۆ]] پێکھێنرا، کە کەسایەتییەکی کەمتر ناسراو بوو لە سیاسەتی نیشتمانیدا. سەرۆک وەزیران جونێجۆ و شوێنکەوتووانی دواتر کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستانی پارێزگاری لایەنگری زیایان دامەزراند. == لێکەوتەکان == دوای ھەڵبژاردنەکان، [[محەممەد خان جونێجۆ]] وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرا و دواتر پارتێکی نوێی بە ناوی کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان پێکھێنا. بایکۆتکردنی ھەڵبژاردن وەک ھەڵەیەک بۆ بزووتنەوەی گەڕاندنەوەی دیموکراسی (MRD) بینرا، کە پێشبینی کردبوو جەماوەر پشتگیری لە ھەڵوێستەکەی بکەن.<ref name=":0">[https://storyofpakistan.com/general-elections-february-1985/ General Elections, February 1985] Story of Pakistan</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ryuvcdqbfevfp0zuexhk4yoa2qfy493 0 293959 1571047 1570765 2026-04-02T12:05:49Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571047 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_eleciton_1977_map.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]]. دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە پاکستان بەڕێوەچوو و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە دوای [[جەنگی ڕزگاری خوازی بەنگلادیش]] ئەنجامدرا. ھەرچەندە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧ دوای تەواوبوونی خولی پەرلەمانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەبچێت، بەڵام حکوومەتی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] بڕیاری دا ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام بدات. بەو پێیەی زۆرینەی جەماوەر بۆچوونێکی باشیان لەسەر حکوومەتەکەی بوتۆ ھەبوو، پێشبینییەکی بەرفراوان دەکرا کە پارتی گەلی پاکستان دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە.<ref>[https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563623-bhutto-1977-coup Bhutto and the 1977 coup] The News, 9 July 2017</ref> لە بەرامبەردا، نۆ پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] یەکیان گرت بۆ پێکھێنانی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA). ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان لەسەر بەرنامەیەکی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کاری دەکرد و دژی ھەڵوێستی [[چەپڕەوی]] پارتی گەلی پاکستان بوو؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان چەند پارتێکی چەپڕەویشی تێدابوو کە دژی بوتۆ بوون، لەوانە پارتی نیشتمانی [[عەوامی خانی عەبدولوەلی خان]]، کە بە ڕێبەری ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان دادەنرا. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی گەلی پاکستان]]، کە ١٥٥ کورسی بەدەستھێنا. لە ھەمان کاتدا، [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] تەنھا ٣٦ کورسی بردەوە؛ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) تەنھا پارتی تر بوو کە کورسییەکی بردەوە. سەرکەوتنی پارتی گەلی پاکستان بەو واتایە بوو کە بوتۆ وەک [[سەرۆک وەزیرانی پاکستان]] بەردەوام دەبێت؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان پارتی گەلی پاکستانی بە ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمەتبار کرد و ڕەتیکردەوە ئەنجامەکە قبووڵ بکات. ھەرچەندە تۆمەتەکانی ساختەکاری لەلایەن پارتی گەلی پاکستانەوە ڕەتکرانەوە، بەڵام ئەو ئیدیعایانەی کە لەلایەن ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستانەوە کران پشێوییان دروست کرد کە ئەنجامەکەی خۆپیشاندانی جەماوەری و ناڕەزایەتی توندوتیژی دژی بوتۆ بوو. بوتۆ و ھێزە ئەمنییەکان نەیانتوانی کۆنتڕۆڵی دۆخەکە بکەن. دواتر [[سوپاسالار]] [[محەممەد زیاولحەق]] داوای کۆبوونەوەیەکی نھێنی لە بەرپرسانی باڵای سەربازی کرد بۆ پلاندانان بۆ [[کوودەتا|کودەتایەک]]، کە بە سەرکەوتوویی و لەژێر ناوی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» ئەنجامدرا، و بووە ھۆی ڕووخانی حکوومەت و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی. دواتر، پاکستان چووە ناو سێیەم قۆناغی دەسەڵاتی سەربازییەوە.<ref>[https://storyofpakistan.com/general-elections-1977/ General Elections 1977] Story of Pakistan</ref> == بانگەشە == ھەڵبژاردنەکان زووتر لەوەی لە سەرەتادا پلانی بۆ داڕێژرابوو ئەنجامدران، و پێشبینی دەکرا لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧دا بەڕێوەبچن.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Story of Pakistan|سەردێڕ=General Elections 1977|ناونیشان=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ئیش=January 1, 1977|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Story of Pakistan, 1977 elections|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> بەڵام لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧دا، بوتۆ لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەرکەوت و ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام دەدرێن، و ماوەیەکی کەم دوای دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەستی بە بانگەشە سیاسییەکانی کرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ١٠ی کانوونی دووەمدا، کۆمیسیاری ھەڵبژاردنەکانی پاکستان دادوەر [[سەجاد ئەحمەد جان]] خشتەی ھەڵبژاردنەکانی ڕاگەیاند و ١٩ و ٢٢ی کانوونی دووەمی وەک دوا وادە بۆ وەرگرتنی کاندیدکردنەکان بۆ [[پەرلەمان]] و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ بە توندی وەڵامی دایەوە و دەستبەجێ کاندیدی پارتەکەی بۆ کارمەندانی خۆی دیاریکرد. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٠، کاتێک پارتی گەلی پاکستان بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بە دروشمە [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەکان]] بەستبوو، ئەمجارەیان بوتۆ پشتی بە کەسایەتییە سیاسییە کاریگەرەکانیش بەست و کاندیدی پارتەکەی بۆ [[دەرەبەگ]]ەکان و کەسانی دیکەی خاوەن دەسەڵات دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ خۆی کۆبوونەوەی جەماوەری لە سەرانسەری وڵاتدا ئەنجامدا، و بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری زیاتر، لە ٤ی کانوونی دووەمدا چاکسازییەکانی کار و لە ٥ی کانوونی دووەمدا کۆمەڵەی دووەمی چاکسازییەکانی زەوی و زاری ڕاگەیاند.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> ئامادەبووان لە کۆبوونەوە جەماوەرییەکاندا لە ھەموو شوێنەکانی وڵاتدا سەرسووڕھێنەر بوون، بە تایبەتی لە ناوچەکانی ناوەوەی [[سند]] و [[پەنجاب]].<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> مەبەستی بوتۆ لە ئەنجامدانی پێشوەختەی ھەڵبژاردنەکان ئەوە بوو کە کاتی پێویست بە ئۆپۆزسیۆن نەدات بۆ بڕیاردان و ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردنە چاوەڕوانکراوەکان.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] ببووە کێشەیەکی گەورە بۆ پارتی گەلی پاکستان کە لە چەندین بۆنەدا پارتی گەلی دەکردە ئامانج.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ماوەی ھەڵبژاردنەکاندا، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان نەیتوانی پلانەکانی بۆ وڵات ڕوون بکاتەوە بەڵکو لەبری ئەوە پارتی گەلی کردە ئامانج و جەختی لەسەر کردەوەی خراپ، گەندەڵی بانگەشەبۆکراو (ھەرچەندە ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە پەیوەندی بە بوتۆوە ھەبێت)، خراپیی بەڕێوەبردنی دارایی، خەرجی زۆر بۆ کارگێڕی و سیاسەتە ئابوورییە «وێرانکەرەکان» کردەوە کە نیشانەکەی ھەڵئاوسان بوو.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} h5y10g60f7s58qed9ewievykb6abjbq 1571255 1571047 2026-04-02T20:06:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571255 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_eleciton_1977_map.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]]. دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە پاکستان بەڕێوەچوو و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە دوای [[جەنگی ڕزگاری خوازی بەنگلادیش]] ئەنجامدرا. ھەرچەندە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧ دوای تەواوبوونی خولی پەرلەمانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەبچێت، بەڵام حکوومەتی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] بڕیاری دا ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام بدات. بەو پێیەی زۆرینەی جەماوەر بۆچوونێکی باشیان لەسەر حکوومەتەکەی بوتۆ ھەبوو، پێشبینییەکی بەرفراوان دەکرا کە پارتی گەلی پاکستان دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە.<ref>[https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563623-bhutto-1977-coup Bhutto and the 1977 coup] The News, 9 July 2017</ref> لە بەرامبەردا، نۆ پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] یەکیان گرت بۆ پێکھێنانی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA). ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان لەسەر بەرنامەیەکی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کاری دەکرد و دژی ھەڵوێستی [[چەپڕەوی]] پارتی گەلی پاکستان بوو؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان چەند پارتێکی چەپڕەویشی تێدابوو کە دژی بوتۆ بوون، لەوانە پارتی نیشتمانی [[عەوامی خانی عەبدولوەلی خان]]، کە بە ڕێبەری ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان دادەنرا. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی گەلی پاکستان]]، کە ١٥٥ کورسی بەدەستھێنا. لە ھەمان کاتدا، [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] تەنھا ٣٦ کورسی بردەوە؛ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) تەنھا پارتی تر بوو کە کورسییەکی بردەوە. سەرکەوتنی پارتی گەلی پاکستان بەو واتایە بوو کە بوتۆ وەک [[سەرۆک وەزیرانی پاکستان]] بەردەوام دەبێت؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان پارتی گەلی پاکستانی بە ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمەتبار کرد و ڕەتیکردەوە ئەنجامەکە قبووڵ بکات. ھەرچەندە تۆمەتەکانی ساختەکاری لەلایەن پارتی گەلی پاکستانەوە ڕەتکرانەوە، بەڵام ئەو ئیدیعایانەی کە لەلایەن ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستانەوە کران پشێوییان دروست کرد کە ئەنجامەکەی خۆپیشاندانی جەماوەری و ناڕەزایەتی توندوتیژی دژی بوتۆ بوو. بوتۆ و ھێزە ئەمنییەکان نەیانتوانی کۆنتڕۆڵی دۆخەکە بکەن. دواتر [[سوپاسالار]] [[محەممەد زیاولحەق]] داوای کۆبوونەوەیەکی نھێنی لە بەرپرسانی باڵای سەربازی کرد بۆ پلاندانان بۆ [[کوودەتا|کودەتایەک]]، کە بە سەرکەوتوویی و لەژێر ناوی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» ئەنجامدرا، و بووە ھۆی ڕووخانی حکوومەت و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی. دواتر، پاکستان چووە ناو سێیەم قۆناغی دەسەڵاتی سەربازییەوە.<ref>[https://storyofpakistan.com/general-elections-1977/ General Elections 1977] Story of Pakistan</ref> == بانگەشە == ھەڵبژاردنەکان زووتر لەوەی لە سەرەتادا پلانی بۆ داڕێژرابوو ئەنجامدران، و پێشبینی دەکرا لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧دا بەڕێوەبچن.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Story of Pakistan|سەردێڕ=General Elections 1977|ناونیشان=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ئیش=January 1, 1977|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Story of Pakistan, 1977 elections|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> بەڵام لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧دا، بوتۆ لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەرکەوت و ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام دەدرێن، و ماوەیەکی کەم دوای دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەستی بە بانگەشە سیاسییەکانی کرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ١٠ی کانوونی دووەمدا، کۆمیسیاری ھەڵبژاردنەکانی پاکستان دادوەر [[سەجاد ئەحمەد جان]] خشتەی ھەڵبژاردنەکانی ڕاگەیاند و ١٩ و ٢٢ی کانوونی دووەمی وەک دوا وادە بۆ وەرگرتنی کاندیدکردنەکان بۆ [[پەرلەمان]] و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ بە توندی وەڵامی دایەوە و دەستبەجێ کاندیدی پارتەکەی بۆ کارمەندانی خۆی دیاریکرد. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٠، کاتێک پارتی گەلی پاکستان بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بە دروشمە [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەکان]] بەستبوو، ئەمجارەیان بوتۆ پشتی بە کەسایەتییە سیاسییە کاریگەرەکانیش بەست و کاندیدی پارتەکەی بۆ [[دەرەبەگ]]ەکان و کەسانی دیکەی خاوەن دەسەڵات دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ خۆی کۆبوونەوەی جەماوەری لە سەرانسەری وڵاتدا ئەنجامدا، و بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری زیاتر، لە ٤ی کانوونی دووەمدا چاکسازییەکانی کار و لە ٥ی کانوونی دووەمدا کۆمەڵەی دووەمی چاکسازییەکانی زەوی و زاری ڕاگەیاند.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> ئامادەبووان لە کۆبوونەوە جەماوەرییەکاندا لە ھەموو شوێنەکانی وڵاتدا سەرسووڕھێنەر بوون، بە تایبەتی لە ناوچەکانی ناوەوەی [[سند]] و [[پەنجاب]].<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> مەبەستی بوتۆ لە ئەنجامدانی پێشوەختەی ھەڵبژاردنەکان ئەوە بوو کە کاتی پێویست بە ئۆپۆزسیۆن نەدات بۆ بڕیاردان و ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردنە چاوەڕوانکراوەکان.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] ببووە کێشەیەکی گەورە بۆ پارتی گەلی پاکستان کە لە چەندین بۆنەدا پارتی گەلی دەکردە ئامانج.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ماوەی ھەڵبژاردنەکاندا، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان نەیتوانی پلانەکانی بۆ وڵات ڕوون بکاتەوە بەڵکو لەبری ئەوە پارتی گەلی کردە ئامانج و جەختی لەسەر کردەوەی خراپ، گەندەڵی بانگەشەبۆکراو (ھەرچەندە ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە پەیوەندی بە بوتۆوە ھەبێت)، خراپیی بەڕێوەبردنی دارایی، خەرجی زۆر بۆ کارگێڕی و سیاسەتە ئابوورییە «وێرانکەرەکان» کردەوە کە نیشانەکەی ھەڵئاوسان بوو.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} bnxxfxc7idj9ixhdtgex81e0cn8rao7 1571343 1571255 2026-04-02T23:06:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1571343 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Pakistan_General_eleciton_1977_map.png}} ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پاکستان]] لە ٧ی ئازاری ١٩٧٧ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٠ ئەندامی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]]. دووەم ھەڵبژاردنی گشتی بوو کە لە پاکستان بەڕێوەچوو و یەکەم ھەڵبژاردن بوو کە دوای [[جەنگی ڕزگاری خوازی بەنگلادیش]] ئەنجامدرا. ھەرچەندە لە سەرەتادا بڕیار بوو لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧ دوای تەواوبوونی خولی پەرلەمانی ئەنجومەنی نیشتمانی بەڕێوەبچێت، بەڵام حکوومەتی [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) بە سەرۆکایەتی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] بڕیاری دا ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام بدات. بەو پێیەی زۆرینەی جەماوەر بۆچوونێکی باشیان لەسەر حکوومەتەکەی بوتۆ ھەبوو، پێشبینییەکی بەرفراوان دەکرا کە پارتی گەلی پاکستان دووبارە ھەڵبژێردرێتەوە.<ref>[https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563623-bhutto-1977-coup Bhutto and the 1977 coup] The News, 9 July 2017</ref> لە بەرامبەردا، نۆ پارتی [[ئۆپۆزسیۆن]] یەکیان گرت بۆ پێکھێنانی [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] (PNA). ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان لەسەر بەرنامەیەکی [[ڕاستڕەوی|ڕاستڕەو]] کاری دەکرد و دژی ھەڵوێستی [[چەپڕەوی]] پارتی گەلی پاکستان بوو؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان چەند پارتێکی چەپڕەویشی تێدابوو کە دژی بوتۆ بوون، لەوانە پارتی نیشتمانی [[عەوامی خانی عەبدولوەلی خان]]، کە بە ڕێبەری ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان دادەنرا. ئەنجامەکە سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ [[پارتی گەلی پاکستان]]، کە ١٥٥ کورسی بەدەستھێنا. لە ھەمان کاتدا، [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] تەنھا ٣٦ کورسی بردەوە؛ کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) تەنھا پارتی تر بوو کە کورسییەکی بردەوە. سەرکەوتنی پارتی گەلی پاکستان بەو واتایە بوو کە بوتۆ وەک [[سەرۆک وەزیرانی پاکستان]] بەردەوام دەبێت؛ بەڵام، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان پارتی گەلی پاکستانی بە ساختەکاری لە ھەڵبژاردنەکاندا تۆمەتبار کرد و ڕەتیکردەوە ئەنجامەکە قبووڵ بکات. ھەرچەندە تۆمەتەکانی ساختەکاری لەلایەن پارتی گەلی پاکستانەوە ڕەتکرانەوە، بەڵام ئەو ئیدیعایانەی کە لەلایەن ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستانەوە کران پشێوییان دروست کرد کە ئەنجامەکەی خۆپیشاندانی جەماوەری و ناڕەزایەتی توندوتیژی دژی بوتۆ بوو. بوتۆ و ھێزە ئەمنییەکان نەیانتوانی کۆنتڕۆڵی دۆخەکە بکەن. دواتر [[سوپاسالار]] [[محەممەد زیاولحەق]] داوای کۆبوونەوەیەکی نھێنی لە بەرپرسانی باڵای سەربازی کرد بۆ پلاندانان بۆ [[کوودەتا|کودەتایەک]]، کە بە سەرکەوتوویی و لەژێر ناوی «ئۆپەراسیۆنی کایەی پاک» ئەنجامدرا، و بووە ھۆی ڕووخانی حکوومەت و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نیشتمانی. دواتر، پاکستان چووە ناو سێیەم قۆناغی دەسەڵاتی سەربازییەوە.<ref>[https://storyofpakistan.com/general-elections-1977/ General Elections 1977] Story of Pakistan</ref> == بانگەشە == ھەڵبژاردنەکان زووتر لەوەی لە سەرەتادا پلانی بۆ داڕێژرابوو ئەنجامدران، و پێشبینی دەکرا لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٧٧دا بەڕێوەبچن.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Story of Pakistan|سەردێڕ=General Elections 1977|ناونیشان=http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|ئیش=January 1, 1977|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Story of Pakistan, 1977 elections|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227154510/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142|url-status=dead}}</ref> بەڵام لە ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٧دا، بوتۆ لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەرکەوت و ڕای گەیاند کە ھەڵبژاردنەکان زووتر ئەنجام دەدرێن، و ماوەیەکی کەم دوای دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی دەستی بە بانگەشە سیاسییەکانی کرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ١٠ی کانوونی دووەمدا، کۆمیسیاری ھەڵبژاردنەکانی پاکستان دادوەر [[سەجاد ئەحمەد جان]] خشتەی ھەڵبژاردنەکانی ڕاگەیاند و ١٩ و ٢٢ی کانوونی دووەمی وەک دوا وادە بۆ وەرگرتنی کاندیدکردنەکان بۆ [[پەرلەمان]] و ئەنجومەنە ھەرێمییەکان دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ بە توندی وەڵامی دایەوە و دەستبەجێ کاندیدی پارتەکەی بۆ کارمەندانی خۆی دیاریکرد. بە پێچەوانەی ھەڵبژاردنەکانی ١٩٧٠، کاتێک پارتی گەلی پاکستان بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بە دروشمە [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەکان]] بەستبوو، ئەمجارەیان بوتۆ پشتی بە کەسایەتییە سیاسییە کاریگەرەکانیش بەست و کاندیدی پارتەکەی بۆ [[دەرەبەگ]]ەکان و کەسانی دیکەی خاوەن دەسەڵات دیاریکرد.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> بوتۆ خۆی کۆبوونەوەی جەماوەری لە سەرانسەری وڵاتدا ئەنجامدا، و بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری زیاتر، لە ٤ی کانوونی دووەمدا چاکسازییەکانی کار و لە ٥ی کانوونی دووەمدا کۆمەڵەی دووەمی چاکسازییەکانی زەوی و زاری ڕاگەیاند.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> ئامادەبووان لە کۆبوونەوە جەماوەرییەکاندا لە ھەموو شوێنەکانی وڵاتدا سەرسووڕھێنەر بوون، بە تایبەتی لە ناوچەکانی ناوەوەی [[سند]] و [[پەنجاب]].<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> مەبەستی بوتۆ لە ئەنجامدانی پێشوەختەی ھەڵبژاردنەکان ئەوە بوو کە کاتی پێویست بە ئۆپۆزسیۆن نەدات بۆ بڕیاردان و ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردنە چاوەڕوانکراوەکان.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان]] ببووە کێشەیەکی گەورە بۆ پارتی گەلی پاکستان کە لە چەندین بۆنەدا پارتی گەلی دەکردە ئامانج.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> لە ماوەی ھەڵبژاردنەکاندا، ھاوپەیمانی نیشتمانیی پاکستان نەیتوانی پلانەکانی بۆ وڵات ڕوون بکاتەوە بەڵکو لەبری ئەوە پارتی گەلی کردە ئامانج و جەختی لەسەر کردەوەی خراپ، گەندەڵی بانگەشەبۆکراو (ھەرچەندە ھیچ بەڵگەیەک نەبوو کە پەیوەندی بە بوتۆوە ھەبێت)، خراپیی بەڕێوەبردنی دارایی، خەرجی زۆر بۆ کارگێڕی و سیاسەتە ئابوورییە «وێرانکەرەکان» کردەوە کە نیشانەکەی ھەڵئاوسان بوو.<ref name="Story of Pakistan, 1977 elections"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} iwzsy4qrip6p3hzmh21tjqb4ozau7rj 0 293960 1571048 1570764 2026-04-02T12:06:00Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571048 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٧٠) لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتیی ڕاستەوخۆ بوون لە دوای سەربەخۆیی پاکستان و لە کۆتاییدا تەنھا ئەو ھەڵبژاردنانە بوون کە پێش سەربەخۆیی [[بەنگلادیش]] ئەنجامدران. دەنگدان لە ٣٠٠ بازنەی گشتیدا ئەنجامدرا، کە ١٦٢یان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و ١٣٨یان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. سێزدە کورسی تریش بۆ [[ژنان]] تەرخانکرابوون (حەوتیان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و شەشیان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون)، کە دەبوو لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانییەوە ھەڵبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Craig Baxter |بەستەری نووسەر=Craig Baxter |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧١|سەردێڕ=Pakistan Votes -- 1970 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/3024655 |journal=Asian Survey |بەرگ=١١|issue=3 |پەڕەکان=١٩٧–٢١٨|doi=10.2307/3024655 |jstor=3024655 |issn=0004-4687 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوون لە نێوان دوو پارتی [[سۆسیال دیموکرات]]، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) کە بنکەکەی لە ڕۆژاوا بوو و سەرانسەری پاکستانی عەوامی لیگ کە بنکەکەی لە ڕۆژھەڵات بوو. عەوامی لیگ تەنھا پارتی سەرەکی بوو لە باڵی ڕۆژھەڵات، لەکاتێکدا لە باڵی ڕۆژاوا، پارتی گەلی پاکستان ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی توندی کوتلە پارێزگارەکانی کومەڵەی موسڵمانان بووەوە، کە گەورەترینیان کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) بوو، ھەروەھا پارتە ئیسلامییەکانی وەک [[جەماعەتی ئیسلامیی پاکستان]] (JI)، [[جەمیعەتی عولەمای ئیسلام]] (JUI)، و [[جەمیعەتی عولەمای پاکستان]] (JUP). ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ عەوامی لیگ، کە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا و ١٦٠ کورسی لە کۆی ١٦٢ کورسییە گشتییەکان و ھەر حەوت کورسییەکەی ژنانی لە پاکستانی ڕۆژھەڵات بردەوە. پارتی گەلی پاکستان تەنھا ٨١ کورسی گشتی و پێنج کورسی ژنانی بردەوە، کە ھەموویان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. لە ھەڵبژاردنە ھەرێمییەکاندا کە دە ڕۆژ دواتر بەڕێوەچوو، عەوامی لیگ دووبارە لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا باڵادەست بوو، لەکاتێکدا [[پارتی گەلی پاکستان]] حیزبی براوە بوو لە [[پەنجاب]] و [[سند]]. پارتی نیشتمانی عەوامی (وەلی)ی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] لە پارێزگای سنووری باکووری ڕۆژاوا و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە سەرەتادا ئەنجومەنی نیشتمانی دەستبەکارنەبوو چونکە سەرۆک [[یەحیا خان]] و سەرۆکی پارتی گەلی پاکستان [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] نەیاندەویست پارتێکی پاکستانی ڕۆژھەڵات لە حکوومەتی فیدراڵیدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=1970 polls: When election results created a storm |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/686541/1970-polls-when-election-results-created-a-storm |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لەبری ئەوە، «یەحیا» سیاسییە دێرینەکەی بەنگالی «نوورول ئەمینی» وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرد و داوای لێکرد بگاتە سازشێک لە نێوان پارتی گەلی پاکستان و عەوامی لیگ؛ بەڵام ئەم ھەنگاوە سەرکەوتوو نەبوو چونکە دواکەوتنی دەستبەکاربوون پێشتر بووە ھۆی پشێوییەکی بەرچاو لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا. دۆخەکە زیاتر تێکچوو کاتێک «ئۆپەراسیۆنی تیشکی گەڕان» بە فەرمانی یەحیا ڕوویدا، کە بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆ کە سەری کێشا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی [[بەنگلادیش]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=History: Bhutto, Mujib and the generals |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1392750 |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ئەنجومەنەکە لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٢دا دەستبەکاربوو دوای ئەوەی یەحیا دەستی لەکارکێشایەوە و دەسەڵاتی ڕادەستی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] کرد. بوتۆ لە ساڵی ١٩٧٣دا بوو بە سەرۆک وەزیران دوای ئەوەی پۆستەکە لەلایەن دەستوورێکی نوێوە دروستکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} pe70xu320kdoyqr7wxnbm0b75xu0k0c 1571254 1571048 2026-04-02T20:06:19Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571254 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٧٠) لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٠ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ئەنجومەنی نیشتمانی]] بەڕێوەچوو. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردنی گشتیی ڕاستەوخۆ بوون لە دوای سەربەخۆیی پاکستان و لە کۆتاییدا تەنھا ئەو ھەڵبژاردنانە بوون کە پێش سەربەخۆیی [[بەنگلادیش]] ئەنجامدران. دەنگدان لە ٣٠٠ بازنەی گشتیدا ئەنجامدرا، کە ١٦٢یان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و ١٣٨یان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. سێزدە کورسی تریش بۆ [[ژنان]] تەرخانکرابوون (حەوتیان لە پاکستانی ڕۆژھەڵات و شەشیان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون)، کە دەبوو لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانییەوە ھەڵبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Craig Baxter |بەستەری نووسەر=Craig Baxter |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧١|سەردێڕ=Pakistan Votes -- 1970 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/3024655 |journal=Asian Survey |بەرگ=١١|issue=3 |پەڕەکان=١٩٧–٢١٨|doi=10.2307/3024655 |jstor=3024655 |issn=0004-4687 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێیەکی توند بوون لە نێوان دوو پارتی [[سۆسیال دیموکرات]]، [[پارتی گەلی پاکستان]] (PPP) کە بنکەکەی لە ڕۆژاوا بوو و سەرانسەری پاکستانی عەوامی لیگ کە بنکەکەی لە ڕۆژھەڵات بوو. عەوامی لیگ تەنھا پارتی سەرەکی بوو لە باڵی ڕۆژھەڵات، لەکاتێکدا لە باڵی ڕۆژاوا، پارتی گەلی پاکستان ڕووبەڕووی کێبڕکێیەکی توندی کوتلە پارێزگارەکانی کومەڵەی موسڵمانان بووەوە، کە گەورەترینیان کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (قەیوم) بوو، ھەروەھا پارتە ئیسلامییەکانی وەک [[جەماعەتی ئیسلامیی پاکستان]] (JI)، [[جەمیعەتی عولەمای ئیسلام]] (JUI)، و [[جەمیعەتی عولەمای پاکستان]] (JUP). ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ عەوامی لیگ، کە زۆرینەی ڕەھای بەدەستھێنا و ١٦٠ کورسی لە کۆی ١٦٢ کورسییە گشتییەکان و ھەر حەوت کورسییەکەی ژنانی لە پاکستانی ڕۆژھەڵات بردەوە. پارتی گەلی پاکستان تەنھا ٨١ کورسی گشتی و پێنج کورسی ژنانی بردەوە، کە ھەموویان لە پاکستانی ڕۆژاوا بوون. لە ھەڵبژاردنە ھەرێمییەکاندا کە دە ڕۆژ دواتر بەڕێوەچوو، عەوامی لیگ دووبارە لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا باڵادەست بوو، لەکاتێکدا [[پارتی گەلی پاکستان]] حیزبی براوە بوو لە [[پەنجاب]] و [[سند]]. پارتی نیشتمانی عەوامی (وەلی)ی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] لە پارێزگای سنووری باکووری ڕۆژاوا و [[بەلۆچستان|بەلووچستان]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە سەرەتادا ئەنجومەنی نیشتمانی دەستبەکارنەبوو چونکە سەرۆک [[یەحیا خان]] و سەرۆکی پارتی گەلی پاکستان [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] نەیاندەویست پارتێکی پاکستانی ڕۆژھەڵات لە حکوومەتی فیدراڵیدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=1970 polls: When election results created a storm |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/686541/1970-polls-when-election-results-created-a-storm |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لەبری ئەوە، «یەحیا» سیاسییە دێرینەکەی بەنگالی «نوورول ئەمینی» وەک سەرۆک وەزیران دەستنیشانکرد و داوای لێکرد بگاتە سازشێک لە نێوان پارتی گەلی پاکستان و عەوامی لیگ؛ بەڵام ئەم ھەنگاوە سەرکەوتوو نەبوو چونکە دواکەوتنی دەستبەکاربوون پێشتر بووە ھۆی پشێوییەکی بەرچاو لە پاکستانی ڕۆژھەڵاتدا. دۆخەکە زیاتر تێکچوو کاتێک «ئۆپەراسیۆنی تیشکی گەڕان» بە فەرمانی یەحیا ڕوویدا، کە بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆ کە سەری کێشا بۆ پێکھێنانی دەوڵەتی سەربەخۆی [[بەنگلادیش]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=History: Bhutto, Mujib and the generals |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/1392750 |ئیش=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ئەنجومەنەکە لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٢دا دەستبەکاربوو دوای ئەوەی یەحیا دەستی لەکارکێشایەوە و دەسەڵاتی ڕادەستی [[زولفەقار عەلی بوتۆ]] کرد. بوتۆ لە ساڵی ١٩٧٣دا بوو بە سەرۆک وەزیران دوای ئەوەی پۆستەکە لەلایەن دەستوورێکی نوێوە دروستکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 5cmubrrr4drnmjqgdnxnnk82yu1en8j 0 293961 1571049 1570763 2026-04-02T12:06:10Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571049 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[Category:1763 establishments in the British Empire]] [[Category:Colonial United States (British)]] [[Category:Colonial United States (Spanish)]] [[Category:Former British colonies and protectorates in the Americas]] [[Category:Former regions and territories of the United States]] [[Category:Pre-statehood history of Florida]] [[Category:Spanish colonization of the Americas]] [[Category:States and territories disestablished in 1822]] [[Category:East Florida| ]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] tifsfc8uvchbz56got8xfchnzpt61ay 1571345 1571049 2026-04-02T23:24:39Z Ravan 7844 1571345 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status =[[کۆلۆنی]] لە [[شانشینی بەریتانیا|بریتانیا]] (١٧٦٣-١٧٨٣)<br>کۆلۆنی [[ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی]] لە چوارچێوەی [[جێگری پاشایەتی]] [[ئیسپانیای نوێ]] (١٧٨٣-١٨٢١)<br>[[حکومەتی کاتی|کاتیی]] [[داگیرکاری سەربازی|حکومەتی سەربازی]]ی... [[ئەمریکا]] (١٨٢١-١٨٢٢) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[Category:1763 establishments in the British Empire]] [[Category:Colonial United States (British)]] [[Category:Colonial United States (Spanish)]] [[Category:Former British colonies and protectorates in the Americas]] [[Category:Former regions and territories of the United States]] [[Category:Pre-statehood history of Florida]] [[Category:Spanish colonization of the Americas]] [[Category:States and territories disestablished in 1822]] [[Category:East Florida| ]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] rcm3hnzm1674mnqnv9qtiycn6t4fknq 1571346 1571345 2026-04-02T23:27:45Z Ravan 7844 1571346 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status =[[کۆلۆنی]] لە [[شانشینی بەریتانیا|بریتانیا]] (١٧٦٣-١٧٨٣)<br>کۆلۆنی [[ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی]] لە چوارچێوەی [[جێگری پاشایەتی]] [[ئیسپانیای نوێ]] (١٧٨٣-١٨٢١)<br>[[حکومەتی کاتی|کاتیی]] [[داگیرکاری سەربازی|حکومەتی سەربازی]]ی... [[ئەمریکا]] (١٨٢١-١٨٢٢) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = پارێزگار | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[Category:1763 establishments in the British Empire]] [[Category:Colonial United States (British)]] [[Category:Colonial United States (Spanish)]] [[Category:Former British colonies and protectorates in the Americas]] [[Category:Former regions and territories of the United States]] [[Category:Pre-statehood history of Florida]] [[Category:Spanish colonization of the Americas]] [[Category:States and territories disestablished in 1822]] [[Category:East Florida| ]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] brpi0elwtjebxqxjb3zjxee3eb4l1wg 1571348 1571346 2026-04-02T23:28:45Z Ravan 7844 1571348 wikitext text/x-wiki {{لە بەکارھێنان دایە}} {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status =[[کۆلۆنی]] لە [[شانشینی بەریتانیا|بریتانیا]] (١٧٦٣-١٧٨٣)<br>کۆلۆنی [[ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی]] لە چوارچێوەی [[جێگری پاشایەتی]] [[ئیسپانیای نوێ]] (١٧٨٣-١٨٢١)<br>[[حکومەتی کاتی|کاتیی]] [[داگیرکاری سەربازی|حکومەتی سەربازی]]ی... [[ئەمریکا]] (١٨٢١-١٨٢٢) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = پارێزگار | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[Category:1763 establishments in the British Empire]] [[Category:Colonial United States (British)]] [[Category:Colonial United States (Spanish)]] [[Category:Former British colonies and protectorates in the Americas]] [[Category:Former regions and territories of the United States]] [[Category:Pre-statehood history of Florida]] [[Category:Spanish colonization of the Americas]] [[Category:States and territories disestablished in 1822]] [[Category:East Florida| ]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] 0ctwr4gzaynzd3crbnuqkyq4vn1mjbf 1571354 1571348 2026-04-02T23:35:02Z Ravan 7844 1571354 wikitext text/x-wiki {{لە بەکارھێنان دایە}} {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status =[[کۆلۆنی]] لە [[شانشینی بەریتانیا|بریتانیا]] (١٧٦٣-١٧٨٣)<br>کۆلۆنی [[ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی]] لە چوارچێوەی [[جێگری پاشایەتی]] [[ئیسپانیای نوێ]] (١٧٨٣-١٨٢١)<br>[[حکومەتی کاتی|کاتیی]] [[داگیرکاری سەربازی|حکومەتی سەربازی]]ی... [[ئەمریکا]] (١٨٢١-١٨٢٢) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = پارێزگار | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[Category:1763 establishments in the British Empire]] [[Category:Colonial United States (British)]] [[Category:Colonial United States (Spanish)]] [[Category:Former British colonies and protectorates in the Americas]] [[Category:Former regions and territories of the United States]] [[Category:Pre-statehood history of Florida]] [[Category:Spanish colonization of the Americas]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٢٢]] [[Category:East Florida| ]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] sjnxysnrx489ohpkrbxb4sru79gzxyk 1571357 1571354 2026-04-02T23:48:43Z Ravan 7844 1571357 wikitext text/x-wiki {{لە بەکارھێنان دایە}} {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status =[[کۆلۆنی]] لە [[شانشینی بەریتانیا|بریتانیا]] (١٧٦٣-١٧٨٣)<br>کۆلۆنی [[ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی]] لە چوارچێوەی [[جێگری پاشایەتی]] [[ئیسپانیای نوێ]] (١٧٨٣-١٨٢١)<br>[[حکومەتی کاتی|کاتیی]] [[داگیرکاری سەربازی|حکومەتی سەربازی]]ی... [[ئەمریکا]] (١٨٢١-١٨٢٢) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = پارێزگار | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[Category:1763 establishments in the British Empire]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی)]] [[Category:Colonial United States (Spanish)]] [[Category:Former British colonies and protectorates in the Americas]] [[Category:Former regions and territories of the United States]] [[Category:Pre-statehood history of Florida]] [[Category:Spanish colonization of the Americas]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٢٢]] [[Category:East Florida| ]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] 828wgk1mqki3iwwxaf91iek1cns9pjc 1571359 1571357 2026-04-02T23:49:47Z Ravan 7844 1571359 wikitext text/x-wiki {{لە بەکارھێنان دایە}} {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status =[[کۆلۆنی]] لە [[شانشینی بەریتانیا|بریتانیا]] (١٧٦٣-١٧٨٣)<br>کۆلۆنی [[ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی]] لە چوارچێوەی [[جێگری پاشایەتی]] [[ئیسپانیای نوێ]] (١٧٨٣-١٨٢١)<br>[[حکومەتی کاتی|کاتیی]] [[داگیرکاری سەربازی|حکومەتی سەربازی]]ی... [[ئەمریکا]] (١٨٢١-١٨٢٢) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = پارێزگار | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[Category:1763 establishments in the British Empire]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[Category:Former British colonies and protectorates in the Americas]] [[Category:Former regions and territories of the United States]] [[Category:Pre-statehood history of Florida]] [[Category:Spanish colonization of the Americas]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٢٢]] [[Category:East Florida| ]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] 28hys9srxxgea50fj69u7u7rt03ymub 1571361 1571359 2026-04-02T23:51:46Z Ravan 7844 1571361 wikitext text/x-wiki {{لە بەکارھێنان دایە}} {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status =[[کۆلۆنی]] لە [[شانشینی بەریتانیا|بریتانیا]] (١٧٦٣-١٧٨٣)<br>کۆلۆنی [[ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی]] لە چوارچێوەی [[جێگری پاشایەتی]] [[ئیسپانیای نوێ]] (١٧٨٣-١٨٢١)<br>[[حکومەتی کاتی|کاتیی]] [[داگیرکاری سەربازی|حکومەتی سەربازی]]ی... [[ئەمریکا]] (١٨٢١-١٨٢٢) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = پارێزگار | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[Category:1763 establishments in the British Empire]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[Category:Former British colonies and protectorates in the Americas]] [[Category:Former regions and territories of the United States]] [[Category:Pre-statehood history of Florida]] [[Category:Spanish colonization of the Americas]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٢٢]] [[Category:East Florida| ]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:مێژووی کۆلۆنیالیزەکردنی ئەمریکا]] 962t6j10j8eb6d5w3lmjf6bk1jfcjqh 1571367 1571361 2026-04-02T23:55:35Z Ravan 7844 1571367 wikitext text/x-wiki {{لە بەکارھێنان دایە}} {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status =[[کۆلۆنی]] لە [[شانشینی بەریتانیا|بریتانیا]] (١٧٦٣-١٧٨٣)<br>کۆلۆنی [[ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی]] لە چوارچێوەی [[جێگری پاشایەتی]] [[ئیسپانیای نوێ]] (١٧٨٣-١٨٢١)<br>[[حکومەتی کاتی|کاتیی]] [[داگیرکاری سەربازی|حکومەتی سەربازی]]ی... [[ئەمریکا]] (١٨٢١-١٨٢٢) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = پارێزگار | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٢٢]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:مێژووی کۆلۆنیالیزەکردنی ئەمریکا]] apubfyvi7knlau4pe2a3pcen6s2nz22 1571370 1571367 2026-04-03T00:03:05Z Ravan 7844 1571370 wikitext text/x-wiki {{لە بەکارھێنان دایە}} {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status =[[کۆلۆنی]] لە [[شانشینی بەریتانیا|بریتانیا]] (١٧٦٣-١٧٨٣)<br>کۆلۆنی [[ئیمپراتۆریەتی ئیسپانی]] لە چوارچێوەی [[جێگری پاشایەتی]] [[ئیسپانیای نوێ]] (١٧٨٣-١٨٢١)<br>[[حکومەتی کاتی|کاتیی]] [[داگیرکاری سەربازی|حکومەتی سەربازی]]ی... [[ئەمریکا]] (١٨٢١-١٨٢٢) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = پارێزگار | leader1 = 5 under [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''فلۆریدای ڕۆژهەڵات''' لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بووە و لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١ پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا بووە، ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣دا کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێناوە لە چوارچێوەی پەیمانی پاریس کە کۆتایی بە جەنگی حەوت ساڵە هێنا. بەرپرسانی بەریتانیا بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنییەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە سانت ئۆگستین؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی دەکەوێتە شاری پێنساکۆلا. فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی ویلایەتی ئێستای فلۆریدای لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە<ref>[https://hfm.club/history-of-the-east-florida-rangers/ مێژووی یانەی ئیست فلۆریدا ڕێنجەرز]</ref>، بەڵام پێش ئەوەی کۆنترۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ کوبا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The British Period (1763–1784) – Fort Matanzas National Monument|ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. National Park Service|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٢٢]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:مێژووی کۆلۆنیالیزەکردنی ئەمریکا]] cxbti6r5kp0tcurxyxs6hodei2kb9g8 1571386 1571370 2026-04-03T00:16:43Z Ravan 7844 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337828023|East Florida]]» 1571386 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|native_name=|conventional_long_name=East Florida|common_name=East Florida|image_flag=Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg|image_coat=|symbol_type=|image_map=File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png|capital=[[St. Augustine, Florida|St. Augustine]]|government_type=}} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == هەروەها سەیری بکە == * جۆرج ماتیۆس (جۆرجیا), جەنگی نیشتمانپەروەری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا (١٨١٢) * مۆسکیتۆ کاونتی، فلۆریدا * کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا بۆ ئەمریکا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] {{Florida}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] 44rfi21vo9zpsywofju4k0x8w0vooj2 1571388 1571386 2026-04-03T00:17:04Z Ravan 7844 /* لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا */ 1571388 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|native_name=|conventional_long_name=East Florida|common_name=East Florida|image_flag=Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg|image_coat=|symbol_type=|image_map=File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png|capital=[[St. Augustine, Florida|St. Augustine]]|government_type=}} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == هەروەها سەیری بکە == * جۆرج ماتیۆس (جۆرجیا), جەنگی نیشتمانپەروەری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا (١٨١٢) * مۆسکیتۆ کاونتی، فلۆریدا * کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا بۆ ئەمریکا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] {{Florida}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] 5tbjwitkh1m8631xykkszpxpablu5li 1571389 1571388 2026-04-03T00:17:23Z Ravan 7844 /* بەستەری دەرەکی */ 1571389 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|native_name=|conventional_long_name=East Florida|common_name=East Florida|image_flag=Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg|image_coat=|symbol_type=|image_map=File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png|capital=[[St. Augustine, Florida|St. Augustine]]|government_type=}} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == هەروەها سەیری بکە == * جۆرج ماتیۆس (جۆرجیا), جەنگی نیشتمانپەروەری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا (١٨١٢) * مۆسکیتۆ کاونتی، فلۆریدا * کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا بۆ ئەمریکا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] 3ufj68ohwdgpuhfedouy4clwfvto2k4 1571392 1571389 2026-04-03T00:18:48Z Ravan 7844 1571392 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[St. Augustine, Florida|St. Augustine]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == هەروەها سەیری بکە == * جۆرج ماتیۆس (جۆرجیا), جەنگی نیشتمانپەروەری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا (١٨١٢) * مۆسکیتۆ کاونتی، فلۆریدا * کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا بۆ ئەمریکا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] dzyh8vk0hzpbqsrxil346slbl69blin 1571393 1571392 2026-04-03T00:19:34Z Ravan 7844 1571393 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == هەروەها سەیری بکە == * جۆرج ماتیۆس (جۆرجیا), جەنگی نیشتمانپەروەری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا (١٨١٢) * مۆسکیتۆ کاونتی، فلۆریدا * کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا بۆ ئەمریکا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] rujd6i0dbmyx4d5gpcjupnrtdmoc3oo 1571394 1571393 2026-04-03T00:19:54Z Ravan 7844 /* بەستەری دەرەکی */ 1571394 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == هەروەها سەیری بکە == * جۆرج ماتیۆس (جۆرجیا), جەنگی نیشتمانپەروەری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا (١٨١٢) * مۆسکیتۆ کاونتی، فلۆریدا * کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا بۆ ئەمریکا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] k7p1kye7y62eukzic53v8tlf53khfvl 1571396 1571394 2026-04-03T00:20:33Z Ravan 7844 /* بەستەری دەرەکی */ 1571396 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == هەروەها سەیری بکە == * جۆرج ماتیۆس (جۆرجیا), جەنگی نیشتمانپەروەری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا (١٨١٢) * مۆسکیتۆ کاونتی، فلۆریدا * کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا بۆ ئەمریکا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] mxv9ftof5yzpnn181n4dj2z40zx8ug5 1571397 1571396 2026-04-03T00:21:00Z Ravan 7844 /* بەستەری دەرەکی */ 1571397 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == هەروەها سەیری بکە == * جۆرج ماتیۆس (جۆرجیا), جەنگی نیشتمانپەروەری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا (١٨١٢) * مۆسکیتۆ کاونتی، فلۆریدا * کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا بۆ ئەمریکا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی) ]] kbpsfbfqf21qfe1pxwkl3194uw26ssa 1571400 1571397 2026-04-03T00:21:45Z Ravan 7844 /* ئاماژەکان */ 1571400 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == هەروەها سەیری بکە == * جۆرج ماتیۆس (جۆرجیا), جەنگی نیشتمانپەروەری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا (١٨١٢) * مۆسکیتۆ کاونتی، فلۆریدا * کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا بۆ ئەمریکا ==سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی) ]] qnxt7fhtl77gwrg3nn23f3j2t4ui338 1571402 1571400 2026-04-03T00:22:37Z Ravan 7844 1571402 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] ==سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی) ]] r8yz3y0c3he5m4k21zwsn0gbp45wlys 1571406 1571402 2026-04-03T00:25:26Z Ravan 7844 1571406 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy (type 2).svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] ==سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی) ]] supdyedptcs8dck8cdrk8uar4ss96cr 1571502 1571406 2026-04-03T11:24:21Z Ravan 7844 1571502 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy (type 2).svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]] . == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] ==سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی) ]] izcrth9gob0pvnajq4l165rz53p03cb 1571504 1571502 2026-04-03T11:26:02Z Ravan 7844 1571504 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[Colony]] of [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy (type 2).svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]].<ref>{{Cite journal |last=Waline |first=Peter |date=1982 |title=The Great Seals Deputed of British East Florida |url=https://stars.library.ucf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3640&context=fhq |format=PDF |journal=Florida Historical Quarterly |volume=61 |issue=1 |via=UCF STARS}}</ref> == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] ==سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی) ]] 5s8h2i0hm5ob5f4u9ccfrqyis22wkj5 1571507 1571504 2026-04-03T11:28:40Z Ravan 7844 1571507 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[کۆلۆنی]] [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] (1763–1783)<br>Colony of [[Spanish Empire]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy (type 2).svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]].<ref>{{Cite journal |last=Waline |first=Peter |date=1982 |title=The Great Seals Deputed of British East Florida |url=https://stars.library.ucf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3640&context=fhq |format=PDF |journal=Florida Historical Quarterly |volume=61 |issue=1 |via=UCF STARS}}</ref> == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] ==سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی) ]] 8ubvj8s7aat4jtr0xgujx66nb8oflud 1571510 1571507 2026-04-03T11:30:50Z Ravan 7844 1571510 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = | conventional_long_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | common_name = فلۆریدای ڕۆژھەڵات | status = [[کۆلۆنی]] [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] (1763–1783)<br>[[کۆلۆنی]] [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]] within the [[Viceroyalty]] of [[New Spain]] (1783–1821)<br>[[Provisional government|Provisional]] [[Military occupation|military government]] of the [[United States]] (1821–1822) | event_start = [[Treaty of Paris (1763)|Treaty of Paris]] | date_start = 10 February, | year_start = 1763 | event1 = [[Peace of Paris (1783)|Transferred to Spain]] | date_event1 = 25 November 1783 | event2 = [[Adams–Onís Treaty]] | date_event2 = 1821 | event3 = | date_event3 = | event4 = | date_event4 = | event_end = Merged into [[Territory of Florida]] | date_end = 30 March, | year_end = 1822 | p1 = Spanish Florida | s1 = Territory of Florida | image_flag = Red Ensign of Great Britain (1707-1800).svg | image_flag2 = Flag of Cross of Burgundy (type 2).svg | flag_type = Left: Red Ensign of [[Great Britain]]<br />Right: Flag of the [[Spanish Empire]] | image_coat = | symbol = | symbol_type = | image_map =File:1822 Geographical, Statistical, and Historical Map of Florida by Henry Charles Carey, Isaac Lea and Fielding Lucas.png | image_map_caption =Under Spanish rule, East Florida and West Florida were divided by the [[Suwannee River]]. ([[Henry Charles Carey|H. Carey]] & [[Isaac Lea|Lea]]) | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year1 = | stat_area2 = | stat_pop2 = | stat_year2 = | capital = [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] | government_type = | title_leader = Governor | leader1 = 5 under Britain | year_leader1 = 1763–1784 | leader2 = 8 under Spain | year_leader2 = 1784–1821 | leader3 = 1 U.S. military commissioner | year_leader3 = 1821 }} '''ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا''' ( {{Langx|es|Florida Oriental}}) کۆلۆنییەکی [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٦٣ تا ١٧٨٣ و پارێزگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|ئیمپراتۆریەتی ئیسپانیا]] بوو لە ساڵی ١٧٨٣ تا ١٨٢١. ئینگلیزەکان لە ساڵی ١٧٦٣ کۆنترۆڵی فلۆریدای ئیسپانیایان بەدەستهێنا وەک بەشێک لە پەیماننامەی پاریس کە کۆتایی بە [[جەنگی حەوت ساڵە]] هێنا. بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی کە کۆلۆنیەکە زۆر گەورەیە بۆ ئەوەی وەک یەک یەکە بەڕێوەبچێت، بەرپرسانی بەریتانیا فلۆریدایان دابەشکرد بەسەر دوو کۆلۆنیدا کە بە ڕووباری ئەپالاچیکۆلا جیاکرابوونەوە: کۆلۆنی فلۆریدای ڕۆژهەڵات، کە پایتەختەکەی دەکەوێتە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] ؛ و فلۆریدای ڕۆژئاوا کە پایتەختەکەی لە شاری پێنساکۆلا دایە . فلۆریدای ڕۆژهەڵات زۆر گەورەتر بوو و بەشێکی زۆری کۆلۆنی پێشووی ئیسپانیا و زۆربەی [[فلۆریدا|ویلایەتی ئێستای فلۆریدای]] لەخۆگرتبوو. هەروەها زۆرترین دانیشتووی فلۆریدای ئیسپانیا بووە، بەڵام پێش ئەوەی کۆنتڕۆڵەکە بگوازرێتەوە بۆ بەریتانیا، زۆربەی دانیشتووان – لەنێویاندا بە شێوەیەکی بنەڕەتی هەموو کەسێک لە سانت ئۆگستین – خاکەکەیان بەجێهێشتووە و زۆربەیان کۆچیان کردووە بۆ [[کووبا|کوبا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/historyculture/the-british-period.htm |ڕێکەوتی سەردان=2021-01-05 |وێبگە=U.S. National Park Service |زمان=en}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، ئیسپانیا سەلماندی کە زۆر لە دەرەوەی دوو پایتەختە بچووکەکە، هیچ بەرژەوەندییەکی نییە و توانای ڕێکخستنی یان بەرگریکردنی لە هەریەکێک لە دوو فلۆریدا نییە. دانیشتوانی ئەمریکی بەبێ مۆڵەت ڕوویان لە خاکەکە کرد، ئەمەش بووە هۆی ناکۆکی لەگەڵ سێمینۆلەکان ، کە کولتوورێکی نوێی ڕەسەنی ئەمریکییە کە لەلایەن پەنابەرە ڕەسەنەکانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەمریکاوە پێکهاتبوو. لە کاتی [[شەڕی ١٨١٢|جەنگی ساڵی ١٨١٢]] دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] هێرشی کردە سەر فلۆریدا و ڕۆژئاوای فلۆریدای داگیرکرد لە کاتێکدا فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە دەستی ئیسپانیادا مابووەوە. دانیشتوانی ئەمریکی لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە ساڵی ١٨١٢دا کۆنترۆڵی ئیسپانیایان زیاتر لاواز کرد کاتێک کۆمەڵێک ئەمریکی کە زۆربەیان خەڵکی جۆرجیا بوون و خۆیان بە "نیشتمانپەروەر" ناوبرد، کۆماری فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی تەمەن کورتیان لە دوورگەی ئەمێلیا ڕاگەیاند بە پشتیوانی نیمچە فەرمی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی ئەمریکا]] . بەریتانیا هەوڵیدا دانیشتووان بۆ ئەو دوو فلۆریدا ڕابکێشێت و سەرکەوتوو نەبوو. کۆلۆنیەکانی کەم دانیشتوو بانگهێشت کران بۆ ناردنی نوێنەران بۆ کۆنگرەی کیشوەری بەڵام هەڵیانبژارد کە ئەوە نەکەن و لە کاتی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکادا]] دڵسۆز بوون بۆ بەریتانیا. بەڵام وەک بەشێک لە پەیماننامەی ساڵی ١٧٨٣ کە تێیدا بەریتانیا بە فەرمی سەربەخۆیی سێزدە لە کۆلۆنیەکانی پێشووی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ناساند، هەردوو فلۆریدای دایە دەست ئیسپانیا، کە وەک کۆلۆنی جیاواز پاراستن لە کاتێکدا سنوورەکەی بەرەو ڕۆژهەڵات گواستەوە بۆ ڕووباری سوانی . ناکۆکییەکانی سنووری نێوان ئەمریکا و سێمینۆلەکان لە فلۆریدا دوای شەڕەکە بەردەوام بوو. تا ساڵی ١٨١٧ زۆربەی ناوچەی فلۆریدای ڕۆژئاوای ئیسپانیا لەلایەن ئەمریکاوە داگیرکرا و لکێندرا بەهۆی ناڕەزایەتییەکانی ئیسپانیاوە، لە کۆتاییدا ئەو زەوییە بوو بە بەشێک لە ویلایەتی [[لویزیانا]] و [[ئەلاباما]] و [[میسیسیپی]] . دوای دە ساڵ لە چڕبوونەوەی ناکۆکییەکانی سنوور و دەستدرێژی ئەمریکا، ئیسپانیا لە پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨١٩دا هەردوو ویلایەتی فلۆریدای بە ئەمریکا دا. ئەمریکا بە فەرمی لە ساڵی ١٨٢١ دەستی بەسەردا گرت؛ لە ساڵی ١٨٢٢، هەموو فلۆریدای ڕۆژهەڵات و ئەو چەند بەشەی کە مابووەوە لە فلۆریدای ڕۆژئاوا کۆکرانەوە بۆ یەک خاکی فلۆریدا کە سنوورەکانیان لە نزیکەوە نزیک بووەوە لە سنوورەکانی ویلایەتی ئێستای [[فلۆریدا]].<ref>{{Cite journal |last=Waline |first=Peter |date=1982 |title=The Great Seals Deputed of British East Florida |url=https://stars.library.ucf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3640&context=fhq |format=PDF |journal=Florida Historical Quarterly |volume=61 |issue=1 |via=UCF STARS}}</ref> == پارێزگارەکان == === لیستی پارێزگارەکانی ڕۆژهەڵاتی فلۆریدا === {| class="wikitable" !ناو ! چەمک ! تێبینی |- | جۆن هێدجس | ٢٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] (حاکمی بە وەکالەت) |- | فرانسیس ئۆگیلڤی | ٣٠ی تەمموزی ١٧٦٣ – ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | جەیمس گرانت | ٢٩ی ئابی ١٧٦٤ – ٩ی ئایاری ١٧٧١ | بە پارێزگاری دەستبەکاربوون دادەنرێت. |- | جۆن مۆڵتری | ٩ی ئایاری ١٧٧١ – ١ی ئازاری ١٧٧٤ | |- | پاتریک تۆنین | 1ی ئازاری 1774 – 12ی تەمموزی 1784 | |- | ڤیسێنتی مانوێل دی سێسپێدێس و ڤێلاسکۆ | ١٢ی تەمموزی ١٧٨٤ – تەمموزی ١٧٩٠ | پایتەخت لە [[سانت ئۆگستین، فلۆریدا|سانت ئۆگستین]] |- | خوان نێپۆمۆسینۆ دی کوێسادا و بارنوێڤۆ | تەمموزی ١٧٩٠ – ئازاری ١٧٩٦ | |- | بارتۆلۆمێ مۆرالێس | ئازاری ١٧٩٦ – حوزەیرانی ١٧٩٦ | پارێزگاری بە وەکالەت |- | ئینریکی وایت | حوزەیرانی ١٧٩٦ – ئازاری ١٨١١ | |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | ئازاری ١٨١١ – حوزەیرانی ١٨١٢ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | سێباستیان کیندلان و ئۆریگۆن | حوزەیرانی ١٨١٢ – حوزەیرانی ١٨١٥ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|شەڕی نیشتمانپەروەر]] لەگەڵ ئەمریکا |- | خوان خۆسێ دی ئیسترادا | حوزەیرانی ١٨١٥ – ژانویەی ١٨١٦ | |- | خۆسێ ماریا کۆپینگەر | ژانویەی ١٨١٦ – ١٠ی تەمموزی ١٨٢١ | [[شەڕەکانی سیمینۆل|یەکەم جەنگی سێمینۆل]] لەگەڵ ئەمریکا |} == خوێندنەوەی زیاتر == * کۆتلیک، جۆرج. ''فلۆریدای ڕۆژهەڵات لە سەردەمی شۆڕشدا، ١٧٦٣-١٧٨٥'' (ئەسینا: کتێبەکانی نیوساوس، ٢٠٢٣) [https://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=59024 پێداچوونەوەی کتێبی ئۆنلاین] * سێیبێرت، ویلبێر هێنری. ''دڵسۆزان لە فلۆریدای ڕۆژهەڵات، ١٧٧٤-١٧٨٥'' (١٩٢٩)، * سمیس، ڕۆجەر. ''کۆلۆنی چواردەهەم: باشترین نهێنی پارێزراوی شۆڕشی ئەمریکا'' (٢٠١١) == بەستەری دەرەکی == * [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast/12/ پلێتی سپاڵدینگ] لە [http://stars.library.ucf.edu/ahistoryofcentralfloridapodcast پۆدکاستێکی مێژووی ناوەندی فلۆریدا] ==سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا لە ئەمریکا]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (ئیسپانی)]] [[پۆل:کۆلۆنیالی ئەمریکا (بەریتانی) ]] 2clwzvzwr42vozbc28fbrb1nbm1ncdp 0 293964 1571281 1570829 2026-04-02T20:10:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571281 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} ھەڵبژاردنی گشتیی [[پاکستان]] (١٩٦٥) لە ٢١ی ئازاری ١٩٦٥ بەڕێوەچوو. ئەنجومەنی نیشتمانی بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لە ڕێگەی سیستمی کۆلێژی ھەڵبژاردنی «دیموکراسییە بنەڕەتییەکان» ھەڵبژێردرا، کە ئەندامانی کۆلێژی ھەڵبژاردن لە تشرینی یەکەم و تشرینی دووەمی ١٩٦٤دا ھەڵبژێردرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 9fysltoks5nv09hi8fo310lcs0q4hee 0 293965 1571088 1570832 2026-04-02T15:01:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1571088 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=All_Pakistan_Muslim_League_flag_(upscaled).jpg }}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|پاکستان مسلم لیگ}}}}؛ ناسراو بە '''PML''')، ناوی چەندین پارتی سیاسی جیاوازی [[پاکستان]]ە کە زاڵ بوون بەسەر پلاتفۆرمی [[ڕاستڕەوی ناوەڕاست]] لە وڵاتەکەدا. کۆمەڵەی موسڵمانان (جێنشینی ڕەسەنی کۆمەڵەی موسڵمانانی سەرتاسەریی [[ھیندستان]]) پارتی دامەزرێنەرانی پاکستان بوو. بەڵام ھەر زوو دوای بەدەستھێنانی سەربەخۆیی [[پاکستان]] لە ساڵی ١٩٤٧دا ڕووبەڕووی چەندین شکاوی بووەوە، لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نەما. و بووژانەوەی لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی پێکرد و ئەمڕۆ چەند حیزبێک لە پاکستان ناویان لێنراوە کۆمەڵەی موسڵمانان.<ref>http://www.dawn.com/news/1310662</ref><ref>http://www.dawn.com/news/1122395</ref><ref>https://dailytimes.com.pk/215301/the-muslim-leagues-of-pakistan/</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ih833mb9k2ifefn15vsf57fl6kdoded 1571149 1571088 2026-04-02T17:02:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:پاکستان|پاکستان]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1571149 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=All_Pakistan_Muslim_League_flag_(upscaled).jpg }}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|پاکستان مسلم لیگ}}}}؛ ناسراو بە '''PML''')، ناوی چەندین پارتی سیاسی جیاوازی [[پاکستان]]ە کە زاڵ بوون بەسەر پلاتفۆرمی [[ڕاستڕەوی ناوەڕاست]] لە وڵاتەکەدا. کۆمەڵەی موسڵمانان (جێنشینی ڕەسەنی کۆمەڵەی موسڵمانانی سەرتاسەریی [[ھیندستان]]) پارتی دامەزرێنەرانی پاکستان بوو. بەڵام ھەر زوو دوای بەدەستھێنانی سەربەخۆیی [[پاکستان]] لە ساڵی ١٩٤٧دا ڕووبەڕووی چەندین شکاوی بووەوە، لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نەما. و بووژانەوەی لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی پێکرد و ئەمڕۆ چەند حیزبێک لە پاکستان ناویان لێنراوە کۆمەڵەی موسڵمانان.<ref>http://www.dawn.com/news/1310662</ref><ref>http://www.dawn.com/news/1122395</ref><ref>https://dailytimes.com.pk/215301/the-muslim-leagues-of-pakistan/</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت|پاکستان|زانستی سیاسەت}} 4fsd8b577n6u1owvgmyr01yvw14e1sa 1571245 1571149 2026-04-02T20:04:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571245 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=All_Pakistan_Muslim_League_flag_(upscaled).jpg }}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان''' ({{Langx|ur|{{Nastaliq|پاکستان مسلم لیگ}}}}؛ ناسراو بە '''PML''')، ناوی چەندین پارتی سیاسی جیاوازی [[پاکستان]]ە کە زاڵ بوون بەسەر پلاتفۆرمی [[ڕاستڕەوی ناوەڕاست]] لە وڵاتەکەدا. کۆمەڵەی موسڵمانان (جێنشینی ڕەسەنی کۆمەڵەی موسڵمانانی سەرتاسەریی [[ھیندستان]]) پارتی دامەزرێنەرانی پاکستان بوو. بەڵام ھەر زوو دوای بەدەستھێنانی سەربەخۆیی [[پاکستان]] لە ساڵی ١٩٤٧دا ڕووبەڕووی چەندین شکاوی بووەوە، لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا نەما. و بووژانەوەی لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستی پێکرد و ئەمڕۆ چەند حیزبێک لە پاکستان ناویان لێنراوە کۆمەڵەی موسڵمانان.<ref>http://www.dawn.com/news/1310662</ref><ref>http://www.dawn.com/news/1122395</ref><ref>https://dailytimes.com.pk/215301/the-muslim-leagues-of-pakistan/</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت|پاکستان|زانستی سیاسەت}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 796vxjrfiz4br06ulq35dvpnchrzwfz 0 293966 1571087 1570837 2026-04-02T15:00:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1571087 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (نەواز)''' ('''PML(N)''' یان '''PMLN''' یان '''PML-N''') پارتێکی سیاسی [[پاکستان]]ییە کە ئایدۆلۆژیایەکی [[شۆپپارێزی|کۆنەپەرستانەی]] ھەیە. یەکێکە لە سێ پارتی سیاسی سەرەکی شانبەشانی [[پارتی گەلی پاکستان]] و تەحریکی ئینسافی پاکستان. لە ئێستادا حیزبەکە خاوەنی زۆرترین کورسی ھەڵبژاردنە لە ئەنجومەنی نیشتمانی؛ و سێیەم زۆرترین لە ئەنجومەنی پیران. و لە ئێستادا سەرکردایەتی حکوومەتی فیدراڵی دەکات لە جێبەجێکردندا، شانبەشانی حکوومەتێکی زۆرینە لە [[پارێزگای سیند|سند]]، [[پەنجاب، پاکستان|پەنجاب]]، ھەروەھا بەشێکە لە ھاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی پارتی گەل لە [[پارێزگای بەلۆچستان|بەلووچستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:موسڵمانانی پاکستانی]] [[پۆل:حیزبە سیاسییە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] oc2eayjj290f77b9j28ohbw4o0udvn3 1571123 1571087 2026-04-02T16:04:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Pakistan Muslim League (N)}} 1571123 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (نەواز)''' ('''PML(N)''' یان '''PMLN''' یان '''PML-N''') پارتێکی سیاسی [[پاکستان]]ییە کە ئایدۆلۆژیایەکی [[شۆپپارێزی|کۆنەپەرستانەی]] ھەیە. یەکێکە لە سێ پارتی سیاسی سەرەکی شانبەشانی [[پارتی گەلی پاکستان]] و تەحریکی ئینسافی پاکستان. لە ئێستادا حیزبەکە خاوەنی زۆرترین کورسی ھەڵبژاردنە لە ئەنجومەنی نیشتمانی؛ و سێیەم زۆرترین لە ئەنجومەنی پیران. و لە ئێستادا سەرکردایەتی حکوومەتی فیدراڵی دەکات لە جێبەجێکردندا، شانبەشانی حکوومەتێکی زۆرینە لە [[پارێزگای سیند|سند]]، [[پەنجاب، پاکستان|پەنجاب]]، ھەروەھا بەشێکە لە ھاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی پارتی گەل لە [[پارێزگای بەلۆچستان|بەلووچستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pakistan Muslim League (N)}} [[پۆل:موسڵمانانی پاکستانی]] [[پۆل:حیزبە سیاسییە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] 4meoi62r0syfppqrej7t5x4pcflt52j 1571143 1571123 2026-04-02T17:01:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:پاکستان|پاکستان]] و [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] 1571143 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (نەواز)''' ('''PML(N)''' یان '''PMLN''' یان '''PML-N''') پارتێکی سیاسی [[پاکستان]]ییە کە ئایدۆلۆژیایەکی [[شۆپپارێزی|کۆنەپەرستانەی]] ھەیە. یەکێکە لە سێ پارتی سیاسی سەرەکی شانبەشانی [[پارتی گەلی پاکستان]] و تەحریکی ئینسافی پاکستان. لە ئێستادا حیزبەکە خاوەنی زۆرترین کورسی ھەڵبژاردنە لە ئەنجومەنی نیشتمانی؛ و سێیەم زۆرترین لە ئەنجومەنی پیران. و لە ئێستادا سەرکردایەتی حکوومەتی فیدراڵی دەکات لە جێبەجێکردندا، شانبەشانی حکوومەتێکی زۆرینە لە [[پارێزگای سیند|سند]]، [[پەنجاب، پاکستان|پەنجاب]]، ھەروەھا بەشێکە لە ھاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی پارتی گەل لە [[پارێزگای بەلۆچستان|بەلووچستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pakistan Muslim League (N)}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:موسڵمانانی پاکستانی]] [[پۆل:حیزبە سیاسییە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] irn04f4eo1xjvzpwtqx06rdzkdsdl9i 1571250 1571143 2026-04-02T20:05:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1571250 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''کۆمەڵەی موسڵمانانی پاکستان (نەواز)''' ('''PML(N)''' یان '''PMLN''' یان '''PML-N''') پارتێکی سیاسی [[پاکستان]]ییە کە ئایدۆلۆژیایەکی [[شۆپپارێزی|کۆنەپەرستانەی]] ھەیە. یەکێکە لە سێ پارتی سیاسی سەرەکی شانبەشانی [[پارتی گەلی پاکستان]] و تەحریکی ئینسافی پاکستان. لە ئێستادا حیزبەکە خاوەنی زۆرترین کورسی ھەڵبژاردنە لە ئەنجومەنی نیشتمانی؛ و سێیەم زۆرترین لە ئەنجومەنی پیران. و لە ئێستادا سەرکردایەتی حکوومەتی فیدراڵی دەکات لە جێبەجێکردندا، شانبەشانی حکوومەتێکی زۆرینە لە [[پارێزگای سیند|سند]]، [[پەنجاب، پاکستان|پەنجاب]]، ھەروەھا بەشێکە لە ھاوپەیمانی بە سەرۆکایەتی پارتی گەل لە [[پارێزگای بەلۆچستان|بەلووچستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٢ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Pakistan Muslim League (N)}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|پاکستان|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:موسڵمانانی پاکستانی]] [[پۆل:حیزبە سیاسییە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوردوو]] lb2q0njffhlqoqqn6igoywiywp2pxyd 0 293971 1571021 1570957 2026-04-02T12:01:29Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571021 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = Brothers of Italy | native_name_lang = it | native_name = Fratelli d'Italia | logo = [[پەڕگە:Brothers of Italy.svg|111px|بێچوارچێوە]] | logo_size = 179 | abbreviation = FdI | leader1_title = سەرۆک | leader1_name = [[جیۆریجا میلۆنی]] | leader2_title = بەرپرسی سکرتارییەتی سیاسی | leader2_name = ئاریانا میلۆنی | leader3_title = سکرتێری ڕێکخراوەیی | leader3_name = [[Giovanni Donzelli]] | founders = {{ubl|Giorgia Meloni|[[Ignazio La Russa]]|[[Guido Crosetto]]}} | foundation = {{start date and age|2012|12|21|df=y}} | split = گەلی ئازادی | predecessor = [[National Alliance (Italy)|National Alliance]]{{cref|A}} | ideology = <!-- please dont change this without having talk page consenus, except for minor grammatical stuff and stuff like that, i guess -->[[National conservatism]]{{ھن}}[[Right-wing populism]]{{ھن}}[[Post-fascism]]{{cref|B}} | headquarters = Via della Scrofa 39, [[Rome]] | website = {{Political party data|website}} | newspaper = ''La Voce del Patriota'' | student_wing = [[Student Action (Italy)|Student Action]]{{ھن}}University Action | youth_wing = [[National Youth (Italy)|National Youth]] | membership = 130,000<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.lanotiziagiornale.it/lega-tesseramenti-salvini/|سەردێڕ=Sondaggi a picco? Adesso per la Lega anche i tesserati sono al palo. Invece Fratelli d'Italia cresce e rischia di mangiarsi Salvini a breve|ئیش=La Notizia|زمان=it|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> | membership_year = ٢٠٢١ | position = [[Right-wing]] to [[far-right]] | national = [[Centre-right coalition]] | european = [[European Conservatives and Reformists Party]] | europarl = {{Nowrap|[[EPP Group]] (2012–2014){{ھن}}[[ECR Group]] (since 2019)}} | international = [[International Democracy Union]] | flag = <!-- Values obtained from Wikidata; to edit, see https://www.wikidata.org/wiki/Q1757843 --> | seats1_title = [[Chamber of Deputies (Italy)|Chamber of Deputies]] | seats1 = {{composition bar|116|400|{{party color|Brothers of Italy}}}} | seats2_title = [[Senate of the Republic (Italy)|Senate]] | seats2 = {{composition bar|66|205|{{party color|Brothers of Italy}}}}<ref>Three senators sit within the [[Civics of Italy]]–[[Us Moderates]] group.</ref> | seats3_title = [[European Parliament]] | seats3 = {{composition bar|24|76|{{party color|Brothers of Italy}}}} | seats4_title = [[composition of Regional Councils of Italy|Regional Councils]] | seats4 = {{composition bar|170|896|{{party color|Brothers of Italy}}}} | seats5_title = [[Conference of Regions and Autonomous Provinces|Conference of Regions]] | seats5 = {{composition bar|3|21|{{party color|Brothers of Italy}}}} | colours = {{Color box|{{party color|Brothers of Italy}}|border=silver}} Blue | colorcode = {{party color|Brothers of Italy}} | country = ئیتالیا | footnotes = {{cnote|A|Not direct predecessor. FdI was established mainly by former AN members, who had been part of the PdL in 2008–2012, and is the current bearer of AN's symbol under the authorization of the National Alliance Foundation.}} {{cnote|B|Some sources classify FdI as post-fascist,<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Victoria de Grazia, The Perfect Fascist: A Story of Love, Power, and Morality in Mussolini's Italy |doi=10.1177/02656914211005956d |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/02656914211005956d?journalCode=ehqb |دوایین١=Bosworth |یەکەم١=R. J. B. |journal=European History Quarterly |بەرگ=٥١|issue=2 |پەڕەکان=٢٧١–٢٧٣|ref=none|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vampa |یەکەم=Davide |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-26132-9_1 |سەردێڕ=Brothers of Italy, the Radical Right and Populism in Italy. In: Brothers of Italy |chapter=Brothers of Italy, the Radical Right and Populism in Italy |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٣|پەڕەکان=١–١٤|بڵاوکەرەوە=Springer |doi=10.1007/978-3-031-26132-9_1 |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣١-٢٦١٣٢-٩}}</ref> while others consider it [[neo-fascist]].<ref name="Vampa2023"/><ref name="AFP 2022"/>}} }} '''بڕایانی ئیتالیا''' ({{langx|it|Fratelli d'Italia}} حیزبێکی نەتەوەیی-پارێزکار و پۆپیولیستی ڕاستڕەو<ref name="ZDF 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zdf.de/nachrichten/heute/silvio-berlusconi-dominiert-italienischen-wahlkampf-102.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Berlusconi im Wahlkampf |trans-title=Berlusconi in the election campaign |ئیش=[[ZDF]] |زمان=de |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403010702/https://www.zdf.de/nachrichten/heute/silvio-berlusconi-dominiert-italienischen-wahlkampf-102.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="Rooduijn et al. 2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Rooduijn |یەکەم١=Matthijs |دوایین٢=van Kessel |یەکەم٢=Stijn |دوایین٣=Froio |یەکەم٣=Caterina |دوایین٤=Pirro |یەکەم٤=Andrea |دوایین٥=de Lange |یەکەم٥=Sarah |دوایین٦=Halikiopoulou |یەکەم٦=Daphne |دوایین٧=Lewis |یەکەم٧=Paul |دوایین٨=Mudde |یەکەم٨=Cas |دوایین٩=Taggart |یەکەم٩=Paul |سەردێڕ=The PopuList: An Overview of Populist, Far Right, Far Left and Eurosceptic Parties in Europe |ناونیشان=https://popu-list.org/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The PopuList |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221002091204/https://popu-list.org/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> /><ref name="Zulianello 2020">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zulianello |یەکەم=Mattia |سەردێڕ=Varieties of Populist Parties and Party Systems in Europe: From State-of-the-Art to the Application of a Novel Classification Scheme to 66 Parties in 33 Countries |journal=[[Government and Opposition]] |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٠|بەرگ=٥٥|issue=2 |پەڕەکان=٣٢٧–٣٤٧|doi=10.1017/gov.2019.21 |s2cid=200013354|doi-access=free|hdl=11368/3001222 |hdl-access=free}}</ref> [[nationalist]],<ref name="Johnson 2020"/><ref name="Lavanga & Smith 2022"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Baldini |یەکەم١=Gianfranco |دوایین٢=Tronconi |یەکەم٢=Filippo |دوایین٣=Angelucci |یەکەم٣=Davide |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Yet Another Populist Party? Understanding the Rise of Brothers of Italy |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/13608746.2022.2159625 |journal=South European Society and Politics |بەرگ=٢٧|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٥–٤٠٥|doi=10.1080/13608746.2022.2159625 |s2cid=255770470 |issn=1360-8746|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |hdl=11585/938874 |hdl-access=free}}</ref> لە [[ئیتالیا]]یە، کە ئێستا حیزبی دەسەڵاتداری وڵاتەکەیە. لەدوای ئەوەی گەورەترین حیزب لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی ئیتالیای ٢٠٢٢]] بوو، لە ساڵانی ٢٠٢٠دا یەکێک لە دوو حیزبی سەرەکیی سیاسیی ئیتالیا بوو، لەگەڵ حیزبی دیموکرات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Winfield|یەکەم=Nicole|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://apnews.com/article/elections-rome-italy-6aa9fcb003071c307190a4053f199d98|سەردێڕ=How a party of neo-fascist roots won big in Italy|ئیش=AP News|بڵاوکەرەوە=Associated Press|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=D'Emilio|یەکەم١=Frances|دوایین٢=Winfield|یەکەم٢=Nicole|دوایین٣=Zampano|یەکەم٣=Giada|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=First female premier poised to take helm of Italy government|ناونیشان=https://apnews.com/article/russia-ukraine-elections-migration-economy-866fe6cb6a35cc96aaff064a832acaf6|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=AP News|بڵاوکەرەوە=Associated Press}}</ref> سەرۆکایەتیی حیزبەکە [[جیۆریجا میلۆنی]] دەکات، کە [[سەرۆکی وەزیرانی ئیتالیا|سەرۆکی وەزیرانی]] ئێستای ئیتالیایە. حکوومەتی میلۆنی وەک «ڕاستڕەوترین» حکوومەت لە ئیتالیا لەو کاتەی [[شەڕی جیھانیی دووەم]] وەتاکوو ئێستا وەسفکراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Leali |یەکەم١=Giorgio |دوایین٢=Roberts |یەکەم٢=Hannah|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Italy on track to elect most right-wing government since Mussolini|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/italy-election-exit-poll-far-right-giorgia-meloni-brothers-of-berlusconi-salvini-mario-draghi/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Politico}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Braithwaite |یەکەم١=Sharon |دوایین٢=DiDonato |یەکەم٢=Valentina |دوایین٣=Fox |یەکەم٣=Kara |دوایین٤=Mortensen |یەکەم٤=Antonia |دوایین٥=Nadeau |یەکەم٥=Barbie Latza |دوایین٦=Ruotolo |یەکەم٦=Nicola |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Giorgia Meloni claims victory to become Italy's most far-right prime minister since Mussolini |بڵاوکەرەوە=CNN |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/09/25/europe/italy-election-results-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Italy election: Meloni says center-right bloc has 'clear' mandate|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle|ناونیشان=https://www.dw.com/en/italy-election-meloni-says-center-right-bloc-has-clear-mandate/a-63233616|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref> لەکاتێکدا سەردەمی حکوومەتەکەی بەجۆراوجۆر وەک گەڕانەوەیەک بەرەو ڕاستڕەوی توندڕەو لە سیاسەتی ئیتالیا وەسفدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pietrucci |یەکەم=Pamela |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Neofascist "Thugs", Pandemic Protests, Populisms: Giorgia Meloni's Cerchiobottismo and the Rise of Fratelli D'Italia During the Pandemic |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13183222.2023.2168444 |journal=Javnost - the Public |زمان=en |بەرگ=٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٥١–٦٦|doi=10.1080/13183222.2023.2168444 |issn=1318-3222|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Indelicato |یەکەم١=Maria Elena |دوایین٢=Magalhães Lopes |یەکەم٢=Maíra |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Understanding populist far-right anti-immigration and anti-gender stances beyond the paradigm of gender as 'a symbolic glue': Giorgia Meloni's modern motherhood, neo-Catholicism, and reproductive racism |journal=European Journal of Women's Studies |زمان=en |بەرگ=٣١|issue=1 |پەڕەکان=٦–٢٠|doi=10.1177/13505068241230819 |issn=1350-5068|doi-access=free |hdl=10316/115482 |hdl-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=De Giorgi |یەکەم١=Elisabetta |دوایین٢=Cavalieri |یەکەم٢=Alice |دوایین٣=Feo |یەکەم٣=Francesca |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=From Opposition Leader to Prime Minister: Giorgia Meloni and Women's Issues in the Italian Radical Right |ناونیشان=https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/85383 |journal=Politics and Governance |زمان=en |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١٠٨–١١٨|doi=10.17645/pag.v11i1.6042 |doi-access=free |issn=2183-2463|hdl=11384/127845 |hdl-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nadeau |یەکەم=Barbie Latza |ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Femme Fascista |ناونیشان=https://read.dukeupress.edu/world-policy-journal/article/35/2/14/134865/Femme-FascistaHow-Giorgia-Meloni-became-the-star |journal=World Policy Journal |زمان=en |بەرگ=٣٥|issue=2 |پەڕەکان=١٤–٢١|doi=10.1215/07402775-7085556 |issn=0740-2775|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:حیزبەکانی ئیتالیا]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠١٢]] hi9slhxsr7etotsd70mgrbwsrixwsj6 1571157 1571021 2026-04-02T17:03:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1571157 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party | name = Brothers of Italy | native_name_lang = it | native_name = Fratelli d'Italia | logo = [[پەڕگە:Brothers of Italy.svg|111px|بێچوارچێوە]] | logo_size = 179 | abbreviation = FdI | leader1_title = سەرۆک | leader1_name = [[جیۆریجا میلۆنی]] | leader2_title = بەرپرسی سکرتارییەتی سیاسی | leader2_name = ئاریانا میلۆنی | leader3_title = سکرتێری ڕێکخراوەیی | leader3_name = [[Giovanni Donzelli]] | founders = {{ubl|Giorgia Meloni|[[Ignazio La Russa]]|[[Guido Crosetto]]}} | foundation = {{start date and age|2012|12|21|df=y}} | split = گەلی ئازادی | predecessor = [[National Alliance (Italy)|National Alliance]]{{cref|A}} | ideology = <!-- please dont change this without having talk page consenus, except for minor grammatical stuff and stuff like that, i guess -->[[National conservatism]]{{ھن}}[[Right-wing populism]]{{ھن}}[[Post-fascism]]{{cref|B}} | headquarters = Via della Scrofa 39, [[Rome]] | website = {{Political party data|website}} | newspaper = ''La Voce del Patriota'' | student_wing = [[Student Action (Italy)|Student Action]]{{ھن}}University Action | youth_wing = [[National Youth (Italy)|National Youth]] | membership = 130,000<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.lanotiziagiornale.it/lega-tesseramenti-salvini/|سەردێڕ=Sondaggi a picco? Adesso per la Lega anche i tesserati sono al palo. Invece Fratelli d'Italia cresce e rischia di mangiarsi Salvini a breve|ئیش=La Notizia|زمان=it|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> | membership_year = ٢٠٢١ | position = [[Right-wing]] to [[far-right]] | national = [[Centre-right coalition]] | european = [[European Conservatives and Reformists Party]] | europarl = {{Nowrap|[[EPP Group]] (2012–2014){{ھن}}[[ECR Group]] (since 2019)}} | international = [[International Democracy Union]] | flag = <!-- Values obtained from Wikidata; to edit, see https://www.wikidata.org/wiki/Q1757843 --> | seats1_title = [[Chamber of Deputies (Italy)|Chamber of Deputies]] | seats1 = {{composition bar|116|400|{{party color|Brothers of Italy}}}} | seats2_title = [[Senate of the Republic (Italy)|Senate]] | seats2 = {{composition bar|66|205|{{party color|Brothers of Italy}}}}<ref>Three senators sit within the [[Civics of Italy]]–[[Us Moderates]] group.</ref> | seats3_title = [[European Parliament]] | seats3 = {{composition bar|24|76|{{party color|Brothers of Italy}}}} | seats4_title = [[composition of Regional Councils of Italy|Regional Councils]] | seats4 = {{composition bar|170|896|{{party color|Brothers of Italy}}}} | seats5_title = [[Conference of Regions and Autonomous Provinces|Conference of Regions]] | seats5 = {{composition bar|3|21|{{party color|Brothers of Italy}}}} | colours = {{Color box|{{party color|Brothers of Italy}}|border=silver}} Blue | colorcode = {{party color|Brothers of Italy}} | country = ئیتالیا | footnotes = {{cnote|A|Not direct predecessor. FdI was established mainly by former AN members, who had been part of the PdL in 2008–2012, and is the current bearer of AN's symbol under the authorization of the National Alliance Foundation.}} {{cnote|B|Some sources classify FdI as post-fascist,<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Victoria de Grazia, The Perfect Fascist: A Story of Love, Power, and Morality in Mussolini's Italy |doi=10.1177/02656914211005956d |ناونیشان=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/02656914211005956d?journalCode=ehqb |دوایین١=Bosworth |یەکەم١=R. J. B. |journal=European History Quarterly |بەرگ=٥١|issue=2 |پەڕەکان=٢٧١–٢٧٣|ref=none|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vampa |یەکەم=Davide |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-26132-9_1 |سەردێڕ=Brothers of Italy, the Radical Right and Populism in Italy. In: Brothers of Italy |chapter=Brothers of Italy, the Radical Right and Populism in Italy |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٣|پەڕەکان=١–١٤|بڵاوکەرەوە=Springer |doi=10.1007/978-3-031-26132-9_1 |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣١-٢٦١٣٢-٩}}</ref> while others consider it [[neo-fascist]].<ref name="Vampa2023"/><ref name="AFP 2022"/>}} }} '''بڕایانی ئیتالیا''' ({{langx|it|Fratelli d'Italia}} حیزبێکی نەتەوەیی-پارێزکار و پۆپیولیستی ڕاستڕەو<ref name="ZDF 2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.zdf.de/nachrichten/heute/silvio-berlusconi-dominiert-italienischen-wahlkampf-102.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Berlusconi im Wahlkampf |trans-title=Berlusconi in the election campaign |ئیش=[[ZDF]] |زمان=de |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403010702/https://www.zdf.de/nachrichten/heute/silvio-berlusconi-dominiert-italienischen-wahlkampf-102.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="Rooduijn et al. 2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Rooduijn |یەکەم١=Matthijs |دوایین٢=van Kessel |یەکەم٢=Stijn |دوایین٣=Froio |یەکەم٣=Caterina |دوایین٤=Pirro |یەکەم٤=Andrea |دوایین٥=de Lange |یەکەم٥=Sarah |دوایین٦=Halikiopoulou |یەکەم٦=Daphne |دوایین٧=Lewis |یەکەم٧=Paul |دوایین٨=Mudde |یەکەم٨=Cas |دوایین٩=Taggart |یەکەم٩=Paul |سەردێڕ=The PopuList: An Overview of Populist, Far Right, Far Left and Eurosceptic Parties in Europe |ناونیشان=https://popu-list.org/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=The PopuList |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221002091204/https://popu-list.org/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> /><ref name="Zulianello 2020">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Zulianello |یەکەم=Mattia |سەردێڕ=Varieties of Populist Parties and Party Systems in Europe: From State-of-the-Art to the Application of a Novel Classification Scheme to 66 Parties in 33 Countries |journal=[[Government and Opposition]] |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٠|بەرگ=٥٥|issue=2 |پەڕەکان=٣٢٧–٣٤٧|doi=10.1017/gov.2019.21 |s2cid=200013354|doi-access=free|hdl=11368/3001222 |hdl-access=free}}</ref> [[nationalist]],<ref name="Johnson 2020"/><ref name="Lavanga & Smith 2022"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Baldini |یەکەم١=Gianfranco |دوایین٢=Tronconi |یەکەم٢=Filippo |دوایین٣=Angelucci |یەکەم٣=Davide |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Yet Another Populist Party? Understanding the Rise of Brothers of Italy |ناونیشان=https://doi.org/10.1080/13608746.2022.2159625 |journal=South European Society and Politics |بەرگ=٢٧|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٥–٤٠٥|doi=10.1080/13608746.2022.2159625 |s2cid=255770470 |issn=1360-8746|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |hdl=11585/938874 |hdl-access=free}}</ref> لە [[ئیتالیا]]یە، کە ئێستا حیزبی دەسەڵاتداری وڵاتەکەیە. لەدوای ئەوەی گەورەترین حیزب لە [[ھەڵبژاردنی گشتیی ئیتالیای ٢٠٢٢]] بوو، لە ساڵانی ٢٠٢٠دا یەکێک لە دوو حیزبی سەرەکیی سیاسیی ئیتالیا بوو، لەگەڵ حیزبی دیموکرات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Winfield|یەکەم=Nicole|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://apnews.com/article/elections-rome-italy-6aa9fcb003071c307190a4053f199d98|سەردێڕ=How a party of neo-fascist roots won big in Italy|ئیش=AP News|بڵاوکەرەوە=Associated Press|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=D'Emilio|یەکەم١=Frances|دوایین٢=Winfield|یەکەم٢=Nicole|دوایین٣=Zampano|یەکەم٣=Giada|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=First female premier poised to take helm of Italy government|ناونیشان=https://apnews.com/article/russia-ukraine-elections-migration-economy-866fe6cb6a35cc96aaff064a832acaf6|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=AP News|بڵاوکەرەوە=Associated Press}}</ref> سەرۆکایەتیی حیزبەکە [[جیۆریجا میلۆنی]] دەکات، کە [[سەرۆکی وەزیرانی ئیتالیا|سەرۆکی وەزیرانی]] ئێستای ئیتالیایە. حکوومەتی میلۆنی وەک «ڕاستڕەوترین» حکوومەت لە ئیتالیا لەو کاتەی [[شەڕی جیھانیی دووەم]] وەتاکوو ئێستا وەسفکراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Leali |یەکەم١=Giorgio |دوایین٢=Roberts |یەکەم٢=Hannah|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Italy on track to elect most right-wing government since Mussolini|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/italy-election-exit-poll-far-right-giorgia-meloni-brothers-of-berlusconi-salvini-mario-draghi/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Politico}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Braithwaite |یەکەم١=Sharon |دوایین٢=DiDonato |یەکەم٢=Valentina |دوایین٣=Fox |یەکەم٣=Kara |دوایین٤=Mortensen |یەکەم٤=Antonia |دوایین٥=Nadeau |یەکەم٥=Barbie Latza |دوایین٦=Ruotolo |یەکەم٦=Nicola |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Giorgia Meloni claims victory to become Italy's most far-right prime minister since Mussolini |بڵاوکەرەوە=CNN |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/09/25/europe/italy-election-results-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Italy election: Meloni says center-right bloc has 'clear' mandate|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle|ناونیشان=https://www.dw.com/en/italy-election-meloni-says-center-right-bloc-has-clear-mandate/a-63233616|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref> لەکاتێکدا سەردەمی حکوومەتەکەی بەجۆراوجۆر وەک گەڕانەوەیەک بەرەو ڕاستڕەوی توندڕەو لە سیاسەتی ئیتالیا وەسفدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pietrucci |یەکەم=Pamela |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Neofascist "Thugs", Pandemic Protests, Populisms: Giorgia Meloni's Cerchiobottismo and the Rise of Fratelli D'Italia During the Pandemic |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13183222.2023.2168444 |journal=Javnost - the Public |زمان=en |بەرگ=٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٥١–٦٦|doi=10.1080/13183222.2023.2168444 |issn=1318-3222|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Indelicato |یەکەم١=Maria Elena |دوایین٢=Magalhães Lopes |یەکەم٢=Maíra |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Understanding populist far-right anti-immigration and anti-gender stances beyond the paradigm of gender as 'a symbolic glue': Giorgia Meloni's modern motherhood, neo-Catholicism, and reproductive racism |journal=European Journal of Women's Studies |زمان=en |بەرگ=٣١|issue=1 |پەڕەکان=٦–٢٠|doi=10.1177/13505068241230819 |issn=1350-5068|doi-access=free |hdl=10316/115482 |hdl-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=De Giorgi |یەکەم١=Elisabetta |دوایین٢=Cavalieri |یەکەم٢=Alice |دوایین٣=Feo |یەکەم٣=Francesca |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=From Opposition Leader to Prime Minister: Giorgia Meloni and Women's Issues in the Italian Radical Right |ناونیشان=https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/85383 |journal=Politics and Governance |زمان=en |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١٠٨–١١٨|doi=10.17645/pag.v11i1.6042 |doi-access=free |issn=2183-2463|hdl=11384/127845 |hdl-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Nadeau |یەکەم=Barbie Latza |ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Femme Fascista |ناونیشان=https://read.dukeupress.edu/world-policy-journal/article/35/2/14/134865/Femme-FascistaHow-Giorgia-Meloni-became-the-star |journal=World Policy Journal |زمان=en |بەرگ=٣٥|issue=2 |پەڕەکان=١٤–٢١|doi=10.1215/07402775-7085556 |issn=0740-2775|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت}} [[پۆل:حیزبەکانی ئیتالیا]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ٢٠١٢]] quflhv1oc8gfb6irgls1hmk3bmpvkv5 0 293973 1571026 1570929 2026-04-02T12:02:19Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571026 wikitext text/x-wiki '''''ڕۆکی''''' [[فیلمی وەرزشی|فیلمێکی درامای وەرزشی]] [[فیلمی سەربەخۆ|سەربەخۆی]] ئەمریکییە لە <ref name="filmsite.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.filmsite.org/70sintro.html|سەردێڕ=Film History of the 1970s |وێبگە=www.filmsite.org}}</ref> لە دەرهێنانی جۆن جی ئەڤیلدسن و لەلایەن [[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستاڵۆنەوە]] نووسراوە و ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. یەکەم قۆناغە لە [[ڕۆکی (زنجیرەفیلم)|زنجیرەی ''ڕۆکی'']] و هەروەها تالیا شایر و [[بێرت یۆنگ]] و [[کارل وێزەرز]] و بێرگێس مێردیس ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن . لە فیلمەکەدا، ڕۆکی بالبۆا ([[سیلڤستەر ستالۆن|ستالۆن]])، پیاوێکی هەژاری یاریزانی [[مستانی]] و کۆکەرەوەی قەرزەکانی قەرزدەرێکە لە [[فیلادێلفیا|فیلادلفیا]] ، هەلێک بەدەستدۆهێنێت بۆ پاڵەوانێتی مستانی کێشگرانی دەهێنێت کە لەلایەن ئەپۆلۆ کرید ([[کارل وێزەرز|وێزەرز]])ەوە بەڕێوەدەبرێت. ڕۆکی دەستی پێکرد بە پەرە لە مانگی ئازاری ١٩٧٥، دوای ئەوەی ستاڵۆن سیناریۆوەکەی بە سێ ڕۆژ نووسی. کەوتە دۆخێکی بەرھەمھێنانی ئاڵۆز دوای ئەوەی ستاڵۆن فیلمەکەی ڕەتکردەوە ئەگەر خۆی ڕۆڵە سەرەکییەکە نەبێت؛ لە کۆتاییدا [[یوونایتد ئارتیستس|یونایتد ئارتیستس]] ڕازی بوون بۆ ھێشتنی ستاڵۆن لە ڕۆڵە سەرەکییەکە دوای ئەوەی گرێبەستێکی شەش ملیۆن دۆلاریی ڕەتکردەوە بۆ فرۆشتنی مافی فیلمەکە. [[وێنەگرییی سەرەکی|فۆتۆگرافی سەرەکی]] لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٧٦ دەستی پێکرد، تۆمارکردنی فیلمەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[فیلادێلفیا|فیلادلفیا]] بەڕێوەچوو؛ چەندین شوێن کە لە فیلمەکەدا تۆمارکران، وەکو هەنگاوی ڕۆکی, ئێستا بە شوێنەواری کولتووری دادەنرێن. <ref name="Rocky">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tcm.com/tcmdb/title/20655/rocky|سەردێڕ=Watch Turner Classic Movies on TCM.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160311113915/http://www.tcm.com/tcmdb/title/20655/Rocky/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=TCM database}}</ref> بە بودجەیەکی بەرهەمهێنانی مەزەندەکراو، کە لە خوار ١.١ ملیۆن دۆلار بوو، ''ڕۆکی'' تەوری ھەژاریی بۆ دەوڵەمەندیی و [[خەونی ئەمەریکی|خەونی ئەمریکی]] لە دراما وەرزشییەکان بەناوبانگ کرد کە پێش فیلمەکەش بوونیان ھەبوو. [[پەڕگە:Sylvester_Stallone_-_1977.jpg|وێنۆک|[[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستالۆن]] لە ساڵی ١٩٧٧]] * [[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستاڵۆن]] وەک ڕۆبەرت "ڕۆکی" بالبۆا * تالیا شایر وەک ئەدریانا "ئادریان" پێنینۆ * [[بێرت یۆنگ]] وەک پاولی پێنینۆ * [[کارل وێزەرز]] وەک ئەپۆلۆ کرید * بێرگێس مێردیس وەک مایکل "میکی" گۆڵدمیل * [[تایەر دەیڤد]] وەک جۆرج "مایڵز" جێرگنس * جۆ سپینێل وەک تۆنی گازۆ * جیمی گامبینا وەک مایک * [[تۆنی بێرتۆن]] وەک تۆنی "دوک" ئێڤەرز * پێدرۆ لۆڤێل وەک سپایدەر ڕیکۆ * [[ستان شاو]] وەک "بیگ دیپەر" براون * جۆدی لێتیزیا وەک ماری * [[فرانک ستاڵۆن]] وەک گۆرانیبێژی ستریتکۆرنەر * جۆ فرازیەر وەک خۆی === ڕۆمانسازی === لەگەڵ بڵاوبوونەوەی فیلمەکە، ڕۆمانێک ساغکرا لەبارەی فیلمەکە لەلایەن ڕۆسەلین درێکسلەر لەژێر ناوی جولیا سۆڕێڵ، و بڵاوکرا لەلایەن بالانتین بوکس. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Rocky (Book, 1976)|بڵاوکەرەوە=WorldCat.org|oclc=٢٨٥١٧٤٨}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sorel|یەکەم=Julia|ناونیشان=https://archive.org/details/rockysore00sore|سەردێڕ=Rocky|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=[[Ballantine Books]]|ژپنک=٠-٣٤٥-٢٥٣٢١-٣|بەستەری نووسەر=Rosalyn Drexler|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> === پارۆدییەکان === ''ڕۆکی'' بەدرێژایی ساڵان زۆر پارۆدی کراوە، تەنانەت لە ساڵی ١٩٨٨دا فیلمێکی درێژی لاساییکردنی لەسەر کرا بەناوی ڕیکی ١. لە ساڵی ١٩٨٨، دەرھێنەری فینلەندی ئاکی کاوریسماکی لاساییکردنێکی ٨- خولەکی دروست کرد لەسەر فیلمی ''Rocky IV'' بەناوی ''Rocky VI.'' == سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{IMDb title|0075148}} * {{AFI film|53862}} * [https://www.espn.com/page2/s/stallone/011207.html The Making of ''Rocky''] by Sylvester Stallone * [https://www.espn.com/page2/s/webb/011207.html A Movie of Blood, Spit and Tears] by Royce Webb * [https://www.espn.com/page2/s/wiley/011212.html Six Little Known Truths about ''Rocky''] by Ralph Wiley * [https://proxy.espn.com/espn/page2/story?page=simmons/011207 Which ''Rocky'' is the real champ?] by Bill Simmons * [https://totalrocky.com/the-films/rocky-1976/production-notes Rocky: Behind the Scenes] * [https://www.thefightcity.com/rihn-curcio-calling-of-rocky-boxing-cinema/ ''Rocky,'' a critical discussion] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی سیلڤستەر ستالۆن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم]] [[پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٦]] sxcxp7i50mhk5njnj62mns53nl2xiy7 1571156 1571026 2026-04-02T17:03:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فیلم|فیلم]] 1571156 wikitext text/x-wiki '''''ڕۆکی''''' [[فیلمی وەرزشی|فیلمێکی درامای وەرزشی]] [[فیلمی سەربەخۆ|سەربەخۆی]] ئەمریکییە لە <ref name="filmsite.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.filmsite.org/70sintro.html|سەردێڕ=Film History of the 1970s |وێبگە=www.filmsite.org}}</ref> لە دەرهێنانی جۆن جی ئەڤیلدسن و لەلایەن [[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستاڵۆنەوە]] نووسراوە و ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. یەکەم قۆناغە لە [[ڕۆکی (زنجیرەفیلم)|زنجیرەی ''ڕۆکی'']] و هەروەها تالیا شایر و [[بێرت یۆنگ]] و [[کارل وێزەرز]] و بێرگێس مێردیس ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن . لە فیلمەکەدا، ڕۆکی بالبۆا ([[سیلڤستەر ستالۆن|ستالۆن]])، پیاوێکی هەژاری یاریزانی [[مستانی]] و کۆکەرەوەی قەرزەکانی قەرزدەرێکە لە [[فیلادێلفیا|فیلادلفیا]] ، هەلێک بەدەستدۆهێنێت بۆ پاڵەوانێتی مستانی کێشگرانی دەهێنێت کە لەلایەن ئەپۆلۆ کرید ([[کارل وێزەرز|وێزەرز]])ەوە بەڕێوەدەبرێت. ڕۆکی دەستی پێکرد بە پەرە لە مانگی ئازاری ١٩٧٥، دوای ئەوەی ستاڵۆن سیناریۆوەکەی بە سێ ڕۆژ نووسی. کەوتە دۆخێکی بەرھەمھێنانی ئاڵۆز دوای ئەوەی ستاڵۆن فیلمەکەی ڕەتکردەوە ئەگەر خۆی ڕۆڵە سەرەکییەکە نەبێت؛ لە کۆتاییدا [[یوونایتد ئارتیستس|یونایتد ئارتیستس]] ڕازی بوون بۆ ھێشتنی ستاڵۆن لە ڕۆڵە سەرەکییەکە دوای ئەوەی گرێبەستێکی شەش ملیۆن دۆلاریی ڕەتکردەوە بۆ فرۆشتنی مافی فیلمەکە. [[وێنەگرییی سەرەکی|فۆتۆگرافی سەرەکی]] لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٧٦ دەستی پێکرد، تۆمارکردنی فیلمەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[فیلادێلفیا|فیلادلفیا]] بەڕێوەچوو؛ چەندین شوێن کە لە فیلمەکەدا تۆمارکران، وەکو هەنگاوی ڕۆکی, ئێستا بە شوێنەواری کولتووری دادەنرێن. <ref name="Rocky">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tcm.com/tcmdb/title/20655/rocky|سەردێڕ=Watch Turner Classic Movies on TCM.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160311113915/http://www.tcm.com/tcmdb/title/20655/Rocky/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=TCM database}}</ref> بە بودجەیەکی بەرهەمهێنانی مەزەندەکراو، کە لە خوار ١.١ ملیۆن دۆلار بوو، ''ڕۆکی'' تەوری ھەژاریی بۆ دەوڵەمەندیی و [[خەونی ئەمەریکی|خەونی ئەمریکی]] لە دراما وەرزشییەکان بەناوبانگ کرد کە پێش فیلمەکەش بوونیان ھەبوو. [[پەڕگە:Sylvester_Stallone_-_1977.jpg|وێنۆک|[[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستالۆن]] لە ساڵی ١٩٧٧]] * [[سیلڤستەر ستالۆن|سیلڤێستەر ستاڵۆن]] وەک ڕۆبەرت "ڕۆکی" بالبۆا * تالیا شایر وەک ئەدریانا "ئادریان" پێنینۆ * [[بێرت یۆنگ]] وەک پاولی پێنینۆ * [[کارل وێزەرز]] وەک ئەپۆلۆ کرید * بێرگێس مێردیس وەک مایکل "میکی" گۆڵدمیل * [[تایەر دەیڤد]] وەک جۆرج "مایڵز" جێرگنس * جۆ سپینێل وەک تۆنی گازۆ * جیمی گامبینا وەک مایک * [[تۆنی بێرتۆن]] وەک تۆنی "دوک" ئێڤەرز * پێدرۆ لۆڤێل وەک سپایدەر ڕیکۆ * [[ستان شاو]] وەک "بیگ دیپەر" براون * جۆدی لێتیزیا وەک ماری * [[فرانک ستاڵۆن]] وەک گۆرانیبێژی ستریتکۆرنەر * جۆ فرازیەر وەک خۆی === ڕۆمانسازی === لەگەڵ بڵاوبوونەوەی فیلمەکە، ڕۆمانێک ساغکرا لەبارەی فیلمەکە لەلایەن ڕۆسەلین درێکسلەر لەژێر ناوی جولیا سۆڕێڵ، و بڵاوکرا لەلایەن بالانتین بوکس. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Rocky (Book, 1976)|بڵاوکەرەوە=WorldCat.org|oclc=٢٨٥١٧٤٨}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sorel|یەکەم=Julia|ناونیشان=https://archive.org/details/rockysore00sore|سەردێڕ=Rocky|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=[[Ballantine Books]]|ژپنک=٠-٣٤٥-٢٥٣٢١-٣|بەستەری نووسەر=Rosalyn Drexler|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> === پارۆدییەکان === ''ڕۆکی'' بەدرێژایی ساڵان زۆر پارۆدی کراوە، تەنانەت لە ساڵی ١٩٨٨دا فیلمێکی درێژی لاساییکردنی لەسەر کرا بەناوی ڕیکی ١. لە ساڵی ١٩٨٨، دەرھێنەری فینلەندی ئاکی کاوریسماکی لاساییکردنێکی ٨- خولەکی دروست کرد لەسەر فیلمی ''Rocky IV'' بەناوی ''Rocky VI.'' == سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{IMDb title|0075148}} * {{AFI film|53862}} * [https://www.espn.com/page2/s/stallone/011207.html The Making of ''Rocky''] by Sylvester Stallone * [https://www.espn.com/page2/s/webb/011207.html A Movie of Blood, Spit and Tears] by Royce Webb * [https://www.espn.com/page2/s/wiley/011212.html Six Little Known Truths about ''Rocky''] by Ralph Wiley * [https://proxy.espn.com/espn/page2/story?page=simmons/011207 Which ''Rocky'' is the real champ?] by Bill Simmons * [https://totalrocky.com/the-films/rocky-1976/production-notes Rocky: Behind the Scenes] * [https://www.thefightcity.com/rihn-curcio-calling-of-rocky-boxing-cinema/ ''Rocky,'' a critical discussion] {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی سیلڤستەر ستالۆن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە پەنسێلڤانیا داندراون]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم]] [[پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی درامی]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٦]] 42vfuhw5aj7muwwg32v1do1d9vg5eh5 0 293978 1571019 1570979 2026-04-02T12:01:19Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571019 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢٦ی پێروو''' بڕیارە ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ لە [[پێروو]] بەڕێوەبچێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apnews.com/article/peru-elections-declared-2026-president-boluarte-dabea7cd70b6288542317b080b99c8aa|سەردێڕ=Deeply unpopular Peruvian president calls for general elections in April 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}</ref> لەگەڵ پێشنیارەکان بۆ پێشخستنیان بۆ ساڵی ٢٠٢٣ یان ٢٠٢٤ بەھۆی ناڕەزایەتییەکانی ٢٠٢٢–٢٠٢٣ی پێروو کە ڕەتکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://apnews.com/article/politics-peru-pedro-castillo-3728208344ba972f850f0de29e5b5802|سەردێڕ=Peru Congress opens door to early elections amid unrest |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/congreso/2023/01/30/congreso-aprueba-reconsideracion-vuelve-al-debate-adelanto-de-elecciones-2023-25081|سەردێڕ=Congreso aprueba reconsideración y vuelve al debate adelanto de elecciones para 2023 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/gobierno/2023/06/15/dina-boluarte-el-tema-de-adelanto-de-elecciones-esta-cerrado-trabajaremos-hasta-julio-de-2026-411465|سەردێڕ=Boluarte: "El tema de adelanto de elecciones está cerrado, trabajaremos hasta julio de 2026" |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}</ref> ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان سەرۆک و جێگرانی سەرۆک دیاری دەکەن، لەکاتێکدا ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروو دیاری دەکەن، کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە دەزگایەکی یاسادانانی دوو-ژووری بە ئەنجومەنی پیرانی ٦٠ کورسی و ئەنجومەنی نوێنەرانی ١٣٠ کورسی. ژمارەیەکی پێوانەیی لە ٣٤ کاندیدی تۆمارکراو تا کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ چوونە ناو کێبڕکێی سەرۆکایەتییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aquino |یەکەم=Marco |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/peru-record-34-candidates-are-presidential-hopefuls-amid-political-distrust-2025-12-24/}}</ref> دوا سەرۆک، خۆسێ جێری، لە شوباتی ٢٠٢٦ لە ڕێگەی سەرزەنشتکردن بە دەنگی زۆرینە لە کۆنگرێس لە پۆستەکەی دوورخرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://andina.pe/agencia/video-congreso-aprueba-censura-contra-jose-jeri-66125.aspx|سەردێڕ=Congreso aprueba censura contra José Jerí |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> لە مانگەکانی پێش ھەڵبژاردنەکەدا، دەسەڵاتی کۆنگرێس بەسەر دەسەڵاتی جێبەجێکردن و دادوەری لەلایەن چاودێرانەوە بەڵگەدار کرا کە ئاماژەیان بە گرنگیی دەزگایەکی یاسادانانی نوێ کرد.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Polga-Hecimovich |یەکەم=John |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gisreportsonline.com/r/peru-presidency-congress/|سەردێڕ=Peru to elect president but congress in charge – GIS Reports |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=جی ئای ئێس ڕیپۆرتس |زمان=en-US}}</ref><ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cfr.org/articles/president-boluarte-impeached-perus-crisis-runs-deeper|سەردێڕ=President Boluarte Impeached, but Peru’s Crisis Runs Deeper {{!}} Council on Foreign Relations |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Council on Foreign Relations|ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەکییەکان]] |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} 1o9rei6htim1v54x95zipdztlofpi76 1571270 1571019 2026-04-02T20:08:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571270 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢٦ی پێروو''' بڕیارە ھەڵبژاردنی گشتی لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ لە [[پێروو]] بەڕێوەبچێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apnews.com/article/peru-elections-declared-2026-president-boluarte-dabea7cd70b6288542317b080b99c8aa|سەردێڕ=Deeply unpopular Peruvian president calls for general elections in April 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}</ref> لەگەڵ پێشنیارەکان بۆ پێشخستنیان بۆ ساڵی ٢٠٢٣ یان ٢٠٢٤ بەھۆی ناڕەزایەتییەکانی ٢٠٢٢–٢٠٢٣ی پێروو کە ڕەتکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://apnews.com/article/politics-peru-pedro-castillo-3728208344ba972f850f0de29e5b5802|سەردێڕ=Peru Congress opens door to early elections amid unrest |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=AP NEWS |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/congreso/2023/01/30/congreso-aprueba-reconsideracion-vuelve-al-debate-adelanto-de-elecciones-2023-25081|سەردێڕ=Congreso aprueba reconsideración y vuelve al debate adelanto de elecciones para 2023 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Alva |یەکەم=Diego |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://larepublica.pe/politica/gobierno/2023/06/15/dina-boluarte-el-tema-de-adelanto-de-elecciones-esta-cerrado-trabajaremos-hasta-julio-de-2026-411465|سەردێڕ=Boluarte: "El tema de adelanto de elecciones está cerrado, trabajaremos hasta julio de 2026" |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=[[La República (Peru)|لا ڕیپوبلیکا]] |زمان=es}}</ref> ھەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکان سەرۆک و جێگرانی سەرۆک دیاری دەکەن، لەکاتێکدا ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروو دیاری دەکەن، کە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە دەزگایەکی یاسادانانی دوو-ژووری بە ئەنجومەنی پیرانی ٦٠ کورسی و ئەنجومەنی نوێنەرانی ١٣٠ کورسی. ژمارەیەکی پێوانەیی لە ٣٤ کاندیدی تۆمارکراو تا کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ چوونە ناو کێبڕکێی سەرۆکایەتییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aquino |یەکەم=Marco |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/peru-record-34-candidates-are-presidential-hopefuls-amid-political-distrust-2025-12-24/}}</ref> دوا سەرۆک، خۆسێ جێری، لە شوباتی ٢٠٢٦ لە ڕێگەی سەرزەنشتکردن بە دەنگی زۆرینە لە کۆنگرێس لە پۆستەکەی دوورخرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://andina.pe/agencia/video-congreso-aprueba-censura-contra-jose-jeri-66125.aspx|سەردێڕ=Congreso aprueba censura contra José Jerí |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> لە مانگەکانی پێش ھەڵبژاردنەکەدا، دەسەڵاتی کۆنگرێس بەسەر دەسەڵاتی جێبەجێکردن و دادوەری لەلایەن چاودێرانەوە بەڵگەدار کرا کە ئاماژەیان بە گرنگیی دەزگایەکی یاسادانانی نوێ کرد.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Polga-Hecimovich |یەکەم=John |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.gisreportsonline.com/r/peru-presidency-congress/|سەردێڕ=Peru to elect president but congress in charge – GIS Reports |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=جی ئای ئێس ڕیپۆرتس |زمان=en-US}}</ref><ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cfr.org/articles/president-boluarte-impeached-perus-crisis-runs-deeper|سەردێڕ=President Boluarte Impeached, but Peru’s Crisis Runs Deeper {{!}} Council on Foreign Relations |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Council on Foreign Relations|ئەنجومەنی پەیوەندییە دەرەکییەکان]] |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} id1r7sn3r8qay0wqx3tpvq5ajtyeq5b 0 293979 1571158 1570978 2026-04-02T17:03:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1571158 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢١ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ١١ی نیسانی ٢٠٢١ بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، کە سەرۆک و جێگرانی سەرۆکی دیاریکرد، پێویستی بە گەڕی دووەم لەنێوان دوو کاندیدە پێشەنگەکە ھەبوو، کە لە ٦ی حوزەیران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروویان دیاریکرد، کە ھەموو ١٣٠ کورسییەکە کێبڕکێیان لەسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] hj95ahqx1ty5eg17a0kgdzsvv92lg3g 1571239 1571158 2026-04-02T20:03:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571239 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٢١ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ١١ی نیسانی ٢٠٢١ بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، کە سەرۆک و جێگرانی سەرۆکی دیاریکرد، پێویستی بە گەڕی دووەم لەنێوان دوو کاندیدە پێشەنگەکە ھەبوو، کە لە ٦ی حوزەیران بەڕێوەچوو. ھەڵبژاردنەکانی کۆنگرێس پێکھاتەی کۆنگرێسی پێروویان دیاریکرد، کە ھەموو ١٣٠ کورسییەکە کێبڕکێیان لەسەر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} hwcrvox5ihdx5qc6zry70ze2w5rvaa2 0 293980 1571275 1570977 2026-04-02T20:09:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571275 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١٦ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٦ بۆ دیاریکردنی سەرۆک، جێگرانی سەرۆک، پێکھاتەی کۆنگرێسی کۆماری پێروو و نوێنەرانی پێروو لە پەرلەمانی ئەندین بەڕێوەچوو. لە کێبڕکێی سەرۆکایەتیدا، سەرۆکی ئێستا ئۆیانتا ئومالا بەھۆی سنووردارکردنی خولی دەستوورییەوە مافی دووبارە ھەڵبژاردنەوەی نەبوو. کاندیدی ھێزی گەلی کەیکۆ فوجیمۆری، کچی سەرۆکی پێشوو [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]]، کاندیدی پێشەنگ بوو لە گەڕی یەکەمدا بە نزیکەی ٤٠ لەسەدی دەنگەکان، بەڵام نەگەیشتە زۆرینەی ٥٠ لەسەدی پێویست بۆ ئەوەی لە گەڕی دووەم دوور بکەوێتەوە. کاندیدی پێرووییەکان بۆ گۆڕانکاری پێدرۆ پابلۆ کوچینسکی بە جیاوازییەکی کەم شکستی بە کاندیدی بەرەی فراوان ڤێرۆنیکا مێندۆزا ھێنا بۆ ئەوەی لە پلەی دووەمدا بێت و شوێنێکی لە گەڕی دووەمدا بەدەستبھێنێت. گەڕی دووەم لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ بەڕێوەچوو. بە پاڵپشتیی ئەوانەی دژی فوجیمۆری بوون، کوچینسکی بە جیاوازییەکی کەم کە کەمتر بوو لە نیو خاڵی سەدی سەرکەوتنی بەدەستھێنا، ئەمەش وای کرد ببێتە یەکەم ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە دوای ساڵی ٢٠٠٠ەوە کە تێیدا کاندیدی دووەمی ھەڵبژاردنی پێشوو نەتوانێت ھەڵبژاردن بەدەستبھێنێت. ئەو لە ٢٨ی تەممووز وەک سەرۆک سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 3y5drrl17iefifobqo6erlgccav016c 0 293981 1571276 1570976 2026-04-02T20:09:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571276 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠١١ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ١٠ی نیسانی ٢٠١١ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک، جێگرانی سەرۆک، ١٣٠ ئەندامی کۆنگرێس و پێنج ئەندامی پەرلەمانی ئەندین بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی ھیچ کاندیدێکی سەرۆکایەتی زۆرینەی لە گەڕی یەکەمدا بەدەست نەھێنا، گەڕی دووەم لە ٥ی حوزەیران بۆ دیاریکردنی جێگرەوەی سەرۆکی دەستلەکارکێشاوە ئالان گارسیا بەڕێوەچوو. ئەفسەری پێشووی سوپا ئۆیانتا ئومالا بە جیاوازییەکی کەم شکستی بە کەیکۆ فوجیمۆری ھێنا، کە کچی سەرۆکی پێشووی زیندانیکراو [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]]یە. ئومالا لە ٢٨ی تەممووز وەک ٩٤ەمین سەرۆکی پێروو سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 6tlbrhvzkrbg73oe8trkfwhy3sam9x9 0 293982 1571277 1570975 2026-04-02T20:10:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571277 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٦ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٦ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک، دوو جێگری سەرۆک، ١٢٠ ئەندامی کۆنگرێس و پێنج ئەندامی پەرلەمانی ئەندین بۆ ماوەی ٢٠٠٦–٢٠١١ بەڕێوەچوو. لەبەر ئەوەی ھیچ کاندیدێکی سەرۆکایەتی زۆرینەی دەنگەکانی بەدەست نەھێنا، گەڕی دووەم لە ٤ی حوزەیران لەنێوان دوو کاندیدە پێشەنگەکە، ئۆیانتا ئومالا و ئالان گارسیا بەڕێوەچوو. گارسیا گەڕی دووەمی بە ڕێژەی ٥٢٫٦٣٪ بەرامبەر ٤٧٫٣٧٪ی ئومالا بردەوە. دواتر لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٦، لە ڕۆژی سەربەخۆییی پێروودا، سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 96newz5kccal9etcjdye9ob1jibaxw9 0 293983 1571278 1570974 2026-04-02T20:10:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571278 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠١ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[پێروو]] لە ٨ی نیسانی ٢٠٠١ بەڕێوەچوو، لەگەڵ گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٣ی حوزەیران. ھەڵبژاردنەکان دوای ئەوە ئەنجامدران کە سەرۆک [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] لە کاتی گەشتێکیدا بۆ ئاسیا لە [[ژاپۆن]] داوای مافی پەنابەریی کرد و لە پۆستەکەی دەستی کێشایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} sanlz0g142e1jlbdo3ptcutkye08fcn 0 293984 1571020 1570973 2026-04-02T12:01:20Z AramBot 39807 بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی 1571020 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٠ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٠ بەڕێوەچوو، لەگەڵ گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٨ی ئایار. ھەڵبژاردنەکان زۆر جێی مشتومڕ بوون و بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ساختەکاری تەماشا دەکران. سەرۆکی ئێستا [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] بۆ خولی سێیەم بە نزیکەی سێ چارەکی دەنگەکان دووبارە ھەڵبژێردرایەوە؛ بەڵام ھەڵبژاردنەکان بە تۆمەتەکانی نادەستووریبوون، بەرتیلخۆری، لایەنگریی سیستەماتیک و ساختەکاریی ڕاشکاوانەی ھەڵبژاردن ناوکەوتە بوون. ئەلیخاندرۆ تۆلێدۆ بایکۆتی گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کرد، کە تێیدا زیاتر لە ٣٠٪ی دەنگەکان بە پووچەڵ ڕاگەیەندران. فوجیمۆری دواتر دوای فەزیحەکەی داوای ھەڵبژاردنی نوێی کرد، لە [[پێروو]] ھەڵات و دەستلەکارکێشانەوەکەی لە ڕێگەی فاکسەوە لە ئوتێلێکی [[ژاپۆن]] نارد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qmo1shv9tbo4gihb8p1w9r98lts5anr 1571269 1571020 2026-04-02T20:08:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571269 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ٢٠٠٠ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٠ بەڕێوەچوو، لەگەڵ گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢٨ی ئایار. ھەڵبژاردنەکان زۆر جێی مشتومڕ بوون و بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ساختەکاری تەماشا دەکران. سەرۆکی ئێستا [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] بۆ خولی سێیەم بە نزیکەی سێ چارەکی دەنگەکان دووبارە ھەڵبژێردرایەوە؛ بەڵام ھەڵبژاردنەکان بە تۆمەتەکانی نادەستووریبوون، بەرتیلخۆری، لایەنگریی سیستەماتیک و ساختەکاریی ڕاشکاوانەی ھەڵبژاردن ناوکەوتە بوون. ئەلیخاندرۆ تۆلێدۆ بایکۆتی گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کرد، کە تێیدا زیاتر لە ٣٠٪ی دەنگەکان بە پووچەڵ ڕاگەیەندران. فوجیمۆری دواتر دوای فەزیحەکەی داوای ھەڵبژاردنی نوێی کرد، لە [[پێروو]] ھەڵات و دەستلەکارکێشانەوەکەی لە ڕێگەی فاکسەوە لە ئوتێلێکی [[ژاپۆن]] نارد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} behv5rmzjdma9f2tmfuu0jdqliic4w0 0 293985 1571279 1570971 2026-04-02T20:10:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571279 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٩٥ی پێروو''' لە [[پێروو]] لە ٩ی نیسانی ١٩٩٥ بەڕێوەچوو، کە یەکەمین بوو لەژێر دەستووری ١٩٩٣دا. سەرۆکی ئێستا [[ئەلبێرتۆ فوجیمۆری]] بە ئاسانی بە ڕێژەی ٦٤٫٤٪ی دەنگەکان دووبارە ھەڵبژێردرایەوە و شکستی بە سکرتێری پێشووی گشتیی یوو ئێن خاڤیێر پێرێز دی کوێلار ھێنا، لەکاتێکدا ھاوپەیمانیی کامبیۆ ٩٠-زۆرینەی نوێی ئەو زۆرینەی کورسییەکانی لە کۆنگرێسی تازە یەک-ژووریدا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 8s8i703wew8e6utbhbikuy77j40tnr8 0 293987 1571273 1570991 2026-04-02T20:09:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571273 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٥ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٤ی نیسانی ١٩٨٥ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. ئالان گارسیا لە ھاوپەیمانیی شۆڕشگێڕی جەماوەریی ئەمریکی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٥٣٫١٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا پارتەکەی زۆرینەی لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 5g6dn10rrfrioy4u7rdt6dmo8gwqxpu 0 293988 1571274 1570990 2026-04-02T20:09:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571274 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٨٠ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٨ی ئایاری ١٩٨٠ بۆ یەکەمجار لە دوای ساڵی ١٩٦٣ەوە بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. سەرۆکی پێشوو فێرناندۆ بێلاوندێ تێری لە کارپێکردنی گەلی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٤٤٫٩٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا پارتەکەی وەک گەورەترین پارت لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mabrbz8c8dfjxj004kauzzb82jzwub2 0 293989 1571018 1570989 2026-04-02T12:01:09Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571018 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٣ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو دوای ئەوەی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردنی ١٩٦٢ دوای کودەتایەکی سەربازی پووچەڵکرانەوە. ھێزە چەکدارەکانی پێروو، کە دوای کودەتاکە وەک ئەنجومەنێکی سەربازی وڵاتیان کۆنترۆڵ کردبوو، تا ڕادەیەکی زۆر پرۆسەی ھەڵبژاردنیان کۆنترۆڵ کرد بۆ ڕێگری لە ھەڵبژاردنی ڤیکتۆر ڕائول ھایا دی لا تۆرێ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ١٩٦٢|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1962/11/peru/658157/|سەردێڕ=Peru |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[The Atlantic]] |زمان=en}}</ref> فێرناندۆ بێلاوندێ تێری، کە لەلایەن کارپێکردنی گەلی و پارتی دیموکراتی مەسیحییەوە پاڵپشتی دەکرا، ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٣٩٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا ھاوپەیمانیی شۆڕشگێڕی جەماوەریی ئەمریکی وەک گەورەترین پارت لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس دەرکەوت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[en:1962 Peruvian general election]] qzsozvrwe8lct72opa1aw91ai8sp1sd 1571271 1571018 2026-04-02T20:09:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571271 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٣ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو دوای ئەوەی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردنی ١٩٦٢ دوای کودەتایەکی سەربازی پووچەڵکرانەوە. ھێزە چەکدارەکانی پێروو، کە دوای کودەتاکە وەک ئەنجومەنێکی سەربازی وڵاتیان کۆنترۆڵ کردبوو، تا ڕادەیەکی زۆر پرۆسەی ھەڵبژاردنیان کۆنترۆڵ کرد بۆ ڕێگری لە ھەڵبژاردنی ڤیکتۆر ڕائول ھایا دی لا تۆرێ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ١٩٦٢|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1962/11/peru/658157/|سەردێڕ=Peru |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[The Atlantic]] |زمان=en}}</ref> فێرناندۆ بێلاوندێ تێری، کە لەلایەن کارپێکردنی گەلی و پارتی دیموکراتی مەسیحییەوە پاڵپشتی دەکرا، ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٣٩٪ی دەنگەکان بردەوە، لەکاتێکدا ھاوپەیمانیی شۆڕشگێڕی جەماوەریی ئەمریکی وەک گەورەترین پارت لە ھەردوو ژووری کۆنگرێس دەرکەوت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[en:1962 Peruvian general election]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 5at7dc6ngk2eq6987prizn4gxv4q31g 0 293990 1571017 1570987 2026-04-02T12:01:00Z AramBot 39807 بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی 1571017 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٢ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٠ی حوزەیرانی ١٩٦٢ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. ڤیکتۆر ڕائول ھایا دی لا تۆرێ لە پارتی ئاپریستای پێروویی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٣٣٪ی دەنگەکان بردەوە؛ بەڵام ئەمە کەمتر بوو لە مەرجی دەستووری کە یەک لەسەر سێی دەنگەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hjspmj906pvv9odhrw49lgbm147tj3s 1571272 1571017 2026-04-02T20:09:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571272 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی ١٩٦٢ی پێروو''' ھەڵبژاردنی گشتی لە [[پێروو]] لە ١٠ی حوزەیرانی ١٩٦٢ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک و ھەردوو ژووری کۆنگرێس بەڕێوەچوو. ڤیکتۆر ڕائول ھایا دی لا تۆرێ لە پارتی ئاپریستای پێروویی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی بە ڕێژەی ٣٣٪ی دەنگەکان بردەوە؛ بەڵام ئەمە کەمتر بوو لە مەرجی دەستووری کە یەک لەسەر سێی دەنگەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 04ge39uvlawr0ra55ue4tqinpd21k4s 3 293992 1571082 1571002 2026-04-02T14:58:24Z Tessla 41338 /* بەخێربێیت */ بەشی نوێ 1571082 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٠:٣٦، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == بەخێربێیت == سڵاو، بەخێربێیت بۆ ویکیپیدیا، من لێرە ڕێنوێنی تۆ دەکەم گەر بتەوێت. وتاری [[کۆبی ئەنیمەیشن]] لە ویکیپیدیای ئینگلیزی ناوەکەی چییە؟ با بیبەستمەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٨، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 24truelnz9psa88qasn2j0g3x0kds5e 1571106 1571082 2026-04-02T15:45:03Z ~2026-20373-01 75528 /* بەخێربێیت 2 */ وەڵامدانەوە 1571106 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٠:٣٦، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == بەخێربێیت == سڵاو، بەخێربێیت بۆ ویکیپیدیا، من لێرە ڕێنوێنی تۆ دەکەم گەر بتەوێت. وتاری [[کۆبی ئەنیمەیشن]] لە ویکیپیدیای ئینگلیزی ناوەکەی چییە؟ با بیبەستمەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٨، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو سوپاست دەکەم, ببورە بۆ هەر کەموکوڕیەک. لە ویکیپیدیای ئینگلیزی ناوەکەی Animation Kobe [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-20373-01|&#126;2026-20373-01]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-20373-01|talk]]) ١٥:٤٥، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) qbe1vbctuh1cmn86tyf3c42tin5lilg 1571128 1571106 2026-04-02T16:19:56Z Tessla 41338 /* بەخێربێیت 2 */ وەڵامدانەوە 1571128 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٠:٣٦، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == بەخێربێیت == سڵاو، بەخێربێیت بۆ ویکیپیدیا، من لێرە ڕێنوێنی تۆ دەکەم گەر بتەوێت. وتاری [[کۆبی ئەنیمەیشن]] لە ویکیپیدیای ئینگلیزی ناوەکەی چییە؟ با بیبەستمەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٨، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو سوپاست دەکەم, ببورە بۆ هەر کەموکوڕیەک. لە ویکیپیدیای ئینگلیزی ناوەکەی Animation Kobe [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-20373-01|&#126;2026-20373-01]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-20373-01|talk]]) ١٥:٤٥، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئایپییەکەت دەرکەوتووە، کاتێک قسە دەکەیت بان دێیتە ویکیپیدیا، بەشێوەی ئەکاونتەکەت وەرە ویکیپیدیا. چیت ویست ئێمە یارمەتیت دەدەین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:١٩، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 2nl3qv0kwzfc88z75osw39fuafbiqi5 0 293993 1571015 1571010 2026-04-02T12:00:49Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1571015 wikitext text/x-wiki '''[[ئەنیمەیشن کۆبی|ئەنیمەیشنی کۆبی]]''' (بە ژاپۆنی: アニメーション神戸) چالاکییەک بوو کە لەلایەن شاری کۆبی لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بە مەبەستی پەرەپێدانی ئەنیمێ و میدیا بینراوەکانی تر. '''خەڵاتەکانی ئەنیمەیشنی کۆبی''' (アニメーション神戸賞) ساڵانە تا ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن شاری کۆبی و لیژنەی ڕێکخەرەوە دەبەخشرا بە داهێنەران و بەرهەمەکان.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Animation Kobe |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Animation_Kobe&oldid=1319831647 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> '''ئەنیمەیشنی کۆبی''' ساڵانە لە شاری کۆبی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ٢٠١٥ بەڕێوەدەچوو. جگە لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکان، چالاکییەکە چەندین کۆڕی گفتوگۆ و نمایشی بەرهەمە براوەکانی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یازدەیەمین خولی چالاکییەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ لە وێبسایتی فەرمییەوە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Animation Kobe |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Animation_Kobe&oldid=1319831647 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> <references /> g6o1zl72fhxvx7zucnqdbo7yvkys1br 1571083 1571015 2026-04-02T14:59:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1571083 wikitext text/x-wiki '''ئەنیمەیشن کۆبی''' (بە [[ژاپۆنی]]: アニメーション神戸) چالاکییەک بوو کە لەلایەن شاری کۆبی لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بە مەبەستی پەرەپێدانی ئەنیمێ و میدیا بینراوەکانی تر. '''خەڵاتەکانی ئەنیمەیشنی کۆبی''' (アニメーション神戸賞) ساڵانە تا ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن شاری کۆبی و لیژنەی ڕێکخەرەوە دەبەخشرا بە داھێنەران و بەرھەمەکان.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Animation Kobe |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Animation_Kobe&oldid=1319831647 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> ئەنیمەیشنی کۆبی ساڵانە لە شاری کۆبی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ٢٠١٥ بەڕێوەدەچوو. جگە لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکان، چالاکییەکە چەندین کۆڕی گفتوگۆ و نمایشی بەرھەمە براوەکانی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یازدەیەمین خولی چالاکییەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ لە وێبسایتی فەرمییەوە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Animation Kobe |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Animation_Kobe&oldid=1319831647 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref>{{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} tads6g43hh8v0b3ag69z8rrfrwa7vhw 1571084 1571083 2026-04-02T14:59:50Z Tessla 41338 1571084 wikitext text/x-wiki '''ئەنیمەیشن کۆبی''' (بە [[ژاپۆنی]]: アニメーション神戸) چالاکییەک بوو کە لەلایەن شاری کۆبی لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بە مەبەستی پەرەپێدانی ئەنیمێ و میدیا بینراوەکانی تر. '''خەڵاتەکانی ئەنیمەیشنی کۆبی''' (アニメーション神戸賞) ساڵانە تا ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن شاری کۆبی و لیژنەی ڕێکخەرەوە دەبەخشرا بە داھێنەران و بەرھەمەکان.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Animation Kobe |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Animation_Kobe&oldid=1319831647 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> ئەنیمەیشنی کۆبی ساڵانە لە شاری کۆبی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ٢٠١٥ بەڕێوەدەچوو. جگە لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکان، چالاکییەکە چەندین کۆڕی گفتوگۆ و نمایشی بەرھەمە براوەکانی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یازدەیەمین خولی چالاکییەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ لە وێبسایتی فەرمییەوە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 6lgnlp976tew3t2qpwdmzakwqpaz6g5 1571085 1571084 2026-04-02T15:00:11Z Tessla 41338 1571085 wikitext text/x-wiki '''ئەنیمەیشن کۆبی''' (بە [[ژاپۆنی]]: アニメーション神戸) چالاکییەک بوو کە لەلایەن شاری کۆبی لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بە مەبەستی پەرەپێدانی ئەنیمێ و میدیا بینراوەکانی تر. '''خەڵاتەکانی ئەنیمەیشنی کۆبی''' (アニメーション神戸賞) ساڵانە تا ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن شاری کۆبی و لیژنەی ڕێکخەرەوە دەبەخشرا بە داھێنەران و بەرھەمەکان. ئەنیمەیشنی کۆبی ساڵانە لە شاری کۆبی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ٢٠١٥ بەڕێوەدەچوو. جگە لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکان، چالاکییەکە چەندین کۆڕی گفتوگۆ و نمایشی بەرھەمە براوەکانی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یازدەیەمین خولی چالاکییەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ لە وێبسایتی فەرمییەوە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} e2o9zwfpui4b70issr42zjn5lqmclz7 1571129 1571085 2026-04-02T16:20:29Z Tessla 41338 1571129 wikitext text/x-wiki '''ئەنیمەیشن کۆبی''' (بە [[ژاپۆنی]]: アニメーション神戸) چالاکییەک بوو کە لەلایەن شاری کۆبی لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بە مەبەستی پەرەپێدانی ئەنیمێ و میدیا بینراوەکانی تر. '''خەڵاتەکانی ئەنیمەیشنی کۆبی''' (アニメーション神戸賞) ساڵانە تا ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن شاری کۆبی و لیژنەی ڕێکخەرەوە دەبەخشرا بە داھێنەران و بەرھەمەکان. ئەنیمەیشنی کۆبی ساڵانە لە شاری کۆبی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ٢٠١٥ بەڕێوەدەچوو. جگە لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکان، چالاکییەکە چەندین کۆڕی گفتوگۆ و نمایشی بەرھەمە براوەکانی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یازدەیەمین خولی چالاکییەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ لە وێبسایتی فەرمییەوە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[en:Animation Kobe]] f3vrg8xb55fw0hxfecfvk0if3gh4k1y 1571130 1571129 2026-04-02T16:21:20Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[کۆبی ئەنیمەیشن]]ی گواستەوە بۆ [[ئەنیمەیشن کۆبی]] 1571129 wikitext text/x-wiki '''ئەنیمەیشن کۆبی''' (بە [[ژاپۆنی]]: アニメーション神戸) چالاکییەک بوو کە لەلایەن شاری کۆبی لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بە مەبەستی پەرەپێدانی ئەنیمێ و میدیا بینراوەکانی تر. '''خەڵاتەکانی ئەنیمەیشنی کۆبی''' (アニメーション神戸賞) ساڵانە تا ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن شاری کۆبی و لیژنەی ڕێکخەرەوە دەبەخشرا بە داھێنەران و بەرھەمەکان. ئەنیمەیشنی کۆبی ساڵانە لە شاری کۆبی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ٢٠١٥ بەڕێوەدەچوو. جگە لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکان، چالاکییەکە چەندین کۆڕی گفتوگۆ و نمایشی بەرھەمە براوەکانی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یازدەیەمین خولی چالاکییەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ لە وێبسایتی فەرمییەوە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[en:Animation Kobe]] f3vrg8xb55fw0hxfecfvk0if3gh4k1y 1571252 1571130 2026-04-02T20:05:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571252 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''ئەنیمەیشن کۆبی''' (بە [[ژاپۆنی]]: アニメーション神戸) چالاکییەک بوو کە لەلایەن شاری کۆبی لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بە مەبەستی پەرەپێدانی ئەنیمێ و میدیا بینراوەکانی تر. '''خەڵاتەکانی ئەنیمەیشنی کۆبی''' (アニメーション神戸賞) ساڵانە تا ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن شاری کۆبی و لیژنەی ڕێکخەرەوە دەبەخشرا بە داھێنەران و بەرھەمەکان. ئەنیمەیشنی کۆبی ساڵانە لە شاری کۆبی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ٢٠١٥ بەڕێوەدەچوو. جگە لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکان، چالاکییەکە چەندین کۆڕی گفتوگۆ و نمایشی بەرھەمە براوەکانی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یازدەیەمین خولی چالاکییەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ لە وێبسایتی فەرمییەوە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[en:Animation Kobe]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} d0emdo5js2wgtijmz8dnl64a530e57j 1571311 1571252 2026-04-02T21:02:32Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571311 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} '''ئەنیمەیشن کۆبی''' (بە [[ژاپۆنی]]: アニメーション神戸) چالاکییەک بوو کە لەلایەن شاری کۆبی لە ساڵی ١٩٩٦دا دامەزرا بە مەبەستی پەرەپێدانی ئەنیمێ و میدیا بینراوەکانی تر. '''خەڵاتەکانی ئەنیمەیشنی کۆبی''' (アニメーション神戸賞) ساڵانە تا ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن شاری کۆبی و لیژنەی ڕێکخەرەوە دەبەخشرا بە داھێنەران و بەرھەمەکان. ئەنیمەیشنی کۆبی ساڵانە لە شاری کۆبی لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ٢٠١٥ بەڕێوەدەچوو. جگە لە ڕێوڕەسمی دابەشکردنی خەڵاتەکان، چالاکییەکە چەندین کۆڕی گفتوگۆ و نمایشی بەرھەمە براوەکانی لەخۆدەگرت. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، یازدەیەمین خولی چالاکییەکە بەشێوەی ڕاستەوخۆ لە وێبسایتی فەرمییەوە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[en:Animation Kobe]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پۆل:خەڵاتەکانی ئەنیمەیشن]] lbnhihdv412y3l9itpp5i7k4g9q83xc 3 293995 1571065 2026-04-02T14:03:25Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1571065 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٠٣، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) isz8six2hzaguprvpb8v8sngks9h689 1 293996 1571081 2026-04-02T14:55:49Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571081 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گوریھیرو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571080 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190829235545/http://www.multiversitycomics.com/reviews/review-avatar-the-last-airbender-%E2%80%95-the-rift-part-one/ بۆ http://www.multiversitycomics.com/reviews/review-avatar-the-last-airbender-%e2%80%95-the-rift-part-one/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٥٥، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) jyd64h1ydgawwanhh4lckp3yh5mr7cj 0 293997 1571090 2026-04-02T15:03:49Z MeerFarhad97 74793 پەڕەی دروست کرد بە «[[پەڕگە:Smiljan Radić.jpg|وێنۆک|سمیلهان رادیچ کڵارک]]'''سمیلهان رادیچ کڵارک''' (لەدایکبووی: ۱۹٦٥/٦/۲۱) تەلارسازێکی خەڵکی [[چیلی]]یە. کارەکانی بریتیین لە بینای نیشتەجێبوون، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان، و دامەزراوە کاتییەکان. لە ساڵی ۲۰۲٦ توانی خەڵاتی نژیاروانیی...»ەوە 1571090 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Smiljan Radić.jpg|وێنۆک|سمیلهان رادیچ کڵارک]]'''سمیلهان رادیچ کڵارک''' (لەدایکبووی: ۱۹٦٥/٦/۲۱) تەلارسازێکی خەڵکی [[چیلی]]یە. کارەکانی بریتیین لە بینای نیشتەجێبوون، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان، و دامەزراوە کاتییەکان. لە ساڵی ۲۰۲٦ توانی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]] بە دەست بهێنێت. ==ژیانی سەرەتایی و خوێندن== ڕادیچ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٥ لە [[سانتیاگۆ]] لەدایکبووە، باوکی سمیلهان ڕادیچ پیراینۆ و دایکیشی کۆرا کلارک ڕامیرێز بووە. باپیرەی بنەماڵەی باوکی لە ساڵی ١٩١٩ لە دوورگەی براچەوە کە [[کرواتیا]]ی ئێستا دەکات کۆچی کردووە بۆ چیلی، و بنەماڵەى دایکی سەرچاوەیان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]ە بووە. سمیلهان لە [[زانکۆی کاسۆلیکی پاپای چیلی]] تەلارسازی خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٩ دەرچووە. دوای تەواوکردنی بڕوانامەکەی، لە زانکۆی [[ڤێنیز]] لە [[ئیتاڵیا]] بەشی مێژووی خوێندووە و گەشتێکی بە ئەوروپادا کردووە. ==سەرچاوەکان== * {{Cite web |title=Pritzker-Preis 2026 / Smiljan Radić Clarke ausgezeichnet |url=https://www.baunetz.de/meldungen/Meldungen-Smiljan_Radi_Clarke_ausgezeichnet_10267572.html |language=de |website=BauNetz |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Matzig |first=Gerhard |date=12 March 2026 |title=Pritzker-Preis für Architektur an Smiljan Radić |url=https://www.sueddeutsche.de/kultur/pritzker-preis-architektur-smiljan-radic-epstein-files-li.3451957 |language=de |website=Süddeutsche.de |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Radic |first=Smiljan |title=Smiljan Radic · Divisare |url=https://divisare.com/authors/2144728545-smiljan-radic |website=Divisare |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Šmídek |first=Petr |date=1 May 2017 |title=Interview with Smiljan Radić |url=https://www.archiweb.cz/en/n/interview/rozhovor-se-smiljanem-radi-em |publisher=Petr Šmídek |access-date=13 March 2026}} * {{Cite book |last1=Volz |first1=Jochen |last2=Enderby |first2=Emma |date=2014 |title=Smiljan Radić |location=London |publisher=Koenig Books |isbn=978-3-86335-604-0}} kk4l2sz8219ay053c84qtwb6r5ds3bb 1571121 1571090 2026-04-02T16:03:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Smiljan Radic}} 1571121 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Smiljan Radić.jpg|وێنۆک|سمیلهان رادیچ کڵارک]]'''سمیلهان رادیچ کڵارک''' (لەدایکبووی: ۱۹٦٥/٦/۲۱) تەلارسازێکی خەڵکی [[چیلی]]یە. کارەکانی بریتیین لە بینای نیشتەجێبوون، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان، و دامەزراوە کاتییەکان. لە ساڵی ۲۰۲٦ توانی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]] بە دەست بهێنێت. ==ژیانی سەرەتایی و خوێندن== ڕادیچ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٥ لە [[سانتیاگۆ]] لەدایکبووە، باوکی سمیلهان ڕادیچ پیراینۆ و دایکیشی کۆرا کلارک ڕامیرێز بووە. باپیرەی بنەماڵەی باوکی لە ساڵی ١٩١٩ لە دوورگەی براچەوە کە [[کرواتیا]]ی ئێستا دەکات کۆچی کردووە بۆ چیلی، و بنەماڵەى دایکی سەرچاوەیان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]ە بووە. سمیلهان لە [[زانکۆی کاسۆلیکی پاپای چیلی]] تەلارسازی خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٩ دەرچووە. دوای تەواوکردنی بڕوانامەکەی، لە زانکۆی [[ڤێنیز]] لە [[ئیتاڵیا]] بەشی مێژووی خوێندووە و گەشتێکی بە ئەوروپادا کردووە. ==سەرچاوەکان== * {{Cite web |title=Pritzker-Preis 2026 / Smiljan Radić Clarke ausgezeichnet |url=https://www.baunetz.de/meldungen/Meldungen-Smiljan_Radi_Clarke_ausgezeichnet_10267572.html |language=de |website=BauNetz |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Matzig |first=Gerhard |date=12 March 2026 |title=Pritzker-Preis für Architektur an Smiljan Radić |url=https://www.sueddeutsche.de/kultur/pritzker-preis-architektur-smiljan-radic-epstein-files-li.3451957 |language=de |website=Süddeutsche.de |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Radic |first=Smiljan |title=Smiljan Radic · Divisare |url=https://divisare.com/authors/2144728545-smiljan-radic |website=Divisare |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Šmídek |first=Petr |date=1 May 2017 |title=Interview with Smiljan Radić |url=https://www.archiweb.cz/en/n/interview/rozhovor-se-smiljanem-radi-em |publisher=Petr Šmídek |access-date=13 March 2026}} * {{Cite book |last1=Volz |first1=Jochen |last2=Enderby |first2=Emma |date=2014 |title=Smiljan Radić |location=London |publisher=Koenig Books |isbn=978-3-86335-604-0}} {{پۆلی کۆمنز|Smiljan Radic}} 2esfd20pxlo7shajleabinzbrnwlqsc 1571144 1571121 2026-04-02T17:01:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:نژیاروانی|نژیاروانی]] 1571144 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Smiljan Radić.jpg|وێنۆک|سمیلهان رادیچ کڵارک]]'''سمیلهان رادیچ کڵارک''' (لەدایکبووی: ۱۹٦٥/٦/۲۱) تەلارسازێکی خەڵکی [[چیلی]]یە. کارەکانی بریتیین لە بینای نیشتەجێبوون، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان، و دامەزراوە کاتییەکان. لە ساڵی ۲۰۲٦ توانی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]] بە دەست بهێنێت. ==ژیانی سەرەتایی و خوێندن== ڕادیچ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٥ لە [[سانتیاگۆ]] لەدایکبووە، باوکی سمیلهان ڕادیچ پیراینۆ و دایکیشی کۆرا کلارک ڕامیرێز بووە. باپیرەی بنەماڵەی باوکی لە ساڵی ١٩١٩ لە دوورگەی براچەوە کە [[کرواتیا]]ی ئێستا دەکات کۆچی کردووە بۆ چیلی، و بنەماڵەى دایکی سەرچاوەیان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]ە بووە. سمیلهان لە [[زانکۆی کاسۆلیکی پاپای چیلی]] تەلارسازی خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٩ دەرچووە. دوای تەواوکردنی بڕوانامەکەی، لە زانکۆی [[ڤێنیز]] لە [[ئیتاڵیا]] بەشی مێژووی خوێندووە و گەشتێکی بە ئەوروپادا کردووە. ==سەرچاوەکان== * {{Cite web |title=Pritzker-Preis 2026 / Smiljan Radić Clarke ausgezeichnet |url=https://www.baunetz.de/meldungen/Meldungen-Smiljan_Radi_Clarke_ausgezeichnet_10267572.html |language=de |website=BauNetz |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Matzig |first=Gerhard |date=12 March 2026 |title=Pritzker-Preis für Architektur an Smiljan Radić |url=https://www.sueddeutsche.de/kultur/pritzker-preis-architektur-smiljan-radic-epstein-files-li.3451957 |language=de |website=Süddeutsche.de |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Radic |first=Smiljan |title=Smiljan Radic · Divisare |url=https://divisare.com/authors/2144728545-smiljan-radic |website=Divisare |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Šmídek |first=Petr |date=1 May 2017 |title=Interview with Smiljan Radić |url=https://www.archiweb.cz/en/n/interview/rozhovor-se-smiljanem-radi-em |publisher=Petr Šmídek |access-date=13 March 2026}} * {{Cite book |last1=Volz |first1=Jochen |last2=Enderby |first2=Emma |date=2014 |title=Smiljan Radić |location=London |publisher=Koenig Books |isbn=978-3-86335-604-0}} {{پۆلی کۆمنز|Smiljan Radic}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|نژیاروانی}} suiroqfdwpromziuzbx07iqyyu4fh83 1571192 1571144 2026-04-02T18:05:45Z MeerFarhad97 74793 زیادکردنی دەروازەی چیلی 1571192 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Smiljan Radić.jpg|وێنۆک|سمیلهان رادیچ کڵارک]]'''سمیلهان رادیچ کڵارک''' (لەدایکبووی: ۱۹٦٥/٦/۲۱) تەلارسازێکی خەڵکی [[چیلی]]یە. کارەکانی بریتیین لە بینای نیشتەجێبوون، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان، و دامەزراوە کاتییەکان. لە ساڵی ۲۰۲٦ توانی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]] بە دەست بهێنێت. ==ژیانی سەرەتایی و خوێندن== ڕادیچ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٥ لە [[سانتیاگۆ]] لەدایکبووە، باوکی سمیلهان ڕادیچ پیراینۆ و دایکیشی کۆرا کلارک ڕامیرێز بووە. باپیرەی بنەماڵەی باوکی لە ساڵی ١٩١٩ لە دوورگەی براچەوە کە [[کرواتیا]]ی ئێستا دەکات کۆچی کردووە بۆ چیلی، و بنەماڵەى دایکی سەرچاوەیان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]ە بووە. سمیلهان لە [[زانکۆی کاسۆلیکی پاپای چیلی]] تەلارسازی خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٩ دەرچووە. دوای تەواوکردنی بڕوانامەکەی، لە زانکۆی [[ڤێنیز]] لە [[ئیتاڵیا]] بەشی مێژووی خوێندووە و گەشتێکی بە ئەوروپادا کردووە. ==سەرچاوەکان== * {{Cite web |title=Pritzker-Preis 2026 / Smiljan Radić Clarke ausgezeichnet |url=https://www.baunetz.de/meldungen/Meldungen-Smiljan_Radi_Clarke_ausgezeichnet_10267572.html |language=de |website=BauNetz |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Matzig |first=Gerhard |date=12 March 2026 |title=Pritzker-Preis für Architektur an Smiljan Radić |url=https://www.sueddeutsche.de/kultur/pritzker-preis-architektur-smiljan-radic-epstein-files-li.3451957 |language=de |website=Süddeutsche.de |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Radic |first=Smiljan |title=Smiljan Radic · Divisare |url=https://divisare.com/authors/2144728545-smiljan-radic |website=Divisare |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Šmídek |first=Petr |date=1 May 2017 |title=Interview with Smiljan Radić |url=https://www.archiweb.cz/en/n/interview/rozhovor-se-smiljanem-radi-em |publisher=Petr Šmídek |access-date=13 March 2026}} * {{Cite book |last1=Volz |first1=Jochen |last2=Enderby |first2=Emma |date=2014 |title=Smiljan Radić |location=London |publisher=Koenig Books |isbn=978-3-86335-604-0}} {{پۆلی کۆمنز|Smiljan Radic}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|نژیاروانی|چیلی}} 56zvxjjyrgq6kziv3ay85tjt28lm11x 1571225 1571192 2026-04-02T20:01:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571225 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Smiljan Radić.jpg|وێنۆک|سمیلهان رادیچ کڵارک]]'''سمیلهان رادیچ کڵارک''' (لەدایکبووی: ۱۹٦٥/٦/۲۱) تەلارسازێکی خەڵکی [[چیلی]]یە. کارەکانی بریتیین لە بینای نیشتەجێبوون، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان، و دامەزراوە کاتییەکان. لە ساڵی ۲۰۲٦ توانی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]] بە دەست بهێنێت. ==ژیانی سەرەتایی و خوێندن== ڕادیچ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٥ لە [[سانتیاگۆ]] لەدایکبووە، باوکی سمیلهان ڕادیچ پیراینۆ و دایکیشی کۆرا کلارک ڕامیرێز بووە. باپیرەی بنەماڵەی باوکی لە ساڵی ١٩١٩ لە دوورگەی براچەوە کە [[کرواتیا]]ی ئێستا دەکات کۆچی کردووە بۆ چیلی، و بنەماڵەى دایکی سەرچاوەیان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]ە بووە. سمیلهان لە [[زانکۆی کاسۆلیکی پاپای چیلی]] تەلارسازی خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٩ دەرچووە. دوای تەواوکردنی بڕوانامەکەی، لە زانکۆی [[ڤێنیز]] لە [[ئیتاڵیا]] بەشی مێژووی خوێندووە و گەشتێکی بە ئەوروپادا کردووە. ==سەرچاوەکان== * {{Cite web |title=Pritzker-Preis 2026 / Smiljan Radić Clarke ausgezeichnet |url=https://www.baunetz.de/meldungen/Meldungen-Smiljan_Radi_Clarke_ausgezeichnet_10267572.html |language=de |website=BauNetz |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Matzig |first=Gerhard |date=12 March 2026 |title=Pritzker-Preis für Architektur an Smiljan Radić |url=https://www.sueddeutsche.de/kultur/pritzker-preis-architektur-smiljan-radic-epstein-files-li.3451957 |language=de |website=Süddeutsche.de |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Radic |first=Smiljan |title=Smiljan Radic · Divisare |url=https://divisare.com/authors/2144728545-smiljan-radic |website=Divisare |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Šmídek |first=Petr |date=1 May 2017 |title=Interview with Smiljan Radić |url=https://www.archiweb.cz/en/n/interview/rozhovor-se-smiljanem-radi-em |publisher=Petr Šmídek |access-date=13 March 2026}} * {{Cite book |last1=Volz |first1=Jochen |last2=Enderby |first2=Emma |date=2014 |title=Smiljan Radić |location=London |publisher=Koenig Books |isbn=978-3-86335-604-0}} {{پۆلی کۆمنز|Smiljan Radic}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|نژیاروانی|چیلی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qdu7g89iwlijsz9gl5xfuyu4k4gh2zr 1571312 1571225 2026-04-02T21:03:39Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571312 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Smiljan Radić.jpg|وێنۆک|سمیلهان رادیچ کڵارک]]'''سمیلهان رادیچ کڵارک''' (لەدایکبووی: ۱۹٦٥/٦/۲۱) تەلارسازێکی خەڵکی [[چیلی]]یە. کارەکانی بریتیین لە بینای نیشتەجێبوون، دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکان، و دامەزراوە کاتییەکان. لە ساڵی ۲۰۲٦ توانی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]] بە دەست بهێنێت. ==ژیانی سەرەتایی و خوێندن== ڕادیچ لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٦٥ لە [[سانتیاگۆ]] لەدایکبووە، باوکی سمیلهان ڕادیچ پیراینۆ و دایکیشی کۆرا کلارک ڕامیرێز بووە. باپیرەی بنەماڵەی باوکی لە ساڵی ١٩١٩ لە دوورگەی براچەوە کە [[کرواتیا]]ی ئێستا دەکات کۆچی کردووە بۆ چیلی، و بنەماڵەى دایکی سەرچاوەیان لە [[شانشینی یەکگرتوو]]ە بووە. سمیلهان لە [[زانکۆی کاسۆلیکی پاپای چیلی]] تەلارسازی خوێندووە و لە ساڵی ١٩٨٩ دەرچووە. دوای تەواوکردنی بڕوانامەکەی، لە زانکۆی [[ڤێنیز]] لە [[ئیتاڵیا]] بەشی مێژووی خوێندووە و گەشتێکی بە ئەوروپادا کردووە. ==سەرچاوەکان== * {{Cite web |title=Pritzker-Preis 2026 / Smiljan Radić Clarke ausgezeichnet |url=https://www.baunetz.de/meldungen/Meldungen-Smiljan_Radi_Clarke_ausgezeichnet_10267572.html |language=de |website=BauNetz |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Matzig |first=Gerhard |date=12 March 2026 |title=Pritzker-Preis für Architektur an Smiljan Radić |url=https://www.sueddeutsche.de/kultur/pritzker-preis-architektur-smiljan-radic-epstein-files-li.3451957 |language=de |website=Süddeutsche.de |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Radic |first=Smiljan |title=Smiljan Radic · Divisare |url=https://divisare.com/authors/2144728545-smiljan-radic |website=Divisare |access-date=13 March 2026}} * {{Cite web |last=Šmídek |first=Petr |date=1 May 2017 |title=Interview with Smiljan Radić |url=https://www.archiweb.cz/en/n/interview/rozhovor-se-smiljanem-radi-em |publisher=Petr Šmídek |access-date=13 March 2026}} * {{Cite book |last1=Volz |first1=Jochen |last2=Enderby |first2=Emma |date=2014 |title=Smiljan Radić |location=London |publisher=Koenig Books |isbn=978-3-86335-604-0}} {{پۆلی کۆمنز|Smiljan Radic}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|نژیاروانی|چیلی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] 0facfoqpdit7wzz5xocuz31xzyhxj8p 10 293998 1571091 2026-04-02T15:07:49Z Tessla 41338 پەڕەی دروست کرد بە «{{ئەرشیڤی وتووێژ}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{...»ەوە 1571091 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} == ٢٠٢٥ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === === ئاب === === تەممووز === * [[٢٤ی تەممووز]] – '''[[ململانێی سنووریی ٢٠٢٥ی کەمبۆدیا و تایلەند|پێکدادانی چەکداری]]''' لەسەر [[سنووری کەمبۆدیا و تایلەند]] لە درێژەی ناکۆکییە سنوورییەکاندا دەستی پێکرد. * [[١١ی تەممووز]] – گرووپێکی ٣٠ کەسی لە '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''' پێکھاتوو لە ١٥ گەریلای ژن و ١٥ گەریلای پیاو لە [[ئەشکەوتی جاسەنە]] لە نزیک گوندی [[کانی خان]]، وەک نیازپاکییەک بۆ پرۆسەی ئاشتی چەکەکانیان سووتاند. === حوزەیران === * [[٢٢ی حوزەیران]] – '''[[ھێرش بۆ سەر کڵێسای مار ئیلیاس|ھێرش]]''' بۆ سەر [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|کڵێسایەکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] لە [[دیمەشق]]، لانیکەم بووە ھۆی کوژرانی ٢٥ کەس. * [[١٣ی حوزەیران]] – [[ئیسرائیل]] بنکە ئەتۆمییەکان و ھەندێک لە کەسایەتییە ئەتۆمی و سەربازییەکانی ئێرانی لە '''[[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|چەندین ھێرش]]دا''' کردە ئامانج. * [[٣ی حوزەیران]] – '''[[لی جای میوونگ]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور]] ھەڵبژێردرا. === ئایار === * [[٣١ی ئایار]] – '''[[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان]]''' لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]دا بۆ یەکەمین جار نازناوی یەکەمی بەدەستھێنا. * [[٢٦ی ئایار]] – لە [[تۆپی پێ]]دا، '''[[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|یانەی لیڤەرپوول]]''' بووە براوەی [[خولی نایابی ئینگلیزی]]. * [[١٧ی ئایار]] – [[نەمسا]] بووە براوەی جامی '''[[پێشبڕکێی گۆرانیی یورۆڤیژن]]'''. * [[١٣ی ئایار]] – '''[[خۆزێ موخیکا]]''' سەرۆک کۆماری پێشووی [[ئوروگوای]]، لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[١٢ی ئایار]] – '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''' دوای زیاتر لە چوار دەیە خەباتی چەکداری، بڕیاری دا خۆی ھەڵبوەشێنێتەوە و کۆتایی بە [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە|ناکۆکییەکەی لەگەڵ تورکیا]] بھێنێت. * [[٨ی ئایار]] – ڕۆبێرت فڕانسس پڕۆڤست وەک '''[[پاپا لیۆی چواردەیەم]]''' ھەڵبژێردرا و بووە یەکەم [[پاپا]]ی ئەمریکیی کڵێسای کاتۆلیک. * [[٧ی ئایار]] – [[ھیندستان]] بە '''[[پێکدادانەکانی ٢٠٢٥ی ھیندستان و پاکستان|چەند لێدانێکی مووشەکی]]''' ھێرشی کردە سەر ھەندێک شوێن لە [[پاکستان]]. * [[٦ی ئایار]] – '''[[فریدریش مێرتس]]''' وەک [[ڕاوێژکاری ئەڵمانیا|ڕاوێژکاری نوێی ئەڵمانیا]] دەستبەکار بوو. === نیسان === * [[٢١ی نیسان]] – '''[[پاپا فرانسیس]]''' لە تەمەنی ٨٨ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === ئازار === * [[١٩ی ئازار]] – دوای [[گرتنی ئەکرەم ئیمامئۆغلوو|دەستبەسەرکردن]]ی سەرۆکی شارەوانیی ئەستەمبوڵ، [[ئەکرەم ئیمامئۆغلوو]] لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|پۆلیسی نیشتمانی]]یەوە، '''[[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا|خۆپیشاندانەکانی دژی حکوومەت]]''' لە سەرتاسەری تورکیادا دەستی پێکرد. * [[١٥ی ئازار]] – لە [[یەمەن]]، ٥٣ کەس بەھۆی '''[[ھێرشەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سەر یەمەن (ئازاری ٢٠٢٥)|ھێرشە دەریایی و ئاسمانییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]''' کوژران. * [[١٤ی ئازار]] – [[مارک کارنی]] ''(لە وێنەکەدا)'' دوای سەرکەوتن لە '''[[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی پارتی لیبراڵی کەنەدا (٢٠٢٥)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی پارتی لیبراڵ]]'''، بووە [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] و جێگای [[جەستن تروودۆو]]ی گرتەوە. * [[١٢ی ئازار]] – [[مارتن فیستەر]] وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی فیدراڵی (سویس)|ئەنجومەنی فیدراڵیی سویس]] '''[[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی فیدراڵیی سویس (٢٠٢٥)|ھەڵبژێردرا]]'''. * [[١١ی ئازار]] – [[سوپای ڕزگاریخوازیی بەلۆچستان]] لە [[پاکستان]]، '''[[ڕفاندنی شەمەندەفەری جەعفەر ئێکسپرێس (٢٠٢٥)|شەمەندەفەرێکی ڕفاند]]''' کە لە [[کوێتە]]وە بەرەو [[پێشاوەر]] دەڕۆیشت، لە ئەنجامدا ٣٨ کەس کوژران و زیاتر لە ٤٤٠ کەسیش ھەتا کاتی ڕزگارکردنیان ڕفێندران. * [[٤ی ئازار]] – نژیاروانی چینی، '''[[لیۆ جیاکون]]''' بووە براوەی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]]. * [[٤ی ئازار]] – [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بەسەر کەنەدا و مەکسیکدا '''[[شەڕی بازرگانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەگەڵ کەنەدا و مەکسیک (٢٠٢٥)|باج دەسەپێنێت]]'''. * [[٢ی ئازار]] – '''[[بلوو گۆست میشن ١]]ی''' [[فایەرفڵای ئیرۆسپەیس]] وەک بەشێک لە پرۆگرامی [[ناسا]] بە سەرکەوتوویی لەسەر مانگ دەنیشێت. * [[٢ی ئازار]] – لە '''[[٩٧ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]]'''، [[ئانۆرا]] پێنج خەڵاتی بردەوە و وەک [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] دەستنیشان کرا. === شوبات === * [[٢٣ی شوبات]] – لە '''[[ھەڵبژاردنی فیدراڵی ئەڵمانیا (٢٠٢٥)|ھەڵبژاردنی فیدراڵی ئەڵمانیا]]'''، [[پارتەکانی یەکێتی (ئەڵمانیا)|پارتەکانی یەکێتی]] بە ڕێبەرایەتیی [[فریدریش مێرتس]]، زۆرترین کورسییان لە [[بوندێستاگ]] بەدەستھێنا. * [[١٢ی شوبات]] – [[سەرۆک کۆماری ڕۆمانیا]]، '''[[کلاوس یۆھانس]]''' لە پۆستەکەی کشایەوە و [[ئیلی بۆلۆجان]] بەشێوەی کاتی جێگای گرتەوە. === کانوونی دووەم === * [[٣١ی کانوونی دووەم]] – بەھۆی '''[[گەشتی فڕۆکەی پزیشکیی ٠٥٦|کەوتن]]ی''' فڕۆکەیەکی [[لێرجێت ٥٥]] لە [[فیلادێلفیا]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لانیکەم ٧ کەس کوژران و ٢٢ کەس بریندار بوون. * [[٢٩ی کانوونی دووەم]] – فڕۆکەیەکی [[بیچکرافت ١٩٠٠]] لە [[ویلایەتی یوونیتی]]، [[باشووری سوودان]] '''[[کارەساتی کەوتنی فڕۆکەی بیچکرافت ١٩٠٠ی خزمەتگوزاریی ڕووناکی لە ٢٠٢٥|کەوت]]''' و لە ٢١ سەرنشینی فڕۆکەکە ٢٠ کەس گیانیان لەدەستدا. * [[٢٩ی کانوونی دووەم]] – '''[[ئەحمەد شەرع]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆک کۆمار]]ی [[حکوومەتی ڕاگوێزراوی سووریا]] دەسنیشان کرا. * [[٢٦ی کانوونی دووەم]] – '''[[ئەلێکساندەر لوکاشینکۆ]]'''، دوای ڕەتکردنەوەی خۆبەربژێرکردنی کەسایەتییەکانی ئۆپۆزیسیۆن، جارێکی تر وەک سەرۆک کۆماری [[بیلاڕووس]] ھەڵبژێردرایەوە. * [[٢٤ی کانوونی دووەم]] – '''[[بایکۆتی ٢٠٢٥ی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|زنجیرەیەک بایکۆت]]''' دژی فرۆشگاکان لە چەند وڵاتێکی [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] دەستی پێکرد. * [[٢٠ی کانوونی دووەم]] – '''[[دۆناڵد ترامپ]]''' وەک ٤٧ەمین [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سوێندی خوارد و دەستبەکار بوو. * [[٩ی کانوونی دووەم]] – '''[[جۆزێف عەون]]''' دوای دوو ساڵان قەیرانی سیاسی وەک سەرۆک کۆماری [[لوبنان]] دەستنیشان کرا. * [[٧ی کانوونی دووەم]] – بەھۆی '''[[ئاگرکەوتنەوەکانی باشووری کالیفۆڕنیا لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زنجیرەیەک ئاگری گەورە]]''' لە [[باشووری کالیفۆڕنیا]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لانیکەم ٢٥ کەس گیانیان لەدەستدا و زیاتر لە ١٢ ھەزار پێکھاتەی ناوچەکە لەناوچوون. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> s13ektyt66n2ka5oa0nhweeno7ia0e9 1571093 1571091 2026-04-02T15:12:22Z Tessla 41338 1571093 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} == ٢٠٢٥ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === * [[١٦ی ئەیلوول]] – '''[[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]'''، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی لە ٨٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === ئاب === * [[٢٢ی ئاب]] – لە ئەنجامی '''[[پێکدادانەکانی ٢٠٢٥ی سلێمانی|پێکدادانەکانی لالەزار]]''' لە [[سلێمانی]]، [[لاھور تاڵەبانی|لاھوور شێخ جەنگی]] لەگەڵ براکەی و چەندین چەکداری تر دەستبەسەر کران. * [[٧ی ئاب]] – '''[[جیم لۆڤێڵ]]'''، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی و فەرماندەی [[ئەپۆلۆ ١٣]] لە تەمەنی ٩٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === تەممووز === * [[٢٤ی تەممووز]] – '''[[ململانێی سنووریی ٢٠٢٥ی کەمبۆدیا و تایلەند|پێکدادانی چەکداری]]''' لەسەر [[سنووری کەمبۆدیا و تایلەند]] لە درێژەی ناکۆکییە سنوورییەکاندا دەستی پێکرد. * [[١١ی تەممووز]] – گرووپێکی ٣٠ کەسی لە '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''' پێکھاتوو لە ١٥ گەریلای ژن و ١٥ گەریلای پیاو لە [[ئەشکەوتی جاسەنە]] لە نزیک گوندی [[کانی خان]]، وەک نیازپاکییەک بۆ پرۆسەی ئاشتی چەکەکانیان سووتاند. === حوزەیران === * [[٢٢ی حوزەیران]] – '''[[ھێرش بۆ سەر کڵێسای مار ئیلیاس|ھێرش]]''' بۆ سەر [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|کڵێسایەکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] لە [[دیمەشق]]، لانیکەم بووە ھۆی کوژرانی ٢٥ کەس. * [[١٣ی حوزەیران]] – [[ئیسرائیل]] بنکە ئەتۆمییەکان و ھەندێک لە کەسایەتییە ئەتۆمی و سەربازییەکانی ئێرانی لە '''[[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|چەندین ھێرش]]دا''' کردە ئامانج. * [[٣ی حوزەیران]] – '''[[لی جای میوونگ]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور]] ھەڵبژێردرا. === ئایار === * [[٣١ی ئایار]] – '''[[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان]]''' لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]دا بۆ یەکەمین جار نازناوی یەکەمی بەدەستھێنا. * [[٢٦ی ئایار]] – لە [[تۆپی پێ]]دا، '''[[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|یانەی لیڤەرپوول]]''' بووە براوەی [[خولی نایابی ئینگلیزی]]. * [[١٧ی ئایار]] – [[نەمسا]] بووە براوەی جامی '''[[پێشبڕکێی گۆرانیی یورۆڤیژن]]'''. * [[١٣ی ئایار]] – '''[[خۆزێ موخیکا]]''' سەرۆک کۆماری پێشووی [[ئوروگوای]]، لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[١٢ی ئایار]] – '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''' دوای زیاتر لە چوار دەیە خەباتی چەکداری، بڕیاری دا خۆی ھەڵبوەشێنێتەوە و کۆتایی بە [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە|ناکۆکییەکەی لەگەڵ تورکیا]] بھێنێت. * [[٨ی ئایار]] – ڕۆبێرت فڕانسس پڕۆڤست وەک '''[[پاپا لیۆی چواردەیەم]]''' ھەڵبژێردرا و بووە یەکەم [[پاپا]]ی ئەمریکیی کڵێسای کاتۆلیک. * [[٧ی ئایار]] – [[ھیندستان]] بە '''[[پێکدادانەکانی ٢٠٢٥ی ھیندستان و پاکستان|چەند لێدانێکی مووشەکی]]''' ھێرشی کردە سەر ھەندێک شوێن لە [[پاکستان]]. * [[٦ی ئایار]] – '''[[فریدریش مێرتس]]''' وەک [[ڕاوێژکاری ئەڵمانیا|ڕاوێژکاری نوێی ئەڵمانیا]] دەستبەکار بوو. === نیسان === * [[٢١ی نیسان]] – '''[[پاپا فرانسیس]]''' لە تەمەنی ٨٨ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === ئازار === * [[١٩ی ئازار]] – دوای [[گرتنی ئەکرەم ئیمامئۆغلوو|دەستبەسەرکردن]]ی سەرۆکی شارەوانیی ئەستەمبوڵ، [[ئەکرەم ئیمامئۆغلوو]] لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|پۆلیسی نیشتمانی]]یەوە، '''[[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا|خۆپیشاندانەکانی دژی حکوومەت]]''' لە سەرتاسەری تورکیادا دەستی پێکرد. * [[١٥ی ئازار]] – لە [[یەمەن]]، ٥٣ کەس بەھۆی '''[[ھێرشەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سەر یەمەن (ئازاری ٢٠٢٥)|ھێرشە دەریایی و ئاسمانییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]''' کوژران. * [[١٤ی ئازار]] – [[مارک کارنی]] ''(لە وێنەکەدا)'' دوای سەرکەوتن لە '''[[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی پارتی لیبراڵی کەنەدا (٢٠٢٥)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی پارتی لیبراڵ]]'''، بووە [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] و جێگای [[جەستن تروودۆو]]ی گرتەوە. * [[١٢ی ئازار]] – [[مارتن فیستەر]] وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی فیدراڵی (سویس)|ئەنجومەنی فیدراڵیی سویس]] '''[[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی فیدراڵیی سویس (٢٠٢٥)|ھەڵبژێردرا]]'''. * [[١١ی ئازار]] – [[سوپای ڕزگاریخوازیی بەلۆچستان]] لە [[پاکستان]]، '''[[ڕفاندنی شەمەندەفەری جەعفەر ئێکسپرێس (٢٠٢٥)|شەمەندەفەرێکی ڕفاند]]''' کە لە [[کوێتە]]وە بەرەو [[پێشاوەر]] دەڕۆیشت، لە ئەنجامدا ٣٨ کەس کوژران و زیاتر لە ٤٤٠ کەسیش ھەتا کاتی ڕزگارکردنیان ڕفێندران. * [[٤ی ئازار]] – نژیاروانی چینی، '''[[لیۆ جیاکون]]''' بووە براوەی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]]. * [[٤ی ئازار]] – [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بەسەر کەنەدا و مەکسیکدا '''[[شەڕی بازرگانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەگەڵ کەنەدا و مەکسیک (٢٠٢٥)|باج دەسەپێنێت]]'''. * [[٢ی ئازار]] – '''[[بلوو گۆست میشن ١]]ی''' [[فایەرفڵای ئیرۆسپەیس]] وەک بەشێک لە پرۆگرامی [[ناسا]] بە سەرکەوتوویی لەسەر مانگ دەنیشێت. * [[٢ی ئازار]] – لە '''[[٩٧ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]]'''، [[ئانۆرا]] پێنج خەڵاتی بردەوە و وەک [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] دەستنیشان کرا. === شوبات === * [[٢٣ی شوبات]] – لە '''[[ھەڵبژاردنی فیدراڵی ئەڵمانیا (٢٠٢٥)|ھەڵبژاردنی فیدراڵی ئەڵمانیا]]'''، [[پارتەکانی یەکێتی (ئەڵمانیا)|پارتەکانی یەکێتی]] بە ڕێبەرایەتیی [[فریدریش مێرتس]]، زۆرترین کورسییان لە [[بوندێستاگ]] بەدەستھێنا. * [[١٢ی شوبات]] – [[سەرۆک کۆماری ڕۆمانیا]]، '''[[کلاوس یۆھانس]]''' لە پۆستەکەی کشایەوە و [[ئیلی بۆلۆجان]] بەشێوەی کاتی جێگای گرتەوە. === کانوونی دووەم === * [[٣١ی کانوونی دووەم]] – بەھۆی '''[[گەشتی فڕۆکەی پزیشکیی ٠٥٦|کەوتن]]ی''' فڕۆکەیەکی [[لێرجێت ٥٥]] لە [[فیلادێلفیا]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لانیکەم ٧ کەس کوژران و ٢٢ کەس بریندار بوون. * [[٢٩ی کانوونی دووەم]] – فڕۆکەیەکی [[بیچکرافت ١٩٠٠]] لە [[ویلایەتی یوونیتی]]، [[باشووری سوودان]] '''[[کارەساتی کەوتنی فڕۆکەی بیچکرافت ١٩٠٠ی خزمەتگوزاریی ڕووناکی لە ٢٠٢٥|کەوت]]''' و لە ٢١ سەرنشینی فڕۆکەکە ٢٠ کەس گیانیان لەدەستدا. * [[٢٩ی کانوونی دووەم]] – '''[[ئەحمەد شەرع]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆک کۆمار]]ی [[حکوومەتی ڕاگوێزراوی سووریا]] دەسنیشان کرا. * [[٢٦ی کانوونی دووەم]] – '''[[ئەلێکساندەر لوکاشینکۆ]]'''، دوای ڕەتکردنەوەی خۆبەربژێرکردنی کەسایەتییەکانی ئۆپۆزیسیۆن، جارێکی تر وەک سەرۆک کۆماری [[بیلاڕووس]] ھەڵبژێردرایەوە. * [[٢٤ی کانوونی دووەم]] – '''[[بایکۆتی ٢٠٢٥ی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|زنجیرەیەک بایکۆت]]''' دژی فرۆشگاکان لە چەند وڵاتێکی [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] دەستی پێکرد. * [[٢٠ی کانوونی دووەم]] – '''[[دۆناڵد ترامپ]]''' وەک ٤٧ەمین [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سوێندی خوارد و دەستبەکار بوو. * [[٩ی کانوونی دووەم]] – '''[[جۆزێف عەون]]''' دوای دوو ساڵان قەیرانی سیاسی وەک سەرۆک کۆماری [[لوبنان]] دەستنیشان کرا. * [[٧ی کانوونی دووەم]] – بەھۆی '''[[ئاگرکەوتنەوەکانی باشووری کالیفۆڕنیا لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زنجیرەیەک ئاگری گەورە]]''' لە [[باشووری کالیفۆڕنیا]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لانیکەم ٢٥ کەس گیانیان لەدەستدا و زیاتر لە ١٢ ھەزار پێکھاتەی ناوچەکە لەناوچوون. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> tgpz21k4yu0f0au22aspu8xwareeepc 1571094 1571093 2026-04-02T15:14:10Z Tessla 41338 1571094 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} == ٢٠٢٥ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === * [[١١ی تشرینی دووەم]] – '''[[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢٥|ھەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق]]''' بە بەشداریی دەیان لایەنی سیاسی لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]] بەڕێوەچوو. * [[١٠ی تشرینی یەکەم]] – '''[[ماریا کۆرینا ماچادۆ]]''' [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]]ی بۆ چالاکییە دیموکراسییەکانی لە ڤێنیزوێلا [[خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی ٢٠٢٥|پێ بەخشرا]]. === ئەیلوول === * [[١٦ی ئەیلوول]] – '''[[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]'''، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی لە ٨٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === ئاب === * [[٢٢ی ئاب]] – لە ئەنجامی '''[[پێکدادانەکانی ٢٠٢٥ی سلێمانی|پێکدادانەکانی لالەزار]]''' لە [[سلێمانی]]، [[لاھور تاڵەبانی|لاھوور شێخ جەنگی]] لەگەڵ براکەی و چەندین چەکداری تر دەستبەسەر کران. * [[٧ی ئاب]] – '''[[جیم لۆڤێڵ]]'''، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی و فەرماندەی [[ئەپۆلۆ ١٣]] لە تەمەنی ٩٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === تەممووز === * [[٢٤ی تەممووز]] – '''[[ململانێی سنووریی ٢٠٢٥ی کەمبۆدیا و تایلەند|پێکدادانی چەکداری]]''' لەسەر [[سنووری کەمبۆدیا و تایلەند]] لە درێژەی ناکۆکییە سنوورییەکاندا دەستی پێکرد. * [[١١ی تەممووز]] – گرووپێکی ٣٠ کەسی لە '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''' پێکھاتوو لە ١٥ گەریلای ژن و ١٥ گەریلای پیاو لە [[ئەشکەوتی جاسەنە]] لە نزیک گوندی [[کانی خان]]، وەک نیازپاکییەک بۆ پرۆسەی ئاشتی چەکەکانیان سووتاند. === حوزەیران === * [[٢٢ی حوزەیران]] – '''[[ھێرش بۆ سەر کڵێسای مار ئیلیاس|ھێرش]]''' بۆ سەر [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|کڵێسایەکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] لە [[دیمەشق]]، لانیکەم بووە ھۆی کوژرانی ٢٥ کەس. * [[١٣ی حوزەیران]] – [[ئیسرائیل]] بنکە ئەتۆمییەکان و ھەندێک لە کەسایەتییە ئەتۆمی و سەربازییەکانی ئێرانی لە '''[[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|چەندین ھێرش]]دا''' کردە ئامانج. * [[٣ی حوزەیران]] – '''[[لی جای میوونگ]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور]] ھەڵبژێردرا. === ئایار === * [[٣١ی ئایار]] – '''[[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان]]''' لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]دا بۆ یەکەمین جار نازناوی یەکەمی بەدەستھێنا. * [[٢٦ی ئایار]] – لە [[تۆپی پێ]]دا، '''[[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|یانەی لیڤەرپوول]]''' بووە براوەی [[خولی نایابی ئینگلیزی]]. * [[١٧ی ئایار]] – [[نەمسا]] بووە براوەی جامی '''[[پێشبڕکێی گۆرانیی یورۆڤیژن]]'''. * [[١٣ی ئایار]] – '''[[خۆزێ موخیکا]]''' سەرۆک کۆماری پێشووی [[ئوروگوای]]، لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[١٢ی ئایار]] – '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''' دوای زیاتر لە چوار دەیە خەباتی چەکداری، بڕیاری دا خۆی ھەڵبوەشێنێتەوە و کۆتایی بە [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە|ناکۆکییەکەی لەگەڵ تورکیا]] بھێنێت. * [[٨ی ئایار]] – ڕۆبێرت فڕانسس پڕۆڤست وەک '''[[پاپا لیۆی چواردەیەم]]''' ھەڵبژێردرا و بووە یەکەم [[پاپا]]ی ئەمریکیی کڵێسای کاتۆلیک. * [[٧ی ئایار]] – [[ھیندستان]] بە '''[[پێکدادانەکانی ٢٠٢٥ی ھیندستان و پاکستان|چەند لێدانێکی مووشەکی]]''' ھێرشی کردە سەر ھەندێک شوێن لە [[پاکستان]]. * [[٦ی ئایار]] – '''[[فریدریش مێرتس]]''' وەک [[ڕاوێژکاری ئەڵمانیا|ڕاوێژکاری نوێی ئەڵمانیا]] دەستبەکار بوو. === نیسان === * [[٢١ی نیسان]] – '''[[پاپا فرانسیس]]''' لە تەمەنی ٨٨ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === ئازار === * [[١٩ی ئازار]] – دوای [[گرتنی ئەکرەم ئیمامئۆغلوو|دەستبەسەرکردن]]ی سەرۆکی شارەوانیی ئەستەمبوڵ، [[ئەکرەم ئیمامئۆغلوو]] لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|پۆلیسی نیشتمانی]]یەوە، '''[[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا|خۆپیشاندانەکانی دژی حکوومەت]]''' لە سەرتاسەری تورکیادا دەستی پێکرد. * [[١٥ی ئازار]] – لە [[یەمەن]]، ٥٣ کەس بەھۆی '''[[ھێرشەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سەر یەمەن (ئازاری ٢٠٢٥)|ھێرشە دەریایی و ئاسمانییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]''' کوژران. * [[١٤ی ئازار]] – [[مارک کارنی]] ''(لە وێنەکەدا)'' دوای سەرکەوتن لە '''[[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی پارتی لیبراڵی کەنەدا (٢٠٢٥)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی پارتی لیبراڵ]]'''، بووە [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] و جێگای [[جەستن تروودۆو]]ی گرتەوە. * [[١٢ی ئازار]] – [[مارتن فیستەر]] وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی فیدراڵی (سویس)|ئەنجومەنی فیدراڵیی سویس]] '''[[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی فیدراڵیی سویس (٢٠٢٥)|ھەڵبژێردرا]]'''. * [[١١ی ئازار]] – [[سوپای ڕزگاریخوازیی بەلۆچستان]] لە [[پاکستان]]، '''[[ڕفاندنی شەمەندەفەری جەعفەر ئێکسپرێس (٢٠٢٥)|شەمەندەفەرێکی ڕفاند]]''' کە لە [[کوێتە]]وە بەرەو [[پێشاوەر]] دەڕۆیشت، لە ئەنجامدا ٣٨ کەس کوژران و زیاتر لە ٤٤٠ کەسیش ھەتا کاتی ڕزگارکردنیان ڕفێندران. * [[٤ی ئازار]] – نژیاروانی چینی، '''[[لیۆ جیاکون]]''' بووە براوەی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]]. * [[٤ی ئازار]] – [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بەسەر کەنەدا و مەکسیکدا '''[[شەڕی بازرگانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەگەڵ کەنەدا و مەکسیک (٢٠٢٥)|باج دەسەپێنێت]]'''. * [[٢ی ئازار]] – '''[[بلوو گۆست میشن ١]]ی''' [[فایەرفڵای ئیرۆسپەیس]] وەک بەشێک لە پرۆگرامی [[ناسا]] بە سەرکەوتوویی لەسەر مانگ دەنیشێت. * [[٢ی ئازار]] – لە '''[[٩٧ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]]'''، [[ئانۆرا]] پێنج خەڵاتی بردەوە و وەک [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] دەستنیشان کرا. === شوبات === * [[٢٣ی شوبات]] – لە '''[[ھەڵبژاردنی فیدراڵی ئەڵمانیا (٢٠٢٥)|ھەڵبژاردنی فیدراڵی ئەڵمانیا]]'''، [[پارتەکانی یەکێتی (ئەڵمانیا)|پارتەکانی یەکێتی]] بە ڕێبەرایەتیی [[فریدریش مێرتس]]، زۆرترین کورسییان لە [[بوندێستاگ]] بەدەستھێنا. * [[١٢ی شوبات]] – [[سەرۆک کۆماری ڕۆمانیا]]، '''[[کلاوس یۆھانس]]''' لە پۆستەکەی کشایەوە و [[ئیلی بۆلۆجان]] بەشێوەی کاتی جێگای گرتەوە. === کانوونی دووەم === * [[٣١ی کانوونی دووەم]] – بەھۆی '''[[گەشتی فڕۆکەی پزیشکیی ٠٥٦|کەوتن]]ی''' فڕۆکەیەکی [[لێرجێت ٥٥]] لە [[فیلادێلفیا]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لانیکەم ٧ کەس کوژران و ٢٢ کەس بریندار بوون. * [[٢٩ی کانوونی دووەم]] – فڕۆکەیەکی [[بیچکرافت ١٩٠٠]] لە [[ویلایەتی یوونیتی]]، [[باشووری سوودان]] '''[[کارەساتی کەوتنی فڕۆکەی بیچکرافت ١٩٠٠ی خزمەتگوزاریی ڕووناکی لە ٢٠٢٥|کەوت]]''' و لە ٢١ سەرنشینی فڕۆکەکە ٢٠ کەس گیانیان لەدەستدا. * [[٢٩ی کانوونی دووەم]] – '''[[ئەحمەد شەرع]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆک کۆمار]]ی [[حکوومەتی ڕاگوێزراوی سووریا]] دەسنیشان کرا. * [[٢٦ی کانوونی دووەم]] – '''[[ئەلێکساندەر لوکاشینکۆ]]'''، دوای ڕەتکردنەوەی خۆبەربژێرکردنی کەسایەتییەکانی ئۆپۆزیسیۆن، جارێکی تر وەک سەرۆک کۆماری [[بیلاڕووس]] ھەڵبژێردرایەوە. * [[٢٤ی کانوونی دووەم]] – '''[[بایکۆتی ٢٠٢٥ی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|زنجیرەیەک بایکۆت]]''' دژی فرۆشگاکان لە چەند وڵاتێکی [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] دەستی پێکرد. * [[٢٠ی کانوونی دووەم]] – '''[[دۆناڵد ترامپ]]''' وەک ٤٧ەمین [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سوێندی خوارد و دەستبەکار بوو. * [[٩ی کانوونی دووەم]] – '''[[جۆزێف عەون]]''' دوای دوو ساڵان قەیرانی سیاسی وەک سەرۆک کۆماری [[لوبنان]] دەستنیشان کرا. * [[٧ی کانوونی دووەم]] – بەھۆی '''[[ئاگرکەوتنەوەکانی باشووری کالیفۆڕنیا لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زنجیرەیەک ئاگری گەورە]]''' لە [[باشووری کالیفۆڕنیا]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لانیکەم ٢٥ کەس گیانیان لەدەستدا و زیاتر لە ١٢ ھەزار پێکھاتەی ناوچەکە لەناوچوون. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> rapr7cezzsqr9yzg6lj0gd83rvlm08w 1571095 1571094 2026-04-02T15:14:33Z Tessla 41338 1571095 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} == ٢٠٢٥ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === * [[١١ی تشرینی دووەم]] – '''[[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢٥|ھەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق]]''' بە بەشداریی دەیان لایەنی سیاسی لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]] بەڕێوەچوو. === تشرینی یەکەم === * [[١٠ی تشرینی یەکەم]] – '''[[ماریا کۆرینا ماچادۆ]]''' [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]]ی بۆ چالاکییە دیموکراسییەکانی لە ڤێنیزوێلا [[خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی ٢٠٢٥|پێ بەخشرا]]. === ئەیلوول === * [[١٦ی ئەیلوول]] – '''[[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]'''، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی لە ٨٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === ئاب === * [[٢٢ی ئاب]] – لە ئەنجامی '''[[پێکدادانەکانی ٢٠٢٥ی سلێمانی|پێکدادانەکانی لالەزار]]''' لە [[سلێمانی]]، [[لاھور تاڵەبانی|لاھوور شێخ جەنگی]] لەگەڵ براکەی و چەندین چەکداری تر دەستبەسەر کران. * [[٧ی ئاب]] – '''[[جیم لۆڤێڵ]]'''، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی و فەرماندەی [[ئەپۆلۆ ١٣]] لە تەمەنی ٩٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === تەممووز === * [[٢٤ی تەممووز]] – '''[[ململانێی سنووریی ٢٠٢٥ی کەمبۆدیا و تایلەند|پێکدادانی چەکداری]]''' لەسەر [[سنووری کەمبۆدیا و تایلەند]] لە درێژەی ناکۆکییە سنوورییەکاندا دەستی پێکرد. * [[١١ی تەممووز]] – گرووپێکی ٣٠ کەسی لە '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''' پێکھاتوو لە ١٥ گەریلای ژن و ١٥ گەریلای پیاو لە [[ئەشکەوتی جاسەنە]] لە نزیک گوندی [[کانی خان]]، وەک نیازپاکییەک بۆ پرۆسەی ئاشتی چەکەکانیان سووتاند. === حوزەیران === * [[٢٢ی حوزەیران]] – '''[[ھێرش بۆ سەر کڵێسای مار ئیلیاس|ھێرش]]''' بۆ سەر [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی|کڵێسایەکی ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]] لە [[دیمەشق]]، لانیکەم بووە ھۆی کوژرانی ٢٥ کەس. * [[١٣ی حوزەیران]] – [[ئیسرائیل]] بنکە ئەتۆمییەکان و ھەندێک لە کەسایەتییە ئەتۆمی و سەربازییەکانی ئێرانی لە '''[[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|چەندین ھێرش]]دا''' کردە ئامانج. * [[٣ی حوزەیران]] – '''[[لی جای میوونگ]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور]] ھەڵبژێردرا. === ئایار === * [[٣١ی ئایار]] – '''[[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان]]''' لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]دا بۆ یەکەمین جار نازناوی یەکەمی بەدەستھێنا. * [[٢٦ی ئایار]] – لە [[تۆپی پێ]]دا، '''[[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|یانەی لیڤەرپوول]]''' بووە براوەی [[خولی نایابی ئینگلیزی]]. * [[١٧ی ئایار]] – [[نەمسا]] بووە براوەی جامی '''[[پێشبڕکێی گۆرانیی یورۆڤیژن]]'''. * [[١٣ی ئایار]] – '''[[خۆزێ موخیکا]]''' سەرۆک کۆماری پێشووی [[ئوروگوای]]، لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[١٢ی ئایار]] – '''[[پارتی کرێکارانی کوردستان]]''' دوای زیاتر لە چوار دەیە خەباتی چەکداری، بڕیاری دا خۆی ھەڵبوەشێنێتەوە و کۆتایی بە [[ناکۆکیی تورکیا و پەکەکە|ناکۆکییەکەی لەگەڵ تورکیا]] بھێنێت. * [[٨ی ئایار]] – ڕۆبێرت فڕانسس پڕۆڤست وەک '''[[پاپا لیۆی چواردەیەم]]''' ھەڵبژێردرا و بووە یەکەم [[پاپا]]ی ئەمریکیی کڵێسای کاتۆلیک. * [[٧ی ئایار]] – [[ھیندستان]] بە '''[[پێکدادانەکانی ٢٠٢٥ی ھیندستان و پاکستان|چەند لێدانێکی مووشەکی]]''' ھێرشی کردە سەر ھەندێک شوێن لە [[پاکستان]]. * [[٦ی ئایار]] – '''[[فریدریش مێرتس]]''' وەک [[ڕاوێژکاری ئەڵمانیا|ڕاوێژکاری نوێی ئەڵمانیا]] دەستبەکار بوو. === نیسان === * [[٢١ی نیسان]] – '''[[پاپا فرانسیس]]''' لە تەمەنی ٨٨ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. === ئازار === * [[١٩ی ئازار]] – دوای [[گرتنی ئەکرەم ئیمامئۆغلوو|دەستبەسەرکردن]]ی سەرۆکی شارەوانیی ئەستەمبوڵ، [[ئەکرەم ئیمامئۆغلوو]] لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ئاسایش (تورکیا)|پۆلیسی نیشتمانی]]یەوە، '''[[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥ی تورکیا|خۆپیشاندانەکانی دژی حکوومەت]]''' لە سەرتاسەری تورکیادا دەستی پێکرد. * [[١٥ی ئازار]] – لە [[یەمەن]]، ٥٣ کەس بەھۆی '''[[ھێرشەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سەر یەمەن (ئازاری ٢٠٢٥)|ھێرشە دەریایی و ئاسمانییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]''' کوژران. * [[١٤ی ئازار]] – [[مارک کارنی]] ''(لە وێنەکەدا)'' دوای سەرکەوتن لە '''[[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی پارتی لیبراڵی کەنەدا (٢٠٢٥)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی پارتی لیبراڵ]]'''، بووە [[سەرۆک وەزیرانی کەنەدا]] و جێگای [[جەستن تروودۆو]]ی گرتەوە. * [[١٢ی ئازار]] – [[مارتن فیستەر]] وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی فیدراڵی (سویس)|ئەنجومەنی فیدراڵیی سویس]] '''[[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی فیدراڵیی سویس (٢٠٢٥)|ھەڵبژێردرا]]'''. * [[١١ی ئازار]] – [[سوپای ڕزگاریخوازیی بەلۆچستان]] لە [[پاکستان]]، '''[[ڕفاندنی شەمەندەفەری جەعفەر ئێکسپرێس (٢٠٢٥)|شەمەندەفەرێکی ڕفاند]]''' کە لە [[کوێتە]]وە بەرەو [[پێشاوەر]] دەڕۆیشت، لە ئەنجامدا ٣٨ کەس کوژران و زیاتر لە ٤٤٠ کەسیش ھەتا کاتی ڕزگارکردنیان ڕفێندران. * [[٤ی ئازار]] – نژیاروانی چینی، '''[[لیۆ جیاکون]]''' بووە براوەی [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر]]. * [[٤ی ئازار]] – [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بەسەر کەنەدا و مەکسیکدا '''[[شەڕی بازرگانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەگەڵ کەنەدا و مەکسیک (٢٠٢٥)|باج دەسەپێنێت]]'''. * [[٢ی ئازار]] – '''[[بلوو گۆست میشن ١]]ی''' [[فایەرفڵای ئیرۆسپەیس]] وەک بەشێک لە پرۆگرامی [[ناسا]] بە سەرکەوتوویی لەسەر مانگ دەنیشێت. * [[٢ی ئازار]] – لە '''[[٩٧ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]]'''، [[ئانۆرا]] پێنج خەڵاتی بردەوە و وەک [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] دەستنیشان کرا. === شوبات === * [[٢٣ی شوبات]] – لە '''[[ھەڵبژاردنی فیدراڵی ئەڵمانیا (٢٠٢٥)|ھەڵبژاردنی فیدراڵی ئەڵمانیا]]'''، [[پارتەکانی یەکێتی (ئەڵمانیا)|پارتەکانی یەکێتی]] بە ڕێبەرایەتیی [[فریدریش مێرتس]]، زۆرترین کورسییان لە [[بوندێستاگ]] بەدەستھێنا. * [[١٢ی شوبات]] – [[سەرۆک کۆماری ڕۆمانیا]]، '''[[کلاوس یۆھانس]]''' لە پۆستەکەی کشایەوە و [[ئیلی بۆلۆجان]] بەشێوەی کاتی جێگای گرتەوە. === کانوونی دووەم === * [[٣١ی کانوونی دووەم]] – بەھۆی '''[[گەشتی فڕۆکەی پزیشکیی ٠٥٦|کەوتن]]ی''' فڕۆکەیەکی [[لێرجێت ٥٥]] لە [[فیلادێلفیا]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لانیکەم ٧ کەس کوژران و ٢٢ کەس بریندار بوون. * [[٢٩ی کانوونی دووەم]] – فڕۆکەیەکی [[بیچکرافت ١٩٠٠]] لە [[ویلایەتی یوونیتی]]، [[باشووری سوودان]] '''[[کارەساتی کەوتنی فڕۆکەی بیچکرافت ١٩٠٠ی خزمەتگوزاریی ڕووناکی لە ٢٠٢٥|کەوت]]''' و لە ٢١ سەرنشینی فڕۆکەکە ٢٠ کەس گیانیان لەدەستدا. * [[٢٩ی کانوونی دووەم]] – '''[[ئەحمەد شەرع]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری سووریا|سەرۆک کۆمار]]ی [[حکوومەتی ڕاگوێزراوی سووریا]] دەسنیشان کرا. * [[٢٦ی کانوونی دووەم]] – '''[[ئەلێکساندەر لوکاشینکۆ]]'''، دوای ڕەتکردنەوەی خۆبەربژێرکردنی کەسایەتییەکانی ئۆپۆزیسیۆن، جارێکی تر وەک سەرۆک کۆماری [[بیلاڕووس]] ھەڵبژێردرایەوە. * [[٢٤ی کانوونی دووەم]] – '''[[بایکۆتی ٢٠٢٥ی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|زنجیرەیەک بایکۆت]]''' دژی فرۆشگاکان لە چەند وڵاتێکی [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] دەستی پێکرد. * [[٢٠ی کانوونی دووەم]] – '''[[دۆناڵد ترامپ]]''' وەک ٤٧ەمین [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] سوێندی خوارد و دەستبەکار بوو. * [[٩ی کانوونی دووەم]] – '''[[جۆزێف عەون]]''' دوای دوو ساڵان قەیرانی سیاسی وەک سەرۆک کۆماری [[لوبنان]] دەستنیشان کرا. * [[٧ی کانوونی دووەم]] – بەھۆی '''[[ئاگرکەوتنەوەکانی باشووری کالیفۆڕنیا لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زنجیرەیەک ئاگری گەورە]]''' لە [[باشووری کالیفۆڕنیا]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لانیکەم ٢٥ کەس گیانیان لەدەستدا و زیاتر لە ١٢ ھەزار پێکھاتەی ناوچەکە لەناوچوون. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> forlqko9sxyv3q58cs3z2es1ztayxje 0 293999 1571107 2026-04-02T15:47:27Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346731721|Artemis II]]» 1571107 wikitext text/x-wiki '''Artemis{{بۆشایییەکان}}II''' is a [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|crewed]] lunar [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|flyby]] mission under the [[بەرنامەی ئارتیمس|Artemis program]]. Launched from [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی|Kennedy Space Center]] on {{Nowrap|April 1, 2026}}, the ten-day mission is intended to carry [[ناسا|NASA]] astronauts Reid Wiseman, [[ڤیکتۆر جەی گلۆڤێر|Victor Glover]], and Christina Koch, along with [[دەزگای بۆشاییی کەنەدا|Canadian Space Agency]] astronaut Jeremy Hansen, on a free-return trajectory around the [[مانگ|Moon]] and back to Earth. It is the second flight of the Space Launch System (SLS), the first crewed mission of the Orion spacecraft, and the first crewed mission beyond low Earth orbit since [[ئەپۆلۆ ١٧|Apollo 17]] in December 1972. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Glover became the first person of color, Koch the first woman, and Hansen the first non-U.S. citizen to travel beyond low Earth orbit. The mission will also set Glover to be the first person of color, Koch the first woman, and Hansen the first non-U.S. citizen to travel to the vicinity of the Moon. The mission is expected to set several human spaceflight records, including distance from Earth (about {{Convert|4700|mi|km nmi}} beyond the Moon) and velocity (atmospheric reentry speed of about {{Convert|25000|mph}}). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Artemis{{بۆشایییەکان}}II is a flight test supporting subsequent Artemis missions, which are planned to return humans to the lunar surface in 2028 for the first time since [[ئەپۆلۆ ١٧|Apollo{{بۆشایییەکان}}17]]. The mission was originally designated '''Exploration Mission-2''' (EM-2) and was initially intended to support the now-canceled Asteroid Redirect Mission, proposed in 2013. Its objectives were revised after the establishment of the Artemis program in 2017. The mission objectives are similar to those of [[ئەپۆلۆ ٨|Apollo 8]] in 1968, the first crewed lunar flight during the [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|Apollo program]]. However, its planned free-return trajectory more closely resembles that flown by [[ئەپۆلۆ ١٣|Apollo 13]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m0b4cb5uwws27dzydwv9gy32gg3f8f3 1571108 1571107 2026-04-02T15:49:04Z Tessla 41338 شائەمراز 1571108 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ٢''' ئەرکێکی [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|مرۆڤھەڵگری]] [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]]ی مانگە لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس]]دا. لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ ڕەوانە کرا، ئەرکە دە ڕۆژییەکە مەبەست لێی ھەڵگرتنی ئاسمانگەڕانی [[ناسا]] ڕید وایزمن، [[ڤیکتۆر جەی گلۆڤێر]]، و کریستینا کۆکە، لەگەڵ ئاسمانگەڕی [[دەزگای بۆشاییی کەنەدا]] جێرمی ھانسن، لەسەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد بە دەوری [[مانگ]] و گەڕانەوە بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)ە، یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگری کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینە، و یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە. گلۆڤێر بووە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و ھانسن بووە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی بکات. ئەرکەکە ھەروەھا وای کرد گلۆڤێر ببێتە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک ببێتە یەکەم ژن، و ھانسن ببێتە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ دەوروبەری مانگ بکات. پێشبینی دەکرێت ئەرکەکە چەندین ژمارەی پێوانەییی گەشتی ئاسمانیی مرۆڤ تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی {{Convert|4700|mi|km nmi}} لە ئەو دیوی مانگ) و خێرایی (خێرایی گەڕانەوە بۆ ناو بەرگەھەوا نزیکەی {{Convert|25000|mph}}). ئارتێمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە کە پشتگیری لە ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس دەکات، کە پلانیان بۆ دانراوە مرۆڤ بۆ یەکەمجار لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]]ەوە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ. ئەرکەکە لە بنەڕەتدا بە ئەرکی گەڕانی-٢ (ئی ئێم-٢) ناونرابوو و سەرەتا مەبەست لێی پشتگیریکردنی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە بوو کە ئێستا ھەڵوەشاوەتەوە، کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو. ئامانجەکانی دوای دامەزراندنی بەرنامەی ئارتێمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەرکەکە ھاوشێوەی ئامانجەکانی [[ئەپۆلۆ ٨]]ن لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆڤھەڵگری مانگ بوو لە کاتی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]]دا؛ بەڵام، ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی پلان بۆ داڕێژراو زیاتر لەوە دەچێت کە لەلایەن [[ئەپۆلۆ ١٣]]ەوە فڕێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6sw0qhgm8o4fkci1l8236jf80skzas4 1571120 1571108 2026-04-02T16:01:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Artemis 2}} 1571120 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ٢''' ئەرکێکی [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|مرۆڤھەڵگری]] [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]]ی مانگە لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس]]دا. لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ ڕەوانە کرا، ئەرکە دە ڕۆژییەکە مەبەست لێی ھەڵگرتنی ئاسمانگەڕانی [[ناسا]] ڕید وایزمن، [[ڤیکتۆر جەی گلۆڤێر]]، و کریستینا کۆکە، لەگەڵ ئاسمانگەڕی [[دەزگای بۆشاییی کەنەدا]] جێرمی ھانسن، لەسەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد بە دەوری [[مانگ]] و گەڕانەوە بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)ە، یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگری کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینە، و یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە. گلۆڤێر بووە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و ھانسن بووە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی بکات. ئەرکەکە ھەروەھا وای کرد گلۆڤێر ببێتە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک ببێتە یەکەم ژن، و ھانسن ببێتە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ دەوروبەری مانگ بکات. پێشبینی دەکرێت ئەرکەکە چەندین ژمارەی پێوانەییی گەشتی ئاسمانیی مرۆڤ تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی {{Convert|4700|mi|km nmi}} لە ئەو دیوی مانگ) و خێرایی (خێرایی گەڕانەوە بۆ ناو بەرگەھەوا نزیکەی {{Convert|25000|mph}}). ئارتێمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە کە پشتگیری لە ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس دەکات، کە پلانیان بۆ دانراوە مرۆڤ بۆ یەکەمجار لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]]ەوە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ. ئەرکەکە لە بنەڕەتدا بە ئەرکی گەڕانی-٢ (ئی ئێم-٢) ناونرابوو و سەرەتا مەبەست لێی پشتگیریکردنی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە بوو کە ئێستا ھەڵوەشاوەتەوە، کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو. ئامانجەکانی دوای دامەزراندنی بەرنامەی ئارتێمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەرکەکە ھاوشێوەی ئامانجەکانی [[ئەپۆلۆ ٨]]ن لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆڤھەڵگری مانگ بوو لە کاتی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]]دا؛ بەڵام، ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی پلان بۆ داڕێژراو زیاتر لەوە دەچێت کە لەلایەن [[ئەپۆلۆ ١٣]]ەوە فڕێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Artemis 2}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4wf2c9ntk5yzljwpcrqxm3yx5hx7f9r 1571145 1571120 2026-04-02T17:01:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] 1571145 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ٢''' ئەرکێکی [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|مرۆڤھەڵگری]] [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]]ی مانگە لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس]]دا. لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ ڕەوانە کرا، ئەرکە دە ڕۆژییەکە مەبەست لێی ھەڵگرتنی ئاسمانگەڕانی [[ناسا]] ڕید وایزمن، [[ڤیکتۆر جەی گلۆڤێر]]، و کریستینا کۆکە، لەگەڵ ئاسمانگەڕی [[دەزگای بۆشاییی کەنەدا]] جێرمی ھانسن، لەسەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد بە دەوری [[مانگ]] و گەڕانەوە بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)ە، یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگری کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینە، و یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە. گلۆڤێر بووە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و ھانسن بووە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی بکات. ئەرکەکە ھەروەھا وای کرد گلۆڤێر ببێتە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک ببێتە یەکەم ژن، و ھانسن ببێتە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ دەوروبەری مانگ بکات. پێشبینی دەکرێت ئەرکەکە چەندین ژمارەی پێوانەییی گەشتی ئاسمانیی مرۆڤ تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی {{Convert|4700|mi|km nmi}} لە ئەو دیوی مانگ) و خێرایی (خێرایی گەڕانەوە بۆ ناو بەرگەھەوا نزیکەی {{Convert|25000|mph}}). ئارتێمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە کە پشتگیری لە ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس دەکات، کە پلانیان بۆ دانراوە مرۆڤ بۆ یەکەمجار لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]]ەوە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ. ئەرکەکە لە بنەڕەتدا بە ئەرکی گەڕانی-٢ (ئی ئێم-٢) ناونرابوو و سەرەتا مەبەست لێی پشتگیریکردنی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە بوو کە ئێستا ھەڵوەشاوەتەوە، کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو. ئامانجەکانی دوای دامەزراندنی بەرنامەی ئارتێمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەرکەکە ھاوشێوەی ئامانجەکانی [[ئەپۆلۆ ٨]]ن لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆڤھەڵگری مانگ بوو لە کاتی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]]دا؛ بەڵام، ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی پلان بۆ داڕێژراو زیاتر لەوە دەچێت کە لەلایەن [[ئەپۆلۆ ١٣]]ەوە فڕێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Artemis 2}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠|کەنەدا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m12sollyg30oa3bbjztfk3y0sv0sxkr 1571249 1571145 2026-04-02T20:05:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571249 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئارتێمیس ٢''' ئەرکێکی [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|مرۆڤھەڵگری]] [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]]ی مانگە لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس]]دا. لە [[ناوەندی بۆشاییی کێنیدی]] لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ ڕەوانە کرا، ئەرکە دە ڕۆژییەکە مەبەست لێی ھەڵگرتنی ئاسمانگەڕانی [[ناسا]] ڕید وایزمن، [[ڤیکتۆر جەی گلۆڤێر]]، و کریستینا کۆکە، لەگەڵ ئاسمانگەڕی [[دەزگای بۆشاییی کەنەدا]] جێرمی ھانسن، لەسەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد بە دەوری [[مانگ]] و گەڕانەوە بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)ە، یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگری کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینە، و یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە. گلۆڤێر بووە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و ھانسن بووە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ ئەو دیوی خولگەی نزیکی زەوی بکات. ئەرکەکە ھەروەھا وای کرد گلۆڤێر ببێتە یەکەم کەسی ڕەنگپێست، کۆک ببێتە یەکەم ژن، و ھانسن ببێتە یەکەم ھاووڵاتیی نادەوڵەتە یەکگرتووەکان کە گەشت بۆ دەوروبەری مانگ بکات. پێشبینی دەکرێت ئەرکەکە چەندین ژمارەی پێوانەییی گەشتی ئاسمانیی مرۆڤ تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی {{Convert|4700|mi|km nmi}} لە ئەو دیوی مانگ) و خێرایی (خێرایی گەڕانەوە بۆ ناو بەرگەھەوا نزیکەی {{Convert|25000|mph}}). ئارتێمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە کە پشتگیری لە ئەرکەکانی دواتری ئارتێمیس دەکات، کە پلانیان بۆ دانراوە مرۆڤ بۆ یەکەمجار لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]]ەوە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ. ئەرکەکە لە بنەڕەتدا بە ئەرکی گەڕانی-٢ (ئی ئێم-٢) ناونرابوو و سەرەتا مەبەست لێی پشتگیریکردنی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە بوو کە ئێستا ھەڵوەشاوەتەوە، کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو. ئامانجەکانی دوای دامەزراندنی بەرنامەی ئارتێمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەرکەکە ھاوشێوەی ئامانجەکانی [[ئەپۆلۆ ٨]]ن لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆڤھەڵگری مانگ بوو لە کاتی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]]دا؛ بەڵام، ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی پلان بۆ داڕێژراو زیاتر لەوە دەچێت کە لەلایەن [[ئەپۆلۆ ١٣]]ەوە فڕێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Artemis 2}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠|کەنەدا}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} eu9badgyj98xg24vqh5muyi4qlupqr7 0 294000 1571111 2026-04-02T15:50:48Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346626162|Low Earth orbit]]» 1571111 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|A view from the [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی|International Space Station]], in a low Earth orbit (LEO) at about {{Cvt|400|km|mi}}, with yellow-green airglow visible at Earth's [[ئاسۆ|horizon]], where roughly at an altitude of {{Cvt|100|km|mi}} the [[بۆشاییی دەرەکی|boundary between Earth and outer space]] lies and flying speeds reach orbital velocities]] A '''low Earth orbit''' ('''LEO''') is an orbit around Earth with a period of 128 minutes or less (making at least 11.25 orbits per day) and an eccentricity less than 0.25.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 26, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=July 13, 2018 |quote=LEO: Mean Motion > 11.25 & Eccentricity < 0.25}}</ref> Most of the artificial objects in [[بۆشاییی دەرەکی|outer space]] are in LEO, peaking in number at an altitude around {{Cvt|800|km|mi}}, while the farthest in LEO, before medium Earth orbit (MEO), have an altitude of 2,000 kilometers, about one-third of the radius of Earth and near the beginning of the inner Van Allen radiation belt. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The term ''LEO region'' is used for the area of space below an altitude of {{Cvt|2000|km|mi}} (about one-third of Earth's radius).<ref name="UNOOSA">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2007 |ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2018-07-17 |ڕێکەوتی سەردان=2018-07-17 |quote=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}</ref> Objects in orbits that pass through this zone, even if they have an [[نزیکترین و دوورترین|apogee]] further out or are [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|sub-orbital]], are carefully tracked since they present a collision risk to the many LEO satellites. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە No [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|human spaceflights]] other than the lunar missions of the [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|Apollo program]] (1968–1972) and the Artemis II lunar flyby (2026) have gone beyond LEO.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 3, 2025 |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |ڕێکەوتی سەردان=August 6, 2025 |وێبگە=NASA |زمان=en-US}}</ref> All [[وێستگەی بۆشایی|space stations]] {{ھەتا ڕێکەوتی|2026}} have operated in geocentric orbits within LEO. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 862sigz82crwxu1k5krwbw5lf0u3kem 1571112 1571111 2026-04-02T15:51:42Z Tessla 41338 شائەمراز 1571112 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 26, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=July 13, 2018 |quote=LEO: Mean Motion > 11.25 & Eccentricity < 0.25}}</ref> زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن. [[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]] زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).<ref name="UNOOSA">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2007 |ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2018-07-17 |ڕێکەوتی سەردان=2018-07-17 |quote=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}</ref> ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە. ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 3, 2025 |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |ڕێکەوتی سەردان=August 6, 2025 |وێبگە=NASA |زمان=en-US}}</ref> ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jdh8di527vcyzh2ui4pea7pho7iqbcc 1571119 1571112 2026-04-02T16:01:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}} 1571119 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 26, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=July 13, 2018 |quote=LEO: Mean Motion > 11.25 & Eccentricity < 0.25}}</ref> زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن. [[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]] زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).<ref name="UNOOSA">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2007 |ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2018-07-17 |ڕێکەوتی سەردان=2018-07-17 |quote=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}</ref> ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە. ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 3, 2025 |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |ڕێکەوتی سەردان=August 6, 2025 |وێبگە=NASA |زمان=en-US}}</ref> ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] t8mtyby4ai7yqzboto449t66u9yyqdj 1571146 1571119 2026-04-02T17:01:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کۆمەڵەی خۆر|کۆمەڵەی خۆر]]، [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1571146 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 26, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=July 13, 2018 |quote=LEO: Mean Motion > 11.25 & Eccentricity < 0.25}}</ref> زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن. [[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]] زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).<ref name="UNOOSA">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2007 |ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2018-07-17 |ڕێکەوتی سەردان=2018-07-17 |quote=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}</ref> ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە. ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 3, 2025 |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |ڕێکەوتی سەردان=August 6, 2025 |وێبگە=NASA |زمان=en-US}}</ref> ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3fev8g3fhw5dux4lbyj0twzu2apkw3k 1571248 1571146 2026-04-02T20:05:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571248 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی نزیکی زەوی''' (ئێڵ ئی ئۆ) خولگەیەکی دەوری زەوییە کە خولەکەی ١٢٨ خولەک یان کەمترە (لانیکەم ١١٫٢٥ خول لە ڕۆژێکدا دەکات) و لادان لە چەقەکەی کەمترە لە ٠٫٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.space-track.org/#/recent |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 26, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=July 13, 2018 |quote=LEO: Mean Motion > 11.25 & Eccentricity < 0.25}}</ref> زۆربەی تەنە دەستکردەکان لە [[بۆشاییی دەرەکی]] لە ئێڵ ئی ئۆدان، کە ژمارەیان لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|800|km|mi}} دەگاتە لووتکە، لەکاتێکدا دوورترینیان لە ئێڵ ئی ئۆدا، پێش خولگەی ناوەندی زەوی (ئێم ئی ئۆ)، بەرزییەکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوییە و نزیکە لە سەرەتای پشتێنی تیشکدانی ناوەوەی ڤان ئالن. [[پەڕگە:ISS-44_Milky_Way.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]]یەوە، لە خولگەیەکی نزیکی زەویدا (ئێڵ ئی ئۆ) لە نزیکەی {{Cvt|400|km|mi}}، لەگەڵ ھەوایەکی درەوشاوەی زەرد-سەوز کە لە [[ئاسۆ]]ی زەوی دەبینرێت، کە لە بەرزیی نزیکەی {{Cvt|100|km|mi}} [[بۆشاییی دەرەکی|سنووری نێوان زەوی و بۆشاییی دەرەکی]] لێیە و خێرایییەکانی فڕین دەگەنە خێرایییەکانی خولگە]] زاراوەی ناوچەی ئێڵ ئی ئۆ بۆ ئەو ناوچەیەی بۆشایی بەکاردێت کە لە خوار بەرزیی {{Cvt|2000|km|mi}}دایە (نزیکەی یەک لەسەر سێی نیوەتیرەی زەوی).<ref name="UNOOSA">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2007 |ناونیشان=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2018-07-17 |ڕێکەوتی سەردان=2018-07-17 |quote=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km}}</ref> ئەو تەنانەی لەو خولگانەدان کە بەم ناوچەیەدا تێدەپەڕن، تەنانەت ئەگەر [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵییان]] لە دەرەوە بێت یان [[فڕینی بۆشاییی ژێرخولگەیی|ژێر-خولگەیی]] بن، بە وردی چاودێری دەکرێن چونکە مەترسیی پێکدادانیان بۆ زۆرێک لە مانگە دەستکردەکانی ئێڵ ئی ئۆ ھەیە. ھیچ [[گەشتی ئاسمانی مرۆڤ|گەشتێکی ئاسمانیی مرۆڤ]] جگە لە ئەرکە مانگییەکانی [[بەرنامەی ئەپۆلۆ]] (١٩٦٨–١٩٧٢) و فڕینی نزیکی مانگی ئارتێمیس ٢ (٢٠٢٦) بۆ ئەو دیوی ئێڵ ئی ئۆ نەچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 3, 2025 |ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |ڕێکەوتی سەردان=August 6, 2025 |وێبگە=NASA |زمان=en-US}}</ref> ھەموو [[وێستگەی بۆشایی|وێستگەکانی بۆشایی]] {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦}} لە خولگەکانی دەوری زەوی لەناو ئێڵ ئی ئۆدا کاریان کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Low Earth orbit}} {{شریتی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} phccdobmodlvdlyr7tsabqwbg129p0g 0 294001 1571113 2026-04-02T15:54:30Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1315525598|Geocentric orbit]]» 1571113 wikitext text/x-wiki A '''geocentric orbit''', '''Earth-centered orbit''', or '''Earth orbit''' involves any object [[خولگە|orbiting]] [[زەوی|Earth]], such as the [[مانگ|Moon]] or [[مانگی دەستکرد|artificial satellites]]. In 1997, [[ناسا|NASA]] estimated there were approximately 2,465 artificial satellite payloads orbiting Earth and 6,216 pieces of space debris as tracked by the [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد|Goddard Space Flight Center]].<ref name="Goddard-1997">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2000-02-01 |ناونیشان=http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823011134/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2006-08-23 |ڕێکەوتی سەردان=2006-09-10}}</ref> More than 16,291 objects previously launched have undergone orbital decay and entered [[تەوشک|Earth's atmosphere]].<ref name="Goddard-1997" /> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە A spacecraft enters orbit when its [[چەقە هێز|centripetal]] [[ھەشتاو|acceleration]] due to [[ڕاکێشان (فیزیک)|gravity]] is less than or equal to the [[ھێزی دژەناوەند|centrifugal]] acceleration due to the horizontal component of its velocity. For a low Earth orbit, this velocity is about {{Cvt|7.8|km/s|km/h mph|-2}};<ref name="hill1999">{{Citation |last=Hill |first=James V. H. |title=Getting to Low Earth Orbit |date=April 1999 |work=Space Future |postscript=. |url=http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |access-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319163414/http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |archive-date=2012-03-19 |url-status=dead}}</ref> by contrast, the fastest crewed airplane speed ever achieved (excluding speeds achieved by deorbiting spacecraft) was {{Cvt|2.2|km/s|km/h mph|-2}} in 1967 by the North American X-15.<ref name="shiner20071101">{{Citation |last=Shiner |first=Linda |title=X-15 Walkaround |date=November 1, 2007 |postscript=. |url=http://www.airspacemag.com/history-of-flight/x-15_walkaround.html |access-date=2009-06-19 |publisher=Air & Space Magazine}}</ref> The energy required to reach Earth orbital velocity at an altitude of {{Cvt|600|km|mi}} is about 36&nbsp;[[جووڵ|MJ]]/kg, which is six times the energy needed merely to climb to the corresponding altitude.<ref name="dimotakis1999">{{Citation |last=Dimotakis |first=P. |title=100 lbs to Low Earth Orbit (LEO): Small-Payload Launch Options |date=October 1999 |pages=1–39 |postscript=. |url=http://en.scientificcommons.org/18569633 |access-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829090237/http://en.scientificcommons.org/18569633 |archive-date=2017-08-29 |url-status=dead |publisher=The Mitre Corporation |display-authors=1 |last2=Garwin |first2=R. |last3=Katz |first3=J. |last4=Vesecky |first4=J.}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە Spacecraft with a [[نزیکترین و دوورترین|perigee]] below about {{Cvt|2000|km|mi}} are subject to drag from the Earth's atmosphere,<ref>{{Citation |last=Ghosh |first=S. N. |title=Atmospheric Science and Environment |date=2000 |pages=47–48 |url=https://books.google.com/books?id=d6Azu3sfPAgC&pg=PA48 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-8177640434}}</ref> which decreases the orbital altitude. The rate of orbital decay depends on the satellite's cross-sectional area and mass, as well as variations in the air density of the upper atmosphere. Below about {{Cvt|300|km|mi}}, decay becomes more rapid with lifetimes measured in days. Once a satellite descends to {{Cvt|180|km|mi}}, it has only hours before it vaporizes in the atmosphere.<ref name="slsa">{{Citation |last=Kennewell |first=John |title=Satellite Lifetimes and Solar Activity |date=2011 |postscript=. |url=http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |access-date=2011-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228025141/http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |archive-date=2011-12-28 |url-status=live |publisher=Commonwealth of Australia Bureau of Weather, Space Weather Branch |last2=McDonald |first2=Andrew}}</ref> The [[خێراییی ھەڵھاتن|escape velocity]] required to pull free of Earth's gravitational field altogether and move into interplanetary space is about {{Cvt|11.2|km/s|km/h mph|-2}}.<ref name="williams2010">{{Citation |last=Williams |first=David R. |title=Earth Fact Sheet |date=November 17, 2010 |work=Lunar & Planetary Science |postscript=. |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |access-date=2012-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101030234253/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |archive-date=October 30, 2010 |url-status=live |publisher=NASA}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2l4kp1tqfdh2sm5e3lqsq4w2ip22sih 1571114 1571113 2026-04-02T15:55:32Z Tessla 41338 شائەمراز 1571114 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی دەوری زەوی'''، '''خولگەی چەق-زەوی'''، یان '''خولگەی زەوی''' ھەر تەنێک دەگرێتەوە کە لە [[خولگە]]ی [[زەوی|زەویدا]] بێت، وەک [[مانگ]] یان [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]. لە ساڵی ١٩٩٧دا، [[ناسا]] خەمڵاندی کە نزیکەی ٢٬٤٦٥ باری مانگی دەستکردی دەستکرد لە خولگەی زەویدا ھەبوون و ٦٬٢١٦ پارچە پاشماوەی بۆشایی لەلایەن [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد|ناوەندی فڕینی بۆشاییی گۆدارد]] چاودێری کراون.<ref name="Goddard-1997">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2000-02-01 |ناونیشان=http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823011134/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2006-08-23 |ڕێکەوتی سەردان=2006-09-10}}</ref> زیاتر لە ١٦٬٢٩١ تەن کە پێشتر ھەڵدراون تووشی پووکانەوەی خولگەیی بوون و چوونەتە ناو [[تەوشک|تەوشکی زەوی]].<ref name="Goddard-1997"/> کەشتییەکی ئاسمانی کاتێک دەچێتە خولگەوە کە [[ھەشتاو|تاودانە]] [[چەقە ھێز|چەقەکێشەکەی]] بەھۆی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردنەوە]] کەمتر بێت لە یان یەکسان بێت بە تاودانی [[ھێزی دژەناوەند|دوورەناوەند]] بەھۆی پێکھاتەی ئاسۆییی خێرایییەکەیەوە. بۆ خولگەیەکی نزیکی زەوی، ئەم خێرایییە نزیکەی ٧٫٨ کیلۆمەتر/چرکەیە؛<ref name="hill1999">{{Citation |last=Hill |first=James V. H. |title=Getting to Low Earth Orbit |date=April 1999 |work=Space Future |postscript=. |url=http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |access-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319163414/http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |archive-date=2012-03-19 |url-status=dead}}</ref> بە پێچەوانەوە، خێراترین خێراییی فڕۆکەی مرۆڤھەڵگر کە تا ئێستا بەدەست ھاتبێت (جگە لەو خێرایییانەی کە کەشتییە ئاسمانییەکان لە کاتی دەرچوون لە خولگە بەدەستیان ھێناوە) ٢٫٢ کیلۆمەتر/چرکە بووە لە ساڵی ١٩٦٧دا لەلایەن نۆرس ئەمریکان ئێکس-١٥.<ref name="shiner20071101">{{Citation |last=Shiner |first=Linda |title=X-15 Walkaround |date=November 1, 2007 |postscript=. |url=http://www.airspacemag.com/history-of-flight/x-15_walkaround.html |access-date=2009-06-19 |publisher=Air & Space Magazine}}</ref> ئەو وزەیەی پێویستە بۆ گەیشتن بە خێراییی خولگەی زەوی لە بەرزیی ٦٠٠ کیلۆمەتر نزیکەی ٣٦ ئێم جەی/کگم، کە شەش ھێندەی ئەو وزەیە کە تەنھا بۆ سەرکەوتن بۆ بەرزیی ھاوتا پێویستە.<ref name="dimotakis1999">{{Citation |last=Dimotakis |first=P. |title=100 lbs to Low Earth Orbit (LEO): Small-Payload Launch Options |date=October 1999 |pages=1–39 |postscript=. |url=http://en.scientificcommons.org/18569633 |access-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829090237/http://en.scientificcommons.org/18569633 |archive-date=2017-08-29 |url-status=dead |publisher=The Mitre Corporation |display-authors=1 |last2=Garwin |first2=R. |last3=Katz |first3=J. |last4=Vesecky |first4=J.}}</ref> ئەو کەشتییە ئاسمانییانەی کە [[نزیکترین و دوورترین|نزیکترین خاڵییان]] لە خوار نزیکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، بەرەوڕووی بەرگریی تەوشکی زەوی دەبنەوە،<ref>{{Citation |last=Ghosh |first=S. N. |title=Atmospheric Science and Environment |date=2000 |pages=47–48 |url=https://books.google.com/books?id=d6Azu3sfPAgC&pg=PA48 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-8177640434}}</ref> کە بەرزیی خولگەیی کەمدەکاتەوە. ڕێژەی پووکانەوەی خولگەیی بەندە بە ڕووبەری پانەبڕ و کێشی مانگە دەستکردەکە، ھەروەھا گۆڕانکاری لە چڕیی ھەوای تەوشکی سەرەوە. لە خوار نزیکەی ٣٠٠ کیلۆمەتر، پووکانەوە خێراتر دەبێت و تەمەنیان بە ڕۆژ دەپێورێت. کاتێک مانگێکی دەستکرد دادەبەزێت بۆ ١٨٠ کیلۆمەتر، تەنھا چەند کاتژمێرێکی دەبێت پێش ئەوەی لە تەوشکدا ببێتە ھەڵم.<ref name="slsa">{{Citation |last=Kennewell |first=John |title=Satellite Lifetimes and Solar Activity |date=2011 |postscript=. |url=http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |access-date=2011-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228025141/http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |archive-date=2011-12-28 |url-status=live |publisher=Commonwealth of Australia Bureau of Weather, Space Weather Branch |last2=McDonald |first2=Andrew}}</ref> [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوون]] کە پێویستە بۆ ڕزگاربوون لە کایەی کێشکردنی زەوی بە تەواوی و چوونە ناو بۆشاییی نێوان ھەسارەکان نزیکەی ١١٫٢ کیلۆمەتر/چرکەیە.<ref name="williams2010">{{Citation |last=Williams |first=David R. |title=Earth Fact Sheet |date=November 17, 2010 |work=Lunar & Planetary Science |postscript=. |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |access-date=2012-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101030234253/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |archive-date=October 30, 2010 |url-status=live |publisher=NASA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5uswk64wvf2bhc24bzz6dif3uo3j15q 1571148 1571114 2026-04-02T17:02:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]]، [[دەروازە:کۆمەڵەی خۆر|کۆمەڵەی خۆر]] و [[دەروازە:فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشایی]] 1571148 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی دەوری زەوی'''، '''خولگەی چەق-زەوی'''، یان '''خولگەی زەوی''' ھەر تەنێک دەگرێتەوە کە لە [[خولگە]]ی [[زەوی|زەویدا]] بێت، وەک [[مانگ]] یان [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]. لە ساڵی ١٩٩٧دا، [[ناسا]] خەمڵاندی کە نزیکەی ٢٬٤٦٥ باری مانگی دەستکردی دەستکرد لە خولگەی زەویدا ھەبوون و ٦٬٢١٦ پارچە پاشماوەی بۆشایی لەلایەن [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد|ناوەندی فڕینی بۆشاییی گۆدارد]] چاودێری کراون.<ref name="Goddard-1997">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2000-02-01 |ناونیشان=http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823011134/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2006-08-23 |ڕێکەوتی سەردان=2006-09-10}}</ref> زیاتر لە ١٦٬٢٩١ تەن کە پێشتر ھەڵدراون تووشی پووکانەوەی خولگەیی بوون و چوونەتە ناو [[تەوشک|تەوشکی زەوی]].<ref name="Goddard-1997"/> کەشتییەکی ئاسمانی کاتێک دەچێتە خولگەوە کە [[ھەشتاو|تاودانە]] [[چەقە ھێز|چەقەکێشەکەی]] بەھۆی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردنەوە]] کەمتر بێت لە یان یەکسان بێت بە تاودانی [[ھێزی دژەناوەند|دوورەناوەند]] بەھۆی پێکھاتەی ئاسۆییی خێرایییەکەیەوە. بۆ خولگەیەکی نزیکی زەوی، ئەم خێرایییە نزیکەی ٧٫٨ کیلۆمەتر/چرکەیە؛<ref name="hill1999">{{Citation |last=Hill |first=James V. H. |title=Getting to Low Earth Orbit |date=April 1999 |work=Space Future |postscript=. |url=http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |access-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319163414/http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |archive-date=2012-03-19 |url-status=dead}}</ref> بە پێچەوانەوە، خێراترین خێراییی فڕۆکەی مرۆڤھەڵگر کە تا ئێستا بەدەست ھاتبێت (جگە لەو خێرایییانەی کە کەشتییە ئاسمانییەکان لە کاتی دەرچوون لە خولگە بەدەستیان ھێناوە) ٢٫٢ کیلۆمەتر/چرکە بووە لە ساڵی ١٩٦٧دا لەلایەن نۆرس ئەمریکان ئێکس-١٥.<ref name="shiner20071101">{{Citation |last=Shiner |first=Linda |title=X-15 Walkaround |date=November 1, 2007 |postscript=. |url=http://www.airspacemag.com/history-of-flight/x-15_walkaround.html |access-date=2009-06-19 |publisher=Air & Space Magazine}}</ref> ئەو وزەیەی پێویستە بۆ گەیشتن بە خێراییی خولگەی زەوی لە بەرزیی ٦٠٠ کیلۆمەتر نزیکەی ٣٦ ئێم جەی/کگم، کە شەش ھێندەی ئەو وزەیە کە تەنھا بۆ سەرکەوتن بۆ بەرزیی ھاوتا پێویستە.<ref name="dimotakis1999">{{Citation |last=Dimotakis |first=P. |title=100 lbs to Low Earth Orbit (LEO): Small-Payload Launch Options |date=October 1999 |pages=1–39 |postscript=. |url=http://en.scientificcommons.org/18569633 |access-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829090237/http://en.scientificcommons.org/18569633 |archive-date=2017-08-29 |url-status=dead |publisher=The Mitre Corporation |display-authors=1 |last2=Garwin |first2=R. |last3=Katz |first3=J. |last4=Vesecky |first4=J.}}</ref> ئەو کەشتییە ئاسمانییانەی کە [[نزیکترین و دوورترین|نزیکترین خاڵییان]] لە خوار نزیکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، بەرەوڕووی بەرگریی تەوشکی زەوی دەبنەوە،<ref>{{Citation |last=Ghosh |first=S. N. |title=Atmospheric Science and Environment |date=2000 |pages=47–48 |url=https://books.google.com/books?id=d6Azu3sfPAgC&pg=PA48 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-8177640434}}</ref> کە بەرزیی خولگەیی کەمدەکاتەوە. ڕێژەی پووکانەوەی خولگەیی بەندە بە ڕووبەری پانەبڕ و کێشی مانگە دەستکردەکە، ھەروەھا گۆڕانکاری لە چڕیی ھەوای تەوشکی سەرەوە. لە خوار نزیکەی ٣٠٠ کیلۆمەتر، پووکانەوە خێراتر دەبێت و تەمەنیان بە ڕۆژ دەپێورێت. کاتێک مانگێکی دەستکرد دادەبەزێت بۆ ١٨٠ کیلۆمەتر، تەنھا چەند کاتژمێرێکی دەبێت پێش ئەوەی لە تەوشکدا ببێتە ھەڵم.<ref name="slsa">{{Citation |last=Kennewell |first=John |title=Satellite Lifetimes and Solar Activity |date=2011 |postscript=. |url=http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |access-date=2011-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228025141/http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |archive-date=2011-12-28 |url-status=live |publisher=Commonwealth of Australia Bureau of Weather, Space Weather Branch |last2=McDonald |first2=Andrew}}</ref> [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوون]] کە پێویستە بۆ ڕزگاربوون لە کایەی کێشکردنی زەوی بە تەواوی و چوونە ناو بۆشاییی نێوان ھەسارەکان نزیکەی ١١٫٢ کیلۆمەتر/چرکەیە.<ref name="williams2010">{{Citation |last=Williams |first=David R. |title=Earth Fact Sheet |date=November 17, 2010 |work=Lunar & Planetary Science |postscript=. |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |access-date=2012-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101030234253/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |archive-date=October 30, 2010 |url-status=live |publisher=NASA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dtqg61ajss2lxovwksot4lw4fjsts2n 1571246 1571148 2026-04-02T20:04:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571246 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خولگەی دەوری زەوی'''، '''خولگەی چەق-زەوی'''، یان '''خولگەی زەوی''' ھەر تەنێک دەگرێتەوە کە لە [[خولگە]]ی [[زەوی|زەویدا]] بێت، وەک [[مانگ]] یان [[مانگی دەستکرد|مانگە دەستکردەکان]]. لە ساڵی ١٩٩٧دا، [[ناسا]] خەمڵاندی کە نزیکەی ٢٬٤٦٥ باری مانگی دەستکردی دەستکرد لە خولگەی زەویدا ھەبوون و ٦٬٢١٦ پارچە پاشماوەی بۆشایی لەلایەن [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد|ناوەندی فڕینی بۆشاییی گۆدارد]] چاودێری کراون.<ref name="Goddard-1997">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2000-02-01 |ناونیشان=http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060823011134/http://liftoff.msfc.nasa.gov/academy/rocket_sci/satellites/ssr.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2006-08-23 |ڕێکەوتی سەردان=2006-09-10}}</ref> زیاتر لە ١٦٬٢٩١ تەن کە پێشتر ھەڵدراون تووشی پووکانەوەی خولگەیی بوون و چوونەتە ناو [[تەوشک|تەوشکی زەوی]].<ref name="Goddard-1997"/> کەشتییەکی ئاسمانی کاتێک دەچێتە خولگەوە کە [[ھەشتاو|تاودانە]] [[چەقە ھێز|چەقەکێشەکەی]] بەھۆی [[ڕاکێشان (فیزیک)|کێشکردنەوە]] کەمتر بێت لە یان یەکسان بێت بە تاودانی [[ھێزی دژەناوەند|دوورەناوەند]] بەھۆی پێکھاتەی ئاسۆییی خێرایییەکەیەوە. بۆ خولگەیەکی نزیکی زەوی، ئەم خێرایییە نزیکەی ٧٫٨ کیلۆمەتر/چرکەیە؛<ref name="hill1999">{{Citation |last=Hill |first=James V. H. |title=Getting to Low Earth Orbit |date=April 1999 |work=Space Future |postscript=. |url=http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |access-date=2012-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319163414/http://www.spacefuture.com/archive/getting_to_low_earth_orbit.shtml |archive-date=2012-03-19 |url-status=dead}}</ref> بە پێچەوانەوە، خێراترین خێراییی فڕۆکەی مرۆڤھەڵگر کە تا ئێستا بەدەست ھاتبێت (جگە لەو خێرایییانەی کە کەشتییە ئاسمانییەکان لە کاتی دەرچوون لە خولگە بەدەستیان ھێناوە) ٢٫٢ کیلۆمەتر/چرکە بووە لە ساڵی ١٩٦٧دا لەلایەن نۆرس ئەمریکان ئێکس-١٥.<ref name="shiner20071101">{{Citation |last=Shiner |first=Linda |title=X-15 Walkaround |date=November 1, 2007 |postscript=. |url=http://www.airspacemag.com/history-of-flight/x-15_walkaround.html |access-date=2009-06-19 |publisher=Air & Space Magazine}}</ref> ئەو وزەیەی پێویستە بۆ گەیشتن بە خێراییی خولگەی زەوی لە بەرزیی ٦٠٠ کیلۆمەتر نزیکەی ٣٦ ئێم جەی/کگم، کە شەش ھێندەی ئەو وزەیە کە تەنھا بۆ سەرکەوتن بۆ بەرزیی ھاوتا پێویستە.<ref name="dimotakis1999">{{Citation |last=Dimotakis |first=P. |title=100 lbs to Low Earth Orbit (LEO): Small-Payload Launch Options |date=October 1999 |pages=1–39 |postscript=. |url=http://en.scientificcommons.org/18569633 |access-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829090237/http://en.scientificcommons.org/18569633 |archive-date=2017-08-29 |url-status=dead |publisher=The Mitre Corporation |display-authors=1 |last2=Garwin |first2=R. |last3=Katz |first3=J. |last4=Vesecky |first4=J.}}</ref> ئەو کەشتییە ئاسمانییانەی کە [[نزیکترین و دوورترین|نزیکترین خاڵییان]] لە خوار نزیکەی ٢٬٠٠٠ کیلۆمەترە، بەرەوڕووی بەرگریی تەوشکی زەوی دەبنەوە،<ref>{{Citation |last=Ghosh |first=S. N. |title=Atmospheric Science and Environment |date=2000 |pages=47–48 |url=https://books.google.com/books?id=d6Azu3sfPAgC&pg=PA48 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-8177640434}}</ref> کە بەرزیی خولگەیی کەمدەکاتەوە. ڕێژەی پووکانەوەی خولگەیی بەندە بە ڕووبەری پانەبڕ و کێشی مانگە دەستکردەکە، ھەروەھا گۆڕانکاری لە چڕیی ھەوای تەوشکی سەرەوە. لە خوار نزیکەی ٣٠٠ کیلۆمەتر، پووکانەوە خێراتر دەبێت و تەمەنیان بە ڕۆژ دەپێورێت. کاتێک مانگێکی دەستکرد دادەبەزێت بۆ ١٨٠ کیلۆمەتر، تەنھا چەند کاتژمێرێکی دەبێت پێش ئەوەی لە تەوشکدا ببێتە ھەڵم.<ref name="slsa">{{Citation |last=Kennewell |first=John |title=Satellite Lifetimes and Solar Activity |date=2011 |postscript=. |url=http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |access-date=2011-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228025141/http://www.ips.gov.au/Educational/1/3/8 |archive-date=2011-12-28 |url-status=live |publisher=Commonwealth of Australia Bureau of Weather, Space Weather Branch |last2=McDonald |first2=Andrew}}</ref> [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوون]] کە پێویستە بۆ ڕزگاربوون لە کایەی کێشکردنی زەوی بە تەواوی و چوونە ناو بۆشاییی نێوان ھەسارەکان نزیکەی ١١٫٢ کیلۆمەتر/چرکەیە.<ref name="williams2010">{{Citation |last=Williams |first=David R. |title=Earth Fact Sheet |date=November 17, 2010 |work=Lunar & Planetary Science |postscript=. |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |access-date=2012-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101030234253/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |archive-date=October 30, 2010 |url-status=live |publisher=NASA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} j003vd32ar37fyej193d9x5373nt588 0 294002 1571115 2026-04-02T15:56:55Z Tessla 41338 دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[چەقە هێز]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر) 1571115 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[چەقە هێز]] b8t15oyuwfyep9jjikf8l4fyqb68qjo 0 294003 1571116 2026-04-02T15:59:03Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346710863|Gombojavyn Zandanshatar]]» 1571116 wikitext text/x-wiki '''Gombojavyn Zandanshatar''' ({{Langx|mn|Гомбожавын Занданшатар}}; born 8 March 1970) is a Mongolian politician who served as [[سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا|Prime Minister of Mongolia]] from 13 June 2025{{Sfn|Mongolia gets a new prime minister who pledged to address the economic demands of protesters|2025}} until his resignation<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Adiya |first=Amar |ڕێکەوت=27 March 2026 |ناونیشان=https://www.mongoliaweekly.org/post/mongolia-ruling-party-infighting-forces-prime-minister-zandanshatar-to-resign |ڕێکەوتی سەردان=27 March 2026 |وێبگە=Mongolia Weekly |زمان=en}}</ref> on 27 March 2026.<ref name="UIH">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 March 2026 |trans-title=Prime Minister of Mongolia G.Zandanshatar has been relieved of his duties at his own request. |ناونیشان=https://www.parliament.mn/nn/76890/ |ڕێکەوتی سەردان=28 March 2026 |زمان=mn}}</ref> He remained as caretaker until the midnight of 31 March 2026, when Nyam-Osoryn Uchral succeeded him. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە A member of the Mongolian People's Party (MPP), he served as a member and chairman of the State Great Khural from 2019 until he lost reelection in 2024. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tjabtl5ve6j9tvb5hyvpzj05e7mpdx1 1571117 1571116 2026-04-02T15:59:56Z Tessla 41338 شائەمراز 1571117 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گۆمبۆجاڤین زاندانشاتار''' (بە مەنگۆلی: Гомбожавын Занданшатар؛ لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٧٠) سیاسییەکی مەنگۆلییە کە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥{{Sfn|Mongolia gets a new prime minister who pledged to address the economic demands of protesters|2025}} خزمەتی کردووە تا دەستلەکارکێشانەوەی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Adiya |first=Amar |ڕێکەوت=27 March 2026 |ناونیشان=https://www.mongoliaweekly.org/post/mongolia-ruling-party-infighting-forces-prime-minister-zandanshatar-to-resign |ڕێکەوتی سەردان=27 March 2026 |وێبگە=Mongolia Weekly |زمان=en}}</ref> لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦.<ref name="UIH">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 March 2026 |trans-title=Prime Minister of Mongolia G.Zandanshatar has been relieved of his duties at his own request. |ناونیشان=https://www.parliament.mn/nn/76890/ |ڕێکەوتی سەردان=28 March 2026 |زمان=mn}}</ref> وەک سەرپەرشتیار مایەوە تا نیوەشەوی ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦، کاتێک نیام-ئۆسۆرین ئوچرال جێگەی گرتەوە. ئەندامێکی پارتی گەلی مەنگۆلیا (ئێم پی پی)، وەک ئەندام و سەرۆکی خوڕاڵی گەورەی دەوڵەت لە ساڵی ٢٠١٩ەوە خزمەتی کردووە تاوەکوو لە ھەڵبژاردنەوەی ساڵی ٢٠٢٤دا شکستی ھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8adtr0be739ph6vnh1jhlf8eg51unmg 1571118 1571117 2026-04-02T16:00:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Gombojavyn Zandanshatar}} 1571118 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گۆمبۆجاڤین زاندانشاتار''' (بە مەنگۆلی: Гомбожавын Занданшатар؛ لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٧٠) سیاسییەکی مەنگۆلییە کە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥{{Sfn|Mongolia gets a new prime minister who pledged to address the economic demands of protesters|2025}} خزمەتی کردووە تا دەستلەکارکێشانەوەی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Adiya |first=Amar |ڕێکەوت=27 March 2026 |ناونیشان=https://www.mongoliaweekly.org/post/mongolia-ruling-party-infighting-forces-prime-minister-zandanshatar-to-resign |ڕێکەوتی سەردان=27 March 2026 |وێبگە=Mongolia Weekly |زمان=en}}</ref> لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦.<ref name="UIH">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 March 2026 |trans-title=Prime Minister of Mongolia G.Zandanshatar has been relieved of his duties at his own request. |ناونیشان=https://www.parliament.mn/nn/76890/ |ڕێکەوتی سەردان=28 March 2026 |زمان=mn}}</ref> وەک سەرپەرشتیار مایەوە تا نیوەشەوی ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦، کاتێک نیام-ئۆسۆرین ئوچرال جێگەی گرتەوە. ئەندامێکی پارتی گەلی مەنگۆلیا (ئێم پی پی)، وەک ئەندام و سەرۆکی خوڕاڵی گەورەی دەوڵەت لە ساڵی ٢٠١٩ەوە خزمەتی کردووە تاوەکوو لە ھەڵبژاردنەوەی ساڵی ٢٠٢٤دا شکستی ھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gombojavyn Zandanshatar}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i81vh2zkgpe3or70gd9m0ikj8a3l7th 1571147 1571118 2026-04-02T17:01:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]] 1571147 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گۆمبۆجاڤین زاندانشاتار''' (بە مەنگۆلی: Гомбожавын Занданшатар؛ لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٧٠) سیاسییەکی مەنگۆلییە کە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥{{Sfn|Mongolia gets a new prime minister who pledged to address the economic demands of protesters|2025}} خزمەتی کردووە تا دەستلەکارکێشانەوەی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Adiya |first=Amar |ڕێکەوت=27 March 2026 |ناونیشان=https://www.mongoliaweekly.org/post/mongolia-ruling-party-infighting-forces-prime-minister-zandanshatar-to-resign |ڕێکەوتی سەردان=27 March 2026 |وێبگە=Mongolia Weekly |زمان=en}}</ref> لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦.<ref name="UIH">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 March 2026 |trans-title=Prime Minister of Mongolia G.Zandanshatar has been relieved of his duties at his own request. |ناونیشان=https://www.parliament.mn/nn/76890/ |ڕێکەوتی سەردان=28 March 2026 |زمان=mn}}</ref> وەک سەرپەرشتیار مایەوە تا نیوەشەوی ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦، کاتێک نیام-ئۆسۆرین ئوچرال جێگەی گرتەوە. ئەندامێکی پارتی گەلی مەنگۆلیا (ئێم پی پی)، وەک ئەندام و سەرۆکی خوڕاڵی گەورەی دەوڵەت لە ساڵی ٢٠١٩ەوە خزمەتی کردووە تاوەکوو لە ھەڵبژاردنەوەی ساڵی ٢٠٢٤دا شکستی ھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gombojavyn Zandanshatar}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lq61r79wiydfi051v2ecymca5nmoyf0 1571247 1571147 2026-04-02T20:05:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1571247 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''گۆمبۆجاڤین زاندانشاتار''' (بە مەنگۆلی: Гомбожавын Занданшатар؛ لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٧٠) سیاسییەکی مەنگۆلییە کە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥{{Sfn|Mongolia gets a new prime minister who pledged to address the economic demands of protesters|2025}} خزمەتی کردووە تا دەستلەکارکێشانەوەی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Adiya |first=Amar |ڕێکەوت=27 March 2026 |ناونیشان=https://www.mongoliaweekly.org/post/mongolia-ruling-party-infighting-forces-prime-minister-zandanshatar-to-resign |ڕێکەوتی سەردان=27 March 2026 |وێبگە=Mongolia Weekly |زمان=en}}</ref> لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦.<ref name="UIH">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 March 2026 |trans-title=Prime Minister of Mongolia G.Zandanshatar has been relieved of his duties at his own request. |ناونیشان=https://www.parliament.mn/nn/76890/ |ڕێکەوتی سەردان=28 March 2026 |زمان=mn}}</ref> وەک سەرپەرشتیار مایەوە تا نیوەشەوی ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦، کاتێک نیام-ئۆسۆرین ئوچرال جێگەی گرتەوە. ئەندامێکی پارتی گەلی مەنگۆلیا (ئێم پی پی)، وەک ئەندام و سەرۆکی خوڕاڵی گەورەی دەوڵەت لە ساڵی ٢٠١٩ەوە خزمەتی کردووە تاوەکوو لە ھەڵبژاردنەوەی ساڵی ٢٠٢٤دا شکستی ھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gombojavyn Zandanshatar}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەنگۆلیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sf6j6znji1hmasute3v5xxa6f27hey9 0 294004 1571131 2026-04-02T16:21:21Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[کۆبی ئەنیمەیشن]]ی گواستەوە بۆ [[ئەنیمەیشن کۆبی]] 1571131 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئەنیمەیشن کۆبی]] nm9i8flscedx9aio4bjdfyb7hj1yp4c 0 294005 1571136 2026-04-02T16:37:17Z Harki Muhammad 67394 زیادکردنی زانیارینامەی ئەرکی ئارتەمیس ٢ 1571136 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = ئارتەمیس ٢ | image = Artemis II Launch (NHQ202604010307, vertical crop).jpg | mission_insignia = Artemis II patch.svg | image2 = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg | caption = مووشەکی [[Space Launch System]] (SLS) بۆ ئارتەمیس ٢ لە کۆمەڵگەی هاویشتنی 39B لە سەنتەری بۆشایی ئاسمانی کەنەدی ناسا لە فلۆریدا لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ بەرز دەبێتەوە. | names = ئارتەمیس ٢<br />ئەرکی گەڕان-٢ (EM-2) | mission_type = فڕینی نزیک لە مانگ بە تاقمەوە | operator = [[NASA|ناسا]] | COSPAR_ID = 2026-069A | SATCAT = 68538 | duration = ١٦ کاتژمێر و ٥٥ خولەک (''لە کاردایە'')<br />١٠ ڕۆژ (''پلان بۆ داڕێژراو'') | separator = تایبەتمەندییەکانی کەشتی ئاسمانی | spacecraft = [[Orion (spacecraft)|ئۆریۆن CM-003]] ''ئینتێگریتی''<br />ESM-2 | manufacturer = ئۆریۆن: [[Lockheed Martin|لۆکهید مارتن]]<br />ESM: [[Airbus|ئێرب پاس]] | separator2 = کەشتیوان | crew_size = ٤ | crew_members = [[Reid Wiseman|رید وایزمان]]<br />[[Victor Glover|ویکتۆر گڵۆڤەر]]<br />[[Christina Koch|کریستینا کۆچ]]<br />[[Jeremy Hansen|جێرمی هانسێن]] | separator3 = دەستپێکردنی ئەرک | launch_date = ١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٢٢:٣٥:١٢ UTC<br />(٦:٣٥:١٢ دەمەوێوارە بە کاتی [[Eastern Time Zone|EDT]]) | rocket = [[Space Launch System|سیستەمی هاویشتنی بۆشایی ئاسمان]] | launch_site = [[Kennedy Space Center|کەنەدی]]، [[Kennedy Space Center Launch Complex 39#Launch Complex 39B|LC-39B]] | separator4 = کۆتاییهاتنی ئەرک | recovered_by = [[United States Navy|هێزی دەریایی ئەمریکا]] (''[[San Antonio-class amphibious transport dock]]'') | landing_date = [[NET (not earlier than)|نە زووتر لە]] ١١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٠٠:٢١ UTC<br />(١٠ی نیسان، ٥:٢١ دەمەوێوارە بە کاتی [[Pacific Time Zone|PDT]]) | landing_site = [[Pacific Ocean|ئۆقیانووسی هێمن]] (پلان بۆ داڕێژراو) | separator5 = فڕین بەسەر مانگدا | distance = ٤،٧٠٠ میل (٧،٦٠٠ کم) (پلان بۆ داڕێژراو) | mission_insignia = Artemis II patch.svg | mission_insignia_caption = نیشانەی ئەرک | image2 = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg | image2_caption = وێنەی فەرمی ستافەکە، بە ئاراستەی میلی کاتژمێر لە چەپەوە: کۆچ، گڵۆڤەر، هانسێن و وا }} '''ئارتمیس ٢ (Artemis II)''' ئەرکێکی ناردنی مرۆڤە بۆ دەوری مانگ (lunar flyby) لە چوارچێوەی پڕۆگرامی ئارتمیسدا. ئەم ئەرکە کە دە ڕۆژ دەخایەنێت، لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدییەوە دەستی پێکردووە؛ ئامانجی گواستنەوەی کەشتیوانانی ناسا (ڕید وایزمان، ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و کریستینا کۆک)ە، لەگەڵ کەشتیوانی ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا (جێرمی هانسێن)، لە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بۆ دەوری مانگ و پاشان گەڕانەوەیان بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) و یەکەم ئەرکی مرۆیی کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنە، هەروەها یەکەم گەشتی مرۆییە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە. گڵۆڤەر بووە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و هانسێن بووە یەکەم هاووڵاتی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکەن. هەروەها ئەم ئەرکە گڵۆڤەر دەکاتە یەکەم ڕەشپێست، کۆک یەکەم ژن، و هانسێن یەکەم نائەمریکی کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە چەندین ڕیکۆردی گەشتی مرۆیی بۆ بۆشایی ئاسمان تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی ٤,٧٠٠ میل یان ٧,٦٠٠ کیلۆمەتر لە پشت مانگەوە) و خێرایی (خێرایی چوونە ناوەوەی بەرگەهەوا بە نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا یان ٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا). ئارتمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە بۆ پشتگیریکردن لە ئەرکەکانی دواتری ئارتمیس، کە پلانیان بۆ داڕێژراوە لە ساڵی ٢٠٢٨دا مرۆڤ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ بۆ یەکەمجار لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ەوە. ئەرکەکە سەرەتا بە (Exploration Mission-2 یان EM-2) ناوزەد کرابوو و بڕیار وابوو پشتگیری لە ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک بکات کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو و دواتر هەڵوەشایەوە. ئامانجەکانی ئەرکەکە دوای دامەزراندنی پڕۆگرامی ئارتمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەم ئەرکە هاوشێوەی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ە لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە کاتی پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا؛ بەڵام ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازاد کە بۆی داڕێژراوە، زیاتر لەو فڕینە دەچێت کە ئاپۆلۆ ١٣ ئەنجامی دا. ===مێژوو=== ---------- '''پلاندانانی ئەرکەکە و هەڵبژاردنی بەرواری هاویشتن (٢٠١٧–٢٠٢١)''' لە ساڵی ٢٠١٧دا، ئەرکی گەڕانی ٢ (Exploration Mission-2) وەک پڕۆژەیەکی تاک-هاویشتن بە موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1B داڕێژرابوو، کە قۆناغی باڵای گەڕان و کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنی لەسەر بوو، لەگەڵ توانای هەڵگرتنی بارێکی ٥٠.٧ تۆنی. پلانەکە وابوو کە کەشتییەکە بگاتە نەیزەکێک کە پێشتر لە ڕێگەی ئەرکە ڕۆبۆتییەکەی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک (Asteroid Redirect Mission) خرابووە خولگەی مانگەوە، تاوەکو کەشتیوانەکان پیاسەی بۆشایی ئەنجام بدەن و نموونەی لێ کۆبکەنەوە. دوای هەڵوەشاندنەوەی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک لە نیسانی ٢٠١٧دا، پێشنیار کرا ئەرکەکە بکرێتە گەشتێکی ٨ ڕۆژە بۆ تیمی چوار کەشتیوان کە بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا بسوڕێنەوە. پێشنیارێکی تر لە ساڵی ٢٠١٧دا ئەوە بوو کە چوار کەشتیوان بە کەشتیی ئۆریۆن گەشتێکی ٨ بۆ ٢١ ڕۆژە بۆ دەوری مانگ بکەن بۆ گەیاندنی یەکەم پارچەی وێستگەی خولگەیی مانگ (Lunar Gateway). لە ئاداری ٢٠١٨دا بڕیار درا کە یەکەم مۆدیۆلی وێستگەکە لە ڕێگەی موشەکێکی بازرگانییەوە ڕەوانە بکرێت، ئەمەش بەهۆی دواکەوتن لە دروستکردنی ئەو سەکۆ گۆڕاوەی (Mobile Launcher) کە پێویست بوو بۆ هەڵگرتنی قۆناغی باڵای گەڕانی بەهێزتر. موشەکی فاڵکۆن هێڤی (Falcon Heavy) کۆمپانیای سپەیس ئێکس بۆ ئەو مەبەستە هەڵبژێردرا. دواجار وێستگەی خولگەیی مانگ لە ئاداری ٢٠٢٦دا هەڵوەشێنرایەوە. '''پەرەپێدانی ڕەقەکاڵا، تاقیکردنەوە و یەکخستن (٢٠٢١–٢٠٢٦)''' لە ١١ی شوباتی ٢٠٢٣، ناسا بەشی بزوێنەری قۆناغی سەرەکی ئارتمیس ٢ی بۆ دۆخی ئاسۆیی سوڕاندەوە، ئەمەش وەک دوایین هەنگاوی سەرەکی پێش یەکخستنی لەگەڵ بەشەکانی تری موشەکەکە. لە ٢٠ی ئازاردا، بەشی بزوێنەرەکە لەگەڵ قۆناغی سەرەکیدا لە بینای ١٠٣ لە کارگەی میچوود لە نیوئۆرلینز، لویزیانا، بەیەکەوە بەستران. لە ئاداری ٢٠٢٣دا، ناسا سەرەتا چاوەڕێی دەکرد کە قۆناغی سەرەکی تەواوبوو لەو هاوینەدا ڕادەستی ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی (KSC) بکرێت، بەڵام تا مانگی ئایار، خشتەی کاتەکە بۆ کۆتایی پایزی ٢٠٢٣ گۆڕدرا. بزوێنەرەکانی RS-25 (کە ژمارە زنجیرەییەکانیان بریتی بوون لە E2047, E2059, E2062, و E2063) تا ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ لەسەر قۆناغی سەرەکی لە نیوئۆرلینز جێگیر کران. بەڵام دوای ئەوەی دزەکردنێک لە سیستەمی هایدرۆلیکی زمانەی ئۆکسجینەکەیدا دۆزرایەوە، بزوێنەری E2063 لە نیسانی ٢٠٢٥دا بە بزوێنەری E2061 گۆڕدرا. قۆناغی سەرەکی بەتەواوی ئامادەکراو لە نێوان ١٦ بۆ ٢٥ی تەمموزی ٢٠٢٤ گەیشتە ناوەندی کەنەدی (KSC). ئەو بەشە پێویستانەی (Adapters) بۆ یەکخستنی تەواوی موشەکەکە پێویست بوون، لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا بەرەو تەواوبوون چوون و لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا گەیشتنە ناوەندی کەنەدی. تیمی ئارتمیس ٢ لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ لەلایەن بەڕێوبەری ناسا، بیڵ نێڵسۆن، لە کاتی وتاری "دۆخی ناسا" لە دامەزراوەیەکی ناسا لە ئێڵینگتۆن فیڵد لە نزیک هیوستن، تێکساس، ڕاگەیەندرا. هەمان ئێوارە تیمەکە لە یاریگای NRG لە کاتی یاری کۆتایی پاڵەوانێتی باسکەی "March Madness"ی ٢٠٢٣دا دەرکەوتن. ناسا سەرەتا ئەیلوولی ٢٠٢٤ی وەک کاتی دەستپێکردنی کارەکانی سەرەیەکخستنی (stacking) موشەکەکە دیاری کردبوو. بەڵام خشتەکە بۆ ماوەی زیاتر لە دوو مانگ دواکەوت، ئەمەش بەهۆی لێکۆڵینەوە لە کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیانی کەشتیی ئۆریۆن و ئەو زیانە چاوەڕواننەکراوەی کە لە قەڵغانی گەرمیی ئۆریۆندا بینرا دوای گەڕانەوەی ئارتمیس ١. سەرئەنجام لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ دەست بە یەکخستنی موشەکەکە کرا. پرۆسەی یەکخستنەکە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ کۆتایی هات، ئەمەش بە جێگیرکردنی تەواوەتی کەشتیی ئۆریۆن، مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) و سیستەمی هەڵوەشاندنەوەی هاویشتن لەسەر لوتکەی موشەکی SLS. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، موشەکی یەکخراوی SLS و کەپسولی ئۆریۆن و بورجی هاویشتن، لە بینای یەکخستنی ئۆتۆمبێلەکانەوە (VAB) بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B گواسترانەوە. ===بەرواری هاویشتن=== ------ لە کاتی پێداچوونەوە سەرەتاییەکان لە ساڵی ٢٠١١دا، بەرواری هاویشتن لە نێوان ساڵانی ٢٠١٩ و ٢٠٢١ دیاری کرابوو، بەڵام دواتر بۆ ساڵی ٢٠٢٣ دواکەوت. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا، پێشبینی دەکرا ئەرکەکە لە ئەیلوولی ٢٠٢٥دا دەست پێ بکات. بەڵام لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسا دیاری کرد کە تیمی سیستەمە زەمینییەکانی گەڕان هەموو ئەو کاتەیان بەکارهێناوە کە بۆ چارەسەرکردنی کێشە چاوەڕواننەکراوەکان تەرخان کرابوو، ئەمەش وای کرد نووسینگەکە بگاتە ئەو ئەنجامەی کە ئەگەری زۆرە بەرواری ئەیلوولی ٢٠٢٥ دوابکەوێت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، بیڵ نێڵسۆن ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە دواکەوتووە بەهۆی چەند مانگێک لە لێکۆڵینەوەی ئەندازیاری لەسەر کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیان و قەڵغانی گەرمی، بەڵام ئامانجیان هاویشتنە لە نیسانی ٢٠٢٦دا. لە ئاداری ٢٠٢٥دا، ماڵپەڕی AmericaSpace ڕایگەیاند کە ئەگەری هەیە بەرواری هاویشتنەکە دوو مانگ پێشبخرێت بۆ شوباتی ٢٠٢٦. ناسا لە وەڵامێکدا وتی ناتوانێت ئەو بەروارە پشتڕاست بکاتەوە، بەڵام ئاماژەی بەوە کرد: "ئێمە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕێین بۆ ئەنجامدانی هاویشتنێکی زووتر ئەگەر گونجاو بێت، بە شێوەیەک کە لەوانەیە لە شوباتی ٢٠٢٦دا بێت. ئامانجی شوبات ڕێگە بە ئاژانسەکە دەدات سوود لە کارایی پرۆسەکانی یەکخستنی موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆن و سیستەمە زەمینییەکان وەربگرێت، لە کاتێکدا پاراستنی سەلامەتی تیمی کەشتیوانەکان لە پێشینەی کارەکان دەبێت." تا ئابی ٢٠٢٥، چەندین سەرچاوەی تر وەک NASASpaceflight و ڕۆژنامەنووس ئێریک بێرگەر و سیناتۆر مارک کێلی ڕایانگەیاند کە ئەرکەکە بۆ شوباتی ٢٠٢٦ گوازراوەتەوە. لە ئەیلوولدا، بەرپرسانی ئاژانسەکە ڕایانگەیاند کە کار بۆ پەنجەرەیەکی هاویشتن دەکەن کە لە ٥ی شوباتی ٢٠٢٦دا دەکرێتەوە. بۆ هاویشتنی ئەرکەکان بەرەو مانگ، هەموو مانگێکی مانگی (lunar month) پەنجەرەیەکی کاتی هەیە کە چەند ڕۆژێک دەخایەنێت، هەروەها لە ناو ئەو ڕۆژانەشدا پەنجەرەی ڕۆژانە هەن کە چەند کاتژمێرێک دەخایەنن. پلانی دەستکاریلەکراوی ئارتمیس ٢، کە داوای چوونەناوەوەیەکی کورتتر بۆ بەرگەهەوای زەوی دەکات، زیاتر ئەو ڕۆژانە سنووردار دەکات کە دەکرێت هاویشتنەکەی تێدا ئەنجام بدرێت. زووترین پەنجەرەی هاویشتن بۆ ئارتمیس ٢ بۆ سەرەتای شوباتی ٢٠٢٦ دیاری کرابوو. زریانی زستانی ئەمریکای باکوور لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا کارەکانی ئامادەکاری بۆ هاویشتنەکەی دواخست. تاقیکردنەوەی جلوبەرگی تەڕ (wet dress rehearsal) بۆ کاتی ژمارەی پێچەوانە لە ٢ی شوباتدا ئەنجام درا. دوای تاقیکردنەوەکە، ناسا ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە بۆ مانگی ئادار دوادەخرێت، ئەمەش بەهۆی دزەکردنی هایدرۆجینی شل کە لە کاتی ژمارەی پێچەوانەی ساختەدا ڕوویدا. جگە لە دزەکردنەکە، زمانەیەکی (valve) پەیوەندیدار بە پەستانی دەرگای کەپسولی ئۆریۆن پێویستی بە توندکردنەوە هەبوو، هەروەها کارەکانی کۆتاییهێنان لەوە زیاتریان خایاند کە پلانی بۆ داڕێژرابوو. تاقیکردنەوەی دووەمی جلوبەرگی تەڕ لە ١٩ی شوباتدا ئەنجام درا و سەرکەوتوو بوو. لە ٢١ی شوباتدا، کێشەیەک لە ڕەوتی هێلیۆمدا بینرا، ئەمەش بووە هۆی گەڕاندنەوەی موشەکەکە بۆ بینای یەکخستن (VAB) و دواخستنی ئەرکەکە بۆ مانگی نیسان وەک زووترین کات. پرۆسەی گەڕاندنەوەکە لە ٢٥ی شوبات کاتژمێر ٩:٣٨ی بەیانی بە کاتی ڕۆژهەڵات دەستی پێکرد و نزیکەی کاتژمێر ٨:٠٠ی شەو گەیشتە VAB. بەڕێوبەری ناسا، جارێد ئایزاکمان، ڕایگەیاند کە بەرواری ڕاستەقینەی هاویشتن تەنها دوای تەواوبوونی تاقیکردنەوەیەکی سەرکەوتووی جلوبەرگی تەڕ و شیکردنەوەی ئەنجامەکان پشتڕاست دەکرێتەوە. لە ١٢ی ئاداردا، دوای پێداچوونەوەی ئامادەیی فڕین (FRR)، حەوت پەنجەرەی هاویشتنی دوو کاتژمێری بۆ ماوەی ١ تا ٦ی نیسان و ٣٠ی نیسان ڕاگەیەندرا. یەکەم پەنجەرە لە ١ی نیسان کاتژمێر ٦:٢٤ی ئێوارە بە کاتی EDT بوو. لە ١٨ی ئاداردا، ناسا ڕایگەیاند کە موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆنی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە فلۆریدا دەگوازرێنەوە. لەو کاتەدا، تیمی ئارتمیس ٢ لە هیوستن چوونە کەرەنتینەوە بۆ دڵنیابوون لەوەی پێش هاویشتنەکە بە تەندروستی دەمێننەوە. لە ٢٠ی ئاداردا، دوای دواکەوتنێک بەهۆی بای بەهێزەوە، موشەکی SLS بۆ جاری دووەم لە بینای VABـەوە بەرەو سەکۆی هاویشتن گوازرایەوە. دواجار ئەرکەکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی EDT) هاوێژرا. ===نیگەرانییەکانی قەڵغانی گەرمی=== ---- دوای ئەرکی بێ کەشتیوانی ئارتمیس ١ لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ناسا تووشی داخورانێکی چاوەڕواننەکراو بوو لە قەڵغانی گەرمیی کەشتیی ئۆریۆن دوای چوونەناوەوە بۆ بەرگەهەوای زەوی. پشکنینەکانی دوای فڕین دەریانخست کە هەندێک ناوچە لە ماددەی "AVCOAT" تووشی لەدەستدانی خەڵووز (char loss) بوون، بە شێوەیەک کە بەشەکانی ماددەکە زیاتر لەوەی پێشبینی کرابوو داخورابوون. ناسا ڕایگەیاند کە پلەی گەرمی لە ناو مۆدیۆلی کەشتیوانەکان لە سنووری دیاریکراودا ماوەتەوە، بەڵام ئەم ڕەفتارە چاوەڕواننەکراوە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر بوو. وێنەی نزیکی زیانەکان تا ئایاری ٢٠٢٤ بڵاونەکرایەوە، تا ئەو کاتەی لە ڕاپۆرتێکی نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسادا دەرکەوت. لە نیسانی ٢٠٢٤، ناسا تیمێکی پێداچوونەوەی سەربەخۆی پێکهێنا بۆ هەڵسەنگاندنی کارایی قەڵغانی گەرمی و ئەو ڕێگەیەی کە ئاژانسەکە بۆ ئەرکی ئارتمیس ٢ پێشنیاری کردبوو. پێداچوونەوەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، دوای ئەوە ناسا ڕایگەیاند کە بەردەوام دەبێت لە ئەرکی ئارتمیس ٢ بە بەکارهێنانی هەمان قەڵغانی گەرمی ئێستا. ناسا کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی سازکرد بۆ خستنەڕووی ئەنجامەکان، بەڵام ئەو وەشانەی ڕاپۆرتەکە کە بۆ ڕای گشتی بڵاوکرایەوە، بەشێکی زۆری دەستکاری کرابوو (داپۆشرابوو)، ئەمەش بووە هۆی ڕەخنەی هەندێک لە ئەندازیاران و کەشتیوانانی پێشووی ناسا سەبارەت بە ئاستی شەفافیەت لە بڵاوکردنەوەی زانیارییەکاندا. ئەندازیارانی ناسا دیارییان کرد کە ئەو زیانانەی (char loss) لە کانوونی یەکەمی ئارتمیس ١دا بینرا، بەهۆی گیرخوێندنی گازەکان بووە لە ناو ماددەی AVCOAT، کە بووەتە هۆی درزبردن و لەدەستدانی ماددەکە لە کاتی چوونەناوەوە بۆ ناو بەرگەهەوا. لەبری گۆڕینی قەڵغانی گەرمی بۆ ئارتمیس ٢، ناسا بڕیاریدا ڕێڕەوی گەڕانەوەکە دەستکاری بکات بە زیادکردنی گۆشەی دابەزین، ئەمەش کاتی مانەوەی کەشتییەکە لە ناو ژینگەی گەرمیی تونددا کەمدەکاتەوە. بەپێی وتەی ناسا، مۆدێلەکان و تاقیکردنەوە زەمینییەکان دەریانخستووە کە ئەم گۆڕانکارییە سنوورێک بۆ داخورانی زیاتر دادەنێت و لە چوارچێوەی سنوورە پێکهاتەیی و گەرمییەکاندا دەمێنێتەوە. وەک بەشێک لە پرۆسەی بڕوانامەدان بە ئارتمیس ٢، ناسا تاقیکردنەوە و شیکردنەوەی زیاتری ئەنجامدا، لەوانە هەڵسەنگاندنی سیناریۆکانی پەیوەندیدار بە زیانی فراوانتری قەڵغانی گەرمی. ناسا ڕایگەیاند کە ئەم شیکردنەوەیانە دەریانخستووە پێکهاتەی بنەڕەتی کەپسولی ئۆریۆن بە ساخی دەمێنێتەوە و توانای پاراستنی تیمی کەشتیوانانی دەبێت، تەنانەت لە ژێر بارودۆخێکدا کە لەوەی چاوەڕوان دەکرێت توندتر بێت. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ئایزاکمان ڕایگەیاند کە پشتگیری لە بەردەوامبوونی ئارتمیس ٢ دەکات بە قەڵغانی گەرمی ئێستا، ئەمەش دوای پێداچوونەوە بە شیکردنەوەکانی ئاژانسەکە و کۆبوونەوە لەگەڵ ئەندازیاران و شارەزایانی دەرەکی. هەندێک لەو کەسانەی کە پێشتر نیگەرانییان هەبوو، ئاماژەیان بەوە کرد کە داتا نوێیەکان وەڵامی پرسیارەکانیانی داوەتەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر بەردەوام بوون لە ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە ئەنجامدانی ئەرکەکە بەبێ قەڵغانێکی گەرمی دووبارە دیزاینکراو. ناسا ڕایگەیاندووە کە گۆڕانکاری لە دیزاین بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کونبوونی AVCOAT بۆ قەڵغانی گەرمی ئەرکی ئارتمیس ٣ پلان بۆ داڕێژراوە. ===تیمی گەشتەکە=== ---- تیمی ئارتمیس ٢ لە چوار کەشتیوان پێکهاتووە: فەرماندە ڕید وایزمان، فڕۆکەوان ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و پسپۆڕی ئەرک کریستینا کۆک کە هەر سێکیان لە ناسان، لەگەڵ پسپۆڕی ئەرک جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، جێنی گیبۆنز وەک جێگرەوەی (Backup) هانسێن دەستنیشان کرا، و لە ٣ی تەمموزی ٢٠٢٤، ئاندرێ دۆگلاس وەک جێگرەوە بۆ سێ کەشتیوانەکەی ناسا دیاری کرا. ڤیکتۆر گڵۆڤەر دەبێتە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کریستینا کۆک دەبێتە یەکەم ژن، و جێرمی هانسێن دەبێتە یەکەم کەسی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەوری مانگ بکەن. هانسێن و گیبۆنز کە هەردووکیان خەڵکی کەنەدان، لەلایەن ئاژانسی بۆشاییی کەنەداوە لە چوارچێوەی پەیماننامەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا هەڵبژێردران، کە ئاسانکاری بۆ بەشداریی ئەوان لە پڕۆگرامی ئارتمیسدا کردووە. ئەم ئەرکە ڕیکۆردی زۆرترین ژمارەی مرۆڤ لە قووڵایی بۆشایی ئاسماندا دەشکێنێت، کە پێشتر سێ کەس بوو لە کاتی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ لە ساڵی ١٩٦٨دا. ===ئەرکەکە=== ---- پلانی ئەرکی ئارتمیس ٢ ناردنی چوار کەشتیوانە لە یەکەم کەشتیی ئاسمانیی ئۆریۆنی مرۆییدا بۆ دەوری مانگ، بە بەکارهێنانی وەشانی Block 1ی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS). شێوازی ئەرکەکە بریتییە لە "تێهەڵچوونی فرە-کۆچی مانگی" (MTLI)، یان چەندین سووتانی بزوێنەر بۆ جێهێشتنی خولگە، و ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد لە مانگەوە لەخۆدەگرێت. کەشتیی ئۆریۆن بۆ خولگەیەکی بەرزی زەوی دەنێردرێت کە ماوەکەی نزیکەی ٢٤ کاتژمێرە. لەم ماوەیەدا، تیمەکە چەندین پشکنین بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیانی ناو کەشتییەکە ئەنجام دەدەن، هەروەها تاقیکردنەوەی نزیکبوونەوە و مانۆڕکردن لە بۆشاییدا ئەنجام دەدەن بە بەکارهێنانی قۆناغی بەکارهاتووی ICPS وەک ئامانج. کاتێک ئۆریۆن دەگاتەوە نزیکترین خاڵ لە زەوی (perigee)، بزوێنەرە سەرەکییەکەی دادەگیرسێنێت بۆ تەواوکردنی مانۆڕی TLI، کە بەرەو ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی مانگ بەڕێی دەکات پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی. تیمی کەشتیوانان لە ٢٧ی ئادار گەیشتنە ناوەندی کەنەدی (KSC)، و ژمارەی پێچەوانە بۆ هاویشتن لە ٣٠ی ئادار دەستی پێکرد. '''کورتەی ئەرکەکە''' ڕێڕەوی گەشتی ئارتمیس ٢ دەکرێت بۆ چەند قۆناغێکی سەرەکی دابەش بکرێت، لە ماوەی گەشتێکی نزیکەی دە ڕۆژیدا. '''بەکارخستن''' ئەرکەکە لە ڕێگەی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1 لە سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی ناوخۆیی EDT) هاوێژرا. نزیکەی حەوت چرکە پێش بەرزبوونەوە، چوار بزوێنەرە سەرەکییەکە داگیرسان و گەیشتنە ئەوپەڕی هێز، و پاڵنەرە موشەکییە ڕەقەکان (Solid Rocket Boosters) لە چرکەی سفردا (T-0) داگیرسان، کە زۆربەی هێزی پاڵنەریان بۆ دوو خولەکی یەکەم دابین کرد. جیابوونەوەی پاڵنەرەکان لە خێرایی نزیکەی ٣,١٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٥,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) و لە بەرزی ٣٠ میل (٤٨ کیلۆمەتر) ڕوویدا. وایزمان لە کورسی لای چەپەوە چاودێری پڕۆسەی هاویشتنەکەی دەکرد، هەرچەندە فڕینەکە بە تەواوی ئۆتۆماتیکییە مەگەر دەستێوەردان پێویست بێت، کە زۆرتر بۆ دەرکردنی فەرمانی هەڵوەشاندنەوەی گەشتەکەیە. قۆناغی سەرەکی موشەکەکە بۆ ماوەی نزیکەی هەشت خولەک سووتا پێش ئەوەی جیا ببێتەوە، و کەشتیی ئۆریۆنی لە خولگەیەکی هێلکەیی بەرزدا جێهێشت کە خاڵی ئەوپەڕی (apogee) نزیکەی ١,٢٠٠ میلی دەریایی بوو (٢,٢٠٠ کیلۆمەتر)؛ ئەمەش نزیکەی پێنج هێندە بەرزترە لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی. قۆناغی ناوەندی (ICPS) لە کاتی بەرزبوونەوەی سەرەتاییدا دانەگیرسا. ===خولگەی زەوی و پشکنینی سیستەمەکان=== ------ دەستبەجێ دوای کوژانەوەی بزوێنەرە سەرەکییەکان، بڕیار وابوو کۆک و هانسێن لە کورسییەکانیان ببنەوە و دەست بکەن بە جێگیرکردن و تاقیکردنەوەی سیستەمە بنەڕەتییەکانی دابینکردنی ژیان لەناو کەشتییەکەدا، لەوانە: ئامێری دابەشکردنی ئاو، دەمامکی ئاگرکوژێنەوە و سیستەمی ئاودەست. هەموو سیستەمەکان پشکنینران و قۆناغی ICPS لە خاڵی ئەوپەڕی (apogee)، نزیکەی ٥٠ خولەک دوای هاویشتن، داگیرسا بۆ بەرزکردنەوەی نزمترین خاڵی خولگەی ئۆریۆن (perigee). کاتێک کەشتییەکە گەیشتە ئەم خاڵە نوێیەی نزیك لە زەوی، مانۆڕێکی سووتانی ١٥ خولەکی ئەنجامدا بۆ زیادکردنی خاڵی ئەوپەڕی بۆ ٣٨,٠٠٠ میلی دەریایی (٧٠,٠٠٠ کیلۆمەتر)، بەمەش خولگەیەکی بەرزی زەوی بە ماوەی ٢٣.٥ کاتژمێر پێکهێنا. دوای ئەم سووتانە، کە نزیکەی هەموو سووتەمەنی ناو ICPSی بەکارهێنا، گڵۆڤەر چوو بۆ کورسی لای چەپ بۆ سەرپەرشتیکردنی کۆنتڕۆڵە سەرەکییەکانی ئۆریۆن و زنجیرەیەک "مانۆڕی نزیکبوونەوەی" لەگەڵ قۆناغی ICPS ئەنجامدا؛ ئەمەش بۆ هەڵسەنگاندنی کوالێتی کۆنتڕۆڵکردنی ئۆریۆن بوو بە بەکارهێنانی پێوەری (Cooper–Harper). دوای ئەم تاقیکردنەوانە، ئۆریۆن پاشەکشەی کرد و ICPS بزوێنەرەکانی داگیرساند بۆ ئەوەی بچێتە خولگەیەکی تەریکخراو (graveyard orbit)، لە کاتێکدا ئۆریۆن کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی ئۆتۆماتیکی. لەم کاتەدا، بڕیار وابوو ICPS مانگە دەستکردە بچووکەکانی (CubeSats) جێگیر بکات. دوای ئەم ئۆپەراسیۆنانە، تیمەکە کابینەکەیان لە دۆخی هاویشتنەوە گۆڕی بۆ دۆخی گەشتی بۆشایی، ئامێرەکانی وەرزشیان جێگیر کرد، و تاقیکردنەوەی فشاریان بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیان ئەنجامدا لە ڕێگەی چالاکی جەستەیی و خواردنی ژەمێکەوە. یەکەم ماوەی خەوتنی ئەرکەکە بۆ دوو بەشی چوار کاتژمێری دابەش کرا، کە بەهۆی پێویستی چاودێریکردنی سووتانێکی بزوێنەری مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) بۆ بەرزکردنەوەی خاڵی نزیکی کەشتییەکە (perigee) پچڕا. دوای ئەم سووتانە، بەڕێوەبەرانی ناسا پێداچوونەوە بە کارایی کەشتییەکەدا دەکەن پێش ئەوەی ڕێگە بە سووتانی کۆتایی بەرەو مانگ (TLI) بدەن. ===دەرچوون بەرەو مانگ (Translunar injection)=== ---- دوای تەواوکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی خولگەی بەرزی زەوی و دڵنیابوونەوە لە سیستەمەکان، کەشتیی ئۆریۆن لە ڕێگەی مۆدیۆلی خزمەتگوزارییەوە مانۆڕی TLI (سووتانی بزوێنەر بۆ چوون بەرەو مانگ) ئەنجام دەدات. ئەم مانۆڕە وردە ئۆریۆن دەخاتە سەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد، کە ڕێگەی پێ دەدات بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی. '''فڕین بە لای مانگدا (Lunar flyby)''' کەشتیی ئۆریۆن لە نزیکترین خاڵدا بە دووری نزیکەی ٤,٠٤٧ میل (٦,٥١٣ کیلۆمەتر) لە ڕووی بەشە شاراوەکەی مانگەوە (Far-side) دەسوڕێتەوە. پێشبینی دەکرێت گەشتەکە بەرەو مانگ و خولانەوە بە دەوریدا نزیکەی چوار ڕۆژ بخایەنێت؛ لەم ماوەیەدا تیمەکە چاودێری سیستەمەکانی کەشتییەکە دەکەن، داتا لەسەر کاریگەرییەکانی گەشتکردن لە قووڵایی بۆشایی ئاسمان کۆدەکەنەوە، و لە کاتی پێویستدا بزوێنەرەکان بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە دادەگیرسێنن. لە کاتی فڕینەکەدا، ئۆریۆنی هێزی کێشکردنی مانگ بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی یارمەتی بدات لە گەڕانەوەی بۆ زەوی. ناسا چاوەڕێ دەکات لە کاتی گەڕانەوەی چوار ڕۆژەی بەرەو زەوی، چەند سووتانێکی تری بزوێنەر بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە ئەنجام بدات تاوەکو دڵنیابێت لە چوونەناوەوەیەکی ورد بۆ ناو بەرگەهەوای زەوی. '''چوونەناوەوەی دووبارە و نیشتنەوە لە ئاودا (Re-entry and splashdown)''' کەشتیی ئۆریۆن بە خێرایی نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) دەچێتەوە ناو بەرگەهەوای زەوی، کە ئەمە خێراترین چوونەناوەوەیە تا ئێستا ئەنجام درابێت. لە سەرەتادا وا بڕیار بوو ئەرکەکە شێوازی "skip reentry" (چوونەناوەوەی بازدەر) بەکاربهێنێت، کە تێیدا کەشتییەکە بۆ ماوەیەکی کورت دێتە ناو بەشە سەرەوەکانی بەرگەهەوا و وەک بازدان بەکاردەهێنێت بۆ دەرچوونەوە بەرەو دەرەوە تاوەکو وزەکەی کەم بکاتەوە و نیشتنەوەیەکی وردتر ئەنجام بدات. بەڵام بەهۆی ئەو داخورانەی (spalling) لە قەڵغانی گەرمیی ئارتمیس ١دا بینرا، بەڕێوەبەرانی ئەرکەکە شێوازی بازدانیان لادا و گۆڕیان بۆ شێوازێکی دابەزینی توندتر. نیشتنەوەکە لە زەریای هێمن لە نزیک سان دیێگۆ پلان بۆ داڕێژراوە، کە تێیدا هێزی دەریایی ئەمریکا تیمەکە و کەشتییەکە لە ڕێگەی کەشتییەکی گواستنەوەی جۆری San Antonioـەوە ڕزگار دەکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە لە کاتی هاویشتنەوە تا نیشتنەوە نزیکەی ١٠ ڕۆژ بخایەنێت. ===کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی و لێکۆڵینەوە زانستییەکان=== ---- لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ناسا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند کە چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە ١٠ ڕۆژ بخایەنێت. بەرپرسان ئاماژەیان بەوە کرد کە موشەکی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی دەگوازرێتەوە و جێگیرکردنی لەسەر سەکۆی هاویشتن تا ١٠ کاتژمێر دەخایەنێت. گەشتەکە بۆ دەوروبەری مانگ بڕیارە سێ ڕۆژ بخایەنێت، و کەشتیوانەکان یەک ڕۆژ بۆ چاودێریکردنی بەشە شاراوەکەی مانگ تەرخان دەکەن، کە هەندێک بەشی بۆ یەکەمجار لەلایەن مرۆڤەوە لە نزیکەوە دەبینرێن. ناسا هەروەها بارێکی زانستی بەناوی AVATAR ڕەوانە دەکات کە هاوشێوەی ئەندامەکانی جەستەی مرۆڤ کار دەکات؛ ئەمە یەکەمجارە ئەم تەکنەلۆژیایە لە دەرەوەی وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی و پشتێنەی ڤان ئالن تاقی بکرێتەوە. پاراستنی تەندروستی تیمەکە لەم ئەرکەدا زۆر گرنگە بۆ گەشتەکانی داهاتووی قووڵایی بۆشایی ئاسمان. جگە لەوەش، پڕۆژەیەکی تر بەناوی ARCHAR جێبەجێ دەکرێت کە تێیدا کەشتیوانەکان ئامێری چاودێری جووڵە و خەو دەپۆشن بۆ ئەوەی زانایان بتوانن لە کاتی ڕاستەقینەدا لێکۆڵینەوە لەسەر دۆخی دەروونی و جەستەیی و شێوازی خەوتنیان بکەن. زانایان تاقیکردنەوە لەسەر نیشاندەرە بایۆلۆژییەکانی کۆئەندامی بەرگری دەکەن، بە جۆرێک کە تیمەکە نموونەی لیکی دەم پێش گەشتەکە و لە کاتی گەشتەکە و دوای گەشتەکە دابین دەکەن؛ ئەمە بۆ بینینی کاریگەریی تیشکدانەوە، دابڕان و دووری لە زەوی وەک فاکتەرێک لەسەر سیستەمی بەرگری جەستە. هەروەها ئەم ئەرکە یارمەتی زانایان دەدات لە تێگەیشتن لە "کەشوهەوای بۆشایی" کە لە داهاتوودا ڕووبەڕووی کەشتیوانەکان دەبێتەوە. دوای تەواوبوونی ئەرکەکە، کەشتیوانەکان گەشتێکی سێ ڕۆژە بەرەو زەوی ئەنجام دەدەن و لە زەریای هێمن لە نێوان سان دیێگۆ دەنیشنەوە. دوای ڕزگارکردنیان، کەپسولی ئۆریۆن لەلایەن هێزی دەریاییەوە ڕادەکێشرێت و کەشتیوانەکان دەنێردرێن بۆ ناوەندێکی پزیشکی بۆ هەڵسەنگاندنی تەندروستی. هەروەها کەشتیوانەکان دەخرێنە ناو تاقیکردنەوەیەکی "ڕێڕەوی ئاستەنگەکان" تاوەکو بزانرێت چەند بە خێرایی دەتوانن لە ژێر کاریگەری کێشکردندا کار بکەن، ئەمەش وەک ئامادەکارییەک بۆ گەشتەکانی داهاتوو بۆ سەر مانگ و مەریخ. ناسا ڕایگەیاندووە کە ئەگەر هاویشتنەکە ئەنجام نەدرا، تاقیکردنەوەی زیاتر ئەنجام دەدەن بەپێی جۆری ئەو کێشەیەی بووەتە هۆی ڕاگرتنی پڕۆسەکە. لە حاڵەتی هەر کێشەیەکی چاوەڕواننەکراودا، ناسا ئامادەیە گۆڕانکاری لە ئەرکی ئارتمیس ٣دا بکات کە بۆ ناوەڕاستی ٢٠٢٧ پلان بۆ داڕێژراوە. ئەگەر ئەرکەکە بە تەواوی سەرکەوتوو بێت، ناسا بەردەوام دەبێت لە پڕۆگرامی ئارتمیس و ئەگەری ناردنی مرۆڤ بۆ سەر مەریخ تاوتێ دەکات، کە کارێکی مێژوویی بێ وێنە دەبێت. ===ئەرکە هاوشێوەکان=== ---- ئامانجەکانی ئارتمیس ٢ بەراورد دەکرێن بە ئامانجەکانی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨، کە یەکەم گەشتی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا لە ساڵی ١٩٦٨. بە پێچەوانەی ئاپۆلۆ ٨ و ئاپۆلۆ ١٠ لە ساڵی ١٩٦٩دا، کە بەبێ نیشتنەوە بە دەوری مانگدا سوڕانەوە، ئارتمیس ٢ ناچێتە ناو خولگەی مانگەوە. لەبری ئەوە، ئارتمیس ٢ بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا دەسوڕێتەوە، ڕێک وەک ئەرکی ئاپۆلۆ ١٣ لە ساڵی ١٩٧٠دا. لە کاتێکدا ئاپۆلۆ ١٣ گەیشتە دووری ١٥٨ میل (٢٥٤ کیلۆمەتر) لە سەرووی ڕووی مانگ، نزیکترین خاڵی ئارتمیس ٢ لە ڕووی مانگەوە نزیکەی ٤,٧٠٠ میل (٧,٦٠٠ کیلۆمەتر) دەبێت، کە دەکاتە کەمێک زیاتر لە دوو هێندەی تیرەی مانگ. ===دروستکەری ئەم لاپەڕەیە=== ---- هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز tqlvjlwc0khsdx2eamiwhtpdod3nmav 1571200 1571136 2026-04-02T18:28:39Z Harki Muhammad 67394 1571200 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight | name = ئارتەمیس ٢ | image = Artemis II Launch (NHQ202604010307, vertical crop).jpg | mission_insignia = Artemis II patch.svg | image2 = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg | caption = مووشەکی [[Space Launch System]] (SLS) بۆ ئارتەمیس ٢ لە کۆمەڵگەی هاویشتنی 39B لە سەنتەری بۆشایی ئاسمانی کەنەدی ناسا لە فلۆریدا لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ بەرز دەبێتەوە. | names = ئارتەمیس ٢<br />ئەرکی گەڕان-٢ (EM-2) | mission_type = فڕینی نزیک لە مانگ بە تاقمەوە | operator = [[NASA|ناسا]] | COSPAR_ID = 2026-069A | SATCAT = 68538 | duration = ١٦ کاتژمێر و ٥٥ خولەک (''لە کاردایە'')<br />١٠ ڕۆژ (''پلان بۆ داڕێژراو'') | separator = تایبەتمەندییەکانی کەشتی ئاسمانی | spacecraft = [[Orion (spacecraft)|ئۆریۆن CM-003]] ''ئینتێگریتی''<br />ESM-2 | manufacturer = ئۆریۆن: [[Lockheed Martin|لۆکهید مارتن]]<br />ESM: [[Airbus|ئێرب پاس]] | separator2 = کەشتیوان | crew_size = ٤ | crew_members = [[رید وایزمان|رید وایزمان]]<br />[[ویکتۆر گڵۆڤەر|ویکتۆر گڵۆڤەر]]<br />[[کریستینا کۆچ|کریستینا کۆچ]]<br />[[جێرمی هانسێن|جێرمی هانسێن]] | separator3 = دەستپێکردنی ئەرک | launch_date = ١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٢٢:٣٥:١٢ UTC<br />(٦:٣٥:١٢ دەمەوێوارە بە کاتی [[Eastern Time Zone|EDT]]) | rocket = [[Space Launch System|سیستەمی هاویشتنی بۆشایی ئاسمان]] | launch_site = [[Kennedy Space Center|کەنەدی]]، [[Kennedy Space Center Launch Complex 39#Launch Complex 39B|LC-39B]] | separator4 = کۆتاییهاتنی ئەرک | recovered_by = [[United States Navy|هێزی دەریایی ئەمریکا]] (''[[San Antonio-class amphibious transport dock]]'') | landing_date = [[NET (not earlier than)|نە زووتر لە]] ١١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٠٠:٢١ UTC<br />(١٠ی نیسان، ٥:٢١ دەمەوێوارە بە کاتی [[Pacific Time Zone|PDT]]) | landing_site = [[Pacific Ocean|ئۆقیانووسی هێمن]] (پلان بۆ داڕێژراو) | separator5 = فڕین بەسەر مانگدا | distance = ٤،٧٠٠ میل (٧،٦٠٠ کم) (پلان بۆ داڕێژراو) | mission_insignia = Artemis II patch.svg | mission_insignia_caption = نیشانەی ئەرک | image2 = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg | image2_caption = وێنەی فەرمی ستافەکە، بە ئاراستەی میلی کاتژمێر لە چەپەوە: کۆچ، گڵۆڤەر، هانسێن و وا }} '''ئارتمیس ٢ (Artemis II)''' ئەرکێکی ناردنی مرۆڤە بۆ دەوری مانگ (lunar flyby) لە چوارچێوەی پڕۆگرامی ئارتمیسدا. ئەم ئەرکە کە دە ڕۆژ دەخایەنێت، لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدییەوە دەستی پێکردووە؛ ئامانجی گواستنەوەی کەشتیوانانی ناسا (ڕید وایزمان، ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و کریستینا کۆک)ە، لەگەڵ کەشتیوانی ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا (جێرمی هانسێن)، لە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بۆ دەوری مانگ و پاشان گەڕانەوەیان بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) و یەکەم ئەرکی مرۆیی کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنە، هەروەها یەکەم گەشتی مرۆییە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە. گڵۆڤەر بووە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و هانسێن بووە یەکەم هاووڵاتی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکەن. هەروەها ئەم ئەرکە گڵۆڤەر دەکاتە یەکەم ڕەشپێست، کۆک یەکەم ژن، و هانسێن یەکەم نائەمریکی کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە چەندین ڕیکۆردی گەشتی مرۆیی بۆ بۆشایی ئاسمان تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی ٤,٧٠٠ میل یان ٧,٦٠٠ کیلۆمەتر لە پشت مانگەوە) و خێرایی (خێرایی چوونە ناوەوەی بەرگەهەوا بە نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا یان ٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا). ئارتمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە بۆ پشتگیریکردن لە ئەرکەکانی دواتری ئارتمیس، کە پلانیان بۆ داڕێژراوە لە ساڵی ٢٠٢٨دا مرۆڤ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ بۆ یەکەمجار لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ەوە. ئەرکەکە سەرەتا بە (Exploration Mission-2 یان EM-2) ناوزەد کرابوو و بڕیار وابوو پشتگیری لە ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک بکات کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو و دواتر هەڵوەشایەوە. ئامانجەکانی ئەرکەکە دوای دامەزراندنی پڕۆگرامی ئارتمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەم ئەرکە هاوشێوەی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ە لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە کاتی پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا؛ بەڵام ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازاد کە بۆی داڕێژراوە، زیاتر لەو فڕینە دەچێت کە ئاپۆلۆ ١٣ ئەنجامی دا. ===مێژوو=== ---------- '''پلاندانانی ئەرکەکە و هەڵبژاردنی بەرواری هاویشتن (٢٠١٧–٢٠٢١)''' لە ساڵی ٢٠١٧دا، ئەرکی گەڕانی ٢ (Exploration Mission-2) وەک پڕۆژەیەکی تاک-هاویشتن بە موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1B داڕێژرابوو، کە قۆناغی باڵای گەڕان و کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنی لەسەر بوو، لەگەڵ توانای هەڵگرتنی بارێکی ٥٠.٧ تۆنی. پلانەکە وابوو کە کەشتییەکە بگاتە نەیزەکێک کە پێشتر لە ڕێگەی ئەرکە ڕۆبۆتییەکەی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک (Asteroid Redirect Mission) خرابووە خولگەی مانگەوە، تاوەکو کەشتیوانەکان پیاسەی بۆشایی ئەنجام بدەن و نموونەی لێ کۆبکەنەوە. دوای هەڵوەشاندنەوەی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک لە نیسانی ٢٠١٧دا، پێشنیار کرا ئەرکەکە بکرێتە گەشتێکی ٨ ڕۆژە بۆ تیمی چوار کەشتیوان کە بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا بسوڕێنەوە. پێشنیارێکی تر لە ساڵی ٢٠١٧دا ئەوە بوو کە چوار کەشتیوان بە کەشتیی ئۆریۆن گەشتێکی ٨ بۆ ٢١ ڕۆژە بۆ دەوری مانگ بکەن بۆ گەیاندنی یەکەم پارچەی وێستگەی خولگەیی مانگ (Lunar Gateway). لە ئاداری ٢٠١٨دا بڕیار درا کە یەکەم مۆدیۆلی وێستگەکە لە ڕێگەی موشەکێکی بازرگانییەوە ڕەوانە بکرێت، ئەمەش بەهۆی دواکەوتن لە دروستکردنی ئەو سەکۆ گۆڕاوەی (Mobile Launcher) کە پێویست بوو بۆ هەڵگرتنی قۆناغی باڵای گەڕانی بەهێزتر. موشەکی فاڵکۆن هێڤی (Falcon Heavy) کۆمپانیای سپەیس ئێکس بۆ ئەو مەبەستە هەڵبژێردرا. دواجار وێستگەی خولگەیی مانگ لە ئاداری ٢٠٢٦دا هەڵوەشێنرایەوە. '''پەرەپێدانی ڕەقەکاڵا، تاقیکردنەوە و یەکخستن (٢٠٢١–٢٠٢٦)''' لە ١١ی شوباتی ٢٠٢٣، ناسا بەشی بزوێنەری قۆناغی سەرەکی ئارتمیس ٢ی بۆ دۆخی ئاسۆیی سوڕاندەوە، ئەمەش وەک دوایین هەنگاوی سەرەکی پێش یەکخستنی لەگەڵ بەشەکانی تری موشەکەکە. لە ٢٠ی ئازاردا، بەشی بزوێنەرەکە لەگەڵ قۆناغی سەرەکیدا لە بینای ١٠٣ لە کارگەی میچوود لە نیوئۆرلینز، لویزیانا، بەیەکەوە بەستران. لە ئاداری ٢٠٢٣دا، ناسا سەرەتا چاوەڕێی دەکرد کە قۆناغی سەرەکی تەواوبوو لەو هاوینەدا ڕادەستی ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی (KSC) بکرێت، بەڵام تا مانگی ئایار، خشتەی کاتەکە بۆ کۆتایی پایزی ٢٠٢٣ گۆڕدرا. بزوێنەرەکانی RS-25 (کە ژمارە زنجیرەییەکانیان بریتی بوون لە E2047, E2059, E2062, و E2063) تا ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ لەسەر قۆناغی سەرەکی لە نیوئۆرلینز جێگیر کران. بەڵام دوای ئەوەی دزەکردنێک لە سیستەمی هایدرۆلیکی زمانەی ئۆکسجینەکەیدا دۆزرایەوە، بزوێنەری E2063 لە نیسانی ٢٠٢٥دا بە بزوێنەری E2061 گۆڕدرا. قۆناغی سەرەکی بەتەواوی ئامادەکراو لە نێوان ١٦ بۆ ٢٥ی تەمموزی ٢٠٢٤ گەیشتە ناوەندی کەنەدی (KSC). ئەو بەشە پێویستانەی (Adapters) بۆ یەکخستنی تەواوی موشەکەکە پێویست بوون، لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا بەرەو تەواوبوون چوون و لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا گەیشتنە ناوەندی کەنەدی. تیمی ئارتمیس ٢ لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ لەلایەن بەڕێوبەری ناسا، بیڵ نێڵسۆن، لە کاتی وتاری "دۆخی ناسا" لە دامەزراوەیەکی ناسا لە ئێڵینگتۆن فیڵد لە نزیک هیوستن، تێکساس، ڕاگەیەندرا. هەمان ئێوارە تیمەکە لە یاریگای NRG لە کاتی یاری کۆتایی پاڵەوانێتی باسکەی "March Madness"ی ٢٠٢٣دا دەرکەوتن. ناسا سەرەتا ئەیلوولی ٢٠٢٤ی وەک کاتی دەستپێکردنی کارەکانی سەرەیەکخستنی (stacking) موشەکەکە دیاری کردبوو. بەڵام خشتەکە بۆ ماوەی زیاتر لە دوو مانگ دواکەوت، ئەمەش بەهۆی لێکۆڵینەوە لە کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیانی کەشتیی ئۆریۆن و ئەو زیانە چاوەڕواننەکراوەی کە لە قەڵغانی گەرمیی ئۆریۆندا بینرا دوای گەڕانەوەی ئارتمیس ١. سەرئەنجام لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ دەست بە یەکخستنی موشەکەکە کرا. پرۆسەی یەکخستنەکە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ کۆتایی هات، ئەمەش بە جێگیرکردنی تەواوەتی کەشتیی ئۆریۆن، مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) و سیستەمی هەڵوەشاندنەوەی هاویشتن لەسەر لوتکەی موشەکی SLS. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، موشەکی یەکخراوی SLS و کەپسولی ئۆریۆن و بورجی هاویشتن، لە بینای یەکخستنی ئۆتۆمبێلەکانەوە (VAB) بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B گواسترانەوە. ===بەرواری هاویشتن=== ------ لە کاتی پێداچوونەوە سەرەتاییەکان لە ساڵی ٢٠١١دا، بەرواری هاویشتن لە نێوان ساڵانی ٢٠١٩ و ٢٠٢١ دیاری کرابوو، بەڵام دواتر بۆ ساڵی ٢٠٢٣ دواکەوت. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا، پێشبینی دەکرا ئەرکەکە لە ئەیلوولی ٢٠٢٥دا دەست پێ بکات. بەڵام لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسا دیاری کرد کە تیمی سیستەمە زەمینییەکانی گەڕان هەموو ئەو کاتەیان بەکارهێناوە کە بۆ چارەسەرکردنی کێشە چاوەڕواننەکراوەکان تەرخان کرابوو، ئەمەش وای کرد نووسینگەکە بگاتە ئەو ئەنجامەی کە ئەگەری زۆرە بەرواری ئەیلوولی ٢٠٢٥ دوابکەوێت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، بیڵ نێڵسۆن ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە دواکەوتووە بەهۆی چەند مانگێک لە لێکۆڵینەوەی ئەندازیاری لەسەر کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیان و قەڵغانی گەرمی، بەڵام ئامانجیان هاویشتنە لە نیسانی ٢٠٢٦دا. لە ئاداری ٢٠٢٥دا، ماڵپەڕی AmericaSpace ڕایگەیاند کە ئەگەری هەیە بەرواری هاویشتنەکە دوو مانگ پێشبخرێت بۆ شوباتی ٢٠٢٦. ناسا لە وەڵامێکدا وتی ناتوانێت ئەو بەروارە پشتڕاست بکاتەوە، بەڵام ئاماژەی بەوە کرد: "ئێمە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕێین بۆ ئەنجامدانی هاویشتنێکی زووتر ئەگەر گونجاو بێت، بە شێوەیەک کە لەوانەیە لە شوباتی ٢٠٢٦دا بێت. ئامانجی شوبات ڕێگە بە ئاژانسەکە دەدات سوود لە کارایی پرۆسەکانی یەکخستنی موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆن و سیستەمە زەمینییەکان وەربگرێت، لە کاتێکدا پاراستنی سەلامەتی تیمی کەشتیوانەکان لە پێشینەی کارەکان دەبێت." تا ئابی ٢٠٢٥، چەندین سەرچاوەی تر وەک NASASpaceflight و ڕۆژنامەنووس ئێریک بێرگەر و سیناتۆر مارک کێلی ڕایانگەیاند کە ئەرکەکە بۆ شوباتی ٢٠٢٦ گوازراوەتەوە. لە ئەیلوولدا، بەرپرسانی ئاژانسەکە ڕایانگەیاند کە کار بۆ پەنجەرەیەکی هاویشتن دەکەن کە لە ٥ی شوباتی ٢٠٢٦دا دەکرێتەوە. بۆ هاویشتنی ئەرکەکان بەرەو مانگ، هەموو مانگێکی مانگی (lunar month) پەنجەرەیەکی کاتی هەیە کە چەند ڕۆژێک دەخایەنێت، هەروەها لە ناو ئەو ڕۆژانەشدا پەنجەرەی ڕۆژانە هەن کە چەند کاتژمێرێک دەخایەنن. پلانی دەستکاریلەکراوی ئارتمیس ٢، کە داوای چوونەناوەوەیەکی کورتتر بۆ بەرگەهەوای زەوی دەکات، زیاتر ئەو ڕۆژانە سنووردار دەکات کە دەکرێت هاویشتنەکەی تێدا ئەنجام بدرێت. زووترین پەنجەرەی هاویشتن بۆ ئارتمیس ٢ بۆ سەرەتای شوباتی ٢٠٢٦ دیاری کرابوو. زریانی زستانی ئەمریکای باکوور لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا کارەکانی ئامادەکاری بۆ هاویشتنەکەی دواخست. تاقیکردنەوەی جلوبەرگی تەڕ (wet dress rehearsal) بۆ کاتی ژمارەی پێچەوانە لە ٢ی شوباتدا ئەنجام درا. دوای تاقیکردنەوەکە، ناسا ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە بۆ مانگی ئادار دوادەخرێت، ئەمەش بەهۆی دزەکردنی هایدرۆجینی شل کە لە کاتی ژمارەی پێچەوانەی ساختەدا ڕوویدا. جگە لە دزەکردنەکە، زمانەیەکی (valve) پەیوەندیدار بە پەستانی دەرگای کەپسولی ئۆریۆن پێویستی بە توندکردنەوە هەبوو، هەروەها کارەکانی کۆتاییهێنان لەوە زیاتریان خایاند کە پلانی بۆ داڕێژرابوو. تاقیکردنەوەی دووەمی جلوبەرگی تەڕ لە ١٩ی شوباتدا ئەنجام درا و سەرکەوتوو بوو. لە ٢١ی شوباتدا، کێشەیەک لە ڕەوتی هێلیۆمدا بینرا، ئەمەش بووە هۆی گەڕاندنەوەی موشەکەکە بۆ بینای یەکخستن (VAB) و دواخستنی ئەرکەکە بۆ مانگی نیسان وەک زووترین کات. پرۆسەی گەڕاندنەوەکە لە ٢٥ی شوبات کاتژمێر ٩:٣٨ی بەیانی بە کاتی ڕۆژهەڵات دەستی پێکرد و نزیکەی کاتژمێر ٨:٠٠ی شەو گەیشتە VAB. بەڕێوبەری ناسا، جارێد ئایزاکمان، ڕایگەیاند کە بەرواری ڕاستەقینەی هاویشتن تەنها دوای تەواوبوونی تاقیکردنەوەیەکی سەرکەوتووی جلوبەرگی تەڕ و شیکردنەوەی ئەنجامەکان پشتڕاست دەکرێتەوە. لە ١٢ی ئاداردا، دوای پێداچوونەوەی ئامادەیی فڕین (FRR)، حەوت پەنجەرەی هاویشتنی دوو کاتژمێری بۆ ماوەی ١ تا ٦ی نیسان و ٣٠ی نیسان ڕاگەیەندرا. یەکەم پەنجەرە لە ١ی نیسان کاتژمێر ٦:٢٤ی ئێوارە بە کاتی EDT بوو. لە ١٨ی ئاداردا، ناسا ڕایگەیاند کە موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆنی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە فلۆریدا دەگوازرێنەوە. لەو کاتەدا، تیمی ئارتمیس ٢ لە هیوستن چوونە کەرەنتینەوە بۆ دڵنیابوون لەوەی پێش هاویشتنەکە بە تەندروستی دەمێننەوە. لە ٢٠ی ئاداردا، دوای دواکەوتنێک بەهۆی بای بەهێزەوە، موشەکی SLS بۆ جاری دووەم لە بینای VABـەوە بەرەو سەکۆی هاویشتن گوازرایەوە. دواجار ئەرکەکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی EDT) هاوێژرا. ===نیگەرانییەکانی قەڵغانی گەرمی=== ---- دوای ئەرکی بێ کەشتیوانی ئارتمیس ١ لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ناسا تووشی داخورانێکی چاوەڕواننەکراو بوو لە قەڵغانی گەرمیی کەشتیی ئۆریۆن دوای چوونەناوەوە بۆ بەرگەهەوای زەوی. پشکنینەکانی دوای فڕین دەریانخست کە هەندێک ناوچە لە ماددەی "AVCOAT" تووشی لەدەستدانی خەڵووز (char loss) بوون، بە شێوەیەک کە بەشەکانی ماددەکە زیاتر لەوەی پێشبینی کرابوو داخورابوون. ناسا ڕایگەیاند کە پلەی گەرمی لە ناو مۆدیۆلی کەشتیوانەکان لە سنووری دیاریکراودا ماوەتەوە، بەڵام ئەم ڕەفتارە چاوەڕواننەکراوە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر بوو. وێنەی نزیکی زیانەکان تا ئایاری ٢٠٢٤ بڵاونەکرایەوە، تا ئەو کاتەی لە ڕاپۆرتێکی نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسادا دەرکەوت. لە نیسانی ٢٠٢٤، ناسا تیمێکی پێداچوونەوەی سەربەخۆی پێکهێنا بۆ هەڵسەنگاندنی کارایی قەڵغانی گەرمی و ئەو ڕێگەیەی کە ئاژانسەکە بۆ ئەرکی ئارتمیس ٢ پێشنیاری کردبوو. پێداچوونەوەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، دوای ئەوە ناسا ڕایگەیاند کە بەردەوام دەبێت لە ئەرکی ئارتمیس ٢ بە بەکارهێنانی هەمان قەڵغانی گەرمی ئێستا. ناسا کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی سازکرد بۆ خستنەڕووی ئەنجامەکان، بەڵام ئەو وەشانەی ڕاپۆرتەکە کە بۆ ڕای گشتی بڵاوکرایەوە، بەشێکی زۆری دەستکاری کرابوو (داپۆشرابوو)، ئەمەش بووە هۆی ڕەخنەی هەندێک لە ئەندازیاران و کەشتیوانانی پێشووی ناسا سەبارەت بە ئاستی شەفافیەت لە بڵاوکردنەوەی زانیارییەکاندا. ئەندازیارانی ناسا دیارییان کرد کە ئەو زیانانەی (char loss) لە کانوونی یەکەمی ئارتمیس ١دا بینرا، بەهۆی گیرخوێندنی گازەکان بووە لە ناو ماددەی AVCOAT، کە بووەتە هۆی درزبردن و لەدەستدانی ماددەکە لە کاتی چوونەناوەوە بۆ ناو بەرگەهەوا. لەبری گۆڕینی قەڵغانی گەرمی بۆ ئارتمیس ٢، ناسا بڕیاریدا ڕێڕەوی گەڕانەوەکە دەستکاری بکات بە زیادکردنی گۆشەی دابەزین، ئەمەش کاتی مانەوەی کەشتییەکە لە ناو ژینگەی گەرمیی تونددا کەمدەکاتەوە. بەپێی وتەی ناسا، مۆدێلەکان و تاقیکردنەوە زەمینییەکان دەریانخستووە کە ئەم گۆڕانکارییە سنوورێک بۆ داخورانی زیاتر دادەنێت و لە چوارچێوەی سنوورە پێکهاتەیی و گەرمییەکاندا دەمێنێتەوە. وەک بەشێک لە پرۆسەی بڕوانامەدان بە ئارتمیس ٢، ناسا تاقیکردنەوە و شیکردنەوەی زیاتری ئەنجامدا، لەوانە هەڵسەنگاندنی سیناریۆکانی پەیوەندیدار بە زیانی فراوانتری قەڵغانی گەرمی. ناسا ڕایگەیاند کە ئەم شیکردنەوەیانە دەریانخستووە پێکهاتەی بنەڕەتی کەپسولی ئۆریۆن بە ساخی دەمێنێتەوە و توانای پاراستنی تیمی کەشتیوانانی دەبێت، تەنانەت لە ژێر بارودۆخێکدا کە لەوەی چاوەڕوان دەکرێت توندتر بێت. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ئایزاکمان ڕایگەیاند کە پشتگیری لە بەردەوامبوونی ئارتمیس ٢ دەکات بە قەڵغانی گەرمی ئێستا، ئەمەش دوای پێداچوونەوە بە شیکردنەوەکانی ئاژانسەکە و کۆبوونەوە لەگەڵ ئەندازیاران و شارەزایانی دەرەکی. هەندێک لەو کەسانەی کە پێشتر نیگەرانییان هەبوو، ئاماژەیان بەوە کرد کە داتا نوێیەکان وەڵامی پرسیارەکانیانی داوەتەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر بەردەوام بوون لە ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە ئەنجامدانی ئەرکەکە بەبێ قەڵغانێکی گەرمی دووبارە دیزاینکراو. ناسا ڕایگەیاندووە کە گۆڕانکاری لە دیزاین بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کونبوونی AVCOAT بۆ قەڵغانی گەرمی ئەرکی ئارتمیس ٣ پلان بۆ داڕێژراوە. ===تیمی گەشتەکە=== ---- تیمی ئارتمیس ٢ لە چوار کەشتیوان پێکهاتووە: فەرماندە ڕید وایزمان، فڕۆکەوان ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و پسپۆڕی ئەرک کریستینا کۆک کە هەر سێکیان لە ناسان، لەگەڵ پسپۆڕی ئەرک جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، جێنی گیبۆنز وەک جێگرەوەی (Backup) هانسێن دەستنیشان کرا، و لە ٣ی تەمموزی ٢٠٢٤، ئاندرێ دۆگلاس وەک جێگرەوە بۆ سێ کەشتیوانەکەی ناسا دیاری کرا. ڤیکتۆر گڵۆڤەر دەبێتە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کریستینا کۆک دەبێتە یەکەم ژن، و جێرمی هانسێن دەبێتە یەکەم کەسی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەوری مانگ بکەن. هانسێن و گیبۆنز کە هەردووکیان خەڵکی کەنەدان، لەلایەن ئاژانسی بۆشاییی کەنەداوە لە چوارچێوەی پەیماننامەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا هەڵبژێردران، کە ئاسانکاری بۆ بەشداریی ئەوان لە پڕۆگرامی ئارتمیسدا کردووە. ئەم ئەرکە ڕیکۆردی زۆرترین ژمارەی مرۆڤ لە قووڵایی بۆشایی ئاسماندا دەشکێنێت، کە پێشتر سێ کەس بوو لە کاتی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ لە ساڵی ١٩٦٨دا. ===ئەرکەکە=== ---- پلانی ئەرکی ئارتمیس ٢ ناردنی چوار کەشتیوانە لە یەکەم کەشتیی ئاسمانیی ئۆریۆنی مرۆییدا بۆ دەوری مانگ، بە بەکارهێنانی وەشانی Block 1ی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS). شێوازی ئەرکەکە بریتییە لە "تێهەڵچوونی فرە-کۆچی مانگی" (MTLI)، یان چەندین سووتانی بزوێنەر بۆ جێهێشتنی خولگە، و ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد لە مانگەوە لەخۆدەگرێت. کەشتیی ئۆریۆن بۆ خولگەیەکی بەرزی زەوی دەنێردرێت کە ماوەکەی نزیکەی ٢٤ کاتژمێرە. لەم ماوەیەدا، تیمەکە چەندین پشکنین بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیانی ناو کەشتییەکە ئەنجام دەدەن، هەروەها تاقیکردنەوەی نزیکبوونەوە و مانۆڕکردن لە بۆشاییدا ئەنجام دەدەن بە بەکارهێنانی قۆناغی بەکارهاتووی ICPS وەک ئامانج. کاتێک ئۆریۆن دەگاتەوە نزیکترین خاڵ لە زەوی (perigee)، بزوێنەرە سەرەکییەکەی دادەگیرسێنێت بۆ تەواوکردنی مانۆڕی TLI، کە بەرەو ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی مانگ بەڕێی دەکات پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی. تیمی کەشتیوانان لە ٢٧ی ئادار گەیشتنە ناوەندی کەنەدی (KSC)، و ژمارەی پێچەوانە بۆ هاویشتن لە ٣٠ی ئادار دەستی پێکرد. '''کورتەی ئەرکەکە''' ڕێڕەوی گەشتی ئارتمیس ٢ دەکرێت بۆ چەند قۆناغێکی سەرەکی دابەش بکرێت، لە ماوەی گەشتێکی نزیکەی دە ڕۆژیدا. '''بەکارخستن''' ئەرکەکە لە ڕێگەی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1 لە سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی ناوخۆیی EDT) هاوێژرا. نزیکەی حەوت چرکە پێش بەرزبوونەوە، چوار بزوێنەرە سەرەکییەکە داگیرسان و گەیشتنە ئەوپەڕی هێز، و پاڵنەرە موشەکییە ڕەقەکان (Solid Rocket Boosters) لە چرکەی سفردا (T-0) داگیرسان، کە زۆربەی هێزی پاڵنەریان بۆ دوو خولەکی یەکەم دابین کرد. جیابوونەوەی پاڵنەرەکان لە خێرایی نزیکەی ٣,١٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٥,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) و لە بەرزی ٣٠ میل (٤٨ کیلۆمەتر) ڕوویدا. وایزمان لە کورسی لای چەپەوە چاودێری پڕۆسەی هاویشتنەکەی دەکرد، هەرچەندە فڕینەکە بە تەواوی ئۆتۆماتیکییە مەگەر دەستێوەردان پێویست بێت، کە زۆرتر بۆ دەرکردنی فەرمانی هەڵوەشاندنەوەی گەشتەکەیە. قۆناغی سەرەکی موشەکەکە بۆ ماوەی نزیکەی هەشت خولەک سووتا پێش ئەوەی جیا ببێتەوە، و کەشتیی ئۆریۆنی لە خولگەیەکی هێلکەیی بەرزدا جێهێشت کە خاڵی ئەوپەڕی (apogee) نزیکەی ١,٢٠٠ میلی دەریایی بوو (٢,٢٠٠ کیلۆمەتر)؛ ئەمەش نزیکەی پێنج هێندە بەرزترە لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی. قۆناغی ناوەندی (ICPS) لە کاتی بەرزبوونەوەی سەرەتاییدا دانەگیرسا. ===خولگەی زەوی و پشکنینی سیستەمەکان=== ------ دەستبەجێ دوای کوژانەوەی بزوێنەرە سەرەکییەکان، بڕیار وابوو کۆک و هانسێن لە کورسییەکانیان ببنەوە و دەست بکەن بە جێگیرکردن و تاقیکردنەوەی سیستەمە بنەڕەتییەکانی دابینکردنی ژیان لەناو کەشتییەکەدا، لەوانە: ئامێری دابەشکردنی ئاو، دەمامکی ئاگرکوژێنەوە و سیستەمی ئاودەست. هەموو سیستەمەکان پشکنینران و قۆناغی ICPS لە خاڵی ئەوپەڕی (apogee)، نزیکەی ٥٠ خولەک دوای هاویشتن، داگیرسا بۆ بەرزکردنەوەی نزمترین خاڵی خولگەی ئۆریۆن (perigee). کاتێک کەشتییەکە گەیشتە ئەم خاڵە نوێیەی نزیك لە زەوی، مانۆڕێکی سووتانی ١٥ خولەکی ئەنجامدا بۆ زیادکردنی خاڵی ئەوپەڕی بۆ ٣٨,٠٠٠ میلی دەریایی (٧٠,٠٠٠ کیلۆمەتر)، بەمەش خولگەیەکی بەرزی زەوی بە ماوەی ٢٣.٥ کاتژمێر پێکهێنا. دوای ئەم سووتانە، کە نزیکەی هەموو سووتەمەنی ناو ICPSی بەکارهێنا، گڵۆڤەر چوو بۆ کورسی لای چەپ بۆ سەرپەرشتیکردنی کۆنتڕۆڵە سەرەکییەکانی ئۆریۆن و زنجیرەیەک "مانۆڕی نزیکبوونەوەی" لەگەڵ قۆناغی ICPS ئەنجامدا؛ ئەمەش بۆ هەڵسەنگاندنی کوالێتی کۆنتڕۆڵکردنی ئۆریۆن بوو بە بەکارهێنانی پێوەری (Cooper–Harper). دوای ئەم تاقیکردنەوانە، ئۆریۆن پاشەکشەی کرد و ICPS بزوێنەرەکانی داگیرساند بۆ ئەوەی بچێتە خولگەیەکی تەریکخراو (graveyard orbit)، لە کاتێکدا ئۆریۆن کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی ئۆتۆماتیکی. لەم کاتەدا، بڕیار وابوو ICPS مانگە دەستکردە بچووکەکانی (CubeSats) جێگیر بکات. دوای ئەم ئۆپەراسیۆنانە، تیمەکە کابینەکەیان لە دۆخی هاویشتنەوە گۆڕی بۆ دۆخی گەشتی بۆشایی، ئامێرەکانی وەرزشیان جێگیر کرد، و تاقیکردنەوەی فشاریان بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیان ئەنجامدا لە ڕێگەی چالاکی جەستەیی و خواردنی ژەمێکەوە. یەکەم ماوەی خەوتنی ئەرکەکە بۆ دوو بەشی چوار کاتژمێری دابەش کرا، کە بەهۆی پێویستی چاودێریکردنی سووتانێکی بزوێنەری مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) بۆ بەرزکردنەوەی خاڵی نزیکی کەشتییەکە (perigee) پچڕا. دوای ئەم سووتانە، بەڕێوەبەرانی ناسا پێداچوونەوە بە کارایی کەشتییەکەدا دەکەن پێش ئەوەی ڕێگە بە سووتانی کۆتایی بەرەو مانگ (TLI) بدەن. ===دەرچوون بەرەو مانگ (Translunar injection)=== ---- دوای تەواوکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی خولگەی بەرزی زەوی و دڵنیابوونەوە لە سیستەمەکان، کەشتیی ئۆریۆن لە ڕێگەی مۆدیۆلی خزمەتگوزارییەوە مانۆڕی TLI (سووتانی بزوێنەر بۆ چوون بەرەو مانگ) ئەنجام دەدات. ئەم مانۆڕە وردە ئۆریۆن دەخاتە سەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد، کە ڕێگەی پێ دەدات بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی. '''فڕین بە لای مانگدا (Lunar flyby)''' کەشتیی ئۆریۆن لە نزیکترین خاڵدا بە دووری نزیکەی ٤,٠٤٧ میل (٦,٥١٣ کیلۆمەتر) لە ڕووی بەشە شاراوەکەی مانگەوە (Far-side) دەسوڕێتەوە. پێشبینی دەکرێت گەشتەکە بەرەو مانگ و خولانەوە بە دەوریدا نزیکەی چوار ڕۆژ بخایەنێت؛ لەم ماوەیەدا تیمەکە چاودێری سیستەمەکانی کەشتییەکە دەکەن، داتا لەسەر کاریگەرییەکانی گەشتکردن لە قووڵایی بۆشایی ئاسمان کۆدەکەنەوە، و لە کاتی پێویستدا بزوێنەرەکان بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە دادەگیرسێنن. لە کاتی فڕینەکەدا، ئۆریۆنی هێزی کێشکردنی مانگ بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی یارمەتی بدات لە گەڕانەوەی بۆ زەوی. ناسا چاوەڕێ دەکات لە کاتی گەڕانەوەی چوار ڕۆژەی بەرەو زەوی، چەند سووتانێکی تری بزوێنەر بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە ئەنجام بدات تاوەکو دڵنیابێت لە چوونەناوەوەیەکی ورد بۆ ناو بەرگەهەوای زەوی. '''چوونەناوەوەی دووبارە و نیشتنەوە لە ئاودا (Re-entry and splashdown)''' کەشتیی ئۆریۆن بە خێرایی نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) دەچێتەوە ناو بەرگەهەوای زەوی، کە ئەمە خێراترین چوونەناوەوەیە تا ئێستا ئەنجام درابێت. لە سەرەتادا وا بڕیار بوو ئەرکەکە شێوازی "skip reentry" (چوونەناوەوەی بازدەر) بەکاربهێنێت، کە تێیدا کەشتییەکە بۆ ماوەیەکی کورت دێتە ناو بەشە سەرەوەکانی بەرگەهەوا و وەک بازدان بەکاردەهێنێت بۆ دەرچوونەوە بەرەو دەرەوە تاوەکو وزەکەی کەم بکاتەوە و نیشتنەوەیەکی وردتر ئەنجام بدات. بەڵام بەهۆی ئەو داخورانەی (spalling) لە قەڵغانی گەرمیی ئارتمیس ١دا بینرا، بەڕێوەبەرانی ئەرکەکە شێوازی بازدانیان لادا و گۆڕیان بۆ شێوازێکی دابەزینی توندتر. نیشتنەوەکە لە زەریای هێمن لە نزیک سان دیێگۆ پلان بۆ داڕێژراوە، کە تێیدا هێزی دەریایی ئەمریکا تیمەکە و کەشتییەکە لە ڕێگەی کەشتییەکی گواستنەوەی جۆری San Antonioـەوە ڕزگار دەکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە لە کاتی هاویشتنەوە تا نیشتنەوە نزیکەی ١٠ ڕۆژ بخایەنێت. ===کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی و لێکۆڵینەوە زانستییەکان=== ---- لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ناسا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند کە چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە ١٠ ڕۆژ بخایەنێت. بەرپرسان ئاماژەیان بەوە کرد کە موشەکی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی دەگوازرێتەوە و جێگیرکردنی لەسەر سەکۆی هاویشتن تا ١٠ کاتژمێر دەخایەنێت. گەشتەکە بۆ دەوروبەری مانگ بڕیارە سێ ڕۆژ بخایەنێت، و کەشتیوانەکان یەک ڕۆژ بۆ چاودێریکردنی بەشە شاراوەکەی مانگ تەرخان دەکەن، کە هەندێک بەشی بۆ یەکەمجار لەلایەن مرۆڤەوە لە نزیکەوە دەبینرێن. ناسا هەروەها بارێکی زانستی بەناوی AVATAR ڕەوانە دەکات کە هاوشێوەی ئەندامەکانی جەستەی مرۆڤ کار دەکات؛ ئەمە یەکەمجارە ئەم تەکنەلۆژیایە لە دەرەوەی وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی و پشتێنەی ڤان ئالن تاقی بکرێتەوە. پاراستنی تەندروستی تیمەکە لەم ئەرکەدا زۆر گرنگە بۆ گەشتەکانی داهاتووی قووڵایی بۆشایی ئاسمان. جگە لەوەش، پڕۆژەیەکی تر بەناوی ARCHAR جێبەجێ دەکرێت کە تێیدا کەشتیوانەکان ئامێری چاودێری جووڵە و خەو دەپۆشن بۆ ئەوەی زانایان بتوانن لە کاتی ڕاستەقینەدا لێکۆڵینەوە لەسەر دۆخی دەروونی و جەستەیی و شێوازی خەوتنیان بکەن. زانایان تاقیکردنەوە لەسەر نیشاندەرە بایۆلۆژییەکانی کۆئەندامی بەرگری دەکەن، بە جۆرێک کە تیمەکە نموونەی لیکی دەم پێش گەشتەکە و لە کاتی گەشتەکە و دوای گەشتەکە دابین دەکەن؛ ئەمە بۆ بینینی کاریگەریی تیشکدانەوە، دابڕان و دووری لە زەوی وەک فاکتەرێک لەسەر سیستەمی بەرگری جەستە. هەروەها ئەم ئەرکە یارمەتی زانایان دەدات لە تێگەیشتن لە "کەشوهەوای بۆشایی" کە لە داهاتوودا ڕووبەڕووی کەشتیوانەکان دەبێتەوە. دوای تەواوبوونی ئەرکەکە، کەشتیوانەکان گەشتێکی سێ ڕۆژە بەرەو زەوی ئەنجام دەدەن و لە زەریای هێمن لە نێوان سان دیێگۆ دەنیشنەوە. دوای ڕزگارکردنیان، کەپسولی ئۆریۆن لەلایەن هێزی دەریاییەوە ڕادەکێشرێت و کەشتیوانەکان دەنێردرێن بۆ ناوەندێکی پزیشکی بۆ هەڵسەنگاندنی تەندروستی. هەروەها کەشتیوانەکان دەخرێنە ناو تاقیکردنەوەیەکی "ڕێڕەوی ئاستەنگەکان" تاوەکو بزانرێت چەند بە خێرایی دەتوانن لە ژێر کاریگەری کێشکردندا کار بکەن، ئەمەش وەک ئامادەکارییەک بۆ گەشتەکانی داهاتوو بۆ سەر مانگ و مەریخ. ناسا ڕایگەیاندووە کە ئەگەر هاویشتنەکە ئەنجام نەدرا، تاقیکردنەوەی زیاتر ئەنجام دەدەن بەپێی جۆری ئەو کێشەیەی بووەتە هۆی ڕاگرتنی پڕۆسەکە. لە حاڵەتی هەر کێشەیەکی چاوەڕواننەکراودا، ناسا ئامادەیە گۆڕانکاری لە ئەرکی ئارتمیس ٣دا بکات کە بۆ ناوەڕاستی ٢٠٢٧ پلان بۆ داڕێژراوە. ئەگەر ئەرکەکە بە تەواوی سەرکەوتوو بێت، ناسا بەردەوام دەبێت لە پڕۆگرامی ئارتمیس و ئەگەری ناردنی مرۆڤ بۆ سەر مەریخ تاوتێ دەکات، کە کارێکی مێژوویی بێ وێنە دەبێت. ===ئەرکە هاوشێوەکان=== ---- ئامانجەکانی ئارتمیس ٢ بەراورد دەکرێن بە ئامانجەکانی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨، کە یەکەم گەشتی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا لە ساڵی ١٩٦٨. بە پێچەوانەی ئاپۆلۆ ٨ و ئاپۆلۆ ١٠ لە ساڵی ١٩٦٩دا، کە بەبێ نیشتنەوە بە دەوری مانگدا سوڕانەوە، ئارتمیس ٢ ناچێتە ناو خولگەی مانگەوە. لەبری ئەوە، ئارتمیس ٢ بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا دەسوڕێتەوە، ڕێک وەک ئەرکی ئاپۆلۆ ١٣ لە ساڵی ١٩٧٠دا. لە کاتێکدا ئاپۆلۆ ١٣ گەیشتە دووری ١٥٨ میل (٢٥٤ کیلۆمەتر) لە سەرووی ڕووی مانگ، نزیکترین خاڵی ئارتمیس ٢ لە ڕووی مانگەوە نزیکەی ٤,٧٠٠ میل (٧,٦٠٠ کیلۆمەتر) دەبێت، کە دەکاتە کەمێک زیاتر لە دوو هێندەی تیرەی مانگ. ===دروستکەری ئەم لاپەڕەیە=== ---- هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز lni50mc1skauoszef77ujlxiodpp9s7 1571222 1571200 2026-04-02T20:00:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571222 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox spaceflight | name = ئارتەمیس ٢ | image = Artemis II Launch (NHQ202604010307, vertical crop).jpg | mission_insignia = Artemis II patch.svg | image2 = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg | caption = مووشەکی [[Space Launch System]] (SLS) بۆ ئارتەمیس ٢ لە کۆمەڵگەی هاویشتنی 39B لە سەنتەری بۆشایی ئاسمانی کەنەدی ناسا لە فلۆریدا لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ بەرز دەبێتەوە. | names = ئارتەمیس ٢<br />ئەرکی گەڕان-٢ (EM-2) | mission_type = فڕینی نزیک لە مانگ بە تاقمەوە | operator = [[NASA|ناسا]] | COSPAR_ID = 2026-069A | SATCAT = 68538 | duration = ١٦ کاتژمێر و ٥٥ خولەک (''لە کاردایە'')<br />١٠ ڕۆژ (''پلان بۆ داڕێژراو'') | separator = تایبەتمەندییەکانی کەشتی ئاسمانی | spacecraft = [[Orion (spacecraft)|ئۆریۆن CM-003]] ''ئینتێگریتی''<br />ESM-2 | manufacturer = ئۆریۆن: [[Lockheed Martin|لۆکهید مارتن]]<br />ESM: [[Airbus|ئێرب پاس]] | separator2 = کەشتیوان | crew_size = ٤ | crew_members = [[رید وایزمان|رید وایزمان]]<br />[[ویکتۆر گڵۆڤەر|ویکتۆر گڵۆڤەر]]<br />[[کریستینا کۆچ|کریستینا کۆچ]]<br />[[جێرمی هانسێن|جێرمی هانسێن]] | separator3 = دەستپێکردنی ئەرک | launch_date = ١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٢٢:٣٥:١٢ UTC<br />(٦:٣٥:١٢ دەمەوێوارە بە کاتی [[Eastern Time Zone|EDT]]) | rocket = [[Space Launch System|سیستەمی هاویشتنی بۆشایی ئاسمان]] | launch_site = [[Kennedy Space Center|کەنەدی]]، [[Kennedy Space Center Launch Complex 39#Launch Complex 39B|LC-39B]] | separator4 = کۆتاییهاتنی ئەرک | recovered_by = [[United States Navy|هێزی دەریایی ئەمریکا]] (''[[San Antonio-class amphibious transport dock]]'') | landing_date = [[NET (not earlier than)|نە زووتر لە]] ١١ی نیسانی ٢٠٢٦، ٠٠:٢١ UTC<br />(١٠ی نیسان، ٥:٢١ دەمەوێوارە بە کاتی [[Pacific Time Zone|PDT]]) | landing_site = [[Pacific Ocean|ئۆقیانووسی هێمن]] (پلان بۆ داڕێژراو) | separator5 = فڕین بەسەر مانگدا | distance = ٤،٧٠٠ میل (٧،٦٠٠ کم) (پلان بۆ داڕێژراو) | mission_insignia = Artemis II patch.svg | mission_insignia_caption = نیشانەی ئەرک | image2 = Artemis_2_Crew_Portrait.jpg | image2_caption = وێنەی فەرمی ستافەکە، بە ئاراستەی میلی کاتژمێر لە چەپەوە: کۆچ، گڵۆڤەر، هانسێن و وا }} '''ئارتمیس ٢ (Artemis II)''' ئەرکێکی ناردنی مرۆڤە بۆ دەوری مانگ (lunar flyby) لە چوارچێوەی پڕۆگرامی ئارتمیسدا. ئەم ئەرکە کە دە ڕۆژ دەخایەنێت، لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦ لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدییەوە دەستی پێکردووە؛ ئامانجی گواستنەوەی کەشتیوانانی ناسا (ڕید وایزمان، ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و کریستینا کۆک)ە، لەگەڵ کەشتیوانی ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا (جێرمی هانسێن)، لە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بۆ دەوری مانگ و پاشان گەڕانەوەیان بۆ زەوی. ئەمە دووەم فڕینی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) و یەکەم ئەرکی مرۆیی کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنە، هەروەها یەکەم گەشتی مرۆییە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٢ەوە. گڵۆڤەر بووە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کۆک بووە یەکەم ژن، و هانسێن بووە یەکەم هاووڵاتی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکەن. هەروەها ئەم ئەرکە گڵۆڤەر دەکاتە یەکەم ڕەشپێست، کۆک یەکەم ژن، و هانسێن یەکەم نائەمریکی کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە چەندین ڕیکۆردی گەشتی مرۆیی بۆ بۆشایی ئاسمان تۆمار بکات، لەوانە دووری لە زەوی (نزیکەی ٤,٧٠٠ میل یان ٧,٦٠٠ کیلۆمەتر لە پشت مانگەوە) و خێرایی (خێرایی چوونە ناوەوەی بەرگەهەوا بە نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا یان ٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا). ئارتمیس ٢ تاقیکردنەوەیەکی فڕینە بۆ پشتگیریکردن لە ئەرکەکانی دواتری ئارتمیس، کە پلانیان بۆ داڕێژراوە لە ساڵی ٢٠٢٨دا مرۆڤ بگەڕێننەوە سەر ڕووی مانگ بۆ یەکەمجار لە دوای ئاپۆلۆ ١٧ەوە. ئەرکەکە سەرەتا بە (Exploration Mission-2 یان EM-2) ناوزەد کرابوو و بڕیار وابوو پشتگیری لە ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک بکات کە لە ساڵی ٢٠١٣ پێشنیار کرابوو و دواتر هەڵوەشایەوە. ئامانجەکانی ئەرکەکە دوای دامەزراندنی پڕۆگرامی ئارتمیس لە ساڵی ٢٠١٧دا پێداچوونەوەیان بۆ کرا. ئامانجەکانی ئەم ئەرکە هاوشێوەی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ە لە ساڵی ١٩٦٨، کە یەکەم فڕینی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە کاتی پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا؛ بەڵام ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازاد کە بۆی داڕێژراوە، زیاتر لەو فڕینە دەچێت کە ئاپۆلۆ ١٣ ئەنجامی دا. ===مێژوو=== ---------- '''پلاندانانی ئەرکەکە و هەڵبژاردنی بەرواری هاویشتن (٢٠١٧–٢٠٢١)''' لە ساڵی ٢٠١٧دا، ئەرکی گەڕانی ٢ (Exploration Mission-2) وەک پڕۆژەیەکی تاک-هاویشتن بە موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1B داڕێژرابوو، کە قۆناغی باڵای گەڕان و کەشتیی ئاسمانی ئۆریۆنی لەسەر بوو، لەگەڵ توانای هەڵگرتنی بارێکی ٥٠.٧ تۆنی. پلانەکە وابوو کە کەشتییەکە بگاتە نەیزەکێک کە پێشتر لە ڕێگەی ئەرکە ڕۆبۆتییەکەی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک (Asteroid Redirect Mission) خرابووە خولگەی مانگەوە، تاوەکو کەشتیوانەکان پیاسەی بۆشایی ئەنجام بدەن و نموونەی لێ کۆبکەنەوە. دوای هەڵوەشاندنەوەی ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی نەیزەک لە نیسانی ٢٠١٧دا، پێشنیار کرا ئەرکەکە بکرێتە گەشتێکی ٨ ڕۆژە بۆ تیمی چوار کەشتیوان کە بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا بسوڕێنەوە. پێشنیارێکی تر لە ساڵی ٢٠١٧دا ئەوە بوو کە چوار کەشتیوان بە کەشتیی ئۆریۆن گەشتێکی ٨ بۆ ٢١ ڕۆژە بۆ دەوری مانگ بکەن بۆ گەیاندنی یەکەم پارچەی وێستگەی خولگەیی مانگ (Lunar Gateway). لە ئاداری ٢٠١٨دا بڕیار درا کە یەکەم مۆدیۆلی وێستگەکە لە ڕێگەی موشەکێکی بازرگانییەوە ڕەوانە بکرێت، ئەمەش بەهۆی دواکەوتن لە دروستکردنی ئەو سەکۆ گۆڕاوەی (Mobile Launcher) کە پێویست بوو بۆ هەڵگرتنی قۆناغی باڵای گەڕانی بەهێزتر. موشەکی فاڵکۆن هێڤی (Falcon Heavy) کۆمپانیای سپەیس ئێکس بۆ ئەو مەبەستە هەڵبژێردرا. دواجار وێستگەی خولگەیی مانگ لە ئاداری ٢٠٢٦دا هەڵوەشێنرایەوە. '''پەرەپێدانی ڕەقەکاڵا، تاقیکردنەوە و یەکخستن (٢٠٢١–٢٠٢٦)''' لە ١١ی شوباتی ٢٠٢٣، ناسا بەشی بزوێنەری قۆناغی سەرەکی ئارتمیس ٢ی بۆ دۆخی ئاسۆیی سوڕاندەوە، ئەمەش وەک دوایین هەنگاوی سەرەکی پێش یەکخستنی لەگەڵ بەشەکانی تری موشەکەکە. لە ٢٠ی ئازاردا، بەشی بزوێنەرەکە لەگەڵ قۆناغی سەرەکیدا لە بینای ١٠٣ لە کارگەی میچوود لە نیوئۆرلینز، لویزیانا، بەیەکەوە بەستران. لە ئاداری ٢٠٢٣دا، ناسا سەرەتا چاوەڕێی دەکرد کە قۆناغی سەرەکی تەواوبوو لەو هاوینەدا ڕادەستی ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی (KSC) بکرێت، بەڵام تا مانگی ئایار، خشتەی کاتەکە بۆ کۆتایی پایزی ٢٠٢٣ گۆڕدرا. بزوێنەرەکانی RS-25 (کە ژمارە زنجیرەییەکانیان بریتی بوون لە E2047, E2059, E2062, و E2063) تا ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ لەسەر قۆناغی سەرەکی لە نیوئۆرلینز جێگیر کران. بەڵام دوای ئەوەی دزەکردنێک لە سیستەمی هایدرۆلیکی زمانەی ئۆکسجینەکەیدا دۆزرایەوە، بزوێنەری E2063 لە نیسانی ٢٠٢٥دا بە بزوێنەری E2061 گۆڕدرا. قۆناغی سەرەکی بەتەواوی ئامادەکراو لە نێوان ١٦ بۆ ٢٥ی تەمموزی ٢٠٢٤ گەیشتە ناوەندی کەنەدی (KSC). ئەو بەشە پێویستانەی (Adapters) بۆ یەکخستنی تەواوی موشەکەکە پێویست بوون، لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا بەرەو تەواوبوون چوون و لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا گەیشتنە ناوەندی کەنەدی. تیمی ئارتمیس ٢ لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ لەلایەن بەڕێوبەری ناسا، بیڵ نێڵسۆن، لە کاتی وتاری "دۆخی ناسا" لە دامەزراوەیەکی ناسا لە ئێڵینگتۆن فیڵد لە نزیک هیوستن، تێکساس، ڕاگەیەندرا. هەمان ئێوارە تیمەکە لە یاریگای NRG لە کاتی یاری کۆتایی پاڵەوانێتی باسکەی "March Madness"ی ٢٠٢٣دا دەرکەوتن. ناسا سەرەتا ئەیلوولی ٢٠٢٤ی وەک کاتی دەستپێکردنی کارەکانی سەرەیەکخستنی (stacking) موشەکەکە دیاری کردبوو. بەڵام خشتەکە بۆ ماوەی زیاتر لە دوو مانگ دواکەوت، ئەمەش بەهۆی لێکۆڵینەوە لە کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیانی کەشتیی ئۆریۆن و ئەو زیانە چاوەڕواننەکراوەی کە لە قەڵغانی گەرمیی ئۆریۆندا بینرا دوای گەڕانەوەی ئارتمیس ١. سەرئەنجام لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ دەست بە یەکخستنی موشەکەکە کرا. پرۆسەی یەکخستنەکە لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ کۆتایی هات، ئەمەش بە جێگیرکردنی تەواوەتی کەشتیی ئۆریۆن، مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) و سیستەمی هەڵوەشاندنەوەی هاویشتن لەسەر لوتکەی موشەکی SLS. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، موشەکی یەکخراوی SLS و کەپسولی ئۆریۆن و بورجی هاویشتن، لە بینای یەکخستنی ئۆتۆمبێلەکانەوە (VAB) بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B گواسترانەوە. ===بەرواری هاویشتن=== ------ لە کاتی پێداچوونەوە سەرەتاییەکان لە ساڵی ٢٠١١دا، بەرواری هاویشتن لە نێوان ساڵانی ٢٠١٩ و ٢٠٢١ دیاری کرابوو، بەڵام دواتر بۆ ساڵی ٢٠٢٣ دواکەوت. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٤دا، پێشبینی دەکرا ئەرکەکە لە ئەیلوولی ٢٠٢٥دا دەست پێ بکات. بەڵام لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسا دیاری کرد کە تیمی سیستەمە زەمینییەکانی گەڕان هەموو ئەو کاتەیان بەکارهێناوە کە بۆ چارەسەرکردنی کێشە چاوەڕواننەکراوەکان تەرخان کرابوو، ئەمەش وای کرد نووسینگەکە بگاتە ئەو ئەنجامەی کە ئەگەری زۆرە بەرواری ئەیلوولی ٢٠٢٥ دوابکەوێت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، بیڵ نێڵسۆن ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە دواکەوتووە بەهۆی چەند مانگێک لە لێکۆڵینەوەی ئەندازیاری لەسەر کێشەکانی سیستەمی دابینکردنی ژیان و قەڵغانی گەرمی، بەڵام ئامانجیان هاویشتنە لە نیسانی ٢٠٢٦دا. لە ئاداری ٢٠٢٥دا، ماڵپەڕی AmericaSpace ڕایگەیاند کە ئەگەری هەیە بەرواری هاویشتنەکە دوو مانگ پێشبخرێت بۆ شوباتی ٢٠٢٦. ناسا لە وەڵامێکدا وتی ناتوانێت ئەو بەروارە پشتڕاست بکاتەوە، بەڵام ئاماژەی بەوە کرد: "ئێمە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕێین بۆ ئەنجامدانی هاویشتنێکی زووتر ئەگەر گونجاو بێت، بە شێوەیەک کە لەوانەیە لە شوباتی ٢٠٢٦دا بێت. ئامانجی شوبات ڕێگە بە ئاژانسەکە دەدات سوود لە کارایی پرۆسەکانی یەکخستنی موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆن و سیستەمە زەمینییەکان وەربگرێت، لە کاتێکدا پاراستنی سەلامەتی تیمی کەشتیوانەکان لە پێشینەی کارەکان دەبێت." تا ئابی ٢٠٢٥، چەندین سەرچاوەی تر وەک NASASpaceflight و ڕۆژنامەنووس ئێریک بێرگەر و سیناتۆر مارک کێلی ڕایانگەیاند کە ئەرکەکە بۆ شوباتی ٢٠٢٦ گوازراوەتەوە. لە ئەیلوولدا، بەرپرسانی ئاژانسەکە ڕایانگەیاند کە کار بۆ پەنجەرەیەکی هاویشتن دەکەن کە لە ٥ی شوباتی ٢٠٢٦دا دەکرێتەوە. بۆ هاویشتنی ئەرکەکان بەرەو مانگ، هەموو مانگێکی مانگی (lunar month) پەنجەرەیەکی کاتی هەیە کە چەند ڕۆژێک دەخایەنێت، هەروەها لە ناو ئەو ڕۆژانەشدا پەنجەرەی ڕۆژانە هەن کە چەند کاتژمێرێک دەخایەنن. پلانی دەستکاریلەکراوی ئارتمیس ٢، کە داوای چوونەناوەوەیەکی کورتتر بۆ بەرگەهەوای زەوی دەکات، زیاتر ئەو ڕۆژانە سنووردار دەکات کە دەکرێت هاویشتنەکەی تێدا ئەنجام بدرێت. زووترین پەنجەرەی هاویشتن بۆ ئارتمیس ٢ بۆ سەرەتای شوباتی ٢٠٢٦ دیاری کرابوو. زریانی زستانی ئەمریکای باکوور لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا کارەکانی ئامادەکاری بۆ هاویشتنەکەی دواخست. تاقیکردنەوەی جلوبەرگی تەڕ (wet dress rehearsal) بۆ کاتی ژمارەی پێچەوانە لە ٢ی شوباتدا ئەنجام درا. دوای تاقیکردنەوەکە، ناسا ڕایگەیاند کە هاویشتنەکە بۆ مانگی ئادار دوادەخرێت، ئەمەش بەهۆی دزەکردنی هایدرۆجینی شل کە لە کاتی ژمارەی پێچەوانەی ساختەدا ڕوویدا. جگە لە دزەکردنەکە، زمانەیەکی (valve) پەیوەندیدار بە پەستانی دەرگای کەپسولی ئۆریۆن پێویستی بە توندکردنەوە هەبوو، هەروەها کارەکانی کۆتاییهێنان لەوە زیاتریان خایاند کە پلانی بۆ داڕێژرابوو. تاقیکردنەوەی دووەمی جلوبەرگی تەڕ لە ١٩ی شوباتدا ئەنجام درا و سەرکەوتوو بوو. لە ٢١ی شوباتدا، کێشەیەک لە ڕەوتی هێلیۆمدا بینرا، ئەمەش بووە هۆی گەڕاندنەوەی موشەکەکە بۆ بینای یەکخستن (VAB) و دواخستنی ئەرکەکە بۆ مانگی نیسان وەک زووترین کات. پرۆسەی گەڕاندنەوەکە لە ٢٥ی شوبات کاتژمێر ٩:٣٨ی بەیانی بە کاتی ڕۆژهەڵات دەستی پێکرد و نزیکەی کاتژمێر ٨:٠٠ی شەو گەیشتە VAB. بەڕێوبەری ناسا، جارێد ئایزاکمان، ڕایگەیاند کە بەرواری ڕاستەقینەی هاویشتن تەنها دوای تەواوبوونی تاقیکردنەوەیەکی سەرکەوتووی جلوبەرگی تەڕ و شیکردنەوەی ئەنجامەکان پشتڕاست دەکرێتەوە. لە ١٢ی ئاداردا، دوای پێداچوونەوەی ئامادەیی فڕین (FRR)، حەوت پەنجەرەی هاویشتنی دوو کاتژمێری بۆ ماوەی ١ تا ٦ی نیسان و ٣٠ی نیسان ڕاگەیەندرا. یەکەم پەنجەرە لە ١ی نیسان کاتژمێر ٦:٢٤ی ئێوارە بە کاتی EDT بوو. لە ١٨ی ئاداردا، ناسا ڕایگەیاند کە موشەکی SLS و کەشتیی ئۆریۆنی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە فلۆریدا دەگوازرێنەوە. لەو کاتەدا، تیمی ئارتمیس ٢ لە هیوستن چوونە کەرەنتینەوە بۆ دڵنیابوون لەوەی پێش هاویشتنەکە بە تەندروستی دەمێننەوە. لە ٢٠ی ئاداردا، دوای دواکەوتنێک بەهۆی بای بەهێزەوە، موشەکی SLS بۆ جاری دووەم لە بینای VABـەوە بەرەو سەکۆی هاویشتن گوازرایەوە. دواجار ئەرکەکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی EDT) هاوێژرا. ===نیگەرانییەکانی قەڵغانی گەرمی=== ---- دوای ئەرکی بێ کەشتیوانی ئارتمیس ١ لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ناسا تووشی داخورانێکی چاوەڕواننەکراو بوو لە قەڵغانی گەرمیی کەشتیی ئۆریۆن دوای چوونەناوەوە بۆ بەرگەهەوای زەوی. پشکنینەکانی دوای فڕین دەریانخست کە هەندێک ناوچە لە ماددەی "AVCOAT" تووشی لەدەستدانی خەڵووز (char loss) بوون، بە شێوەیەک کە بەشەکانی ماددەکە زیاتر لەوەی پێشبینی کرابوو داخورابوون. ناسا ڕایگەیاند کە پلەی گەرمی لە ناو مۆدیۆلی کەشتیوانەکان لە سنووری دیاریکراودا ماوەتەوە، بەڵام ئەم ڕەفتارە چاوەڕواننەکراوە پێویستی بە لێکۆڵینەوەی زیاتر بوو. وێنەی نزیکی زیانەکان تا ئایاری ٢٠٢٤ بڵاونەکرایەوە، تا ئەو کاتەی لە ڕاپۆرتێکی نووسینگەی پشکنەری گشتی ناسادا دەرکەوت. لە نیسانی ٢٠٢٤، ناسا تیمێکی پێداچوونەوەی سەربەخۆی پێکهێنا بۆ هەڵسەنگاندنی کارایی قەڵغانی گەرمی و ئەو ڕێگەیەی کە ئاژانسەکە بۆ ئەرکی ئارتمیس ٢ پێشنیاری کردبوو. پێداچوونەوەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ کۆتایی هات، دوای ئەوە ناسا ڕایگەیاند کە بەردەوام دەبێت لە ئەرکی ئارتمیس ٢ بە بەکارهێنانی هەمان قەڵغانی گەرمی ئێستا. ناسا کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی سازکرد بۆ خستنەڕووی ئەنجامەکان، بەڵام ئەو وەشانەی ڕاپۆرتەکە کە بۆ ڕای گشتی بڵاوکرایەوە، بەشێکی زۆری دەستکاری کرابوو (داپۆشرابوو)، ئەمەش بووە هۆی ڕەخنەی هەندێک لە ئەندازیاران و کەشتیوانانی پێشووی ناسا سەبارەت بە ئاستی شەفافیەت لە بڵاوکردنەوەی زانیارییەکاندا. ئەندازیارانی ناسا دیارییان کرد کە ئەو زیانانەی (char loss) لە کانوونی یەکەمی ئارتمیس ١دا بینرا، بەهۆی گیرخوێندنی گازەکان بووە لە ناو ماددەی AVCOAT، کە بووەتە هۆی درزبردن و لەدەستدانی ماددەکە لە کاتی چوونەناوەوە بۆ ناو بەرگەهەوا. لەبری گۆڕینی قەڵغانی گەرمی بۆ ئارتمیس ٢، ناسا بڕیاریدا ڕێڕەوی گەڕانەوەکە دەستکاری بکات بە زیادکردنی گۆشەی دابەزین، ئەمەش کاتی مانەوەی کەشتییەکە لە ناو ژینگەی گەرمیی تونددا کەمدەکاتەوە. بەپێی وتەی ناسا، مۆدێلەکان و تاقیکردنەوە زەمینییەکان دەریانخستووە کە ئەم گۆڕانکارییە سنوورێک بۆ داخورانی زیاتر دادەنێت و لە چوارچێوەی سنوورە پێکهاتەیی و گەرمییەکاندا دەمێنێتەوە. وەک بەشێک لە پرۆسەی بڕوانامەدان بە ئارتمیس ٢، ناسا تاقیکردنەوە و شیکردنەوەی زیاتری ئەنجامدا، لەوانە هەڵسەنگاندنی سیناریۆکانی پەیوەندیدار بە زیانی فراوانتری قەڵغانی گەرمی. ناسا ڕایگەیاند کە ئەم شیکردنەوەیانە دەریانخستووە پێکهاتەی بنەڕەتی کەپسولی ئۆریۆن بە ساخی دەمێنێتەوە و توانای پاراستنی تیمی کەشتیوانانی دەبێت، تەنانەت لە ژێر بارودۆخێکدا کە لەوەی چاوەڕوان دەکرێت توندتر بێت. لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ئایزاکمان ڕایگەیاند کە پشتگیری لە بەردەوامبوونی ئارتمیس ٢ دەکات بە قەڵغانی گەرمی ئێستا، ئەمەش دوای پێداچوونەوە بە شیکردنەوەکانی ئاژانسەکە و کۆبوونەوە لەگەڵ ئەندازیاران و شارەزایانی دەرەکی. هەندێک لەو کەسانەی کە پێشتر نیگەرانییان هەبوو، ئاماژەیان بەوە کرد کە داتا نوێیەکان وەڵامی پرسیارەکانیانی داوەتەوە، لە کاتێکدا هەندێکی تر بەردەوام بوون لە ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بە ئەنجامدانی ئەرکەکە بەبێ قەڵغانێکی گەرمی دووبارە دیزاینکراو. ناسا ڕایگەیاندووە کە گۆڕانکاری لە دیزاین بۆ چارەسەرکردنی کێشەی کونبوونی AVCOAT بۆ قەڵغانی گەرمی ئەرکی ئارتمیس ٣ پلان بۆ داڕێژراوە. ===تیمی گەشتەکە=== ---- تیمی ئارتمیس ٢ لە چوار کەشتیوان پێکهاتووە: فەرماندە ڕید وایزمان، فڕۆکەوان ڤیکتۆر گڵۆڤەر، و پسپۆڕی ئەرک کریستینا کۆک کە هەر سێکیان لە ناسان، لەگەڵ پسپۆڕی ئەرک جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشاییی کەنەدا. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، جێنی گیبۆنز وەک جێگرەوەی (Backup) هانسێن دەستنیشان کرا، و لە ٣ی تەمموزی ٢٠٢٤، ئاندرێ دۆگلاس وەک جێگرەوە بۆ سێ کەشتیوانەکەی ناسا دیاری کرا. ڤیکتۆر گڵۆڤەر دەبێتە یەکەم کەسی ڕەشپێست، کریستینا کۆک دەبێتە یەکەم ژن، و جێرمی هانسێن دەبێتە یەکەم کەسی نائەمریکی کە گەشت بۆ دەوری مانگ بکەن. هانسێن و گیبۆنز کە هەردووکیان خەڵکی کەنەدان، لەلایەن ئاژانسی بۆشاییی کەنەداوە لە چوارچێوەی پەیماننامەیەکی ساڵی ٢٠٢٠ی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا هەڵبژێردران، کە ئاسانکاری بۆ بەشداریی ئەوان لە پڕۆگرامی ئارتمیسدا کردووە. ئەم ئەرکە ڕیکۆردی زۆرترین ژمارەی مرۆڤ لە قووڵایی بۆشایی ئاسماندا دەشکێنێت، کە پێشتر سێ کەس بوو لە کاتی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨ لە ساڵی ١٩٦٨دا. ===ئەرکەکە=== ---- پلانی ئەرکی ئارتمیس ٢ ناردنی چوار کەشتیوانە لە یەکەم کەشتیی ئاسمانیی ئۆریۆنی مرۆییدا بۆ دەوری مانگ، بە بەکارهێنانی وەشانی Block 1ی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS). شێوازی ئەرکەکە بریتییە لە "تێهەڵچوونی فرە-کۆچی مانگی" (MTLI)، یان چەندین سووتانی بزوێنەر بۆ جێهێشتنی خولگە، و ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد لە مانگەوە لەخۆدەگرێت. کەشتیی ئۆریۆن بۆ خولگەیەکی بەرزی زەوی دەنێردرێت کە ماوەکەی نزیکەی ٢٤ کاتژمێرە. لەم ماوەیەدا، تیمەکە چەندین پشکنین بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیانی ناو کەشتییەکە ئەنجام دەدەن، هەروەها تاقیکردنەوەی نزیکبوونەوە و مانۆڕکردن لە بۆشاییدا ئەنجام دەدەن بە بەکارهێنانی قۆناغی بەکارهاتووی ICPS وەک ئامانج. کاتێک ئۆریۆن دەگاتەوە نزیکترین خاڵ لە زەوی (perigee)، بزوێنەرە سەرەکییەکەی دادەگیرسێنێت بۆ تەواوکردنی مانۆڕی TLI، کە بەرەو ڕێڕەوی گەڕانەوەی ئازادی مانگ بەڕێی دەکات پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی. تیمی کەشتیوانان لە ٢٧ی ئادار گەیشتنە ناوەندی کەنەدی (KSC)، و ژمارەی پێچەوانە بۆ هاویشتن لە ٣٠ی ئادار دەستی پێکرد. '''کورتەی ئەرکەکە''' ڕێڕەوی گەشتی ئارتمیس ٢ دەکرێت بۆ چەند قۆناغێکی سەرەکی دابەش بکرێت، لە ماوەی گەشتێکی نزیکەی دە ڕۆژیدا. '''بەکارخستن''' ئەرکەکە لە ڕێگەی موشەکی سیستەمی هاویشتنی بۆشایی (SLS) جۆری Block 1 لە سەکۆی هاویشتنی 39B لە ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی لە کاتژمێر ٢٢:٣٥:١٢ بە کاتی UTC (کاتژمێر ٦:٣٥:١٢ی ئێوارە بە کاتی ناوخۆیی EDT) هاوێژرا. نزیکەی حەوت چرکە پێش بەرزبوونەوە، چوار بزوێنەرە سەرەکییەکە داگیرسان و گەیشتنە ئەوپەڕی هێز، و پاڵنەرە موشەکییە ڕەقەکان (Solid Rocket Boosters) لە چرکەی سفردا (T-0) داگیرسان، کە زۆربەی هێزی پاڵنەریان بۆ دوو خولەکی یەکەم دابین کرد. جیابوونەوەی پاڵنەرەکان لە خێرایی نزیکەی ٣,١٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٥,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) و لە بەرزی ٣٠ میل (٤٨ کیلۆمەتر) ڕوویدا. وایزمان لە کورسی لای چەپەوە چاودێری پڕۆسەی هاویشتنەکەی دەکرد، هەرچەندە فڕینەکە بە تەواوی ئۆتۆماتیکییە مەگەر دەستێوەردان پێویست بێت، کە زۆرتر بۆ دەرکردنی فەرمانی هەڵوەشاندنەوەی گەشتەکەیە. قۆناغی سەرەکی موشەکەکە بۆ ماوەی نزیکەی هەشت خولەک سووتا پێش ئەوەی جیا ببێتەوە، و کەشتیی ئۆریۆنی لە خولگەیەکی هێلکەیی بەرزدا جێهێشت کە خاڵی ئەوپەڕی (apogee) نزیکەی ١,٢٠٠ میلی دەریایی بوو (٢,٢٠٠ کیلۆمەتر)؛ ئەمەش نزیکەی پێنج هێندە بەرزترە لە وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی. قۆناغی ناوەندی (ICPS) لە کاتی بەرزبوونەوەی سەرەتاییدا دانەگیرسا. ===خولگەی زەوی و پشکنینی سیستەمەکان=== ------ دەستبەجێ دوای کوژانەوەی بزوێنەرە سەرەکییەکان، بڕیار وابوو کۆک و هانسێن لە کورسییەکانیان ببنەوە و دەست بکەن بە جێگیرکردن و تاقیکردنەوەی سیستەمە بنەڕەتییەکانی دابینکردنی ژیان لەناو کەشتییەکەدا، لەوانە: ئامێری دابەشکردنی ئاو، دەمامکی ئاگرکوژێنەوە و سیستەمی ئاودەست. هەموو سیستەمەکان پشکنینران و قۆناغی ICPS لە خاڵی ئەوپەڕی (apogee)، نزیکەی ٥٠ خولەک دوای هاویشتن، داگیرسا بۆ بەرزکردنەوەی نزمترین خاڵی خولگەی ئۆریۆن (perigee). کاتێک کەشتییەکە گەیشتە ئەم خاڵە نوێیەی نزیك لە زەوی، مانۆڕێکی سووتانی ١٥ خولەکی ئەنجامدا بۆ زیادکردنی خاڵی ئەوپەڕی بۆ ٣٨,٠٠٠ میلی دەریایی (٧٠,٠٠٠ کیلۆمەتر)، بەمەش خولگەیەکی بەرزی زەوی بە ماوەی ٢٣.٥ کاتژمێر پێکهێنا. دوای ئەم سووتانە، کە نزیکەی هەموو سووتەمەنی ناو ICPSی بەکارهێنا، گڵۆڤەر چوو بۆ کورسی لای چەپ بۆ سەرپەرشتیکردنی کۆنتڕۆڵە سەرەکییەکانی ئۆریۆن و زنجیرەیەک "مانۆڕی نزیکبوونەوەی" لەگەڵ قۆناغی ICPS ئەنجامدا؛ ئەمەش بۆ هەڵسەنگاندنی کوالێتی کۆنتڕۆڵکردنی ئۆریۆن بوو بە بەکارهێنانی پێوەری (Cooper–Harper). دوای ئەم تاقیکردنەوانە، ئۆریۆن پاشەکشەی کرد و ICPS بزوێنەرەکانی داگیرساند بۆ ئەوەی بچێتە خولگەیەکی تەریکخراو (graveyard orbit)، لە کاتێکدا ئۆریۆن کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی ئۆتۆماتیکی. لەم کاتەدا، بڕیار وابوو ICPS مانگە دەستکردە بچووکەکانی (CubeSats) جێگیر بکات. دوای ئەم ئۆپەراسیۆنانە، تیمەکە کابینەکەیان لە دۆخی هاویشتنەوە گۆڕی بۆ دۆخی گەشتی بۆشایی، ئامێرەکانی وەرزشیان جێگیر کرد، و تاقیکردنەوەی فشاریان بۆ سیستەمەکانی دابینکردنی ژیان ئەنجامدا لە ڕێگەی چالاکی جەستەیی و خواردنی ژەمێکەوە. یەکەم ماوەی خەوتنی ئەرکەکە بۆ دوو بەشی چوار کاتژمێری دابەش کرا، کە بەهۆی پێویستی چاودێریکردنی سووتانێکی بزوێنەری مۆدیۆلی خزمەتگوزاری ئەوروپی (ESM) بۆ بەرزکردنەوەی خاڵی نزیکی کەشتییەکە (perigee) پچڕا. دوای ئەم سووتانە، بەڕێوەبەرانی ناسا پێداچوونەوە بە کارایی کەشتییەکەدا دەکەن پێش ئەوەی ڕێگە بە سووتانی کۆتایی بەرەو مانگ (TLI) بدەن. ===دەرچوون بەرەو مانگ (Translunar injection)=== ---- دوای تەواوکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی خولگەی بەرزی زەوی و دڵنیابوونەوە لە سیستەمەکان، کەشتیی ئۆریۆن لە ڕێگەی مۆدیۆلی خزمەتگوزارییەوە مانۆڕی TLI (سووتانی بزوێنەر بۆ چوون بەرەو مانگ) ئەنجام دەدات. ئەم مانۆڕە وردە ئۆریۆن دەخاتە سەر ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاد، کە ڕێگەی پێ دەدات بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ زەوی. '''فڕین بە لای مانگدا (Lunar flyby)''' کەشتیی ئۆریۆن لە نزیکترین خاڵدا بە دووری نزیکەی ٤,٠٤٧ میل (٦,٥١٣ کیلۆمەتر) لە ڕووی بەشە شاراوەکەی مانگەوە (Far-side) دەسوڕێتەوە. پێشبینی دەکرێت گەشتەکە بەرەو مانگ و خولانەوە بە دەوریدا نزیکەی چوار ڕۆژ بخایەنێت؛ لەم ماوەیەدا تیمەکە چاودێری سیستەمەکانی کەشتییەکە دەکەن، داتا لەسەر کاریگەرییەکانی گەشتکردن لە قووڵایی بۆشایی ئاسمان کۆدەکەنەوە، و لە کاتی پێویستدا بزوێنەرەکان بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە دادەگیرسێنن. لە کاتی فڕینەکەدا، ئۆریۆنی هێزی کێشکردنی مانگ بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی یارمەتی بدات لە گەڕانەوەی بۆ زەوی. ناسا چاوەڕێ دەکات لە کاتی گەڕانەوەی چوار ڕۆژەی بەرەو زەوی، چەند سووتانێکی تری بزوێنەر بۆ ڕاستکردنەوەی ڕێڕەوەکە ئەنجام بدات تاوەکو دڵنیابێت لە چوونەناوەوەیەکی ورد بۆ ناو بەرگەهەوای زەوی. '''چوونەناوەوەی دووبارە و نیشتنەوە لە ئاودا (Re-entry and splashdown)''' کەشتیی ئۆریۆن بە خێرایی نزیکەی ٢٥,٠٠٠ میل لە کاتژمێرێکدا (٤٠,٠٠٠ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا) دەچێتەوە ناو بەرگەهەوای زەوی، کە ئەمە خێراترین چوونەناوەوەیە تا ئێستا ئەنجام درابێت. لە سەرەتادا وا بڕیار بوو ئەرکەکە شێوازی "skip reentry" (چوونەناوەوەی بازدەر) بەکاربهێنێت، کە تێیدا کەشتییەکە بۆ ماوەیەکی کورت دێتە ناو بەشە سەرەوەکانی بەرگەهەوا و وەک بازدان بەکاردەهێنێت بۆ دەرچوونەوە بەرەو دەرەوە تاوەکو وزەکەی کەم بکاتەوە و نیشتنەوەیەکی وردتر ئەنجام بدات. بەڵام بەهۆی ئەو داخورانەی (spalling) لە قەڵغانی گەرمیی ئارتمیس ١دا بینرا، بەڕێوەبەرانی ئەرکەکە شێوازی بازدانیان لادا و گۆڕیان بۆ شێوازێکی دابەزینی توندتر. نیشتنەوەکە لە زەریای هێمن لە نزیک سان دیێگۆ پلان بۆ داڕێژراوە، کە تێیدا هێزی دەریایی ئەمریکا تیمەکە و کەشتییەکە لە ڕێگەی کەشتییەکی گواستنەوەی جۆری San Antonioـەوە ڕزگار دەکەن. چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە لە کاتی هاویشتنەوە تا نیشتنەوە نزیکەی ١٠ ڕۆژ بخایەنێت. ===کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی و لێکۆڵینەوە زانستییەکان=== ---- لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، ناسا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند کە چاوەڕوان دەکرێت ئەرکەکە ١٠ ڕۆژ بخایەنێت. بەرپرسان ئاماژەیان بەوە کرد کە موشەکی ئارتمیس ٢ ڕۆژی دواتر بەرەو ناوەندی بۆشاییگەری کەنەدی دەگوازرێتەوە و جێگیرکردنی لەسەر سەکۆی هاویشتن تا ١٠ کاتژمێر دەخایەنێت. گەشتەکە بۆ دەوروبەری مانگ بڕیارە سێ ڕۆژ بخایەنێت، و کەشتیوانەکان یەک ڕۆژ بۆ چاودێریکردنی بەشە شاراوەکەی مانگ تەرخان دەکەن، کە هەندێک بەشی بۆ یەکەمجار لەلایەن مرۆڤەوە لە نزیکەوە دەبینرێن. ناسا هەروەها بارێکی زانستی بەناوی AVATAR ڕەوانە دەکات کە هاوشێوەی ئەندامەکانی جەستەی مرۆڤ کار دەکات؛ ئەمە یەکەمجارە ئەم تەکنەلۆژیایە لە دەرەوەی وێستگەی بۆشاییی نێودەوڵەتی و پشتێنەی ڤان ئالن تاقی بکرێتەوە. پاراستنی تەندروستی تیمەکە لەم ئەرکەدا زۆر گرنگە بۆ گەشتەکانی داهاتووی قووڵایی بۆشایی ئاسمان. جگە لەوەش، پڕۆژەیەکی تر بەناوی ARCHAR جێبەجێ دەکرێت کە تێیدا کەشتیوانەکان ئامێری چاودێری جووڵە و خەو دەپۆشن بۆ ئەوەی زانایان بتوانن لە کاتی ڕاستەقینەدا لێکۆڵینەوە لەسەر دۆخی دەروونی و جەستەیی و شێوازی خەوتنیان بکەن. زانایان تاقیکردنەوە لەسەر نیشاندەرە بایۆلۆژییەکانی کۆئەندامی بەرگری دەکەن، بە جۆرێک کە تیمەکە نموونەی لیکی دەم پێش گەشتەکە و لە کاتی گەشتەکە و دوای گەشتەکە دابین دەکەن؛ ئەمە بۆ بینینی کاریگەریی تیشکدانەوە، دابڕان و دووری لە زەوی وەک فاکتەرێک لەسەر سیستەمی بەرگری جەستە. هەروەها ئەم ئەرکە یارمەتی زانایان دەدات لە تێگەیشتن لە "کەشوهەوای بۆشایی" کە لە داهاتوودا ڕووبەڕووی کەشتیوانەکان دەبێتەوە. دوای تەواوبوونی ئەرکەکە، کەشتیوانەکان گەشتێکی سێ ڕۆژە بەرەو زەوی ئەنجام دەدەن و لە زەریای هێمن لە نێوان سان دیێگۆ دەنیشنەوە. دوای ڕزگارکردنیان، کەپسولی ئۆریۆن لەلایەن هێزی دەریاییەوە ڕادەکێشرێت و کەشتیوانەکان دەنێردرێن بۆ ناوەندێکی پزیشکی بۆ هەڵسەنگاندنی تەندروستی. هەروەها کەشتیوانەکان دەخرێنە ناو تاقیکردنەوەیەکی "ڕێڕەوی ئاستەنگەکان" تاوەکو بزانرێت چەند بە خێرایی دەتوانن لە ژێر کاریگەری کێشکردندا کار بکەن، ئەمەش وەک ئامادەکارییەک بۆ گەشتەکانی داهاتوو بۆ سەر مانگ و مەریخ. ناسا ڕایگەیاندووە کە ئەگەر هاویشتنەکە ئەنجام نەدرا، تاقیکردنەوەی زیاتر ئەنجام دەدەن بەپێی جۆری ئەو کێشەیەی بووەتە هۆی ڕاگرتنی پڕۆسەکە. لە حاڵەتی هەر کێشەیەکی چاوەڕواننەکراودا، ناسا ئامادەیە گۆڕانکاری لە ئەرکی ئارتمیس ٣دا بکات کە بۆ ناوەڕاستی ٢٠٢٧ پلان بۆ داڕێژراوە. ئەگەر ئەرکەکە بە تەواوی سەرکەوتوو بێت، ناسا بەردەوام دەبێت لە پڕۆگرامی ئارتمیس و ئەگەری ناردنی مرۆڤ بۆ سەر مەریخ تاوتێ دەکات، کە کارێکی مێژوویی بێ وێنە دەبێت. ===ئەرکە هاوشێوەکان=== ---- ئامانجەکانی ئارتمیس ٢ بەراورد دەکرێن بە ئامانجەکانی ئەرکی ئاپۆلۆ ٨، کە یەکەم گەشتی مرۆیی بوو بۆ دەوری مانگ لە پڕۆگرامی ئاپۆلۆدا لە ساڵی ١٩٦٨. بە پێچەوانەی ئاپۆلۆ ٨ و ئاپۆلۆ ١٠ لە ساڵی ١٩٦٩دا، کە بەبێ نیشتنەوە بە دەوری مانگدا سوڕانەوە، ئارتمیس ٢ ناچێتە ناو خولگەی مانگەوە. لەبری ئەوە، ئارتمیس ٢ بە ڕێڕەوێکی گەڕانەوەی ئازاددا بە دەوری مانگدا دەسوڕێتەوە، ڕێک وەک ئەرکی ئاپۆلۆ ١٣ لە ساڵی ١٩٧٠دا. لە کاتێکدا ئاپۆلۆ ١٣ گەیشتە دووری ١٥٨ میل (٢٥٤ کیلۆمەتر) لە سەرووی ڕووی مانگ، نزیکترین خاڵی ئارتمیس ٢ لە ڕووی مانگەوە نزیکەی ٤,٧٠٠ میل (٧,٦٠٠ کیلۆمەتر) دەبێت، کە دەکاتە کەمێک زیاتر لە دوو هێندەی تیرەی مانگ. ===دروستکەری ئەم لاپەڕەیە=== ---- هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 6ymr1o76qz403wcfv7j0wkzlhvu19bh 0 294006 1571137 2026-04-02T16:38:05Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1336331293|Book of Daniel]]» 1571137 wikitext text/x-wiki .... [[پۆل:وێژەی کۆتاییی جیھانی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] q972hspnkieolr9kiowlkyjq24087lj 1571139 1571137 2026-04-02T16:44:05Z 1silent scientist 51740 1571139 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پەرتووکی دانیال'''ی [[پەرتووکی پیرۆز]] مێژووەکەی بۆ سەدەی دووەمی [[پێش زایین]] دەگەڕێتەوە، بەڵام ڕووداوەکانی لە سەدەی شەشەمی پێش زاییندا جێگیر کراون. پەرتووکەکە بە ڕوواڵەت گێڕانەوەیەکە کە وردەکاریی ئەزموونەکان و بینینە پێغەمبەرانەکانی «[[دانیال]]» دەخاتە ڕوو، کە [[جوولەکە]]یەکی ئاوارە (دەربەدەر) بوو لە [[بابل]]. دەقەکە پێشبینییەک لەخۆدەگرێت کە ڕەگی لە مێژووی جوولەکەدا هەیە، هەروەها وێناکردنێکی بۆ کۆتاییی زەمان تێدایە کە لە ڕووی مەوداوە گەردوونییە و لە ڕووی جەختکردنەوەوە سیاسییە. پەیامی دەقەکە کە بۆ خوێنەرانی ئەو سەردەمە مەبەست بوو، ئەوە بوو کە هەروەک چۆن خودای ئیسرائیل دانیال لە دووژمنەکانی ڕزگار دەکات، ئاواش ئیسرائیلییەکان لە ژێر چەوسانەوەی ئێستایاندا ڕزگار دەکات. [[پەیمانی کۆن|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دانیال وەک یەکێک لە «کێتۆڤیم» (نووسراوەکان) دادەنێت، لە کاتێکدا لە چاپە مەسیحییەکانی پەرتووکی پیرۆزدا، ئەم بەرهەمە خراوەتە ڕیزی پێغەمبەرە گەورەکانەوە. پەرتووکەکە بۆ دوو بەش دابەش دەبێت: کۆمەڵێک لە شەش چیرۆکی دەربار لە بەشەکانی ١-٦، کە زۆربەیان بە [[زمانی ئارامی]]ی پەرتووکی پیرۆز نووسراون؛ و چوار بینینی [[سرووش]] لە بەشەکانی ٧-١٢، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بە زمانی [[عیبری]]ی درەنگانی پەرتووکی پیرۆز نووسراون. هەروەها وەرگێڕانی «سەپتواجینت» سێ بەشی زیادە بە [[زمانی یۆنانیی کۆن]] لەخۆدەگرێت، ئەوانیش: نوێژی عەزەریا و سروودی سێ منداڵە پیرۆزەکە، سۆسەنا، و بێل و ئەژدیھاکە. تێماکانی ئەم پەرتووکە لە هەموو سەردەمەکاندا دەنگیان داوەتەوە، لەوانە لای کۆمەڵگەی تومارەکانی دەریای مردوو و نووسەرانی [[ئینجیل]]ە باوەڕپێکراوەکان و پەرتووکی ڕوویا (سەردەرخستن). لە سەدەی دووەمەوە تا سەردەمی نوێ، بزووتنەوە ئایینییەکان، لەوانە چاکسازیی ئایینی و دواتریش بزووتنەوە هەزارەییەکان، بە قووڵی لەژێر کاریگەریی ئەم پەرتووکەدا بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وێژەی کۆتاییی جیھانی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] o5ahn2eoqt62yxnua0datbfsgoda8py 1571181 1571139 2026-04-02T17:10:50Z 1silent scientist 51740 1571181 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پەرتووکی دانیال'''ی [[پەرتووکی پیرۆز]] مێژووەکەی بۆ سەدەی دووەمی [[پێش زایین]] دەگەڕێتەوە، بەڵام ڕووداوەکانی لە سەدەی شەشەمی پێش زاییندا جێگیر کراون. پەرتووکەکە بە ڕوواڵەت گێڕانەوەیەکە کە وردەکاریی ئەزموونەکان و بینینە پێغەمبەرانەکانی «[[دانیال]]» دەخاتە ڕوو، کە [[جوولەکە]]یەکی ئاوارە (دەربەدەر) بوو لە [[بابل]]. دەقەکە پێشبینییەک لەخۆدەگرێت کە ڕەگی لە مێژووی جوولەکەدا ھەیە، ھەروەھا وێناکردنێکی بۆ کۆتاییی زەمان تێدایە کە لە ڕووی مەوداوە گەردوونییە و لە ڕووی جەختکردنەوەوە سیاسییە. پەیامی دەقەکە کە بۆ خوێنەرانی ئەو سەردەمە مەبەست بوو، ئەوە بوو کە ھەروەک چۆن خودای ئیسرائیل دانیال لە دووژمنەکانی ڕزگار دەکات، ئاواش ئیسرائیلییەکان لە ژێر چەوسانەوەی ئێستایاندا ڕزگار دەکات. [[پەیمانی کۆن|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دانیال وەک یەکێک لە «کێتۆڤیم» (نووسراوەکان) دادەنێت، لە کاتێکدا لە چاپە مەسیحییەکانی پەرتووکی پیرۆزدا، ئەم بەرھەمە خراوەتە ڕیزی پێغەمبەرە گەورەکانەوە. پەرتووکەکە بۆ دوو بەش دابەش دەبێت: کۆمەڵێک لە شەش چیرۆکی دەربار لە بەشەکانی ١-٦، کە زۆربەیان بە [[زمانی ئارامی]]ی پەرتووکی پیرۆز نووسراون؛ و چوار بینینی [[سرووش]] لە بەشەکانی ٧-١٢، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بە زمانی [[عیبری]]ی درەنگانی پەرتووکی پیرۆز نووسراون. ھەروەھا وەرگێڕانی «سەپتواجینت» سێ بەشی زیادە بە [[زمانی یۆنانیی کۆن]] لەخۆدەگرێت، ئەوانیش: نوێژی عەزەریا و سروودی سێ منداڵە پیرۆزەکە، سۆسەنا، و بێل و ئەژدیھاکە. بابەتەکانی ئەم پەرتووکە لە ھەموو سەردەمەکاندا دەنگیان داوەتەوە، لەوانە لای کۆمەڵگەی تومارەکانی دەریای مردوو و نووسەرانی [[ئینجیل]]ە باوەڕپێکراوەکان و پەرتووکی ڕوویا (سەردەرخستن). لە سەدەی دووەمەوە تا سەردەمی نوێ، بزووتنەوە ئایینییەکان، لەوانە چاکسازیی ئایینی و دواتریش بزووتنەوە ھەزارەییەکان، بە قووڵی لەژێر کاریگەریی ئەم پەرتووکەدا بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وێژەی کۆتاییی جیھانی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 2fwlalziadojvhkj5fr8ajz2dm5o39m 1571182 1571181 2026-04-02T17:12:21Z 1silent scientist 51740 1571182 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پەرتووکی دانیال'''ی [[پەرتووکی پیرۆز]] مێژووەکەی بۆ سەدەی دووەمی [[پێش زایین]] دەگەڕێتەوە، بەڵام ڕووداوەکانی لە سەدەی شەشەمی پێش زاییندا جێگیر کراون. پەرتووکەکە بە ڕوواڵەت گێڕانەوەیەکە کە وردەکاریی ئەزموونەکان و بینینە پێغەمبەرانەکانی «[[دانیال]]» دەخاتە ڕوو، کە [[جوولەکە]]یەکی ئاوارە (دەربەدەر) بوو لە [[بابل]]. دەقەکە پێشبینییەک لەخۆدەگرێت کە ڕەگی لە مێژووی جوولەکەدا ھەیە، ھەروەھا وێناکردنێکی بۆ کۆتاییی زەمان تێدایە کە لە ڕووی مەوداوە گەردوونییە و لە ڕووی جەختکردنەوەوە سیاسییە. پەیامی دەقەکە کە بۆ خوێنەرانی ئەو سەردەمە مەبەست بوو، ئەوە بوو کە ھەروەک چۆن خودای ئیسرائیل دانیال لە دووژمنەکانی ڕزگار دەکات، ئاواش ئیسرائیلییەکان لە ژێر چەوسانەوەی ئێستایاندا ڕزگار دەکات.<ref>Collins 1984, pp. 34–36.</ref><ref>Brettler 2005, p. 218.</ref> [[پەیمانی کۆن|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دانیال وەک یەکێک لە «کێتۆڤیم» (نووسراوەکان) دادەنێت، لە کاتێکدا لە چاپە مەسیحییەکانی پەرتووکی پیرۆزدا، ئەم بەرھەمە خراوەتە ڕیزی پێغەمبەرە گەورەکانەوە. پەرتووکەکە بۆ دوو بەش دابەش دەبێت: کۆمەڵێک لە شەش چیرۆکی دەربار لە بەشەکانی ١-٦، کە زۆربەیان بە [[زمانی ئارامی]]ی پەرتووکی پیرۆز نووسراون؛ و چوار بینینی [[سرووش]] لە بەشەکانی ٧-١٢، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بە زمانی [[عیبری]]ی درەنگانی پەرتووکی پیرۆز نووسراون. ھەروەھا وەرگێڕانی «سەپتواجینت» سێ بەشی زیادە بە [[زمانی یۆنانیی کۆن]] لەخۆدەگرێت، ئەوانیش: نوێژی عەزەریا و سروودی سێ منداڵە پیرۆزەکە، سۆسەنا، و بێل و ئەژدیھاکە.<ref>Bandstra 2008, p. 445.</ref><ref>Collins 2002, p. 2.</ref> بابەتەکانی ئەم پەرتووکە لە ھەموو سەردەمەکاندا دەنگیان داوەتەوە، لەوانە لای کۆمەڵگەی تومارەکانی دەریای مردوو و نووسەرانی [[ئینجیل]]ە باوەڕپێکراوەکان و پەرتووکی ڕوویا (سەردەرخستن). لە سەدەی دووەمەوە تا سەردەمی نوێ، بزووتنەوە ئایینییەکان، لەوانە چاکسازیی ئایینی و دواتریش بزووتنەوە ھەزارەییەکان، بە قووڵی لەژێر کاریگەریی ئەم پەرتووکەدا بوون.<ref>Cross & Livingstone 2005, p. 452.</ref><ref>Towner 1984, pp. 2–3.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وێژەی کۆتاییی جیھانی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] dztfvvut124u3i81lsk5u12cykejpu2 0 294007 1571140 2026-04-02T16:54:09Z Harki Muhammad 67394 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox astronaut | image = Jsc2023e0016434_alt.jpg | caption = وایزمان لە ساڵی ٢٠٢٣ | birth_name = Gregory Reid Wiseman | birth_date = {{birth date and age|1975|11|11}} | birth_place = [[Baltimore]], Maryland, U.S. | death_date = | death_place = | awards = [[Air Medal]] | education = [[Rensselaer Polytechnic Institute]] ([[Bachelor of Science|BS]])<br>[[Johns Hopkins University]] ([[Master of Science|MS]]) | type = NASA ast...»ەوە 1571140 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut | image = Jsc2023e0016434_alt.jpg | caption = وایزمان لە ساڵی ٢٠٢٣ | birth_name = Gregory Reid Wiseman | birth_date = {{birth date and age|1975|11|11}} | birth_place = [[Baltimore]], Maryland, U.S. | death_date = | death_place = | awards = [[Air Medal]] | education = [[Rensselaer Polytechnic Institute]] ([[Bachelor of Science|BS]])<br>[[Johns Hopkins University]] ([[Master of Science|MS]]) | type = [[NASA astronaut]] | rank = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[United States Navy|US Navy]] | time = {{کات لە بۆشایی ئاسمان|April 1, 2026, 22:35:12|165|8|1|refresh=yes}} | selection = [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]] | eva1 = 2 | eva2 = 12{{nbsp}}کاتژمێر, 47{{nbsp}}خولەك | mission = {{Unbulleted indent list | [[Soyuz TMA-13M]] ([[Expedition 40]]/[[Expedition 41|41]]) | [[Artemis II]] }} | insignia = [[File:ISS Expedition 40 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 41 Patch.svg|45px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''گریگۆری ڕید وایزمان''' (بە ئینگلیزی: Gregory Reid Wiseman؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥) ئاسمانییەکی ئەمریکی و فڕۆکەوانێکی هێزی دەریایییە. ئەو لە ئێستادا فەرماندەی ئەرکی مانگی [[ئارتەمیس دووەم]]ـە لە ساڵی ٢٠٢٦، کە بڕیارە ببێتە یەکەم گەشتی مرۆیی بۆ دەوری مانگ لە دوای ئەپۆلۆ ١٧ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. وایزمان تا ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ وەک ١٧یەمین سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان کاری کردووە. وایزمان لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ وەک ئەندامێکی گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا هەڵبژێردرا و لە ساڵی ٢٠١١دا وەک ئاسمانی ناسێندرا. یەکەم گەشتی ئاسمانی وایزمان وەک بەشێک لە تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ بوو، کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ڕەوانە کرا و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ گەڕایەوە. پێش ئەوەی پەیوەندی بە ناساوە بکات، وایزمان فڕۆکەوان و فڕۆکەوانی تاقیکاری بووە لە هێزی دەریایی. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، پلەی بەرزکرایەوە بۆ سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان لە ناسا. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، وایزمان لەم پۆستە دەستی کێشایەوە. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، وایزمان وەک فەرماندەی ئەرکی ئارتەمیس ٢ گەشتەکەی دەستپێکرد. ئەو یەکەم فەرماندەی ئەرکێکی مانگ دەبێت لە دوای جین سێرنان لە ئەپۆلۆ ١٧، و لە تەمەنی ٥٠ ساڵیدا بوو بە بەتەمەنترین کەس کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات. == ژیانی تایبەتی و خوێندن == ڕید وایزمان خەڵکی بالتیمۆرە لە ویلایەتی میریلاند. بڕوانامەی لە ئەندازیاری کۆمپیوتەر و سیستمەکان لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی ڕێنسێلار لە نیویۆرک بەدەستهێناوە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڕوانامەی ماستەری لە ئەندازیاری سیستمەکان لە زانکۆی جۆنز هۆپکینز لە بالتیمۆر وەرگرتووە. وایزمان هاوسەرگیری لەگەڵ کارۆڵ وایزمان کردبوو تا کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ٢٠٢٠دا. ئەو خاوەنی دوو کچە، هەروەها ئارەزووی لە لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی گۆ-کارت (go-kart) هەیە. == کاروانی سەربازی لە هێزی دەریایی == وایزمان لە ساڵی ١٩٩٧ دوای تەواوکردنی زانکۆ، لە ڕێگەی بەرنامەی (NROTC) بوو بە ئەفسەر لە هێزی دەریایی ئەمریکا. لە ساڵی ١٩٩٩ وەک فڕۆکەوانی هێزی دەریایی دەستنیشانکرا و مەشقەکانی لەسەر فڕۆکەی (F-14 Tomcat) تەواو کرد. ئەو لە چەندین ئەرکی سەربازیدا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەشداریکرد، لەوانە ئۆپەراسیۆنەکانی ئازادیی عێراق و ئازادیی بەردەوام. لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری هەڵبژێردرا و لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی دەریایی ئەمریکا خوێندی. وەک ئەفسەری پڕۆژە و فڕۆکەوانی تاقیکاری، کارى لەسەر چەندین بەرنامەی فڕۆکەی پێشکەوتوو کردووە، وەک (F-35C Lightning II) و (F/A-18 Hornet). پێش ئەوەی وەک ئاسمانی هەڵبژێردرێت، وایزمان لە فەوجی هێرشبەری ١٠٣دا فڕۆکەی (F/A-18F Super Hornet)ی لێدەخوڕی. بەهۆی خزمەتە سەربازییەکانی، چەندین خەڵات و میدالیای ئازایەتی و شایستەیی پێبەخشراوە، لەوانە میدالیای ئاسمانی (Air Medal) و میدالیای دەستخۆشی هێزی دەریایی و مارێنز. == ژیانی پیشەیی لە ناسا == لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩، ناسا ڕایگەیاند کە وایزمان وەک یەکێک لە ٩ کاندیدە سەرکەوتووەکە لە نێوان ٣٥٠٠ پێشکەشکاردا بۆ دەستپێکردنی مەشقی ئاسمانی هەڵبژێردراوە. لەو کاتەدا، ئەو پلەی مقدەم (lieutenant commander) بوو لە هێزی دەریایی ئەمریکا و وەک فڕۆکەوان لە فەوجی ١٠٣ لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS Dwight D. Eisenhower) کاری دەکرد. وایزمان باسی لەوە کردووە کە لە گەنجیدا زۆر سەردانی نمایشەکانی "Blue Angels"ی هێزی دەریایی کردووە، بەڵام ئارەزووی بەهێزی بۆ بوون بە ئاسمانی کاتێک لای دروست بووە کە لە ساڵی ٢٠٠١دا لە نزیکەوە بینەری هەڵدانی پاپۆڕێکی ئاسمانی (Space Shuttle) بووە. '''گەشتی ٤٠/٤١''' وایزمان ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. ئەم ئەرکە شەش مانگی خایاند و لە نێوان مایس تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بەردەوام بوو. وایزمان لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو بۆشایی ئاسمان بەڕێ کەوت و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بە سەلامەتی گەڕایەوە سەر زەوی. '''پڕۆگرامی ژێر دەریا''' لە ساڵی ٢٠١٦دا، وایزمان وەک "ئاکوانۆت" (Aquanaut) بەشداری کرد. ئەو ئەندامێکی پڕۆگرامی (NEEMO)ی ناسا بوو، کە تێیدا ئاسمانییەکان لە ژینگەیەکی زۆر سەخت و لە ژێر ئاودا مەشق دەکەن بۆ ئامادەکاری بۆ گەشتە ئاسمانییەکان. '''سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان''' لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، وایزمان وەک سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان دەستنیشانکرا و جێگەی پاتریک فۆرێستەری گرتەوە. پێشتر وەک جێگری ئەو پۆستە کاری کردبوو. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لەو پۆستە وازی هێنا بە مەبەستی گەڕانەوە بۆ ڕیزی ئەو ئاسمانییانەی کە بۆ گەشتە چالاکەکان ئامادەن. == ئارتەمیس ٢ == لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، وایزمان وەک فەرماندەی تاقمی ئەرکی [[ئارتەمیس دووەم]] هەڵبژێردرا، کە پلان وابوو لە نیسانی ٢٠٢٦دا بە لای مانگدا تێپەڕێت. هەریەکە لە ئاسمانییەکانی ناسا (کریستینا کۆک) و (ڤیکتۆر گڵۆڤەر) و ئاسمانیی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (جێرمی هانسێن) هاوڕێیەتی دەکەن. وایزمان لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) گەشتەکەی بەرەو مانگ دەستپێکرد. 2nylwlwpbev2si2cpqbyc23ww2zqmzp 1571141 1571140 2026-04-02T16:59:07Z Harki Muhammad 67394 1571141 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut | image = Jsc2023e0016434_alt.jpg | caption = وایزمان لە ساڵی ٢٠٢٣ | birth_name = Gregory Reid Wiseman | birth_date = {{birth date and age|1975|11|11}} | birth_place = [[Baltimore]], Maryland, U.S. | death_date = | death_place = | awards = [[Air Medal]] | education = [[Rensselaer Polytechnic Institute]] ([[Bachelor of Science|BS]])<br>[[Johns Hopkins University]] ([[Master of Science|MS]]) | type = [[NASA astronaut]] | rank = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[United States Navy|US Navy]] | time = {{کات لە بۆشایی ئاسمان|April 1, 2026, 22:35:12|165|8|1|refresh=yes}} | selection = [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]] | eva1 = 2 | eva2 = 12{{nbsp}}کاتژمێر, 47{{nbsp}}خولەك | mission = {{Unbulleted indent list | [[Soyuz TMA-13M]] ([[Expedition 40]]/[[Expedition 41|41]]) | [[Artemis II]] }} | insignia = [[File:ISS Expedition 40 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 41 Patch.svg|45px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''گریگۆری ڕید وایزمان''' (بە ئینگلیزی: Gregory Reid Wiseman؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥) ئاسمانییەکی ئەمریکی و فڕۆکەوانێکی هێزی دەریایییە. ئەو لە ئێستادا فەرماندەی ئەرکی مانگی [[ئارتەمیس دووەم]]ـە لە ساڵی ٢٠٢٦، کە بڕیارە ببێتە یەکەم گەشتی مرۆیی بۆ دەوری مانگ لە دوای ئەپۆلۆ ١٧ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. وایزمان تا ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ وەک ١٧یەمین سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان کاری کردووە. وایزمان لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ وەک ئەندامێکی گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا هەڵبژێردرا و لە ساڵی ٢٠١١دا وەک ئاسمانی ناسێندرا. یەکەم گەشتی ئاسمانی وایزمان وەک بەشێک لە تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ بوو، کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ڕەوانە کرا و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ گەڕایەوە. پێش ئەوەی پەیوەندی بە ناساوە بکات، وایزمان فڕۆکەوان و فڕۆکەوانی تاقیکاری بووە لە هێزی دەریایی. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، پلەی بەرزکرایەوە بۆ سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان لە ناسا. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، وایزمان لەم پۆستە دەستی کێشایەوە. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، وایزمان وەک فەرماندەی ئەرکی ئارتەمیس ٢ گەشتەکەی دەستپێکرد. ئەو یەکەم فەرماندەی ئەرکێکی مانگ دەبێت لە دوای جین سێرنان لە ئەپۆلۆ ١٧، و لە تەمەنی ٥٠ ساڵیدا بوو بە بەتەمەنترین کەس کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات. == ژیانی تایبەتی و خوێندن == ڕید وایزمان خەڵکی بالتیمۆرە لە ویلایەتی میریلاند. بڕوانامەی لە ئەندازیاری کۆمپیوتەر و سیستمەکان لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی ڕێنسێلار لە نیویۆرک بەدەستهێناوە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڕوانامەی ماستەری لە ئەندازیاری سیستمەکان لە زانکۆی جۆنز هۆپکینز لە بالتیمۆر وەرگرتووە. وایزمان هاوسەرگیری لەگەڵ کارۆڵ وایزمان کردبوو تا کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ٢٠٢٠دا. ئەو خاوەنی دوو کچە، هەروەها ئارەزووی لە لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی گۆ-کارت (go-kart) هەیە. == کاروانی سەربازی لە هێزی دەریایی == وایزمان لە ساڵی ١٩٩٧ دوای تەواوکردنی زانکۆ، لە ڕێگەی بەرنامەی (NROTC) بوو بە ئەفسەر لە هێزی دەریایی ئەمریکا. لە ساڵی ١٩٩٩ وەک فڕۆکەوانی هێزی دەریایی دەستنیشانکرا و مەشقەکانی لەسەر فڕۆکەی (F-14 Tomcat) تەواو کرد. ئەو لە چەندین ئەرکی سەربازیدا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەشداریکرد، لەوانە ئۆپەراسیۆنەکانی ئازادیی عێراق و ئازادیی بەردەوام. لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری هەڵبژێردرا و لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی دەریایی ئەمریکا خوێندی. وەک ئەفسەری پڕۆژە و فڕۆکەوانی تاقیکاری، کارى لەسەر چەندین بەرنامەی فڕۆکەی پێشکەوتوو کردووە، وەک (F-35C Lightning II) و (F/A-18 Hornet). پێش ئەوەی وەک ئاسمانی هەڵبژێردرێت، وایزمان لە فەوجی هێرشبەری ١٠٣دا فڕۆکەی (F/A-18F Super Hornet)ی لێدەخوڕی. بەهۆی خزمەتە سەربازییەکانی، چەندین خەڵات و میدالیای ئازایەتی و شایستەیی پێبەخشراوە، لەوانە میدالیای ئاسمانی (Air Medal) و میدالیای دەستخۆشی هێزی دەریایی و مارێنز. == ژیانی پیشەیی لە ناسا == [[File:ISS-40 Reid Wiseman on the Multi-user Drop Combustion Apparatus in the Destiny lab.jpg|thumb|right|وایزمان کە لە [[Destiny (ISS module)|''Destiny'' module]] ی ISS لە مانگی ئابی ٢٠١٤] کاردەکات.]] لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩، ناسا ڕایگەیاند کە وایزمان وەک یەکێک لە ٩ کاندیدە سەرکەوتووەکە لە نێوان ٣٥٠٠ پێشکەشکاردا بۆ دەستپێکردنی مەشقی ئاسمانی هەڵبژێردراوە. لەو کاتەدا، ئەو پلەی مقدەم (lieutenant commander) بوو لە هێزی دەریایی ئەمریکا و وەک فڕۆکەوان لە فەوجی ١٠٣ لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS Dwight D. Eisenhower) کاری دەکرد. وایزمان باسی لەوە کردووە کە لە گەنجیدا زۆر سەردانی نمایشەکانی "Blue Angels"ی هێزی دەریایی کردووە، بەڵام ئارەزووی بەهێزی بۆ بوون بە ئاسمانی کاتێک لای دروست بووە کە لە ساڵی ٢٠٠١دا لە نزیکەوە بینەری هەڵدانی پاپۆڕێکی ئاسمانی (Space Shuttle) بووە. '''گەشتی ٤٠/٤١''' وایزمان ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. ئەم ئەرکە شەش مانگی خایاند و لە نێوان مایس تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بەردەوام بوو. وایزمان لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو بۆشایی ئاسمان بەڕێ کەوت و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بە سەلامەتی گەڕایەوە سەر زەوی. '''پڕۆگرامی ژێر دەریا''' لە ساڵی ٢٠١٦دا، وایزمان وەک "ئاکوانۆت" (Aquanaut) بەشداری کرد. ئەو ئەندامێکی پڕۆگرامی (NEEMO)ی ناسا بوو، کە تێیدا ئاسمانییەکان لە ژینگەیەکی زۆر سەخت و لە ژێر ئاودا مەشق دەکەن بۆ ئامادەکاری بۆ گەشتە ئاسمانییەکان. '''سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان''' لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، وایزمان وەک سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان دەستنیشانکرا و جێگەی پاتریک فۆرێستەری گرتەوە. پێشتر وەک جێگری ئەو پۆستە کاری کردبوو. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لەو پۆستە وازی هێنا بە مەبەستی گەڕانەوە بۆ ڕیزی ئەو ئاسمانییانەی کە بۆ گەشتە چالاکەکان ئامادەن. == ئارتەمیس ٢ == [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: کەشتیوانانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ڤیکتۆر گلۆڤەر]]، وایزمان، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسن]].]] لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، وایزمان وەک فەرماندەی تاقمی ئەرکی [[ئارتەمیس دووەم]] هەڵبژێردرا، کە پلان وابوو لە نیسانی ٢٠٢٦دا بە لای مانگدا تێپەڕێت. هەریەکە لە ئاسمانییەکانی ناسا (کریستینا کۆک) و (ڤیکتۆر گڵۆڤەر) و ئاسمانیی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (جێرمی هانسێن) هاوڕێیەتی دەکەن. وایزمان لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) گەشتەکەی بەرەو مانگ دەستپێکرد. pg45m4qqp3akisvjjenfoov4d7u5vd9 1571150 1571141 2026-04-02T17:02:22Z Harki Muhammad 67394 1571150 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut | image = Jsc2023e0016434_alt.jpg | caption = وایزمان لە ساڵی ٢٠٢٣ | birth_name = Gregory Reid Wiseman | birth_date = {{birth date and age|1975|11|11}} | birth_place = [[Baltimore]], Maryland, U.S. | death_date = | death_place = | awards = [[Air Medal]] | education = [[Rensselaer Polytechnic Institute]] ([[Bachelor of Science|BS]])<br>[[Johns Hopkins University]] ([[Master of Science|MS]]) | type = [[NASA astronaut]] | rank = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[United States Navy|US Navy]] | time = {{کات لە بۆشایی ئاسمان|April 1, 2026, 22:35:12|165|8|1|refresh=yes}} | selection = [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]] | eva1 = 2 | eva2 = 12{{nbsp}}کاتژمێر, 47{{nbsp}}خولەك | mission = {{Unbulleted indent list | [[Soyuz TMA-13M]] ([[Expedition 40]]/[[Expedition 41|41]]) | [[Artemis II]] }} | insignia = [[File:ISS Expedition 40 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 41 Patch.svg|45px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''گریگۆری ڕید وایزمان''' (بە ئینگلیزی: Gregory Reid Wiseman؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥) ئاسمانییەکی ئەمریکی و فڕۆکەوانێکی هێزی دەریایییە. ئەو لە ئێستادا فەرماندەی ئەرکی مانگی [[ئارتمیسی دووەم]]ـە لە ساڵی ٢٠٢٦، کە بڕیارە ببێتە یەکەم گەشتی مرۆیی بۆ دەوری مانگ لە دوای ئەپۆلۆ ١٧ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. وایزمان تا ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ وەک ١٧یەمین سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان کاری کردووە. وایزمان لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ وەک ئەندامێکی گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا هەڵبژێردرا و لە ساڵی ٢٠١١دا وەک ئاسمانی ناسێندرا. یەکەم گەشتی ئاسمانی وایزمان وەک بەشێک لە تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ بوو، کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ڕەوانە کرا و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ گەڕایەوە. پێش ئەوەی پەیوەندی بە ناساوە بکات، وایزمان فڕۆکەوان و فڕۆکەوانی تاقیکاری بووە لە هێزی دەریایی. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، پلەی بەرزکرایەوە بۆ سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان لە ناسا. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، وایزمان لەم پۆستە دەستی کێشایەوە. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، وایزمان وەک فەرماندەی ئەرکی ئارتەمیس ٢ گەشتەکەی دەستپێکرد. ئەو یەکەم فەرماندەی ئەرکێکی مانگ دەبێت لە دوای جین سێرنان لە ئەپۆلۆ ١٧، و لە تەمەنی ٥٠ ساڵیدا بوو بە بەتەمەنترین کەس کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات. == ژیانی تایبەتی و خوێندن == ڕید وایزمان خەڵکی بالتیمۆرە لە ویلایەتی میریلاند. بڕوانامەی لە ئەندازیاری کۆمپیوتەر و سیستمەکان لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی ڕێنسێلار لە نیویۆرک بەدەستهێناوە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڕوانامەی ماستەری لە ئەندازیاری سیستمەکان لە زانکۆی جۆنز هۆپکینز لە بالتیمۆر وەرگرتووە. وایزمان هاوسەرگیری لەگەڵ کارۆڵ وایزمان کردبوو تا کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ٢٠٢٠دا. ئەو خاوەنی دوو کچە، هەروەها ئارەزووی لە لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی گۆ-کارت (go-kart) هەیە. == کاروانی سەربازی لە هێزی دەریایی == وایزمان لە ساڵی ١٩٩٧ دوای تەواوکردنی زانکۆ، لە ڕێگەی بەرنامەی (NROTC) بوو بە ئەفسەر لە هێزی دەریایی ئەمریکا. لە ساڵی ١٩٩٩ وەک فڕۆکەوانی هێزی دەریایی دەستنیشانکرا و مەشقەکانی لەسەر فڕۆکەی (F-14 Tomcat) تەواو کرد. ئەو لە چەندین ئەرکی سەربازیدا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەشداریکرد، لەوانە ئۆپەراسیۆنەکانی ئازادیی عێراق و ئازادیی بەردەوام. لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری هەڵبژێردرا و لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی دەریایی ئەمریکا خوێندی. وەک ئەفسەری پڕۆژە و فڕۆکەوانی تاقیکاری، کارى لەسەر چەندین بەرنامەی فڕۆکەی پێشکەوتوو کردووە، وەک (F-35C Lightning II) و (F/A-18 Hornet). پێش ئەوەی وەک ئاسمانی هەڵبژێردرێت، وایزمان لە فەوجی هێرشبەری ١٠٣دا فڕۆکەی (F/A-18F Super Hornet)ی لێدەخوڕی. بەهۆی خزمەتە سەربازییەکانی، چەندین خەڵات و میدالیای ئازایەتی و شایستەیی پێبەخشراوە، لەوانە میدالیای ئاسمانی (Air Medal) و میدالیای دەستخۆشی هێزی دەریایی و مارێنز. == ژیانی پیشەیی لە ناسا == [[File:ISS-40 Reid Wiseman on the Multi-user Drop Combustion Apparatus in the Destiny lab.jpg|thumb|right|وایزمان کە لە [[Destiny (ISS module)|''Destiny'' module]] ی ISS لە مانگی ئابی ٢٠١٤] کاردەکات.]] لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩، ناسا ڕایگەیاند کە وایزمان وەک یەکێک لە ٩ کاندیدە سەرکەوتووەکە لە نێوان ٣٥٠٠ پێشکەشکاردا بۆ دەستپێکردنی مەشقی ئاسمانی هەڵبژێردراوە. لەو کاتەدا، ئەو پلەی مقدەم (lieutenant commander) بوو لە هێزی دەریایی ئەمریکا و وەک فڕۆکەوان لە فەوجی ١٠٣ لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS Dwight D. Eisenhower) کاری دەکرد. وایزمان باسی لەوە کردووە کە لە گەنجیدا زۆر سەردانی نمایشەکانی "Blue Angels"ی هێزی دەریایی کردووە، بەڵام ئارەزووی بەهێزی بۆ بوون بە ئاسمانی کاتێک لای دروست بووە کە لە ساڵی ٢٠٠١دا لە نزیکەوە بینەری هەڵدانی پاپۆڕێکی ئاسمانی (Space Shuttle) بووە. '''گەشتی ٤٠/٤١''' وایزمان ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. ئەم ئەرکە شەش مانگی خایاند و لە نێوان مایس تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بەردەوام بوو. وایزمان لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو بۆشایی ئاسمان بەڕێ کەوت و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بە سەلامەتی گەڕایەوە سەر زەوی. '''پڕۆگرامی ژێر دەریا''' لە ساڵی ٢٠١٦دا، وایزمان وەک "ئاکوانۆت" (Aquanaut) بەشداری کرد. ئەو ئەندامێکی پڕۆگرامی (NEEMO)ی ناسا بوو، کە تێیدا ئاسمانییەکان لە ژینگەیەکی زۆر سەخت و لە ژێر ئاودا مەشق دەکەن بۆ ئامادەکاری بۆ گەشتە ئاسمانییەکان. '''سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان''' لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، وایزمان وەک سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان دەستنیشانکرا و جێگەی پاتریک فۆرێستەری گرتەوە. پێشتر وەک جێگری ئەو پۆستە کاری کردبوو. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لەو پۆستە وازی هێنا بە مەبەستی گەڕانەوە بۆ ڕیزی ئەو ئاسمانییانەی کە بۆ گەشتە چالاکەکان ئامادەن. == ئارتەمیس ٢ == [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: کەشتیوانانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ڤیکتۆر گلۆڤەر]]، وایزمان، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسن]].]] لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، وایزمان وەک فەرماندەی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] هەڵبژێردرا، کە پلان وابوو لە نیسانی ٢٠٢٦دا بە لای مانگدا تێپەڕێت. هەریەکە لە ئاسمانییەکانی ناسا (کریستینا کۆک) و (ڤیکتۆر گڵۆڤەر) و ئاسمانیی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (جێرمی هانسێن) هاوڕێیەتی دەکەن. وایزمان لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) گەشتەکەی بەرەو مانگ دەستپێکرد. 5sjb4ldm2hc71imb0ts74bnexi7cmb8 1571244 1571150 2026-04-02T20:04:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1571244 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Infobox astronaut | image = Jsc2023e0016434_alt.jpg | caption = وایزمان لە ساڵی ٢٠٢٣ | birth_name = Gregory Reid Wiseman | birth_date = {{birth date and age|1975|11|11}} | birth_place = [[Baltimore]], Maryland, U.S. | death_date = | death_place = | awards = [[Air Medal]] | education = [[Rensselaer Polytechnic Institute]] ([[Bachelor of Science|BS]])<br>[[Johns Hopkins University]] ([[Master of Science|MS]]) | type = [[NASA astronaut]] | rank = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[United States Navy|US Navy]] | time = {{کات لە بۆشایی ئاسمان|April 1, 2026, 22:35:12|165|8|1|refresh=yes}} | selection = [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]] | eva1 = 2 | eva2 = 12{{nbsp}}کاتژمێر, 47{{nbsp}}خولەك | mission = {{Unbulleted indent list | [[Soyuz TMA-13M]] ([[Expedition 40]]/[[Expedition 41|41]]) | [[Artemis II]] }} | insignia = [[File:ISS Expedition 40 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 41 Patch.svg|45px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''گریگۆری ڕید وایزمان''' (بە ئینگلیزی: Gregory Reid Wiseman؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥) ئاسمانییەکی ئەمریکی و فڕۆکەوانێکی هێزی دەریایییە. ئەو لە ئێستادا فەرماندەی ئەرکی مانگی [[ئارتمیسی دووەم]]ـە لە ساڵی ٢٠٢٦، کە بڕیارە ببێتە یەکەم گەشتی مرۆیی بۆ دەوری مانگ لە دوای ئەپۆلۆ ١٧ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە. وایزمان تا ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ وەک ١٧یەمین سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان کاری کردووە. وایزمان لە حوزەیرانی ٢٠٠٩ وەک ئەندامێکی گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا هەڵبژێردرا و لە ساڵی ٢٠١١دا وەک ئاسمانی ناسێندرا. یەکەم گەشتی ئاسمانی وایزمان وەک بەشێک لە تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ بوو، کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ڕەوانە کرا و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ گەڕایەوە. پێش ئەوەی پەیوەندی بە ناساوە بکات، وایزمان فڕۆکەوان و فڕۆکەوانی تاقیکاری بووە لە هێزی دەریایی. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، پلەی بەرزکرایەوە بۆ سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان لە ناسا. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، وایزمان لەم پۆستە دەستی کێشایەوە. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، وایزمان وەک فەرماندەی ئەرکی ئارتەمیس ٢ گەشتەکەی دەستپێکرد. ئەو یەکەم فەرماندەی ئەرکێکی مانگ دەبێت لە دوای جین سێرنان لە ئەپۆلۆ ١٧، و لە تەمەنی ٥٠ ساڵیدا بوو بە بەتەمەنترین کەس کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات. == ژیانی تایبەتی و خوێندن == ڕید وایزمان خەڵکی بالتیمۆرە لە ویلایەتی میریلاند. بڕوانامەی لە ئەندازیاری کۆمپیوتەر و سیستمەکان لە پەیمانگای پۆلیتەکنیکی ڕێنسێلار لە نیویۆرک بەدەستهێناوە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڕوانامەی ماستەری لە ئەندازیاری سیستمەکان لە زانکۆی جۆنز هۆپکینز لە بالتیمۆر وەرگرتووە. وایزمان هاوسەرگیری لەگەڵ کارۆڵ وایزمان کردبوو تا کۆچی دوایی ئەو لە ساڵی ٢٠٢٠دا. ئەو خاوەنی دوو کچە، هەروەها ئارەزووی لە لێخوڕینی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی گۆ-کارت (go-kart) هەیە. == کاروانی سەربازی لە هێزی دەریایی == وایزمان لە ساڵی ١٩٩٧ دوای تەواوکردنی زانکۆ، لە ڕێگەی بەرنامەی (NROTC) بوو بە ئەفسەر لە هێزی دەریایی ئەمریکا. لە ساڵی ١٩٩٩ وەک فڕۆکەوانی هێزی دەریایی دەستنیشانکرا و مەشقەکانی لەسەر فڕۆکەی (F-14 Tomcat) تەواو کرد. ئەو لە چەندین ئەرکی سەربازیدا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەشداریکرد، لەوانە ئۆپەراسیۆنەکانی ئازادیی عێراق و ئازادیی بەردەوام. لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری هەڵبژێردرا و لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی دەریایی ئەمریکا خوێندی. وەک ئەفسەری پڕۆژە و فڕۆکەوانی تاقیکاری، کارى لەسەر چەندین بەرنامەی فڕۆکەی پێشکەوتوو کردووە، وەک (F-35C Lightning II) و (F/A-18 Hornet). پێش ئەوەی وەک ئاسمانی هەڵبژێردرێت، وایزمان لە فەوجی هێرشبەری ١٠٣دا فڕۆکەی (F/A-18F Super Hornet)ی لێدەخوڕی. بەهۆی خزمەتە سەربازییەکانی، چەندین خەڵات و میدالیای ئازایەتی و شایستەیی پێبەخشراوە، لەوانە میدالیای ئاسمانی (Air Medal) و میدالیای دەستخۆشی هێزی دەریایی و مارێنز. == ژیانی پیشەیی لە ناسا == [[File:ISS-40 Reid Wiseman on the Multi-user Drop Combustion Apparatus in the Destiny lab.jpg|thumb|right|وایزمان کە لە [[Destiny (ISS module)|''Destiny'' module]] ی ISS لە مانگی ئابی ٢٠١٤] کاردەکات.]] لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩، ناسا ڕایگەیاند کە وایزمان وەک یەکێک لە ٩ کاندیدە سەرکەوتووەکە لە نێوان ٣٥٠٠ پێشکەشکاردا بۆ دەستپێکردنی مەشقی ئاسمانی هەڵبژێردراوە. لەو کاتەدا، ئەو پلەی مقدەم (lieutenant commander) بوو لە هێزی دەریایی ئەمریکا و وەک فڕۆکەوان لە فەوجی ١٠٣ لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS Dwight D. Eisenhower) کاری دەکرد. وایزمان باسی لەوە کردووە کە لە گەنجیدا زۆر سەردانی نمایشەکانی "Blue Angels"ی هێزی دەریایی کردووە، بەڵام ئارەزووی بەهێزی بۆ بوون بە ئاسمانی کاتێک لای دروست بووە کە لە ساڵی ٢٠٠١دا لە نزیکەوە بینەری هەڵدانی پاپۆڕێکی ئاسمانی (Space Shuttle) بووە. '''گەشتی ٤٠/٤١''' وایزمان ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٤٠/٤١ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. ئەم ئەرکە شەش مانگی خایاند و لە نێوان مایس تا تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بەردەوام بوو. وایزمان لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٤ بەرەو بۆشایی ئاسمان بەڕێ کەوت و لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ بە سەلامەتی گەڕایەوە سەر زەوی. '''پڕۆگرامی ژێر دەریا''' لە ساڵی ٢٠١٦دا، وایزمان وەک "ئاکوانۆت" (Aquanaut) بەشداری کرد. ئەو ئەندامێکی پڕۆگرامی (NEEMO)ی ناسا بوو، کە تێیدا ئاسمانییەکان لە ژینگەیەکی زۆر سەخت و لە ژێر ئاودا مەشق دەکەن بۆ ئامادەکاری بۆ گەشتە ئاسمانییەکان. '''سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان''' لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠، وایزمان وەک سەرۆکی نووسینگەی ئاسمانییەکان دەستنیشانکرا و جێگەی پاتریک فۆرێستەری گرتەوە. پێشتر وەک جێگری ئەو پۆستە کاری کردبوو. لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لەو پۆستە وازی هێنا بە مەبەستی گەڕانەوە بۆ ڕیزی ئەو ئاسمانییانەی کە بۆ گەشتە چالاکەکان ئامادەن. == ئارتەمیس ٢ == [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: کەشتیوانانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ڤیکتۆر گلۆڤەر]]، وایزمان، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسن]].]] لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، وایزمان وەک فەرماندەی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] هەڵبژێردرا، کە پلان وابوو لە نیسانی ٢٠٢٦دا بە لای مانگدا تێپەڕێت. هەریەکە لە ئاسمانییەکانی ناسا (کریستینا کۆک) و (ڤیکتۆر گڵۆڤەر) و ئاسمانیی ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (جێرمی هانسێن) هاوڕێیەتی دەکەن. وایزمان لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) گەشتەکەی بەرەو مانگ دەستپێکرد. {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 53kdz1vjtqtx9ri78b56i8jtth96v5a 0 294008 1571184 2026-04-02T17:23:12Z Harki Muhammad 67394 پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|US Navy officer, test pilot, and astronaut (born 1976)}} {{Use mdy dates|date=September 2022}} {{Infobox astronaut |image = Jsc2023e0016433 alt.jpg |caption = Glover in 2023 |birth_name = Victor Jerome Glover Jr. |birth_date = {{birth date and age|1976|4|30}} |birth_place = [[Pomona, California]], US |death_date = |death_place = |education = {{ubl|California Polytechnic State University, San Lui...»ەوە 1571184 wikitext text/x-wiki {{Short description|US Navy officer, test pilot, and astronaut (born 1976)}} {{Use mdy dates|date=September 2022}} {{Infobox astronaut |image = Jsc2023e0016433 alt.jpg |caption = Glover in 2023 |birth_name = Victor Jerome Glover Jr. |birth_date = {{birth date and age|1976|4|30}} |birth_place = [[Pomona, California]], US |death_date = |death_place = |education = {{ubl|[[California Polytechnic State University, San Luis Obispo]] ([[Bachelor of Science|BS]])|[[Air University (United States Air Force)|Air University]] ([[Master of Science|MS]], [[Master of Military Art and Science|MMAS]])|[[Naval Postgraduate School]] ([[Master of Science|MS]])}} |type = [[NASA astronaut]] |rank = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[US Navy]] |time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|167|6|29|refresh=yes}} |selection = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]] |evas = 4 |eva_time = 26{{nbsp}}hours, 7{{nbsp}}minutes |missions = {{Ubli | [[SpaceX Crew-1]] ([[Expedition&nbsp;64]]/[[Expedition 65|65]]) | [[Artemis II]] }} |insignia = [[File:SpaceX Crew-1 logo.svg|45px]] [[File:ISS Expedition 64 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 65 Patch.png|35px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر جونیەر''' (بە ئینگلیزی: Victor Jerome Glover Jr.؛ لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦) کاپتنێکی هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، فڕۆکەوانی تاقیکاری و ئاسمانییە لە گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا. ئەو فڕۆکەوانی یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) بوو بۆ وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی. گڵۆڤەر فڕۆکەوانی فڕۆکەی (F/A-18) بووە لە هێزی دەریایی ئەمریکا و دەرچووی قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانییە. ئەو ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٦٤ بوو و وەک ئەندازیاری فڕینی سیستمەکانی وێستگەکە کاری کردووە. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ڕەشپێست (کەسی ڕەنگینپێست) کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم کەسی ڕەنگینپێست کە گەیشتبێتە نزیک مانگ. == ژیانی پێشینە و خوێندن == ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر لە ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦ لە شاری پۆمۆنا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە خێزانێکی ئەمریکی-ئەفریقی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٩٤ ئامادەیی ئۆنتاریۆی تەواو کردووە، کە تێیدا یاریزانی لێهاتووی تۆپی پێی ئەمریکی بووە و خەڵاتی باشترین وەرزشکاری ساڵی ١٩٩٤ی خوێندنگەکەی پێبەخشراوە. باوکی ڕۆڵێکی گەورەی هەبووە لە هاندانی بۆ زانست و ئەندازیاری. باپیرەشی لە کاتی جەنگی کۆریادا لە هێزی ئاسمانی خزمەتی کردووە. گڵۆڤەر چووەتە زانکۆی پۆلیتەکنیکی ویلایەتی کالیفۆرنیا و لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی گشتی بەدەستهێناوە. لە کاتی خوێندنیدا، ئەندامی چەندین یانەی وەرزشی بووە، لەوانە زۆرانبازی و تۆپی پێی ئەمریکی. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، گڵۆڤەر سێ بڕوانامەی ماستەری لە سێ دامەزراوەی جیاواز بەدەستهێناوە: ١. ماستەر لە ئەندازیاریی تاقیکردنەوەی فڕین لە زانکۆی ئاسمانی (بنکەی ئێدواردز). ٢. ماستەر لە ئەندازیاریی سیستمەکان لە قوتابخانەی باڵای هێزی دەریایی لە مۆنتەری. ٣. ماستەر لە زانستی سەربازی و ئۆپەراسیۆنەکان لە زانکۆی ئاسمانی لە مۆنتگۆمەری. هەروەها خاوەنی بڕوانامەی تایبەتە لە سیستمەکانی بۆشایی ئاسمان و خوێندنی یاسادانان لە زانکۆی جۆرج تاون. گڵۆڤەر هاوسەرگیری لەگەڵ دیۆنا ئۆدۆم کردووە و خاوەنی چوار کچن. == کاروانی سەربازی == گڵۆڤەر لە ساڵی ١٩٩٩ وەک ئەفسەر لە هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستبەکاربوو. مەشقە سەرەتاییەکانی فڕینی لە بنکەی ئاسمانیی دەریایی پێنساکۆلا لە فلۆریدا ئەنجامدا و لە ساڵی ٢٠٠١دا بوو بە فڕۆکەوانی دەریایی. دواتر لەسەر فڕۆکەی (F/A-18C Hornet) لە سان دیێگۆ مەشقی کرد. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، لە فەوجی (VFA-34) لە ڤێرجینیا دەستبەکاربوو و لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS John F. Kennedy) بەشداری لە ئۆپەراسیۆنی ئازادیی عێراقدا کرد. لە حوزەیرانی ٢٠٠٦دا، گڵۆڤەر هەڵبژێردرا بۆ خوێندن لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانی ئەمریکا. دوای تەواوکردنی لە ساڵی ٢٠٠٧، وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٢٠١١دا، ڕەوانەی ژاپۆن کرا بۆ خزمەتکردن لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS George Washington) بۆ پشتگیریکردن لە ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکان لە ڕۆژئاوای زەریای هێمن. لە کاتی هەڵبژاردنی وەک ئاسمانی لە ساڵی ٢٠١٣دا، گڵۆڤەر لە واشنتۆن دی سی وەک هاوکارێکی یاسایی لە تیمی تایبەتی سیناتۆر (جۆن مەککەین) کاری دەکرد. لە ماوەی کاروانی سەربازیدا، گڵۆڤەر زیاتر لە ٣٠٠٠ کاتژمێر فڕینی بە زیاتر لە ٤٠ جۆر فڕۆکەی جیاواز تۆمارکردووە، هەروەها زیاتر لە ٤٠٠ نیشتنەوەی سەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگر و ٢٤ ئەرکی جەنگیی ئەنجامداوە. ناوی بانگکردنی (Callsign) لە نێو فڕۆکەوانەکاندا "Ike" بووە، کە کورتکراوەی "I know everything" (هەموو شتێک دەزانم) بووە و لەلایەن یەکێک لە فەرماندەکانی پێشوویەوە ئەو ناوەی لێنراوە. == ژیانی پیشەیی لە ناسا == [[File:NASA astronauts work aboard the SpaceX Crew Dragon (iss064e004754).jpg|thumb|گلۆڤەر و هاوکارەکانی لەناو کەشتیی [[SpaceX Crew-1]] [[Crew Dragon Resilience|capsule]] لە کاتی نزیکبوونەوەی لە ISS لە ساڵی 2020]] [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: ئاسمانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، گلۆڤەر، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسێ'''دەقی تۆخ'''ن]].]] گڵۆڤەر لە حوزەیرانی ٢٠١٣ وەک یەکێک لە ئەندامانی گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا ناسێنرا و لە ساڵی ٢٠١٥دا مەشقەکانی تەواو کرد. === گەشتی ٦٤/٦٥ === لە ئابی ٢٠١٨دا، گڵۆڤەر وەک یەکێک لە ئاسمانییەکانی پڕۆگرامی تاقمی بازرگانی دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی لە یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon)دا بەشداری بکات. وەک بەشێک لەو ئەرکە، ئەو بۆ ماوەی زیاتر لە شەش مانگ ئەندامی تاقمی گەشتەکانی ٦٤ و ٦٥ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. گڵۆڤەر یەکەم ئەمریکی-ئەفریقییە (ڕەشپێست) کە وەک ئەندامێکی هەمیشەیی لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ژیابێت، نەک تەنها بۆ سەردانێکی کورت وەک ئەوەی لە سەردەمی پاپۆڕە ئاسمانییەکانی پێشوودا باو بوو. بەگوێرەی ڕۆژنامەی (نیویۆرک تایمز): "دەستکەوتەکەی گڵۆڤەر بۆ ناسا جێگەی سەرنجە، کە هەوڵیداوە تیشک بخاتە سەر 'کەسایەتییە شاراوەکان' لە مێژووی خۆیدا، بەڵام تا ئێستا تەنها ١٤ ئەمریکی ڕەشپێستی بۆ بۆشایی ئاسمان ناردووە لە کۆی زیاتر لە ٣٠٠ ئاسمانی ناسا. ئەو نابێتە یەکەم ئاسمانی ڕەشپێست لەناو وێستگەکەدا، بەڵام ئەوانەی پێش ئەو هاتوون تەنها بۆ ماوەیەکی کورت لە کاتی دروستکردنی وێستگەکەدا لەوێ ماونەتەوە." پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) کە ناوی "Resilience" بوو، لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا بەڕێ کەوت و گڵۆڤەر و سێ ئاسمانی تری (دوو ئەمریکی و یەک ژاپۆنی) هەڵگرتبوو. ئەوان لە ١٧ی تشرینی دووەم گەیشتنە وێستگەی ئاسمان. لە کاتی مانەوەی لە وێستگەکەدا، گڵۆڤەر لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠دا وەک یەکێک لەو ١٨ ئاسمانییە هەڵبژێردرا کە بەشدار دەبن لە [[ئارتمیسی دووەم]]ی ناسا بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مانگ. === پیاسە ئاسمانییەکان و چالاکییەکانی تر === یەکەم پیاسەی ئاسمانیی گڵۆڤەر لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئەنجامدرا، کە زیاتر لە شەش کاتژمێری خایاند. ئەو و هاوڕێکەی (هۆپکینز) کاریان بۆ نۆژەنکردنەوەی مۆدیۆلی "کۆڵومبس" کرد. لە دووەم پیاسەی ئاسمانیدا، گڵۆڤەر کامێرایەکی دەرەکیی شکاوەی گۆڕی. لە سێیەم پیاسەیدا، لەگەڵ (کەیت ڕوبینز) دەستیان کرد بە چاککردنی سیستەمی کارەبای وێستگەکە و ئامادەکاری بۆ دانانی پانێڵی نوێی وزەی خۆر. لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢١، ناسا ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا جێگری پێشووی سەرۆکی ئەمریکا (کامالا هێریس) پەیوەندییەکی تەلەفۆنیی لەگەڵ گڵۆڤەر ئەنجامدا کاتێک لە وێستگەی ئاسمانی بوو. گفتوگۆکەیان دەربارەی مێژووی گەشتە ئاسمانییەکان، بینینی زەوی لە بۆشایییەوە، و مانەوە مێژووییەکەی گڵۆڤەر بوو لە وێستگەکەدا. === ئارتمیسی دووەم === لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] دەستنیشانکرا. ئەم ئەرکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) دەستی پێکرد و پلان وایە لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٦دا بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. لەم گەشتەدا، هەریەکە لە ئاسمانییەکان [[رید وایزمان]]، [[کریستینا کۆچ]]، و [[جێرمی هانسێن]] هاوڕێیەتی دەکەن. == وێنەکان == <gallery> File:Victor J Glover USN.jpeg|گڵۆڤەر بە جلی سەربازییەوە، ٢٠١٣ File:Victor Glover in Node 1.jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Node 1) لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی File:ISS-64 Glover works on port-side truss structure 4.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی ئەنجامدانی یەکەم پیاسەی ئاسمانی لە گەشتی ٦٤ File:ISS-64 Glover completing battery upgrade.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی جێگیرکردنی پاترییە نوێیەکان لە وێستگەکە File:Victor Glover works on US spacesuit maintenance inside the Quest airlock 02.jpg|ڤیکتۆر لە کاتی خوێندنەوەی نەخشەی کارکردن لەسەر ئایپاد (iPad) پێش پیاسە ئاسمانییەکەی File:Expedition 64 crew members pose together inside the Destiny lab.jpg|گڵۆڤەر و هاوڕێکانی لە تاقیگەی (Destiny) File:ISS-64 Glover gives thumbs up.jpg|گڵۆڤەر بە دەم بە پێکەنینەوە لەناو وێستگەکە File:ISS-64 Michael Hopkins and Victor Glover in the vestibule to IDA-3.jpg|ڤیکتۆر و مایک لە مۆدیۆلی (Node 2) File:Victor Glover poses in JEM.jpg|وێنەیەکی سێڵفی لە مۆدیۆلی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی File:ISS-64 Victor Glover inside the Cupola (1).jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Cupola) کە پەنجەرەیەکی گەورەی هەیە بۆ بینینی زەوی File:Expedition 64 crew gathers for a New Year's Day portrait inside the Cupola.jpg|تەواوی تاقمی گەشتی ٦٤ لە ڕۆژی سەری ساڵدا |File:ISS-64 Glover holiday season portrait.jpg|وێنەی گڵۆڤەر لە کاتی پشووەکانی سەری ساڵ لە بۆشایی ئاسمان File:Victor Glover at desk in Node 2.jpg|کارکردن لەسەر تاقیکردنەوەی چاندنی ڕووەک لە بۆشایی ئاسمان File:Victor Glover works on ISS machinery.jpg|پشکنینی سیستمە میکانیکییەکانی تاقیگەی ئەمریکی File:Victor Glover at Johnson Space Center in 2022 02.jpg|گڵۆڤەر لە ناوەندی بۆشایی ئاسمانیی جۆنسۆن، ٢٠٢٢ </gallery> nsidodultegrk4prdgluvjtby3p7btq 1571226 1571184 2026-04-02T20:01:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1571226 wikitext text/x-wiki {{Short description|US Navy officer, test pilot, and astronaut (born 1976)}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Use mdy dates|date=September 2022}} {{Infobox astronaut |image = Jsc2023e0016433 alt.jpg |caption = Glover in 2023 |birth_name = Victor Jerome Glover Jr. |birth_date = {{birth date and age|1976|4|30}} |birth_place = [[Pomona, California]], US |death_date = |death_place = |education = {{ubl|[[California Polytechnic State University, San Luis Obispo]] ([[Bachelor of Science|BS]])|[[Air University (United States Air Force)|Air University]] ([[Master of Science|MS]], [[Master of Military Art and Science|MMAS]])|[[Naval Postgraduate School]] ([[Master of Science|MS]])}} |type = [[NASA astronaut]] |rank = [[Captain (United States O-6)|Captain]], [[US Navy]] |time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|167|6|29|refresh=yes}} |selection = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]] |evas = 4 |eva_time = 26{{nbsp}}hours, 7{{nbsp}}minutes |missions = {{Ubli | [[SpaceX Crew-1]] ([[Expedition&nbsp;64]]/[[Expedition 65|65]]) | [[Artemis II]] }} |insignia = [[File:SpaceX Crew-1 logo.svg|45px]] [[File:ISS Expedition 64 Patch.png|45px]] [[File:ISS Expedition 65 Patch.png|35px]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر جونیەر''' (بە ئینگلیزی: Victor Jerome Glover Jr.؛ لەدایکبووی ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦) کاپتنێکی هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، فڕۆکەوانی تاقیکاری و ئاسمانییە لە گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا. ئەو فڕۆکەوانی یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) بوو بۆ وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی. گڵۆڤەر فڕۆکەوانی فڕۆکەی (F/A-18) بووە لە هێزی دەریایی ئەمریکا و دەرچووی قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانییە. ئەو ئەندامێکی تاقمی گەشتی ٦٤ بوو و وەک ئەندازیاری فڕینی سیستمەکانی وێستگەکە کاری کردووە. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ڕەشپێست (کەسی ڕەنگینپێست) کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم کەسی ڕەنگینپێست کە گەیشتبێتە نزیک مانگ. == ژیانی پێشینە و خوێندن == ڤیکتۆر جێرۆم گڵۆڤەر لە ٣٠ی نیسانی ١٩٧٦ لە شاری پۆمۆنا لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لە خێزانێکی ئەمریکی-ئەفریقی لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٩٤ ئامادەیی ئۆنتاریۆی تەواو کردووە، کە تێیدا یاریزانی لێهاتووی تۆپی پێی ئەمریکی بووە و خەڵاتی باشترین وەرزشکاری ساڵی ١٩٩٤ی خوێندنگەکەی پێبەخشراوە. باوکی ڕۆڵێکی گەورەی هەبووە لە هاندانی بۆ زانست و ئەندازیاری. باپیرەشی لە کاتی جەنگی کۆریادا لە هێزی ئاسمانی خزمەتی کردووە. گڵۆڤەر چووەتە زانکۆی پۆلیتەکنیکی ویلایەتی کالیفۆرنیا و لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی گشتی بەدەستهێناوە. لە کاتی خوێندنیدا، ئەندامی چەندین یانەی وەرزشی بووە، لەوانە زۆرانبازی و تۆپی پێی ئەمریکی. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١٠، گڵۆڤەر سێ بڕوانامەی ماستەری لە سێ دامەزراوەی جیاواز بەدەستهێناوە: ١. ماستەر لە ئەندازیاریی تاقیکردنەوەی فڕین لە زانکۆی ئاسمانی (بنکەی ئێدواردز). ٢. ماستەر لە ئەندازیاریی سیستمەکان لە قوتابخانەی باڵای هێزی دەریایی لە مۆنتەری. ٣. ماستەر لە زانستی سەربازی و ئۆپەراسیۆنەکان لە زانکۆی ئاسمانی لە مۆنتگۆمەری. هەروەها خاوەنی بڕوانامەی تایبەتە لە سیستمەکانی بۆشایی ئاسمان و خوێندنی یاسادانان لە زانکۆی جۆرج تاون. گڵۆڤەر هاوسەرگیری لەگەڵ دیۆنا ئۆدۆم کردووە و خاوەنی چوار کچن. == کاروانی سەربازی == گڵۆڤەر لە ساڵی ١٩٩٩ وەک ئەفسەر لە هێزی دەریایی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستبەکاربوو. مەشقە سەرەتاییەکانی فڕینی لە بنکەی ئاسمانیی دەریایی پێنساکۆلا لە فلۆریدا ئەنجامدا و لە ساڵی ٢٠٠١دا بوو بە فڕۆکەوانی دەریایی. دواتر لەسەر فڕۆکەی (F/A-18C Hornet) لە سان دیێگۆ مەشقی کرد. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، لە فەوجی (VFA-34) لە ڤێرجینیا دەستبەکاربوو و لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS John F. Kennedy) بەشداری لە ئۆپەراسیۆنی ئازادیی عێراقدا کرد. لە حوزەیرانی ٢٠٠٦دا، گڵۆڤەر هەڵبژێردرا بۆ خوێندن لە قوتابخانەی فڕۆکەوانی تاقیکاریی هێزی ئاسمانی ئەمریکا. دوای تەواوکردنی لە ساڵی ٢٠٠٧، وەک فڕۆکەوانی تاقیکاری دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٢٠١١دا، ڕەوانەی ژاپۆن کرا بۆ خزمەتکردن لەسەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگری (USS George Washington) بۆ پشتگیریکردن لە ئۆپەراسیۆنە دەریاییەکان لە ڕۆژئاوای زەریای هێمن. لە کاتی هەڵبژاردنی وەک ئاسمانی لە ساڵی ٢٠١٣دا، گڵۆڤەر لە واشنتۆن دی سی وەک هاوکارێکی یاسایی لە تیمی تایبەتی سیناتۆر (جۆن مەککەین) کاری دەکرد. لە ماوەی کاروانی سەربازیدا، گڵۆڤەر زیاتر لە ٣٠٠٠ کاتژمێر فڕینی بە زیاتر لە ٤٠ جۆر فڕۆکەی جیاواز تۆمارکردووە، هەروەها زیاتر لە ٤٠٠ نیشتنەوەی سەر کەشتیی فڕۆکەهەڵگر و ٢٤ ئەرکی جەنگیی ئەنجامداوە. ناوی بانگکردنی (Callsign) لە نێو فڕۆکەوانەکاندا "Ike" بووە، کە کورتکراوەی "I know everything" (هەموو شتێک دەزانم) بووە و لەلایەن یەکێک لە فەرماندەکانی پێشوویەوە ئەو ناوەی لێنراوە. == ژیانی پیشەیی لە ناسا == [[File:NASA astronauts work aboard the SpaceX Crew Dragon (iss064e004754).jpg|thumb|گلۆڤەر و هاوکارەکانی لەناو کەشتیی [[SpaceX Crew-1]] [[Crew Dragon Resilience|capsule]] لە کاتی نزیکبوونەوەی لە ISS لە ساڵی 2020]] [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تیمی فڕۆکەوانی بۆ ئارتێمی دووەم، لە چەپەوە: ئاسمانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، گلۆڤەر، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئاسمانی کەنەدا [[جێرمی هانسێ'''دەقی تۆخ'''ن]].]] گڵۆڤەر لە حوزەیرانی ٢٠١٣ وەک یەکێک لە ئەندامانی گرووپی ٢١ی ئاسمانییەکانی ناسا ناسێنرا و لە ساڵی ٢٠١٥دا مەشقەکانی تەواو کرد. === گەشتی ٦٤/٦٥ === لە ئابی ٢٠١٨دا، گڵۆڤەر وەک یەکێک لە ئاسمانییەکانی پڕۆگرامی تاقمی بازرگانی دەستنیشانکرا بۆ ئەوەی لە یەکەم گەشتی کردەیی پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon)دا بەشداری بکات. وەک بەشێک لەو ئەرکە، ئەو بۆ ماوەی زیاتر لە شەش مانگ ئەندامی تاقمی گەشتەکانی ٦٤ و ٦٥ی وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بوو. گڵۆڤەر یەکەم ئەمریکی-ئەفریقییە (ڕەشپێست) کە وەک ئەندامێکی هەمیشەیی لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی ژیابێت، نەک تەنها بۆ سەردانێکی کورت وەک ئەوەی لە سەردەمی پاپۆڕە ئاسمانییەکانی پێشوودا باو بوو. بەگوێرەی ڕۆژنامەی (نیویۆرک تایمز): "دەستکەوتەکەی گڵۆڤەر بۆ ناسا جێگەی سەرنجە، کە هەوڵیداوە تیشک بخاتە سەر 'کەسایەتییە شاراوەکان' لە مێژووی خۆیدا، بەڵام تا ئێستا تەنها ١٤ ئەمریکی ڕەشپێستی بۆ بۆشایی ئاسمان ناردووە لە کۆی زیاتر لە ٣٠٠ ئاسمانی ناسا. ئەو نابێتە یەکەم ئاسمانی ڕەشپێست لەناو وێستگەکەدا، بەڵام ئەوانەی پێش ئەو هاتوون تەنها بۆ ماوەیەکی کورت لە کاتی دروستکردنی وێستگەکەدا لەوێ ماونەتەوە." پاپۆڕی ئاسمانی (SpaceX Crew Dragon) کە ناوی "Resilience" بوو، لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا بەڕێ کەوت و گڵۆڤەر و سێ ئاسمانی تری (دوو ئەمریکی و یەک ژاپۆنی) هەڵگرتبوو. ئەوان لە ١٧ی تشرینی دووەم گەیشتنە وێستگەی ئاسمان. لە کاتی مانەوەی لە وێستگەکەدا، گڵۆڤەر لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠دا وەک یەکێک لەو ١٨ ئاسمانییە هەڵبژێردرا کە بەشدار دەبن لە [[ئارتمیسی دووەم]]ی ناسا بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مانگ. === پیاسە ئاسمانییەکان و چالاکییەکانی تر === یەکەم پیاسەی ئاسمانیی گڵۆڤەر لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئەنجامدرا، کە زیاتر لە شەش کاتژمێری خایاند. ئەو و هاوڕێکەی (هۆپکینز) کاریان بۆ نۆژەنکردنەوەی مۆدیۆلی "کۆڵومبس" کرد. لە دووەم پیاسەی ئاسمانیدا، گڵۆڤەر کامێرایەکی دەرەکیی شکاوەی گۆڕی. لە سێیەم پیاسەیدا، لەگەڵ (کەیت ڕوبینز) دەستیان کرد بە چاککردنی سیستەمی کارەبای وێستگەکە و ئامادەکاری بۆ دانانی پانێڵی نوێی وزەی خۆر. لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢١، ناسا ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا جێگری پێشووی سەرۆکی ئەمریکا (کامالا هێریس) پەیوەندییەکی تەلەفۆنیی لەگەڵ گڵۆڤەر ئەنجامدا کاتێک لە وێستگەی ئاسمانی بوو. گفتوگۆکەیان دەربارەی مێژووی گەشتە ئاسمانییەکان، بینینی زەوی لە بۆشایییەوە، و مانەوە مێژووییەکەی گڵۆڤەر بوو لە وێستگەکەدا. === ئارتمیسی دووەم === لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، گڵۆڤەر وەک فڕۆکەوانی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] دەستنیشانکرا. ئەم ئەرکە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کاتژمێر ٢٢:٣٥ بە کاتی جیهانی (UTC) دەستی پێکرد و پلان وایە لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٦دا بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. لەم گەشتەدا، هەریەکە لە ئاسمانییەکان [[رید وایزمان]]، [[کریستینا کۆچ]]، و [[جێرمی هانسێن]] هاوڕێیەتی دەکەن. == وێنەکان == <gallery> File:Victor J Glover USN.jpeg|گڵۆڤەر بە جلی سەربازییەوە، ٢٠١٣ File:Victor Glover in Node 1.jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Node 1) لە وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی File:ISS-64 Glover works on port-side truss structure 4.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی ئەنجامدانی یەکەم پیاسەی ئاسمانی لە گەشتی ٦٤ File:ISS-64 Glover completing battery upgrade.jpg|گڵۆڤەر لە کاتی جێگیرکردنی پاترییە نوێیەکان لە وێستگەکە File:Victor Glover works on US spacesuit maintenance inside the Quest airlock 02.jpg|ڤیکتۆر لە کاتی خوێندنەوەی نەخشەی کارکردن لەسەر ئایپاد (iPad) پێش پیاسە ئاسمانییەکەی File:Expedition 64 crew members pose together inside the Destiny lab.jpg|گڵۆڤەر و هاوڕێکانی لە تاقیگەی (Destiny) File:ISS-64 Glover gives thumbs up.jpg|گڵۆڤەر بە دەم بە پێکەنینەوە لەناو وێستگەکە File:ISS-64 Michael Hopkins and Victor Glover in the vestibule to IDA-3.jpg|ڤیکتۆر و مایک لە مۆدیۆلی (Node 2) File:Victor Glover poses in JEM.jpg|وێنەیەکی سێڵفی لە مۆدیۆلی تاقیکردنەوەی ژاپۆنی File:ISS-64 Victor Glover inside the Cupola (1).jpg|گڵۆڤەر لەناو مۆدیۆلی (Cupola) کە پەنجەرەیەکی گەورەی هەیە بۆ بینینی زەوی File:Expedition 64 crew gathers for a New Year's Day portrait inside the Cupola.jpg|تەواوی تاقمی گەشتی ٦٤ لە ڕۆژی سەری ساڵدا |File:ISS-64 Glover holiday season portrait.jpg|وێنەی گڵۆڤەر لە کاتی پشووەکانی سەری ساڵ لە بۆشایی ئاسمان File:Victor Glover at desk in Node 2.jpg|کارکردن لەسەر تاقیکردنەوەی چاندنی ڕووەک لە بۆشایی ئاسمان File:Victor Glover works on ISS machinery.jpg|پشکنینی سیستمە میکانیکییەکانی تاقیگەی ئەمریکی File:Victor Glover at Johnson Space Center in 2022 02.jpg|گڵۆڤەر لە ناوەندی بۆشایی ئاسمانیی جۆنسۆن، ٢٠٢٢ </gallery> d6y5gey1boa9ihxsb2zkw72196x2plz 3 294009 1571189 2026-04-02T17:57:40Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1571189 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ١٧:٥٧، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) mv22aunq15ov6d2llxnipdzg17d2464 3 294010 1571197 2026-04-02T18:22:43Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1571197 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٨:٢٢، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) s8bjk74eizv1zj466q1qdfz8tz62mk0 0 294011 1571199 2026-04-02T18:24:57Z Harki Muhammad 67394 پەڕەی دروست کرد بە «{{short description|کەشتیوانی ئەمریکی (born 1979)}} {{Use mdy dates|date=March 2023}} {{Infobox astronaut | name = کریستینا کۆچ | image = Jsc2023e0016435 alt.jpg | caption = کۆچ لە ٢٠٢٣ | birth_name = Christina Hammock | birth_date = {{birth date and age|1979|1|29}} | birth_place = [[Grand Rapids, Michigan]], U.S. | death_date = | death_place = | spouse = Robert Koch | education = North Carolina State Univer...»ەوە 1571199 wikitext text/x-wiki {{short description|کەشتیوانی ئەمریکی (born 1979)}} {{Use mdy dates|date=March 2023}} {{Infobox astronaut | name = کریستینا کۆچ | image = Jsc2023e0016435 alt.jpg | caption = کۆچ لە ٢٠٢٣ | birth_name = Christina Hammock | birth_date = {{birth date and age|1979|1|29}} | birth_place = [[Grand Rapids, Michigan]], U.S. | death_date = | death_place = | spouse = Robert Koch | education = [[North Carolina State University]] ([[Bachelor of Science|BS]], [[Master of Science|MS]]) | type = [[NASA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|328|13|58|refresh=yes}} | selection = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]] | evas = 6 | eva_time = 42{{nbsp}}کاتێژمێر, 15{{nbsp}}دەقە | missions = {{Unbulleted indent list | [[Soyuz MS-12]]/[[Soyuz MS-13|MS-13]] ([[Expedition 59]]/[[Expedition&nbsp;60|60]]/[[Expedition 61|61]]) | [[Artemis II]] }} | insignia = [[File:ISS Expedition 59 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 59 logo]] [[File:ISS Expedition 60 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 60 logo]] [[File:ISS Expedition 61 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 61 logo]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''کریستینا کۆچ''' (بە ئینگلیزی: Christina Koch؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) ئەندازیارێکی ئەمریکی و ئاسمانییەکی ناسایە لە گرووپی ساڵی ٢٠١٣. ئەو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا، و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور بەدەستهێناوە. هەروەها خوێندنی پێشکەوتووی لە ناوەندی گۆدارد بۆ گەشتە ئاسمانییەکان ئەنجامداوە. ڕێک پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، وەک بەرپرسی وێستگە لە ساموای ئەمریکی لە فەرمانگەی نیشتمانیی ئۆقیانووس و بەرگەهەوا (NOAA) کاری کردووە. لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٩، کۆچ وەک ئەندازیاری فڕین لە گەشتەکانی ٥٩، ٦٠ و ٦١ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بەڕێ کەوت. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ئەو و (جێسیکا مێر) بوونە یەکەم دوو ژن کە بەشداری لە پیاسەیەکی ئاسمانیی تەواو مێژووییدا بکەن کە تەنها لە ڕەگەزی مێ پێک هاتبوون، بە مەبەستی گۆڕینی یەکەیەکی کۆنترۆڵی کارەبا لە دەرەوەی وێستگەکە. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، کۆک ریکۆردی درێژترین ماوەی مانەوەی بەردەوامی لە بۆشایی ئاسمان بۆ ڕەگەزی مێ شکاند. ئەو لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٠ گەڕایەوە سەر زەوی. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کۆچ وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ژن کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم ژن کە بگاتە نزیک مانگ. کۆچ لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی ساڵی ٢٠٢٠ی گۆڤاری (Time)دا هەڵبژێردرا. == ژیانی پێشینە و خوێندن == کۆچ لە گراند ڕاپیدز لە ویلایەتی میشیگان لەدایکبووە، و لە شاری جاکسۆنڤێڵ لە ویلایەتی کارۆلینای باکوور گەورە بووە. دایک و باوکی ناویان (باربارا جۆنسن) و (ڕۆناڵد هامۆک)ـە. خەونی منداڵیی کۆچ ئەوە بووە کە ببێتە ئاسمانی. کۆچ لە ساڵی ١٩٩٧ قوتابخانەی زانست و ماتماتیکی کارۆلینای باکووری تەواو کرد، دواتر لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور درێژەی بە خوێندن دا و دوو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا (٢٠٠١) و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا (٢٠٠٢) بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بوو بە دەرچووی بەرنامەی ئەکادیمیای ناسا لە ناوەندی گۆدارد. == توێژینەوە و مەشقکردن == کۆچ لە بوارەکانی پەرەپێدانی ئامێرە زانستییەکانی بۆشایی ئاسمان و ئەندازیاریی مەیدانی کاریکردووە. لە کاتی کارکردنی وەک ئەندازیاری کارەبا لە تاقیگەی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرزەکانی ناسا، بەشداریی کردووە لە دروستکردنی ئامێرە زانستییەکان بۆ چەندین ئەرکی ناسا کە لە بوارەکانی فیزیای ئەستێرەیی و گەردوونناسی توێژینەوەیان دەکرد. لەو ماوەیەدا وەک مامۆستای یاریدەدەر لە کۆلێژی مۆنتگۆمەری لە میریلاند وانەی تاقیگەی فیزیای گوتووەتەوە. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧، کۆچ وەک یاریدەدەری توێژینەوە لە بەرنامەی جەمسەری باشووری ئەمریکا کاری کردووە و سێ ساڵ و نیوی لە ناوچەکانی جەمسەری باکوور و باشوور بەسەر بردووە. ئەو وەرزێکی زستانی لە وێستگەی ئاموندسن-سکۆت لە جەمسەری باشوور بەڕێکرد، کە تێیدا پلەی گەرمی گەیشتە ١١١ پلەی فەهرەنایت لەژێر سفرەوە (-٧٩.٤ پلەی سەدی). لە کاتی مانەوەی لەوێ، ئەندامی تیمەکانی ئاگرکوژێنەوە و تیمەکانی گەڕان و ڕزگارکردن بووە لە ئۆقیانووس و سەهۆڵبەندانەکاندا. کۆچ کاتی خۆی لە جەمسەری باشوور وەک تەحەدایەکی دەروونی و جەستەیی ناوبردووە و دەڵێت: "ئەمە بەواتای مانەوە بۆ چەندین مانگ بەبێ بینینی خۆر، لەگەڵ هەمان تاقم، و بەبێ گەیشتنی نامە یان خواردنی تازە. دابڕان و دوورکەوتنەوە لە خێزان و هاوڕێیان، ئەو بارودۆخانەن کە دەبێت ستراتیژییەک بدۆزیتەوە بۆ ئەوەی تێیاندا بەردەوام بیت. ---- '''دروستکرنی سەرجەم زانیاری لەسەر گەشتی ئارتمیسی دووەم: هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز''' dvswvskvmiqb4xuvcgq98c45whm0h80 1571223 1571199 2026-04-02T20:01:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1571223 wikitext text/x-wiki {{short description|کەشتیوانی ئەمریکی (born 1979)}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Use mdy dates|date=March 2023}} {{Infobox astronaut | name = کریستینا کۆچ | image = Jsc2023e0016435 alt.jpg | caption = کۆچ لە ٢٠٢٣ | birth_name = Christina Hammock | birth_date = {{birth date and age|1979|1|29}} | birth_place = [[Grand Rapids, Michigan]], U.S. | death_date = | death_place = | spouse = Robert Koch | education = [[North Carolina State University]] ([[Bachelor of Science|BS]], [[Master of Science|MS]]) | type = [[NASA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|328|13|58|refresh=yes}} | selection = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]] | evas = 6 | eva_time = 42{{nbsp}}کاتێژمێر, 15{{nbsp}}دەقە | missions = {{Unbulleted indent list | [[Soyuz MS-12]]/[[Soyuz MS-13|MS-13]] ([[Expedition 59]]/[[Expedition&nbsp;60|60]]/[[Expedition 61|61]]) | [[Artemis II]] }} | insignia = [[File:ISS Expedition 59 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 59 logo]] [[File:ISS Expedition 60 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 60 logo]] [[File:ISS Expedition 61 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 61 logo]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''کریستینا کۆچ''' (بە ئینگلیزی: Christina Koch؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) ئەندازیارێکی ئەمریکی و ئاسمانییەکی ناسایە لە گرووپی ساڵی ٢٠١٣. ئەو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا، و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور بەدەستهێناوە. هەروەها خوێندنی پێشکەوتووی لە ناوەندی گۆدارد بۆ گەشتە ئاسمانییەکان ئەنجامداوە. ڕێک پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، وەک بەرپرسی وێستگە لە ساموای ئەمریکی لە فەرمانگەی نیشتمانیی ئۆقیانووس و بەرگەهەوا (NOAA) کاری کردووە. لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٩، کۆچ وەک ئەندازیاری فڕین لە گەشتەکانی ٥٩، ٦٠ و ٦١ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بەڕێ کەوت. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ئەو و (جێسیکا مێر) بوونە یەکەم دوو ژن کە بەشداری لە پیاسەیەکی ئاسمانیی تەواو مێژووییدا بکەن کە تەنها لە ڕەگەزی مێ پێک هاتبوون، بە مەبەستی گۆڕینی یەکەیەکی کۆنترۆڵی کارەبا لە دەرەوەی وێستگەکە. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، کۆک ریکۆردی درێژترین ماوەی مانەوەی بەردەوامی لە بۆشایی ئاسمان بۆ ڕەگەزی مێ شکاند. ئەو لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٠ گەڕایەوە سەر زەوی. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کۆچ وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ژن کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم ژن کە بگاتە نزیک مانگ. کۆچ لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی ساڵی ٢٠٢٠ی گۆڤاری (Time)دا هەڵبژێردرا. == ژیانی پێشینە و خوێندن == کۆچ لە گراند ڕاپیدز لە ویلایەتی میشیگان لەدایکبووە، و لە شاری جاکسۆنڤێڵ لە ویلایەتی کارۆلینای باکوور گەورە بووە. دایک و باوکی ناویان (باربارا جۆنسن) و (ڕۆناڵد هامۆک)ـە. خەونی منداڵیی کۆچ ئەوە بووە کە ببێتە ئاسمانی. کۆچ لە ساڵی ١٩٩٧ قوتابخانەی زانست و ماتماتیکی کارۆلینای باکووری تەواو کرد، دواتر لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور درێژەی بە خوێندن دا و دوو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا (٢٠٠١) و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا (٢٠٠٢) بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بوو بە دەرچووی بەرنامەی ئەکادیمیای ناسا لە ناوەندی گۆدارد. == توێژینەوە و مەشقکردن == کۆچ لە بوارەکانی پەرەپێدانی ئامێرە زانستییەکانی بۆشایی ئاسمان و ئەندازیاریی مەیدانی کاریکردووە. لە کاتی کارکردنی وەک ئەندازیاری کارەبا لە تاقیگەی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرزەکانی ناسا، بەشداریی کردووە لە دروستکردنی ئامێرە زانستییەکان بۆ چەندین ئەرکی ناسا کە لە بوارەکانی فیزیای ئەستێرەیی و گەردوونناسی توێژینەوەیان دەکرد. لەو ماوەیەدا وەک مامۆستای یاریدەدەر لە کۆلێژی مۆنتگۆمەری لە میریلاند وانەی تاقیگەی فیزیای گوتووەتەوە. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧، کۆچ وەک یاریدەدەری توێژینەوە لە بەرنامەی جەمسەری باشووری ئەمریکا کاری کردووە و سێ ساڵ و نیوی لە ناوچەکانی جەمسەری باکوور و باشوور بەسەر بردووە. ئەو وەرزێکی زستانی لە وێستگەی ئاموندسن-سکۆت لە جەمسەری باشوور بەڕێکرد، کە تێیدا پلەی گەرمی گەیشتە ١١١ پلەی فەهرەنایت لەژێر سفرەوە (-٧٩.٤ پلەی سەدی). لە کاتی مانەوەی لەوێ، ئەندامی تیمەکانی ئاگرکوژێنەوە و تیمەکانی گەڕان و ڕزگارکردن بووە لە ئۆقیانووس و سەهۆڵبەندانەکاندا. کۆچ کاتی خۆی لە جەمسەری باشوور وەک تەحەدایەکی دەروونی و جەستەیی ناوبردووە و دەڵێت: "ئەمە بەواتای مانەوە بۆ چەندین مانگ بەبێ بینینی خۆر، لەگەڵ هەمان تاقم، و بەبێ گەیشتنی نامە یان خواردنی تازە. دابڕان و دوورکەوتنەوە لە خێزان و هاوڕێیان، ئەو بارودۆخانەن کە دەبێت ستراتیژییەک بدۆزیتەوە بۆ ئەوەی تێیاندا بەردەوام بیت. ---- '''دروستکرنی سەرجەم زانیاری لەسەر گەشتی ئارتمیسی دووەم: هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز''' tlmf8a8ng1xhtk3qo4cqxgiwfj190bi 1571313 1571223 2026-04-02T21:03:49Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571313 wikitext text/x-wiki {{short description|کەشتیوانی ئەمریکی (born 1979)}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Use mdy dates|date=March 2023}} {{Infobox astronaut | name = کریستینا کۆچ | image = Jsc2023e0016435 alt.jpg | caption = کۆچ لە ٢٠٢٣ | birth_name = Christina Hammock | birth_date = {{birth date and age|1979|1|29}} | birth_place = [[Grand Rapids, Michigan]], U.S. | death_date = | death_place = | spouse = Robert Koch | education = [[North Carolina State University]] ([[Bachelor of Science|BS]], [[Master of Science|MS]]) | type = [[NASA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|328|13|58|refresh=yes}} | selection = [[NASA Astronaut Group 21|NASA Group 21 (2013)]] | evas = 6 | eva_time = 42{{nbsp}}کاتێژمێر, 15{{nbsp}}دەقە | missions = {{Unbulleted indent list | [[Soyuz MS-12]]/[[Soyuz MS-13|MS-13]] ([[Expedition 59]]/[[Expedition&nbsp;60|60]]/[[Expedition 61|61]]) | [[Artemis II]] }} | insignia = [[File:ISS Expedition 59 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 59 logo]] [[File:ISS Expedition 60 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 60 logo]] [[File:ISS Expedition 61 Patch.svg|45px|alt=ISS Expedition 61 logo]] [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''کریستینا کۆچ''' (بە ئینگلیزی: Christina Koch؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) ئەندازیارێکی ئەمریکی و ئاسمانییەکی ناسایە لە گرووپی ساڵی ٢٠١٣. ئەو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا، و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور بەدەستهێناوە. هەروەها خوێندنی پێشکەوتووی لە ناوەندی گۆدارد بۆ گەشتە ئاسمانییەکان ئەنجامداوە. ڕێک پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، وەک بەرپرسی وێستگە لە ساموای ئەمریکی لە فەرمانگەی نیشتمانیی ئۆقیانووس و بەرگەهەوا (NOAA) کاری کردووە. لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٩، کۆچ وەک ئەندازیاری فڕین لە گەشتەکانی ٥٩، ٦٠ و ٦١ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بەڕێ کەوت. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ئەو و (جێسیکا مێر) بوونە یەکەم دوو ژن کە بەشداری لە پیاسەیەکی ئاسمانیی تەواو مێژووییدا بکەن کە تەنها لە ڕەگەزی مێ پێک هاتبوون، بە مەبەستی گۆڕینی یەکەیەکی کۆنترۆڵی کارەبا لە دەرەوەی وێستگەکە. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، کۆک ریکۆردی درێژترین ماوەی مانەوەی بەردەوامی لە بۆشایی ئاسمان بۆ ڕەگەزی مێ شکاند. ئەو لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٠ گەڕایەوە سەر زەوی. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کۆچ وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ژن کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم ژن کە بگاتە نزیک مانگ. کۆچ لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی ساڵی ٢٠٢٠ی گۆڤاری (Time)دا هەڵبژێردرا. == ژیانی پێشینە و خوێندن == کۆچ لە گراند ڕاپیدز لە ویلایەتی میشیگان لەدایکبووە، و لە شاری جاکسۆنڤێڵ لە ویلایەتی کارۆلینای باکوور گەورە بووە. دایک و باوکی ناویان (باربارا جۆنسن) و (ڕۆناڵد هامۆک)ـە. خەونی منداڵیی کۆچ ئەوە بووە کە ببێتە ئاسمانی. کۆچ لە ساڵی ١٩٩٧ قوتابخانەی زانست و ماتماتیکی کارۆلینای باکووری تەواو کرد، دواتر لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور درێژەی بە خوێندن دا و دوو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا (٢٠٠١) و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا (٢٠٠٢) بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بوو بە دەرچووی بەرنامەی ئەکادیمیای ناسا لە ناوەندی گۆدارد. == توێژینەوە و مەشقکردن == کۆچ لە بوارەکانی پەرەپێدانی ئامێرە زانستییەکانی بۆشایی ئاسمان و ئەندازیاریی مەیدانی کاریکردووە. لە کاتی کارکردنی وەک ئەندازیاری کارەبا لە تاقیگەی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرزەکانی ناسا، بەشداریی کردووە لە دروستکردنی ئامێرە زانستییەکان بۆ چەندین ئەرکی ناسا کە لە بوارەکانی فیزیای ئەستێرەیی و گەردوونناسی توێژینەوەیان دەکرد. لەو ماوەیەدا وەک مامۆستای یاریدەدەر لە کۆلێژی مۆنتگۆمەری لە میریلاند وانەی تاقیگەی فیزیای گوتووەتەوە. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧، کۆچ وەک یاریدەدەری توێژینەوە لە بەرنامەی جەمسەری باشووری ئەمریکا کاری کردووە و سێ ساڵ و نیوی لە ناوچەکانی جەمسەری باکوور و باشوور بەسەر بردووە. ئەو وەرزێکی زستانی لە وێستگەی ئاموندسن-سکۆت لە جەمسەری باشوور بەڕێکرد، کە تێیدا پلەی گەرمی گەیشتە ١١١ پلەی فەهرەنایت لەژێر سفرەوە (-٧٩.٤ پلەی سەدی). لە کاتی مانەوەی لەوێ، ئەندامی تیمەکانی ئاگرکوژێنەوە و تیمەکانی گەڕان و ڕزگارکردن بووە لە ئۆقیانووس و سەهۆڵبەندانەکاندا. کۆچ کاتی خۆی لە جەمسەری باشوور وەک تەحەدایەکی دەروونی و جەستەیی ناوبردووە و دەڵێت: "ئەمە بەواتای مانەوە بۆ چەندین مانگ بەبێ بینینی خۆر، لەگەڵ هەمان تاقم، و بەبێ گەیشتنی نامە یان خواردنی تازە. دابڕان و دوورکەوتنەوە لە خێزان و هاوڕێیان، ئەو بارودۆخانەن کە دەبێت ستراتیژییەک بدۆزیتەوە بۆ ئەوەی تێیاندا بەردەوام بیت. ---- '''دروستکرنی سەرجەم زانیاری لەسەر گەشتی ئارتمیسی دووەم: هەرکی محمدسلیم عبدالعزیز''' [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] fjhu8u567hzwh22qkvl9zs87jzbaoik 0 294012 1571207 2026-04-02T18:48:48Z Harki Muhammad 67394 پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|کەشتیوانی کەنەدی (born 1976)}} {{Use Canadian English|date=April 2023}} {{Use mdy dates|date=November 2024}} {{for|the Australian politician|Jeremy Hanson}} {{Infobox astronaut | name = جێرمی هانسێن | honorific_suffix = {{post-nominals|country=CAN|CD|FRCGS|size=100%}} | image = Jsc2023e0016436 alt2.jpg | alt = Hansen wearing an orange uniform | caption = Hansen in 2023 | birth_name = Jeremy Roger Hanse...»ەوە 1571207 wikitext text/x-wiki {{Short description|کەشتیوانی کەنەدی (born 1976)}} {{Use Canadian English|date=April 2023}} {{Use mdy dates|date=November 2024}} {{for|the Australian politician|Jeremy Hanson}} {{Infobox astronaut | name = جێرمی هانسێن | honorific_suffix = {{post-nominals|country=CAN|CD|FRCGS|size=100%}} | image = Jsc2023e0016436 alt2.jpg | alt = Hansen wearing an orange uniform | caption = Hansen in 2023 | birth_name = Jeremy Roger Hansen | birth_date = {{Birth date and age|1976|1|27}} | birth_place = [[London, Ontario]], Canada | death_date = | death_place = | status = چاڵاك | alma_mater = [[Royal Military College of Canada|Royal Military College]] ([[Bachelor of Science|BSc]], [[Master of Science|MSc]]) | spouse = Catherine Hansen | children = 3 | awards = [[Canadian Forces' Decoration]] (2006) | type = [[CSA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|0|0|0|refresh=yes}} | selection = {{plainlist| * [[List of astronauts by selection#2009|2009 CSA Group]] * [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]] }} | missions = [[Artemis II]] | module = {{Infobox military person | embed = yes | embed_title = Military career | allegiance = Canada | branch = [[Royal Canadian Air Force]] | serviceyears = 1994–present | rank = [[Colonel (Canada)|Colonel]] }} | insignia = [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''جێرمی ڕۆجەر هانسێن''' (بە ئینگلیزی: Jeremy Roger Hansen؛ لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦) ئاسمانییەکی کەنەدی، فڕۆکەوانی جەنگی، فیزیازان و ئاکوانۆت (aquanaut)ـە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٩دا شانبەشانی (دەیڤید سەینت-ژاک) بۆ پەیوەندی بە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (CSA) هەڵبژێردرا. پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، هانسێن نەقیب (Captain) بوو لە هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا و فڕۆکەی جەنگی (CF-18)ی لێدەخوڕی. لەو کاتەوە پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ عەقید (Colonel). لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، هانسێن وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەم ئاسمانیی نائەمریکی کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی بەردەوام بێت، دەبێتە یەکەم نائەمریکی کە بگاتە نزیک مانگ. == ژیانی پێشینە و خوێندن == هانسێن لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦ لە شاری لەندەن لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. ئەو لە کێڵگەیەکی نزیک (ئایڵسا کرایگ) گەورە بووە، تا ئەو کاتەی بۆ خوێندنی ئامادەیی چوو بۆ شاری ئینگەرسۆڵ. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، پەیوەندی بە فەوجی ٦١٤ی کادێتی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا کرد لە شاری لەندەن، ئۆنتاریۆ. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، هانسێن چووە کۆلێژی سەربازیی شاهانەی کەنەدا لە شاری کینگستۆن، کە لەوێ لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی زانستی (بە پلەی نایاب) لە زانستی بۆشایی ئاسمان بەدەستهێنا. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠، هانسێن بڕوانامەی ماستەری لە فیزیادا لە هەمان کۆلێژ تەواو کرد، کە تێیدا تیشکی خستبووە سەر توێژینەوە لە بواری شوێنپێهەڵگرتنی مانگە دەستکردەکان. == کاروان == [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تاقمی ئارتەمیس ٢، لە دەستە چەپەوە: ئاسمانییەکانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ویکتۆر گڵۆڤەر]]، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی کەنەدی [[جێرمی هانسێن]]. ]] لە ساڵی ٢٠١٣دا، هانسێن وەک "کەیڤنۆت" (Cavenaut) بەشداری لە مەشقەکانی (ESA CAVES) کرد لە ساردینیا، شانبەشانی چەند ئاسمانییەکی تری وەک ساتۆشی فوروکاوا و مایکڵ بارات. ئەم مەشقانە لەناو ئەشکەوتە قووڵەکاندا ئەنجام دەدرێن بۆ ئامادەکردنی ئاسمانییەکان بۆ کارکردن لە ژینگەی سەخت و دابڕاودا. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، ناسا ڕایگەیاند کە هانسێن وەک "ئاکوانۆت" (Aquanaut) لە تاقیگەی ژێر ئاوی "ئاکواریۆس" کار دەکات لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤دا، وەک بەشێک لە ئەرکی (NEEMO 19) کە حەوت ڕۆژی خایاند. لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، هانسێن وەک یەکەم کەنەدی دەستنیشانکرا کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکات، وەک بەشێک لە ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] کە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد. == ژیانی تایبەتی == هانسێن هاوسەرگیری لەگەڵ (کاسرین هانسێن) کردووە کە پزیشکە و پسپۆڕە لە تەندروستی ژناندا، و خاوەنی سێ منداڵن. == خەڵات و ڕێزلێنانەکان == * میدالیای خزمەتی هێزە کەنەدییەکان (١٢ ساڵ خزمەت). * باڵی فڕۆکەوانی هێزی ئاسمانی کەنەدا (٢٠٠٢). * خەڵاتی لیگی کادێتی ئاسمانی کەنەدا (١٩٩٩). * میدالیای یۆبیلی ئەڵماسی شاژن ئەلیزابێتی دووەم (٢٠١٢). * میدالیای تاجەگوڵینەی شای بەریتانیا (٢٠٢٣). * هەڵگری ئاڵای کەنەدا بووە لە ڕێوڕەسمی تاجەگوڵینەی شا چارڵز و شاژنە کامیلا. * مارشاڵی نمایشکردنی (Calgary Stampede) لە ساڵی ٢٠٢٣. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} * [https://www.asc-csa.gc.ca/eng/astronauts/canadian/active/bio-jeremy-hansen.asp ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی] * [http://spacefacts.de/bios/international/english/hansen_jeremy.htm ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە Spacefacts] * {{Twitter|Astro_Jeremy|جێرمی هانسێن}} {{کەسانێک کە ئێستا لە بۆشایی ئاسماندان}} {{ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی}} {{گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا}} {{DEFAULTSORT:Hansen, Jeremy}} [[پۆل:لەدایکبوانی ١٩٧٦]] [[پۆل:کەسایەتییە زیندووەکان]] [[پۆل:ئاسمانییە کەنەدییەکان]] [[پۆل:خەڵکی لەندەن، ئۆنتاریۆ]] [[پۆل:ئەفسەرانی هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا]] [[پۆل:فڕۆکەوانە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئاکوانۆتەکان]] [[پۆل:ئاسمانییەکانی ئارتەمیس]] cj8ihk9bc0fp3c8np8z9xxtwk00vntn 1571208 1571207 2026-04-02T18:50:19Z Harki Muhammad 67394 1571208 wikitext text/x-wiki {{Short description|کەشتیوانی کەنەدی (born 1976)}} {{Use mdy dates|date=November 2024}} {{Infobox astronaut | name = جێرمی هانسێن | honorific_suffix = {{post-nominals|country=CAN|CD|FRCGS|size=100%}} | image = Jsc2023e0016436 alt2.jpg | alt = Hansen wearing an orange uniform | caption = Hansen in 2023 | birth_name = Jeremy Roger Hansen | birth_date = {{Birth date and age|1976|1|27}} | birth_place = [[London, Ontario]], Canada | death_date = | death_place = | status = چاڵاك | alma_mater = [[Royal Military College of Canada|Royal Military College]] ([[Bachelor of Science|BSc]], [[Master of Science|MSc]]) | spouse = Catherine Hansen | children = 3 | awards = [[Canadian Forces' Decoration]] (2006) | type = [[CSA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|0|0|0|refresh=yes}} | selection = {{plainlist| * [[List of astronauts by selection#2009|2009 CSA Group]] * [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]] }} | missions = [[Artemis II]] | module = {{Infobox military person | embed = yes | embed_title = Military career | allegiance = Canada | branch = [[Royal Canadian Air Force]] | serviceyears = 1994–present | rank = [[Colonel (Canada)|Colonel]] }} | insignia = [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''جێرمی ڕۆجەر هانسێن''' (بە ئینگلیزی: Jeremy Roger Hansen؛ لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦) ئاسمانییەکی کەنەدی، فڕۆکەوانی جەنگی، فیزیازان و ئاکوانۆت (aquanaut)ـە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٩دا شانبەشانی (دەیڤید سەینت-ژاک) بۆ پەیوەندی بە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (CSA) هەڵبژێردرا. پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، هانسێن نەقیب (Captain) بوو لە هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا و فڕۆکەی جەنگی (CF-18)ی لێدەخوڕی. لەو کاتەوە پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ عەقید (Colonel). لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، هانسێن وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەم ئاسمانیی نائەمریکی کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی بەردەوام بێت، دەبێتە یەکەم نائەمریکی کە بگاتە نزیک مانگ. == ژیانی پێشینە و خوێندن == هانسێن لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦ لە شاری لەندەن لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. ئەو لە کێڵگەیەکی نزیک (ئایڵسا کرایگ) گەورە بووە، تا ئەو کاتەی بۆ خوێندنی ئامادەیی چوو بۆ شاری ئینگەرسۆڵ. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، پەیوەندی بە فەوجی ٦١٤ی کادێتی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا کرد لە شاری لەندەن، ئۆنتاریۆ. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، هانسێن چووە کۆلێژی سەربازیی شاهانەی کەنەدا لە شاری کینگستۆن، کە لەوێ لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی زانستی (بە پلەی نایاب) لە زانستی بۆشایی ئاسمان بەدەستهێنا. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠، هانسێن بڕوانامەی ماستەری لە فیزیادا لە هەمان کۆلێژ تەواو کرد، کە تێیدا تیشکی خستبووە سەر توێژینەوە لە بواری شوێنپێهەڵگرتنی مانگە دەستکردەکان. == کاروان == [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تاقمی ئارتەمیس ٢، لە دەستە چەپەوە: ئاسمانییەکانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ویکتۆر گڵۆڤەر]]، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی کەنەدی [[جێرمی هانسێن]]. ]] لە ساڵی ٢٠١٣دا، هانسێن وەک "کەیڤنۆت" (Cavenaut) بەشداری لە مەشقەکانی (ESA CAVES) کرد لە ساردینیا، شانبەشانی چەند ئاسمانییەکی تری وەک ساتۆشی فوروکاوا و مایکڵ بارات. ئەم مەشقانە لەناو ئەشکەوتە قووڵەکاندا ئەنجام دەدرێن بۆ ئامادەکردنی ئاسمانییەکان بۆ کارکردن لە ژینگەی سەخت و دابڕاودا. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، ناسا ڕایگەیاند کە هانسێن وەک "ئاکوانۆت" (Aquanaut) لە تاقیگەی ژێر ئاوی "ئاکواریۆس" کار دەکات لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤دا، وەک بەشێک لە ئەرکی (NEEMO 19) کە حەوت ڕۆژی خایاند. لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، هانسێن وەک یەکەم کەنەدی دەستنیشانکرا کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکات، وەک بەشێک لە ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] کە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد. == ژیانی تایبەتی == هانسێن هاوسەرگیری لەگەڵ (کاسرین هانسێن) کردووە کە پزیشکە و پسپۆڕە لە تەندروستی ژناندا، و خاوەنی سێ منداڵن. == خەڵات و ڕێزلێنانەکان == * میدالیای خزمەتی هێزە کەنەدییەکان (١٢ ساڵ خزمەت). * باڵی فڕۆکەوانی هێزی ئاسمانی کەنەدا (٢٠٠٢). * خەڵاتی لیگی کادێتی ئاسمانی کەنەدا (١٩٩٩). * میدالیای یۆبیلی ئەڵماسی شاژن ئەلیزابێتی دووەم (٢٠١٢). * میدالیای تاجەگوڵینەی شای بەریتانیا (٢٠٢٣). * هەڵگری ئاڵای کەنەدا بووە لە ڕێوڕەسمی تاجەگوڵینەی شا چارڵز و شاژنە کامیلا. * مارشاڵی نمایشکردنی (Calgary Stampede) لە ساڵی ٢٠٢٣. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} * [https://www.asc-csa.gc.ca/eng/astronauts/canadian/active/bio-jeremy-hansen.asp ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی] * [http://spacefacts.de/bios/international/english/hansen_jeremy.htm ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە Spacefacts] * {{Twitter|Astro_Jeremy|جێرمی هانسێن}} {{کەسانێک کە ئێستا لە بۆشایی ئاسماندان}} {{ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی}} {{گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا}} {{DEFAULTSORT:Hansen, Jeremy}} [[پۆل:لەدایکبوانی ١٩٧٦]] [[پۆل:کەسایەتییە زیندووەکان]] [[پۆل:ئاسمانییە کەنەدییەکان]] [[پۆل:خەڵکی لەندەن، ئۆنتاریۆ]] [[پۆل:ئەفسەرانی هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا]] [[پۆل:فڕۆکەوانە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئاکوانۆتەکان]] [[پۆل:ئاسمانییەکانی ئارتەمیس]] 2vrw35kyv1dwcu86c1j0qig0rdtb2c4 1571221 1571208 2026-04-02T20:00:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1571221 wikitext text/x-wiki {{Short description|کەشتیوانی کەنەدی (born 1976)}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Use mdy dates|date=November 2024}} {{Infobox astronaut | name = جێرمی هانسێن | honorific_suffix = {{post-nominals|country=CAN|CD|FRCGS|size=100%}} | image = Jsc2023e0016436 alt2.jpg | alt = Hansen wearing an orange uniform | caption = Hansen in 2023 | birth_name = Jeremy Roger Hansen | birth_date = {{Birth date and age|1976|1|27}} | birth_place = [[London, Ontario]], Canada | death_date = | death_place = | status = چاڵاك | alma_mater = [[Royal Military College of Canada|Royal Military College]] ([[Bachelor of Science|BSc]], [[Master of Science|MSc]]) | spouse = Catherine Hansen | children = 3 | awards = [[Canadian Forces' Decoration]] (2006) | type = [[CSA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|0|0|0|refresh=yes}} | selection = {{plainlist| * [[List of astronauts by selection#2009|2009 CSA Group]] * [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]] }} | missions = [[Artemis II]] | module = {{Infobox military person | embed = yes | embed_title = Military career | allegiance = Canada | branch = [[Royal Canadian Air Force]] | serviceyears = 1994–present | rank = [[Colonel (Canada)|Colonel]] }} | insignia = [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''جێرمی ڕۆجەر هانسێن''' (بە ئینگلیزی: Jeremy Roger Hansen؛ لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦) ئاسمانییەکی کەنەدی، فڕۆکەوانی جەنگی، فیزیازان و ئاکوانۆت (aquanaut)ـە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٩دا شانبەشانی (دەیڤید سەینت-ژاک) بۆ پەیوەندی بە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (CSA) هەڵبژێردرا. پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، هانسێن نەقیب (Captain) بوو لە هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا و فڕۆکەی جەنگی (CF-18)ی لێدەخوڕی. لەو کاتەوە پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ عەقید (Colonel). لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، هانسێن وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەم ئاسمانیی نائەمریکی کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی بەردەوام بێت، دەبێتە یەکەم نائەمریکی کە بگاتە نزیک مانگ. == ژیانی پێشینە و خوێندن == هانسێن لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦ لە شاری لەندەن لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. ئەو لە کێڵگەیەکی نزیک (ئایڵسا کرایگ) گەورە بووە، تا ئەو کاتەی بۆ خوێندنی ئامادەیی چوو بۆ شاری ئینگەرسۆڵ. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، پەیوەندی بە فەوجی ٦١٤ی کادێتی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا کرد لە شاری لەندەن، ئۆنتاریۆ. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، هانسێن چووە کۆلێژی سەربازیی شاهانەی کەنەدا لە شاری کینگستۆن، کە لەوێ لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی زانستی (بە پلەی نایاب) لە زانستی بۆشایی ئاسمان بەدەستهێنا. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠، هانسێن بڕوانامەی ماستەری لە فیزیادا لە هەمان کۆلێژ تەواو کرد، کە تێیدا تیشکی خستبووە سەر توێژینەوە لە بواری شوێنپێهەڵگرتنی مانگە دەستکردەکان. == کاروان == [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تاقمی ئارتەمیس ٢، لە دەستە چەپەوە: ئاسمانییەکانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ویکتۆر گڵۆڤەر]]، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی کەنەدی [[جێرمی هانسێن]]. ]] لە ساڵی ٢٠١٣دا، هانسێن وەک "کەیڤنۆت" (Cavenaut) بەشداری لە مەشقەکانی (ESA CAVES) کرد لە ساردینیا، شانبەشانی چەند ئاسمانییەکی تری وەک ساتۆشی فوروکاوا و مایکڵ بارات. ئەم مەشقانە لەناو ئەشکەوتە قووڵەکاندا ئەنجام دەدرێن بۆ ئامادەکردنی ئاسمانییەکان بۆ کارکردن لە ژینگەی سەخت و دابڕاودا. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، ناسا ڕایگەیاند کە هانسێن وەک "ئاکوانۆت" (Aquanaut) لە تاقیگەی ژێر ئاوی "ئاکواریۆس" کار دەکات لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤دا، وەک بەشێک لە ئەرکی (NEEMO 19) کە حەوت ڕۆژی خایاند. لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، هانسێن وەک یەکەم کەنەدی دەستنیشانکرا کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکات، وەک بەشێک لە ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] کە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد. == ژیانی تایبەتی == هانسێن هاوسەرگیری لەگەڵ (کاسرین هانسێن) کردووە کە پزیشکە و پسپۆڕە لە تەندروستی ژناندا، و خاوەنی سێ منداڵن. == خەڵات و ڕێزلێنانەکان == * میدالیای خزمەتی هێزە کەنەدییەکان (١٢ ساڵ خزمەت). * باڵی فڕۆکەوانی هێزی ئاسمانی کەنەدا (٢٠٠٢). * خەڵاتی لیگی کادێتی ئاسمانی کەنەدا (١٩٩٩). * میدالیای یۆبیلی ئەڵماسی شاژن ئەلیزابێتی دووەم (٢٠١٢). * میدالیای تاجەگوڵینەی شای بەریتانیا (٢٠٢٣). * هەڵگری ئاڵای کەنەدا بووە لە ڕێوڕەسمی تاجەگوڵینەی شا چارڵز و شاژنە کامیلا. * مارشاڵی نمایشکردنی (Calgary Stampede) لە ساڵی ٢٠٢٣. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} * [https://www.asc-csa.gc.ca/eng/astronauts/canadian/active/bio-jeremy-hansen.asp ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی] * [http://spacefacts.de/bios/international/english/hansen_jeremy.htm ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە Spacefacts] * {{Twitter|Astro_Jeremy|جێرمی هانسێن}} {{کەسانێک کە ئێستا لە بۆشایی ئاسماندان}} {{ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی}} {{گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا}} {{DEFAULTSORT:Hansen, Jeremy}} [[پۆل:لەدایکبوانی ١٩٧٦]] [[پۆل:کەسایەتییە زیندووەکان]] [[پۆل:ئاسمانییە کەنەدییەکان]] [[پۆل:خەڵکی لەندەن، ئۆنتاریۆ]] [[پۆل:ئەفسەرانی هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا]] [[پۆل:فڕۆکەوانە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئاکوانۆتەکان]] [[پۆل:ئاسمانییەکانی ئارتەمیس]] pbj258pcunx7aibn3zivc7pjg7o7d34 1571314 1571221 2026-04-02T21:03:59Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571314 wikitext text/x-wiki {{Short description|کەشتیوانی کەنەدی (born 1976)}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Use mdy dates|date=November 2024}} {{Infobox astronaut | name = جێرمی هانسێن | honorific_suffix = {{post-nominals|country=CAN|CD|FRCGS|size=100%}} | image = Jsc2023e0016436 alt2.jpg | alt = Hansen wearing an orange uniform | caption = Hansen in 2023 | birth_name = Jeremy Roger Hansen | birth_date = {{Birth date and age|1976|1|27}} | birth_place = [[London, Ontario]], Canada | death_date = | death_place = | status = چاڵاك | alma_mater = [[Royal Military College of Canada|Royal Military College]] ([[Bachelor of Science|BSc]], [[Master of Science|MSc]]) | spouse = Catherine Hansen | children = 3 | awards = [[Canadian Forces' Decoration]] (2006) | type = [[CSA astronaut]] | time = {{Time in space|April 1, 2026, 22:35:12|0|0|0|refresh=yes}} | selection = {{plainlist| * [[List of astronauts by selection#2009|2009 CSA Group]] * [[NASA Astronaut Group 20|NASA Group 20 (2009)]] }} | missions = [[Artemis II]] | module = {{Infobox military person | embed = yes | embed_title = Military career | allegiance = Canada | branch = [[Royal Canadian Air Force]] | serviceyears = 1994–present | rank = [[Colonel (Canada)|Colonel]] }} | insignia = [[File:Artemis II patch.png|45px]] }} '''جێرمی ڕۆجەر هانسێن''' (بە ئینگلیزی: Jeremy Roger Hansen؛ لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦) ئاسمانییەکی کەنەدی، فڕۆکەوانی جەنگی، فیزیازان و ئاکوانۆت (aquanaut)ـە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٩دا شانبەشانی (دەیڤید سەینت-ژاک) بۆ پەیوەندی بە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی (CSA) هەڵبژێردرا. پێش ئەوەی ببێتە ئاسمانی، هانسێن نەقیب (Captain) بوو لە هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا و فڕۆکەی جەنگی (CF-18)ی لێدەخوڕی. لەو کاتەوە پلەکەی بەرزکراوەتەوە بۆ عەقید (Colonel). لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، هانسێن وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەم ئاسمانیی نائەمریکی کە بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی گەشت بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی بەردەوام بێت، دەبێتە یەکەم نائەمریکی کە بگاتە نزیک مانگ. == ژیانی پێشینە و خوێندن == هانسێن لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٦ لە شاری لەندەن لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. ئەو لە کێڵگەیەکی نزیک (ئایڵسا کرایگ) گەورە بووە، تا ئەو کاتەی بۆ خوێندنی ئامادەیی چوو بۆ شاری ئینگەرسۆڵ. لە تەمەنی ١٢ ساڵیدا، پەیوەندی بە فەوجی ٦١٤ی کادێتی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا کرد لە شاری لەندەن، ئۆنتاریۆ. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، هانسێن چووە کۆلێژی سەربازیی شاهانەی کەنەدا لە شاری کینگستۆن، کە لەوێ لە ساڵی ١٩٩٩ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی زانستی (بە پلەی نایاب) لە زانستی بۆشایی ئاسمان بەدەستهێنا. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠، هانسێن بڕوانامەی ماستەری لە فیزیادا لە هەمان کۆلێژ تەواو کرد، کە تێیدا تیشکی خستبووە سەر توێژینەوە لە بواری شوێنپێهەڵگرتنی مانگە دەستکردەکان. == کاروان == [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|وێنەی فەرمی تاقمی ئارتەمیس ٢، لە دەستە چەپەوە: ئاسمانییەکانی ناسا [[کریستینا کۆچ]]، [[ویکتۆر گڵۆڤەر]]، [[رید وایزمان]]، و ئاسمانی کەنەدی [[جێرمی هانسێن]]. ]] لە ساڵی ٢٠١٣دا، هانسێن وەک "کەیڤنۆت" (Cavenaut) بەشداری لە مەشقەکانی (ESA CAVES) کرد لە ساردینیا، شانبەشانی چەند ئاسمانییەکی تری وەک ساتۆشی فوروکاوا و مایکڵ بارات. ئەم مەشقانە لەناو ئەشکەوتە قووڵەکاندا ئەنجام دەدرێن بۆ ئامادەکردنی ئاسمانییەکان بۆ کارکردن لە ژینگەی سەخت و دابڕاودا. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤، ناسا ڕایگەیاند کە هانسێن وەک "ئاکوانۆت" (Aquanaut) لە تاقیگەی ژێر ئاوی "ئاکواریۆس" کار دەکات لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤دا، وەک بەشێک لە ئەرکی (NEEMO 19) کە حەوت ڕۆژی خایاند. لە ٣ی نیسانی ٢٠٢٣، هانسێن وەک یەکەم کەنەدی دەستنیشانکرا کە گەشت بۆ نزیک مانگ بکات، وەک بەشێک لە ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] کە لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد. == ژیانی تایبەتی == هانسێن هاوسەرگیری لەگەڵ (کاسرین هانسێن) کردووە کە پزیشکە و پسپۆڕە لە تەندروستی ژناندا، و خاوەنی سێ منداڵن. == خەڵات و ڕێزلێنانەکان == * میدالیای خزمەتی هێزە کەنەدییەکان (١٢ ساڵ خزمەت). * باڵی فڕۆکەوانی هێزی ئاسمانی کەنەدا (٢٠٠٢). * خەڵاتی لیگی کادێتی ئاسمانی کەنەدا (١٩٩٩). * میدالیای یۆبیلی ئەڵماسی شاژن ئەلیزابێتی دووەم (٢٠١٢). * میدالیای تاجەگوڵینەی شای بەریتانیا (٢٠٢٣). * هەڵگری ئاڵای کەنەدا بووە لە ڕێوڕەسمی تاجەگوڵینەی شا چارڵز و شاژنە کامیلا. * مارشاڵی نمایشکردنی (Calgary Stampede) لە ساڵی ٢٠٢٣. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} * [https://www.asc-csa.gc.ca/eng/astronauts/canadian/active/bio-jeremy-hansen.asp ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی] * [http://spacefacts.de/bios/international/english/hansen_jeremy.htm ژیاننامەی جێرمی هانسێن لە Spacefacts] * {{Twitter|Astro_Jeremy|جێرمی هانسێن}} {{کەسانێک کە ئێستا لە بۆشایی ئاسماندان}} {{ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی کەنەدی}} {{گرووپی ٢٠ی ئاسمانییەکانی ناسا}} {{DEFAULTSORT:Hansen, Jeremy}} [[پۆل:لەدایکبوانی ١٩٧٦]] [[پۆل:کەسایەتییە زیندووەکان]] [[پۆل:ئاسمانییە کەنەدییەکان]] [[پۆل:خەڵکی لەندەن، ئۆنتاریۆ]] [[پۆل:ئەفسەرانی هێزی ئاسمانی شاهانەی کەنەدا]] [[پۆل:فڕۆکەوانە کەنەدییەکان]] [[پۆل:ئاکوانۆتەکان]] [[پۆل:ئاسمانییەکانی ئارتەمیس]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:ئەستێرەگەڕە کەنەدییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] 8r1lz0hp14srxsse5q0ps3j0azckjos 1 294013 1571220 2026-04-02T19:50:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571220 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571219 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241007091350/https://www.tehrantimes.com/news/504434/Iran-Armed-Forces-praises-Operation-True-Promise-II-warns-of بۆ https://www.tehrantimes.com/news/504434/Iran-Armed-Forces-praises-Operation-True-Promise-II-warns-of زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٥٠، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) fwtt63rq2ppg4pdce8xx83oeo54gkwz 0 294014 1571303 2026-04-02T20:17:53Z لەند 64458 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73113264|إشراقية]]» دروست کراوە. 1571303 wikitext text/x-wiki ڕۆشناگەری مەزهەبێکی فەلسەفی ئيسلاميە کە لە لايەن فەيلەسوفی گەورەی کورد [[شەھابەدین سوھرەوەردی]] دامەزراوە <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=Kamal|first=Muhammad|url=https://books.google.com/books/about/Mulla_Sadra_s_Transcendent_Philosophy.html?hl=no&id=EwB7Zo7lVp0C|title=Mulla Sadra's Transcendent Philosophy|date=2006|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5271-7|language=en}}</ref> بە گشتی فەلسەفەی ڕۆشناگەری باس لەوە دەکات کە ( ناسينی خودايە لە ڕێگەی دۆزينەوە يان لە ئەنجامی ڕوناکييەک کە لە جيهانی هەستپێنەکراوەوە دێتە دەرەوە بۆ ناو عەقڵ ) فەيلەسوفی گەورەی کورد صەهابەدين سورەوەردی لە ژێر کاريگەری [[ئیبن سینا]] و [[ئەفلاتوون]] فەلسەفەی ڕۆشناگەری دامەزراند. 0t0rwvy41ny7x1z7oaqshwu1yfz8c02 1571304 1571303 2026-04-02T20:24:38Z لەند 64458 1571304 wikitext text/x-wiki ڕۆشناگەری مەزهەبێکی فەلسەفی ئيسلاميە کە لە لايەن فەيلەسوفی گەورەی کورد [[شەھابەدین سوھرەوەردی]] دامەزراوە <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=Kamal|first=Muhammad|url=https://books.google.com/books/about/Mulla_Sadra_s_Transcendent_Philosophy.html?hl=no&id=EwB7Zo7lVp0C|title=Mulla Sadra's Transcendent Philosophy|date=2006|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5271-7|language=en}}</ref> بە گشتی فەلسەفەی ڕۆشناگەری باس لەوە دەکات کە ( ناسينی خودايە لە ڕێگەی دۆزينەوە يان لە ئەنجامی ڕوناکييەک کە لە جيهانی هەستپێنەکراوەوە دێتە دەرەوە بۆ ناو عەقڵ ) فەيلەسوفی گەورەی کورد شەهابەدين سوهرەوەردی لە ژێر کاريگەری [[ئیبن سینا]] و [[ئەفلاتوون]] فەلسەفەی ڕۆشناگەری دامەزراند. 0dpdpp5oowudguhh4e6kufq6u9o4ly4 1571310 1571304 2026-04-02T21:00:53Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1571310 wikitext text/x-wiki ڕۆشناگەری مەزهەبێکی فەلسەفی ئيسلاميە کە لە لايەن فەيلەسوفی گەورەی کورد [[شەھابەدین سوھرەوەردی]] دامەزراوە <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=Kamal|first=Muhammad|url=https://books.google.com/books/about/Mulla_Sadra_s_Transcendent_Philosophy.html?hl=no&id=EwB7Zo7lVp0C|title=Mulla Sadra's Transcendent Philosophy|date=2006|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5271-7|language=en}}</ref> بە گشتی فەلسەفەی ڕۆشناگەری باس لەوە دەکات کە ( ناسينی خودايە لە ڕێگەی دۆزينەوە يان لە ئەنجامی ڕوناکييەک کە لە جيهانی هەستپێنەکراوەوە دێتە دەرەوە بۆ ناو عەقڵ ) فەيلەسوفی گەورەی کورد شەهابەدين سوهرەوەردی لە ژێر کاريگەری [[ئیبن سینا]] و [[ئەفلاتوون]] فەلسەفەی ڕۆشناگەری دامەزراند. [[پۆل:مێژووی لۆژیک]] [[پۆل:فەلسەفەی ئیسلامی]] [[پۆل:خواناسی ئیسلامی]] [[پۆل:فەلسەفەی سۆفی]] s7dkyz00yk2nw3i7eh9sw2azil6464g 1571347 1571310 2026-04-02T23:28:26Z Tessla 41338 1571347 wikitext text/x-wiki ڕۆشناگەری مەزهەبێکی فەلسەفی ئيسلاميە کە لە لايەن فەيلەسوفی گەورەی کورد [[شەھابەدین سوھرەوەردی]] دامەزراوە <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=Kamal|first=Muhammad|url=https://books.google.com/books/about/Mulla_Sadra_s_Transcendent_Philosophy.html?hl=no&id=EwB7Zo7lVp0C|title=Mulla Sadra's Transcendent Philosophy|date=2006|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5271-7|language=en}}</ref> بە گشتی فەلسەفەی ڕۆشناگەری باس لەوە دەکات کە ( ناسينی خودايە لە ڕێگەی دۆزينەوە يان لە ئەنجامی ڕوناکييەک کە لە جيهانی هەستپێنەکراوەوە دێتە دەرەوە بۆ ناو عەقڵ ) فەيلەسوفی گەورەی کورد شەهابەدين سوهرەوەردی لە ژێر کاريگەری [[ئیبن سینا]] و [[ئەفلاتوون]] فەلسەفەی ڕۆشناگەری دامەزراند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی لۆژیک]] [[پۆل:فەلسەفەی ئیسلامی]] [[پۆل:خواناسی ئیسلامی]] [[پۆل:فەلسەفەی سۆفی]] 9uvihidbl4ywba3ohnel0e96doclcpf 0 294015 1571319 2026-04-02T21:07:59Z لەند 64458 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73122232|لا تخطيئية]]» دروست کراوە. 1571319 wikitext text/x-wiki {{کەمبەستەر}} بێ هەڵەبوون بە ئينگليزی (Infallibilism) فەلسەفەيەکە کە دەڵێت زانين يان ڕاستی ڕەها دەتوانرێت بە دەست بهێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی هەڵەگەرايیە (Fallibilism). <ref>{{Cite journal |last=Moon |first=Andrew |date=2010-09-17 |title=Warrant does entail truth |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |language=en |volume=184 |issue=3 |pages=287–297 |doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |archive-date=2018-06-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-03-04 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەيە بيروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژيکيان هەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن. svnnkgw8qwfjub39fgyfoas2sypgeh6 1571320 1571319 2026-04-02T21:08:36Z لەند 64458 1571320 wikitext text/x-wiki بێ هەڵەبوون{{کەمبەستەر}} بێ هەڵەبوون بە ئينگليزی (Infallibilism) فەلسەفەيەکە کە دەڵێت زانين يان ڕاستی ڕەها دەتوانرێت بە دەست بهێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی هەڵەگەرايیە (Fallibilism). <ref>{{Cite journal |last=Moon |first=Andrew |date=2010-09-17 |title=Warrant does entail truth |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |language=en |volume=184 |issue=3 |pages=287–297 |doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |archive-date=2018-06-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-03-04 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەيە بيروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژيکيان هەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن. cx19qu2k64k3n2fze7gn11ru4func79 1571321 1571320 2026-04-02T21:09:12Z لەند 64458 1571321 wikitext text/x-wiki {{کەمبەستەر}} بێ هەڵەبوون بە ئينگليزی (Infallibilism) فەلسەفەيەکە کە دەڵێت زانين يان ڕاستی ڕەها دەتوانرێت بە دەست بهێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی هەڵەگەرايیە (Fallibilism). <ref>{{Cite journal |last=Moon |first=Andrew |date=2010-09-17 |title=Warrant does entail truth |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |language=en |volume=184 |issue=3 |pages=287–297 |doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |archive-date=2018-06-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-03-04 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەيە بيروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژيکيان هەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن. svnnkgw8qwfjub39fgyfoas2sypgeh6 1571322 1571321 2026-04-02T21:09:54Z لەند 64458 1571322 wikitext text/x-wiki {{کەمبەستەر}} بێ هەڵەبوون بە ئينگليزی (Infallibilism) فەلسەفەيەکە کە دەڵێت زانين يان ڕاستی ڕەها دەتوانرێت بە دەست بهێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی هەڵەگەرايیە (Fallibilism). <ref>{{Cite journal |last=Moon |first=Andrew |date=2010-09-17 |title=Warrant does entail truth |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |language=en |volume=184 |issue=3 |pages=287–297 |doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |archive-date=2018-06-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-03-04 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەيە بيروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژيکيان هەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن.<hiero> سەرچاوەکان </hiero> l4j5r0coef0duokt0a8l8jsj1egnpw8 1571323 1571322 2026-04-02T21:11:25Z لەند 64458 1571323 wikitext text/x-wiki {{کەمبەستەر}} بێ هەڵەبوون بە ئينگليزی (Infallibilism) فەلسەفەيەکە کە دەڵێت زانين يان ڕاستی ڕەها دەتوانرێت بە دەست بهێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی هەڵەگەرايیە (Fallibilism). <ref>{{Cite journal |last=Moon |first=Andrew |date=2010-09-17 |title=Warrant does entail truth |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |language=en |volume=184 |issue=3 |pages=287–297 |doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |archive-date=2018-06-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-03-04 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەيە بيروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژيکيان هەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن. <big>سەرچاوەکان</big> rp3o2ftpxll4v7lwnnd2rmn7m0py9g0 1571448 1571323 2026-04-03T09:18:49Z Tessla 41338 شائەمراز 1571448 wikitext text/x-wiki {{کەمبەستەر}} '''بێ ھەڵەبوون''' ({{بە ئینگلیزی|Infallibilism}}) فەلسەفەیەکە کە دەڵێت زانین یان ڕاستی ڕەھا دەتوانرێت بە دەست بھێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی ھەڵەگەراییە (Fallibilism).<ref>{{Cite journal |last=Moon |first=Andrew |date=2010-09-17 |title=Warrant does entail truth |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |language=en |volume=184 |issue=3 |pages=287–297 |doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |archive-date=2018-06-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-03-04 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەیە بیروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژیکیان ھەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} biuc9r1iawbu6xs6t8lmizgj48evj43 1571449 1571448 2026-04-03T09:19:08Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[لا تخطيئية]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[بێ ھەڵەبوون]] 1571448 wikitext text/x-wiki {{کەمبەستەر}} '''بێ ھەڵەبوون''' ({{بە ئینگلیزی|Infallibilism}}) فەلسەفەیەکە کە دەڵێت زانین یان ڕاستی ڕەھا دەتوانرێت بە دەست بھێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی ھەڵەگەراییە (Fallibilism).<ref>{{Cite journal |last=Moon |first=Andrew |date=2010-09-17 |title=Warrant does entail truth |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |language=en |volume=184 |issue=3 |pages=287–297 |doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |archive-date=2018-06-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-03-04 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەیە بیروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژیکیان ھەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} biuc9r1iawbu6xs6t8lmizgj48evj43 1571450 1571449 2026-04-03T09:20:03Z Tessla 41338 1571450 wikitext text/x-wiki '''بێ ھەڵەبوون''' ({{بە ئینگلیزی|Infallibilism}}) [[فەلسەفە|فەلسەفەیەکە]] کە دەڵێت زانین یان ڕاستی ڕەھا دەتوانرێت بە دەست بھێنرێ، ئەمەش دژی فەلسەفەی ھەڵەگەراییە (Fallibilism).<ref>{{Cite journal |last=Moon |first=Andrew |date=2010-09-17 |title=Warrant does entail truth |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |journal=Synthese |language=en |volume=184 |issue=3 |pages=287–297 |doi=10.1007/s11229-010-9815-2 |issn=0039-7857 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620231926/https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-010-9815-2 |archive-date=2018-06-20}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشان=http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304061005/http://documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com/9781138793934/A2/Descartes/DescartesInfallibilismCartesiancircle.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2016-03-04 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=documents.routledge-interactive.s3.amazonaws.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Newsletter |ناونیشان=http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171109010440/http://moses.creighton.edu/csrs/news/F96-1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2017-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-04-02 |وێبگە=moses.creighton.edu}}</ref> لەوانەیە بیروباوەڕەکانی تر پاساوی لۆژیکیان ھەبێت، بەڵام تا ئاستێکی دیاریکراوی زانین بەرز نابنەوە، مەگەر بە تەواوەتی دڵنیا نەبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 7lkcf74wurj8ar6uttu4icu10j6p15e 1 294016 1571344 2026-04-02T23:06:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571344 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردنی گشتیی پاکستان ١٩٧٧]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571343 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120227154510/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142 بۆ http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A142 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٠٦، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) dg0zeodledwjugpo606rtznz65oqyoc 3 294017 1571352 2026-04-02T23:31:37Z Tessla 41338 /* سڵاو! */ بەشی نوێ 1571352 wikitext text/x-wiki == سڵاو! == سڵاو لەند، بەخێرھاتیت. وتارەکان لە ویکیپیدیادا دەبێت ناونیشانەکانیانکوردی بن، گەر پرسیارت هەبوو بەمن بڵێ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٣١، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 7eow1302077hd2k4ya4jmlzapzuiaii 1571410 1571352 2026-04-03T01:03:02Z لەند 64458 /* سڵاو! */ وەڵامدانەوە 1571410 wikitext text/x-wiki == سڵاو! == سڵاو لەند، بەخێرھاتیت. وتارەکان لە ویکیپیدیادا دەبێت ناونیشانەکانیانکوردی بن، گەر پرسیارت هەبوو بەمن بڵێ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٣١، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو تێسلا زۆر سپاس بۆ بەخێرهاتنمان داوای لێبردن ئەکەين بيستم بيگۆرم بۆ کوردی بەڵام هەرچيم ئەکرد نە ئەبوو بۆيە ئەوها بە جێم هێشت بيستيشم بيگۆرم بەڵام نەم ئەتوانی دەستم پيا ئەنا نە ئەبوو زۆر سپاس بۆ يارمەتيدانت پرسيارم هەبوو پێت دەڵێم و سوود لە ڤيدۆکانی يوتوبی ويکيپيديای کوردی وەردەگرم [[بەکارھێنەر:لەند|لەند]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:لەند|لێدوان]]) ٠١:٠٣، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ozpgkfpx3vnn56i4d3lotijazcmb9r5 1571451 1571410 2026-04-03T09:21:22Z Tessla 41338 /* سڵاو! */ وەڵامدانەوە 1571451 wikitext text/x-wiki == سڵاو! == سڵاو لەند، بەخێرھاتیت. وتارەکان لە ویکیپیدیادا دەبێت ناونیشانەکانیانکوردی بن، گەر پرسیارت هەبوو بەمن بڵێ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٣١، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو تێسلا زۆر سپاس بۆ بەخێرهاتنمان داوای لێبردن ئەکەين بيستم بيگۆرم بۆ کوردی بەڵام هەرچيم ئەکرد نە ئەبوو بۆيە ئەوها بە جێم هێشت بيستيشم بيگۆرم بەڵام نەم ئەتوانی دەستم پيا ئەنا نە ئەبوو زۆر سپاس بۆ يارمەتيدانت پرسيارم هەبوو پێت دەڵێم و سوود لە ڤيدۆکانی يوتوبی ويکيپيديای کوردی وەردەگرم [[بەکارھێنەر:لەند|لەند]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:لەند|لێدوان]]) ٠١:٠٣، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:لەند|لەند]]: ئەی بژیت! کێشە نییە تا فێر دەبیت و ڕادێیت، من وتارەکەتم چاک کرد، و [[بێ ھەڵەبوون|سەیری ئێرە بکە]]. هیوادارم بەردەوام بن، چیتان ویست بپرسن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢١، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 3u63v8rcetzd37sy2rrtb5965iy5xth 14 294018 1571353 2026-04-02T23:34:03Z Ravan 7844 پەڕەی دروست کرد بە «[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان بەپێی ساڵی ھەڵوەشانەوە]]»ەوە 1571353 wikitext text/x-wiki [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان بەپێی ساڵی ھەڵوەشانەوە]] 5bz6uo30w62by6k8zf2gr9pumk6s0tq 14 294019 1571356 2026-04-02T23:48:17Z Ravan 7844 پەڕەی دروست کرد بە «[[پۆل:کۆلۆنیالیزەکردنی ئەمریکا لە لایەن بەریتانیاوە]]»ەوە 1571356 wikitext text/x-wiki [[پۆل:کۆلۆنیالیزەکردنی ئەمریکا لە لایەن بەریتانیاوە]] sqndndynljec347rjftu4vhso6cssq7 0 294020 1571358 2026-04-02T23:49:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346792689|Space Launch System]]» 1571358 wikitext text/x-wiki The '''Space Launch System''' ('''SLS''') is an American super heavy-lift [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|expendable launch vehicle]] used by [[ناسا|NASA]]. As the primary launch vehicle for the [[بەرنامەی ئارتیمس|Artemis program]], SLS is designed to send the crewed Orion spacecraft on trans-lunar injection trajectories for missions to the Moon. The rocket first launched on 16 November 2022, carrying the uncrewed Artemis I mission. Its first crewed launch was for the [[ئارتێمیس ٢|Artemis II]] lunar flyby on 1 April 2026, becoming the second launch vehicle to carry humans beyond [[خولگەی نزیکی زەوی|low Earth orbit]] (after Saturn V). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] khudag7plw7s37r7u3op2niy47s1ksr 1571360 1571358 2026-04-02T23:50:21Z Tessla 41338 شائەمراز 1571360 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سیستەمی ھەڵدانی بۆشایی (ئێس ئێڵ ئێس)''' بریتییە لە [[سیستمی ھەڵدانی خەرجکراو|ئامرازێکی ھەڵدانی سەرفکراوی]] ئەمریکیی ھەڵگری زۆر قورس کە لەلایەن [[ناسا]] بەکاردێت. وەک ئامرازی سەرەکیی ھەڵدان بۆ [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئارتێمیس]]، ئێس ئێڵ ئێس دیزاین کراوە بۆ ناردنی کەشتیی ئاسمانیی ئۆراینی مرۆڤھەڵگر لەسەر ڕێڕەوەکانی تێپەڕبوونی مانگ بۆ ئەرکەکان بەرەو مانگ. ڕۆکێتەکە یەکەمجار لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھەڵدرا، کە ئەرکی بێ-مرۆڤی ئارتێمیس ١ی ھەڵگرتبوو. یەکەم ھەڵدانی مرۆڤھەڵگری بۆ فڕینی نزیک لە مانگی [[ئارتێمیس ٢]] بوو لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کە بووە دووەم ئامرازی ھەڵدان بۆ ھەڵگرتنی مرۆڤ بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]] (دوای ساتورن ٥).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] cmsnsfdz5ce9cvo7hsb3mf3lo9p8c8w 0 294021 1571363 2026-04-02T23:52:45Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346674325|Super heavy-lift launch vehicle]]» 1571363 wikitext text/x-wiki A '''super heavy-lift launch vehicle''' ('''SHLLV''') is a rocket that can lift a payload of {{Convert|50|metric ton|lb}}<ref name="classes">{{بیرخستنەوەی وێب |last=McConnaughey |first=Paul K. |last2=Femminineo |first2=Mark G. |last3=Koelfgen |first3=Syri J. |last4=Lepsch |first4=Roger A. |last5=Ryan |first5=Richard M. |last6=Taylor |first6=Steven A. |display-authors=1 |ڕێکەوت=November 2010 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324110232/http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=28 February 2016 |لە=Section 1.3 |quote=Small: 0–2 t payloads; Medium: 2–20 t payloads; Heavy: 20–50 t payloads; Super Heavy: > 50 t payloads.}}</ref><ref name="hsf200910">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 2009 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190216063908/https://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 February 2019 |ڕێکەوتی سەردان=28 February 2016 |زنجیرە=Review of U.S. Human Spaceflight Plans Committee |پەڕەکان=64–66 |quote=...the U.S. human spaceflight program will require a heavy-lift launcher ... in the range of 25 to 40 mt ... this strongly favors a minimum heavy-lift capacity of roughly 50 mt....}}</ref> to [[خولگەی نزیکی زەوی|low Earth orbit]] according to the United States, and more than {{Convert|100|metric ton|lb}} by Russia.<ref>{{Cite book|last=Osipov|first=Yury|url=https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|title=Great Russian Encyclopedia|publisher=Great Russian Encyclopedia|year=2004–2017|location=Moscow|access-date=9 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527140116/https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|archive-date=27 May 2021}}</ref> It is the most capable [[مووشەک ھەڵگر|launch vehicle]] classification by mass to orbit, exceeding that of the heavy-lift launch vehicle classification. Crewed lunar and [[فڕینی بۆشاییی نێوھەسارەیی|interplanetary missions]] typically depend on super-heavy launch vehicles. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە l3ewrhkpy8fzrme0xcm37prgwjhdypx 1571366 1571363 2026-04-02T23:53:49Z Tessla 41338 شائەمراز 1571366 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس''' (ئێس ئێچ ئێڵ ئێڵ ڤی) ڕۆکێتێکە کە دەتوانێت بارێکی {{Convert|50|metric ton|lb}}<ref name="classes">{{بیرخستنەوەی وێب |last=McConnaughey |first=Paul K. |last2=Femminineo |first2=Mark G. |last3=Koelfgen |first3=Syri J. |last4=Lepsch |first4=Roger A. |last5=Ryan |first5=Richard M. |last6=Taylor |first6=Steven A. |display-authors=1 |ڕێکەوت=November 2010 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324110232/http://www.nasa.gov/pdf/500393main_TA01-LaunchPropulsion-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=28 February 2016 |لە=Section 1.3 |quote=Small: 0–2 t payloads; Medium: 2–20 t payloads; Heavy: 20–50 t payloads; Super Heavy: > 50 t payloads.}}</ref><ref name="hsf200910">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 2009 |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190216063908/https://www.nasa.gov/pdf/396093main_HSF_Cmte_FinalReport.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 February 2019 |ڕێکەوتی سەردان=28 February 2016 |زنجیرە=Review of U.S. Human Spaceflight Plans Committee |پەڕەکان=64–66 |quote=...the U.S. human spaceflight program will require a heavy-lift launcher … in the range of 25 to 40 mt … this strongly favors a minimum heavy-lift capacity of roughly 50 mt....}}</ref> بۆ [[خولگەی نزیکی زەوی]] بەرز بکاتەوە بەپێی ویلایەتە یەکگرتووەکان، و زیاتر لە {{Convert|100|metric ton|lb}} بەپێی ڕووسیا.<ref>{{Cite book|last=Osipov|first=Yury|url=https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|title=Great Russian Encyclopedia|publisher=Great Russian Encyclopedia|year=2004–2017|location=Moscow|access-date=9 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527140116/https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/3492657|archive-date=27 May 2021}}</ref> ئەوە بەتواناترین پۆلێنکردنی [[مووشەک ھەڵگر|پێڕاگوێزی ھەڵدانە]] بەپێی کێش بۆ خولگە، کە لە پۆلێنکردنی پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری قورس تێدەپەڕێت. ئەرکە مانگییە مرۆڤھەڵگرەکان و [[فڕینی بۆشاییی نێوھەسارەیی|ئەرکە نێوھەسارەیییەکان]] بەزۆری بەندن بە پێڕاگوێزەکانی ھەڵدانی زۆر قورسەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 4ueii944gqr6qing8oic5m7uxcdlkio 14 294022 1571364 2026-04-02T23:52:54Z Ravan 7844 پەڕەی دروست کرد بە «[[پۆل:مێژووییە ئەمریکییەکان بەپێی بابەت]]»ەوە 1571364 wikitext text/x-wiki [[پۆل:مێژووییە ئەمریکییەکان بەپێی بابەت]] exypvzizyvzluj88blb1kqeuwj9orf5 14 294023 1571365 2026-04-02T23:53:23Z Ravan 7844 پەڕەی دروست کرد بە «[[پۆل:مێژووییە ئەمریکییەکان بەپێی بابەت]]»ەوە 1571365 wikitext text/x-wiki [[پۆل:مێژووییە ئەمریکییەکان بەپێی بابەت]] exypvzizyvzluj88blb1kqeuwj9orf5 14 294024 1571368 2026-04-02T23:55:48Z Ravan 7844 پەڕەی دروست کرد بە «[[پۆل:مێژووی کۆلۆنیالیزەکردنی ئەمریکا]]»ەوە 1571368 wikitext text/x-wiki [[پۆل:مێژووی کۆلۆنیالیزەکردنی ئەمریکا]] pk255he97asw822r8ebsitf8upedhmd 0 294025 1571369 2026-04-03T00:01:50Z Ravan 7844 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346716688|St. Augustine, Florida]]» 1571369 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = St. Augustine | native_name = {{native name|es|San Agustín}} | settlement_type = [[City (Florida)|City]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/ | total_width = 300 | align = center | image1 = Aerial view of the Castillo de San Marcos, St. Augustine, FL 2025-05-20.jpg | caption1 = [[Castillo de San Marcos]] | image2 = St. Augustine Lighthouse 1.jpg | caption2 = [[St. Augustine Light]] | image3 = Flagler College, Ponce de Leon Hotel, St. Augustine FL, South courtyard view 20160707 1.jpg | caption3 = [[Flagler College]] | image4 = Alcazar Hotel, St. Augustine, FL, US (21).jpg | caption4 = [[Lightner Museum]] | image5 = Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg | caption5 = [[Cathedral Basilica of St. Augustine]] | image6 = St Aug Alligator Farm sign02.jpg | caption6 = [[St. Augustine Alligator Farm Zoological Park]] | image7 = St Aug old county jail01.jpg | caption7 = [[Old St. Johns County Jail]] }} | image_shield = Coat of arms of Saint Augustine, Florida.svg | shield_alt = | named_for = [[Augustine of Hippo|Saint Augustine of Hippo]] | image_map = St. Johns County Florida Incorporated and Unincorporated areas St. Augustine Highlighted.svg | map_caption = Location in [[St. Johns County, Florida|St. Johns County]] and the U.S. state of [[Florida]] | pushpin_map = USA | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location in the United States <!-- Location ---->| subdivision_type = Country | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name1 = Florida | subdivision_type2 = [[County (United States)|County]] | subdivision_name2 = [[St. Johns County, Florida|St. Johns]] <!-- Government ---->| established_title = Established | established_date = {{start date and age|1565|9|8}} | founder = [[Pedro Menéndez de Avilés]] | government_footnotes = | government_type = [[Council–manager government|Commissioner–manager]] | leader_party = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = <!-- Area ----> | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{cite web|title=2020 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_12.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=October 31, 2021}}</ref> | area_total_sq_mi = 12.85 | area_land_sq_mi = 9.52 | area_water_sq_mi = 3.33 | area_total_km2 = 33.29 | area_land_km2 = 24.66 | area_water_km2 = 8.63 <!-- Population ---->| population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_total = 14329 | population_footnotes = | population_density_sq_mi = 1504.99 | population_density_km2 = 581.05 | population_urban = 91786 | population_metro = <!-- General information ----> | timezone1 = [[Eastern Time Zone|EST]] | utc_offset = &minus;5 | timezone1_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] | utc_offset_DST = &minus;4 | elevation_footnotes = <ref name=gnis/> | elevation_ft = 0 | coordinates = {{coord|29|53|21|N|81|18|15|W|display=it}} | coordinates_footnotes = <ref name=gnis/> <!-- Area/postal codes and others ---->| postal_code_type = [[ZIP Code]]s | postal_code = 32080, 32084, 32085, 32086, 32095, 32082, 32092 | website = {{URL|https://www.citystaug.com}} | footnotes = }} '''سانت ئۆگستین''' شارێکە لە [[ناوەندی شارستان|ناوچەی]] سانت جۆنز لە ویلایەتی فلۆریدا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. دەکەوێتە 40 میل (64&nbsp;km) باشووری ناوەندی شاری [[جاکسۆنڤیل، فلۆریدا|جاکسۆنڤیل]], شارەکە لە [[کەناری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەنارەکانی ئەتڵەسی]] باکووری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدایە. لە ساڵی ١٥٦٥ لەلایەن دانیشتوانی [[ئیسپانیا|ئیسپانیاوە]] دامەزراوە، کۆنترین شوێنی نیشتەجێبوونی بەردەوامە کە لەلایەن ئەوروپییەوە دامەزراوە و ئێستا [[ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تەنیشت یەکترە]] . سانت ئۆگستین بەشێکە لە ناوچەی کەناری یەکەمی فلۆریدا و ناوچەی گەورەی جاکسۆنڤیل . ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ١٤ هەزار و ٣٢٩ کەس بووە، لە کاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ١٢ هەزار و ٩٧٥ کەس بووە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە، کاراکتەری مێژوویی جیاوازی سانت ئۆگستین وایکردووە شارەکە ببێتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. کاستیلۆ دی سان مارکۆس, قەڵای ئیسپانی سەدەی ١٧ی شارەکە، بەردەوامە لە ڕاکێشانی گەشتیاران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Staff |ڕێکەوت=April 10, 2020 |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304162318/https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 4, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 6, 2022 |وێبگە=www.nps.gov}}</ref> شەقامی سانت جۆرج شەقامێکی سەرەکی پیادەیە کە بە ناوچەی ناوەندی شاردا تێدەپەڕێت و زیاتر لە ٣٠ خانووی مێژوویی و شوێنی گەشتیاری لەخۆدەگرێت.<ref name="Brooke2005">{{Cite book|last=Brooke|first=Steven|url=https://books.google.com/books?id=UZRAQ-b7zBsC&pg=PA20|title=The Majesty of St. Augustine|date=2005|publisher=Pelican Publishing|isbn=978-1-4556-0819-5|page=20}}</ref> ئیسپانیا لە ساڵی ١٨١٩ فلۆریدای بە ئەمریکا دا و سانت ئۆگستین وەک یەکێک لە دوو پایتەختی یەک لە دوای یەک لە خاکی فلۆریدا دەستنیشانکرا، ئەوی دیکەیان پێنساکۆلا بوو، لەگەڵ پەسەندکردنی پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨٢١. پاسەوانی نیشتمانی فلۆریدا شارەکەی کردە بارەگای سەرەکی خۆی لە هەمان ساڵدا. حکومەتی خاکی جووڵەی کرد و لە ساڵی ١٨٢٤دا [[تەڵاھاسی|تالاهاسی]] کردە پایتەختی هەمیشەیی فلۆریدا. <ref name="Montès2014">{{Cite book|last=Montès|first=Christian|url=https://books.google.com/books?id=Bi5nAgAAQBAJ&pg=PT132|title=American Capitals: A Historical Geography|publisher=University of Chicago Press|year=2014|isbn=978-0-226-08051-2|page=132}}</ref> سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. <ref name="College1981">{{Cite book|last=Hennesey|first=James J.|url=https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|title=American Catholics: A History of the Roman Catholic Community in the United States: A History of the Roman Catholic Community in the United States|date=December 10, 1981|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-802036-3|location=New York|page=11|access-date=October 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503033358/https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|archive-date=May 3, 2016|url-status=live}}</ref> شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو. [[پەڕگە:Great_house_of_Seloy.jpg|وێنۆک|پێدرۆ مێنێندێز دی ئاڤیلێس دانیشتووانەکەی گواستەوە بۆ گوندی هۆزی سێلۆی لە تیموکوا. سەرۆکەکەیان ماڵی گەورەی پێبەخشین، پێکهاتەیەک کە توانای هەڵگرتنی چەند سەد کەسی هەبوو. لە دەوری ئەم خانووە کۆبوونەوەیە ئیسپانییەکان کانییەکیان هەڵکەند و قەڵایان بۆ زیاد کرد.]] == گەلەری == <div style="text-align:center;"><gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(11).jpg|alt=Bell tower on northeast bastion of the Castillo de San Marcos| تاوەری زەنگ لەسەر قەڵای باکووری ڕۆژهەڵاتی کاستیلۆ دی سان مارکۆس پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(13).jpg|alt=North bastions and wall of the Castillo, looking eastward toward Anastasia Island| قەڵا و دیواری باکووری کاستیلۆ، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بەرەو دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(12).jpg|alt=Seawall south of the Castillo| دیواری دەریایی لە باشووری کاستیلۆ پەڕگە:City_gate.jpg|alt=The city gates of St. Augustine, built in 1808, part of the much older Cubo Line| دەروازەکانی شارەکانی سانت ئۆگستین کە لە ساڵی ١٨٠٨ دروستکراوە، بەشێکە لە هێڵی کوبۆی زۆر کۆنتر پەڕگە:St_Aug_Govt_House_Museum01.jpg|alt=The Government House. East wing of the building dates to the 18th-century structure built on original site of the governor's residence.| ماڵی حکومەت . باڵی ڕۆژهەڵاتی بیناکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێکهاتەی سەدەی ١٨ کە لەسەر شوێنی ڕەسەنی شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار دروستکراوە. <ref name="Kornwolf2002">{{Cite book|last=Kornwolf|first=James D.|url=https://books.google.com/books?id=HybqAAAAMAAJ&q=%22fronting%20on%20the%20plaza%22|title=Architecture and Town Planning in Colonial North America|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2002|isbn=978-0-8018-5986-1|page=87}}</ref> پەڕگە:Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg|alt=Facade of the Roman Catholic Cathedral of St. Augustine| ڕووبەری کاتدراڵی ڕۆمانی کاسۆلیکی سانت ئۆگستین پەڕگە:OurLadyofLaLecheShrine-exterior.jpg|alt=Shrine of Our Lady of La Leche at Mission Nombre de Dios| مەزارگەی خاتوونی لا لێچێ لە میشن نۆمبری دی دیۆس پەڕگە:St_Aug_Mem_Presby_Church02.jpg|alt=Memorial Presbyterian Church| کڵێسای پرێسبیتێری میمۆریال پەڕگە:The_Lightner_Museum.jpg|alt=The former Hotel Alcazar now houses the Lightner Museum and City Hall| ئێستا هۆتێل ئەلکازاری پێشوو مۆزەخانەی لایتنەر و هۆڵی شارەوانی تێدایە پەڕگە:Flagler_College,_Ponce_de_Leon_Hotel,_St._Augustine_FL,_South_courtyard_view_20160707_1.jpg|alt=Flagler College, formerly the Ponce de Leon Hotel| کۆلێژی فلاگلێر, پێشتر هۆتێلی پۆنسێ دی لیۆن بوو پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(16).jpg|alt=Bridge of Lions, looking eastward to Anastasia Island| پردی شێرەکان، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بۆ دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(27).jpg|alt=Tolomato Cemetery| گۆڕستانی تۆلۆماتۆ </gallery></div> == هەروەها سەیری بکە == سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. <ref name="College1981" /> شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو. {{دەروازە|Florida|Cities}} * <nowiki><i id="mwBZc">Gálveztown</i></nowiki> (brig sloop) – کەشتییەک کە ڕۆڵی هەبوو لە هەڵمەتی کەناری کەنداو لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] لە سەردەمی بێرناردۆ دی گالڤێز, و کۆپیەکەی کە بەم دواییە لە ئیسپانیا دروستکرا پێشبینی 450 ساڵەی دامەزراندنی سانت ئۆگستین (1565–2015). * بزووتنەوەی سانت ئۆگستین == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * عەباد و لاسیێرا، ئینیگۆ، "پەیوەندی دیسکبریمێنت، کۆنکیستا ی پۆپۆڕنسی دی لاس و کۆستاس دی لا فلۆریدا" – "ڕیلاسیۆن دی لا فلۆریدا" (١٧٨٥)؛ edición de خوان خۆسێ نیتۆ کالێن و خۆسێ ماریا سانچێز مۆلێدۆ. * کۆلبێرن، دەیڤد، ''گۆڕانی ڕەگەزی و قەیرانی کۆمەڵگا: سانت ئۆگستین، فلۆریدا، ١٨٧٧-١٩٨٠'' (١٩٨٥)، نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا. * * دیگان، کاثلین، ''فۆرت مۆیس: قەڵای ڕەشی ئازادی ئەمریکای کۆلۆنیالیزم'' (١٩٩٥)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * فێربانکس، جۆرج ڕ. (جۆرج ڕەینزفۆرد)، ''مێژوو و شوێنەوارەکانی سانت ئۆگستین، فلۆریدا'' (١٨٨١)، جاکسۆنڤیل، فلۆریدا، هـ.درۆ. * گانۆن، مایکل ڤی.، ''خاچ لە خۆڵدا: کەنیسەی کاسۆلیکی سەرەتایی لە فلۆریدا 1513-1870'' (1965)، گەینزڤیل: چاپخانەکانی زانکۆی فلۆریدا. * گۆڵدشتاین، هۆلی مارکۆڤیتز، " [http://southernspaces.org/2012/st-augustines-slave-market-visual-history "بازاڕی کۆیلە"ی سانت ئۆگستین: مێژوویەکی بینراو] ، ''فەزای باشوور'' ، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢. * گۆردۆن، ئێلسبێس، ''میراتی تەلارسازی کۆلۆنیالی فلۆریدا،'' چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، ٢٠٠٢؛ ''دڵ و ڕۆحی فلۆریدا: شوێنە پیرۆزەکان و تەلارسازی مێژوویی'', چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، 2013 * گراهام، تۆماس، ''بەئاگاهاتنەوەی سانت ئۆگستین'', (1978)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین * هانا، ئەی جەی، ''شازادەیەک لە ناوەڕاستیاندا'' ، (١٩٤٦)، نۆرمان: چاپخانەی زانکۆی ئۆکلاهۆما. * هارڤی، کارێن، ''یەکەم شاری ئەمریکا'' ، (١٩٩٢)، دەریاچەی بوینا ڤیستا، فلۆریدا: بڵاوکراوەکانی گەشتە تایبەتمەندەکان. * هارڤی، کارێن، ''سانت ئۆگستین دەچێتە ناو سەدەی بیست و یەکەمەوە'', (2010), ڤێرجینیا بیچ، ڤێرجینیا: کۆمپانیای دۆنینگ. * لاندەرز، جین، ''کۆمەڵگەی ڕەشپێستەکان لە فلۆریدای ئیسپانی'' (١٩٩٩)، ئۆربانا و شیکاگۆ: چاپخانەی زانکۆی ئیلینۆیس. * لاردنەر، ئەڵقە، ''گەشتەکانی گولیبل'' ، (١٩٢٥)، نیویۆرک: سکریبنەر. * لیۆن، یوجین، ''کۆمپانیای فلۆریدا'', (1976)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * مانوسی، ئەلبێرت، ''مێنێندێز'' ، (١٩٨٣)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. * * مەکارسی، کیڤن (سەرنوسەر)، ''ڕێبەری کتێبی خۆشەویست بۆ فلۆریدا'', (1992)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * نۆلان، دەیڤد، ''پەنجا پێ لە بەهەشتدا: بووژانەوەی فلۆریدا'', (1984)، نیویۆرک: هارکۆرت برایس جۆڤانۆڤیچ. * نۆلان، دەیڤد، ''ماڵەکانی سانت ئۆگستین'', (1995)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * پۆرتێر، کینێس دبلیو، ''سێمینۆلە ڕەشپێستەکان: مێژووی گەلێکی ئازادیخواز'' ، (١٩٩٦)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * ڕینۆڵدز، چارڵز بی (چارڵز بینگهام)، ''پیرۆزی کۆن ئۆگستین، چیرۆکێکی سێ سەدە'', (1893)، سانت ئۆگستین، فلۆریدا ئی ئێچ ڕینۆڵدز. * تۆرچیا، ڕۆبەرت دبلیو، ''کۆلۆنی ونبوو: هونەرمەندەکانی سانت ئۆگستین، ١٩٣٠-١٩٥٠'' ، (٢٠٠١)، سانت ئۆگستین: مۆزەخانەی لایتنەر. * تۆرنەر، گلێنێت تیلی، ''فۆرت مۆز'', (2010)، نیویۆرک: کتێبەکانی ئەبرامز. * کۆمیسیۆنی مافە مەدەنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، 1965. ''جێبەجێکردنی یاسا: ڕاپۆرتێک سەبارەت بە پاراستنی یەکسان لە باشوور'' . واشنتۆن دی سی: نووسینگەی چاپی حکومەت. * وارن، دان ڕ.، ''ئەگەر هەموو هاوینێکی بخایەنێت: مارتن لوتێر کینگ، کەی کەی کەی، و مافەکانی دەوڵەتان لە سانت ئۆگستین، ١٩٦٤'' ، (٢٠٠٨)، توسکالۆسا: چاپخانەی زانکۆی ئەلاباما. * واتەربێری، جان پارکەر (سەرنوسەر)، ''کۆنترین شار'', (1983)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. == بەستەری دەرەکی == === سەرچاوەکانی حکومەت === * [https://www.citystaug.com/ ماڵپەڕی فەرمی شاری سانت ئۆگستین] * [http://www.staugustineport.com/ بەندەری سانت ئۆگستین، ڕێڕەوی ئاو و ناوچەی کەنار دەریا] === میدیای هەواڵی ناوخۆیی === * [http://www.staugustine.com/ ''The St. Augustine Record/staugustine.com''], ڕۆژنامەی چاپکراو و ئۆنلاین ڕۆژانەی شارەکە * [http://www.historiccity.com/ ''هەواڵی شاری مێژوویی''], گۆڤاری هەواڵی ئۆنلاین ڕۆژانە {{Florida}}{{Florida county seats}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} <references /> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]] [[پۆل:شوێنە کەناردەریا ئاوەدانەکانی فلۆریدا لەسەر زریای ئەتڵەسی]] [[پۆل:بارەگاکانی شارستانەکان لە فلۆریدا]] [[پۆل:شارەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] 7tfc1rpf70ein6qzh9isdm0eygopl9q 1571372 1571369 2026-04-03T00:04:24Z Ravan 7844 1571372 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = سانت ئۆگستین، فلۆریدا | native_name = {{native name|es|San Agustín}} | settlement_type = [[شار]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/ | total_width = 300 | align = center | image1 = Aerial view of the Castillo de San Marcos, St. Augustine, FL 2025-05-20.jpg | caption1 = [[Castillo de San Marcos]] | image2 = St. Augustine Lighthouse 1.jpg | caption2 = [[St. Augustine Light]] | image3 = Flagler College, Ponce de Leon Hotel, St. Augustine FL, South courtyard view 20160707 1.jpg | caption3 = [[Flagler College]] | image4 = Alcazar Hotel, St. Augustine, FL, US (21).jpg | caption4 = [[Lightner Museum]] | image5 = Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg | caption5 = [[Cathedral Basilica of St. Augustine]] | image6 = St Aug Alligator Farm sign02.jpg | caption6 = [[St. Augustine Alligator Farm Zoological Park]] | image7 = St Aug old county jail01.jpg | caption7 = [[Old St. Johns County Jail]] }} | image_shield = Coat of arms of Saint Augustine, Florida.svg | shield_alt = | named_for = [[Augustine of Hippo|Saint Augustine of Hippo]] | image_map = St. Johns County Florida Incorporated and Unincorporated areas St. Augustine Highlighted.svg | map_caption = Location in [[St. Johns County, Florida|St. Johns County]] and the U.S. state of [[Florida]] | pushpin_map = USA | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location in the United States <!-- Location ---->| subdivision_type = Country | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name1 = Florida | subdivision_type2 = [[County (United States)|County]] | subdivision_name2 = [[St. Johns County, Florida|St. Johns]] <!-- Government ---->| established_title = Established | established_date = {{start date and age|1565|9|8}} | founder = [[Pedro Menéndez de Avilés]] | government_footnotes = | government_type = [[Council–manager government|Commissioner–manager]] | leader_party = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = <!-- Area ----> | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{cite web|title=2020 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_12.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=October 31, 2021}}</ref> | area_total_sq_mi = 12.85 | area_land_sq_mi = 9.52 | area_water_sq_mi = 3.33 | area_total_km2 = 33.29 | area_land_km2 = 24.66 | area_water_km2 = 8.63 <!-- Population ---->| population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_total = 14329 | population_footnotes = | population_density_sq_mi = 1504.99 | population_density_km2 = 581.05 | population_urban = 91786 | population_metro = <!-- General information ----> | timezone1 = [[Eastern Time Zone|EST]] | utc_offset = &minus;5 | timezone1_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] | utc_offset_DST = &minus;4 | elevation_footnotes = <ref name=gnis/> | elevation_ft = 0 | coordinates = {{coord|29|53|21|N|81|18|15|W|display=it}} | coordinates_footnotes = <ref name=gnis/> <!-- Area/postal codes and others ---->| postal_code_type = [[ZIP Code]]s | postal_code = 32080, 32084, 32085, 32086, 32095, 32082, 32092 | website = {{URL|https://www.citystaug.com}} | footnotes = }} '''سانت ئۆگستین''' شارێکە لە [[ناوەندی شارستان|ناوچەی]] سانت جۆنز لە ویلایەتی فلۆریدا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. دەکەوێتە 40 میل (64&nbsp;km) باشووری ناوەندی شاری [[جاکسۆنڤیل، فلۆریدا|جاکسۆنڤیل]], شارەکە لە [[کەناری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەنارەکانی ئەتڵەسی]] باکووری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدایە. لە ساڵی ١٥٦٥ لەلایەن دانیشتوانی [[ئیسپانیا|ئیسپانیاوە]] دامەزراوە، کۆنترین شوێنی نیشتەجێبوونی بەردەوامە کە لەلایەن ئەوروپییەوە دامەزراوە و ئێستا [[ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تەنیشت یەکترە]] . سانت ئۆگستین بەشێکە لە ناوچەی کەناری یەکەمی فلۆریدا و ناوچەی گەورەی جاکسۆنڤیل . ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ١٤ هەزار و ٣٢٩ کەس بووە، لە کاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ١٢ هەزار و ٩٧٥ کەس بووە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە، کاراکتەری مێژوویی جیاوازی سانت ئۆگستین وایکردووە شارەکە ببێتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. کاستیلۆ دی سان مارکۆس, قەڵای ئیسپانی سەدەی ١٧ی شارەکە، بەردەوامە لە ڕاکێشانی گەشتیاران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Staff |ڕێکەوت=April 10, 2020 |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304162318/https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 4, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 6, 2022 |وێبگە=www.nps.gov}}</ref> شەقامی سانت جۆرج شەقامێکی سەرەکی پیادەیە کە بە ناوچەی ناوەندی شاردا تێدەپەڕێت و زیاتر لە ٣٠ خانووی مێژوویی و شوێنی گەشتیاری لەخۆدەگرێت.<ref name="Brooke2005">{{Cite book|last=Brooke|first=Steven|url=https://books.google.com/books?id=UZRAQ-b7zBsC&pg=PA20|title=The Majesty of St. Augustine|date=2005|publisher=Pelican Publishing|isbn=978-1-4556-0819-5|page=20}}</ref> ئیسپانیا لە ساڵی ١٨١٩ فلۆریدای بە ئەمریکا دا و سانت ئۆگستین وەک یەکێک لە دوو پایتەختی یەک لە دوای یەک لە خاکی فلۆریدا دەستنیشانکرا، ئەوی دیکەیان پێنساکۆلا بوو، لەگەڵ پەسەندکردنی پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨٢١. پاسەوانی نیشتمانی فلۆریدا شارەکەی کردە بارەگای سەرەکی خۆی لە هەمان ساڵدا. حکومەتی خاکی جووڵەی کرد و لە ساڵی ١٨٢٤دا [[تەڵاھاسی|تالاهاسی]] کردە پایتەختی هەمیشەیی فلۆریدا. <ref name="Montès2014">{{Cite book|last=Montès|first=Christian|url=https://books.google.com/books?id=Bi5nAgAAQBAJ&pg=PT132|title=American Capitals: A Historical Geography|publisher=University of Chicago Press|year=2014|isbn=978-0-226-08051-2|page=132}}</ref> سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. <ref name="College1981">{{Cite book|last=Hennesey|first=James J.|url=https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|title=American Catholics: A History of the Roman Catholic Community in the United States: A History of the Roman Catholic Community in the United States|date=December 10, 1981|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-802036-3|location=New York|page=11|access-date=October 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503033358/https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|archive-date=May 3, 2016|url-status=live}}</ref> شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو. [[پەڕگە:Great_house_of_Seloy.jpg|وێنۆک|پێدرۆ مێنێندێز دی ئاڤیلێس دانیشتووانەکەی گواستەوە بۆ گوندی هۆزی سێلۆی لە تیموکوا. سەرۆکەکەیان ماڵی گەورەی پێبەخشین، پێکهاتەیەک کە توانای هەڵگرتنی چەند سەد کەسی هەبوو. لە دەوری ئەم خانووە کۆبوونەوەیە ئیسپانییەکان کانییەکیان هەڵکەند و قەڵایان بۆ زیاد کرد.]] == گەلەری == <div style="text-align:center;"><gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(11).jpg|alt=Bell tower on northeast bastion of the Castillo de San Marcos| تاوەری زەنگ لەسەر قەڵای باکووری ڕۆژهەڵاتی کاستیلۆ دی سان مارکۆس پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(13).jpg|alt=North bastions and wall of the Castillo, looking eastward toward Anastasia Island| قەڵا و دیواری باکووری کاستیلۆ، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بەرەو دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(12).jpg|alt=Seawall south of the Castillo| دیواری دەریایی لە باشووری کاستیلۆ پەڕگە:City_gate.jpg|alt=The city gates of St. Augustine, built in 1808, part of the much older Cubo Line| دەروازەکانی شارەکانی سانت ئۆگستین کە لە ساڵی ١٨٠٨ دروستکراوە، بەشێکە لە هێڵی کوبۆی زۆر کۆنتر پەڕگە:St_Aug_Govt_House_Museum01.jpg|alt=The Government House. East wing of the building dates to the 18th-century structure built on original site of the governor's residence.| ماڵی حکومەت . باڵی ڕۆژهەڵاتی بیناکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێکهاتەی سەدەی ١٨ کە لەسەر شوێنی ڕەسەنی شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار دروستکراوە. <ref name="Kornwolf2002">{{Cite book|last=Kornwolf|first=James D.|url=https://books.google.com/books?id=HybqAAAAMAAJ&q=%22fronting%20on%20the%20plaza%22|title=Architecture and Town Planning in Colonial North America|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2002|isbn=978-0-8018-5986-1|page=87}}</ref> پەڕگە:Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg|alt=Facade of the Roman Catholic Cathedral of St. Augustine| ڕووبەری کاتدراڵی ڕۆمانی کاسۆلیکی سانت ئۆگستین پەڕگە:OurLadyofLaLecheShrine-exterior.jpg|alt=Shrine of Our Lady of La Leche at Mission Nombre de Dios| مەزارگەی خاتوونی لا لێچێ لە میشن نۆمبری دی دیۆس پەڕگە:St_Aug_Mem_Presby_Church02.jpg|alt=Memorial Presbyterian Church| کڵێسای پرێسبیتێری میمۆریال پەڕگە:The_Lightner_Museum.jpg|alt=The former Hotel Alcazar now houses the Lightner Museum and City Hall| ئێستا هۆتێل ئەلکازاری پێشوو مۆزەخانەی لایتنەر و هۆڵی شارەوانی تێدایە پەڕگە:Flagler_College,_Ponce_de_Leon_Hotel,_St._Augustine_FL,_South_courtyard_view_20160707_1.jpg|alt=Flagler College, formerly the Ponce de Leon Hotel| کۆلێژی فلاگلێر, پێشتر هۆتێلی پۆنسێ دی لیۆن بوو پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(16).jpg|alt=Bridge of Lions, looking eastward to Anastasia Island| پردی شێرەکان، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بۆ دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(27).jpg|alt=Tolomato Cemetery| گۆڕستانی تۆلۆماتۆ </gallery></div> == هەروەها سەیری بکە == سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. <ref name="College1981" /> شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو. {{دەروازە|Florida|Cities}} * <nowiki><i id="mwBZc">Gálveztown</i></nowiki> (brig sloop) – کەشتییەک کە ڕۆڵی هەبوو لە هەڵمەتی کەناری کەنداو لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] لە سەردەمی بێرناردۆ دی گالڤێز, و کۆپیەکەی کە بەم دواییە لە ئیسپانیا دروستکرا پێشبینی 450 ساڵەی دامەزراندنی سانت ئۆگستین (1565–2015). * بزووتنەوەی سانت ئۆگستین == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * عەباد و لاسیێرا، ئینیگۆ، "پەیوەندی دیسکبریمێنت، کۆنکیستا ی پۆپۆڕنسی دی لاس و کۆستاس دی لا فلۆریدا" – "ڕیلاسیۆن دی لا فلۆریدا" (١٧٨٥)؛ edición de خوان خۆسێ نیتۆ کالێن و خۆسێ ماریا سانچێز مۆلێدۆ. * کۆلبێرن، دەیڤد، ''گۆڕانی ڕەگەزی و قەیرانی کۆمەڵگا: سانت ئۆگستین، فلۆریدا، ١٨٧٧-١٩٨٠'' (١٩٨٥)، نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا. * * دیگان، کاثلین، ''فۆرت مۆیس: قەڵای ڕەشی ئازادی ئەمریکای کۆلۆنیالیزم'' (١٩٩٥)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * فێربانکس، جۆرج ڕ. (جۆرج ڕەینزفۆرد)، ''مێژوو و شوێنەوارەکانی سانت ئۆگستین، فلۆریدا'' (١٨٨١)، جاکسۆنڤیل، فلۆریدا، هـ.درۆ. * گانۆن، مایکل ڤی.، ''خاچ لە خۆڵدا: کەنیسەی کاسۆلیکی سەرەتایی لە فلۆریدا 1513-1870'' (1965)، گەینزڤیل: چاپخانەکانی زانکۆی فلۆریدا. * گۆڵدشتاین، هۆلی مارکۆڤیتز، " [http://southernspaces.org/2012/st-augustines-slave-market-visual-history "بازاڕی کۆیلە"ی سانت ئۆگستین: مێژوویەکی بینراو] ، ''فەزای باشوور'' ، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢. * گۆردۆن، ئێلسبێس، ''میراتی تەلارسازی کۆلۆنیالی فلۆریدا،'' چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، ٢٠٠٢؛ ''دڵ و ڕۆحی فلۆریدا: شوێنە پیرۆزەکان و تەلارسازی مێژوویی'', چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، 2013 * گراهام، تۆماس، ''بەئاگاهاتنەوەی سانت ئۆگستین'', (1978)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین * هانا، ئەی جەی، ''شازادەیەک لە ناوەڕاستیاندا'' ، (١٩٤٦)، نۆرمان: چاپخانەی زانکۆی ئۆکلاهۆما. * هارڤی، کارێن، ''یەکەم شاری ئەمریکا'' ، (١٩٩٢)، دەریاچەی بوینا ڤیستا، فلۆریدا: بڵاوکراوەکانی گەشتە تایبەتمەندەکان. * هارڤی، کارێن، ''سانت ئۆگستین دەچێتە ناو سەدەی بیست و یەکەمەوە'', (2010), ڤێرجینیا بیچ، ڤێرجینیا: کۆمپانیای دۆنینگ. * لاندەرز، جین، ''کۆمەڵگەی ڕەشپێستەکان لە فلۆریدای ئیسپانی'' (١٩٩٩)، ئۆربانا و شیکاگۆ: چاپخانەی زانکۆی ئیلینۆیس. * لاردنەر، ئەڵقە، ''گەشتەکانی گولیبل'' ، (١٩٢٥)، نیویۆرک: سکریبنەر. * لیۆن، یوجین، ''کۆمپانیای فلۆریدا'', (1976)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * مانوسی، ئەلبێرت، ''مێنێندێز'' ، (١٩٨٣)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. * * مەکارسی، کیڤن (سەرنوسەر)، ''ڕێبەری کتێبی خۆشەویست بۆ فلۆریدا'', (1992)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * نۆلان، دەیڤد، ''پەنجا پێ لە بەهەشتدا: بووژانەوەی فلۆریدا'', (1984)، نیویۆرک: هارکۆرت برایس جۆڤانۆڤیچ. * نۆلان، دەیڤد، ''ماڵەکانی سانت ئۆگستین'', (1995)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * پۆرتێر، کینێس دبلیو، ''سێمینۆلە ڕەشپێستەکان: مێژووی گەلێکی ئازادیخواز'' ، (١٩٩٦)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * ڕینۆڵدز، چارڵز بی (چارڵز بینگهام)، ''پیرۆزی کۆن ئۆگستین، چیرۆکێکی سێ سەدە'', (1893)، سانت ئۆگستین، فلۆریدا ئی ئێچ ڕینۆڵدز. * تۆرچیا، ڕۆبەرت دبلیو، ''کۆلۆنی ونبوو: هونەرمەندەکانی سانت ئۆگستین، ١٩٣٠-١٩٥٠'' ، (٢٠٠١)، سانت ئۆگستین: مۆزەخانەی لایتنەر. * تۆرنەر، گلێنێت تیلی، ''فۆرت مۆز'', (2010)، نیویۆرک: کتێبەکانی ئەبرامز. * کۆمیسیۆنی مافە مەدەنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، 1965. ''جێبەجێکردنی یاسا: ڕاپۆرتێک سەبارەت بە پاراستنی یەکسان لە باشوور'' . واشنتۆن دی سی: نووسینگەی چاپی حکومەت. * وارن، دان ڕ.، ''ئەگەر هەموو هاوینێکی بخایەنێت: مارتن لوتێر کینگ، کەی کەی کەی، و مافەکانی دەوڵەتان لە سانت ئۆگستین، ١٩٦٤'' ، (٢٠٠٨)، توسکالۆسا: چاپخانەی زانکۆی ئەلاباما. * واتەربێری، جان پارکەر (سەرنوسەر)، ''کۆنترین شار'', (1983)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. == بەستەری دەرەکی == === سەرچاوەکانی حکومەت === * [https://www.citystaug.com/ ماڵپەڕی فەرمی شاری سانت ئۆگستین] * [http://www.staugustineport.com/ بەندەری سانت ئۆگستین، ڕێڕەوی ئاو و ناوچەی کەنار دەریا] === میدیای هەواڵی ناوخۆیی === * [http://www.staugustine.com/ ''The St. Augustine Record/staugustine.com''], ڕۆژنامەی چاپکراو و ئۆنلاین ڕۆژانەی شارەکە * [http://www.historiccity.com/ ''هەواڵی شاری مێژوویی''], گۆڤاری هەواڵی ئۆنلاین ڕۆژانە {{Florida}}{{Florida county seats}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} <references /> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]] [[پۆل:شوێنە کەناردەریا ئاوەدانەکانی فلۆریدا لەسەر زریای ئەتڵەسی]] [[پۆل:بارەگاکانی شارستانەکان لە فلۆریدا]] [[پۆل:شارەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] b0bov7fwwgyxu9ht0weuk023t7czokh 1571378 1571372 2026-04-03T00:10:45Z Ravan 7844 1571378 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = سانت ئۆگستین، فلۆریدا | native_name = {{native name|es|San Agustín}} | settlement_type = [[شار]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/ | total_width = 300 | align = center | image1 = Aerial view of the Castillo de San Marcos, St. Augustine, FL 2025-05-20.jpg | caption1 = [[Castillo de San Marcos]] | image2 = St. Augustine Lighthouse 1.jpg | caption2 = [[St. Augustine Light]] | image3 = Flagler College, Ponce de Leon Hotel, St. Augustine FL, South courtyard view 20160707 1.jpg | caption3 = [[Flagler College]] | image4 = Alcazar Hotel, St. Augustine, FL, US (21).jpg | caption4 = [[Lightner Museum]] | image5 = Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg | caption5 = [[Cathedral Basilica of St. Augustine]] | image6 = St Aug Alligator Farm sign02.jpg | caption6 = [[St. Augustine Alligator Farm Zoological Park]] | image7 = St Aug old county jail01.jpg | caption7 = [[Old St. Johns County Jail]] }} | image_shield = Coat of arms of Saint Augustine, Florida.svg | shield_alt = | named_for = [[Augustine of Hippo|Saint Augustine of Hippo]] | image_map = St. Johns County Florida Incorporated and Unincorporated areas St. Augustine Highlighted.svg | map_caption = Location in [[St. Johns County, Florida|St. Johns County]] and the U.S. state of [[Florida]] | pushpin_map = USA | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location in the United States <!-- Location ---->| subdivision_type = Country | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name1 = Florida | subdivision_type2 = [[County (United States)|County]] | subdivision_name2 = [[St. Johns County, Florida|St. Johns]] <!-- Government ---->| established_title = Established | established_date = {{start date and age|1565|9|8}} | founder = [[Pedro Menéndez de Avilés]] | government_footnotes = | government_type = [[Council–manager government|Commissioner–manager]] | leader_party = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = <!-- Area ----> | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{cite web|title=2020 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_12.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=October 31, 2021}}</ref> | area_total_sq_mi = 12.85 | area_land_sq_mi = 9.52 | area_water_sq_mi = 3.33 | area_total_km2 = 33.29 | area_land_km2 = 24.66 | area_water_km2 = 8.63 <!-- Population ---->| population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_total = 14329 | population_footnotes = | population_density_sq_mi = 1504.99 | population_density_km2 = 581.05 | population_urban = 91786 | population_metro = <!-- General information ----> | timezone1 = [[Eastern Time Zone|EST]] | utc_offset = &minus;5 | timezone1_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] | utc_offset_DST = &minus;4 | elevation_footnotes = <ref name=gnis/> | elevation_ft = 0 | coordinates = {{coord|29|53|21|N|81|18|15|W|display=it}} | coordinates_footnotes = <ref name=gnis/> <!-- Area/postal codes and others ---->| postal_code_type = [[ZIP Code]]s | postal_code = 32080, 32084, 32085, 32086, 32095, 32082, 32092 | website = {{URL|https://www.citystaug.com}} | footnotes = }} '''سانت ئۆگستین''' شارێکە لە [[ناوەندی شارستان|ناوچەی]] سانت جۆنز لە ویلایەتی فلۆریدا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. دەکەوێتە 40 میل (64&nbsp;km) باشووری ناوەندی شاری [[جاکسۆنڤیل، فلۆریدا|جاکسۆنڤیل]], شارەکە لە [[کەناری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەنارەکانی ئەتڵەسی]] باکووری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدایە. لە ساڵی ١٥٦٥ لەلایەن دانیشتوانی [[ئیسپانیا|ئیسپانیاوە]] دامەزراوە، کۆنترین شوێنی نیشتەجێبوونی بەردەوامە کە لەلایەن ئەوروپییەوە دامەزراوە و ئێستا [[ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تەنیشت یەکترە]]. سانت ئۆگستین بەشێکە لە ناوچەی کەناری یەکەمی فلۆریدا و ناوچەی گەورەی جاکسۆنڤیل. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ١٤ هەزار و ٣٢٩ کەس بووە، لە کاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ١٢ هەزار و ٩٧٥ کەس بووە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە، کاراکتەری مێژوویی جیاوازی سانت ئۆگستین وایکردووە شارەکە ببێتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. کاستیلۆ دی سان مارکۆس, قەڵای ئیسپانی سەدەی ١٧ی شارەکە، بەردەوامە لە ڕاکێشانی گەشتیاران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Staff |ڕێکەوت=April 10, 2020 |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304162318/https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 4, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 6, 2022 |وێبگە=www.nps.gov}}</ref> شەقامی سانت جۆرج شەقامێکی سەرەکی پیادەیە کە بە ناوچەی ناوەندی شاردا تێدەپەڕێت و زیاتر لە ٣٠ خانووی مێژوویی و شوێنی گەشتیاری لەخۆدەگرێت.<ref name="Brooke2005">{{Cite book|last=Brooke|first=Steven|url=https://books.google.com/books?id=UZRAQ-b7zBsC&pg=PA20|title=The Majesty of St. Augustine|date=2005|publisher=Pelican Publishing|isbn=978-1-4556-0819-5|page=20}}</ref> ئیسپانیا لە ساڵی ١٨١٩ فلۆریدای بە ئەمریکا دا و سانت ئۆگستین وەک یەکێک لە دوو پایتەختی یەک لە دوای یەک لە خاکی فلۆریدا دەستنیشانکرا، ئەوی دیکەیان پێنساکۆلا بوو، لەگەڵ پەسەندکردنی پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨٢١. پاسەوانی نیشتمانی فلۆریدا شارەکەی کردە بارەگای سەرەکی خۆی لە هەمان ساڵدا. حکومەتی خاکی جووڵەی کرد و لە ساڵی ١٨٢٤دا [[تەڵاھاسی|تالاهاسی]] کردە پایتەختی هەمیشەیی فلۆریدا. <ref name="Montès2014">{{Cite book|last=Montès|first=Christian|url=https://books.google.com/books?id=Bi5nAgAAQBAJ&pg=PT132|title=American Capitals: A Historical Geography|publisher=University of Chicago Press|year=2014|isbn=978-0-226-08051-2|page=132}}</ref> سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. <ref name="College1981">{{Cite book|last=Hennesey|first=James J.|url=https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|title=American Catholics: A History of the Roman Catholic Community in the United States: A History of the Roman Catholic Community in the United States|date=December 10, 1981|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-802036-3|location=New York|page=11|access-date=October 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503033358/https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|archive-date=May 3, 2016|url-status=live}}</ref> شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو. [[پەڕگە:Great_house_of_Seloy.jpg|وێنۆک|پێدرۆ مێنێندێز دی ئاڤیلێس دانیشتووانەکەی گواستەوە بۆ گوندی هۆزی سێلۆی لە تیموکوا. سەرۆکەکەیان ماڵی گەورەی پێبەخشین، پێکهاتەیەک کە توانای هەڵگرتنی چەند سەد کەسی هەبوو. لە دەوری ئەم خانووە کۆبوونەوەیە ئیسپانییەکان کانییەکیان هەڵکەند و قەڵایان بۆ زیاد کرد.]] == گەلەری == <div style="text-align:center;"><gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(11).jpg|alt=Bell tower on northeast bastion of the Castillo de San Marcos| تاوەری زەنگ لەسەر قەڵای باکووری ڕۆژهەڵاتی کاستیلۆ دی سان مارکۆس پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(13).jpg|alt=North bastions and wall of the Castillo, looking eastward toward Anastasia Island| قەڵا و دیواری باکووری کاستیلۆ، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بەرەو دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(12).jpg|alt=Seawall south of the Castillo| دیواری دەریایی لە باشووری کاستیلۆ پەڕگە:City_gate.jpg|alt=The city gates of St. Augustine, built in 1808, part of the much older Cubo Line| دەروازەکانی شارەکانی سانت ئۆگستین کە لە ساڵی ١٨٠٨ دروستکراوە، بەشێکە لە هێڵی کوبۆی زۆر کۆنتر پەڕگە:St_Aug_Govt_House_Museum01.jpg|alt=The Government House. East wing of the building dates to the 18th-century structure built on original site of the governor's residence.| ماڵی حکومەت. باڵی ڕۆژهەڵاتی بیناکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێکهاتەی سەدەی ١٨ کە لەسەر شوێنی ڕەسەنی شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار دروستکراوە. <ref name="Kornwolf2002">{{Cite book|last=Kornwolf|first=James D.|url=https://books.google.com/books?id=HybqAAAAMAAJ&q=%22fronting%20on%20the%20plaza%22|title=Architecture and Town Planning in Colonial North America|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2002|isbn=978-0-8018-5986-1|page=87}}</ref> پەڕگە:Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg|alt=Facade of the Roman Catholic Cathedral of St. Augustine| ڕووبەری کاتدراڵی ڕۆمانی کاسۆلیکی سانت ئۆگستین پەڕگە:OurLadyofLaLecheShrine-exterior.jpg|alt=Shrine of Our Lady of La Leche at Mission Nombre de Dios| مەزارگەی خاتوونی لا لێچێ لە میشن نۆمبری دی دیۆس پەڕگە:St_Aug_Mem_Presby_Church02.jpg|alt=Memorial Presbyterian Church| کڵێسای پرێسبیتێری میمۆریال پەڕگە:The_Lightner_Museum.jpg|alt=The former Hotel Alcazar now houses the Lightner Museum and City Hall| ئێستا هۆتێل ئەلکازاری پێشوو مۆزەخانەی لایتنەر و هۆڵی شارەوانی تێدایە پەڕگە:Flagler_College,_Ponce_de_Leon_Hotel,_St._Augustine_FL,_South_courtyard_view_20160707_1.jpg|alt=Flagler College, formerly the Ponce de Leon Hotel| کۆلێژی فلاگلێر, پێشتر هۆتێلی پۆنسێ دی لیۆن بوو پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(16).jpg|alt=Bridge of Lions, looking eastward to Anastasia Island| پردی شێرەکان، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بۆ دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(27).jpg|alt=Tolomato Cemetery| گۆڕستانی تۆلۆماتۆ </gallery></div> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Florida|Cities}} * <nowiki><i id="mwBZc">Gálveztown</i></nowiki> (brig sloop) – کەشتییەک کە ڕۆڵی هەبوو لە هەڵمەتی کەناری کەنداو لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] لە سەردەمی بێرناردۆ دی گالڤێز, و کۆپیەکەی کە بەم دواییە لە ئیسپانیا دروستکرا پێشبینی 450 ساڵەی دامەزراندنی سانت ئۆگستین (1565–2015). * بزووتنەوەی سانت ئۆگستین == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * عەباد و لاسیێرا، ئینیگۆ، "پەیوەندی دیسکبریمێنت، کۆنکیستا ی پۆپۆڕنسی دی لاس و کۆستاس دی لا فلۆریدا" – "ڕیلاسیۆن دی لا فلۆریدا" (١٧٨٥)؛ edición de خوان خۆسێ نیتۆ کالێن و خۆسێ ماریا سانچێز مۆلێدۆ. * کۆلبێرن، دەیڤد، ''گۆڕانی ڕەگەزی و قەیرانی کۆمەڵگا: سانت ئۆگستین، فلۆریدا، ١٨٧٧-١٩٨٠'' (١٩٨٥)، نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا. * * دیگان، کاثلین، ''فۆرت مۆیس: قەڵای ڕەشی ئازادی ئەمریکای کۆلۆنیالیزم'' (١٩٩٥)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * فێربانکس، جۆرج ڕ. (جۆرج ڕەینزفۆرد)، ''مێژوو و شوێنەوارەکانی سانت ئۆگستین، فلۆریدا'' (١٨٨١)، جاکسۆنڤیل، فلۆریدا، هـ.درۆ. * گانۆن، مایکل ڤی.، ''خاچ لە خۆڵدا: کەنیسەی کاسۆلیکی سەرەتایی لە فلۆریدا 1513-1870'' (1965)، گەینزڤیل: چاپخانەکانی زانکۆی فلۆریدا. * گۆڵدشتاین، هۆلی مارکۆڤیتز، " [http://southernspaces.org/2012/st-augustines-slave-market-visual-history "بازاڕی کۆیلە"ی سانت ئۆگستین: مێژوویەکی بینراو] ، ''فەزای باشوور'' ، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢. * گۆردۆن، ئێلسبێس، ''میراتی تەلارسازی کۆلۆنیالی فلۆریدا،'' چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، ٢٠٠٢؛ ''دڵ و ڕۆحی فلۆریدا: شوێنە پیرۆزەکان و تەلارسازی مێژوویی'', چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، 2013 * گراهام، تۆماس، ''بەئاگاهاتنەوەی سانت ئۆگستین'', (1978)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین * هانا، ئەی جەی، ''شازادەیەک لە ناوەڕاستیاندا'' ، (١٩٤٦)، نۆرمان: چاپخانەی زانکۆی ئۆکلاهۆما. * هارڤی، کارێن، ''یەکەم شاری ئەمریکا'' ، (١٩٩٢)، دەریاچەی بوینا ڤیستا، فلۆریدا: بڵاوکراوەکانی گەشتە تایبەتمەندەکان. * هارڤی، کارێن، ''سانت ئۆگستین دەچێتە ناو سەدەی بیست و یەکەمەوە'', (2010), ڤێرجینیا بیچ، ڤێرجینیا: کۆمپانیای دۆنینگ. * لاندەرز، جین، ''کۆمەڵگەی ڕەشپێستەکان لە فلۆریدای ئیسپانی'' (١٩٩٩)، ئۆربانا و شیکاگۆ: چاپخانەی زانکۆی ئیلینۆیس. * لاردنەر، ئەڵقە، ''گەشتەکانی گولیبل'' ، (١٩٢٥)، نیویۆرک: سکریبنەر. * لیۆن، یوجین، ''کۆمپانیای فلۆریدا'', (1976)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * مانوسی، ئەلبێرت، ''مێنێندێز'' ، (١٩٨٣)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. * * مەکارسی، کیڤن (سەرنوسەر)، ''ڕێبەری کتێبی خۆشەویست بۆ فلۆریدا'', (1992)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * نۆلان، دەیڤد، ''پەنجا پێ لە بەهەشتدا: بووژانەوەی فلۆریدا'', (1984)، نیویۆرک: هارکۆرت برایس جۆڤانۆڤیچ. * نۆلان، دەیڤد، ''ماڵەکانی سانت ئۆگستین'', (1995)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * پۆرتێر، کینێس دبلیو، ''سێمینۆلە ڕەشپێستەکان: مێژووی گەلێکی ئازادیخواز'' ، (١٩٩٦)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * ڕینۆڵدز، چارڵز بی (چارڵز بینگهام)، ''پیرۆزی کۆن ئۆگستین، چیرۆکێکی سێ سەدە'', (1893)، سانت ئۆگستین، فلۆریدا ئی ئێچ ڕینۆڵدز. * تۆرچیا، ڕۆبەرت دبلیو، ''کۆلۆنی ونبوو: هونەرمەندەکانی سانت ئۆگستین، ١٩٣٠-١٩٥٠'' ، (٢٠٠١)، سانت ئۆگستین: مۆزەخانەی لایتنەر. * تۆرنەر، گلێنێت تیلی، ''فۆرت مۆز'', (2010)، نیویۆرک: کتێبەکانی ئەبرامز. * کۆمیسیۆنی مافە مەدەنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، 1965. ''جێبەجێکردنی یاسا: ڕاپۆرتێک سەبارەت بە پاراستنی یەکسان لە باشوور''. واشنتۆن دی سی: نووسینگەی چاپی حکومەت. * وارن، دان ڕ.، ''ئەگەر هەموو هاوینێکی بخایەنێت: مارتن لوتێر کینگ، کەی کەی کەی، و مافەکانی دەوڵەتان لە سانت ئۆگستین، ١٩٦٤'' ، (٢٠٠٨)، توسکالۆسا: چاپخانەی زانکۆی ئەلاباما. * واتەربێری، جان پارکەر (سەرنوسەر)، ''کۆنترین شار'', (1983)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. == بەستەری دەرەکی == === سەرچاوەکانی حکومەت === * [https://www.citystaug.com/ ماڵپەڕی فەرمی شاری سانت ئۆگستین] * [http://www.staugustineport.com/ بەندەری سانت ئۆگستین، ڕێڕەوی ئاو و ناوچەی کەنار دەریا] === میدیای هەواڵی ناوخۆیی === * [http://www.staugustine.com/ ''The St. Augustine Record/staugustine.com''], ڕۆژنامەی چاپکراو و ئۆنلاین ڕۆژانەی شارەکە * [http://www.historiccity.com/ ''هەواڵی شاری مێژوویی''], گۆڤاری هەواڵی ئۆنلاین ڕۆژانە {{Florida}}{{Florida county seats}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} <references /> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]] [[پۆل:شوێنە کەناردەریا ئاوەدانەکانی فلۆریدا لەسەر زریای ئەتڵەسی]] [[پۆل:بارەگاکانی شارستانەکان لە فلۆریدا]] [[پۆل:شارەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] rq2x77j84dv5fb8okn3xx1x5clxhc9u 1571380 1571378 2026-04-03T00:11:34Z Ravan 7844 /* بەستەری دەرەکی */ 1571380 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = سانت ئۆگستین، فلۆریدا | native_name = {{native name|es|San Agustín}} | settlement_type = [[شار]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/ | total_width = 300 | align = center | image1 = Aerial view of the Castillo de San Marcos, St. Augustine, FL 2025-05-20.jpg | caption1 = [[Castillo de San Marcos]] | image2 = St. Augustine Lighthouse 1.jpg | caption2 = [[St. Augustine Light]] | image3 = Flagler College, Ponce de Leon Hotel, St. Augustine FL, South courtyard view 20160707 1.jpg | caption3 = [[Flagler College]] | image4 = Alcazar Hotel, St. Augustine, FL, US (21).jpg | caption4 = [[Lightner Museum]] | image5 = Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg | caption5 = [[Cathedral Basilica of St. Augustine]] | image6 = St Aug Alligator Farm sign02.jpg | caption6 = [[St. Augustine Alligator Farm Zoological Park]] | image7 = St Aug old county jail01.jpg | caption7 = [[Old St. Johns County Jail]] }} | image_shield = Coat of arms of Saint Augustine, Florida.svg | shield_alt = | named_for = [[Augustine of Hippo|Saint Augustine of Hippo]] | image_map = St. Johns County Florida Incorporated and Unincorporated areas St. Augustine Highlighted.svg | map_caption = Location in [[St. Johns County, Florida|St. Johns County]] and the U.S. state of [[Florida]] | pushpin_map = USA | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location in the United States <!-- Location ---->| subdivision_type = Country | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name1 = Florida | subdivision_type2 = [[County (United States)|County]] | subdivision_name2 = [[St. Johns County, Florida|St. Johns]] <!-- Government ---->| established_title = Established | established_date = {{start date and age|1565|9|8}} | founder = [[Pedro Menéndez de Avilés]] | government_footnotes = | government_type = [[Council–manager government|Commissioner–manager]] | leader_party = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = <!-- Area ----> | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{cite web|title=2020 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_12.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=October 31, 2021}}</ref> | area_total_sq_mi = 12.85 | area_land_sq_mi = 9.52 | area_water_sq_mi = 3.33 | area_total_km2 = 33.29 | area_land_km2 = 24.66 | area_water_km2 = 8.63 <!-- Population ---->| population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_total = 14329 | population_footnotes = | population_density_sq_mi = 1504.99 | population_density_km2 = 581.05 | population_urban = 91786 | population_metro = <!-- General information ----> | timezone1 = [[Eastern Time Zone|EST]] | utc_offset = &minus;5 | timezone1_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] | utc_offset_DST = &minus;4 | elevation_footnotes = <ref name=gnis/> | elevation_ft = 0 | coordinates = {{coord|29|53|21|N|81|18|15|W|display=it}} | coordinates_footnotes = <ref name=gnis/> <!-- Area/postal codes and others ---->| postal_code_type = [[ZIP Code]]s | postal_code = 32080, 32084, 32085, 32086, 32095, 32082, 32092 | website = {{URL|https://www.citystaug.com}} | footnotes = }} '''سانت ئۆگستین''' شارێکە لە [[ناوەندی شارستان|ناوچەی]] سانت جۆنز لە ویلایەتی فلۆریدا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. دەکەوێتە 40 میل (64&nbsp;km) باشووری ناوەندی شاری [[جاکسۆنڤیل، فلۆریدا|جاکسۆنڤیل]], شارەکە لە [[کەناری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەنارەکانی ئەتڵەسی]] باکووری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدایە. لە ساڵی ١٥٦٥ لەلایەن دانیشتوانی [[ئیسپانیا|ئیسپانیاوە]] دامەزراوە، کۆنترین شوێنی نیشتەجێبوونی بەردەوامە کە لەلایەن ئەوروپییەوە دامەزراوە و ئێستا [[ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تەنیشت یەکترە]]. سانت ئۆگستین بەشێکە لە ناوچەی کەناری یەکەمی فلۆریدا و ناوچەی گەورەی جاکسۆنڤیل. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ١٤ هەزار و ٣٢٩ کەس بووە، لە کاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ١٢ هەزار و ٩٧٥ کەس بووە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە، کاراکتەری مێژوویی جیاوازی سانت ئۆگستین وایکردووە شارەکە ببێتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. کاستیلۆ دی سان مارکۆس, قەڵای ئیسپانی سەدەی ١٧ی شارەکە، بەردەوامە لە ڕاکێشانی گەشتیاران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Staff |ڕێکەوت=April 10, 2020 |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304162318/https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 4, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 6, 2022 |وێبگە=www.nps.gov}}</ref> شەقامی سانت جۆرج شەقامێکی سەرەکی پیادەیە کە بە ناوچەی ناوەندی شاردا تێدەپەڕێت و زیاتر لە ٣٠ خانووی مێژوویی و شوێنی گەشتیاری لەخۆدەگرێت.<ref name="Brooke2005">{{Cite book|last=Brooke|first=Steven|url=https://books.google.com/books?id=UZRAQ-b7zBsC&pg=PA20|title=The Majesty of St. Augustine|date=2005|publisher=Pelican Publishing|isbn=978-1-4556-0819-5|page=20}}</ref> ئیسپانیا لە ساڵی ١٨١٩ فلۆریدای بە ئەمریکا دا و سانت ئۆگستین وەک یەکێک لە دوو پایتەختی یەک لە دوای یەک لە خاکی فلۆریدا دەستنیشانکرا، ئەوی دیکەیان پێنساکۆلا بوو، لەگەڵ پەسەندکردنی پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨٢١. پاسەوانی نیشتمانی فلۆریدا شارەکەی کردە بارەگای سەرەکی خۆی لە هەمان ساڵدا. حکومەتی خاکی جووڵەی کرد و لە ساڵی ١٨٢٤دا [[تەڵاھاسی|تالاهاسی]] کردە پایتەختی هەمیشەیی فلۆریدا. <ref name="Montès2014">{{Cite book|last=Montès|first=Christian|url=https://books.google.com/books?id=Bi5nAgAAQBAJ&pg=PT132|title=American Capitals: A Historical Geography|publisher=University of Chicago Press|year=2014|isbn=978-0-226-08051-2|page=132}}</ref> سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. <ref name="College1981">{{Cite book|last=Hennesey|first=James J.|url=https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|title=American Catholics: A History of the Roman Catholic Community in the United States: A History of the Roman Catholic Community in the United States|date=December 10, 1981|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-802036-3|location=New York|page=11|access-date=October 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503033358/https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|archive-date=May 3, 2016|url-status=live}}</ref> شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو. [[پەڕگە:Great_house_of_Seloy.jpg|وێنۆک|پێدرۆ مێنێندێز دی ئاڤیلێس دانیشتووانەکەی گواستەوە بۆ گوندی هۆزی سێلۆی لە تیموکوا. سەرۆکەکەیان ماڵی گەورەی پێبەخشین، پێکهاتەیەک کە توانای هەڵگرتنی چەند سەد کەسی هەبوو. لە دەوری ئەم خانووە کۆبوونەوەیە ئیسپانییەکان کانییەکیان هەڵکەند و قەڵایان بۆ زیاد کرد.]] == گەلەری == <div style="text-align:center;"><gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(11).jpg|alt=Bell tower on northeast bastion of the Castillo de San Marcos| تاوەری زەنگ لەسەر قەڵای باکووری ڕۆژهەڵاتی کاستیلۆ دی سان مارکۆس پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(13).jpg|alt=North bastions and wall of the Castillo, looking eastward toward Anastasia Island| قەڵا و دیواری باکووری کاستیلۆ، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بەرەو دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(12).jpg|alt=Seawall south of the Castillo| دیواری دەریایی لە باشووری کاستیلۆ پەڕگە:City_gate.jpg|alt=The city gates of St. Augustine, built in 1808, part of the much older Cubo Line| دەروازەکانی شارەکانی سانت ئۆگستین کە لە ساڵی ١٨٠٨ دروستکراوە، بەشێکە لە هێڵی کوبۆی زۆر کۆنتر پەڕگە:St_Aug_Govt_House_Museum01.jpg|alt=The Government House. East wing of the building dates to the 18th-century structure built on original site of the governor's residence.| ماڵی حکومەت. باڵی ڕۆژهەڵاتی بیناکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێکهاتەی سەدەی ١٨ کە لەسەر شوێنی ڕەسەنی شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار دروستکراوە. <ref name="Kornwolf2002">{{Cite book|last=Kornwolf|first=James D.|url=https://books.google.com/books?id=HybqAAAAMAAJ&q=%22fronting%20on%20the%20plaza%22|title=Architecture and Town Planning in Colonial North America|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2002|isbn=978-0-8018-5986-1|page=87}}</ref> پەڕگە:Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg|alt=Facade of the Roman Catholic Cathedral of St. Augustine| ڕووبەری کاتدراڵی ڕۆمانی کاسۆلیکی سانت ئۆگستین پەڕگە:OurLadyofLaLecheShrine-exterior.jpg|alt=Shrine of Our Lady of La Leche at Mission Nombre de Dios| مەزارگەی خاتوونی لا لێچێ لە میشن نۆمبری دی دیۆس پەڕگە:St_Aug_Mem_Presby_Church02.jpg|alt=Memorial Presbyterian Church| کڵێسای پرێسبیتێری میمۆریال پەڕگە:The_Lightner_Museum.jpg|alt=The former Hotel Alcazar now houses the Lightner Museum and City Hall| ئێستا هۆتێل ئەلکازاری پێشوو مۆزەخانەی لایتنەر و هۆڵی شارەوانی تێدایە پەڕگە:Flagler_College,_Ponce_de_Leon_Hotel,_St._Augustine_FL,_South_courtyard_view_20160707_1.jpg|alt=Flagler College, formerly the Ponce de Leon Hotel| کۆلێژی فلاگلێر, پێشتر هۆتێلی پۆنسێ دی لیۆن بوو پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(16).jpg|alt=Bridge of Lions, looking eastward to Anastasia Island| پردی شێرەکان، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بۆ دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(27).jpg|alt=Tolomato Cemetery| گۆڕستانی تۆلۆماتۆ </gallery></div> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Florida|Cities}} * <nowiki><i id="mwBZc">Gálveztown</i></nowiki> (brig sloop) – کەشتییەک کە ڕۆڵی هەبوو لە هەڵمەتی کەناری کەنداو لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] لە سەردەمی بێرناردۆ دی گالڤێز, و کۆپیەکەی کە بەم دواییە لە ئیسپانیا دروستکرا پێشبینی 450 ساڵەی دامەزراندنی سانت ئۆگستین (1565–2015). * بزووتنەوەی سانت ئۆگستین == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * عەباد و لاسیێرا، ئینیگۆ، "پەیوەندی دیسکبریمێنت، کۆنکیستا ی پۆپۆڕنسی دی لاس و کۆستاس دی لا فلۆریدا" – "ڕیلاسیۆن دی لا فلۆریدا" (١٧٨٥)؛ edición de خوان خۆسێ نیتۆ کالێن و خۆسێ ماریا سانچێز مۆلێدۆ. * کۆلبێرن، دەیڤد، ''گۆڕانی ڕەگەزی و قەیرانی کۆمەڵگا: سانت ئۆگستین، فلۆریدا، ١٨٧٧-١٩٨٠'' (١٩٨٥)، نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا. * * دیگان، کاثلین، ''فۆرت مۆیس: قەڵای ڕەشی ئازادی ئەمریکای کۆلۆنیالیزم'' (١٩٩٥)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * فێربانکس، جۆرج ڕ. (جۆرج ڕەینزفۆرد)، ''مێژوو و شوێنەوارەکانی سانت ئۆگستین، فلۆریدا'' (١٨٨١)، جاکسۆنڤیل، فلۆریدا، هـ.درۆ. * گانۆن، مایکل ڤی.، ''خاچ لە خۆڵدا: کەنیسەی کاسۆلیکی سەرەتایی لە فلۆریدا 1513-1870'' (1965)، گەینزڤیل: چاپخانەکانی زانکۆی فلۆریدا. * گۆڵدشتاین، هۆلی مارکۆڤیتز، " [http://southernspaces.org/2012/st-augustines-slave-market-visual-history "بازاڕی کۆیلە"ی سانت ئۆگستین: مێژوویەکی بینراو] ، ''فەزای باشوور'' ، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢. * گۆردۆن، ئێلسبێس، ''میراتی تەلارسازی کۆلۆنیالی فلۆریدا،'' چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، ٢٠٠٢؛ ''دڵ و ڕۆحی فلۆریدا: شوێنە پیرۆزەکان و تەلارسازی مێژوویی'', چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، 2013 * گراهام، تۆماس، ''بەئاگاهاتنەوەی سانت ئۆگستین'', (1978)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین * هانا، ئەی جەی، ''شازادەیەک لە ناوەڕاستیاندا'' ، (١٩٤٦)، نۆرمان: چاپخانەی زانکۆی ئۆکلاهۆما. * هارڤی، کارێن، ''یەکەم شاری ئەمریکا'' ، (١٩٩٢)، دەریاچەی بوینا ڤیستا، فلۆریدا: بڵاوکراوەکانی گەشتە تایبەتمەندەکان. * هارڤی، کارێن، ''سانت ئۆگستین دەچێتە ناو سەدەی بیست و یەکەمەوە'', (2010), ڤێرجینیا بیچ، ڤێرجینیا: کۆمپانیای دۆنینگ. * لاندەرز، جین، ''کۆمەڵگەی ڕەشپێستەکان لە فلۆریدای ئیسپانی'' (١٩٩٩)، ئۆربانا و شیکاگۆ: چاپخانەی زانکۆی ئیلینۆیس. * لاردنەر، ئەڵقە، ''گەشتەکانی گولیبل'' ، (١٩٢٥)، نیویۆرک: سکریبنەر. * لیۆن، یوجین، ''کۆمپانیای فلۆریدا'', (1976)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * مانوسی، ئەلبێرت، ''مێنێندێز'' ، (١٩٨٣)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. * * مەکارسی، کیڤن (سەرنوسەر)، ''ڕێبەری کتێبی خۆشەویست بۆ فلۆریدا'', (1992)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * نۆلان، دەیڤد، ''پەنجا پێ لە بەهەشتدا: بووژانەوەی فلۆریدا'', (1984)، نیویۆرک: هارکۆرت برایس جۆڤانۆڤیچ. * نۆلان، دەیڤد، ''ماڵەکانی سانت ئۆگستین'', (1995)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * پۆرتێر، کینێس دبلیو، ''سێمینۆلە ڕەشپێستەکان: مێژووی گەلێکی ئازادیخواز'' ، (١٩٩٦)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * ڕینۆڵدز، چارڵز بی (چارڵز بینگهام)، ''پیرۆزی کۆن ئۆگستین، چیرۆکێکی سێ سەدە'', (1893)، سانت ئۆگستین، فلۆریدا ئی ئێچ ڕینۆڵدز. * تۆرچیا، ڕۆبەرت دبلیو، ''کۆلۆنی ونبوو: هونەرمەندەکانی سانت ئۆگستین، ١٩٣٠-١٩٥٠'' ، (٢٠٠١)، سانت ئۆگستین: مۆزەخانەی لایتنەر. * تۆرنەر، گلێنێت تیلی، ''فۆرت مۆز'', (2010)، نیویۆرک: کتێبەکانی ئەبرامز. * کۆمیسیۆنی مافە مەدەنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، 1965. ''جێبەجێکردنی یاسا: ڕاپۆرتێک سەبارەت بە پاراستنی یەکسان لە باشوور''. واشنتۆن دی سی: نووسینگەی چاپی حکومەت. * وارن، دان ڕ.، ''ئەگەر هەموو هاوینێکی بخایەنێت: مارتن لوتێر کینگ، کەی کەی کەی، و مافەکانی دەوڵەتان لە سانت ئۆگستین، ١٩٦٤'' ، (٢٠٠٨)، توسکالۆسا: چاپخانەی زانکۆی ئەلاباما. * واتەربێری، جان پارکەر (سەرنوسەر)، ''کۆنترین شار'', (1983)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. == بەستەری دەرەکی == === سەرچاوەکانی حکومەت === * [https://www.citystaug.com/ ماڵپەڕی فەرمی شاری سانت ئۆگستین] * [http://www.staugustineport.com/ بەندەری سانت ئۆگستین، ڕێڕەوی ئاو و ناوچەی کەنار دەریا] === میدیای هەواڵی ناوخۆیی === * [http://www.staugustine.com/ ''The St. Augustine Record/staugustine.com''], ڕۆژنامەی چاپکراو و ئۆنلاین ڕۆژانەی شارەکە * [http://www.historiccity.com/ ''هەواڵی شاری مێژوویی''], گۆڤاری هەواڵی ئۆنلاین ڕۆژانە {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} <references /> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]] [[پۆل:شوێنە کەناردەریا ئاوەدانەکانی فلۆریدا لەسەر زریای ئەتڵەسی]] [[پۆل:بارەگاکانی شارستانەکان لە فلۆریدا]] [[پۆل:شارەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] gq4ppox23onmc0nsj796hkuukjhcfu9 1571383 1571380 2026-04-03T00:13:49Z Ravan 7844 /* ئاماژەکان */ 1571383 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = سانت ئۆگستین، فلۆریدا | native_name = {{native name|es|San Agustín}} | settlement_type = [[شار]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | | perrow = 1/2/2/ | total_width = 300 | align = center | image1 = Aerial view of the Castillo de San Marcos, St. Augustine, FL 2025-05-20.jpg | caption1 = [[Castillo de San Marcos]] | image2 = St. Augustine Lighthouse 1.jpg | caption2 = [[St. Augustine Light]] | image3 = Flagler College, Ponce de Leon Hotel, St. Augustine FL, South courtyard view 20160707 1.jpg | caption3 = [[Flagler College]] | image4 = Alcazar Hotel, St. Augustine, FL, US (21).jpg | caption4 = [[Lightner Museum]] | image5 = Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg | caption5 = [[Cathedral Basilica of St. Augustine]] | image6 = St Aug Alligator Farm sign02.jpg | caption6 = [[St. Augustine Alligator Farm Zoological Park]] | image7 = St Aug old county jail01.jpg | caption7 = [[Old St. Johns County Jail]] }} | image_shield = Coat of arms of Saint Augustine, Florida.svg | shield_alt = | named_for = [[Augustine of Hippo|Saint Augustine of Hippo]] | image_map = St. Johns County Florida Incorporated and Unincorporated areas St. Augustine Highlighted.svg | map_caption = Location in [[St. Johns County, Florida|St. Johns County]] and the U.S. state of [[Florida]] | pushpin_map = USA | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location in the United States <!-- Location ---->| subdivision_type = Country | subdivision_name = United States | subdivision_type1 = [[U.S. state|State]] | subdivision_name1 = Florida | subdivision_type2 = [[County (United States)|County]] | subdivision_name2 = [[St. Johns County, Florida|St. Johns]] <!-- Government ---->| established_title = Established | established_date = {{start date and age|1565|9|8}} | founder = [[Pedro Menéndez de Avilés]] | government_footnotes = | government_type = [[Council–manager government|Commissioner–manager]] | leader_party = | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = <!-- Area ----> | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2020">{{cite web|title=2020 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2020_Gazetteer/2020_gaz_place_12.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=October 31, 2021}}</ref> | area_total_sq_mi = 12.85 | area_land_sq_mi = 9.52 | area_water_sq_mi = 3.33 | area_total_km2 = 33.29 | area_land_km2 = 24.66 | area_water_km2 = 8.63 <!-- Population ---->| population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_total = 14329 | population_footnotes = | population_density_sq_mi = 1504.99 | population_density_km2 = 581.05 | population_urban = 91786 | population_metro = <!-- General information ----> | timezone1 = [[Eastern Time Zone|EST]] | utc_offset = &minus;5 | timezone1_DST = [[Eastern Time Zone|EDT]] | utc_offset_DST = &minus;4 | elevation_footnotes = <ref name=gnis/> | elevation_ft = 0 | coordinates = {{coord|29|53|21|N|81|18|15|W|display=it}} | coordinates_footnotes = <ref name=gnis/> <!-- Area/postal codes and others ---->| postal_code_type = [[ZIP Code]]s | postal_code = 32080, 32084, 32085, 32086, 32095, 32082, 32092 | website = {{URL|https://www.citystaug.com}} | footnotes = }} '''سانت ئۆگستین''' شارێکە لە [[ناوەندی شارستان|ناوچەی]] سانت جۆنز لە ویلایەتی فلۆریدا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. دەکەوێتە 40 میل (64&nbsp;km) باشووری ناوەندی شاری [[جاکسۆنڤیل، فلۆریدا|جاکسۆنڤیل]], شارەکە لە [[کەناری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەنارەکانی ئەتڵەسی]] باکووری ڕۆژهەڵاتی فلۆریدایە. لە ساڵی ١٥٦٥ لەلایەن دانیشتوانی [[ئیسپانیا|ئیسپانیاوە]] دامەزراوە، کۆنترین شوێنی نیشتەجێبوونی بەردەوامە کە لەلایەن ئەوروپییەوە دامەزراوە و ئێستا [[ویلایەتە یەکگرتووە پێکلکاوەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تەنیشت یەکترە]]. سانت ئۆگستین بەشێکە لە ناوچەی کەناری یەکەمی فلۆریدا و ناوچەی گەورەی جاکسۆنڤیل. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ١٤ هەزار و ٣٢٩ کەس بووە، لە کاتێکدا لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠دا ١٢ هەزار و ٩٧٥ کەس بووە. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمەوە، کاراکتەری مێژوویی جیاوازی سانت ئۆگستین وایکردووە شارەکە ببێتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. کاستیلۆ دی سان مارکۆس, قەڵای ئیسپانی سەدەی ١٧ی شارەکە، بەردەوامە لە ڕاکێشانی گەشتیاران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Staff |ڕێکەوت=April 10, 2020 |ناونیشان=https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304162318/https://www.nps.gov/foma/learn/nature/coquina.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 4, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 6, 2022 |وێبگە=www.nps.gov}}</ref> شەقامی سانت جۆرج شەقامێکی سەرەکی پیادەیە کە بە ناوچەی ناوەندی شاردا تێدەپەڕێت و زیاتر لە ٣٠ خانووی مێژوویی و شوێنی گەشتیاری لەخۆدەگرێت.<ref name="Brooke2005">{{Cite book|last=Brooke|first=Steven|url=https://books.google.com/books?id=UZRAQ-b7zBsC&pg=PA20|title=The Majesty of St. Augustine|date=2005|publisher=Pelican Publishing|isbn=978-1-4556-0819-5|page=20}}</ref> ئیسپانیا لە ساڵی ١٨١٩ فلۆریدای بە ئەمریکا دا و سانت ئۆگستین وەک یەکێک لە دوو پایتەختی یەک لە دوای یەک لە خاکی فلۆریدا دەستنیشانکرا، ئەوی دیکەیان پێنساکۆلا بوو، لەگەڵ پەسەندکردنی پەیماننامەی ئادەمز-ئۆنیس لە ساڵی ١٨٢١. پاسەوانی نیشتمانی فلۆریدا شارەکەی کردە بارەگای سەرەکی خۆی لە هەمان ساڵدا. حکومەتی خاکی جووڵەی کرد و لە ساڵی ١٨٢٤دا [[تەڵاھاسی|تالاهاسی]] کردە پایتەختی هەمیشەیی فلۆریدا. <ref name="Montès2014">{{Cite book|last=Montès|first=Christian|url=https://books.google.com/books?id=Bi5nAgAAQBAJ&pg=PT132|title=American Capitals: A Historical Geography|publisher=University of Chicago Press|year=2014|isbn=978-0-226-08051-2|page=132}}</ref> سانت ئۆگستین لە ٨ی ئەیلوولی ١٥٦٥ لەلایەن دەریاوانی ئیسپانی پێدرۆ مێنێندێز دی ئەڤیلێس کە یەکەم حاکمی فلۆریدا بوو دامەزراوە. ناوی ئەو شارۆچکەیەی ''ناوە سان ئاگوستین'' ، چونکە کەشتییەکانی کە دانیشتووان و سەرباز و پێداویستییەکانی ئیسپانیایان هەڵگرتبوو، بۆ یەکەمجار یازدە ڕۆژ پێشتر لە ٢٨ی ئاب، ڕۆژی جەژنی [[ئۆگەستین|سانت ئۆگستین،]] زەوییان لە فلۆریدا بینیبوو. <ref name="College1981">{{Cite book|last=Hennesey|first=James J.|url=https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|title=American Catholics: A History of the Roman Catholic Community in the United States: A History of the Roman Catholic Community in the United States|date=December 10, 1981|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-802036-3|location=New York|page=11|access-date=October 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503033358/https://books.google.com/books?id=tAjuDMetOYcC&pg=PA11|archive-date=May 3, 2016|url-status=live}}</ref> شارەکە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ وەک پایتەختی فلۆریدای ئیسپانیا کاری کردووە. لە ساڵی ١٧٦٣ بووە پایتەختی [[فلۆریدای ڕۆژھەڵات|فلۆریدای ڕۆژهەڵاتی بەریتانیا]] و دوای پەیماننامەی ڤێرسای لە ساڵی ١٧٨٣ لە سەردەمی دووەمی ئیسپانیادا وەک پایتەخت بەردەوام بوو. [[پەڕگە:Great_house_of_Seloy.jpg|وێنۆک|پێدرۆ مێنێندێز دی ئاڤیلێس دانیشتووانەکەی گواستەوە بۆ گوندی هۆزی سێلۆی لە تیموکوا. سەرۆکەکەیان ماڵی گەورەی پێبەخشین، پێکهاتەیەک کە توانای هەڵگرتنی چەند سەد کەسی هەبوو. لە دەوری ئەم خانووە کۆبوونەوەیە ئیسپانییەکان کانییەکیان هەڵکەند و قەڵایان بۆ زیاد کرد.]] == گەلەری == <div style="text-align:center;"><gallery mode="packed" heights="180"> پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(11).jpg|alt=Bell tower on northeast bastion of the Castillo de San Marcos| تاوەری زەنگ لەسەر قەڵای باکووری ڕۆژهەڵاتی کاستیلۆ دی سان مارکۆس پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(13).jpg|alt=North bastions and wall of the Castillo, looking eastward toward Anastasia Island| قەڵا و دیواری باکووری کاستیلۆ، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بەرەو دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(12).jpg|alt=Seawall south of the Castillo| دیواری دەریایی لە باشووری کاستیلۆ پەڕگە:City_gate.jpg|alt=The city gates of St. Augustine, built in 1808, part of the much older Cubo Line| دەروازەکانی شارەکانی سانت ئۆگستین کە لە ساڵی ١٨٠٨ دروستکراوە، بەشێکە لە هێڵی کوبۆی زۆر کۆنتر پەڕگە:St_Aug_Govt_House_Museum01.jpg|alt=The Government House. East wing of the building dates to the 18th-century structure built on original site of the governor's residence.| ماڵی حکومەت. باڵی ڕۆژهەڵاتی بیناکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێکهاتەی سەدەی ١٨ کە لەسەر شوێنی ڕەسەنی شوێنی نیشتەجێبوونی پارێزگار دروستکراوە. <ref name="Kornwolf2002">{{Cite book|last=Kornwolf|first=James D.|url=https://books.google.com/books?id=HybqAAAAMAAJ&q=%22fronting%20on%20the%20plaza%22|title=Architecture and Town Planning in Colonial North America|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2002|isbn=978-0-8018-5986-1|page=87}}</ref> پەڕگە:Facade_of_Cathedral_of_St._Augustine.jpg|alt=Facade of the Roman Catholic Cathedral of St. Augustine| ڕووبەری کاتدراڵی ڕۆمانی کاسۆلیکی سانت ئۆگستین پەڕگە:OurLadyofLaLecheShrine-exterior.jpg|alt=Shrine of Our Lady of La Leche at Mission Nombre de Dios| مەزارگەی خاتوونی لا لێچێ لە میشن نۆمبری دی دیۆس پەڕگە:St_Aug_Mem_Presby_Church02.jpg|alt=Memorial Presbyterian Church| کڵێسای پرێسبیتێری میمۆریال پەڕگە:The_Lightner_Museum.jpg|alt=The former Hotel Alcazar now houses the Lightner Museum and City Hall| ئێستا هۆتێل ئەلکازاری پێشوو مۆزەخانەی لایتنەر و هۆڵی شارەوانی تێدایە پەڕگە:Flagler_College,_Ponce_de_Leon_Hotel,_St._Augustine_FL,_South_courtyard_view_20160707_1.jpg|alt=Flagler College, formerly the Ponce de Leon Hotel| کۆلێژی فلاگلێر, پێشتر هۆتێلی پۆنسێ دی لیۆن بوو پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(16).jpg|alt=Bridge of Lions, looking eastward to Anastasia Island| پردی شێرەکان، کە سەیری ڕۆژهەڵات دەکات بۆ دوورگەی ئەناستاسیا پەڕگە:Saint_Augustine,Florida,USA._-_panoramio_(27).jpg|alt=Tolomato Cemetery| گۆڕستانی تۆلۆماتۆ </gallery></div> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Florida|Cities}} * <nowiki><i id="mwBZc">Gálveztown</i></nowiki> (brig sloop) – کەشتییەک کە ڕۆڵی هەبوو لە هەڵمەتی کەناری کەنداو لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا|جەنگی شۆڕشی ئەمریکا]] لە سەردەمی بێرناردۆ دی گالڤێز, و کۆپیەکەی کە بەم دواییە لە ئیسپانیا دروستکرا پێشبینی 450 ساڵەی دامەزراندنی سانت ئۆگستین (1565–2015). * بزووتنەوەی سانت ئۆگستین == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * عەباد و لاسیێرا، ئینیگۆ، "پەیوەندی دیسکبریمێنت، کۆنکیستا ی پۆپۆڕنسی دی لاس و کۆستاس دی لا فلۆریدا" – "ڕیلاسیۆن دی لا فلۆریدا" (١٧٨٥)؛ edición de خوان خۆسێ نیتۆ کالێن و خۆسێ ماریا سانچێز مۆلێدۆ. * کۆلبێرن، دەیڤد، ''گۆڕانی ڕەگەزی و قەیرانی کۆمەڵگا: سانت ئۆگستین، فلۆریدا، ١٨٧٧-١٩٨٠'' (١٩٨٥)، نیویۆرک: چاپخانەی زانکۆی کۆڵۆمبیا. * * دیگان، کاثلین، ''فۆرت مۆیس: قەڵای ڕەشی ئازادی ئەمریکای کۆلۆنیالیزم'' (١٩٩٥)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * فێربانکس، جۆرج ڕ. (جۆرج ڕەینزفۆرد)، ''مێژوو و شوێنەوارەکانی سانت ئۆگستین، فلۆریدا'' (١٨٨١)، جاکسۆنڤیل، فلۆریدا، هـ.درۆ. * گانۆن، مایکل ڤی.، ''خاچ لە خۆڵدا: کەنیسەی کاسۆلیکی سەرەتایی لە فلۆریدا 1513-1870'' (1965)، گەینزڤیل: چاپخانەکانی زانکۆی فلۆریدا. * گۆڵدشتاین، هۆلی مارکۆڤیتز، " [http://southernspaces.org/2012/st-augustines-slave-market-visual-history "بازاڕی کۆیلە"ی سانت ئۆگستین: مێژوویەکی بینراو] ، ''فەزای باشوور'' ، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢. * گۆردۆن، ئێلسبێس، ''میراتی تەلارسازی کۆلۆنیالی فلۆریدا،'' چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، ٢٠٠٢؛ ''دڵ و ڕۆحی فلۆریدا: شوێنە پیرۆزەکان و تەلارسازی مێژوویی'', چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا، 2013 * گراهام، تۆماس، ''بەئاگاهاتنەوەی سانت ئۆگستین'', (1978)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین * هانا، ئەی جەی، ''شازادەیەک لە ناوەڕاستیاندا'' ، (١٩٤٦)، نۆرمان: چاپخانەی زانکۆی ئۆکلاهۆما. * هارڤی، کارێن، ''یەکەم شاری ئەمریکا'' ، (١٩٩٢)، دەریاچەی بوینا ڤیستا، فلۆریدا: بڵاوکراوەکانی گەشتە تایبەتمەندەکان. * هارڤی، کارێن، ''سانت ئۆگستین دەچێتە ناو سەدەی بیست و یەکەمەوە'', (2010), ڤێرجینیا بیچ، ڤێرجینیا: کۆمپانیای دۆنینگ. * لاندەرز، جین، ''کۆمەڵگەی ڕەشپێستەکان لە فلۆریدای ئیسپانی'' (١٩٩٩)، ئۆربانا و شیکاگۆ: چاپخانەی زانکۆی ئیلینۆیس. * لاردنەر، ئەڵقە، ''گەشتەکانی گولیبل'' ، (١٩٢٥)، نیویۆرک: سکریبنەر. * لیۆن، یوجین، ''کۆمپانیای فلۆریدا'', (1976)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * مانوسی، ئەلبێرت، ''مێنێندێز'' ، (١٩٨٣)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. * * مەکارسی، کیڤن (سەرنوسەر)، ''ڕێبەری کتێبی خۆشەویست بۆ فلۆریدا'', (1992)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * نۆلان، دەیڤد، ''پەنجا پێ لە بەهەشتدا: بووژانەوەی فلۆریدا'', (1984)، نیویۆرک: هارکۆرت برایس جۆڤانۆڤیچ. * نۆلان، دەیڤد، ''ماڵەکانی سانت ئۆگستین'', (1995)، ساراسۆتا، فلۆریدا: چاپخانەی ئەناناس. * پۆرتێر، کینێس دبلیو، ''سێمینۆلە ڕەشپێستەکان: مێژووی گەلێکی ئازادیخواز'' ، (١٩٩٦)، گەینزڤیل: چاپخانەی زانکۆی فلۆریدا. * ڕینۆڵدز، چارڵز بی (چارڵز بینگهام)، ''پیرۆزی کۆن ئۆگستین، چیرۆکێکی سێ سەدە'', (1893)، سانت ئۆگستین، فلۆریدا ئی ئێچ ڕینۆڵدز. * تۆرچیا، ڕۆبەرت دبلیو، ''کۆلۆنی ونبوو: هونەرمەندەکانی سانت ئۆگستین، ١٩٣٠-١٩٥٠'' ، (٢٠٠١)، سانت ئۆگستین: مۆزەخانەی لایتنەر. * تۆرنەر، گلێنێت تیلی، ''فۆرت مۆز'', (2010)، نیویۆرک: کتێبەکانی ئەبرامز. * کۆمیسیۆنی مافە مەدەنییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، 1965. ''جێبەجێکردنی یاسا: ڕاپۆرتێک سەبارەت بە پاراستنی یەکسان لە باشوور''. واشنتۆن دی سی: نووسینگەی چاپی حکومەت. * وارن، دان ڕ.، ''ئەگەر هەموو هاوینێکی بخایەنێت: مارتن لوتێر کینگ، کەی کەی کەی، و مافەکانی دەوڵەتان لە سانت ئۆگستین، ١٩٦٤'' ، (٢٠٠٨)، توسکالۆسا: چاپخانەی زانکۆی ئەلاباما. * واتەربێری، جان پارکەر (سەرنوسەر)، ''کۆنترین شار'', (1983)، کۆمەڵەی مێژوویی سانت ئۆگستین. == بەستەری دەرەکی == === سەرچاوەکانی حکومەت === * [https://www.citystaug.com/ ماڵپەڕی فەرمی شاری سانت ئۆگستین] * [http://www.staugustineport.com/ بەندەری سانت ئۆگستین، ڕێڕەوی ئاو و ناوچەی کەنار دەریا] === میدیای هەواڵی ناوخۆیی === * [http://www.staugustine.com/ ''The St. Augustine Record/staugustine.com''], ڕۆژنامەی چاپکراو و ئۆنلاین ڕۆژانەی شارەکە * [http://www.historiccity.com/ ''هەواڵی شاری مێژوویی''], گۆڤاری هەواڵی ئۆنلاین ڕۆژانە {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} <references /> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٥٦٥]] [[پۆل:شوێنە کەناردەریا ئاوەدانەکانی فلۆریدا لەسەر زریای ئەتڵەسی]] [[پۆل:بارەگاکانی شارستانەکان لە فلۆریدا]] [[پۆل:شارەکانی فلۆریدا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] ry83q6ivmwxgwfpxjf4rknfbp74bf0x 0 294026 1571371 2026-04-03T00:04:17Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345952648|Sea Dragon (rocket)]]» 1571371 wikitext text/x-wiki The '''Sea Dragon''' was a 1962 conceptualized design study for a reusable two-stage sea-launched orbital [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس|super heavy-lift launch vehicle]]. The project was led by Robert Truax while working at Aerojet, one of a number of designs he created that were to be launched by floating the rocket in the ocean. Although there was some interest at both [[ناسا|NASA]] and Todd Shipyards, the project was not implemented. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] pw4kyy6fc4rtwswa422f2jxmprz68id 1571375 1571371 2026-04-03T00:08:04Z Tessla 41338 شائەمراز 1571375 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} سی دراگۆن دیزاینێکی چەمکیی توێژینەوەی ساڵی ١٩٦٢ بوو بۆ [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس]]ی خولگەییی دوو-قۆناغی لە دەریاوە ھەڵدراو و دووبارە بەکارھێنەرەوە. پڕۆژەکە لەلایەن ڕۆبێرت تروواکسەوە سەرکردایەتی دەکرا لەکاتی کارکردنی لە ئایرۆجێت، کە یەکێک بوو لەو ژمارە دیزاینەی کە دروستی کردبوون و بڕیار بوو بە سەرئاوخستنی مووشەکەکە لە ئۆقیانووسدا ھەڵبدرێن. ھەرچەندە ھەندێک حەز لەلایەن ھەردوو [[ناسا]] و تۆد شیپیاردز ھەبوو، بەڵام پڕۆژەکە جێبەجێ نەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ڕۆکێتسازی]] g7dgjwbjzxzm4i5qa4te2t6hmugcytw 0 294027 1571373 2026-04-03T00:06:29Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1320517704|Robert Truax]]» 1571373 wikitext text/x-wiki Captain '''Robert C. Truax''' ([[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|USN]]) (September 3, 1917 – September 17, 2010) was an American [[ئەندازیاریی ھەوابۆشایی|rocket engineer]] in the [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|United States Navy]], and companies such as Aerojet and Truax Engineering, which he founded. Truax was a proponent of low-cost rocket engine and vehicle designs.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 September 2010 |ناونیشان=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120911153710/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 11, 2012}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b0o8g3h5dyyejxoaaqnk9ux79zhav1y 1571374 1571373 2026-04-03T00:07:16Z Tessla 41338 شائەمراز 1571374 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت تروواکس''' کاپتن '''ڕۆبێرت سی تروواکس''' ([[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|یوو ئێس ئێن]]) (٣ی ئەیلوولی ١٩١٧ – ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠) ئەندازیارێکی مووشەکی ئەمریکی بوو لە [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، و کۆمپانیاکانی وەک ئایرۆجێت و تروواکس ئینجینیرینگ، کە خۆی دایمەزراندبوون. تروواکس لایەنگری دیزاینەکانی مەکینەی مووشەک و [[پێڕاگوێز]]ی کەم-تێچوو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=21 September 2010 |ناونیشان=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120911153710/http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=31673 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 11, 2012}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پارێزەرانی بۆشایی ئاسمان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e01poy5ijhh2a4tkn2a0qojwxisij8b 0 294028 1571376 2026-04-03T00:09:02Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1331660559|Nova (NASA rocket)]]» 1571376 wikitext text/x-wiki '''Nova''' was a series of [[ناسا|NASA]]'s rocket designs that were proposed both before and after the Saturn V rocket used in the [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|Apollo program]]. Nova was NASA's first large launcher proposed in 1958, for missions similar to what Saturn V was subsequently used for. The Nova and Saturn V designs closely mirrored each other in basic concept, power, size, and function. Differences were minor but practical, and the Saturn was ultimately selected for the Apollo program, largely because it would reuse existing facilities to a greater extent and could make it to the pad somewhat earlier. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 5yc6guoflxi2qn8tnoyhp04fmpjrq2u 1571377 1571376 2026-04-03T00:09:41Z Tessla 41338 شائەمراز 1571377 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''نۆڤا''' زنجیرەیەک لە دیزاینەکانی مووشەکی [[ناسا]] بوو کە ھەم پێش و ھەم دوای مووشەکی ساتورن ٥ کە لە [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|بەرنامەی ئەپۆلۆدا]] بەکارھێنرا، پێشنیار کرابوون. نۆڤا یەکەم ھەڵدەری گەورەی ناسا بوو کە لە ساڵی ١٩٥٨دا پێشنیار کرا، بۆ ئەرکە ھاوشێوەکانی ئەوانەی کە دواتر ساتورن ٥ بۆیان بەکارھێنرا. دیزاینەکانی نۆڤا و ساتورن ٥ لە چەمکی بنەڕەتی، ھێز، قەبارە، و کارکردندا زۆر لە یەکتر دەچوون. جیاوازییەکان کەم بەڵام کرداری بوون، و لە کۆتاییدا ساتورن بۆ بەرنامەی ئەپۆلۆ ھەڵبژێردرا، بە شێوەیەکی سەرەکی لەبەر ئەوەی تا ڕادەیەکی زیاتر دامەزراوە ھەبووەکانی دووبارە بەکاردەھێناوە و دەتوانرا کەمێک زووتر بگەیەنرێتە سەر سەکۆی ھەڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} rfs53um5l32e4go7q0ekky33dc72ndu 0 294029 1571379 2026-04-03T00:11:16Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346663870|Saturn V]]» 1571379 wikitext text/x-wiki The '''Saturn V'''{{تێبینی|Pronounced "Saturn five". "V" is the [[roman numeral]] for 5.}} is a retired American [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس|super heavy-lift launch vehicle]] developed by [[ناسا|NASA]] under the [[بەرنامەی ئەپۆلۆ|Apollo program]] for human exploration of the Moon. The rocket was human-rated, had [[موشەکی فرەقۆناغ|three stages]], and was powered by [[مووشەکی سووتەمەنیی شل|liquid fuel]]. Flown from 1967 to 1973, it was used for nine crewed flights to the Moon and to launch Skylab, the first American [[وێستگەی بۆشایی|space station]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٩]] 4z7tekdmmpeshtdrwmee7mda34lanfb 1571381 1571379 2026-04-03T00:12:06Z Tessla 41338 شائەمراز 1571381 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ساتورن ٥''' [[پێڕاگوێزی ھەڵدانی بارھەڵگری زۆر قورس]]ی خانەنشینکراوی ئەمریکییە کە لەلایەن [[ناسا]] لەژێر [[بەرنامەی ئارتیمس|بەرنامەی ئەپۆلۆدا]] بۆ گەڕانی مرۆیی لەسەر مانگ پەرەی پێدراوە. مووشەکەکە بۆ مرۆڤ گونجاو بوو، [[موشەکی فرەقۆناغ|سێ قۆناغی]] ھەبوو، و بە [[مووشەکی سووتەمەنیی شل|سووتەمەنیی شل]] کار پێ دەکرا. لە ساڵی ١٩٦٧ تا ١٩٧٣ فڕێندرا، بۆ نۆ گەشتی مرۆڤھەڵگر بۆ سەر مانگ و بۆ ھەڵدانی سکایلاب، یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ئەمریکی بەکارھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:گەشتی واڵایی لە ١٩٦٩]] kxf8vh2ce3psnkzngerrlrawbkd0cx0 0 294030 1571382 2026-04-03T00:13:07Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346756463|Skylab]]» 1571382 wikitext text/x-wiki '''Skylab''' was the United States' first [[وێستگەی بۆشایی|space station]], launched by [[ناسا|NASA]], occupied for about 24 weeks between May 1973 and February 1974. It was operated by three trios of astronaut crews: Skylab 2, Skylab 3, and Skylab 4. Skylab was constructed from a repurposed Saturn V third stage (the S-IVB), and took the place of the stage during launch. Operations included an orbital workshop, a solar observatory, Earth observation and hundreds of [[تاقیکاری|experiments]]. Skylab's orbit eventually decayed and it disintegrated in the atmosphere on July 11, 1979, scattering debris across the [[ئۆقیانووسی ھیند|Indian Ocean]] and [[ئوسترالیای ڕۆژاوا|Western Australia]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] f03k92d9pe5tnba75c6qwaq8mp1reh1 1571384 1571382 2026-04-03T00:14:03Z Tessla 41338 شائەمراز 1571384 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سکایلاب''' یەکەم [[وێستگەی بۆشایی]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو، کە لەلایەن [[ناسا]]وە ڕەوانە کرا، و بۆ ماوەی نزیکەی ٢٤ ھەفتە لە نێوان ئایاری ١٩٧٣ و شوباتی ١٩٧٤ نیشتەجێی تێدا کرا. لەلایەن سێ تاقمی سێ-کەسیی ئاسمانگەڕانەوە کاری پێ دەکرا: سکایلاب ٢، سکایلاب ٣، و سکایلاب ٤. سکایلاب لە قۆناغی سێیەمی دەستکاریی-کراوی ساتورن ٥ (ئێس-فۆڕ بی) دروست کرابوو، و لەکاتی ھەڵداندا شوێنی ئەو قۆناغەی گرتبووەوە. چالاکییەکان وۆرکشۆپێکی خولگەیی، ڕوانگەیەکی خۆری، چاودێریکردنی زەوی و سەدان [[تاقیکاری|تاقیکارییان]] لەخۆدەگرت. خولگەی سکایلاب لە کۆتاییدا پووکایەوە و لە ١١ی تەممووزی ١٩٧٩ لە تەوشکدا ھەڵوەشایەوە، و پاشماوەکانی بەسەر [[ئۆقیانووسی ھیند]] و [[ئوسترالیای ڕۆژاوا]]دا بڵاوبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2ficel5zurqf3fxa88nozkrh2ucpull 0 294031 1571385 2026-04-03T00:15:55Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341083827|Solar telescope]]» 1571385 wikitext text/x-wiki A '''solar telescope''' or a '''solar observatory''' is a special-purpose [[تەلەسکۆپ|telescope]] used to observe the [[خۆر|Sun]]. Solar telescopes usually detect light with wavelengths in, or not far outside, the visible spectrum. Obsolete names for Sun telescopes include '''heliograph''' and '''photoheliograph'''. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:خۆر]] [[پۆل:ڕوانگە ئاسمانییەکان]] 3i0lccayhaux7evqha6z17ir7u7dxc9 1571387 1571385 2026-04-03T00:16:49Z Tessla 41338 شائەمراز 1571387 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تێلیسکۆپی خۆری''' یان '''ڕوانگەی خۆری''' بریتییە لە [[تەلەسکۆپ|تەلەسکۆپێکی]] تایبەت کە بۆ تێبینیکردنی [[خۆر]] بەکاردێت. تێلیسکۆپە خۆرییەکان زۆربەی کات ڕووناکی بە درێژیی شەپۆلەکان لەناو، یان نەک زۆر لە دەرەوەی، شەبەنگی بینراودا دەدۆزنەوە. ناوە بەسەرچووەکان بۆ تێلیسکۆپەکانی خۆر ھێلیۆگراف و فۆتۆھێلیۆگراف دەگرنەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خۆر]] [[پۆل:ڕوانگە ئاسمانییەکان]] kbfxtm6llh398lwvdkm7kkkz78fnnml 0 294032 1571390 2026-04-03T00:17:49Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344607340|Visible spectrum]]» 1571390 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Light_dispersion_of_a_mercury-vapor_lamp_with_a_flint_glass_prism_IPNr°0125.jpg|وێنۆک|White [[ڕووناکی|light]] is [[پەڕەوازەکردن|dispersed]] by a glass prism into the colors of the visible spectrum.]] The '''visible spectrum''' is the band of the [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|electromagnetic spectrum]] that is [[بینایی|visible]] to the [[چاوی مرۆڤ|human eye]]. [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|Electromagnetic radiation]] in this range of [[درێژیی شەپۆل|wavelengths]] is called ''[[ڕووناکی|visible light]]'' (or simply light). The '''optical spectrum''' is sometimes considered to be the same as the visible spectrum, but some authors define the term more broadly, to include the [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی|ultraviolet]] and [[ژێرسوور|infrared]] parts of the electromagnetic spectrum as well, known collectively as ''optical radiation''.<ref>{{Cite book|last=Pedrotti|first=Frank L.|title=Introduction to Optics|last2=Pedrotti|first2=Leno M.|last3=Pedrotti|first3=Leno S.|date=December 21, 2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-42826-2|pages=7–8}}</ref><ref name="ThoughtCo">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918221444/https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-09-18 |ڕێکەوتی سەردان=2024-10-04 |وێبگە=ThoughtCo |زمان=en}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە A typical [[چاوی مرۆڤ|human eye]] will respond to wavelengths from about 380 to about 750 nanometers.<ref>{{Cite book|last=Starr, Cecie|url=https://archive.org/details/biologyconceptsa06edstar|title=Biology: Concepts and Applications|publisher=Thomson Brooks/Cole|year=2005|isbn=978-0-534-46226-0|page=[https://archive.org/details/biologyconceptsa06edstar/page/94 94]|url-access=limited}}</ref> In terms of frequency, this corresponds to a band in the vicinity of 400–790&nbsp;terahertz. These boundaries are not sharply defined and may vary per individual.<ref name="Britannica-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 May 2024 |ناونیشان=https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220712212209/https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 July 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2021}}</ref> Under optimal conditions, these limits of human perception can extend to 310&nbsp;nm (ultraviolet) and 1100&nbsp;nm (near infrared).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D. H. Sliney |date=February 2016 |title=What is light? The visible spectrum and beyond |journal=Eye |volume=30 |issue=2 |pages=222–229 |doi=10.1038/eye.2015.252 |issn=1476-5454 |pmc=4763133 |pmid=26768917}}</ref><ref>{{Cite book|last=W. C. Livingston|url=https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231|title=Color and light in nature|date=2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-77284-2|edition=2nd|location=Cambridge, UK|access-date=2021-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241004082506/https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231#v=onepage&q&f=false|archive-date=2024-10-04|url-status=live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Grazyna Palczewska |display-authors=etal |date=December 2014 |title=Human infrared vision is triggered by two-photon chromophore isomerization |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=111 |pages=E5445–E5454 |bibcode=2014PNAS..111E5445P |doi=10.1073/pnas.1410162111 |pmc=4273384 |pmid=25453064 |doi-access=free}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:بینایی]] [[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] [[پۆل:ڕەنگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] t76h7ivbt24l3r3l637e44k9yhylazw 1571391 1571390 2026-04-03T00:18:37Z Tessla 41338 شائەمراز 1571391 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Light_dispersion_of_a_mercury-vapor_lamp_with_a_flint_glass_prism_IPNr°0125.jpg|وێنۆک|[[ڕووناکی]] سپی لەلایەن پڕیزمێکی شووشەیییەوە [[پەڕەوازەکردن|پەڕەوازە دەکرێت]] بۆ ڕەنگەکانی شەبەنگی بینراو.]] '''شەبەنگی بینراو''' ئەو باندەی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|شەبەنگی کارۆموگناتیسییە]] کە بۆ [[بینایی|چاوی مرۆڤ]] [[بینایی|بینراوە]]. [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی]] لەم مەودایەی [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکاندا]] پێی دەوترێت ''[[ڕووناکی|ڕووناکی بینراو]]'' (یان بە سادەیی ڕووناکی). '''شەبەنگی بینایی''' ھەندێک جار بە ھەمان شەبەنگی بینراو دادەنرێت، بەڵام ھەندێک نووسەر زاراوەکە بە فراوانتر پێناسە دەکەن، بۆ ئەوەی بەشەکانی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی|سەروو وەنەوشەیی]] و [[ژێرسوور|ژێرسووریش]] لە شەبەنگی کارۆموگناتیسی بگرێتەوە، کە پێکەوە بە ''تیشکدانی بینایی'' دەناسرێن.<ref>{{Cite book|last=Pedrotti|first=Frank L.|title=Introduction to Optics|last2=Pedrotti|first2=Leno M.|last3=Pedrotti|first3=Leno S.|date=December 21, 2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-42826-2|pages=7–8}}</ref><ref name="ThoughtCo">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918221444/https://www.thoughtco.com/the-visible-light-spectrum-2699036 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠٢٤-٠٩-١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٤-١٠-٠٤ |وێبگە=ThoughtCo |زمان=en}}</ref> [[چاوی مرۆڤ|چاوێکی ئاساییی مرۆڤ]] وەڵامدانەوەی بۆ درێژیی شەپۆلەکان لە نزیکەی ٣٨٠ تا نزیکەی ٧٥٠ نانۆمەتر دەبێت.<ref>{{Cite book|last=Starr, Cecie|url=https://archive.org/details/biologyconceptsa06edstar|title=Biology: Concepts and Applications|publisher=Thomson Brooks/Cole|year=2005|isbn=978-0-534-46226-0|page=[https://archive.org/details/biologyconceptsa06edstar/page/94 94]|url-access=limited}}</ref> سەبارەت بە لەرەلەر، ئەمە ھاوتایە لەگەڵ باندێک لە دەوروبەری ٤٠٠–٧٩٠ تێراھێرتز. ئەم سنوورانە بە توندی پێناسە نەکراون و ڕەنگە بۆ ھەر کەسێک بگۆڕێن.<ref name="Britannica-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 May 2024 |ناونیشان=https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220712212209/https://www.britannica.com/science/color/The-visible-spectrum |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 July 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 January 2021}}</ref> لەژێر بارودۆخی گونجاودا، ئەم سنوورانەی تێگەیشتنی مرۆڤ دەتوانن فراوان ببن بۆ ٣١٠ نانۆمەتر (سەروو وەنەوشەیی) و ١١٠٠ نانۆمەتر (نزیک ژێرسوور).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D. H. Sliney |date=February 2016 |title=What is light? The visible spectrum and beyond |journal=Eye |volume=30 |issue=2 |pages=222–229 |doi=10.1038/eye.2015.252 |issn=1476-5454 |pmc=4763133 |pmid=26768917}}</ref><ref>{{Cite book|last=W. C. Livingston|url=https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231|title=Color and light in nature|date=2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-77284-2|edition=2nd|location=Cambridge, UK|access-date=2021-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20241004082506/https://books.google.com/books?id=4Abp5FdhskAC&pg=PA231#v=onepage&q&f=false|archive-date=2024-10-04|url-status=live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Grazyna Palczewska |display-authors=etal |date=December 2014 |title=Human infrared vision is triggered by two-photon chromophore isomerization |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=111 |pages=E5445–E5454 |bibcode=2014PNAS..111E5445P |doi=10.1073/pnas.1410162111 |pmc=4273384 |pmid=25453064 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:بینایی]] [[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] [[پۆل:ڕەنگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bs9kmv507l5s4dbhm5no0p0tf0fm2ny 0 294033 1571395 2026-04-03T00:20:15Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1333361389|Spectral band]]» 1571395 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Mains_hum_spectrum.png|وێنۆک|A spectrum with various bands]] '''Spectral bands''' are regions of a given spectrum, having a specific range of [[درێژیی شەپۆل|wavelengths]] or [[لەرەلەر|frequencies]]. Most often, it refers to [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|electromagnetic bands]], regions of the [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|electromagnetic spectrum]].<ref name="em-spectrum">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mehta |first=Akul |ڕێکەوت=25 August 2011 |ناونیشان=http://pharmaxchange.info/press/2011/08/introduction-to-the-electromagnetic-spectrum-and-spectroscopy/ |ڕێکەوتی سەردان=2011-11-08}}</ref> More generally, spectral bands may also be means in the spectra of other types of signals, e.g., noise spectrum. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] h2u7wdjs3ftv1f6h84j11sj46oh34sg 1571398 1571395 2026-04-03T00:21:03Z Tessla 41338 شائەمراز 1571398 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Mains_hum_spectrum.png|وێنۆک|شەبەنگێک لەگەڵ باندە جیاوازەکان]] '''باندە شەبەنگییەکان''' ناوچەگەلێکی شەبەنگێکی دیاریکراون، کە مەودایەکی دیاریکراو لە [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکان]] یان [[لەرەلەر|لەرەلەرەکانیان]] ھەیە. زۆربەی کات، ئاماژەیە بۆ [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|باندە کارۆموگناتیسییەکان]]، ناوچەکانی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی]].<ref name="em-spectrum">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mehta |first=Akul |ڕێکەوت=25 August 2011 |ناونیشان=http://pharmaxchange.info/press/2011/08/introduction-to-the-electromagnetic-spectrum-and-spectroscopy/ |ڕێکەوتی سەردان=2011-11-08}}</ref> بە شێوەیەکی گشتیتر، باندە شەبەنگییەکان دەکرێت لە شەبەنگی جۆرەکانی تری ئاماژەکانیشدا ھەبن، بۆ نموونە: شەبەنگی ژاوەژاو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] jw9fos0e36hfqe1p1cevi326azeja9f 1571399 1571398 2026-04-03T00:21:12Z Tessla 41338 1571399 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Mains_hum_spectrum.png|وێنۆک|شەبەنگێک لەگەڵ باندە جیاوازەکان]] '''باندە شەبەنگییەکان''' ناوچەگەلێکی شەبەنگێکی دیاریکراون، کە مەودایەکی دیاریکراو لە [[درێژیی شەپۆل|درێژیی شەپۆلەکان]] یان [[لەرەلەر|لەرەلەرەکانیان]] ھەیە. زۆربەی کات، ئاماژەیە بۆ [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|باندە کارۆموگناتیسییەکان]]، ناوچەکانی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی]].<ref name="em-spectrum">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mehta |first=Akul |ڕێکەوت=25 August 2011 |ناونیشان=http://pharmaxchange.info/press/2011/08/introduction-to-the-electromagnetic-spectrum-and-spectroscopy/ |ڕێکەوتی سەردان=2011-11-08}}</ref> بە شێوەیەکی گشتیتر، باندە شەبەنگییەکان دەکرێت لە شەبەنگی جۆرەکانی تری ئاماژەکانیشدا ھەبن، بۆ نموونە: شەبەنگی ژاوەژاو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شەبەنگی کارۆموگناتیسی]] 2blsrydbqjdurrbw1fue9fkaxk966b3 0 294034 1571401 2026-04-03T00:21:54Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346599283|Colors of noise]]» 1571401 wikitext text/x-wiki In [[ئەندازیاریی دەنگ|audio engineering]], [[ئەلەکترۆنیک|electronics]], [[فیزیک|physics]], and many other fields, the '''color of noise''' or '''noise spectrum''' refers to the power spectrum of a noise signal (a signal produced by a stochastic process). Different colors of noise have significantly different properties. For example, as [[سیگناڵی دەنگی|audio signals]] they will sound different to human ears, and as images they will have a visibly different texture. Therefore, each application typically requires noise of a specific color. This sense of 'color' for noise signals is similar to the concept of timbre in [[مۆسیقا|music]] (which is also called "tone color"; however, the latter is almost always used for [[دەنگ|sound]], and may consider detailed features of the spectrum). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:کۆدکاری]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 47ff8bimw4ayo3ll3v4vxel374l0064 1571403 1571401 2026-04-03T00:22:59Z Tessla 41338 شائەمراز 1571403 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە [[ئەندازیاریی دەنگ]]، [[ئەلەکترۆنیک]]، [[فیزیک]]، و زۆر بواری تردا، '''ڕەنگی ژاوەژاو''' یان '''شەبەنگی ژاوەژاو''' ئاماژەیە بۆ شەبەنگی توانای ئاماژەیەکی ژاوەژاو (ئاماژەیەک کە لە ڕێگەی پرۆسەیەکی ستۆکاستیکەوە بەرھەم دێت). ڕەنگە جیاوازەکانی ژاوەژاو خاوەنی تایبەتمەندیی بەرچاو جیاوازن. بۆ نموونە، وەک [[سیگناڵی دەنگی|سیگناڵە دەنگییەکان]] بە جیاواز لە گوێی مرۆڤدا دەنگ دەدەن، و وەک وێنەکان خاوەنی پێکھاتەیەکی دیار و جیاواز دەبن. کەواتە، ھەر بەکارھێنانێک بەزۆری پێویستی بە ژاوەژاوی ڕەنگێکی دیاریکراو ھەیە. ئەم ھەستەی 'ڕەنگ' بۆ سیگناڵەکانی ژاوەژاو ھاوشێوەی چەمکی تیمبەرە لە [[مۆسیقا]]دا (کە ھەروەھا بە «ڕەنگی تۆن» ناودەبرێت؛ بەڵام، ئەمەی دوایییان نزیکەی ھەمیشە بۆ [[دەنگ]] بەکاردێت، و ڕەنگە تایبەتمەندییە وردەکانی شەبەنگەکە لەبەرچاو بگرێت).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کۆدکاری]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] dm0vol5rtyqwsfnlcqr1ydbhji7vv8v 0 294035 1571404 2026-04-03T00:24:04Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344008207|White noise]]» 1571404 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:White_noise.svg|چەپ|وێنۆک|The waveform of a Gaussian white noise signal plotted on a graph]] In signal processing, '''white noise''' is a random [[سیگناڵ|signal]] having equal intensity at different [[لەرەلەر|frequencies]], giving it a constant power spectral density.<ref>{{Cite book|last=Carter|first=Bruce|title=Op Amps for Everyone|last2=Mancini|first2=Ron|publisher=Texas Instruments|year=2009|isbn=978-0-08-094948-2|pages=10–11}}</ref> The term is used with this or similar meanings in many scientific and technical disciplines, including [[فیزیک|physics]], acoustical engineering, [[دوورپەیوەندی|telecommunications]], and statistical forecasting. White noise refers to a statistical model for signals and signal sources, not to any specific signal. White noise draws its name from [[سپی|white light]],<ref>{{Cite book|last=Stein|first=Michael L.|title=Interpolation of Spatial Data: Some Theory for Kriging|date=1999|publisher=Springer|isbn=978-1-4612-7166-6|series=Springer Series in Statistics|page=40|doi=10.1007/978-1-4612-1494-6|quote=white light is approximately an equal mixture of all visible frequencies of light, which was demonstrated by Isaac Newton}}</ref> although light that appears white generally does not have a flat power spectral density over the [[شەبەنگی بینراو|visible band]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:دەنگناسی (فیزیک)]] [[پۆل:دەنگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d67s3lg5i67ow1n5dya4hmey8lnvjqr 1571405 1571404 2026-04-03T00:24:52Z Tessla 41338 شائەمراز 1571405 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:White_noise.svg|وێنۆک|شێوەشەپۆلی ئاماژەیەکی ژاوەژاوی سپیی گاوسی کە لەسەر ھێڵکارییەک کێشراوە]] لە پرۆسێسکردنی ئاماژەدا، ژاوەژاوی سپی [[سیگناڵ|ئاماژەیەکی]] ھەڕەمەکییە کە خاوەنی چڕییەکی یەکسانە لە [[لەرەلەر|لەرەلەرە]] جیاوازەکاندا، کە چڕییەکی شەبەنگیی توانای جێگیری پێ دەبەخشێت.<ref>{{Cite book|last=Carter|first=Bruce|title=Op Amps for Everyone|last2=Mancini|first2=Ron|publisher=Texas Instruments|year=2009|isbn=978-0-08-094948-2|pages=10–11}}</ref> ئەم زاراوەیە بەم واتایە یان واتای ھاوشێوە لە زۆرێک لە بوارە زانستی و تەکنیکییەکاندا بەکاردێت، لەوانە [[فیزیک]]، ئەندازیاریی دەنگناسی، [[دوورپەیوەندی]]، و پێشبینییە ئامارییەکان. ژاوەژاوی سپی ئاماژەیە بۆ مۆدێلێکی ئاماری بۆ ئاماژەکان و سەرچاوەکانی ئاماژە، نەک بۆ ھەر ئاماژەیەکی دیاریکراو. ژاوەژاوی سپی ناوەکەی لە [[سپی|ڕووناکی سپییەوە]] وەگرتووە،<ref>{{Cite book|last=Stein|first=Michael L.|title=Interpolation of Spatial Data: Some Theory for Kriging|date=1999|publisher=Springer|isbn=978-1-4612-7166-6|series=Springer Series in Statistics|page=40|doi=10.1007/978-1-4612-1494-6|quote=white light is approximately an equal mixture of all visible frequencies of light, which was demonstrated by Isaac Newton}}</ref> ھەرچەندە ئەو ڕووناکییەی کە بە سپی دەردەکەوێت بە گشتی چڕییەکی شەبەنگیی توانای تەختی نییە بەسەر [[شەبەنگی بینراو|باندی بینراودا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دەنگناسی (فیزیک)]] [[پۆل:دەنگ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] igimuded70zfx17x74abv3sl8i2uygn 0 294036 1571407 2026-04-03T00:26:17Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340048586|Hertz]]» 1571407 wikitext text/x-wiki The '''hertz''' (symbol: '''Hz''') is the unit of [[لەرەلەر|frequency]] in the [[سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان|International System of Units]] (SI), often described as being equivalent to one event (or cycle) per [[چرکە|second]].{{تێبینی|Although hertz is often said to imply cycle per second (cps), the SI explicitly states that "cycle" and "cps" are not units in the SI, likely due to ambiguity in the terms.<ref name="SI Brochure 9">{{cite journal |title=SI Brochure: The International System of Units (SI) – 9th edition |journal=BIPM |page=26 |url=https://www.bipm.org/documents/20126/41483022/SI-Brochure-9-EN.pdf |access-date=7 August 2022}}</ref>}} The hertz is an SI derived unit whose formal expression in terms of SI base units is 1/s or s⁻¹, meaning that one hertz is one per second or the reciprocal of one second. It is used only in the case of periodic events. It is named after Heinrich Rudolf Hertz (1857–1894), the first person to provide conclusive proof of the existence of [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|electromagnetic waves]]. For high frequencies, the unit is commonly expressed in [[پێشگرەکانی ئێس ئای|multiples]]: kilohertz (kHz), megahertz (MHz), gigahertz (GHz), terahertz (THz). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] io2lgv4lp8oqqimg3f58lqwxhzccgmx 1571408 1571407 2026-04-03T00:27:07Z Tessla 41338 شائەمراز 1571408 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھێرتز (نیشانە: ئەیچ زێد)یەکەی [[لەرەلەر|لەرەلەرە]] لە [[سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان|سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکاندا]] (ئێس ئای)، زۆرجار وەک ھاوتایەک بۆ یەک ڕووداو (یان خول) لە ھەر [[چرکە|چرکەیەکدا]] وەسف دەکرێت. ھێرتز یەکەیەکی داڕێژراوی ئێس ئایە کە دەربڕینی فەرمیی بەپێی یەکە بنەڕەتییەکانی ئێس ئای بریتییە لە ١/س یان س^−١، بەو مانایەی کە یەک ھێرتز بریتییە لە یەک لە ھەر چرکەیەکدا یان پێچەوانەی یەک چرکە. تەنھا لە حاڵەتی ڕووداوە خولییەکاندا بەکاردێت. بە ناوی ھاینریچ ڕودۆڵف ھێرتز (١٨٥٧–١٨٩٤) ناونراوە، کە یەکەم کەس بوو بەڵگەی یەکلاکەرەوەی بۆ بوونی [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|شەپۆلە کارۆموگناتیسییەکان]] پێشکەش کرد. بۆ لەرەلەرە بەرزەکان، یەکەکە بە شێوەیەکی باو بە [[پێشگرەکانی ئێس ئای|فرەجارەکان]] دەردەبڕدرێت: کیلۆھێرتز (کەی ئەیچ زێد)، مێگاھێرتز (ئێم ئەیچ زێد)، گیگاھێرتز (جی ئەیچ زێد)، تێراھێرتز (تی ئەیچ زێد).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:یەکە داڕێژراوەکانی ئێس ئای]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0qz9mufo4u3uhopytvz7ss5i46fvu7j 3 294037 1571418 2026-04-03T04:26:42Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1571418 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) 5zef95hcoaij2g81i9060dso0a6qh6z 1571419 1571418 2026-04-03T04:34:14Z Hezha qadir 75541 /* قادر شێخ مەمی */ قادر شیخ مەمی 1571419 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٤:٢٦، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == قادر شێخ مەمی == '''لیوا عەبدولقادر حوسێن عەبدولقادر'''، ناسراو بە '''قادر شێخ مەمی''' ([tel:١٩٦٢&#x20;-&#x20;٢٠٢٣ ١٩٦٢ - ٢٠٢٣])، فەرماندەیەکی باڵای سەربازی، یاساناس، و یەکێک لە تێکۆشەرە دڵسۆز و دیارەکانی ڕێبازی بارزانی بووە. لێرەدا کورتەیەک لە ژیان و خەباتی دەخەینە ڕوو: '''🛡️ ژیانی سەربازی و خەباتی نەتەوەیی''' • '''پێگەی سەربازی:''' فەرماندەیەکی بوێر و چاونەترس بووە لە ناو هێزەکانی '''پێشمەرگەی زێرەڤانی''' و پلەی '''لیوا'''ی هەبووە. هەمیشە وەک فەرماندەیەکی مەیدانی لەبەرەکانی پێشەوەی جەنگدا دەبینرا. • '''لەشکری ڕۆژ:''' یەکێک بووە لە '''دامەزرێنەرە سەرەکییەکانی لەشکری ڕۆژ''' و ماندووبوونێکی زۆری کێشاوە لە پێگەیاندن و ڕاهێنانی فەرماندە و پێشمەرگەکانی ئەم هێزەدا. • '''بەشداری لە شەڕەکان:''' ژیانی خۆی بۆ پاراستنی خاک و نیشتمان تەرخان کرد و لە زۆرێک لە شەڕە چارەنووسسازەکاندا، بەتایبەت شەڕی دژی داعش، ڕۆڵی سەرەکی و مەیدانی هەبووە. '''🎓 ئاستی زانستی و ڕەچەڵەک''' • '''لەدایکبوون:''' لە ساڵی '''١٩٦٢''' لە گوندی '''شێخ مەما''' لەدایکبووە. • '''خوێندن:''' سەرەڕای ژیانی پڕ لە خەباتی سەربازی، بایەخی زۆری بە زانست داوە. دەرچووی پەیمانگای مەساحە بووە و لە ساڵی '''٢٠٠٨''' کۆلێژی '''یاسای''' تەواو کردووە. • '''عەشیرەت:''' خەڵکی عەشیرەتی قارەمانی '''دۆسکی''' بووە و وەک کەسایەتییەکی مەرد، دەستکراوە و خۆشەویست لە ناو جڤاکدا ناسرابوو. '''🤝 پێگەی جڤاکی و سیاسی''' • کەسایەتییەکی سیاسی لێهاتوو و جێگەی متمانەی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە، کە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ سەرۆک مەسعود بارزانی و سەرکردایەتی هەبووە. '''🕯️ کۆچی دوایی''' دوای تەمەنێک لە تێکۆشان و خزمەتی بێوچان، لە ڕێکەوتی '''٢٢ی ٩ی ٢٠٢٣''' بەهۆی نەخۆشییەوە کۆچی دوایی کرد و بە مەراسیمێکی شکۆداری سەربازی و جەماوەری ماڵاوایی لێکرا. [[بەکارھێنەر:Hezha qadir|Hezha qadir]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hezha qadir|لێدوان]]) ٠٤:٣٤، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) lia0snkiio8grh7no0pey3bhm63j9sf 1 294038 1571421 2026-04-03T04:38:19Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571421 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاریان لو فۆر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571420 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160418224926/http://www.servicedulivre.be/sll/fiches_auteurs/l/le-fort-ariane.html بۆ http://www.servicedulivre.be/sll/fiches_auteurs/l/le-fort-ariane.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٣٨، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) glca4y08x4jq3uwcnol4kog6xhacd6d 1 294039 1571437 2026-04-03T08:02:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1571437 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاورێلیان چوامینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1571435 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220611114331/https://www.asmonaco.com/en/communique-officiel-aurelien-tchouameni/ بۆ https://www.asmonaco.com/en/communique-officiel-aurelien-tchouameni/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٠٢، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ih51qmwhgi5jth4t3ixrbz0xrabaagl 0 294040 1571452 2026-04-03T09:44:35Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346832872|Asteroid Redirect Mission]]» 1571452 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Asteroid_capture-planB.jpg|وێنۆک|Grippers on the end of the robotic arms grasp and secure a boulder from a large asteroid. With the boulder secured, the legs would push off to provide an initial ascent without the use of thrusters.]] '''Asteroid Redirect Mission''' ('''ARM'''), also known as the '''Asteroid Retrieval and Utilization''' ('''ARU''') mission and the '''Asteroid Initiative''', was a [[فڕینی بۆشایی|space mission]] proposed by [[ناسا|NASA]] in 2013; the mission was later cancelled. The Asteroid Retrieval Robotic Mission (ARRM) spacecraft would have rendezvoused with a large [[تەنەکانی نزیک زەوی|near-Earth asteroid]] and used robotic arms with anchoring grippers to retrieve a 4-meter boulder from the asteroid and bring it to lunar orbit. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ax6cmj1c7sgvbsk8pbe4doh6lw5ndc2 1571453 1571452 2026-04-03T09:45:49Z Tessla 41338 شائەمراز 1571453 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Asteroid_capture-planB.jpg|وێنۆک|گرێپەرەکان لە کۆتایی قۆڵە ڕۆبۆتییەکان بەردێک لە ھەسارۆکەیەکی گەورە دەگرن و جێگیری دەکەن. لەگەڵ جێگیرکردنی بەردەکە، قاچەکان پاڵ دەنێن بۆ دابینکردنی بەرزبوونەوەی سەرەتایی بەبێ بەکارھێنانی پاڵنەرەکان.]] '''ئەرکی گۆڕینی ئاڕاستەی ھەسارۆکە''' (ئەی ئاڕ ئێم)، کە ھەروەھا وەک ئەرکی وەرگرتنەوە و بەکارھێنانی ھەسارۆکە (ئەی ئاڕ یوو) و دەستپێشخەریی ھەسارۆکە ناسراوە، [[فڕینی بۆشایی|ئەرکێکی فڕینی بۆشایی]] بوو کە لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[ناسا]] پێشنیار کرا؛ ئەرکەکە دواتر ھەڵوەشایەوە. کەشتیی ئاسمانیی ئەرکی ڕۆبۆتیی وەرگرتنەوەی ھەسارۆکە (ئەی ئاڕ ئاڕ ئێم) لەگەڵ [[تەنەکانی نزیک زەوی|ھەسارۆکەیەکی گەورەی نزیک زەوی]] بەیەک دەگەیشتن و قۆڵە ڕۆبۆتییەکانی بە گرێپەری لەنگەرگر بەکاردەھێنا بۆ وەرگرتنەوەی تاوێرێکی ٤ مەتری لە ھەسارۆکەکە و ھێنانی بۆ خولگەی مانگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] k47v83nj0y06h330v07iozgt5xq9fro 0 294041 1571454 2026-04-03T09:46:27Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346698478|Lunar orbit]]» 1571454 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Earth_rising_behind_the_Moon.jpg|وێنۆک|Orion capsule of Artemis 1 above the Moon in December 2022.]] In [[ئەستێرەناسی|astronomy]] and [[فڕینی بۆشایی|spaceflight]], a '''lunar orbit''' (also known as a '''selenocentric orbit''') is an [[خولگە|orbit]] by an object around Earth's [[مانگ|Moon]]. In general these orbits are not circular. When farthest from the Moon (at [[نزیکترین و دوورترین|apoapsis]]) a spacecraft is said to be at '''apolune''', '''apocynthion''', or '''aposelene'''. When closest to the Moon (at [[نزیکترین و دوورترین|periapsis]]) it is said to be at '''perilune''', '''pericynthion''', or '''periselene'''. These derive from names or epithets of the moon goddess. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:خولگەی مانگ]] dyw3nm631ofgrb3rruh67pmaqvu068x 1571455 1571454 2026-04-03T09:49:11Z Tessla 41338 شائەمراز 1571455 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Earth_rising_behind_the_Moon.jpg|وێنۆک|کەپسوولی ئۆراینی ئارتێمیس ١ لە سەرووی مانگ لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢.]] لە [[ئەستێرەناسی]] و [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]]، '''خولگەی مانگ''' (کە ھەروەھا بە '''خولگەی سێلینۆسێنتری''' ناسراوە) بریتییە لە [[خولگە|خولگەیەکی]] تەنێک بە دەوری [[مانگ]]ی زەویدا. بە گشتی ئەم خولگانە بازنەیی نین. کاتێک لە مانگ دوورترینە (لە [[نزیکترین و دوورترین|دوورترین خاڵ]]) دەوترێت کەشتییە ئاسمانییەکە لە ئەپۆلوون، ئەپۆسینسیۆن، یان ئەپۆسیلین دایە. کاتێک لە مانگ نزیکترینە (لە [[نزیکترین و دوورترین|نزیکترین خاڵ]]) دەوترێت کە لە پێریلوون، پێریسینسیۆن، یان پێریسیلین دایە. ئەمانە لە ناو یان وەسفەکانی خوداوەندی مانگەوە وەرگیراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خولگەی مانگ]] mxziq1ztbdb18yhxww0yzgydsk56lc4 0 294042 1571456 2026-04-03T09:50:19Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1278885570|Orbit insertion]]» 1571456 wikitext text/x-wiki In [[فڕینی بۆشایی|spaceflight]] an '''orbit insertion''' is an orbital maneuver which adjusts a [[مەکۆی بۆشایی|spacecraft]]’s trajectory, allowing entry into an [[خولگە|orbit]] around a [[ھەسارە|planet]], [[مانگ|moon]], or other celestial body,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322031028/http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-03-22 |وێبگە=Thinkquest.org}}</ref> becoming an [[مانگی دەستکرد|artificial satellite]]. An [[مەکۆی بۆشایی|orbiter]] is a spacecraft designed for orbital insertion.<ref name="d979">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-08-05 |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/orbiter |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-05 |وێبگە=Merriam-Webster}}</ref> An orbit insertion maneuver involves either deceleration from a speed in excess of the respective body's [[خێراییی ھەڵھاتن|escape velocity]], or acceleration to it from a lower speed. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە When the result is a transfer orbit, e.g. a ''descent orbit insertion,'' the maneuver is an orbit injection. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dfsvw1hbjcl9brmv6amj9rj7h9oka1g 1571457 1571456 2026-04-03T09:51:05Z Tessla 41338 شائەمراز 1571457 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]] چوونەناو خولگە مانۆڕێکی خولگەیییە کە ڕێڕەوی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]] ڕێکدەخات، و ڕێگە بە چوونە ناو [[خولگە|خولگەیەک]] بە دەوری [[ھەسارە|ھەسارەیەک]]، [[مانگ|مانگێک]]، یان تەنی تری ئاسمانی دەدات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120322031028/http://library.thinkquest.org/03oct/02144/spacecraft/orbit.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2012-03-22 |وێبگە=Thinkquest.org}}</ref> و دەبێتە [[مانگی دەستکرد|مانگێکی دەستکرد]]. [[مەکۆی بۆشایی|خولگەکەرێک]] مەکۆیەکی بۆشایییە کە بۆ چوونەناو خولگە دیزاین کراوە.<ref name="d979">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-08-05 |ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/orbiter |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-05 |وێبگە=Merriam-Webster}}</ref> مانۆڕی چوونەناو خولگە یان خاوکردنەوە لە خێرایییەک کە زیاتر بێت لە [[خێراییی ھەڵھاتن|خێراییی ڕزگاربوونی]] ئەو تەنە، یان تاودان بۆی لە خێرایییەکی نزمترەوە دەگرێتەوە. کاتێک ئەنجامەکە خولگەیەکی گواستنەوە بێت، بۆ نموونە ''چوونەناو خولگەی دابەزین''، مانۆڕەکە بریتییە لە دەرزیلێدانی خولگەیی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 07suk3o3czygs5jfr9bdxkqlq2ka04z 0 294043 1571458 2026-04-03T09:52:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340109285|Orbital maneuver]]» 1571458 wikitext text/x-wiki In [[فڕینی بۆشایی|spaceflight]], an '''orbital maneuver''' (otherwise known as a '''burn''') is the use of propulsion systems to change the [[خولگە|orbit]] of a [[مەکۆی بۆشایی|spacecraft]]. For spacecraft far from Earth, an orbital maneuver is called a ''deep-space maneuver (DSM)''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter13-1/}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە When a spacecraft is not conducting a maneuver, especially in a transfer orbit, it is said to be ''coasting''. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 65uj7orird1rgv3hcw9bj3yrpmnwysy 1571459 1571458 2026-04-03T09:53:17Z Tessla 41338 شائەمراز 1571459 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە [[فڕینی بۆشایی|فڕینی بۆشاییدا]]، '''مانۆڕی خولگەیی''' (کە ھەروەھا بە '''سووتان''' ناسراوە) بریتییە لە بەکارھێنانی سیستمەکانی پاڵنەر بۆ گۆڕینی [[خولگە]]ی [[مەکۆی بۆشایی|مەکۆیەکی بۆشایی]]. بۆ ئەو مەکۆیە بۆشایییانەی کە لە زەوییەوە دوورن، مانۆڕی خولگەیی بە ''مانۆڕی قووڵایی-بۆشایی (دی ئێس ئێم)'' ناودەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://science.nasa.gov/learn/basics-of-space-flight/chapter13-1/}}</ref> کاتێک مەکۆیەکی بۆشایی مانۆڕ ئەنجام نادات، بەتایبەت لە خولگەیەکی گواستنەوەدا، دەوترێت خەریکی ''کۆستینگ''ە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hdtb0a3krltpitq50zjo87glvjuu24v 0 294044 1571460 2026-04-03T09:55:13Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346324245|Spacecraft electric propulsion]]» 1571460 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Lorentz_force_on_charged_particles_in_bubble_chamber_-_HD.6D.635_(12000265314).svg|وێنۆک|The Lorentz force acting on fast-moving charged [[بنوردیلە|particles]] in a bubble chamber. The Lorentz force plays a key role in several electric propulsion technologies, including Hall-effect thrusters, magnetoplasmadynamic thrusters, and pulsed plasma thrusters.]] [[پەڕگە:Xenon_hall_thruster.jpg|وێنۆک|A 6&nbsp;kW [[زێنۆن|xenon]] Hall thruster in operation at the [[ناسا|NASA]] Jet Propulsion Laboratory.]] '''Spacecraft electric propulsion''' encompasses propulsion systems that use [[وزەی کارەبایی|electric energy]] to accelerate and expel propellant, generating [[پاڵ پێوەنان|thrust]] through [[بواری کارەبایی|electric]] or [[بواری موگناتیسی|magnetic fields]]. Their principal advantage over chemical rockets is much higher specific impulse, meaning greater propellant efficiency, but the limited electrical power available aboard spacecraft yields much lower thrust, making electric propulsion unsuitable for launch from Earth's surface and better suited to long-duration in-space maneuvers.<ref name="Choueiri FP 2004">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Choueiri |first=Edgar Y. |author-link=Edgar Choueiri |date=2004 |title=A Critical History of Electric Propulsion: The First Fifty Years (1906-1956) |url=https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |journal=[[Journal of Propulsion and Power]] |volume=20 |issue=2 |pages=193-203 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004004258/https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |archive-date=2025-10-04 |quote=The reader will soon note a measure of the vagaries of that evolution: while the earliest thoughts and experiments related to EP are almost all about electrostatic propulsion, the first laboratory electric thruster was electrothermal and the first electric thruster to ever fly in space was of the pulsed (mostly electromagnetic) plasma type.}}</ref>{{Rp|8}}<ref name="NASA Lewis FP 1966">{{Cite report|title=Propulsion for Deep Space|date=June 1966|url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19830077482/downloads/19830077482.pdf}}</ref>{{Rp|6}} تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:فڕینی بۆشایی]] [[پۆل:میکانیکی ئاسمانی]] [[پۆل:زانستی بەکاربراو]] [[پۆل:ئەندازیاریی ئاسمانی]] 5gu0qj024f4xetjxlp5ssjqvvcb7vih 1571461 1571460 2026-04-03T09:56:30Z Tessla 41338 شائەمراز 1571461 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Lorentz_force_on_charged_particles_in_bubble_chamber_-HD.6D.635(12000265314).svg|وێنۆک|ھێزی لۆرێنتز کار دەکاتە سەر [[بنوردیلە|گەردیلە]] بارگاوییە خێراکان لە ژووری بڵقدا. ھێزی لۆرێنتز ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە چەندین تەکنەلۆژیای پاڵنەری کارەباییدا، لەوانە پاڵنەرەکانی کاریگەریی ھۆڵ، پاڵنەرەکانی ماگنێتۆپلازماداینامیک، و پاڵنەرەکانی پلازمای لێدراو.]] [[پەڕگە:Xenon_hall_thruster.jpg|وێنۆک|پاڵنەرێکی ھۆڵی ٦ کیلۆواتی [[زێنۆن]] لە کاتی کارکردندا لە تاقیگەی پاڵنەری جێتی [[ناسا]].]] '''پاڵنەری کارەباییی مەکۆی بۆشایی''' ئەو سیستمە پاڵنەرانە لەخۆدەگرێت کە [[وزەی کارەبایی]] بەکاردەھێنن بۆ خێراکردن و دەرکردنی سووتەمەنی، و دروستکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لەڕێگەی [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییەکان]] یان [[بواری موگناتیسی|بواری موگناتیسییەوە]]. سوودی سەرەکییان بەسەر ڕۆکێتە کیمیایییەکاندا پاڵنەری تایبەتیی زۆر بەرزترە، ئەمەش بە واتای کاراییی زۆرتری سووتەمەنی دێت، بەڵام توانای کارەبایی سنوورداری بەردەست لەسەر مەکۆ بۆشایییەکان پاڵنەرێکی زۆر نزمتر بەرھەم دەھێنێت، ئەمەش وا دەکات پاڵنەری کارەبایی بۆ ھەڵدان لە ڕووی زەوییەوە نەگونجێت و زیاتر بۆ مانۆڕە درێژخایەنەکانی ناو بۆشایی گونجاو بێت.<ref name="Choueiri FP 2004">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Choueiri |first=Edgar Y. |author-link=Edgar Choueiri |date=2004 |title=A Critical History of Electric Propulsion: The First Fifty Years (1906-1956) |url=https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |journal=[[Journal of Propulsion and Power]] |volume=20 |issue=2 |pages=193-203 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004004258/https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |archive-date=2025-10-04 |quote=The reader will soon note a measure of the vagaries of that evolution: while the earliest thoughts and experiments related to EP are almost all about electrostatic propulsion, the first laboratory electric thruster was electrothermal and the first electric thruster to ever fly in space was of the pulsed (mostly electromagnetic) plasma type.}}</ref>{{Rp|8}}<ref name="NASA Lewis FP 1966">{{Cite report|title=Propulsion for Deep Space|date=June 1966|url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19830077482/downloads/19830077482.pdf}}</ref>{{Rp|6}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فڕینی بۆشایی]] [[پۆل:میکانیکی ئاسمانی]] [[پۆل:زانستی بەکاربراو]] [[پۆل:ئەندازیاریی ئاسمانی]] ou6981n0urqy00y9hwpsd2uik7p3n4c 1571462 1571461 2026-04-03T10:17:31Z Tessla 41338 1571462 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Lorentz force on charged particles in bubble chamber - HD.6D.635 (12000265314).svg|وێنۆک|ھێزی لۆرێنتز کار دەکاتە سەر [[بنوردیلە|گەردیلە]] بارگاوییە خێراکان لە ژووری بڵقدا. ھێزی لۆرێنتز ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە چەندین تەکنەلۆژیای پاڵنەری کارەباییدا، لەوانە پاڵنەرەکانی کاریگەریی ھۆڵ، پاڵنەرەکانی ماگنێتۆپلازماداینامیک، و پاڵنەرەکانی پلازمای لێدراو.]] [[پەڕگە:Xenon_hall_thruster.jpg|وێنۆک|پاڵنەرێکی ھۆڵی ٦ کیلۆواتی [[زێنۆن]] لە کاتی کارکردندا لە تاقیگەی پاڵنەری جێتی [[ناسا]].]] '''پاڵنەری کارەباییی مەکۆی بۆشایی''' ئەو سیستمە پاڵنەرانە لەخۆدەگرێت کە [[وزەی کارەبایی]] بەکاردەھێنن بۆ خێراکردن و دەرکردنی سووتەمەنی، و دروستکردنی [[پاڵ پێوەنان|پاڵنەر]] لەڕێگەی [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییەکان]] یان [[بواری موگناتیسی|بواری موگناتیسییەوە]]. سوودی سەرەکییان بەسەر ڕۆکێتە کیمیایییەکاندا پاڵنەری تایبەتیی زۆر بەرزترە، ئەمەش بە واتای کاراییی زۆرتری سووتەمەنی دێت، بەڵام توانای کارەبایی سنوورداری بەردەست لەسەر مەکۆ بۆشایییەکان پاڵنەرێکی زۆر نزمتر بەرھەم دەھێنێت، ئەمەش وا دەکات پاڵنەری کارەبایی بۆ ھەڵدان لە ڕووی زەوییەوە نەگونجێت و زیاتر بۆ مانۆڕە درێژخایەنەکانی ناو بۆشایی گونجاو بێت.<ref name="Choueiri FP 2004">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Choueiri |first=Edgar Y. |author-link=Edgar Choueiri |date=2004 |title=A Critical History of Electric Propulsion: The First Fifty Years (1906-1956) |url=https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |journal=[[Journal of Propulsion and Power]] |volume=20 |issue=2 |pages=193-203 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004004258/https://mae.princeton.edu/sites/g/files/toruqf7696/files/ChoueiriHistJPC04.pdf |archive-date=2025-10-04 |quote=The reader will soon note a measure of the vagaries of that evolution: while the earliest thoughts and experiments related to EP are almost all about electrostatic propulsion, the first laboratory electric thruster was electrothermal and the first electric thruster to ever fly in space was of the pulsed (mostly electromagnetic) plasma type.}}</ref>{{Rp|8}}<ref name="NASA Lewis FP 1966">{{Cite report|title=Propulsion for Deep Space|date=June 1966|url=https://ntrs.nasa.gov/api/citations/19830077482/downloads/19830077482.pdf}}</ref>{{Rp|6}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فڕینی بۆشایی]] [[پۆل:میکانیکی ئاسمانی]] [[پۆل:زانستی بەکاربراو]] [[پۆل:ئەندازیاریی ئاسمانی]] i0lrrb2a1vwngtwh002d9fuya5ugst0 0 294045 1571463 2026-04-03T10:19:31Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346513943|Pulsed inductive thruster]]» 1571463 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Schemat_Pulsed_Inductive_Thruster.svg|وێنۆک|330x330پیکسڵ|Cross-section diagram of a pulsed inductive thruster. [1] The gas is puffed inward through a central nozzle, towards the flat electromagnetic coil where it is ionized. [2] The plasma (pink) is then accelerated to the rear by the Lorentz force.]] A '''pulsed inductive thruster''' ('''PIT''') is a form of ion thruster, used in spacecraft propulsion. It is a plasma propulsion engine using perpendicular [[بواری کارەبایی|electric]] and [[بواری موگناتیسی|magnetic fields]] to accelerate a propellant with no [[جەمسەری کارەبایی|electrode]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 9m4x1a9lxdq9jnb4i6wa70k7yjamfmi 1571464 1571463 2026-04-03T10:20:35Z Tessla 41338 شائەمراز 1571464 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Schemat_Pulsed_Inductive_Thruster.svg|وێنۆک|330x330پیکسڵ|وێنەی بڕگەیی پاڵنەری ھاندەری لێدراو. گازەکە لە ڕێگەی نۆزڵێکی ناوەندییەوە بەرەو ناوەوە فووی لێ دەکرێت، بەرەو کۆیلە کارۆموگناتیسییە تەختەکە کە لەوێدا ئایۆنیزە دەبێت. پاشان پلازمایەکە (پەمەیی) لەلایەن ھێزی لۆرێنتزەوە بەرەو دواوە خێرا دەکرێت.]] '''پاڵنەری ھاندەری لێدراو''' (پی ئای تی) شێوەیەکە لە پاڵنەری ئایۆنی، کە لە پاڵنەری مەکۆی بۆشاییدا بەکاردێت. ئەو بزوێنەرێکی پاڵنەری پلازمایە کە [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییە]] ستوونییەکان و [[بواری موگناتیسی|بوارە موگناتیسییەکان]] بەکاردەھێنێت بۆ خێراکردنی سووتەمەنییەک بەبێ ھیچ [[جەمسەری کارەبایی|جەمسەرێکی کارەبایی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} e4uc2ht4dunmd4cuhfnc88q8l2sg1je 1571465 1571464 2026-04-03T10:20:50Z Tessla 41338 1571465 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Schemat_Pulsed_Inductive_Thruster.svg|وێنۆک|330x330پیکسڵ|وێنەی بڕگەیی پاڵنەری ھاندەری لێدراو. گازەکە لە ڕێگەی نۆزڵێکی ناوەندییەوە بەرەو ناوەوە فووی لێ دەکرێت، بەرەو کۆیلە کارۆموگناتیسییە تەختەکە کە لەوێدا ئایۆنیزە دەبێت. پاشان پلازمایەکە (پەمەیی) لەلایەن ھێزی لۆرێنتزەوە بەرەو دواوە خێرا دەکرێت.]] '''پاڵنەری ھاندەری لێدراو''' (پی ئای تی) شێوەیەکە لە پاڵنەری ئایۆنی، کە لە پاڵنەری مەکۆی بۆشاییدا بەکاردێت. ئەو بزوێنەرێکی پاڵنەری پلازمایە کە [[بواری کارەبایی|بوارە کارەبایییە]] ستوونییەکان و [[بواری موگناتیسی|بوارە موگناتیسییەکان]] بەکاردەھێنێت بۆ خێراکردنی سووتەمەنییەک بەبێ ھیچ [[جەمسەری کارەبایی|جەمسەرێکی کارەبایی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 6ei5121cs5fvptrpvnw9s4l0b4zy1di 0 294046 1571466 2026-04-03T10:22:54Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1334870464|Spacecraft propulsion]]» 1571466 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Shuttle_Main_Engine_Test_Firing.jpg|وێنۆک|A remote camera captures a close-up view of an RS-25 during a test firing at the John C. Stennis Space Center in Hancock County, Mississippi.]] [[پەڕگە:Engine_of_APOLLO_Eagle.png|وێنۆک|[[مووشەکی سووتەمەنیی شل|Bipropellant rocket]] engines of the [[مانگنشینی ئەپۆڵۆ|Apollo Lunar Module]] reaction control system (RCS)]] '''Spacecraft propulsion''' is any method used to accelerate spacecraft and artificial satellites. '''In-space propulsion''' exclusively deals with propulsion systems used in the vacuum of space and should not be confused with space launch or atmospheric entry. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] 8relh6svezy1sel3k6z3taovrz424f6 1571467 1571466 2026-04-03T10:23:45Z Tessla 41338 شائەمراز 1571467 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Shuttle_Main_Engine_Test_Firing.jpg|وێنۆک|کامێرایەکی دوورەدەست دیمەنێکی نزیکی ئاڕ ئێس-٢٥ دەگرێت لە کاتی تاقیکردنەوەی تەقاندندا لە ناوەندی بۆشاییی جۆن سی. ستێنیس لە کاونتی ھانکۆک، میسیسیپی.]] [[پەڕگە:Engine_of_APOLLO_Eagle.png|وێنۆک|بزوێنەرە [[مووشەکی سووتەمەنیی شل|مووشەکییە دوو-سووتەمەنییەکانی]] سیستمی کۆنترۆڵکردنی کاردانەوەی (ئاڕ سی ئێس)ی [[مانگنشینی ئەپۆڵۆ]]]] '''پاڵنەری مەکۆی بۆشایی''' ھەر ڕێگەیەکە کە بۆ خێراکردنی مەکۆ بۆشایییەکان و مانگە دەستکردە دەستکردەکان بەکاردێت. '''پاڵنەری ناو بۆشایی''' تەنھا پەیوەندی بەو سیستمە پاڵنەرانەوە ھەیە کە لە بۆشاییی بۆشاییدا بەکاردێن و نابێت لەگەڵ ھەڵدانی بۆشایی یان چوونە ناو بەرگەھەوا تێکەڵ بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:پرۆگرامەکانی ناسا]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] rqrf4wucxqcu696oxuictzfk4z8akl9 0 294047 1571468 2026-04-03T10:25:21Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1322347791|Monopropellant rocket]]» 1571468 wikitext text/x-wiki A '''monopropellant rocket''' (or "'''monochemical rocket'''") is a rocket that uses a single [[ماددەی کیمیایی|chemical]] as its propellant. <sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="The opening sentence here says a monopropellant is a single chemical; the entire new developments section covers nothing but oxidizer / fuel propellants which are not single chemical. (April 2025)">contradictory</span></nowiki>''&#x5D;</sup><ref>{{Cite book|url=https://app.knovel.com/web/view/khtml/show.v/rcid:kpEDHEAMPH/cid:kt008MK1A8/viewerType:khtml//root_slug:engineering-design-handbook/url_slug:liquid-monopropellant?kpromoter=federation&view=collapsed&zoom=1&page=11|title=United States Army: Elements of Aircraft and Missile Propulsion|date=July 1969|publisher=United States Army Material Command|pages=1–11|access-date=March 1, 2024|department=Department of Defense}}</ref> Monopropellant rockets are commonly used as small altitude and trajectory control rockets in satellites, rocket upper stages, crewed spacecraft, and spaceplanes.<ref>{{Cite book|last=Sutton|first=George|title=Rocket Propulsion Elements|last2=Biblarz|first2=Oscar|publisher=Wiley-Interscience|isbn=0-471-32642-9|edition=7th|pages=259}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mvus5n2926tvvmtspssqk4ouqm3p1da 1571469 1571468 2026-04-03T10:26:35Z Tessla 41338 شائەمراز 1571469 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''مووشەکی تاک-سووتەمەنی''' (یان '''مووشەکی تاک-کیمیایی''') بریتییە لە مووشەکێک کە تاکە [[ماددەی کیمیایی|ماددەیەکی کیمیایی]] وەک سووتەمەنییەکەی بەکاردەھێنێت.<ref>{{Cite book|url=https://app.knovel.com/web/view/khtml/show.v/rcid:kpEDHEAMPH/cid:kt008MK1A8/viewerType:khtml//root_slug:engineering-design-handbook/url_slug:liquid-monopropellant?kpromoter=federation&view=collapsed&zoom=1&page=11|title=United States Army: Elements of Aircraft and Missile Propulsion|date=July 1969|publisher=United States Army Material Command|pages=1–11|access-date=March 1, 2024|department=Department of Defense}}</ref> مووشەکە تاک-سووتەمەنییەکان بە شێوەیەکی باو وەک مووشەکی بچووکی کۆنترۆڵکردنی بەرزی و ڕێڕەو لە مانگە دەستکردەکان، قۆناغە بەرزەکانی مووشەک، مەکۆ بۆشایییە مرۆڤھەڵگرەکان، و فڕۆکە بۆشایییەکاندا بەکاردێن.<ref>{{Cite book|last=Sutton|first=George|title=Rocket Propulsion Elements|last2=Biblarz|first2=Oscar|publisher=Wiley-Interscience|isbn=0-471-32642-9|edition=7th|pages=259}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nnqtbhml85dxwyqhfmvmv9q16mu0i2r 0 294048 1571472 2026-04-03T10:56:39Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346794541|2026 Nepalese general election]]» 1571472 wikitext text/x-wiki هەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[نیپال]] لە 5ی ئازاری 2026 ئەنجامدرا بۆ هەڵبژاردنی 275 ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران وەک لە 12ی ئەیلوولی 2025 لەلایەن سەرۆکی نیپاڵەوە ڕاگەیەندرا، لەسەر ڕاسپاردەی حکومەتی نیپاڵ. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-08-08 |ناونیشان=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/hor-dissolved-from-11-pm-elections-on-march-5-2026-94-10.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=Republica |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-09-13 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/13/nepal-sets-march-5-vote-restrictions-eased-as-interim-govt-takes-charge |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-09-16 |ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=The Himalayan Times |زمان=en}}</ref> دوایناڕەزایەتی گەنجان لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٥دا کە بووە هۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران کەی پی شارما ئۆلی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-03-02 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=BBC News |زمان=en}}</ref> پارتی ڕاستریا سواتانترا کە بەڵێن شا کاندیدی سەرۆک وەزیران بوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستهێنا و زۆرینەی دەنگی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستهێنا بەبێ ئەوەی پێویستی بە هاوپەیمانی هەبێت بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/07/rastriya-swatantra-party-surges-towards-landslide-victory |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2026/03/09/old-parties-crumble-as-rsp-heads-for-two-thirds-majority |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-03-13 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == 333519s9e8zfqawwm9wbg82xgirvtag 1571473 1571472 2026-04-03T10:58:04Z 1silent scientist 51740 1571473 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=2026_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg }}ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[نیپال]] لە 5ی ئازاری 2026 ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی 275 ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران وەک لە 12ی ئەیلوولی 2025 لەلایەن سەرۆکی نیپالەوە ڕاگەیەندرا، لەسەر ڕاسپاردەی حکوومەتی نیپال.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-08-08 |ناونیشان=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/hor-dissolved-from-11-pm-elections-on-march-5-2026-94-10.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=Republica |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-09-13 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/13/nepal-sets-march-5-vote-restrictions-eased-as-interim-govt-takes-charge |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-09-16 |ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=The Himalayan Times |زمان=en}}</ref> دوایناڕەزایەتی گەنجان لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٥دا کە بووە هۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران کەی پی شارما ئۆلی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-03-02 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=BBC News |زمان=en}}</ref> پارتی ڕاستریا سواتانترا کە بەڵێن شا کاندیدی [[سەرۆک وەزیران]] بوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستهێنا و زۆرینەی دەنگی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستهێنا بەبێ ئەوەی پێویستی بە هاوپەیمانی هەبێت بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/07/rastriya-swatantra-party-surges-towards-landslide-victory |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2026/03/09/old-parties-crumble-as-rsp-heads-for-two-thirds-majority |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-03-13 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == 5ak04eywwgxbqqwyz7zygxlamo1ekxf 1571474 1571473 2026-04-03T10:58:29Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571474 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=2026_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[نیپال]] لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران وەک لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ لەلایەن سەرۆکی نیپالەوە ڕاگەیەندرا، لەسەر ڕاسپاردەی حکوومەتی نیپال.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-08-08 |ناونیشان=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/hor-dissolved-from-11-pm-elections-on-march-5-2026-94-10.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=Republica |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-09-13 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/13/nepal-sets-march-5-vote-restrictions-eased-as-interim-govt-takes-charge |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-09-16 |ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=The Himalayan Times |زمان=en}}</ref> دواییناڕەزایەتی گەنجان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٥دا کە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران کەی پی شارما ئۆلی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-03-02 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=BBC News |زمان=en}}</ref> پارتی ڕاستریا سواتانترا کە بەڵێن شا کاندیدی [[سەرۆک وەزیران]] بوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و زۆرینەی دەنگی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێنا بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبێت بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/07/rastriya-swatantra-party-surges-towards-landslide-victory |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2026/03/09/old-parties-crumble-as-rsp-heads-for-two-thirds-majority |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-03-13 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == gqnhaddli12jc809j9avusoix0jw6pr 1571475 1571474 2026-04-03T10:59:25Z 1silent scientist 51740 1571475 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=2026_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}ھەڵبژاردنی گشتیی پێشوەختە لە [[نیپال]] لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران وەک لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ لەلایەن سەرۆکی نیپالەوە ڕاگەیەندرا، لەسەر ڕاسپاردەی حکوومەتی نیپال.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-08-08 |ناونیشان=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/hor-dissolved-from-11-pm-elections-on-march-5-2026-94-10.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=Republica |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-09-13 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/9/13/nepal-sets-march-5-vote-restrictions-eased-as-interim-govt-takes-charge |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-09-16 |ناونیشان=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=The Himalayan Times |زمان=en}}</ref> دوای ناڕەزایەتی گەنجان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٥دا کە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی سەرۆکوەزیران [[کەی پی شارما ئۆلی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-03-02 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-02 |وێبگە=BBC News |زمان=en}}</ref> پارتی ڕاستریا سواتانترا کە بەڵێن شا کاندیدی [[سەرۆک وەزیران]] بوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا و زۆرینەی دەنگی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێنا بەبێ ئەوەی پێویستی بە ھاوپەیمانی ھەبێت بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٩ ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/politics/2026/03/07/rastriya-swatantra-party-surges-towards-landslide-victory |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kathmandupost.com/money/2026/03/09/old-parties-crumble-as-rsp-heads-for-two-thirds-majority |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=kathmandupost.com |زمان=English}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-03-13 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cev7z9802zjo |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-13 |وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == 66x1ezksj6hnnycpy6zojnybl2edrtk 0 294049 1571476 2026-04-03T11:02:06Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346779575|2022 Nepalese general election]]» 1571476 wikitext text/x-wiki [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] bdbyeaz8a9ase1137du84dvn99ceqr6 1571478 1571476 2026-04-03T11:06:25Z 1silent scientist 51740 1571478 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=2022_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg }}'''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپاڵ لە ساڵی ٢٠٢٢''' لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[نیپال]] بۆ هەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پراتینیدهی سەبھا ([[ئەنجومەنی نوێنەران]]) بەڕێوەچوو.<ref>{{Cite web |title=Federal and provincial polls to be held on November 20 |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/08/04/federal-and-provincial-polls-to-be-held-on-november-20 |access-date=2022-08-08 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> دوو جۆر دەنگدان لە هەڵبژاردنەکەدا هەبوو؛ یەکێکیان بۆ هەڵبژاردنی ١٦٥ ئەندام لە بازنەکانی یەک ئەندامی لە ڕێگەی دەنگدانی یەکەم کەسی براوە (FPTP)، و ئەوی تریان بۆ هەڵبژاردنی ١١٠ ئەندامەکەی تر لە یەک بازنەی سەرانسەری وڵات لە ڕێگەی نوێنەرایەتیی ڕێژەییی [[پێڕست]]ی حیزبی. هەڵبژاردنەکە هاوکات لەگەڵ هەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا. دوای ئەوەی وتووێژەکانی دابەشکردنی دەسەڵات لە نێوان هاوپەیمانی [[چەپڕەوی|چەپ]]ی دیموکراتی پێشوو لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شکا، سەرۆکی سی-پی-ئین (ناوەندی ماویست) [[پوشپا کەمال دەھال]] بوو بە سەرۆک وەزیران، کابینە هەشت ئەندامییەکەی لە پەرلەمانتارانی پارتەکەی، سی-پی-ئین (یو-ئێم-ئێڵ)، پارتی [[ڕاستریا سواتانت]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] j2fc0e1l7g35wgl51haf4ngxhwanvel 1571479 1571478 2026-04-03T11:06:49Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571479 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=2022_Nepalese_general_election_results_by_constituency.svg}}'''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپاڵ لە ساڵی ٢٠٢٢''' لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[نیپال]] بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پراتینیدھی سەبھا ([[ئەنجومەنی نوێنەران]]) بەڕێوەچوو.<ref>{{Cite web |title=Federal and provincial polls to be held on November 20 |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/08/04/federal-and-provincial-polls-to-be-held-on-november-20 |access-date=2022-08-08 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref> دوو جۆر دەنگدان لە ھەڵبژاردنەکەدا ھەبوو؛ یەکێکیان بۆ ھەڵبژاردنی ١٦٥ ئەندام لە بازنەکانی یەک ئەندامی لە ڕێگەی دەنگدانی یەکەم کەسی براوە (FPTP)، و ئەوی تریان بۆ ھەڵبژاردنی ١١٠ ئەندامەکەی تر لە یەک بازنەی سەرانسەری وڵات لە ڕێگەی نوێنەرایەتیی ڕێژەییی [[پێڕست]]ی حیزبی. ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا. دوای ئەوەی وتووێژەکانی دابەشکردنی دەسەڵات لە نێوان ھاوپەیمانی [[چەپڕەوی|چەپ]]ی دیموکراتی پێشوو لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ شکا، سەرۆکی سی-پی-ئین (ناوەندی ماویست) [[پووشپا کەمال دەھال]] بوو بە سەرۆک وەزیران، کابینە ھەشت ئەندامییەکەی لە پەرلەمانتارانی پارتەکەی، سی-پی-ئین (یو-ئێم-ئێڵ)، پارتی [[ڕاستریا سواتانت]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] ttngtce9pozyeqqyp5mtmxelibss01d 0 294050 1571481 2026-04-03T11:08:41Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345036077|2017 Nepalese general election]]» 1571481 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1571482 1571481 2026-04-03T11:11:05Z 1silent scientist 51740 1571482 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠١٧''' لە دوو قۆناغدا لە ٢٦ی تشرینی دووەم و ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو بۆ هەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پێنجەمین [[پراتینیدهی سەبھا]] ([[ئەنجومەنی نوێنەران]])، کە خانەی خوارەوەی [[پەرلەمانی فیدراڵیی نیپال]]ە.<ref>{{cite web|title=Govt decides to hold provincial, parliamentary polls in two phases|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-decides-to-hold-provincial-parliamentary-elections-in-two-phases/|website=The Himalayan Times|publisher=International Media Network Nepal (Pvt) Ltd|access-date=31 August 2017}}</ref> هەڵبژاردنەکە هاوکات لەگەڵ یەکەمین [[هەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال ٢٠١٧|هەڵبژاردنی پارێزگاکان]] بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا. بنبەستێکی سیاسی لە نێوان حیزبی دەسەڵاتداری [[کۆنگرەی نیپال]] و هاوپەیمانی چەپڕەوی براوە لەسەر ئەو سیستمەی بۆ هەڵبژاردنی [[ڕاستریا سەبھا|خانەی سەرەوە]] بەکاردێت، بووە هۆی دواکەوتن لە پێکهێنانی حکوومەتی نوێ.<ref>{{cite web| last1=Baral| first1=Biswas|title=Why Nepal Is Still Caught in a Political Deadlock Over the Formation of Its New Government|url=https://thewire.in/209981/nepal-new-government-oli-prachanda-bhandari-deadlock/|website=The Wire|publisher=Foundation for Independent Journalism|access-date=3 January 2018}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی لەلایەن [[کۆمیسیۆنی هەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی هەڵبژاردن]]، [[کەی. پی. شارما ئۆلی]] لە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٨ لەلایەن [[سەرۆک کۆماری نیپال|سەرۆک کۆمار]]ەوە بەپێی ماددەی ٧٦ (٢)ی دەستوور وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] سوێندی یاسایی خوارد. ئەو لە ١١ی ئازاری ٢٠١٨ بە ٢٠٨ دەنگ [[متمانەدان|دەنگی متمانە]]ی بەدەستهێنا.<ref> {{cite web|title=प्रधानमन्त्री ओलीका पक्षमा ७५ प्रतिशत सांसद|url=https://setopati.com/politics/140412|website=Setopati|access</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} d3shmgkf2mddp1k6gqtn16ufmemkzwz 1571483 1571482 2026-04-03T11:11:24Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571483 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی نیپال ٢٠١٧''' لە دوو قۆناغدا لە ٢٦ی تشرینی دووەم و ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ٢٧٥ ئەندامی پێنجەمین [[پراتینیدھی سەبھا]] ([[ئەنجومەنی نوێنەران]])، کە خانەی خوارەوەی [[پەرلەمانی فیدراڵیی نیپال]]ە.<ref>{{cite web|title=Govt decides to hold provincial, parliamentary polls in two phases|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-decides-to-hold-provincial-parliamentary-elections-in-two-phases/|website=The Himalayan Times|publisher=International Media Network Nepal (Pvt) Ltd|access-date=31 August 2017}}</ref> ھەڵبژاردنەکە ھاوکات لەگەڵ یەکەمین [[ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی نیپال ٢٠١٧|ھەڵبژاردنی پارێزگاکان]] بۆ حەوت ئەنجومەنی پارێزگا ئەنجامدرا. بنبەستێکی سیاسی لە نێوان حیزبی دەسەڵاتداری [[کۆنگرەی نیپال]] و ھاوپەیمانی چەپڕەوی براوە لەسەر ئەو سیستمەی بۆ ھەڵبژاردنی [[ڕاستریا سەبھا|خانەی سەرەوە]] بەکاردێت، بووە ھۆی دواکەوتن لە پێکھێنانی حکوومەتی نوێ.<ref>{{cite web| last1=Baral| first1=Biswas|title=Why Nepal Is Still Caught in a Political Deadlock Over the Formation of Its New Government|url=https://thewire.in/209981/nepal-new-government-oli-prachanda-bhandari-deadlock/|website=The Wire|publisher=Foundation for Independent Journalism|access-date=3 January 2018}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی کۆتایی لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]]، [[کەی. پی. شارما ئۆلی]] لە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٨ لەلایەن [[سەرۆککۆماری نیپال|سەرۆک کۆمار]]ەوە بەپێی ماددەی ٧٦ (٢)ی دەستوور وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] سوێندی یاسایی خوارد. ئەو لە ١١ی ئازاری ٢٠١٨ بە ٢٠٨ دەنگ [[متمانەدان|دەنگی متمانە]]ی بەدەستھێنا.<ref>{{cite web|title=प्रधानमन्त्री ओलीका पक्षमा ७५ प्रतिशत सांसद|url=https://setopati.com/politics/140412|website=Setopati|access</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} gifnp5d6zs8euedtpo1zmp357na7h3e 0 294051 1571485 2026-04-03T11:13:33Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1311042834|2013 Nepalese Constituent Assembly election]]» 1571485 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1571490 1571485 2026-04-03T11:15:53Z 1silent scientist 51740 1571490 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠١٣''' لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24987573|title=Nepal voting ends for new Constituent Assembly|publisher=[[BBC News]]|date=November 19, 2013|access-date=December 4, 2013}}</ref> دەنگدانەکە چەندین جار دواخرا،<ref>{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|title=Channel NewsAsia|publisher=[[Channel NewsAsia]]|access-date=November 24, 2013|archive-date=March 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130315083834/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1259799/1/.html|url-status=dead}}</ref> کە پێشتر پلانی بۆ داڕێژرابوو لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ ئەنجام بدرێت بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٢، بەڵام لەلایەن [[کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی نیپال|کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن]] دواخرا.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|author=Utpal Parashar|title=Nepal fails to meet constitution deadline|publisher=[[Hindustan Times]]|place=[[Kathmandu]]|date=May 27, 2012|access-date=May 27, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120528122025/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/nepal/Nepal-fails-to-meet-constitution-deadline/Article1-862113.aspx|archive-date=May 28, 2012}}</ref> [[کۆنگرەی نیپال]] وەک گەورەترین حیزب لە [[دووەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال]] دەرکەوت، بە بەدەستھێنانی ١٩٦ کورسی لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} rdwezbgooio3nvh3wr47nksk71itcm4 0 294052 1571494 2026-04-03T11:17:29Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1323257065|2008 Nepalese Constituent Assembly election]]» 1571494 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1571497 1571494 2026-04-03T11:19:15Z 1silent scientist 51740 1571497 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠٠٨''' لە ١٠ی نیسانی ٢٠٠٨ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو،<ref name=Apr>[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200801111721.htm "Nepal decides to hold crucial election on April 10"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316035717/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200801111721.htm |date=16 March 2008 }}, Associated Press (''The Hindu''), 11 January 2008.</ref><ref name=Sets>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7182902.stm "Nepal sets new date for elections"], BBC News, 11 January 2008.</ref> دوای ئەوەی لە ڕێکەوتەکانی پێشووتری ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧{{citation needed|date=December 2013}} و ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ دواخرابوو.<ref>[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200706242166.htm "Nepal Constituent Assembly polls on Nov. 22"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629033216/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200706242166.htm |date=29 June 2007 }}, PTI (''The Hindu''), 24 June 2007.</ref> [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال|ئەنجومەنی دامەزرێنەر]] وا پلانی بۆ داڕێژرابوو کە دەستوورێکی نوێ دابڕێژێت و لەبەر ئەوە، لە نێوان شتەکانی تریشدا، بڕیار لەسەر پرسی [[فیدراڵیزم]] بدات. ژمارەی دەنگدەرانی شیاو نزیکەی ١٧.٥ ملیۆن کەس بوو.<ref>[http://english.people.com.cn/200703/28/eng20070328_361794.html "17.5 mln voters eligible for Nepali CA polls"] [[Xinhua News Agency|Xinhua]] (''[[People's Daily Online]]''), 28 March 2007.</ref> ئەنجومەنی دامەزرێنەر لە بنەڕەتدا بۆ خولێکی دوو ساڵە دیاری کرابوو.<ref>Charles Haviland, [https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7348049.stm "Electoral thunderbolt for Nepal"], [[BBC News]], 15 April 2008.</ref> [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (ناوەندی ماویست)|پارتی کۆمۆنیستی نیپال (ماویست)]] (سی-پی-ئین (ئێم))، پلەی یەکەمی لە هەڵبژاردنەکەدا بەدەستهێنا بە ٢٢٠ [[کورسی]] لە کۆی ٥٧٥ کورسییە هەڵبژێردراوەکە، و بوو بە گەورەترین حیزب لە ئەنجومەنی دامەزرێنەر. بەدوای ئەویشدا [[کۆنگرەی نیپال]] بە ١١٠ کورسی و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] بە ١٠٣ کورسی هاتن. دوای چەند مانگێک لە گفتوگۆ و تاووتوێکردنی دابەشکردنی دەسەڵات، سەرۆکی سی-پی-ئین (ئێم) [[پراچاندا]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] لە ئابی ٢٠٠٨ هەڵبژێردرا. بەهۆی شکستهێنانی لە داڕشتنی دەستوورێکی نوێ، ئەنجومەنی دامەزرێنەر لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ پاش خولە ڕەسەن و درێژکراوەکەی کە کۆی گشتی ٤ ساڵ بوو هەڵوەشایەوە.<ref>[http://ekantipur.com/2012/05/28/top-story/ca-dissolved-pm-proposes-fresh-election-for-nov-22/354644.html CA dissolved; PM proposes fresh election for Nov 22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403102035/http://www.ekantipur.com/2012/05/28/top-story/ca-dissolved-pm-proposes-fresh-election-for-nov-22/354644.html |date=3 April 2015 }} 28 May 2012</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} dvfhajyjsqrvfbdwbnsvdsmu4tlt1k2 1571498 1571497 2026-04-03T11:19:32Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571498 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال ٢٠٠٨''' لە ١٠ی نیسانی ٢٠٠٨ لە [[نیپال]] بەڕێوەچوو،<ref name=Apr>[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200801111721.htm "Nepal decides to hold crucial election on April 10"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316035717/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200801111721.htm |date=16 March 2008}}, Associated Press (''The Hindu''), 11 January 2008.</ref><ref name=Sets>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7182902.stm "Nepal sets new date for elections"], BBC News, 11 January 2008.</ref> دوای ئەوەی لە ڕێکەوتەکانی پێشووتری ٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧{{citation needed|date=December 2013}} و ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ دواخرابوو.<ref>[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200706242166.htm "Nepal Constituent Assembly polls on Nov. 22"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629033216/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200706242166.htm |date=29 June 2007}}, PTI (''The Hindu''), 24 June 2007.</ref> [[یەکەمین ئەنجومەنی دامەزرێنەری نیپال|ئەنجومەنی دامەزرێنەر]] وا پلانی بۆ داڕێژرابوو کە دەستوورێکی نوێ دابڕێژێت و لەبەر ئەوە، لە نێوان شتەکانی تریشدا، بڕیار لەسەر پرسی [[فیدراڵیزم]] بدات. ژمارەی دەنگدەرانی شیاو نزیکەی ١٧٫٥ ملیۆن کەس بوو.<ref>[http://english.people.com.cn/200703/28/eng20070328_361794.html "17.5 mln voters eligible for Nepali CA polls"] [[Xinhua News Agency|Xinhua]] (''[[People's Daily Online]]''), 28 March 2007.</ref> ئەنجومەنی دامەزرێنەر لە بنەڕەتدا بۆ خولێکی دوو ساڵە دیاری کرابوو.<ref>Charles Haviland, [https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7348049.stm "Electoral thunderbolt for Nepal"], [[BBC News]], 15 April 2008.</ref> [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (ناوەندی ماویست)|پارتی کۆمۆنیستی نیپال (ماویست)]] (سی-پی-ئین (ئێم))، پلەی یەکەمی لە ھەڵبژاردنەکەدا بەدەستھێنا بە ٢٢٠ [[کورسی]] لە کۆی ٥٧٥ کورسییە ھەڵبژێردراوەکە، و بوو بە گەورەترین حیزب لە ئەنجومەنی دامەزرێنەر. بەدوای ئەویشدا [[کۆنگرەی نیپال]] بە ١١٠ کورسی و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیست-لینینستی یەکگرتوو)]] بە ١٠٣ کورسی ھاتن. دوای چەند مانگێک لە گفتوگۆ و تاووتوێکردنی دابەشکردنی دەسەڵات، سەرۆکی سی-پی-ئین (ئێم) [[پراچاندا]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی نیپال|سەرۆک وەزیران]] لە ئابی ٢٠٠٨ ھەڵبژێردرا. بەھۆی شکستھێنانی لە داڕشتنی دەستوورێکی نوێ، ئەنجومەنی دامەزرێنەر لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ پاش خولە ڕەسەن و درێژکراوەکەی کە کۆی گشتی ٤ ساڵ بوو ھەڵوەشایەوە.<ref>[http://ekantipur.com/2012/05/28/top-story/ca-dissolved-pm-proposes-fresh-election-for-nov-22/354644.html CA dissolved; PM proposes fresh election for Nov 22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403102035/http://www.ekantipur.com/2012/05/28/top-story/ca-dissolved-pm-proposes-fresh-election-for-nov-22/354644.html |date=3 April 2015}} 28 May 2012</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} seyd2dqgxwa5bd4yr78o72u30d8hx5b 0 294053 1571499 2026-04-03T11:22:04Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345080229|1999 Nepalese general election]]» 1571499 wikitext text/x-wiki هەڵبژاردنی گشتیی لە نیپال لە 3 و 17ی ئایاری 1999 بەڕێوەچوو بۆ هەڵبژاردنی پراتینیدی سەبھا. کۆنگرەی نیپال وەک گەورەترین حیزب دەرکەوت و ٢٨ کورسی بەدەستهێنا و پارتی کۆمۆنیستی نیپاڵ (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو) ١٧ کورسی لەدەستدا. == سەرچاوەکان == hwoyop6gohdod3dju6cbtxtz0isuq8x 1571500 1571499 2026-04-03T11:22:52Z 1silent scientist 51740 1571500 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٣ و ١٧ی ئایاری ١٩٩٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پراتینیدی سەبھا. کۆنگرەی نیپال وەک گەورەترین حیزب دەرکەوت و ٢٨ کورسی بەدەستھێنا و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] ١٧ کورسی لەدەستدا. == سەرچاوەکان == depr3bx01nys6hk5jsx2ivvyrvmz7l7 1571501 1571500 2026-04-03T11:23:58Z 1silent scientist 51740 1571501 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٣ و ١٧ی ئایاری ١٩٩٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پراتینیدی سەبھا. کۆنگرەی نیپال وەک گەورەترین حیزب دەرکەوت و ٢٨ کورسی بەدەستھێنا و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] ١٧ کورسی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == kwvmi7q4lmr9z4aykzf6ozm2wbj4k55 1571503 1571501 2026-04-03T11:25:14Z 1silent scientist 51740 1571503 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=1999_Nepalese_general_election_-_Results_by_constituency.svg }}ھەڵبژاردنی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٣ و ١٧ی ئایاری ١٩٩٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پراتینیدی سەبھا. کۆنگرەی نیپال وەک گەورەترین حیزب دەرکەوت و ٢٨ کورسی بەدەستھێنا و [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] ١٧ کورسی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == oop1jj71snay1kavj77qnqte3myp56l 0 294054 1571505 2026-04-03T11:26:54Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345079826|1994 Nepalese general election]]» 1571505 wikitext text/x-wiki هەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال|نیپاڵ]] لە ١٥ی تشرینی دووەمی 1994 بەڕێوەچوو بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی پراتینیدی سەبھا. هەڵبژاردنەکە دوای داڕمانی حکوومەتی کۆنگرێسی نیپال و شا بیرێندا هەڵبژاردنی نوێی بانگهێشت کرد. ئەنجامەکان دەریانخست کە پارتی کۆمۆنیستی نیپاڵ (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو) زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستهێناوە و مان موهان ئەدیکاری بووە سەرۆکوەزیران بە سەرۆکایەتی حکومەتێکی کەمینە . == سەرچاوەکان == 3jxo5q3vuu7avijantul5uc6wk33vhx 1571506 1571505 2026-04-03T11:28:17Z 1silent scientist 51740 1571506 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی پراتینیدی سەبھا. ھەڵبژاردنەکە دوای داڕمانی حکوومەتی [[کۆنگرێسی نیپال]] و شا بیرێندا ھەڵبژاردنی نوێی بانگھێشت کرد. ئەنجامەکان دەریانخست کە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپاڵ (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێناوە [[و مان موھان ئەدیکاری]] بووە [[سەرۆک وەزیران]] بە سەرۆکایەتی حکوومەتێکی کەمینە. == سەرچاوەکان == pkhqnvhbh4obdogwadk89hpl936cm8k 1571508 1571506 2026-04-03T11:28:43Z 1silent scientist 51740 1571508 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی پراتینیدی سەبھا. ھەڵبژاردنەکە دوای داڕمانی حکوومەتی [[کۆنگرێسی نیپال]] و شا بیرێندا ھەڵبژاردنی نوێی بانگھێشت کرد. ئەنجامەکان دەریانخست کە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپاڵ (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێناوە [[و مان موھان ئەدیکاری]] بووە [[سەرۆک وەزیران]] بە سەرۆکایەتی حکوومەتێکی کەمینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == g0ffd48cn7cquvptg9c1mrwgc6h1g4j 1571509 1571508 2026-04-03T11:29:00Z 1silent scientist 51740 1571509 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی پراتینیدی سەبھا. ھەڵبژاردنەکە دوای داڕمانی حکوومەتی [[کۆنگرێسی نیپال]] و شا بیرێندا ھەڵبژاردنی نوێی بانگھێشت کرد. ئەنجامەکان دەریانخست کە [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال (مارکسیستی-لینینی یەکگرتوو)]] زۆرترین کورسی لە ئەنجومەنی نوێنەران بەدەستھێناوە [[و مان موھان ئەدیکاری]] بووە [[سەرۆک وەزیران]] بە سەرۆکایەتی حکوومەتێکی کەمینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == ecmu5hzhndirrkimazclco7z563okb3 0 294055 1571511 2026-04-03T11:31:47Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345079354|1991 Nepalese general election]]» 1571511 wikitext text/x-wiki هەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، بۆ هەڵبژاردنی ٢٠٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی پراتینیدی سەبھا. ئەم هەڵبژاردنە یەکەم هەڵبژاردنی فرە حیزبی بوو لە ساڵی ١٩٥٩ەوە و لە ئەنجامی شۆڕشی ١٩٩٠ بوو کە شا بیرێندرای ناچار کرد سیستمی فرە حیزبی بگەڕێنێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ifes.org/publications/kingdom-nepal-parliamentary-elections-may-12-1991 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-12 |وێبگە=www.ifes.org |زمان=en}}</ref> هەرچەندە کۆنگرەی نیپال زۆرترین کورسی بەدەستهێنا، بەڵام کریشنا پراساد بەتارای سەرکردەکەی لە بازنەی هەڵبژاردنی خۆیدا، کاتماندۆ 1 دۆڕا. سەرۆکی پارتی کۆمۆنیستی نیپال، مان موهان ئادیکاری ، لە سونساری 1 هەڵبژێردرا، لە کاتێکدا مادان بەندەری ، سەرکردەیەکی دیکەی دیاری حیزبەکە، لە هەردوو شاری کاتماندۆ 1 و کاتماندۆ 5 هەڵبژێردرا و دووەمیانی چۆڵکرد. <ref>{{Cite book|title=Election history of Nepal (नेपालको निर्वाचन इतिहास)|publisher=Election Commission Nepal|year=2017|isbn=978-9937-0-2116-6|location=Kathmandu|publication-date=2017|pages=634-640|language=Nepali|trans-title=Election history of Nepal}}</ref> == سەرچاوەکان == mh16rqjvxquc8j6p1q25lqt1s4l8sye 1571512 1571511 2026-04-03T11:33:56Z 1silent scientist 51740 1571512 wikitext text/x-wiki {{Databox}}هەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، بۆ هەڵبژاردنی ٢٠٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی [[پراتینیدی سەبھا]] (ئەنجومەنی نوێنەرانی نیپال). ئەم هەڵبژاردنە یەکەم هەڵبژاردنی [[فرە حیزبی]] بوو لە ساڵی ١٩٥٩ەوە و لە ئەنجامی شۆڕشی ١٩٩٠ بوو کە [[شا بیرێندرا]]ی ناچار کرد سیستمی فرە حیزبی بگەڕێنێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ifes.org/publications/kingdom-nepal-parliamentary-elections-may-12-1991 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-12 |وێبگە=www.ifes.org |زمان=en}}</ref> هەرچەندە کۆنگرەی نیپال زۆرترین کورسی بەدەستهێنا، بەڵام کریشنا پراساد بەتارای سەرکردەکەی لە بازنەی هەڵبژاردنی خۆیدا، کاتماندۆ 1 دۆڕا. سەرۆکی [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال]]، [[مان موهان ئادیکاری]] ، لە [[سونساری ١]] هەڵبژێردرا، لە کاتێکدا [[مادان بەندەری]] ، سەرکردەیەکی دیکەی دیاری حیزبەکە، لە هەردوو شاری [[کاتماندۆ 1]] و [[کاتماندۆ 5]] هەڵبژێردرا و دووەمیانی چۆڵبوو. <ref>{{Cite book|title=Election history of Nepal (नेपालको निर्वाचन इतिहास)|publisher=Election Commission Nepal|year=2017|isbn=978-9937-0-2116-6|location=Kathmandu|publication-date=2017|pages=634-640|language=Nepali|trans-title=Election history of Nepal}}</ref> == سەرچاوەکان == lservwybin1ay8i8qzsgunm7yokyt2e 1571513 1571512 2026-04-03T11:34:14Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571513 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی گشتی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٩١ بەڕێوەچوو، بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٥ ئەندام بۆ ئەنجومەنی [[پراتینیدی سەبھا]] (ئەنجومەنی نوێنەرانی نیپال). ئەم ھەڵبژاردنە یەکەم ھەڵبژاردنی [[فرە حیزبی]] بوو لە ساڵی ١٩٥٩ەوە و لە ئەنجامی شۆڕشی ١٩٩٠ بوو کە [[شا بیرێندرا]]ی ناچار کرد سیستمی فرە حیزبی بگەڕێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ifes.org/publications/kingdom-nepal-parliamentary-elections-may-12-1991 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-12 |وێبگە=www.ifes.org |زمان=en}}</ref> ھەرچەندە کۆنگرەی نیپال زۆرترین کورسی بەدەستھێنا، بەڵام کریشنا پراساد بەتارای سەرکردەکەی لە بازنەی ھەڵبژاردنی خۆیدا، کاتماندۆ ١ دۆڕا. سەرۆکی [[پارتی کۆمۆنیستی نیپال]]، [[مان موھان ئادیکاری]]، لە [[سونساری ١]] ھەڵبژێردرا، لەکاتێکدا [[مادان بەندەری]]، سەرکردەیەکی دیکەی دیاری حیزبەکە، لە ھەردوو شاری [[کاتماندۆ ١]] و [[کاتماندۆ ٥]] ھەڵبژێردرا و دووەمیانی چۆڵبوو.<ref>{{Cite book|title=Election history of Nepal (नेपालको निर्वाचन इतिहास)|publisher=Election Commission Nepal|year=2017|isbn=978-9937-0-2116-6|location=Kathmandu|publication-date=2017|pages=634-640|language=Nepali|trans-title=Election history of Nepal}}</ref> == سەرچاوەکان == f2cqz5mbhb69z8zi7a6nf8aveiqx03y 0 294056 1571514 2026-04-03T11:36:24Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345079015|1986 Nepalese general election]]» 1571514 wikitext text/x-wiki هەڵبژاردنی گشتیی لە [[نیپال|نیپاڵ]] لە 12ی ئایاری 1986 ئەنجامدرا بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی ڕاستریا پانچایات. بەو پێیەی لەو کاتەدا حیزبە سیاسییەکان قەدەغە کرابوون، هەر ١٥٤٨ کاندیدەکە وەک سەربەخۆ خۆیان کاندید کرد. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران 60% بووە. == سەرچاوەکان == g2amzwugxtdq51yfcofb9bc8ygaae5s 1571515 1571514 2026-04-03T11:37:32Z 1silent scientist 51740 1571515 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ١٢ی ئایاری ١٩٨٦ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ڕاستریا پانچایات. بەو پێیەی لەو کاتەدا حیزبە سیاسییەکان قەدەغە کرابوون، ھەر ١٥٤٨ کاندیدەکە وەک سەربەخۆ خۆیان کاندید کرد. ڕێژەی بەشداری دەنگدەران ٦٠٪ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == bhbct6zoze23cg1dgbedqp63w73c7b6 0 294057 1571516 2026-04-03T11:39:13Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345078802|1981 Nepalese general election]]» 1571516 wikitext text/x-wiki هەڵبژاردنی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٩ی ئایاری ١٩٨١ ئەنجامدرا بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی ڕاستریا پانچایەت. 80٪ی کورسییەکان لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیری گەورەساڵانەوە هەڵبژێردران؛ ئەمە یەکەم هەڵبژاردن بوو لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیرەوە کە لە ماوەی ٢٢ ساڵدا لە نیپاڵ بەڕێوەچوو. بەڵام لەو کاتەدا پارتە سیاسییەکان قەدەغە کران و هێزە سەرەکییە ژێرزەمینییەکانی ئۆپۆزسیۆن ( کۆنگرێسی نیپاڵ و گرووپە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستییە]] جۆراوجۆرەکان) داوای بایکۆتی هەڵبژاردنیان کرد. skqewriwp6rapg6mw510x7ytl1ajkln 1571517 1571516 2026-04-03T11:41:07Z 1silent scientist 51740 1571517 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٩ی ئایاری ١٩٨١ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ڕاستریا پانچایەت]]. ٨٠٪ی کورسییەکان لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیری گەورەساڵانەوە ھەڵبژێردران؛ ئەمە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیرەوە کە لە ماوەی ٢٢ ساڵدا لە نیپال بەڕێوەچوو. بەڵام لەو کاتەدا [[حیزب]]ە سیاسییەکان قەدەغە کران و ھێزە سەرەکییە ژێرزەمینییەکانی [[ئۆپۆزسیۆن]] ([[کۆنگرێسی نیپال]] و گرووپە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستییە]] جۆراوجۆرەکان) داوای [[بایکۆت]]ی ھەڵبژاردنیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> 8p9fne0oe8be568wpuspxmqqo4ei9k9 1571518 1571517 2026-04-03T11:41:32Z 1silent scientist 51740 1571518 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی گشتیی لە [[نیپال]] لە ٩ی ئایاری ١٩٨١ ئەنجامدرا بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی [[ڕاستریا پانچایەت]]. ٨٠٪ی کورسییەکان لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیری گەورەساڵانەوە ھەڵبژێردران؛ ئەمە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لە ڕێگەی مافی دەنگدانی گشتگیرەوە کە لە ماوەی ٢٢ ساڵدا لە نیپال بەڕێوەچوو. بەڵام لەو کاتەدا [[حیزب]]ە سیاسییەکان قەدەغە کران و ھێزە سەرەکییە ژێرزەمینییەکانی [[ئۆپۆزسیۆن]] ([[کۆنگرێسی نیپال]] و گرووپە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستییە]] جۆراوجۆرەکان) داوای [[بایکۆت]]ی ھەڵبژاردنیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 9o4gd0cz5b0x6cddxmdnyw1b4vhaffb 0 294058 1571519 2026-04-03T11:45:58Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346793989|2026 North Korean parliamentary election]]» 1571519 wikitext text/x-wiki ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە 15ی ئازاری 2026 بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل. لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە ساڵی ٢٠٢٤ بەڕێوەبچێت، ھەڵبژاردنەکان لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٦ ڕاگەیەندرا، ئەمەش دوای ماوەیەکی کەم لە کۆتایی هاتنی کۆنگرەی نۆیەمی پارتی کرێکارانی کۆریا و دووبارە هەڵبژاردنەوەی [[کیم جۆنگ ئون]] وەک سکرتێری گشتی. بەهۆی ئەوەی لە هەر بازنەیەکدا تەنها یەک کاندید لە دەنگدانەکەدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە هەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. == سەرچاوەکان == mg5anz4t71ezfs8zv2hz41wtmndeii3 1571520 1571519 2026-04-03T11:49:39Z 1silent scientist 51740 1571520 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە 15ی ئازاری 2026 بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل. لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە ساڵی ٢٠٢٤ بەڕێوەبچێت، ھەڵبژاردنەکان لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٦ ڕاگەیەندرا، ئەمەش دوای ماوەیەکی کەم لە کۆتایی هاتنی کۆنگرەی نۆیەمی [[پارتی کرێکارانی کۆریا]] و دووبارە هەڵبژاردنەوەی [[کیم جۆنگ ئون]] وەک سکرتێری گشتی. بەهۆی ئەوەی لە هەر بازنەیەکدا تەنها یەک کاندید لە دەنگدانەکەدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە هەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا لە [[کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان]] هەڵبژێردران. میدیای دەوڵەتی [[کۆریای باکوور]] دەنگەکانی دژ بەیەکیان بڵاوکردەوە، ئەمەش یەکەمجارە لە هەڵبژاردنی کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان لە ساڵی ١٩٥٧ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == gyantsv9ydck946ubx7r5074iz3sxwu 1571521 1571520 2026-04-03T11:50:03Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571521 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٦ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٥ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل. لە سەرەتادا چاوەڕوان دەکرا لە ساڵی ٢٠٢٤ بەڕێوەبچێت، ھەڵبژاردنەکان لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٦ ڕاگەیەندرا، ئەمەش دوای ماوەیەکی کەم لە کۆتایی ھاتنی کۆنگرەی نۆیەمی [[پارتی کرێکارانی کۆریا]] و دووبارە ھەڵبژاردنەوەی [[کیم جۆنگ ئون]] وەک سکرتێری گشتی. بەھۆی ئەوەی لە ھەر بازنەیەکدا تەنھا یەک کاندید لە دەنگدانەکەدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا لە [[کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان]] ھەڵبژێردران. میدیای دەوڵەتی [[کۆریای باکوور]] دەنگەکانی دژ بەیەکیان بڵاوکردەوە، ئەمەش یەکەمجارە لە ھەڵبژاردنی کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان لە ساڵی ١٩٥٧ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٤ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == a8hu499tzxw9nx2li3i0cq11s04drbp 0 294059 1571522 2026-04-03T11:52:57Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344416571|2019 North Korean parliamentary election]]» 1571522 wikitext text/x-wiki هەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە 10ی ئازاری 2019 بەڕێوەچوو بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی ١٤ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/ |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2019 |وێبگە=[[Korean Central News Agency]]}}</ref> هەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا. بەهۆی ئەوەی تەنها یەک کاندید لەسەر سندووقی دەنگدان لە هەر بازنەیەکدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە هەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا بۆ کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان هەڵبژێردران. [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ هەڵبژاردنەکان کاندید نەبوو، ئەمەش یەکەمجار بوو کە سەرکردەیەکی کۆریای باکوور وەک کاندید بەشداری نەکات. == سەرچاوەکان == eqwk3vty5e2ltqzszpl3mrh5zicdm0t 1571523 1571522 2026-04-03T11:53:35Z 1silent scientist 51740 1571523 wikitext text/x-wiki {{Databox}}هەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە 10ی ئازاری 2019 بەڕێوەچوو بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی ١٤ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/ |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2019 |وێبگە=[[Korean Central News Agency]]}}</ref> هەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا. بەهۆی ئەوەی تەنها یەک کاندید لەسەر سندووقی دەنگدان لە هەر بازنەیەکدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە هەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا بۆ کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان هەڵبژێردران. [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ هەڵبژاردنەکان کاندید نەبوو، ئەمەش یەکەمجار بوو کە سەرکردەیەکی کۆریای باکوور وەک کاندید بەشداری نەکات. == سەرچاوەکان == bcsn59xxjxlqzv4hb4udqqo4tjlptsb 1571524 1571523 2026-04-03T11:53:52Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1571524 wikitext text/x-wiki {{Databox}}ھەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٩ بەڕێوەچوو بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٤ەمین ئەنجومەنی باڵای گەل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kcnawatch.co/newstream/1546985581-127329589/election-of-deputies-to-spa-to-be-called-in-dprk/ |ڕێکەوتی سەردان=9 January 2019 |وێبگە=[[Korean Central News Agency]]}}</ref> ھەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا. بەھۆی ئەوەی تەنھا یەک کاندید لەسەر سندووقی دەنگدان لە ھەر بازنەیەکدا بوو، چاودێرانی دەرەوە بە ھەڵبژاردنێکی نمایشی وەسفیان کرد. ٦٨٧ کاندید بۆ جێگرەکانی پارتی دیموکراتی کۆریا بۆ کۆمەڵەی گشتیی پەرلەمان ھەڵبژێردران. [[کیم جۆنگ ئون]] بۆ ھەڵبژاردنەکان کاندید نەبوو، ئەمەش یەکەمجار بوو کە سەرکردەیەکی کۆریای باکوور وەک کاندید بەشداری نەکات. == سەرچاوەکان == c0cxhghycxgp7aej9y24hmp9gdpkstz 0 294060 1571525 2026-04-03T11:56:20Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344417221|2014 North Korean parliamentary election]]» 1571525 wikitext text/x-wiki هەڵبژاردنی پەرلەمانی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی ١٣هەمین ئەنجومەنی باڵای گەل بەڕێوەچوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2014/01/north-korea-hold-parliamentary-elections-20141852450566991.html |ڕێکەوتی سەردان=10 January 2014 |وێبگە=[[Al Jazeera Media Network|Al-Jazeera]]}}</ref> == سەرچاوەکان == o11c2lyliv2j5m94h9tf9y0hof9to2i 1571526 1571525 2026-04-03T11:56:56Z 1silent scientist 51740 1571526 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[ھەڵبژاردن]]ی [[پەرلەمان]]ی لە [[کۆریای باکوور]] لە ٩ی ئازاری ٢٠١٤ بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی ١٣ھەمین [[ئەنجومەنی باڵای گەل]] بەڕێوەچوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2014/01/north-korea-hold-parliamentary-elections-20141852450566991.html |ڕێکەوتی سەردان=10 January 2014 |وێبگە=[[Al Jazeera Media Network|Al-Jazeera]]}}</ref> == سەرچاوەکان == cr9doeh0y2sf27e7rg1lmwy52e4fpco